comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta ⁊̃ popularit̾. uera st̾ eo mag̃ incutiũt sa¬
lubrem pudorem illis qͥ tum talib simłacris
diunũ cum timore cultum exhibent. eaq uiuẽ¬
tib similia uenerantes adorantes q cortuẽ¬
tur. eisq uelut p̾sentib p̾ces allegant uic¬
timas ĩmolant uota ꝑsoluũt. ludificant᷑
om̃io ut ea sensu carentia putare ñ audeãt
¶Ne arbitrentur aũt isti hoc solum nr̃os libͦs
uelle sonare qd̃ huiꝰcemodi affectus huma¬
no cordi ex ẏdolis ĩnascitur. a ꝑtissime scͥptum
ẽ. qm̃ om̃s dii gentiũ demonia. Unde ⁊ apo¬
stolica disciplina ñ solum dicit qd̃ ap̃ ioh̾em
legitur. frẽs canete a simulatris. uerũ ⁊̃ qd̾
apud palũ.Quid ergo dico qd̃ ap̃ paistĩ¬
ẏdolis ĩmolandum sic aliquid aũ idolum ẽ
aliquid: S q̃ ĩmolant gentes demoniis ⁊ nõ
deo ĩmosant. ¶Iolo autem uos socios fieri
demonioꝵ. unde satis intelligi pot᷑ ñ tam ip̃ã

Expanded text:
aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt saaperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
hec cum exbibentur deo scdm eus inspnationẽ
atq doctrinam. uera religio est. cũ aũt demonib
scd̃m eoꝵ inpiã suꝑbiam noxia suꝑsticio Qua¬
culpant in s̃acͥ legis ritib paganoꝵ qd̃ ꝯstruunt
templa. ⁊ indirunt sacerdocia ⁊ facut sacrifici¬
a s qd̾ hec ydolis ⁊ demoniis exbibeant ⁊ ydola
quidem oĩ sensu carere quis dubitet: ¶Uerump
tam̃e cum hiis socantur sedib honorabili a depre¬
dine ammatoꝵ m̃b̾roꝵ att sensuũ. ꝙꝓͣius ĩsensa¬
ta ⁊ ex amina afficiunt infirmos ammos ut ui¬
uere ac spirare iudeant᷑ accedente p̾sertim ue¬
neratione misititudinis qͣ tantus eis cultꝰ im¬
penditur ¶¶ Luib morbidis ⁊ pestilentiosis
affectib ut mederet᷑ scͥptura diuina. tẽ quidẽ
notam. s tam̃ salubri remedio admotionis in¬
culcat dicens. Oculos hñt ⁊ uidẽt aures hñt
⁊ ñ audiũt. ⁊ cet̾a talia. hec em̃ u̾bo quo mag̃

Expanded text:
haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quaculpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimidine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt infirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitudinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis
Abbreviated transcription (Latin):
mnimb consulat. Cum ergo inspirat ⁊ docet quõ
colendus fit nõ solum sua nulla indigentia fatit
S ña maxima utilitate Hignificatiua st̾ aũt
omĩa talia satrificia ⁊ quaꝵdam reꝵ similitudĩes
quib admom̾i nos oꝑtet ad ea ipã quoꝵ simisitu¬
dines sũt siue scrutanda sue nosdenda siue reco¬
lenda ¶De qua reqnͣtum satis est disserenda nõ
dreuis sermo flagitandus est. quo nc̃ Rendere
nobis ꝓpoatum est. p̃sertan quia in aliis opuscu¬
ł̾is nr̃is de hac re muita iam dyximꝰ. ⁊ quiante
nos dei eloquia tractauerunt de similitudimb
satrificioꝵ uet̾is testam̃ti tanqm urbris figis¬
ꝙ frauroꝵ copiose socuti sũt ¶ Doc sane ne in
ista breuitate p̾t̾eundũ ẽ qd templum sacrifici¬
oꝵ. sacrifitium ⁊ alia q̃tũq ad hec ꝑtinentia nisi
uni deo uero deberi nossent. dii falsi. hoc ẽ demo¬
nes qui st̃ p̾uaricatores angłi nũꝙͣ hec sibi a aul¬
torib suis quos decipie̾nt expetissent. ¶Uerum

Expanded text:
i deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbam sui orbis hr̃e m̃suram. quia ⁊ si ꝯp̾hendunt¬
sũt. ¶Dot̃ igitur aͥd ⁊̃ sempit̾nũ ẽẽ ⁊ c̾ti sui modi
eẽ hre mesuram.  Exd̾m nõs eñ de solis et̾mtate
locutus sum ut sua sm̃a ꝯuiicantur. ato con¬
cedant eẽ posse aliquid tum m̃sura sempit̾num.
at si ideo putant ñ ẽẽ tredendum de suppliçio sem¬
pit̾no qd̾ minatꝰ est xp̃e. qnia idem dixit ĩ quamẽ¬
sura mensi fu̾itis. hoc m̃tie metiet᷑ uobis. etiam¬

Expanded text:
propriam sui orbis habere mensuram, quia et, si comprehenduntpropriam sui orbis habere mensuram, quia et, si comprehenduntigitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno, quod minatus est Christus, quia idem dixit: In qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
urni temꝑis ñ d̾m mutat nͨ religionem. sicut
n salutem qui alio mͦ mane alio uesꝑe salutat.
ita in uniu̾so tractu seculoꝵ cum aluid oblatũ ẽ
ꝯgrua sacra mist̾ia celebrantur. ñ deꝰ aut religio
cõmutatur .iiiͦi. de eo qd̾ ẽ scͥptũ ẽ ĩ qͣ m̃sura m̃st¬
quale sit qd̾ de m̃sura peccati atq uobis
remetietur uobis. ¶ Satis inquit ridicule atq
ꝯͣrie Nam si ad mensuram redditutꝰ ẽ penam
⁊ omĩs mensura cͥcimscͥpta est fine temꝑis qͥd
sibi uolunt mine infiniti supplicii: Istam q̃sti¬
difficile est credere. quippe qui ait. om̃is m̃sura cͥ¬
cumscbitur temꝑe. qͣsi nõ soleat nisi temꝑm eẽ
m̃sura sicut horarũ ⁊ diex ⁊ annoꝵ. ut sc̃ dñis¬
breuem sillabam simplũ hr̃e temꝑis ad sillabam
longam¶ Duto enĩ modios ⁊ rabones urnas ⁊ am¬
ram m̃suris geometͥtis ꝑscrutari audent ⁊ renũti¬
are d̾ sine possint suĩ nõ possint constat eum tam̃

Expanded text:
urni temporis, non deum mutat nec religionem sicut urni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est congrua sacra mysteria celebrantur, non deus aut religio commutatur. IV. DE EO QVOD SCRIPTUM EST: IN QVA MENSURA quale sit, quod de mensura peccati atque remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae infiniti supplicii?\' Istam quaestidifficile est credere, quippe qui ait: <Omnia mensura circumscribitur tempore,1 quasi non soleat nisi temporum esse mensura sicut horarum et dierum et annorum. uel sicut dibreuem syllabam simplum habere temporis ad syllabam longam. puto enim modios et rabones, urnas et amrram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. quod siue possit siue non possit, constat eum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
siue hominũ siue demonũ fibi hos diuinos hono¬
res exhib̾i uł iuibet uł cupit. ita pia humilitas
uł hominũ uł angłoꝵ sanctoꝵ hec s̾ oblata recu¬
sauit ⁊ cui deb̾entur ostendit. ¶Cuiꝰ rei manife¬
stissima in sacris lut̾is nr̃is exempla monstran
tur. ¶ PDisꝑtita aũt diuinis elequiis sacrificia
ꝑ temꝑm ꝯgruentiam ut atia fierent ante ma¬
infestationem noui testam̃ti qd̃ ex ip̃a uera ad ⁊¬
unus sac̾dotis uictima. Sxc est effuso xp̃i san¬
guie ministrat᷑. ⁊ aliud nũc qd̾ huic manifesta¬
tioni ꝯgruũ qui iam declarato nomine xp̃iani ap¬
pellani offi̾mus nõ solũ eusĩgłicis uerũ etiam pro¬
pheticis lit̾is demonstratur.¶ Mutatio qmppe
nõ dei non ip̃ius religionis s sacͥficioꝵ ⁊ satmen¬
toꝵ impudent᷑ nũc uide̾tur p̾dicata. nisi fuiss añ
p̃dicta Quẽadmod̾ enĩ unus id̾q homo si deo
mane alud offerat. aliud uesꝑe ꝓ ꝯgruentia di¬

Expanded text:
siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honosiue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestitur. 21. Dispertita autem divinis eloquiis sacrificia  congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia di
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Manifm est id qd̃ a nobis ꝑie ac religio
sit. a uoluntate animi ꝓficisci. q̃ ereatura spir¬
hõĩb ⁊ angelis iniquis quos etiam demones di¬
cimus. Ac ꝑ hoc nͨ spiritali ꝙͣuis iuste creat᷑e
sacrificandum ẽ. qm̃ qnͣto mag̃ ꝑia ẽ ⁊ sb̾dita
deo tanto muiꝰ se tali honore dignatur. quẽ scit
ciosius est satrificari demoniis. ħ ẽ miq̃ spiri
h̃itans taneͣ i aerio care̾e suo pdestinata ẽ
suppsicio sempitno. ¶Quam obrerem etiam
cum se homines suꝑiorib celestib potestatib
que ñ sũt demonia sacrificare dñt ⁊ solius noĩs
int̾e̾e arbitrant᷑ qt̾ illi deos nos eos angelos appel¬
lamꝰ. ñ se opponũt eis ludificandis multiplici fal¬
lacia nisi demones qui errore de lectantur ⁊ quedã
mͦ pascuntur humano. qm̃ sanctoangłi nõ app¬
bant sacrificium ñ qd̃ ex doct̾na uere sapientie
uereq religionis offertur uni uero dõ cui sant¬
ta societate deseruiunt. ꝓmde sic̃ impia suꝑbia

Expanded text:
a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spirhominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit ciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritabitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quoniam sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia
Abbreviated transcription (Latin):
nitur siue animi supplicio siue corꝑis ut que delec¬
eadem m̃sura est ut qd̃ nõ p̃stitit ñ ei p̾stetur. alq
ita qd̃ ip̃e iudicatur et̾nũ erit. ꝙͣius qd̾ uidicanit e
uoluit hr̃e pcc̃i ꝑfructionem et̾nam ĩnemat uin¬
dicte seueritatem ¶Non aut̃ sinit ꝓposita bremi¬
tas responsionis mee ut colligam omĩa uł cte qmͣ

Expanded text:
nitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae delenitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae deleeadem mensura est, ut, quod non praestitit, non ei praestetur atque ita, quod ipse iudicatur, aeternum erit, quamuis, quod iudicauit, voluit habere peccati perfructionem, aeternam vindictae inveniat severitatem. Non autem sinit proposita brevitas responsionis meae, ut colligum
Abbreviated transcription (Latin):
luntate quippe ꝓpria metitur bonus homo boã
facta. ⁊ ni ea metietur ei bĩtude ¶temq in uo¬
luitate ꝓpͥa metitur malus homo mala oꝑa ⁊ in
ea metietur ei miseria. qm̃ uͭ quisq bonꝰ est cum
bene uult ibi etiam malus cum male uult. Ac ꝑ
quin maiꝰ pcc̃ni hrẽtur arborem deic̾e ꝙͣ hoĩem
occid̾e. ¶Iud eñ sit longa mora ictib multis ħ
uno ictu breuissimo temꝑe Oquo tñ exigni tem¬
ꝑis tam gnͣdi ꝑccõ si ꝑpetua de portatõe hõ punire¬
tur etiã mitiꝰ cũ illo actum qmͣ dignꝰ fu̾at dic̾e̾t᷑
ꝙͣuis in spacio temꝑali temꝑali longitudo pene c̃
gͥ ͤ cͣnum sst si em̃t ꝑit̾ songa ist etiam parit¬
et̾na suppłicia s aliis alisi mitiora uł acciora
ut quib tempꝰ equale ẽ. ñ sit equalis asꝑitas.
ꝓp̃ m̃suram etiam pcc̃orum ñ in ꝓductione temꝑm
s inuoluntate p̾cantiũ Nolmitas quippe ip̃a pu¬

Expanded text:
luntate quippe propria metietur bonus homo bona luntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac pequin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum um est, si erunt pariter longa uel etiam pariteterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequale est, non sit aequalis asperitas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temporum sed in uoluntate peccantium? Voluntas quippe ipsa pu
Abbreviated transcription (Latin):
Absit¶Iulla quippe iniqͥtas ap̃ drũ. S ita dẽm
est inquo uidicio iudicau̾itis meo iudicabimim
tanqmͣ dr̃etur in qua uoluntate benefecitis ĩ ip̃a
centiam oculis utens. excetari iuberetur. Secte uti¬
ꝙ audiret in quib oculis pectasti meis suppliciũ
meriusti. Iudicio enĩ quis animi sui seu bono seu
malo utitur uł ad bene faciendũ uł ad pectandũ.
¶nde ñ miquũ ẽ ut in quo uiditat meo iudite.
hec ẽ ut in ipõ animi sui uiditio penas penas lu
at. cum ea mala patitur. que mala iudicantẽ ani¬
niũ ꝯsequutꝰ. Nlia namq st̃ manifa tormenta
q̃ pꝰ futura p̃parantur etiam pã ex ecdem male uo¬
luntatis ordine attracta. In ipõ aũt animo uͥ appe¬
titus uoluntatis humanoꝵ oĩum est m̃sura ft̃oꝵ
ꝯtmuo pena sequitur cilꝑam plerũq maior ñ seu¬
tientis cecrtate grauiore ¶ do cum dixiss in quo iu¬
dicio iudicau̾itis iulicabimini secutus adiux̃.
⁊ quam̃sura m̃si fu̾itis mecietur uobis. In uo¬

Expanded text:
ulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipcentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo iudicat, in eo iudicetur, hoc est ut in mala patitur, quae male iudicantem animum consequuntur. Alia namque sunt manifesta tormenta, quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae uoluntatis cardine adtracta; in ipso autem animo, ubi appetitus uoluntatis humanorum omnium est mensura factorum, continuo poena sequitur culpam plerumque maior non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uo
Abbreviated transcription (Latin):
nle idõ falsum erit. quia una eaꝵ farte ꝓꝑ citiuᷤ
extincta.¶ Lon itaq si aliquid scd̾m aliud tantũ:
xerit. in qua m̃sura m̃si fu̾itis metietur uobis. cũ¬
q manisestius sit aliud eẽ m̃suram in qͣ metiet᷑¬

Expanded text:
ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius extincta est. non itaque, si aliquid secundum aliud tantum exerit: In qua mensura mensi fueritis, metietur uobis cumque manifestum sit aliud e
Abbreviated transcription (Latin):
suĩam. Possumꝰ recte dic̃e¶QLuod plantau̾is ħ
decerpes. qmͣius nemio plantet pomũ mag̾ qmͣ
ñ ficum plantat unde nucẽ decerpat. ¶Ita dici pos¬
set esd̾ fec̾is patieris. ut ñ si stuprũ feceris stupꝵ
patiarur s qd̾ pccõ isto fecit legi. hoc ei lex faciat
.u quia legem tabia ꝓhibentem de sua uita abstu¬
lit auferat eum etiam ipã de oĩum uita qmͣ regit.
Item si dixisset qnͣtum m̃si fu̾tis tm̃ metiet᷑ uobiz.¬
ñ eẽt ꝯseqñs ut om̃i modo eqͣles ꝑcc̃is penas intel¬
lig̾e deb̾emus eq enĩ eqͣlia sũt u̾bi gͣ tͥticum
⁊ ordeum. ⁊̃ ꝓfecto dici posset qnͣtum m̃sifueritis tã¬
tum mẽtietur uobis. hoc est qnͣtum tritici qnͣtum
ordei. Quod si de dolorib ag̾etur atq dic̾e̾tur qnͣ¬
tura dolorem igesseritis. tantus ing̾etur uobis.
fieri posset ut tantus dolor eẽt ꝙͣuis temꝑe diutur¬
nior ħ ẽ. mora maior impar. Neq enĩ si duab
lut̾nis dicamus. tantum ignis iste caluit qnͣtum

Expanded text:
sumus enim recte dicere: \'Quod plantaueris, hoc decerpes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignunon ficum plantat, nnde nucem decerpat. ita dici posset: \'Quod feceris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobii modo aequales peccatis poenas intellegere deberemus; neque enim aequalia sunt uerbi gratia triticum et hordeum et profecto dici posset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\', hoc est quantum tritici tantum hordei. quod si de doloribus ageretur atque diceretur: \'Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, ut tantus dolor esset quamuis tempore diuturnior, hoc est mora maior, ui par. neque enim, si de duabus lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
moriendo uł tredendo dum implentur om̃la ã foixe
paulatim defecturos anteriserũt. nob̾q posfis surᷤ
nõ solum ea legenda dumserũt uerũ expienda ꝓpmni¬
serunillt Ion sane absurde n ĩ portune reqͥritius q̃
marme belue t duo fiusse qui iuat scrutari cur loc
mano uba noua ulł miuiꝰ usitata. mod̾ate ac decent̾
afpsa splendorem addunt. sta in factis inuabilib
belua illa deuoratum f̾cio die niuũ reddidit. curano¬
bis qͣritur cumb̃ xp̃t exponat Gen̾atio inqruit pua
⁊ adiclta signum querit. ⁊ signum ñ dubitur ei. insi
signũ ione ꝓpħe. ¶Sicut enim ionas fuit inuentre

Expanded text:
moriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae pramoriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae prapaulatim defecturos tanto ante riserunt nobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt, uerum experienda promiserunt. Non sane absurde neque importune requiritur, qumarinae beluae triduo fuisse, qui uult scrutari, cur hocmano uerba noua uel minus usitata moderate ac decenter aspersa splendorem addunt, ita in factis mirabilibusbelua illa deuoratum tertio die uiuum reddidit, cur a nobis quaeritur, cum hoc Christus exponat? generatio, inquit, praua et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae prophetae; sicut en
Abbreviated transcription (Latin):
miraculo uaporem uentris quo cibi madescũt po¬
tuisse tam temꝑari ut uitam hõĩs ꝯseruaret. Qnͣ¬
to intredibilius gͦ pponerent tres illos iuros ab mi¬
pio rege ĩ caminũ missos de ambilasse ĩ medio ig¬
⁊ nis illesos ¶Quapp̾ si nulla isti diuina iiracła
uolunt trede alia disputatione refellendi s. ¶ Nes
mirabisiora narrantur ⁊ tañ fihec ad̾ de iona scb¬
tũ est uapuleiꝰ madaurensis uł appollomꝰ tumenis
fecisse diceretur. quoꝵ multa mira uuł fideli autori¬
tate iastitant. ꝙͣuis ⁊ temones ñ nulla fatiant an¬
gelis sanctis simiba. ñ u̾itate ss specie. si sapientia
s plane fallatia. tam̃ si deistis ut dixi quos magoᷤ
uł philosophos saudabisr nommant tale aliquid
narraretur. ñ iam in uuccis creparet risus s typhus¬
¶ Ita rideant scͥpturas nĩas qͣnͣtũ possũt ndeant d̾ uin¬
ꝑ singulos dies rariores pancioresꝙ se uudeant ut

Expanded text:
miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, pomiraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret. quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, alia disputatione refellendi sunt. neqmirabiliora narrantur. et tamen si hoc, quod de Iona scriptum est, Apuleius Madaurensis uel Apollonius Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non ueritate sed specie, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, ut dixi, quos magos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant uel
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo beluaꝵ marmaꝵ ab eis qui exꝑti st̃ indicet᷑
uent᷑ q̃ coste ille muniebãt. que cartagine publico
fixe ppło note st. quot hoĩes in spacio suo cape posset.
qui nõ comtiat.¶ Quanto hyatu patebat osillud. ẜ
nelut iamia spelunce illius fuit: Nisi forteut po¬
suit uestis eẽt impednñto neionas uorari posset ĩle¬
sus qͣsi ꝑ angustias sese coartau̾it. qui p arruptum
aeris p̾cipitatus. sic exꝑtus ẽ ut pͥus recipetur uen¬
tre bestie qmͣ dente lac̾aretur. qmꝙͣ scͥptura neq
uudũ n uestitũm m̃nislud antrũ deiectum eẽ doxe¬
rit. ut possit intlłigi uluc etiam nudꝰ irriusse si for¬
te opus erat tanqm̃ ouo coriũ. ita illi uestem detra¬
hi quo facalius sorberet᷑. Sic enĩ sũt homines
repsisse ant in balneas intrasse dicatur. quo etiã
si ncc̃e Eẽt intrare uestitum iux molestũ eẽt. ñ tñ
mirũ ¶S hñt reuera qd̾ non credant. In d̾mo

Expanded text:
nitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, nitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine in publico fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere posset, quis non coniciat? quanto hiatu patebat os illud, quod uelut ianua speluncae illius fuit! nisi forte, ut posuit, uestis esset impedimento, ne Ionas uorari posset inlaesus, quasi per angusta sese coartauerit, qui per abruptum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius reciperetur uentre bestiae, quam dente laceraretur. quamquam scriptura neque nudum neque uestitum in illud antrum deiectum esse dixerit, ut possit intellegi illuc etiam nudus inruisse, si forte opus erat tamquam ouo conum ita illi uestem detrahi, quo facilius sorberetur. sic enim sunt homines repsisse aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uix molestum esset, non tamen mirum. Sed habent re uera, quod non credant in diuino
Abbreviated transcription (Latin):
ostrema questio ꝓposita est de iona
ne ip̃ã ne ipã quasi ex porphirio. s
tanqmͣ ex irtisione paganoꝵ. Sic
enĩ posita est. dein qͥt sentire. ĩ qͥt
debemiis de iona qui dicit᷑ inuentre ceti triduo
fuisse qd satis aꝑtum ñ est ⁊ incredibile tͣnsuora¬
tum cum ueste hoĩem fuisse muẽtre prscis aut
si figura ẽ. hanc dignab̾is pand̾e¶ Demde quids
etiam islid uult. supͣ uomitũ ionam cucurbitam
eũ q̃stionis multo cachinuo a paganis gͣuit irrisũ
aĩaduti. ¶Ad hec respondet᷑. qd̾ aut omĩa diuina mi¬
ratila credenda ñ stͥ. aũ s cur nõ credatur causa ulła
sit. pm̃ aũt xpm̃ qd̾ f̾tio die resurrexit ñ credemuᷤ
si sides xp̃ianoꝵ cachimũ metueret paanoꝵni
¶Cum aũt huic questionem ñ ꝓposuerit amicus
miror hec isd̾ fcm̃ est. deiona ꝓ m̃credibile posiusse.
nisi forte facuius putat mortuũ de sepulchro susci¬
tari qmͣ uiuũ ni tam uasto uentre belue potuisse
seruari. Ut eñ omittam ꝯmemorare qnͣta mag¬

Expanded text:
ostrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: \'Deinde quid sentire\', inquit, \'debemus de Iona, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam  hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nullastum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit amicus miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta mag
Abbreviated transcription (Latin):
qui eas ex porphirio salomonem.¬
ꝓposuit hoc aduxit. Smeetiã
De illo inquit. medignab̾is ĩste¬
re si uere dixit salomõ. filium deus ñ ht. eito rende
dam soco ꝓu̾bioꝵ. deus inquit docuit me sapien¬
tiam ⁊ scientiam scõꝵ cognoui. Quis ascendit in
celum ⁊ descendit: Quis coslegit uentos in sinu:¬
¶ Quis ꝯu̾tit aqmͣ in uestũto Quis tenuit
fies t̾re: Quod nom̃ est. ei aut qd̾ nom̃ ẽ fili
eius ⁊ oꝵ duoꝵ q̃ mextremo ꝯmemoraui a¬
deus docuit me sapĩam. ⁊ alt̾m euident᷑ ad faiũ c̃

Expanded text:
qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito quodam loco prouerbiorum: Deus, inquit, docuit me sapientiam et scientiam sanctorum cognoui. quis ascendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? Deus docuit me sapientiam: et alterum evidenter ad Filium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt om̃ia ossa mea ip̃i uero ꝯsiderauerũt ⁊ con¬
spex̾uit me. diuiserũt s̾ͥ uestmĩta mea ⁊ suꝑ ues¬
tem meam miserũt sortẽ qd̃ tanta manifa̾tione
futurum in libro antiquo. ꝓpħatur. qnͣta mamfa̾tõ¬
ne fcm̃ in nouo enͣnͣgłio recitatur. si in hac humilita¬
te ut dic̾e ceꝑam iste u̾mis ĩrisus ẽ. nũqiud ad ħ inri¬
dendus ẽ cum ea cp̃leri t̾nimꝰ que ꝯseqñtia psalmꝰ
ipẽ ht. ꝯmemorabunt᷑ ⁊ ꝯu̾tentur ad dnm iunũsi¬

Expanded text:
onsiderauerunt et conspexerunt me, diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quod tanta manifestatione futurum in libro antiquo prophetatur, quanta manifestatione factum in nouo euangelio recitatur, — sed si in hac humilitate, ut dicere coeperam, iste uermis inrisus est, numquid adhuc inridendus est, cum ea compleri cernimus, quae consequentia psalmus ipse habet: Commemorabuntur et conuertentur ad dominum u
Abbreviated transcription (Latin):
salutem pũie gentiũ tanto añ p̾figuratam ĩ iona
dolebat isił. sic̃ m̃c dolet unibra nudatꝰ ⁊ estu sicta¬
tus liceat sane cuilib ꝙͣ fib alit̾. dum tam̃ scd̾m re¬
gulam fidei cet̾a om̃ia que de iona ꝓpħa mist̾iis oꝑ¬
ta st̃ aꝑire. Illud plane qd̾ in uentre ceti tͥduo fuit.
fas nõ ẽ. alit̾ intellig̾e̾. ꝙͣ ab ip̃õ celesti magrõ ĩ euuͣ¬
pͥus finiat istam uitam. ꝙ tnͣseat a morte ad uitã
siuit cur tanto pꝰ uenerit. uł si q̃ st̾ alie pance. et
magne nõnes. quib cet̾e inseruiunt. Si aũt qͣlis
est slla in qua m̃sura ñsi fm̾tis metiet᷑ uob. uł qͣ¬
nire cogitat ꝑ parum cogitat uł ꝑ ꝯditõeni huma a¬
nam uł etatem iam suam. Sũt enĩ ĩnum̾ abłẽ
q̃ nõ st̃ fmiende aũ fidem. ne finiat᷑ uita sine fide
S plane recepta iam fide ad ex̾tendam piam delec¬
tationem m̃tiũ fideliũ studiossissime requirende.
⁊ esd̾ ni eis eluxerit. sine tẏpho arrogantie ꝯmu¬

Expanded text:
salutem paenitentiae gentium tanto ante praefiguratam in Iona dolebat Israhel, sicut nunc dolet umbra nudatus et aestu sauciatus. liceat sane cuilibet quamlibet aliter dum tamen secundum regulam fidei cetera omnia, quae de Iona propheta mysteriis operta sunt, aperire; illud plane, quod in uentre ceti triduo fuit, fas non est aliter intellegere, quam ab ipso caelesti magistro in euan quaestiones, prius finiat istam uitam, quam transeat a morte ad uitam. siuit, cur tanto post uenerit uel si quae sunt aliae paucae et magnae quaestiones, quibus cetera inseruiunt. si autem qualis est illa: In qua mensura mensi fueritis. metietur uobis, uel quanire cogitat, perparum cogitat uel condicionem humanam uel aetatem iam suam. sunt enim innumerabiles, quae non sunt finiendae ante fidem, ne finiatur uita sine fide, sed plane retenta iam fide ad exercendam piam delectationem mentium fidelium studiosissime requirendae et, quod in eis eluxerit, sine typho arrogantiae commu
Abbreviated transcription (Latin):
collegit uentos in sinũ .i. aĩas credentiũ in octultõ
attq seccetum  Quib dr᷑. a urtui eiũ estis ⁊̃
uita nr̃a abscondita est cũ xpõ in deo ¶ Quis cõ¬
ũtit aqmͣ in uestim̃to : Ut dici poss. qͦtait᷑ in xp̃o
baptizati estis. xpm̃ indiustis Qui tenuit fi¬
nes t̾re ¶Qui dixit discipulis suis. eritis

Expanded text:
dentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
dies paucctatem fuam deficiendo mirant᷑. Nes
hũc agnoscamꝰ ⁊ ꝓ salute diuina humana olp¬
bria suffamus. ¶ uermis ꝓp̃ humilitatẽ carms¬
uł fortassis etiam pp̃ tirginis ꝑtum ¶lam hoc
ammal plerũq de carue. uł de quaq ret̾rena sine
ullo ꝯcubitu nascit. Matutinꝰ ẽ. quia diluculo
resurrexit. Pot̾at utiq illa cucurb̾ita ⁊ sñ ullo u̾¬
miculo aresc̾e ¶ Dostremo si h̾ebat deus at hoc uer¬
mẽ necessarium. quid opus erat addere matutinũ
nͥ ut iliud umis agnosc̾etur qͥ cantat ꝓ susceptõe
matutmia. ego aũt sum ilmis ⁊ ñ homo. Quid
ista ꝓpħia iam ipõ rerũ effcũ ⁊ adimpletõe suci¬
dius. ¶D Ieq eñ si nirisus ẽ. u̾mis iste cũ pende

Expanded text:
dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos hunc agnoscamus et pro salute diuina humana opprobria sufferamus. uermis est propter humilitatem carnis, fortassis etiam propter uirginis partum; nam hoc animal plerumque de carne uel de quaque re terrena sine ullo concubitu nascitur. matutinus est, quia diluculo resurrexit. poterat utique illa cucurbita et sine ullo uermiculo arescere. postremo si habebat deus ad hoc uermem necessarium, quid opus erat addere matutinum, nisi ut ille uermis agnosceretur, qui cantat pro susceptione matutina: Ego autem sum uermis et non homo? , Quid ista prophetia iam ipso rerum effectu et adimpletione lucidius? neque enim si inrisus est uermis iste, cum p
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum est. a solis ardore ⁊ dolet gͣuit̾. ⁊ tam̃ dolo¬
ri eius atos umbre ꝙͣ diligebat. salus gentiũ peni¬
tentiaq p̃ponit᷑. Adhuc cachimnẽt pagani uer
ore garrulitate derideant. dũ tam̃ ⁊ ipõs sensum
iudicium ppłs meꝰ in quoꝵ corde lex mea ẽ. obꝑbͥ¬
a hoĩm nolite metuere ⁊ detractione ne suꝑemini.
nͨ᷑ qd̾ uos sꝑnant magni duxeritis ¶ Sic̃ em̃ ue¬
stimẽtum cta ꝑ tempus assũmũtur. ⁊ sic̃ lana a
tinea comedent᷑. iusticia aũt mea in et̾num manet¬
Nos gͦ agnoscamꝰ uermẽ matutinuĩ qr ⁊ in illo
na hoc se ip̃e nomine appłłare dignatꝰ est. Ego
inquit sum uͥmĩs ⁊ non homo obꝓbriũ hoĩi ⁊
abiectio plebis. hoc obꝓbriũ de illis ob ꝓbriis ẽ q̃
iusb̾eus nõ metuere ꝑ ysaiam dicentem. obpbrium
ħoĩm nolite metuere ¶ Ab isto u̾me tanqmͣ atine¬
a comedunt᷑ qui sb̾ eus dente euuͣgłico ꝑ singłos

Expanded text:
as, quod scriptum est, a solis ardore et dolet grauiter et tamen doloas, quod scriptum est, a solis ardore et dolet grauiter et tamen dolori eius atque umbrae, quam diligebat, salus gentium paenitentiumque praeponitur. Adhuc cachinnent pagani et iore garrulitate derideant, dum tamen et ipsos sensiiudicium, populus meus, in quorum corde lex mea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aetnos ergo agnoscamus uermem matutinum, quia et in illo na, hoc se ipse nomine appellare dignatus est: Ego, inquit, sum uermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis. hoc opprobrium de illis opprobriis est, quae iubemur non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria hominum nolite metuere. ab isto uermi tamquam a tinea comeduntur, qui sub eius dente euangelico per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ad gentes. Iam u̾o qd tab̾naculis consti¬
tuit ⁊ tum sedit ex adu̾so tluitatis niniue quid ei fu¬
turũ ẽt expͣtius alt̃us sigtationis ꝑsonami ꝓpheta
gestabat. p̾figurauit enĩ carnalem ppłm israhel.
NIam hinc erat ⁊ tristicia de salute niniuitarũ
hoc est de redemptõe ⁊ lib̾atione gentium. Unde ue¬
nrit xp̃c uocare ñ iustos s pccõres ĩpenitentiam.
Umbratulum gͦ cuturbite suꝑ caput eius ꝓmiᷤ¬
siones erant uetis testam̃ti. uł ip̃a iam munera i
tanꝙ̃ ab estu temꝑaliũ maloꝵ in t̾ra ꝓmissioniᷤ
defensacłm p̾bens. ¶ Uerinis aũt matutmꝰ quo
rodente cucurbita exaruit. ⁊ta idem ipe rursus xͦ
occurrit. ex cuius ore euuͣglĩo diffamato cuncta
sig̃c̃atõe uiguerunt. euacuata marcescunt. Et nũc
ille ppłus amisso iherosolimitano regno. ⁊ sat̾docio
⁊ sacrificio qd̾ totum umbra erat futuri in captiua
disꝑsione magno estu t̾ͥbusationis aduritur. sic̃ qd̃

Expanded text:
uenit ad gentes. Iam uero quod tabernaculum sibi constituit et consedit ex aduerso ciuitatis Nineue, quid ei futurum esset, expectans, alterius significationis personam propheta gestabat. praefi- to gurabat enim carnalem populum Israhel. nam huic erat et tristitia de salute Nineuitarum, hoc est de redemptione et liberatione gentium. unde uenit Christus uocare non iustos sed peccatores in paenitentiam. umbraculum ergo cucurbitae super caput eius promissiones erant ueteris testamenti uel ipsa iam munera, in tamquam ab aestu temporalium malorum in terra promissionis defensaculum praebens. uermis autem matutinus, quo rodente cucurbita exaruit, idem ipse rursus Christus occurrit, ex cuius ore euangelio diffamato cuncta significatione uiguerunt, euacuata marcescunt. et nunc ille populus amisso Hierosolymitano regno et sacerdotio et sacrificio, quod totum umbra erat futuri, in captiua dispersione magno aestu tribulationis aduritur, sicut Ion
Abbreviated transcription (Latin):
grã modiũ t̾tici. m ea illi metirent᷑ milia modi¬
oꝵ ut ⁊ tam multũ int̾eẽt in qnͣtitate t̃rum̃ti.
⁊ ił i m̃sura. ut taceam de ip̃aꝵ rerum diũsitate.
quia ñ solum fiꝰ pot̾ ut in qͣ m̃sura quisq m̃sus
fu̾it ordeum in ea illi metiatur tͥticum. s in qͣ
m̃sura mensus fu̾it frumentũ ea slli metiat᷑
aurum ⁊ frumẽti sit iuius modiꝰ auri aũt qmͣ
płini. Itacum sine comꝑatione rerũ ip̃oꝵ ⁊ ge¬
nus ⁊ qͣntitas differat. dici tam̃ rectissime potest

Expanded text:
tritici, in ea illis metirentur milia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti et nihil in mensura, ut taceam de ipsarum rerum diuersitate, quia non solum fieri potest, ut, in qua mensura quisque mensus fuerit hordeum, in ea illi metiatur triticum, sed in qua mensura mensus fuerit frumentum, in ea illi metiatur aurum et frumenti sit unus modius auri autem quam plurimi. ita cum sine comparatione rerum ipsarum et genus et quantitas differat, dici tamen rectissime potest:
Abbreviated transcription (Latin):
erfdem auitoritatib ñ segamꝰ: Ita salus religio
nĩ. quibdam adiudiciũ ẜdicat᷑. At ꝑ hoc ⁊ quib
om̃o ad nũtiata ñ est. ũ credituri ꝓsciebant᷑ et
quib ñ credituris tam̃ adnũtiata ẽ. in illoꝵ eᷤ
demoustrant. ¶ Quib aũt credituris ad nũtiat
hii regno celorum ⁊ scõrum angłoꝵ societati pre
parantur.
iquit ritus sacroꝵ hostias. thura. ⁊ teta q̃ dem¬
plorum. cultus excuit. cum idem cultus ab õrb¬
ipĩs inquit uł adeo quem colunt exorsus ẽ. tem¬
ꝑib priscis cũ inducit deus p̾miciis eguisse huic
abel aut̃ ex pͥmitiuis ouiũ obtisisse mimꝰ deo. hĩc
pocuis eẽ intłłudum qmͣ sit res antiqͣ sarrificiũ. qd̾
nõ uisi uni uerodeo offerri oport̾e uerates ⁊ sacͤ scͥp¬
ture mouent ñ ct̾ illo egeat deꝰ. cum in eistem ip¬
sis sitt̾is aꝑtissime sc̃ptum ẽ sit. dixi dnõ deus meꝰ¬

Expanded text:
eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religioneisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionraemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exemplo demonstrantur; quibus autem credituris adnuntiatur, hi regno caelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur. inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' HuAbel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi domino: \'Deus meu
Abbreviated transcription (Latin):
locis quib euugłi nõ ẽ p̾dicatum. tales om̃s meꝰ pdi¬
crtatis ab eo mortuis eredẽ uoluerũt qͣles etiam nune
mltos uidemus cum tanta manifestatione de illo ⁊
bumana astucia resisfe ͣtim ꝙͣ tam clare atꝙ ꝓspi¬
tue tamq sublimi ⁊ sb̾bunt̾ diffamate diuine cre
nouerat. ut eis apparere uł p̾dicari merito nosiet
quos nec u̾ͥbis nͨ miratitis suis credituros eẽ p̾sciẽ¬
bat. ¶ Neq emĩ inctedibile ẽ tales fiusse tũt om̃s
quales ab euis aduentuus ad hoc tempꝰ tam muil¬
tos fiusse atq eẽ mirami. Et tam̃ ab instio gem̾s
huiani alias accultiꝰ. Alias euidentiꝰ fic̃ ꝯgruere
¶ Cum enĩ nõ nulli ꝯmemorentur i sanctis hebra¬
itis libris iam ex temꝑe abrahe. nͨ de stirpe carnis
euis is ex ppło isrł nẽs aduentitia sccietate ĩ fo¬
pulo ifł. qui tam̃ huiꝰ sacm̃ti participes fuerũt
cur nõ credimus etiam in cet̾is ac atq illat gẽ¬
tib alias alios fusse. ꝙͣius eos ꝯmenoratos i

Expanded text:
lium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedii in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo cohumana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedsaeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc  ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congr. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in
Abbreviated transcription (Latin):
aut si possunt. meo ipõ sibi etiam ꝓ nrã religiõe
respondeant ita mitħ int̾esse ꝓ diu̾sa temꝑm seco¬
rum qͥ ꝯgruentia ꝙͣ diu̾sis sacm̃tis colatur si qd̾
colitur sciñ ẽ. sicut nicħ int̾est ꝓ diu̾sa linguarũ
auditoꝵ t ꝯgruentia. qtͣ diu̾sis sonis dicat. si quod
dicitur uerũ ẽ dumi hoc sane int̾sit qd̾ lingue so¬
nos quib tnt᷑ se sua sensa ꝯmunitẽt etiam hoies
pacto quodam societatis iustru̾e sibi possint: Qau¬
b aũt sacris diuimtatis ꝯgruerent uoluntatẽ
dei setuti st̃ qui recte sapuerunt. Que omo nũqmͣ
defunt ad salutem uisticie pietatiq mortaliũ ⁊
si qͣ mauis atis aliis ppłis ina eademq religione¬
societatis uarie celebrantur. qͣtenus fiat pli̾mũ re¬
fert. quo ⁊ humana exortetur auctoritas. Quã¬

Expanded text:
e non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione e non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis psociatis varie celebrantur, quatenus fiat plurimum refert, quo et humana exhortetur vel toleretu
Abbreviated transcription (Latin):
negaut aliquid ꝓfuisse ad aĩarũ salutem nohiscũ
ea destruunt ⁊ eẽ mania ꝯfitentur nos quidẽ etiã
ꝑnitiosa monstramꝰ. S parũ nõ est ut ip̃i intim
paiꝰ mania fateantur. Si uͥo ea defendũt ⁊ sapi¬
ent̾ ato utilit̾ asserunt instituta. quero qͥd actum
sit de hiis qui anteqmͣ hes instituta eẽnt morte o¬
hierunt. Hic enĩ utiq satute atq utilitate frau¬
dati st̾ Si aũt potuerũt alio modd purgari cur
non idem modus ꝑ seuerauit in posteros: Quido¬
pus erat insnituere nouicias ꝯsecͣtiones que antiqͥ¬
tus nõ fuerunt: Hic si dñt deos quidem ipos sem¬
ꝑ fuisse ⁊ ad lib̾andos cultores suos ꝑit̾ ubicp ualuis¬
se. s ꝓ uarietate rerum temꝑaliũ ac trenaꝵ que
scirent ctis temꝑib locis q egruere inhiis alias
atq alias. alibi atq alibi alit̾ atq alit̾ sibi uolu¬
isse seruiri. cur hanc q̃stionem ingerunt religioni

Expanded text:
negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni
Abbreviated transcription (Latin):
effecit. pocius ut eẽnt que uno solo mͦ sicut suꝑue
Qunt salutis seuiam dicit grãm ⁊ u̾itaten n
se q̃ olim ꝓmissum animis sibi tredentib reddi¬
tum quid eg̾unt tot seculoꝵ hoĩes ante xp̃m : ue
ere temploꝵ ñ pantiorib secihiꝰ. Ipã roma longo
seculorum tractu sine xͥana lege fuit. Quid inquit
actum detam ĩnumeris aminis q̃ oĩo in nlła culpa
se se tot setulis subduxit: S nedicant mquit le¬
ge iudaita uet̾i hominũ turatũ genus. Longo pt᷑
temꝑe lex iudeorum apparuit at rrigute angusta si¬
rie religione. Postea u̾o ꝓrepsit ecc̃a in fines ytalo.
S post cesarem gam̃ aut ip̃oc̃te imꝑante. Quid
ig᷑ actum de romanis ammis uł latinis q̃ grã nũ¬
dũ aduementis xpi iuduate sunt. us incesarum
tempus ¶ Hiuc ꝓpositioni Rendetur. ut pͥmo ipĩ
dicant. utrum ꝓfuerunt hominib deoꝵ suoꝵ sa¬
cra que constat cͥtis temꝑib instituta. Que si

Expanded text:
effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius uiunt, \'salutis se uiam dicit, gratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut ere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrase disbitantiu pp̃ qg etiam aibum ac
potum sunie uoluit nõ semel s depiꝰ ne lud ñ
torpus s spm̃ eẽ arbitͣrentur ⁊ sibi nõ solide sed
ymagnialit̾ appar̾e. Tunc aũt ille false ticattes
fuissent. si nulla uuln̾a p̾cessissent ⁊ tam̃ n ip̃e
eẽnt. si eas eẽ uoluisset. Uoluit aũt c̾te dispensa¬
tionis grã ut eis quos edificabat in fide nõ ficta
ñ aliud ꝓ alio s hoc qd̃ crutifixum uiderant re¬
surrexisse monstraret.¶ Quid ẽ ergo qd dicit᷑
si pp̾ inccedulum fecit fuixit: quasi u̾o si quisꝙͣ
uir fortis ꝓ patria dimitans msta adu̾sa uulnĩa
extiꝑet ꝑitissimo medico qui hec turare ita ua¬
leret. ut cicatrices ulłe appirerent. Ip̃ẽ pocius drẽt
sic se uelle sauari ut mag̃ eeñt in cor᷑ suo uesti¬
gia uulnerum tanqmͣ tituli głiaꝵ. Iõ ille medi¬
cus citattes fmxisse dic̾etur. quia tum ꝑ artem effi¬
c̾e potu̾it ut nõ eeñt. certa existente causa ꝑ artem

Expanded text:
demonstrasse dubitantibus; propter quos etiam cibum ac potum sumere voluit, non semel, sed saepius: ne illud non corpus, sed spiritum esse arbitrarentur, et sibi non solide, sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem
Abbreviated transcription (Latin):
pore qnͣdo fuit ⁊ t̾rarum locis ubi philosophia illa¬
uguit. om̃s qui potuerũt eũ audire etiam credere
sectariq uoluisse ac ꝑ hoc mag̃ si tante potestatis
fuisset pitagoras ⁊ ubi uellet ⁊ qnͣdo uellet sua deg¬
mata p̾dicaret. Et si hrẽt etiam cum ea pt̃ate sũ

Expanded text:
pore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate s