comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma substãcia sit idem qd̃
diuinitas ip̃a et ꝙ deus ñ
sit nisi substancialit̾ unꝰ.
uxta suꝑiorẽ dubi¬
tationẽ iã pro certo
tenemus ꝙ a sũma et a¬
sola sb̾stancia ẽ om̃e qd̃
ẽ. et ꝙ a semetip̃a h̃t totũ
gͦ et diuinitas ip̃a. Si u̾o
illam altĩ dedit nec sibi
q illã sibi retinuisse simł
et hr̃e. deus autẽ est qui dei¬
tatẽ h̃t et hoc ip̃m qd̃ deus
est ex deitate h̃t. S si sũma
sb̾stancia hoc ip̃m qd̃ deuͤ
est h̃t ex diuinitate sua q̃
nichil h̃t̃ nͥ a semetip̃a. ꝓ

Expanded text:
ma substantia sit idem quod divinitas ipsa, et quod Deus non sit nisi substantialiter unus. Juxta superiorem disputationem jam pro certo tenemus quod a summa sola substantia est omne quod est, et quod a semetipsa habet totum ergo et divinitas ipsa. Si vero illam alteri dedit, nec sibi que illam sibi retinuisse, simul et habere. Deus autem est qui Deitatem habet, et hoc ipsum quod Deus est, ex Deitate habet. Sed si summa substantia hoc ipsum quod Deus est habet ex divinitate sua, quae nihil habet nisi a semetip
Abbreviated transcription (Latin):
incelligitur ꝑfidꝰ ille iudaitꝰ
popłs. Quid gͥ mirũ si ꝑ regẽ
iniquũ quẽ imꝓbamꝰ intel¬
ligimꝰ remiustam qͣmaꝓpba¬
mꝰ: Et quidem in rege iniꝰto
qͣmuis fuerit uoluntas inor¬
dinata: erat tñ ei potestas
ordinata. Nonẽ enĩ potestas
nͥa deo: que autẽ ã dõ suͣt
teste apło ordinata sunt.
Recte itaq satis regia potes¬
tas uirtutũ aminuͣ designat.
qui regnũ illud int̾miͣ morib
sibi uendicat. siue lib̃m arbi¬
fectionib ⁊ passionib suis aĩ¬

Expanded text:
intelligitur perfidus ille Judaicus intelligitur perfidus ille Judaicus populus. Quid igitur mirum si per regem iniquum quem improbamus, intelligimus rem justam quam approbamus? Et quidem in rege injusto quamvis fuerit voluntas inordinata, erat tamen ei potestas ordinata. Non est enim potestas nisi a Deo. Quae autem a Deo sunt, teste Apostolo, ordinata sunt . Recte itaque satis regia potestas virtutum animum designat, qui regnum illud internum moribus sibi vendicat, sive liberum arbifectionib
Abbreviated transcription (Latin):
ssignum istiꝰ modi. qui eiꝰ mõi
signum. uł eiꝰ rei signũ p̾dicit.
que qualia sint. possunt quo¬
dammn digito ostendi. ⁊ exꝑimͣ
toꝓbari. Sepe autẽ defectusbo¬
noꝵ desid̾ioꝵ p̾signat defectũ
bonoꝵ oꝑm. Nam torpente
uoluntate necessee̾ animum
postmodum a bono studio tepe-¬
scere. Solet autem ⁊ econu̾so con¬
ting̾e. Cui uͦ datumẽ imminen¬
tia ꝑicla. ⁊ mala adhuc futura
posse p̾uidere. sicurat ⁊ satagit.
cum dolore ⁊ animi angustia il¬
la inconsidat̾onem ad ducere.
⁊ semet ip̃m in eoꝵ expectaciõe
humiliare. potest ei idem nomͣ
scd̃m aliam int̾pretacionem
congruere. Nam nabugodono¬
sor ut dictumẽ int̾pretat᷑ sessio
mnagnitione angustie. Nemo
autem miretur qd̃ ꝑregem in¬
iquum animus uirilis: tur
nesciat nisi sacrar᷑ litterar̃
imꝑitꝰ qm sepe in scͥpturis
significet. xp̃m serpens aĩal
uenenosum: ⁊ leo animalfe¬
rocissimũ: Et si exponenti
beato gregorio credimꝰ. inda

Expanded text:
signum istiusmodi, qui ejusmodi signum vel ejus rei signum praedicit quae, qualia sint, possunt quodammodo digito ostendi, et experimento probari. Saepe autem defectus bonorum desideriorum praesignat defectum bonorum operum. Nam, torpente voluntate, necesse est animum postmodum a bono studio tepescere. Solet autem et e converso contingere. Cui vero datum est imminentia pericula, et mala adhuc futura posse praevidere, si curat et satagit cum dolore et animi angustia illa in considerationem adducere, et semetipsum in eorum exspectatione humiliare, potest ei idem nomen secundum aliam interpretationem congruere. Nam Nabuchodonosor, ut dictum est, interpretatur sessio in agnitione angüstiae. Nemo autem miretur quod per regem iniquum animus virilis, et v. Quis enim nesciat nisi sacrarum litterarum imperitus quam saepe in Scripturis significet Christum serpens animal venenosum, et leo animal ferocissimum? Et si exponenti beato Gregorio credimus, in D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfunda rimari. ⁊ ꝓm̃tis excessũ.
iudicioꝵ archana mirari. Recte
autem ⁊ nabugodonosor dicit᷑.
qui p̾uidentie dono donatur.
Et tunc u̾ascir̾ qui eiꝰ modi est
signum ꝓpħat. cum ex causis
deat. Nam semꝑdetͥmenta m̾ito¬

Expanded text:
funda rimare, et per mentis excessum, judiciorum arcana mirari? Recte autem et Nabuchodonosor dicitur qui praevidentiae dono donatur, et tunc veraciter qui ejusmodi est signum prophetat, cum ex causis deat. Nam semper detrimenta merito
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuñto ꝓbari & quasi ad ocu¬
lum oftendi. Uł signum istiꝰ¬
modi. quasi eiꝰ rei que pot̾
digito ostendi. Si enĩ indecri¬
m̃to regnoꝵ moꝵ detͥmentũ
debet intelligi. quo quesom
loco ł tempore hoc ñ possit
ostendi. hoc ñ possit uideri:
Et hec quidem illi nominis
int̾pretacio satis congruit. se¬
cundum qd̾ ei accidit. nam ẽ.
⁊ alia nͣ minꝰ congrua scd̾m qd̾
fecit. Int̾pretatur namq na-¬
bugodonosor sessio in agniti¬
one angustie. Qͥdẽ sedẽ. nisi
semet ip̃m humiliare: Atten¬
de autẽ qͣntum rex iste seip¬
sum humiliauit. qui clame¬
lem sernum sibi excaptuita¬
te addictum adorauit. qͣndo
regni sui deiectionẽ qͣm sine
angustia nosse nͣ poterat. ip¬
so exponente agnouit. In ag-¬
nitione itaq angustie sedit.
qui audito iminenti ꝑiculo
ad ꝓpħantis se pedes humili¬
terꝰ ꝓstrauit. hec autẽ que
dicta sunt de nominis interp̃¬
tacione uident᷑ historie alludẽ.
s nichilominꝰ ⁊ illd̾ considandũ

Expanded text:
nto probari, et quasi ad oculum ostendi, vel signum istiusmodi quasi ejus rei quae potest digito ostendi. Si enim in detrimento regnorum morum detrimentum dicitur intelligi, quo, quaeso, in loco, vel tempore hoc non possit ostendi, hoc non possit videri. Et haec quidem illi nominis interpretatio satis congruit, secundum quod ei accidit. Nam est et alia non minus congrua secundum quod fecit: interpretatur namque Nabuchodonosor sessio in agnitione angustiae. Quid est sedere, nisi semetipsum humiliare? Attende autem quantum rex iste seipsum humiliavit, qui Danielem servum sibi ex captivitate addictum adoravit, quando regni sui dejectionem quam sine angustia nosse non poterat ipso exponente agnovit. In agnitione itaque angustiae sedit, qui audito imminenti periculo ad prophetantis se pedes humiliter prostravit. Haec autem quae dicta sunt de nominis interpretatione videntur historiae alludere, sed nihilominus et illud considerandum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ab eterno et semetipso.
Chiis que de deo
dicunt᷑ relatione
uolumus hoc loco suꝑsedẽ.
nã eoꝵ significatio lacius
se extendit ꝙͣ que sb̾ cõpẽ¬
diosa breuitate cõp̃hendi
possit. Ut enĩ mͥ uidet᷑ coꝵ
significatio ad omĩa p̃di¬
camẽta euagat᷑ nã cũ ea
quã signͣt relatione quod
significãt solent modo ad
hoc modo ad illa p̾dicam̃ta
milis. ubi cõsigͣt superior
et inferior. qͣndo anterior ⁊
posterior. Situn consessor
et consessio. Habe̾ possessor
et possessio. ꝑtinet ad face̾
⁊ pati gnator et genitꝰ ama¬
tor et amatꝰ. Melius ẽ itaq
hiis interim suꝑ sed̾e̾ qmͣ at¬
temptare qd̃ nõ possumꝰ
debita b̃uitate succingere.
Notand̾ est autẽ hoc loco
ꝙ quitqͥd de diuinis ꝓprie¬
tatib dictũ ẽ usq modo ad
illud esse ꝑtin̾e uidet᷑ qd̃ ẽ
si semetip̃o ⁊ eo ip̃o ab et̾no.
nam quitquid de huimodi
huc usq dictũ ẽ nichil mi¬
nus constaret eciã si nichil
ab et̾no esset: qd̃ aliunde ꝙͣ

Expanded text:
est ab aeterno et a semetipso. De his quae de Deo dicuntur relative, volumus hoc loco supersedere; nam eorum significatio latius se extendit quam quae sub compendiosa brevitate comprehendi possit. Ut enim mihi videtur eorum significatio ad omnia praedicamenta evagatur. Nam cum ea quam significant relatione quod consignificant solet modo ad hoc, modo ad illa praedicamenmilis, ubi consignificat, superior et inferior, quanto anterior et posterior situm, consessor et consessio, habere, possessor et possessio, pertinet ad facere et pati, generator et genitus, amator et amatus. Melius est itaque de his interim supersedere quam attentare quod non possumus debita brevitate succingere. Notandum est autem hoc loco quod quidquid de divinis proprietatibus dictum est usque modo, ad illud esse pertinere videtur quod est a semetipso, et eo ipso ab aeterno. Nam quidquid de hujusmodi hucusque dictum est, nihil minus constaret etiamsi nihil ab aeterno esset quod aliunde quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ex plalitate¬
et unitate quã inuenit
ĩ semetip̃o docetur homo qͥd
quasi ex opposito estimare
debeat de hiis que sibi credẽ¬
da ꝓponunt᷑ de deo suo.

Expanded text:
Quomodo ex pluralitateet unitate quam invenit in semetipso, docetur homo quid quasi ex opposito existimare debeat, de his quae sibi credenda proponuntur de Deo suo.
Abbreviated transcription (Latin):
qmius recto. qmius honesto.
furoris sui tempore mens pos¬
litatis temꝑe mens de pace.
seu pacientia. etiam cũ uoto
uł sacram̃to delib̾at. atꝙ diͣ¬
ponit. ꝑ turbationis sue tẽ¬
pore furor suꝑueniens dissi¬
pat. atq dissoluit. Ea que d̃
uisionis huiꝰ expositione
hucusq iam diximꝰ. scdm
dupplicem consid̾ationem.
iuxta intelligentie nr̃e mo¬
dum ꝑtractauimꝰ. Cet̾a au¬
rit᷑mq lectionem in eaudẽ
sentenciam concurrunt ge¬
minam expositionẽ. ut ea q̃
p̾missa sunt ñ requirunt.
Quid enim ẽ seuitia nͥ crude¬
litas: Sic ⁊ inpacientia qͥd
aliud qͣm miseranda fragili¬
tas : Sic sub diu̾sis nomini¬
b idem subintellig̾e debemꝰ:¬

Expanded text:
quamvis recto, quamvis honesto quamvis recto, quamvis honesto furoris sui tempore mens poslitatis tempore mens de pace seu patientia, etiam cum voto vel sacramento deliberat atque disponit, perturbationis suae tempore furor superveniens dissipat atque dissolvit. Ea quae de visionis hujus expositione hucusque jam diximus, secundum duplicem considerationem, juxta intelligentiae nostrae modum pertractavimus. Caetera auramque lectionem in eamdem sententiam concurrunt, geminam expositionem ut ea quae praemissa sunt non requirunt. Quid enim est saevitia nisi crudelitas? Sic et impatientia, quid aliud quam miseranda fragilitas? Sic sub diversis nominibus idem intelligere debem
Abbreviated transcription (Latin):
istat. recte ut suꝑiꝰ diximus
ꝑtinaciam designat. uentrẽ
itaq ⁊ femora que pudendis
huic regno congruere. qd̃ di¬
citur imꝑare uniu̾se terre.
Quom̾ enim uniu̾se t̾re non
imꝑat. qd̃ usq ad ignomini¬
osa imꝑanda tirannidem su-¬
am dilatat: Et quartũ inqͥt
regnum erit uelut ferrum.
Quomͦ ferrum comminuit.
⁊ domat omĩa. sic comimmi¬
et omĩa hec ⁊ cont̾et.Simfꝰ
ro seuitiam debemꝰ intellig̾e.
quomͦ queso huiꝰmõi regnũ
regna cet̾a queat comminue-¬
re. atq conterere: Absq dubi¬
o qͣntumcũq mens impudẽs
sit głam tam̃ qͣm in seipa ꝑ
arrogantiam. uł in alt̾o ꝑ ia-¬
ctanciam habere consueuit.
omnino nec mirũ ꝑturbat
atq confundit. Quis enim
int̾ tot seuitie sue tam aꝑ¬
tas in sanias. uł scm̃ se credat.
uel ab alio hoc posse credicon¬
fidat : Regnum autẽ ꝑtina¬
cie adeo solent iuolenta illa
seuitie iuira contere atq con¬
fund̾e. ut in nullo proposito

Expanded text:
istat, recte, ut superius diximus, istat, recte, ut superius diximus, pertinaciam designat. Ventrem itaque, et femora quae pudendis huic regno congruere quod dicitur imperare universae terrae. Quomodo enim universae terrae non imperat quod usque ad ignominiosa imperanda tyrannidem suam dilatat? Et quartum, inquit, regnum erit velut ferrum. Quomodo ferrum comminuit et domat omnia, sic comminuet omnia haec, et conteret. Si in ferro saevitiam debemus intelligere, quomodo, quaeso, hujusmodi regnum regna caetera queat comminuere atque conterere? Absque dubio quantumcunque mens impudens sit, gloriam tamen quam in seipsa per arrogantiam, vel in altero per jactantiam habere consuevit omnino nec mirum perturbat atque confundit. Quis enim inter tot saevitiae suae tam apertas insanias vel sanctum se credat, vel ab alio hoc posse credi confidat? Regnum autem pertinaciae adeo solent violenta illa saevitiae jura conterere atque confundere, ut in nullo proposito
Abbreviated transcription (Latin):
catum p̾mere. ita ut nͣ reg¬
naret intuo mortali corꝑe:
tiam ꝓsuꝑbiam amittere.
⁊ te ip̃m ꝑdere sine qͣ nicħ
pot̾is facere. puto in quam
quia iam consurget aliud
regnũ minꝰ te. Scd̃m qd̃ scrip¬
tum ẽ. Tu inquit caput aure-
um. ⁊ post te confurget regnũ
aliud minꝰ te. S quia arrog-¬
gans quisq głatur inseip̃o.
iactancia autẽ in fauore ali¬
eno. recte scdm aliquid de au¬
reo capite hoc ẽ de arrogan¬
te dici potest. qr adhuc ipse ẽ
eo qd se ip̃m nec dum deseru¬
it. qui głam suam in seip̃oꝯ
stituit. Recedit autẽ a seip̃o.
cumgłam ponit in alteroso¬
gita autem qͣnto minꝰ sit gła¬
ri insibilo alieni oris. ⁊ laudi¬
b falsis. qm in ꝓpriis bonis
⁊ sepe ueris. qmuis ab alio
acceptis. Recte gͦ dicit᷑. Tuca¬
put aureu̾es. ⁊ post ce cõsur¬
get regnũ aliud minꝰ te.⁊ ad¬
ditur. Et regnum aliud t̾ciũ
ereum. qd̃ imꝑabit uniu̾se t̾¬
re. Es eo qd̃ ualde durabile ex¬

Expanded text:
catum premere; ita ut non regcatum premere; ita ut non regnaret in tuo mortali corpore? atiam per superbiam amittere, et teipsum perdere, sine qua nihil poteris facere; puto, inquam, quia jam consurget aliud regnum minus te, secundum quod scriptum est: Tu, inquit, caput aureum es, et post te consurget regnum aliud minus te. Sed quia arrogans quisque gloriatur in seipso, jactantia autem in favore alieno, recte secundum aliquid de aureo capite, hoc est de arrogante, dici potest, quia adhuc ipse est, eo quod seipsum necdum deseruit, qui gloriam suam in seipso constituit. Recedit autem a seipso, cum gloriam ponit in altero. Cogita autem quanto minus sit gloriari in sibilo alieni oris, et laudibus falsis, quam in propriis bonis, et saepe veris, quamvis ab alio acceptis. Recte ergo dicitur: Tu caput aureum es, et post te consurget regnum aliud minus te, et additur, et regnum aliud tertium aereum quod imperabit universae terrae. Aes, eo quod valde durabile ex
Abbreviated transcription (Latin):
it. Qd̃ bestũs agri. qd̾ uolucrib
celi p̾sides. qd̃ appetitib carnis.
quod cogitacionib mentisdo¬
minari potes. qd̾ bona oꝑari.
qd̾ utilia meditari uales. non
mun̾e habes. Omĩa enim ĩ qui
& que rationi rectis ꝙ consiliis
eiꝰ co nꝑatione in actum ꝓde¬
unt. bene ꝓueniunt ꝓspere
succedunt. Quicquid ergo
utiliter potes. ex ip̃o ⁊ ꝑip¬
sum potes. qui nichil non
potest. quia omnia potest.
Om̃is itaq possibilitas tua
ex eius mun̾e uenit. qui
subdicione tua hec om̃ia
constituit. Lugͦ inquit ca¬
put aureum es. qui ad huc
comitante gr̃a ⁊ malacor¬
rigere ⁊ bona exertere potes.
preme gͦ suꝑbiam. ne ꝑdaᷤ
milib dat grãm. Scimꝰ autẽ
quia initiũ omĩs peccati su-¬
ꝑbia. Qui autẽ facit pecca-¬
tum: seruus ẽ peccati. Quid
ergo: Numquidnam iam
ñ erit aliud regnũ. cumiã
ceꝑit dami nari peccatum
⁊ tu exibere famulatũ qͣm
tunc erat cumtu poteras pec¬

Expanded text:
it. Quod bestiis agri, quod volucribus it. Quod bestiis agri, quod volucribus coeli praesides, quod appetitibus carnis, quod cogitationibus mentis dominari potes, quod bona operari, quod utilia meditari vales non dunere habes. Omnia enim in quib et quae rationi rectisque consiliis ejus cooperatione in actum prodeunt, bene proveniunt, prospere succedunt. Quidquid ergo utiliter potes, ex ipso, et per ipsum potes, qui nihil non potest, quia omnia potest. Omnis itaque possibilitas tua ex ejus munere venit, qui sub ditione tua haec omnia constituit. Tu ergo, inquit, caput aureum es, qui, adhuc comitante gratia, et mala corrigere, et bona exercere potes. Preme ergo superbiam, ne perdas m dat gratiam. Scimus autem quia initium omnis peccati superbia. Qui autem facit peccatum, servus est peccati. Quid ergo? Nunquidnam jam non erit aliud regnum, cum jam coeperit dominari peccatum, et tu exhibere famulatum, quam tunc erat cum tu poteras pec
Abbreviated transcription (Latin):
qr fortib fortiorib quia forci¬
oꝵ fortissimis dñari potes. qr
ad huc grãm adiuitͥcem habes.
Penitentiam gͦ age dum po-¬
tes. dum grãm adhuc cooꝑan¬
tem habes. Adhuc rex regum
es:⁊ pͥncipalib etiam uitiis ad¬
huc principari. pa̾siõib ꝙ tuiᷤ
adhuc dñari potes. Quia gra¬
tiã licet deserens. non dumab
illa desertꝰ e̾. Noli inquit suꝑ¬
bue. noli altum saꝑe. cordis
tui arrogantiam citiꝰ depone.
& qd̃ de dĩ mun̾e potes. noli ti¬
bi ascribe. Ds̃ enunceli regnũ
dedit tͥ. Adhuc incordis uł corꝑ¬
is tui motib habes regnũ: quia
bonosdisponere. habes fortitu¬
dinem: quia malis resistere.
imꝑium: quia negligentes
urgere. głam: quia potes rebel¬
les reuincere. Nonẽ tam̃ unde su¬
ꝑbias. ñ est qd tibi ascribas. Deus
enun celi dedit omĩa ista tͥ. i om¬
nia inquib habitant filii ho-¬
minũ ⁊ bestias agri. uolutresq
celi dedit in mami tua. ⁊ sub
dicione tua uniu̾sa constitu¬

Expanded text:
fortioribusque fortior, fortissimus dominari potes, quia adhuc gratiam adjutricem habes, poenitentiam ergo age, dum potes, dum gratiam adhuc cooperantem habes. Adhuc rex regum es et principaliter etiam vitiis adhuc principari, passionibusque tuis adhuc dominari potes. Quia gratiam licet deserens, nondum ab illa desertus es. Noli, inquit, superbire, noli altum sapere, cordis tui arrogantiam citius depone, et quod de Dei munere potes, noli tibi ascribere: Deus enim coeli, regnum dedit tibi. Adhuc in cordis vel corporis tui motibus habes regnum, quia bonos disponere; habes fortitudinem, quia malis resistere; imperium, quia negligentius urgere; gloriam, quia potes rebelles revincere. Non est tamen unde superbias, non est quod tibi ascribas: Deus enim coeli dedit omnia ista tibi, et omnia in quibus habitant filii hominum, et bestias agri, volucresque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constitu
Abbreviated transcription (Latin):
in quib habitant filii hõiũ.
⁊ bestias agri. uolucresq celi
dedit in manu tua. ⁊ subdi¬
cione tra uiu̾sa constituit.
Sepe cum talem tantamq
grãm accipimꝰ. qualem hic
descriptam uł suꝑiꝰ exposi¬
tam audiuimꝰ. fit ut inde
contra dm̃ suꝑbiamꝰ. uude de-¬
uotiores uł magis obnoxii dõ
eẽ debuimꝰ. Sed illud quesoqmͣ
pium. qͣnͣtaue ẽ admiratione
dignũ. qd̃ cum tumida mensno¬
stra contra dm̃ suꝑbit. ñ statiͣ
nos distͥcta animadu̾sione ꝑ¬
cutit. nec grãm suam ilico sub¬
trahit. S priꝰ nos pia ad moni¬
tione conuenit mͦ int̾ius. mͦ
exteriꝰ. Intus ꝑdiuinã reuela¬
tionẽ exteriꝰ ꝑ humanã exhor¬
tacionẽ. intꝰ ꝑ int̾nam aspira

Expanded text:
ii hominum, et bestias agri volucresque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constituit. Saepe cum talem tantamque gratiam accipimus qualem hic descriptam, vel superius expositam audivimus, fit ut inde contra Deum superbiamus, unde devotiores vel magis obnoxii Deo esse debuimus. Sed illud, quaeso, quam pium quantave admiratione dignum, quod cum tumida mens nostra contra Deum superbit, non statim nos districta animadversione percutit, nec gratiam suam illico subtrahit. Sed prius nos pia admonitione convenit, modo interius, modo exterius; intus per divinam revelationem, exterius per humanam exhortation
Abbreviated transcription (Latin):
lo in malum :¬
ed oportet nos item paulu¬
lum adsuꝑiora redire.⁊
quomͦ hec int̾pretacio alie lecti¬
onietiam conueniat ostendẽ.
Sccł̃m autẽ eam lectionem pri¬
mum regnũ est arrogantie.
natie. quartũ seuitie. Arrogã¬
tia siquidem ꝑtinet ad opus
aureum. lactancia ad opus
argenteum. ꝑtinatia ad opͦ
ereum. seuitia ad ferrũ. Uide¬
amꝰ quid interpres nr̃ de au¬
reo capite dicat. quidue senti¬
at. ł quomͦ illud ei ꝯueniat.
Lu inquit rex regumes. ⁊ ds
celi regnũ ⁊ fortitudinẽ ⁊ im¬

Expanded text:
lo in malum. Sed oportet nos item paululum ad superiora redire, et quomodo haec interpretatio aliae lectioni etiam conveniat ostendere. Secundum autem eam lectionem, primum regnum est arrogantiae, naciae, quartum saevitiae. Arrogantia siquidem pertinet ad opus aureum, jactantia ad opus argenteum, pertinacia ad opus aereum, saevitia ad ferreum. Videamus quid interpres noster de aureo capite dicat, quidve sentiat, vel quomodo illud ei conveniat: Tu, inquit, rex regum es: et Deus coeli, regnum et fortitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. quid nob̃ iñ uideatur.
quẽadmodum scd̃m apłm
ex his q̃ passus ẽ. didicit obe¬
dientiam: uixta eundem mo¬
dum ꝓfecit adscientiam. ꝓfẽc̃
ad sapientiã. H. ꝓilla quã ꝓpo¬
sui q̃stione debent ista sufficẽ.
ta allegoriã in telligere-¬
ed debeamue

Expanded text:
videatur, quemadmodum secundum Apostolum ex his quae passus est didicit obedientiam , juxta eumdem modum proficit ad scientiam, profecit ad sapientiam. HUGO. Pro illa quam proposui quaestione debent ista sufficere ta allegoriam intelligere debeamu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e sine ulla sui utilitate sus¬
ciꝑe. Sub hora temptationis
ꝑexꝑientiã didicit. cuiꝰ discre¬
tionis fuĩt. diabolicis suggesti¬
onib ñ cedẽ. nec int̾ esuriend̃
appetitui deseriure. Subhora
passionis ꝑexꝑientiã didicit.
cuiꝰ ꝑfectionis fuerit. int̾ ꝯtu¬
melias & t̾rores int̾nam pacẽ
& animi tͣnqͥllitatẽ ñ amittẽ.

Expanded text:
nostrae, sine ulla sui utilitate susnostrae, sine ulla sui utilitate suscipere. Sub hora tentationis per experientiam didicit, cujus discretionis fuerit diabolicis suggestionibus non cedere, nec inter esuriendum appetitui deservire. Sub hora passionis per experientiam didicit, cujus perfectionis fuerit inter contumelias et terrores internam pacem, et animi t
Abbreviated transcription (Latin):
illam quam interim teneo
sententiã. donec meliorẽ ⁊ cer¬
tiorem inueniã .R. Uirtutũ
noticiam. & exercendi ꝑiciã
putas obset ad ipsam ꝑtinere
sapientiã: h. Utiq puto
ĩmo ꝓcerto habeo. Scio nichi¬
lominus aĩam xͥ ab hora cõ-¬
ceptionis sue omniũ uͥtutũ¬
noticiam noticiam simul & ef¬
ficatiam huisse. & utͥusq plem¬
tudinẽ simł & semel accepisse
uñ nec eͤdo ꝑtemporum int̾¬
abinitio hu̾it s ñ omniũ simł
efficͥentiam exibuit. s uxta sĩ¬
gularũ ꝯgruentiam suo tem¬
pore dispensauit. Exercendi
ꝑiciam abĩicio habuit. s ad ex¬
ꝑientie notionẽ ꝑ accessũ tp̃is
accreuit. Ab ipsa incarnatioẽ
pexꝑientiam didicit cuius
humilitatis fu̾it dñm maies¬
tatis adseruilis forme suscep¬
tionem se ipsum inclinare.
Sub hora cͥcuncidendi & bap¬
tirandi ꝑ exꝑientiã didicit.
cuiꝰ dignationis fũit. tocius
peccati in munẽ de manibꝰ
peccatoꝵs sacͣmenta salutis

Expanded text:
illam quam interim teneo illam quam interim teneo sententiam, donec meliorem et certiorem inveniam. RICH. Virtutum notitiam, et exercendi peritiam putas, obsecro, ad ipsam pertinere sapientiam? HUGO. Utique puto, imo pro certo habeo. Scio nihilominus animam Christi ab hora conceptionis suae omnium virtutum notitiam simul et efficaciam habuisse, et utriusque plenitudinem simul et semel accepisse. Unde nec credo per temporum inteab initio habuit, sed non omnium simul efficentiam exhibuit, sed juxta singularum congruentiam suo tempore dispensavit. Exercendi peritiam ab initio habuit, sed ad experientiae notionem per accessum temporis accrevit. Ab ipsa incarnatione per experientiam didicit, cujus humilitatis fuerit Dominum majestatis ad servilis formae susceptionem seipsum inclinare. Sub hora circumcidendi et baptizandi per experientiam didicit, cujus dignationis fuerit totius peccati immunem, de manibus peccatorum sacramenta salutis
Abbreviated transcription (Latin):
ed illud de
prouectu sapientie
quod suꝑius tetigistis quasi
a latere uellem auobis qͦmͦ
intelligendum sit audire.
nam micbi uidet᷑ oĩo alit̃ eẽ.
.R. Cum euangłista ħ dicat.
negare quis audeat: Iħe
inquit ꝓficiebat sapientia.
etate. & gr̃a. apd̃ deum ⁊ a¬
pud homines.h. S dicunt
ipsum ꝓfecisse scdm opinio¬
nem solam .R. falsam q̃so an
ueram: h. Ut michi uide¬
tur falsam .R. Nunquid
& etate ꝓficiebat scdm solã
opimonem: h. Inmo scd̾m
ueritatẽ .R. Bene. Placet gͦ
tͥ ut dicatur insapientia
profecisse scdm falsitatem.
& etate quid̃ scłm ueritatẽ:
h. Nollem de hac redispu¬
tare. s simplicit̾ audire. et
quid sentiendũ sit rõne ma¬
nifesta collig̾e .R. Dic pͥus
utrum tibi placeat unã eadq
dictionẽ inuna & ead̃ positi¬
one. iuxta historicũ sensũ
ad diu̾sas accepiones accomo¬
dare: h. Scio quid respon¬
dẽm si qͦmodo alit̾ ex pon̾em
inuenirẽ. S nolo in ꝓbare.

Expanded text:
ed illud de provectu sapientiae quod superius tetigistis, quasi a latere vellem a vobis quomodo intelligendum sit audire. Nam mihi videtur omnino aliter esse. RICH. Cum evangelista hoc dicat, negare quis audeat? Jesus, inquit, proficiebat sapientia, aetate, et gratia apud Deum et apud homines . HUGO. Sed dicunt ipsum profecisse secundum opinionem solam. RICH. Falsam, quaeso, an veram? HUGO. Ut mihi videtur, falsam. RICH. Nunquid et aetate proficiebat secundum solam opinionem? HUGO. Imo secundum veritatem. RICH. Bene. Placet ergo tibi ut dicatur in sapientia profecisse secundum falsitatem, et aetate quidem secundum veritatem? HUGO. Nollem de hac re disputare, sed simpliciter audire, et quid sentiendum sit ratione manifesta colligere. RICH. Dic prius utrum tibi placeat unam eamdemque dictionem in una et eadem positione, juxta historicum sensum ad diversas acceptiones accommodare. HUGO. Scio quid responderem, si quomodo aliter exponere invenirem. Sed nolo improbare
Abbreviated transcription (Latin):
ĩimici sue cauillatiõis ariete
firmissimum fid̃i nr̃e murum
labefactare conantur. S exa¬
liis erus u̾bis plenius intelli¬
gi pot̾it qua simplicitate ħ
dixerit. In fine argum̃tatio¬
nis sue ponit rõnem apera
quare ñ sit ei utile uideis respõ¬
dere. Ne si forte ait aceps cer¬
tamen inparib ieuntes uiribꝰ
succunbamus. Cur anceps certa¬
men dicit ñ dicam de aꝑta. s de
aꝑtissima ut ip̃e predicat ꝓphia:
S forte humilitatis u̾ba st̃ ista.
uideamꝰ gͦ sequentia. Nos in quã
ait nr̃is uirib emensis fortiora
fortioribꝰ reliquẽtes. ceptã litt̾ał sensꝰ
explanatonẽ exeqͣm᷑. Ecce ĩa nob̾litt̾ał

Expanded text:
te firmissimum fidei nostrae murum labefactare conantur. Sed ex aliis ejus verbis plenius intelligi poterit qua simplicitate hoc dixerit. In fine argumentationis suae ponit rationem quare non sit ei utile Judaeis respondere. Ne si forte, ait, anceps certamen imparibus ineuntes viribus succumbamus. Cur anceps certamen dicit, non dicam de aperta, sed de apertissima, ut ipse praedicat, prophetia? Sed forte humilitatis verba sunt ista. Videamus ergo sequentia. Nos, inquam, ait nostris viribus emensis, fortiora fortioribus relinquentes, coeptam litteralis sensus explanationem ex
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissime falsa ÷. ⁊ ñ potiꝰ uͥ aꝑtis¬
sime u̾a ẽ: Su illi qͥ eã de saluatore
& eiꝰ matre exponũt: faciunt
pro ut iustum est. cur ip¬
se eam de prophetissa
ex ponit ꝓut iustum ñ ẽ:
Uides certe quomͦ ex positio
sua. sibi ipsi ẽ ꝯtraria. Non¬
ne rectius philosophasset.
si ista tacusset. H. Utinã
fateor ñ dixiss. S ꝓut ip̃e
nostis fatetur multa se ñ
sententiam exposuisse. RCer
sam posuiset .h. Nc illd̾
quod iamꝓposustis expec¬
to adhuc auobis audire.
qͦ mͦ rõnes ille quas subui¬
deoꝵ noĩe ponit: uident᷑
sibi ꝯtrarie. & mutius uul¬
nĩb iugulare. R. Longũ
ẽ nimis de singl̃is ag̃ẽ. s
libet ex his q̃dam excipe
& ex his id quod queris
euident̾ ostende.¬

Expanded text:
apertissime falsa est, et non potius ubi apertisapertissime falsa est, et non potius ubi apertissime vera est. Si illi qui eam de Salvatore, et ejus matre exponunt, faciunt, prout justum est, cur ipse eam de prophetissa exponit, prout justum non est. Vides certe quomodo expositio sua sibi ipsi est contraria. Nonne rectius philosophasset, si ista tacuisset? HUGO. Utinam, fateor, non dixisset! Sed prout ipse nostris fatetur multa se non sententiam exposuisse. RICH.sam posuisset. HUGO. Nunc illud quod jam proposuistis exspecto adhuc a vobis audire, quomodo rationes illae quas sub Judeorum nomine potuit, videntur sibi contrariae, et mutuis vulneribus jugulare. RICH. Longum est nimis de singulis agere, sed libet ex his quaedam excipere, et ex his id quod quaeris evidenter ostende
Abbreviated transcription (Latin):
uł abscondite partus et con¬
ceptꝰ. qñ eũ uideritis. significa¬
bit uob̃. quod a p̃dicto metu
lib̃amini. Ecce quomͦ exponit᷑
aꝑtissima ut dix̾at ꝓpħia de
conceptione & natiuitate sal¬
uatoris & integͥtate & uͥgini¬
tate matͥs. Audiamus adhuc
aꝑtiꝰ. Multis ĩ teriectis lõge
post dic̃ insequentib. Pphisse
filiꝰ butir̃ & mel comedet. cũ
uen̾it ad scientiã. qͣ possit ab¬
ominari malum. ⁊ elig̾ẽ bonũ.
Qd̾ legimus de butiri uel
mellis comestiõe. ꝓ culdubio
scͥptum ẽ de emanuele. Qd
gͦ: hic erit ille fidei nostre
murus firmissimus. si ema¬
nuel dicat᷑ ꝓpħisse filiꝰ: Cer¬
te sola int̾ mulieres beata
maria. uͥgo & mat̾ est. Si
dicta itaq ꝓpħia ꝓ ut illi
placet a ꝑtissime ẽ. De inte¬
gͥtate & uirginitate eiꝰ que
mat̃ ÷. aꝑtissime qͥd̃ uera ẽ in
beatauͥgine maria. aꝑtissime
nicħominꝰ falsa. i ꝓphetissa. Ore
gͥ ibi eã exponẽdo accomodat. ubi

Expanded text:
l absconditae partus et conceptus, quando eum videritis, significabit vobis quod a praedicto metu liberamini. Ecce quomodo exponitur apertissima, ut dixerat, prophetia de conceptione et nativitate Salvatoris, et integritate et virginitate Matris, audiamus adhuc apertius. Multis interjectis, longe post dicit in sequentibus, prophetissae filius butyrum et mel comedet, cum venerit ad scientiam qua possit abominari malum et eligere bonum. Quod legimus de butyri vel mellis comestione, procul dubio scriptum est de Emmanuele: Quid ergo, hic erit ille fidei nostrae murus firmissimus, si Emmanuel dicatur prophetissae filius? Certe sola inter mulieres beata Maria virgo et mater est. Si dicta itaque prophetia, prout illi placet, apertissime est de integritate et virginitate ejus quae mater est, apertissime quidem vera est in beata Virgine Maria, apertissime nihilominus falsa in prophetissa. Quare ergo ibi eam exponendo accommodat, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uintas itaq ibi est iuxta
modũ essendi. płalitas
iuxta modum existendi.
unitas essencie qr unũ ⁊
ĩdifferens eẽ. plures ꝑsone
qr plures existencie. Pie
querentib ista ut puto de¬
bent suffice̾. nã ut ad ple¬
nũ in tanta ꝓfunditate
sibi satisfiat ĩ hac uita
nemo debet expete uł expe
tẽ uł expectare. Notand̃
autẽ de ꝑsona atq existẽ¬
cia quomꝰ se habeat una
cũ alt̾a. Qd̾ enĩ dubitat᷑
ex alt̾utra: uicissim ꝓbat᷑
ex alia. nã ꝙ in diuinita¬
te oporteat plures esse fa¬
cilius ꝓbat᷑ ex nocione
ꝑsone. s ꝙ possũt plures
esse ĩ unicate sb̾e: leuius
cõuincit᷑ ex consideracione

Expanded text:
unitas itaque ibi est juxta modum essendi, pluralitas juxta modum existendi. Unitas essentiae quia unum et indifferens esse, plures personae quia plures existentiae. Pie quaerentibus ista, ut puto, debent sufficere. Nam, ut ad plenum in tanta profunditate sibi satisfaciat in hac vita, nemo debet expetere vel exspectare. Notandum autem de persona, atque existenti quomodo se habeat una cum altera. Quod enim dubitatur ex alterutra, vicissim probatur ex altera. Nam quod in divinitate oporteat plures esse facilius probatur ex notione personae, sed quod possint plures esse in unitate substantiae levius convincitur ex consid
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ei nichil inest uelut ĩ
sb̾o. Timentes itaq ubi
nõ est timor recte time
aliquid cõsignificaret. Si
esse ex aliqua singulari
ꝓprietate. Ideo gͦ fident̾
fatemur ꝑsonas ĩ diui¬
nitate secund̃ sbam dicta ᷤᷤ¬

Expanded text:
tum ei nihil inest velut in subjecto. Timentes itaque ubi non est timor, recte timeraliquid consignificaret. Sigesse ex aliqua singulari proprietate. Ideo ergo fidenter fatemur personas in divinitate secundum substa
Abbreviated transcription (Latin):
theologos ĩdubitabili rõ
me simplex esse. Eut gͥ
necesse ut idẽ ip̃m sit ibi
om̃ipotenciã esse qd̃ om̃i¬
potẽciã hr̃e. et ꝙ nõ aliud
aliquid sit om̃ipotẽcia ꝙͣ
diuina sb̃a. Omĩpotẽcia
autẽ ut alias ꝓbauimꝰ
nõ potest esse nisi una.¬
eo qd̃ ẽ cunctis ꝓbabile
et ex eo qd̾ scd̃m theolo¬
gos est necesse colligit
qd̃ q̃rimus quia possunt
esse plures existencie ubi
nõ est nisi unitas sb̾e. ut
aliquid subtilius loqua¬
mur ĩ reb naturalib et
creatis: diu̾sũ est esse et
id qd̃ est. In reb autẽ in¬
creatis: idem ip̃m est ẽẽ
et id qd̃ est. Constat ita¬
q diuinã sb̃stanciã ni¬
chil aliud esse ꝙͣ sb̾ale ỹ¬

Expanded text:
theologos indubitabili ratitheologos indubitabili ratime simplex esse, erit ergo necesse ut idem ipsum sit ibi omnipotentiam esse quod omnipotentiam habere, et quod non aliud aliquid sit omnipotentia quam divina substantia. Omnipotentia autem, ut alias probavimus, non potest esse nisi una.est cunctis probabile, etiam ex eo quod secundum theologos est necesse, colligitur quod quaerimus, quia possunt esse plures existentiae, ubi non est nisi unitas substantiae. Ut aliquid subtilius loquamur, in rebus naturalibus et creatis diversum est esse, et id quod est; in rebus autem increatis, idem ipsum esse, et id quod est. Constat itaque divinam substantiam nihil aliud esse quam
Abbreviated transcription (Latin):
stencia ex eo recte dici p̃t
ꝙ ex aliquo esse habeat.
Existencia gͦ significat
rei esse ⁊ hoc ip̃m ex aliqͣ
ꝓprietate. Quis autẽ nõ
uideat ꝙ sit differẽs exi¬
stencia unũ esse omĩpo¬
tentẽ ex ꝓprietate ista et
aliũ esse om̃ipotentẽ ex
ꝓprietate alia. Qͣuis eĩ
utrisq sit unus modus
essendi: nõ tñ utrisq ẽ
idẽ modus existẽdi. Qui ᷤ
queso dicat ĩpossibile seu
eciã ĩcredibile si duo ul
tres dicant᷑ equepotẽtes
et eque sapiẽtes esse. uel
quid dicit᷑ ĩpossibile seu e¬
ciã incredibile si hoc ip̃m
ꝙͦ cõmunit̾ sũt. unus dica¬
t᷑ hr̃e ex ꝓprietate una et
alius dicat᷑ hr̃e ex alia.
nõ itaq uidet᷑ ĩpossibile
uł̾ ĩcredibile plures existẽ¬
cias et qd̃ cõsequẽs ẽ plu¬
res ꝑsonas esse ĩ diuinita-¬
te. Quos si eq̃potẽtes di¬
uincimꝰ fateri oportebit.
quia si omipotẽciã h̃t̃ una:
oĩpotenciã hẽbit ⁊ alia.
Constat autẽ apud om̃s

Expanded text:
stentia ex eo recte dici potest stentia ex eo recte dici potest quod ex aliquo esse habeat: existentia igitur significat rei esse, et hoc ipsum ex aliqua proprietate. Quis autem non videat quod sit differens existentia unum esse omnipotentem ex proprietate ista, et alium esse omnipotentem ex proprietate alia. Quamvis enim utrisque sit unus modus essendi, non tamen utrisque est unus modus existendi. Quis, quaeso, dicat impossibile, seu etiam incredibile, si duo vel tres dicantur aeque potentes, etiam aeque sapientes esse? Vel quid dicitur impossibile, seu etiam incredibile, si hoc ipsum quod communiter sunt, unus dicatur habere ex proprietate una, et alius dicatur habere ex alia? Non itaque videtur impossibile vel incredibile plures existentias, et quod consequens est plures personas esse in divinitate, quas si aequipotentes diit quod si omnipotentiam habet una, omnipotentiam habebit et alia. Constat autem apud omnes
Abbreviated transcription (Latin):
h̃t diuinũ esse. tã ista ꝙͣ
illa h̃t esse suꝑsb̾stãciale.
utraq ꝓprietatẽ ꝑsonalẽ.
utraq ĩcõicabilẽ. Uides
quia totũ qd̃ dicit᷑ de una
potest dici ⁊ de alia. Itaq
sicut dictũ ẽ ꝙͣtũ ad d̾m̾a
nichil aliud est ꝑsona di¬
uina ꝙͣ ĩcõicabilis existẽ¬
cia
m̃ ex antedictis
tenemꝰ ꝙ ĩ diuini¬
tate possunt esse ples exi¬
stencie: nũc ẽ cõsiderand̾
si possunt ibi esse salua
unitate sb̾e. Si hoc usus
haberet: dici utiq posset
sicut ab eo qd̃ est esse essẽ¬
cia. sic ab eo qd̃ est sistere
sistencia. Rides fortassis
qui hec audis uł legis. S
malo te ridere ꝙͣ que dice̾
uelim parũ intellige̾ et ĩ¬
caute deridere. Si itaq si¬
stenciã dice usus habet
ꝙ̃admodũ eẽncia sĩplici¬
ter rei esse significaret.
nũc itaq sub noĩe existẽ¬
cie aliquid amplius opor¬
tet intellig̾e̾. Sicut enĩ
subsistẽcia recte dicit᷑ ex
eo ꝙ alicui sb̾sistat sic exi¬

Expanded text:
esse, tam ista quam illa habet esse supersubstantiale, utraque proprietatem personalem, utraque incommunicabilem. Vides quia totum quod dicitur de una potest dici et de alia. Itaque, sicut dictum est, quantum ad divina nihil aliud est persona divina quam incommunicabilis existentiam ex antedictis tenemus quod in divinitate possunt esse plures existentiae, nunc est considerandum si possunt ibi esse salva unitate substantiae. Si hoc usus haberet, dici utique posset, sicut ab eo quod est esse essentia, sic ab eo quod est sistere sistentia. Rides fortassis qui hoc audis vel legis, sed malo te ridere, quam quae dicere velim parum intelligere et incaute deridere. Si itaque sistentiam dicere usus haberet, quemadmodum essentiam, simpliciter rei esse significaret. Nunc itaque sub nomine existentiae aliquid amplius oportet intelligere. Sicut enim subsistentia recte dicitur ex eo quod alicui subsistat, sic exi
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ seruaui. de cet̾o reposita ẽ
mͥ cororia iusticie. quam reddt
mͥ dñs in illa die uistus iuidex.
Nonne c& ille tͥ inpalatio suo flo¬
rere uidet᷑. cuiꝰ senꝰ de die ĩdiẽ
renonatur: In palatio suo se¬
det ⁊ floret. qui int̾ magna oꝑa
sua que libent̃ facit. adhuc
luminatione uł qͦ mͦ contẽpla¬
tionis nr̃e spectacła menti
soleant utilem timorem ĩcut̾e.

Expanded text:
fidem servavi, de reliquo reposita est fidem servavi, de reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Nonne et ille tibi in palatio suo florere videtur, cujus sensus de die in diem renovatur? In palatio suo sedet, floret, qui inter magna opera sua quae libenter facit, adhuc luminatione, vel quomodo contemplationis nostrae spectacula, menti soleant utilem timorem incute
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inpalatio suo florebat cum di¬
cebat. Gła nr̃a hec est: testimoniũ
ꝯscientie nr̃e. Quia inflore fructꝰ
speratur. rec̾te ꝑflorẽ certa futu¬
roꝵ bonoꝵ expectatio figurat᷑.
Qa flõ ẽ ĩ choatio fut᷑oꝵ fructuũ.
recꝰte nichilominus ꝑflorẽ intel¬
ligitur in nouatio ꝓfec̾tuum.
In flore gͦ figuratur. uł certa p̃mi¬
oꝵ expec̾tatio. uł noua meritoꝵ
ꝓmotio. In palatio itaq suo ille
ueraciter floret. qui sub bone
conscientie sue testimonio coro¬
nam gle securus expec̾tat. Audi
indomo sua quiescentẽ. & ĩpa¬
latio suo florentem. Ego autẽ
in iusticia apparebo conspectuz
tuo. satiabor cum apparuerit
gla tua. Quod dicit in iusticia
apparebo. ꝑtin⁊ ad domꝰ qͥetem.
qd̃ dic̃ saciabor cum apparuerit
gła tua. ꝑtinet ad efflorationẽ.
In palatio suo nchilominꝰ flore¬
bat. qͥcum magne securitatis
conscientia dicebat. Bonũ certa¬
men certaui. cursũ ꝯsumm aui.

Expanded text:
et in palatio suo florebat, cum diet in palatio suo florebat, cum dicebat: Gloria nostra, haec est testimonium conscientiae nostrae . Quia in flore fructus speratur, recte per florem certa futurorum bonorum exspectatio figuratur. Quia flos est inchoatio futurorum fructuum, recte nihilominus per florem intelligitur innovatio profectuum. In flore ergo figuratur vel certa praemiorum exspectatio, vel nova meritorum promotio. In palatio itaque suo ille veraciter floret, qui sub bonae conscientiae suae testimonio coronam gloriae securus exspectat. Audi in domo sua quiescentem, et in palatio suo florentem: Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo; satiabor, cum apparuerit gloria tua . Quod dicit in justitia apparebo, pertinet ad domus quietem. Quod dicit satiabor cum apparuerit gloria tua, pertinet ad efflorationem. In palatio suo nihilominus florebat, qui cum magnae securitatis conscientia dicebat: Bonum certamen certavi, cursum consummavi,
Abbreviated transcription (Latin):
Go nabu¬
godonosor
quietus
eram in
domo mea.
⁊ florens
in palatõ
meo. Quid ꝑ domum intelli¬
gamꝰ nisi conscientiã. ⁊ quid ꝑ
palatium nisi ꝯscientie securi¬
tatẽ. securitatisq fiduciã: Nã
& palatium domus est. q̃libet
tñ domus palatiũ dici non p̃.
Palatium namq ẽ domus q̃dã
fortis. sublimis. atq regalis. Si
ꝑdomũ conscientiam debemꝰ
intellig̾e. recce ꝑpalatium in¬
telligitur securitas ꝯscĩe. Indo¬
mo itaq sua quietꝰ sedet. quem
sua cõscientia non remord et.
Quietam conscientiam facit pre¬
teritoꝵ maloꝵ condigna satis facͤ¬
tio. ce instantium maloꝵ cauta
ꝓuidaq declinatio. Quietus ita¬
q indomomant. quẽ ꝯscĩa sua. nec
de p̃terita. nec de p̃senti culpa
remordet. Quietꝰ indomo erat. qͥ
ueracit̾ dicebat. Neq eñi rep̃hen¬
dit me cormeum. in omni uita
mea. Quietus indomosua exti¬
tit: qui ueracit̾ dic̾e potuit. Nich
eñi michi conscius sum. Quietꝰ
sane tunc temporis indomo erat.

Expanded text:
go Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo . Quid per domum intelligimus, nisi conscientiam, et quid per palatium, nisi conscientiae securitatem, securitatisque fiduciam? Nam et palatium domus est, quaelibet tamen domus palatium dici non potest. Palatium namque est domus quaedam fortis, sublimis atque regalis. Si per domum conscientiam debemus intelligere, recte per palatium intelligitur securitas conscientiae. In domo itaque sua quietus sedet, quem sua conscientia non remordet. Quietam conscientiam facit praeteritorum malorum condigna satisfactio, et instantium malorum cauta providaque declinatio. Quietus itaque in domo manet, quem conscientia sua, nec de praeterita, nec de praesenti culpa remordet. Quietus in domo erat, qui veraciter dicebat: Neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea . Quietus in domo sua exstitit, qui veraciter dicere potuit: Nihil enim mihi conscius sum . Quietus sane tunc temporis in domo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Nosti forte que sit uirtꝰ obedi¬
entie:⁊ qualis debeat ẽẽ. nͨ cam̃
ius obedire hoc ẽ aures habere.
⁊ ñ audire. Pscientiam discer¬
nendi. instrum̃tũ fortassis ha¬
bes spiritalis odoram̃ti. s dũ
minorib discernendis nullum
studiũ impendis. de mutili
instriũco inanit̾ głaris. Scis
quomͦ te oporteat in bono oꝑe
exertere. nectam̃ uis fructum
bonioꝑis ꝑ exꝑientiã caꝑe. hoc
manibꝰ palꝑare nͥ oꝑũ fructꝰ ex piẽ¬
do ꝓbare: ꝓfectuñpedes ꝑ scien¬
tiam accepisti: si quomͦ in an-¬
t̾iora te extendẽ oporteat didi¬
cisti. s pedes habẽs minime in¬
cedis. sĩad ꝓfectũ ñ tendis. Suꝑ¬
plicandi doct̾nam accepisti:⁊ ñ
ius supplicare. hoc ẽ guitur
habere. ⁊ nolle clamare. Qd̃¬

Expanded text:
Nosti forte quae sit virtus obediNosti forte quae sit virtus obedientiae, et qualis debeat esse, nec tamen vis obedire. Hoc est aures habere, et non audire. Per scientiam discernendi instrumentum fortassis habes spiritualis odoramenti. Sed dum in moribus discernendi nullum studium impendis, de inutili instrumento inaniter gloriaris. Scis quomodo te oporteat in bono opere exercere, nec tamen vis fructum boni operis per experientiam capere, hoc manibus palpare, nisi operum fructus experiendo probare? Profectuum pedes per scientiam accepisti, si quomodo in anteriora extendere oporteat didicisti. Sed pedes habens minime incedis, si ad profectum non tendis. Supplicandi doctrinam accepisti, et non vis supplicare, hoc est guttur habere, et nolle clamare.
Abbreviated transcription (Latin):
quendi. oculi instrum̃tũ iu¬
dendi. aures instrum̃tũ au¬
diendi. Et in hunc modũ deb
⁊de aliis intelligi Quid itaq
est os ocdos. aures. uł tali¬
um quelibet habere. ⁊ ea in
nullos usus exerc̾e. nͥ officioꝵ
instrum̃ta habere. ⁊ instrium̃¬
toꝵ officiis carere: legis qi cor¬
de creditur ad iusticiã ore au¬
tem confessio fit ad salutem.
Ad os itaq ꝑtinet confessio. ad
ocłos circum spectio. ad aures
obaudicio. ad nares discrecio.
ad manꝰ oꝑatio. ad pedes pro¬
motio. ad guttur supplicatio.
Ecce illa tua scientia inanis. op¬
time fortassis nouit que sit uͥ¬
cus confessionis. Nouit qi oĩa
inconfessione lauant᷑. Houit
fortassis quomͦ confit̾i debeat.
nec tam̃ confitet᷑. Os gͥ habet ⁊
ñ loquit᷑. Nouit fortassis quo¬
mͦ uitam suam circumspicere
debeat. eam tamen quo mͦ opor¬
tet circumspic̾e dissimulat. ui¬
dentli quodammͦ instrum̃tum
habes. s uidendi officio cares.

Expanded text:
quendi; oculi, instrumentum viquendi; oculi, instrumentum videndi; aures, instrumentum audiendi, et in hunc modum debet et de aliis intelligi. Quid itaque est os, oculos, aures, vel talium quaelibet habere, et ea in nullos usus exercere, nisi officiorum instrumenta habere, et instrumentorum officiis carere? Legis quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Ad os itaque pertinet confessio, ad oculos circumspectio, ad aures obauditio, ad nares discretio, ad manus operatio, ad pedes promotio, ad guttur supplicatio. Ecce illa tua scientia inanis optime fortassis novit quae sit virtus confessionis. Novit quia omnia in confessione lavantur. Novit fortassis quomodo confiteri debeat, nec tamen confitetur. Os igitur habet et non loquitur. Novit fortassis quomodo vitam suam circumspicere debeat, eam tamen quomodo oportet circumspicere dissimulat. Videndi quodammodo instrumentum habes, sed videndi officio cares.
Abbreviated transcription (Latin):
Uam multi głiantur
⁊głosi in ocłis hominũ
ẽe uolũtrit. ñ dicam de eo.
qd̃ uirtutes uł sc̾ĩtatẽ ha¬
beant. s qd̃ de uirtutib qͥ¬
dem prudent̾ disserere. ⁊ di¬
serte disputare sciant. O qͣn¬
to satiꝰ. õ qͣnto utiliꝰ tͥ eẽt au¬
rum scientie. ⁊ argentũ elo¬
quentie nͣ habere. qmͣinde
tͥ idolum facere. Simulatra
gentiũ argentũ ⁊ aurũ.
oꝑa manuũ hominũ. Uir-¬
tutũ modum ⁊ formamso¬
lam ꝑ intelligentiamr ⁊ doc¬
tͥnam depingere.⁊ memoria
retinere. earum autẽ effectu
carere. quid aliud ẽ qmque¬
dam simulacra corde gesta¬
re. Scientia sc̃itatis sũ inten¬
cione bona. quid aliud est
qͣm imago sine uita: Scien¬
tia sola sine sc̃itatis effectu uł
bonitatis affectri. qͥd aliud est
qm simulacrũ uanũ sine mo¬
tu ⁊ sensu:Os inquit habent
⁊ ñ loquent᷑ ocłos habent ⁊ nͣ
udebunt. Aures habent ⁊ nͣ
audient. nares habent ⁊ non
odorabunt. Manꝰ hñt ⁊ ñ pal.

Expanded text:
uam multi gloriantur, et gloriosi in oculis hominum esse volunt, non dicam de eo quod virtutes vel sanctitatem habeant. Sed quod de virtutibus quidem prudenter disserere, et diserte disputare sciant. O quanto satius, o quanto utilius tibi esset aurum scientiae et argentum eloquentiae non habere, quam inde tibi idolum facere! Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Virtutum modum, et formam solam per intelligentiam et doctrinam depingere, et memoria retinere, earum autem effectu carere, quid aliud est quam quaedam simulacra corde gestare? Scientia sanctitatis sine intentione bona quid aliud est quam imago sine vita? Scientia sola sine sanctitatis effectu, et bonitatis affectu, quid aliud est quam simulacrum vanum sine motu, et sensu? Os, inquit, habent et non loquentur, oculos habent, et non videbunt; aures habent et non audient, nares habent et non odorab
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentie. Pot̃ enĩ fieri. ut uir
go sit uetula. Ista aũ uirgo erat
mannis puellaribꝰ. uł certe uͥgo
ñ puella. ⁊ q̃ adhuc uirũ nosse
ñ poss. s iam nubilis. Deniq ⁊
in deutronomio. subpuelle. ⁊ ad olescẽ¬
tule nomine uͥgo intelligit᷑. Sunue¬
n̾it inquit homo incampo puellã
desponsatam: ⁊ ui oppͥmens eam. dor¬
mierit cũ ea. interficietis uir̃ solũ
qͥ concubuit cũ ea. ⁊ puelle nichil
facietis. Non ÷ ad olescentule pecẽm
mortis quia qͦm siquis insur¬
gat contra ꝓximũ suũ. ⁊ interficiet
animã eiꝰ sic ħ negotio accidit.¬

Expanded text:
adolescenadolescengo sit vetula. Ista autem virgo erat in annis puellaribus, vel certe virgo, non puella, et quae adhuc virum nosse non posset, sed jam nubilis. Denique et in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens eam dormierit cum ea, interficietis virum solum qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis. Non est adolescentulae peccatum mortis, quia quomodo si quis insurgat contra proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotio accidit