comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fonsaquae prorumpebat. ab ea parte. quae fere pedum
trecentoꝵ interuallo fluminis circuitu uacabat. hoc fon¬
te prohiberi posse oppidamos cum optarẽt reliqui. caesar
agere aduersus montem & aggerem instruere coepit ma.¬
gno cum labore continua dimicatione. oppidani N. loco
superiore decurrũt: et eminus sine periculo proeliantur.
multosq ptinaciter succedentes uulnerat. Non de terren¬
tur tñ milites nr̃i uineas proferre. et labore atq operib
locoꝵ uincere difficultates. codem tp̃re cuniculos tectos
crates & uineas agunt: & ad caput fontis. qđ genus opens
sine ullo periculo sine suspitiõe hostuĩ facere licebat. extni¬
itur agger in altitudinẽ pedum. sex. collocatur in eo tur¬
ris x. tabulator non quid quae moenib aequaret. id
enim nullis operibus effici poterat: sed quae superare fon¬
tis fastigium posset. ex ea cum tela tormẽtis iacerentur

Expanded text:
fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur
Abbreviated transcription (Latin):
operibus clausum animaduerteret: neq ab oppugna¬
tione recedi uideret ulla conditione posse. magna aũt
copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cogno¬
sceret. aqua prohibere hostem tempore coepit. flum̃
infimam uallem diuidebat: quae pene totũ monte
cingebat: in quo positũ erat praeruptũ undiq oppidũ
uelludunũ. hoc auertere loci naͣ prohibebat. In infimis u
su radicibus montis ferebatur. ut nullam in ptẽ de pressis
fossis deriuari posset erat aũt oppidanis difficilis & prae¬
ruptus eo descensus ut prohbentibus nr̃is sine uulnere
ac periculo uitae neq adire flumen. neq ab arduo se reci¬
pere poss ẽt ascensu. qua difficultate eoꝵ cognita Caesar
sagitariis fundicoribusq dispositis cormentis & quibusdam
Locis contra facillimos descensus collocatis cqua fluminis
prohibebat oppidanos. quoꝵ postea multitudo aquatũ unuĩ
in locum conueniebat. sub ipsius oppidi muꝵ ubi magnus

Expanded text:
operibus clausum animadverteret neque ab oppugnaoperibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus
Abbreviated transcription (Latin):
ominia pericula & detrimẽta belli a gatriatro accepta
referebant adeo ut uerberibus exanimatũ corpusse¬
curi feriretur. Ibi crebris lr̃is caninii fit cercior quae
de drapete & lucterio gesta es senł: quoque in consilio
permanerẽt oppidani: quoꝵ &si paucitatem concemne¬
bat. tamen ꝑtinaciã magna poena esse afficiendam iu¬
dicabat: ne Uniuersa gallia non ibi uires fuisse ad re¬
sistendum romanis. sed constantiã putar&: neue hoc ex¬
emplo caeterae ciuit ates locoꝵ opportunitate fretę se
uindicarent in libertatem : cũ omnibus gallis notũ esce
sciret. reliquã esse unã aestatẽ suae prouincine: quã
si sustinere potuissent nullum ultra periculũ uererẽtur.
Itaq Q. Calenum legatũ cum legionib reliquit: ꝗ iuistis
utmeribus subsequerentur. Ipse cum omni equitatũ ꝗ̃ põt
celerrime ad caniniũ contendit. Cum contra expecta¬
tionem omniũ caesar uelludunũ uenisset: oppidumqͥ.

Expanded text:
omnia pericula et detrimenta belli accepta omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque
Abbreviated transcription (Latin):
munitione oppidanos circũire prohibitus erat: oꝑa impe¬
rat administrari. Uenit eodem cũ sus copiis postero die
.C.fabius. partemq. oppidi sumit ad obsidendum. Caesn
interim M. Antoniũ quaestorem cum cohortib .XU. in
belgis relinquit: ne qua rursus nouoꝵ consilioꝵ capi¬
endoꝵ belgis faculitis daretur: ipse reliquas ciuitates
adit. obsides plures imperat: timentes omniũ aĩos con¬
solatione facta sancit. Cum in carnutes uenisset : qͦr
in ciuitate superiore cõmentaio caesar exposuit initi¬
um belli esse ortũ: qđ prȩcipue eos ꝑꝑ conscientiã facti
timere animaduertebat: quo celerius ciuitatẽ timore
liberaret principẽ sceleris illius & concutitorem belli
Gatriatrum ad suppliciũ deposcit: qui disi ne ciuibus
quid suis se cõmitebat: eñ celeriter omniũ cura quae¬
situs in castra producitur. Cogitur in eius suppliciũ cae¬
sair contra suam nam concursu maximo militum qui

Expanded text:
munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique impemunitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei
Abbreviated transcription (Latin):
dices sũmae uelocitatis hoies ad castra hostiũ prae¬
mitit. ipse legionem unã intra castra distribuit:
alteram secum expeditã ducit. Cum propius hostes
accessissent ab exploratorib quos praemiserat cogno¬
scit castra eor ut barbaroꝵ fere consuetudo est
relictis locis superioribus adripas es ge fluminis
demissa. At germanos equitesq imprudentib omnib
de improuiso aduolasse: proelium cõmisisse. qua re cogni¬
ta legionẽ armatã instructamq adducit: ita repente
omnibus ex pirtibus signo dito loca superiona capiuntur.
quod ubi accidit germami equitesq signis legionis uisis
uehementissime proeliantur. confestim cohortes un¬
diq impetũ faciunt. omnibus aut interfectis aue captis
magna praeda potutur. capitur ipse eo proelio dras¬
pes caninius facillime re gesta sine ullo pene milicis
uulnere ad obsidendos oppidanos reuentitur. externoq
hoste deleto cuius timore antea diuidere praesidia &

Expanded text:
dites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et
Abbreviated transcription (Latin):
frumentũ importare in oppidum insticuit. quoꝵ
strepitum uigiles castroꝵ cum sensissent. explorato¬
resq missi quae agerentur renunciassent. canini¬
us celeriter cum cõhortibus armatis ex proximiscas¬
tellis in frumentaĩos sub ipsam lucẽ impetũ fecie q̃
repentino malo perterriti diffugiunt ad sua presidia
quae nr̃ ut uiderũt. acrius conera armacos incita¬
ti neminem ex eo nũo uiuum capi patiuntur. pro¬
fugit inde cum pauicis lucterius nec se recipit in cas¬
tra. Re bene gesta caninius ex captiuis comperit
partem copiar cum drappete esse in castrisa mi¬
libus nõ longe amplius .Xil. qua re ex complurib
cognita cum intelligeret fugato duce altero pter¬
ritos reliquos facile opprimi poese. magnȩ feliĩtatis
esse arbi trabatur neminem excaede refugisse
i castra: ꝗ de accepea calaitate nunciũ drap¬
peti perferret: sed in experiendo cum periculum:
nullum uideret: equitatũ omnem germonosq pe¬

Expanded text:
frumentum importare in oppidum instituit. Quorum frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pe
Abbreviated transcription (Latin):
ma nocte duobus milibus armatoꝵ relictis reliquos ex
oppido drappes et lucterius educũt. hi paucos dies mo¬
rati ex finibus cadurcoꝵ ꝗ partum re frumẽtaĩa sub¬
leuare eos cupiebant: partim prohibere quominus su¬
merent non poterat. magnũ nũm frumẽti comparan.
Non nunq̃ aũt expeditioib nocturnis castella nostror
adorumtur. quã ob cãm .c. caninius toto oppido mu¬
nitiones circũdare conatur: ne aut opus effectũ tueri
non posset. aut pluriis in locis infirma disponat pre¬
sidia: magna copia frumenti comꝑata considet drap¬
pes & lucterius non longe ab oppido .x. milibus: unde
paulatim frumentũ in oppidum supportaret̃. Ipsi in¬
terse prouincias partiuntur. Drappes castris praefidio
cum ꝑte copiaꝵ restitit. Luc terius agmen iumẽtoꝵ
ad oppidum ducit. dispositis ibi praesidis honi noctis cir¬
citer decima siluestribus angustissimisq̃. it ineribus

Expanded text:
ma nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex ma nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
drappetis copiss oppidomosq sibi coniungit. quo cum
confestim e. caninius ueniss& animaduerteretque
om̃s oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas
ꝗ defendente nullo. tñ armatis ascendere esset diffi¬
cile: magna aũt impedimẽta oppidanoꝵ uideret.
quae si clandestina fuga subtrahere conarentur. ef¬
fugere non modo equitatũ sed ne legiones quid pos¬
sent: triparcito cohortib diuisis trina celsissimo lo¬
co castra fecit: a quibus paulatim. quantũ copiae
patiebantur uallum in oppidi circuitũ ducere insti¬
tuit quod cum animaduerterent oppidani miserrima
alexiae memoria solliati similem casum obsesionis
uererentur maximeq: ex omnibus lucterius ꝗ for¬
tunae illius periculum fecerat. moneret frumenti
nẽm esse habendam: consticuũt omniũ consensu por¬
te ibi relicta copiar ip̃i cum expeditis ad importam¬
dum frumentum proficisti. eo consilio probato proxi¬

Expanded text:
Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxi
Abbreviated transcription (Latin):
uexati nunq̃ pacisfecerãt mentionẽ datis obsidib ue¬
niunt in dedicionẽ. cȩteraeq. ciuitates positae mul¬
timis galliae finib oceano conumctę quae d̾moricȩ
appellantur. auctoritate adductȩ carnutũ aduentu
fabii legionũq̃. imperata sine mora facuit. Dunacus
sius finibus expulsus errans latitansii. solus extremas
galliae regiones petere est coactus. At drappes unaq
Tucterius cum legiones caniniũq adesse cognosceret.
nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarẽt
prouinciȩ fines intrare posse. nec tñ libere uagãdi
latrociniorũq faciendoꝵ facultatẽ hr̃ent: in finib¬
se constituunt cadurcoꝵ. Ibi cũ lucterius apud suos
ciues quondam integris rebus multũ potiusset: semꝑq
auctor nouoꝵ consilioꝵ magnã apud barbaros aucto¬
ritatem hr̃et oppidum uexellodimũ qđ in eliente¬
la fuerat eius egregie nã loci munitũ occupait suis et

Expanded text:
vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus vevexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et
Abbreviated transcription (Latin):
cum constaret Drappetẽ senonẽ ꝗ ut primũ defete¬
rat gallia collectis undiq perdicis hominibus seruis
receptis. latrociniis impedimẽta et cõmeatus roma¬
lectis prouinciam petere: unaq consiliũ cũ eo lute¬
rium cadurcũ cepisse : quẽ superiore cõmentario
prima defectione gallide in prouinciã uoluisse im¬
retum facere cognitum est. Caninius legatus cũ
Legionibus duabus ad eos perse quẽdos contendit ne
detrimento aut timore prouinci magna infamia
perdicoꝵ hominũ latrociinis caperetur .G fabiuo
cum reliquo exercitu m carnutes eȩterasq proficisti¬
tur tiuitates: quar eo proelio quod cũ dunaco fecena
copias esse accitas sciebat. Non .n. dubitabat ꝗn recẽ¬
ti calamiccet sumissiores es seał futurȩ. dato uospa¬
cio ac tpr̃e codem instigante dunaco possent concitari
qua in re summa felicitas celeritasq in recipiendis ciu¬
tatibus fabium consequitur. Nam carnutes qui saepe

Expanded text:
cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defececum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis citis, receptis latronibus impedimenta et commeatus Romalectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe
Abbreviated transcription (Latin):
conera pedites prochantur. hostesq nihil amplus co¬
piaꝵ accessur credentes ut pridie cognouenĩe de¬
iendi equitatus nr̃i nacti octasionẽ uidebantur: cũ
aliquandui sũma contentione dimicaretur. dunacꝰ
instruit aciem. quae suis eco& equitib inuicẽ prȩ¬
sidio: cum repente confertȩ legiones in conspectum
hostium ueniunt: quib uisis perculsae barbarorũ
turmae. ac perterrite acies hostiũ perturbato Impe¬
dimentor: agmine magno clamore discursuq passi
fugae se mandant. At nostri equites qui paulo ante
cum resistentibus fortissime conflixerunt : laetitia
iuctoriae elati magno undiq damore sublato ce¬
dentibus circũ fusi quantũ equoꝵ uires ad ꝑsequẽdũ
dextraeq ad caedendum ualent: tantũ eo proelio
interficiunt. Itaq amplius milibus .xil. aut armato¬
ꝵ. aut eoꝵ qui eo tpr̃e arma proiecerãt interfectis
omnis multitudo capitur impedimẽtoꝵ. qua ex fugei

Expanded text:
contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius cocontra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga
Abbreviated transcription (Latin):
equites nr̃i ut erat pracceptum inuaduntq̃ duncici
agmen et fugientes perterritosq sub sarcinis itinere
aggressi magna prȩda multis interfectis potiuntur.
Ita rebene gesta se recipiũt in castra. Insequenti
nocte fabius praemittie equitessic panatos. ut con-¬
fligerent: acq. omne agmen morarentur. dum con¬
sequeretur ipse: cuius pnaeceptis ut res gerertur&
Titacius uarus praefectus equitũ singularis & ani¬
mi et prudentiae uir suos hortatur: agmẽq hosti¬
um consecutus. turmas partim. idoneis locis disposu¬
it: ꝑtim equitũ proelium cõmutit. Confligit au-¬
dacius equitatus hostium suctedentibus sibi pedici¬
bus. qui toto agmine subsistentibus equitib suis con¬
tra nostros ferunt auxiliũ. fit proeliũ acri certa¬
mine. Nãq nr̃i contemptis pridie suꝑatisq hostib
cum subsequi legiones memmissent. et pudore ceden¬
di & cupiditate perse conficiendi proelii fortissime

Expanded text:
equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime
Abbreviated transcription (Latin):
Legatus complures ciuitates in fidem recepie. obsidib
firmat lris .C. rebellii caninii fit certior quae in
pictonibus geruntur. quib: rebus cognitis proficiscitur
ad auxiluĩ dunacio ferendum. At dunaicus aduen¬
tu fabii cognito desperata salute si tp̃re eodem coac
esset et romanũ & externũ sustinere hostem Bresdi¬
cere ac timere oppidanos repente ex eo loco cũ copis
recedit. nec se sacis fore tutũ arbierabatur nisi flu¬
mine ligeri. quod erat ponte ꝑꝑmagnitudinẽ trams¬
eundum copias traduxiss&. Fabius et si nondum in
conspectum uenerat hostib: neq se canino coniun¬
xerat: tñ doctus ab his ꝗlocoꝵ nouerãt nãm potissi¬
mum credidie hostes perterricos non eũ locũ quẽ pe¬
tebant petituros. Itaq cum copiis ad eundem pontẽ
contendit: eqtatũq. tm̃ procedere añ agmẽ impat
legionũ quamtũ quom processiss& sine desticigatiõe
equoꝵ in eadem se reciperet castra. consecuntur

Expanded text:
legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur
Abbreviated transcription (Latin):
feritate non multũ a germamis differebat: neq impe¬
rata unq̃ nisi exercitũ coacta faciebat. Interim .C.
Caninius legatus cũ magnã multitudinẽ conuenisse
hostium in fines pictonũ lr̃is nunciisq diaci cognouis¬
set. ꝗ perpetuo in amicitia mansisset romanoꝵ. cum
pars quaedam ciuitatis eius defecisset: ad oppidũ limo¬
nũ contendit: quo cũ aduentaret atq ex captiuis
certius cognosceret. multis hominũ milibus deuncico du¬
ce andium dunaciũ clausum lemone oppiignari neq
infirmas Legiones hostibus comitere auderet. castra
posuit loco mimito. Dunacus cũ appropinquare .c. co¬
gnouisset copiss omnibus ad legiones conuersis castra ro¬
manoꝵ oppugnare instituit: Cumq plures dies in op¬
pagnatione consumpsisset. et magno suoꝵ detrimẽto
nulam ꝑtem munitionũ conuellere potuisset : rursus
ad obsidendum lemonem redit. Eo epre .C. fabius

Expanded text:
feritate non multum a Germanis differebat neque impeferitate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius
Abbreviated transcription (Latin):
in hnbernis in togatã galliam mutit. ad colonias ciuiũ
romanoꝵ tuendas. ne qđ simile in commodum acci¬
deret de incursione barbaroꝵ: ac superiore aestate
tergestinis acciderat: quia repentino latrocinio atque
impetu incolȩ iloꝵ erat oppressi. Ipse ad uastandos de¬
populandosq fines ambiorigis proficiscicur : quẽ perterri¬
tum ac fugientẽ cum redigi posse in potestatẽ desperas¬
set proxiũ suae dignitatis esse ducebat adeo sines
cius uastare ciuibus acdificiss petore. & odio suoꝵ am¬
biorix si quos fortima reliquos fecisset nullũ reditũ pꝑ
tantas calamitates hr̃et in ciuitatẽ: cum in om̃s ptes
finis ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset. atq
omnia caedibus. incendiss. rapinisq uastasset. magno nu¬
mero hominũ interfecto aut capeo labienũ cũ duab
legionibus in treueros mutit: quoꝵ ciuitas ꝑꝑ germa.¬
niae uicinitatem quotidianis exercita bellis. cultu&

Expanded text:
in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandi q̃ diffugiendi fuie uerorũq. consiliũ. nr̃oꝵ¬
ꝙ mortifero uulnere comiũ credebant affectũ: gallo¬
rum ꝙ insidiis cognitis plura q̃ uiderãt extimescẽbãt
quo facto statuisse comius dicebatur nunꝗ̃ in conspectũ
cuiusq̃ romai uenire. Belli cosissimis gentibus deuic¬
tis caesar quom uider& nullã iam eose ciuitatẽ: q̃
bellum id pararei. qđ sibi resister&. Sed nõ nullis ex op¬
pidis demigrare ex agris diffugere ad presens impiũ
deuitandum plures in ꝑtes exercitũ dimutere cõsticuit
MAntoniũ quaestorem cum legione .Xil. sibi con¬
iungit .C fabium legatũ cum cohortibus .XXU. mit¬
tit in diuersissimam partẽ galliae: ꝙibi quasdamci¬
uitates inarmis esse audiebat: Neq .c. caninũ
rebilliũ legatũ. ꝗ in illis regionibus praeerat satis
firmas duas legiõnes hr̃e existimabat. T. labienũ
ad se euocat. Legionẽ auit xil. quae cũ eo fuerat

Expanded text:
pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nopugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: no mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
quae bellouacoꝵ speculabantur euentũ. obsidesdant.
imperata faciunt. excepto comio quẽ tiior prohbebat
cuiusq̃ fidei suam cõmutere salutem. Nam supiore an¬
no ł. labienus caesare in gallia citeriore ius dicẽte
cum comui comperisset sollicitare ciuitates. & coniura¬
tionem contra caesarẽ facere infidelitatẽ ei sine ulla
perfidia iudicauit comprimi posse: quẽ quia nõ arbi¬
trabatur uocatũ in castra uenturũ ne tentãdo cui¬
tiorẽ faceret .c. uolusenũ quadratũ misit : qui eum
per simulationẽ colloquii curaret interficiendũ. ad eã
rem delectos idoncos tradie ei centuriones. Cum in col¬
loquiũ uentum eos& : & ut conuenerat manũ comis
uolusenus arripuisset centurio uelut insueta re pmo¬
tus celenter a familiaribus prohibitus comii. conficere
hominẽ non pocuit. grauiter eñ primo ictu gladio ca¬
put percussit cum uerinq gladii districti essẽt. nõ tã

Expanded text:
quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
louacoꝵ esse. delectoꝵ peditum multa milia interi¬
isse. Uix refugisse nuncios caedis: tñ magnũ ut in
tanta calamitate bellouacos eo proelio comodũ esse
consecutos: ꝙ corbeus auctor belli concitator multi¬
tudinis esset interfectus. nunq̃ N tantũ senatũ
in ciuitate illo uiuo quantũ imperitã plebem potuis¬
se. haec orantibus Legatis cõmemorat caescir: eodẽ
tpr̃e superiore anno bellouacos cacterasii galliae ci-¬
uitates suscepisse bellum ꝑtinacissime. hos ex om̃ib
ne esse perductos: scire atq intelligere se causam
peccati facillime mortus delegari. neminẽ uõ tom¬
tum pollere: ut inuitis principibus resistente sena¬
tu. omnibus bonis pugnantibus infirma manu plebis
bellum concitare et gerere posset. Sed tñ se contẽ¬
tum fere ea poena. quã sibi ip̃i contraxissent. Nocte
insequenti legati responsa ad suos referũt. obsides
conficiunt. Concurrunt reliquaꝵ ciuitatũ legati¬

Expanded text:
lovacorum esse; delectorum peditum multa milia interlovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus ne esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati
Abbreviated transcription (Latin):
calamitate Sxistimaret hostes nuncio accepto lo¬
cum castroꝵ relicturas. quae non longus ab ea ce
mine impeditũ transitũ uidebat: tñ exercitu tra¬
ducto progreditur. At bellouaci reliquaeq ciuitates
repente ex fuga paucis atq his uulneracis acceptis ꝗ
suluaꝵ beneficio casum euitarãt: omnib aduersis
cognita calamitate. interfecto corbeo. amisso equi¬
tatu & fortissimis pedicibus cũ aduentare romomos
existimarẽt consilio repente cantu crbaꝵ conuoca¬
to conclamãt. ut legati obsidesq ad caesarẽ mue¬
tantur. hoc omnibus probato confilio comiusattre¬
bas ad eos confugit germanos: & quib ad id bellum
auxilia mutuatus erat. Caeteri e uestigio mittũt
ad caesarem legatos: petũtꝗ ut ea poena sit contẽ¬
tus hostiũ: quã si sine dimicatiõe inferre integris pos¬
set pro sua clementia ac humanitate nunꝗ̃ profec¬
to ess& illaturus. afflctas opes equestri proelio bel¬

Expanded text:
calamitate existimaret hostes nuntio accepto localamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea camine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bel
Abbreviated transcription (Latin):
interim propius legiones. crebriq. eodem ep̃re & nostris
et hostibus nuncis afferuntur. impacorẽ instructis
copiis adee. qua re cognita nr̃i confisi praesidio cohor
sissent uictoriae gloriã cõmunicasse cũ legionibus
uiderentur. hostes concidunt aĩs. atq itinerib diu̾sis
fugã quaerunt nequicq̃. Nam quib difficuliatib lo¬
coꝵ romanos claudere uoluerãt iis ipi tenebãtur.
uicti tñ propulsiq maiore ꝑte amissa consternati ꝓ¬
fugiunt. partim siluis petĩtis ꝑtim flumine: ꝗ en ĩ
fuga anr̃is acriter in sequetib conficiuntur. Quum in¬
terim nulla calamitate uictus corbeus proelio exce
deret. siluasq peteret haud inui tantibus nris ad de¬
ditionẽ potuit adduci: quin fortissime proeliando cõ¬
pluresq uulnerãdo cogeret elatos iracuindia uicto¬
res in se tela coniicere. Tali mõ re gesta recentib
proeliĩ uestigiis ingressus caesar cum uictos tanta

Expanded text:
propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortsissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta
Abbreviated transcription (Latin):
sustinent insidiatoꝵ: neq plures in unũ locũ conue¬
niunt. quod plerũq equestribus proeliis tũ ꝑꝑ aliquem
timorem accidit tum ꝑp multitudinẽ ip̃oꝵ detrimen¬
tum accipitur. Quom dispositis curmis inuicẽ niri
proeliantur. neq ab lateribus circũueniri suos pate¬
rentur: erumpune caeteri corbeo proeliante ex sil¬
uis fit magna contentione diuersum proeliũ : quod
quom diucius pari marte miretur paulatim &sil¬
uis instructa multitudo procedit peditũ: quae nr̃os
coegit cedere equites. quibus celeriter subuenut
leuis armaturae pedites: quos ante legiones missos
docui: turmisq nr̃oꝵ interpositis constanter proeli¬
antur. pugnatur aliquãdiu pari contentiõe. dem̃
ut rõ postulabat proelii qui substinuerãt pͥmos impetꝰ
insidiaꝵ hoc ip̃o fiunt supiores ꝙ nullũ ab insidianti¬
bus imprudentes acceperat detrimẽtum. Accedũc

Expanded text:
sustinent insidiatorum neque plures in unum locum convesustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt
Abbreviated transcription (Latin):
collocarat. quẽ in locũ ꝑꝑ copiam frumẽti ac pabrili ro¬
manos missuros suspicaretur. quo cognito consilio legio¬
nes plures qͣ solebat educit: equitatũq. quẽ ipse auxilio
pabulatoribus mutere semper consueuenat praemitit.
iuc interponit auxilia leuis armaturae. ipse cũ legi¬
onibus q̃ põt maxime appropinquat. hostes in insidiss
dispositi cum sibi delegissent campũ ad rem gerendam
non amplius patentem in omnes ꝑtes passibus mille sil¬
uis undiq aut impedicissimo flumine munitii uelue
indagine hũc insidiis circũdederũt. Explorato hostiũ
consilio nr̃i ad proeliandum aĩo atq armis parati cũ
subsequentibus legionibus nullam dimicatione recusci¬
rent turmatim in cum locũ deuenerũt. quoꝵ aduẽ¬
tu quom sibi corbeus oblatam occasionẽ rei gerendae
existimaret: primũ cum paucis se ostendit acq in.
proximos impetum fecit: nostri constanter incursum

Expanded text:
collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Rocollocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum
Abbreviated transcription (Latin):
sa initum suspicaretur. legiones promonit ad insequendũ
pse ueritus insidias ne forte in codem loco subsistere hosos
atq elicere nros in locũ conarẽtur iniquum tardius pro¬
cedie Equies quom intrare sumum iugũ & flama den¬
sissimam timerent. ac si qui cupidius intrauerat uix suo¬
ꝵ ip̃i priores partes animaduerterent. equoꝵ insidias ue¬
riti liberam facultatem sui recipiendi bellouacis dederũt.
ta fuga timoris simul calliditatisq. plena sine ullo detri¬
mento milia non amplius .x. progressi hostes loco muni¬
tissimo castra posuerũt. Inde cum saepe in insidiis equi¬
tes peditesq. disponerẽt. magna detrimenta romanis
in pabulationibus inferebant. quod cum crebrius ac¬
cider&. ex captiuo quodam comperie caesar corbeũ
bellouacor ducem fortissimoꝵ milia sex peditũ delegis¬
se: equitesq ex omni nuo mille. quos in insidiis eo loco

Expanded text:
sa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; sa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco
Abbreviated transcription (Latin):
ta caesar .XX. cohortibus instructis castrisq eo loco metatis
mitiri iubet castra. ac solicis operibus pro uallo legiones
instructas collocat. equites frenatis equis in statione dispo¬
nit. Bellouaci cũ romanos ad insequendum paratos uide¬
rent. neq pernoctare aut diutus permanere sine pericu¬
lo eadem loco possent. tale consiliũ sui recipiendi ceperunt.
foisces ut consueuerãt. naq in acie sedere gallos consues¬
se superioribus comentariis caesaris declaratũ esti ꝑ ma¬
nus stramentoꝵ ac uirgultoꝵ. quoꝵ summa erat in ca¬
stris copia inter se tradicos. ante aciẽ collocarũt. extremas
tempore diei signo pronunciato uno tp̃re mcenderũt: Ita
contmens flama omnes repente copias a conspectu texit
romanoꝵ quod ubi accidie barbari uehementissimo cursu
refugerut. caesar &si discessum hostui animaduertere nõ
poterat incendiss oppositis. tamen id consiliũ cũ fugae cau¬

Expanded text:
ta Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis ta Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae cau
Abbreviated transcription (Latin):
ones ad mouendas ut discedere ex eoloco sine periculo
barbari nr̃is militibus instantibus nom pore ẽt : Ita cũ
pcilude impedita a costris castra diuiderẽt. quae tramseim¬
di difficultas celeritate insequendi tardare poroR. Atq id
iugum quod trans paludem pene ad hostuui castna ꝑtineret.
mediocri uallo e castris eoꝵ intercisum animaduerteret.
pontibus palude constrata legiones traducit. celeriens in sũ¬
mam planiciem iugi peruenit: quae decliui fastigio duo¬
bus a lateribus mimiebatur. Ibi legionibus instructis ad
ultimũ iugum peruenit: aciemq. eo loco consticiue. unde
cormento missa tela in hostiũ cuneos conici possenT. Bar¬
hari confisi loci natura cum dimicare non recusarẽt. si for¬
te romani subire collem conarentur. ac si ipsi poulatim
copias distributas dimitere non auderet ne dispersi per¬
turbarentur in acie permanserũt. quoꝵ ꝑtmatia comi¬

Expanded text:
ones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo ones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cogni
Abbreviated transcription (Latin):
aut in suoꝵ castra reciperẽt: aue non nullis pudore co¬
actis longius profugerẽt. quoꝵ periculo sic om̃s copiae
sunt perturbatȩ ut uix iudicari poss& utrũ secũdis
minimisq rebus insolentiores on aduerso mediotri casu
cimidiores. Compluribus diebus iisdem in castris consum¬
ptis cum propius accessiss ẽt legiones et .c. Treboniũ
legatũ cognouissent duces bello uagoꝵ ueriti similẽ
obsidionem alexiae noctu dimittũt cos quos aetate
ct uiribus inferiores aut mermes habebomt : unaq
reliqua impedimẽta. quoꝵ perturbatũ & confusumꝰ
dum explicant agmen magna enim muleicudo carro¬
rum de expeditos sequi gallos consueuit. oppressi luce copi¬
as armacoꝵ sius instriunt castris ne prius romaii
persequi se inciperent q̃ longius agmen impedimẽtorũ
suoꝵ processisset. At caesar neq resistentes aggredien¬
dos tanto collis ascensu iudicabat: neq nõ usq eo legi¬

Expanded text:
aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coaut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legi