comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ppłõ utiq dure ceriuitis hominum
tria milia: cum in porta templi mã¬
dicantem claudum. ex ore petͥ pla¬
ta uox uͥtutis ambulare fecisset᷑. Qnͣ¬
tos in breui ciuitas coloniensisuidit
erectos: Et multi quidẽ de populo ad
qd̃ uocabantur conu̾si sunt. et obla¬
ta sibi asũmo pontifice indulgenciã
in regnum celorum. Laici sunt. de
mundo sunt: licite cogitant qͤ mun¬
di sunt. Apłis dictum est uos demun¬
do non estis. s egouos elege demun¬
do: quorum nos hodie ocuparis loca.
quorum stipendiis uuitis: quorum
potestatem tenetis: quorum aucto¬
ritate polletis: quorum uob̃ uendi¬
catis honorem: cum quib ut pace
urã dix̾imus. cominunia uob̃ sũt
omnia p̃ter conũsionem et conuer¬
sationem: preter oꝑa et uoluntatẽ:
prẽt̾ uitam deniq et opinionẽ. Si
in t̾ra pasci gregem uidit quis non¬
miratur: Pastorem aũt similit
incuruari deorsum. similit̾ in hia¬
re t̾reuis. et que inferius sunt quere¬

Expanded text:
populo, utique durae cervicis, hominum populo, utique durae cervicis, hominum tria millia, cum in porta templi mendicantem claudum de ore Petri prolata vox virtutis ambulare fecisset . Quantos in brevi civitas Coloniensis vidit erectos? Et multi quidem de populo, ad quod vocabantur, conversi sunt, et oblatam sibi a summo Pontifice indulgentiam, in regnum coelorum . Laici de mundo sunt: licite cogitant quae mundi sunt. Apostolis dictum est: Vos de mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo : quorum vos hodie occupatis loca, quorum stipendiis vivitis, quorum potestatem tenetis, quorum auctoritate polletis, quorum vobis vindicatis honorem; cum quibus, ut pace vestra dixerimus, communia vobis 1176 sunt omnia, praeter conversionem et conversationem, praeter opera et voluntatem, praeter vitam denique et opinionem. Si in terra pasci gregem viderit, quis miratur? Pastorem autem similiter incurvari deorsum, similiter inhiare terrenis, et quae inferius sunt quaere
Abbreviated transcription (Latin):
cetĩ tirones spalis milicie. quos uir
sc̃ eripuit de mecdio babilonis. Ante
omnia decet nos ex ipĩs medullis
cordium t̾ grãs agere domine deus
nr. Multiplicasti enim suꝑ nosmi¬
sericordiam tuam. et magnifitasti
face nobiscum. immemor omũ
iniquitatum nr̃arum: quibus dig¬
ne puniendis. ne ip̃a quidem geh en¬
na sufficeret. Et unde hoc nobis pec¬
catorib utiq pessimis omnium qͦs
tua ordinante paciencia tellus inui¬
ta cogitur sustinere: unde hoc nobis
ut sub tantesci̾tatis ꝑatrocinio res¬
piremus: Ouere inestimabilis cu¬
mulus miserationis ÷ o incompre¬
hensibilis diuine pietatis abyssus:
accumulauit grẽsue mu̾a suꝑ ui¬
rum quem elegit. ut ad eum colli¬
gatundiq desꝑatissimos poc̃ores:
in quo securius habeant sibi repo
et sidone fcẽ eent uirtutes que in uo¬
bis fr̃e sunt his dieb: egissent peni¬
tentiam in cinere et cilicio : Ad signũ
unum aliqͣndo conũsa legimus de

Expanded text:
caeteri tirones spiritualis militiae, quos Vir caeteri tirones spiritualis militiae, quos Vir sanctus eripuit de medio Babylonis. 21. Ante omnia decet nos ex ipsis medullis cordium tibi gratias agere, Domine Deus noster. Multiplicasti enim super nos misericordiam tuam, et magnificasti facere nobiscum, immemor omnium iniquitatum nostrarum, quibus digne puniendis nec ipsa quidem gehenna sufficeret. Et unde hoc nobis, peccatoribus utique pessimis omnium, quos tua ordinante patientia, tellus invita cogitur sustinere? unde hoc nobis, ut sub tantae sanctitatis patrocinio respiremus? O vere inaestimabilis cumulus miserationis! o incomprehensibilis divinae pietatis abyssus! Accumulavit gratiae suae munera super Virum quem elegit, ut ad eum colligat undique desperatissimos peccatores, in quo securius habeant sibi reposet Sidone factae essent virtutes, quae in vobis factae sunt his diebus, egissent poenitentiam in cinere et cilicio? Ad signum unum aliquando conversa legimus de
Abbreviated transcription (Latin):
dem inmobilis stabat: iniquus aũt
ille impulsus subito uirtute diuina
cecidit retro. Obstupuimus omnes
et aduocauimus patrem: nec puus
miser ille surrexit. quam descendens
et orans erig̾et eum. Sic in se ip̃o cog¬
nita uirtute cui prius detrahebat in¬
credulus : sequenti die signatus est
ad preceptum patris nr̃i: in ex̾citum
dñi ꝓfecturus. Epc̃ ẜ omnia bene¬
dicta miseratio domini. qui nouissi¬
me hiuiogn̾ationi unum saltem ex
antiquis scĩs reseruauit: it tanqͤm
lucerna ardentissima. tempors hu¬
ius tenebras. uita. doctrina. miraculĩ.
coruscaret: felices nos qui sub penniꝰ
eus sꝑatis: et saciemini abuberibus
consolationis eius : felix congregatõ
que tanto patre letatur: cuius mi
seri seculares tenui saltem leticia gͣ¬
deccłie coloniensis salutem
dicunt frẽs et antici eorũ.
eurardus. gerardus. et gaufriduꝰ mo¬
nachi qualescumq. philippus leodi¬
censis. uolomariis constantiensis et

Expanded text:
dem immobilis stabat. Iniquus autem dem immobilis stabat. Iniquus autem ille impulsus, subito virtute divina cecidit retro. Obstupuimus omnes, et advocavimus Patrem: nec prius ille miser surrexit, quam descendens et orans erigeret eum. Sic in seipso cognita virtute, cui prius detrahebat, incredulus, sequenti die signatus est ad praeceptum Patris nostri, in exercitum Domini profecturus. EPISCOPUS. Per omnia benedicta miseratio Domini, qui novissimae huic generationi unum saltem ex antiquis sanctis reservavit, ut tanquam lucerna ardentissima temporis hujus tenebras vita, doctrina, miraculis consecraret. Felices vos, qui sub pennis ejus speratis, et satiamini ab uberibus consolationis ejus! felix congregatio, quae tanto Patre laetatur; cujus nos miseri saeculares tenui saltem notitia glecclesiae Coloniensis, salutem dicunt fratres et amici eorum, Everhardus, Gerardus, et Gaufridus monachi qualescunque; Philippus Leodicensis, Volmarus Constanstiensis, et
Abbreviated transcription (Latin):
num. Nostra si quidem scedula uͥ hec
annotaueramus: negligencia cuius¬
dam frĩs amissa est. parcat ei deus÷
tria tamen occurrunt memorie: nã
cetera inuestigare non uacat. feria
quita pueri duo quorum utq ocłĩ
unius lunen amiserat in hospicio
illuminati sunt: et paraliticus cu¬
ratus est quem deportau̾ant in grãba¬
to. Ohi. In capella regis dum ꝑfice¬
retur reconciliatio ꝓ qua nominatĩ
uenerat pat̾ beatus: signauit homi¬
nem cuius capud sine int̾missione
tremebat: et sanatus est ip̃a hora.
deportaturus est nuntius iam festi¬
me commoneres: nam mͥ fateor ꝓs¬
sus a memoria excidant. Sagittariꝰ
quidam seruiens ducis conradi. cũ
nobis dux occurrisset. detrahebat uer¬
bo crucis. et scm̃ domini blasphema¬
bat dicens: quia non plus iste signa
factt qͣm ego. Ubi gͦad imponendã
manum infirmis pater sustitit: ac¬
cessit homo et uidit cui derogau̾at
statim q cecidit exanimis: et diu

Expanded text:
rnum. Nostra quidem schedula, ubi haec rnum. Nostra quidem schedula, ubi haec annotaveramus, negligentia cujusdam fratris amissa est: parcat ei Deus. Tria tamen occurrunt memoriae; nam caetera investigare non vacat. Feria quinta pueri duo, quorum uterque oculi unius lumen amiserat, in hospitio illuminati sunt, et paralyticus curatus est, quem deportaverant in grabato. PHILIPPUS. In capella Regis, dum perficeretur reconciliatio, pro qua nominatim venerat Pater beatus, signavit hominem, cujus caput sine intermissione tremebat, et sanatus est ipsa hora. deportaturus est, nuntius jam festime commoneres: nam mihi, fateor, prorsus memoria exciderant. Sagittarius quidam serviens ducis Conradi, cum nobis Dux occurrisset, detrahebat verbo crucis, et sanctum Dominum blasphemabat, dicens: « Quia non plus ille signa facit quam ego. » Ubi ergo ad imponendam manum infirmis Pater substitit, accessit homo, et vidit cui derogaverat: statim cecidit exanimis, et diu
Abbreviated transcription (Latin):
cens: quia deberes eciam me curare.
Cui iocunde respondens. si eandem in¬
quid haberes fidem quam habẽt mu¬
liercule. posset tͥ forte ꝑdesse. At ille.
Et si ego ait fidem non habeo: saluũ
me faciat fides tua. Candem signa¬
uit eum pater et tetigit: et continuo
dolor omnis q tumor abscessit. Phi.
Nicta est curiositas nr̃a: quia crebra
miracula cotidie coruscant. In oc¬
tauis natiuitatis mane dum ad et¬
clesiam ꝓficisceremur. in claustro
canonicorum puer claudus gressũ
recepit: et coramipõ patre nr̃o ambu
hunc iudi cum ad altare decluceret
mater incolumen: ut offeriet ꝓ ad
Depta salute candelam. Post missar̃
celebrationem mulier clauda gressũ
recepit: quã nos uidunꝰ omnes am¬
bulautem. G Multa quidem ⁊ hac
die et sequenti. collata bñficia laguẽ¬
tib uidit rex ip̃ẽ: udit curia tota. u¬
dit uniũsa ciuitas spirensis: a cuius
memoria deleri non pꝯterunt in et̾¬

Expanded text:
cens, « Quia deberes etiam me curare. cens, « Quia deberes etiam me curare. » Cui jucunde respondens: « Si eamdem, inquit, haberes fidem, quam habent mulierculae, posset tibi forte prodesse. » At ille: « Et si ego, ait, fidem non habeo, salvum me faciat fides tua. » Tandem signavit eum Pater et tetigit: et continuo dolor, omnisque tumor abscessit. PHILIPPUS. Victa est curiositas nostra, quia crebra miracula quotidie coruscant. In octavis Nativitatis Mariae, dum ad ecclesiam proficisceremur, in claustro canonicorum puer claudus gressum recepit, et coram ipso Patre nostro ambulhunc vidi cum ad altare deduceret mater incolumem, ut offerret pro adepta salute candelam. OTTO. Post Missarum celebrationem mulier clauda gressum recepit, quam nos vidimus omnes ambulantem. GERARDUS. Multa quidem et hac die, et sequenti collata beneficia languentibus vidit Rex ipse, vidit curia, vidit universa civitas Spirensis, a cujus memoria deleri non poterunt in aete
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc surdum qui auditum recepit
se uidisse testatur: et mulierem gr̾a
Item uir quidam in presencia regis
et principum: unius oculi usum
recepit. In ip̃o loco fcm̃ est unde plu¬
rimum gratulabamur: eo qd̾ p̃sens
eẽt dux quidam grecus missus a rege
constantinopolitano. Hic in capella
regis loquebatur patri nrõ: cum mu¬
lier ceca oblata est. Hbi uero signa¬
ta est coram eo: statĩ illuminata ẽ:
tante rege et isp̃ duce et pͥncipibus
multis: puer claudus offerebatur. ꝓ¬
tinus autem fiducialiter loquẽs uir
fidelis: audientib omnib ait. In no¬
mine ih̃u xp̃i tͥ precipio: surge et am¬
bula. Sonuit uox uirtutis et secuta
est iurtus: surgensq puer libere am¬
bulabat: et prius quidem trementib
menbris uł tibiis ibat: s paulatun.
sub oculis omniũ roborabatur.G.
Anselmus ep̃o hauenbergensis ĩ fron¬
te et faucib grauissime paciebatur:
ut uix aliquial gustare posset aut lo¬
qui. Hic gͦ rogabat beatum iurum di¬

Expanded text:
adhuc surdum qui auditum recepit, adhuc surdum qui auditum recepit, se vidisse testatur, et mulierem gratias Item vir quidam in praesentia Regis et principum, unius oculi visum recepit. In ipso loco factum est unde plurimum congratulabamur, eo quod praesens esset dux quidam Graecus, missus a Rege Constantinopolitano. Hic in capella Regis loquebatur Patri nostro, cum mulier caeca oblata est: ubi vero signata est coram eo, statim illuminata est,tante Rege, et ipso Duce, et principibus multis, puer claudus offerebatur. Protinus autem fiducialiter loquens vir fidelis, audientibus omnibus ait: « In nomine Jesu Christi tibi praecipio, surge et ambula. » Sonuit vox virtutis, et secuta est virtus: surgensque puer, libere ambulabat, et prius quidem trementibus membris vel tibiis ibat, sed paulatim sub oculis omnium roborabatur. 19. GERARDUS. Anselmus episcopus Havenbergensis in fronte et faucibus gravissime patiebatur, ut vix aliquid gustare posset, aut loqui. Hic ergo rogabat beatum Virum di
Abbreviated transcription (Latin):
ei acceptum est quod cepistis. Ipsa
hora priusquam egrederemur hos
diebat nos: et omnes precedete iussi¬
mus. Nec mora claulus quidam an¬
te altare erectus est: utrum signatuᷤᷤ¬
eẽt ignoro. Ambulantem tam̃ uidi:
et ligni pedem in eccłi̾a pandantem.
OIn capella regis ip̃o presente. ꝓu
et alter curuus eredti: et me p̃sente
ad maioram eccl̃iam ab uniu̾so ppłõ
sunt declucti. Namuociferationem ⁊
sonantes campanas: omnes auclis¬
tis. uix redieram domum. et eoce tt̾m
clamor iterum compulsatio. festina¬
ui ad eccł̃iam. et duos iterum claudos
adducebant: qui ip̃a hora receperunt
a curia regis: muttitudo languenciũ
hospicii ianuas obsidebat. Quosiꝰ or¬
dinem fecimus residere: et singulos
tetigit ac signauit. Ibi puer claudus
ex ut̾o gressum recepit: alt̾ cecusuno
oculo illuminatus: et uir clauaus
ab annis decem erectus est. Hos ego
uidi statim sanatos sub manu bene¬
dicentis. Inus e frĩb nostris. unum

Expanded text:
et acceptum est ei quod coepistis. » Ipsa et acceptum est ei quod coepistis. » Ipsa hora priusquam egrederemur hospdiebat nos, et omnes praecedere jussimus. Nec mora, claudus quidam ante altare erectus est: utrum esset signatus, ignoro. Ambulantem tamen vidi, et ligni pedem in ecclesia pendentem. OTTO. In capella Regis ipso praesente pueet alter curvus, erecti, et me praesente ad majorem ecclesiam ab universo populo sunt deducti. Nam vociferationem et sonantes campanas omnes audistis. Vix redieram domum, et ecce iterum clamor, iterum compulsatio. Festinavi ad ecclesiam, et duos iterum claudos adduxerant, qui ipsa hora receperant a curia Regis, multitudo languentium hospitii januas obsidebat: quos in ordinem fecimus residere, et singulos tetigit ac sanavit. Ibi puer claudus ex utero gressum recepit. Alter caecus uno oculo illuminatus, et vir claudus ab annis decem erectus. Hos ego vidi statim sanatos sub manu benedicentis. Unus e fratribus nostris, unum
Abbreviated transcription (Latin):
ic et cecum illum qui dominica
ante altare illuminatus est. dũ
gradale cantaret᷑: quem ego ip̃e obtu
tror: que non iudimus. Sepe enim
cantantem audiuimus populum:
et nemo ex nob̾ irrumꝑe potuit. ut
uderet quid ageretur. Unum tam
surdum qui ibidem recepit auditũ
ego uidi. et ego obtuli eum. phi Ipo
sp̃t affuit. neq hinc cuiquam dubita¬
re licebat. Conuocauit enun rex om¬
nes principes et milites qui signati
erant: simulq residentib uniuersis.
exortatus est eos pat̾ sc̃s non humaniꝰ
sermonib s diumis. Ubi uͦ egressi
fuimus. et rexipẽ cum principibus
scm̃ domini deducebat. ne comprime¬
rent eumturbe: puer claulus obla¬
tus est ei coram rege. At ille signo cru¬
cis edito puerum erigit: et iubet co¬
ram omnib ambulare. Quanta
leticia quanta exultatione. puerꝰ
deductus sit quis loquatur: Con¬
ũsuis autem pater sc̃s ad regem. ꝓpt̾̃
uos inquit factum est hoc: ut noue¬
ritis quia uere deus nobiscum estiẽt

Expanded text:
ic et caecum illum, qui Dominica ante altare illuminatus est, dum graduale cantaretur, quem ego ipse obtultror quae non vidimus. Saepe enim cantantem audivimus populum, et nemo ex nobis irrumpere potuit, ut videret quid ageretur. Unum tamen surdum, qui ibidem recepit auditum ego vidi, et ego obtuli eum. CAPUT V.Spiritus adfuit: neque hinc cuiquam dubitare licebit. Convocavit enim Rex omnes principes et milites qui signati erant, simulque residentibus universis, exhortatus est eos Pater sanctus, non humanis sermonibus, sed divinis. Ubi vero egressi fuimus, et Rex ipse cum principibus Sanctum Domini deducebat, ne comprimerent eum turbae, puer claudus oblatus est ei coram Rege. At ille signo crucis edito puerum erigit, et jubet coram omnibus ambulare. Quanta laetitia, quanta exsultatione puer deductus sit, quis loquatur? Conversus autem Pater sanctus ad Regem: « Propter vos, inquit, factum est hoc, ut noveritis quia Deus vere vobiscum est,
Abbreviated transcription (Latin):
caput. non tam unxerunt qͣm conta¬
minauerunt.Simile huic monstrũ
in lemouicensi ecclia intruserunt.
rannulphum quendam cdoratensẽ
abbe̾m. quem non multopost ultio di¬
uina secuta est: et cacdens resupinus
de equo in uia plana uno tantum la¬
pide uttore. qui ad hoc ibi erat resictꝰ
infixo capiti eius et quassato cerelyo

Expanded text:
ejus non tam unxerunt, quam contaejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum lapide ultore, qui ad hoc ibi erat relictus, infixo capiti ejus, et quassato cerebro
Abbreviated transcription (Latin):
blice ꝓceclebat initratus: ut ip̃a sac̾
officii insignia. ampliorem ei reuerẽ¬
tiam in popuios uendicarent. Adgre¬
ditur gͥ comitem multis pecuniis. i¬
natis: et hominem promptum facile
seducit et corrumpit. In primis abur¬
be pictauiensi guiltinus ep̃c uir hone¬
stus. homo catholicus. in societate et
defensione innuuersalis ecclie stabilis
uolent᷑ expelsitur: et a girartio et¬
cardinali adiutore suo quia petrum
abclicabat campnat᷑. Er̃ant et alie
samiliares cause ꝓ quibz ei a musto
tempore comes infensus data occasi¬
one libentissime eum ꝑsequit᷑ et ali¬
iurat. Uisum est aũt tam giardo ꝙͣ
comiti. ut ad consirmationem partĩ
sue sine mora pictaui crearent ep̃m.
Et inuenerũt hominem ambiciosũ.
nobilem quidẽ gene. s degenerem fide ⁊
quem ut genus suum cum et ĩ cau¬
sa ponerent quibzdam ex clericis con-¬
sencientib elegerunt: et ꝓphanas ei
imponentes manus execrabile eius

Expanded text:
blice procedebat mitratus, ut ipsa sacri blice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, inatis, et hominem promptum seducit facile et corrumpit. In primis ab urbe Pictavensi Guillelmus episcopus, vir honestus, homo catholicus, in societate et defensione universalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae, pro quibus ei a multo tempore Comes infensus, data occasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput
Abbreviated transcription (Latin):
quicq̃d a collib hiberorum usq ad li¬
gerun completit᷑ et clauit octeanꝰ
paruerat eiꝰ imꝑio. Consuetꝰ gͥ p̃dari¬
in apostasye simulacrum. Hicdẽs itaq
ꝑisse sibi exactionum auctoritatẽ. et
solam domumque nuiꝑ multis stipa¬
ta clamorib iam carebat erariis. im¬
pacienter ferens. qd̾ manus eius noz
implerentur muñib. homõ serpenti¬
ne asturie. festinato ad petrum leonĩ
misit. ut ei legationem concecleret:
et ipe ei fidelitate iurata obectiret: ⁊̃¬
suꝑ et principem t̾re. et quostũq pos¬
set ad eius imꝑium inclinaret. Ga¬
uisus homo ꝑdicionis. quia locum ĩ
quo ailataret maliciam suam se in¬
uenisse putauit cito annuit. et liben¬
ter: et in astipulationem ertoris gi¬
lonem thuscalanum carcdicralẽ ep̃m
qui solus de romanus cum petrs portu¬
tum dolebat resumpsit cornua: et cle¬
inceps cepit seturior et auilacior ap¬
parere. Nam et qd ante non fecãt. pu¬

Expanded text:
quidquid a collibus Iberorum usque ad Liquidquid a collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur et claudit Oceanus, paruerat ejus imperio. Consuetus iin apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portutum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, pu
Abbreviated transcription (Latin):
plestentes. Surrexit domus et quasi
amimam iuuentem atq motabilem
haberet nuꝑ nata eccli̾a in breui ꝓsẽcͤ
et creuit. xxui
aborabat ea tempestate subscisma¬
ticorum opp̃ssione tota burdegalẽ¬
sis ꝓuiicia: et non erat in aquitana
qui posset resistẽ principi. cuiꝰ animũ
induraũat d̾s. qui anuuente girarꝰ¬
do engolismensi epõ. et instillante ĩ cor
eiꝰ dissensionis semina. factus erat scis¬
matis defensor et auctor. Quicumq
suscepciomi pet̾ leonis non subscrite¬
bant ꝑsecutionib expositi. alii dãpni.
alii ꝑ scripcionib multabant᷑: alii a
setib ꝓpriis pulsi exulare compelle¬
bantur. Sibilabat in aurib comitis
nunc a magistratir tanto deiectus. ñ
potat se pati sue soluis eccłie ep̃m. qui
se uid̾at tocius aquitane principem
et magistrum. Erutescebat etum ad
primam domũ uenire. ciuꝰ potentatui
et turonica. et burdegalensis. et an¬
xiansis ꝓuincia. subdite fuerant: et

Expanded text:
plectentes. Surrexit domus, et quasi plectentes. Surrexit domus, et quasi animam viventem atque motabilem haberet nuper nata ecclesia, in brevi profecit et crevit. CAPUT aborabat ea tempestate sub schismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cujus animum induraverat Deus; qui, annuente Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in auribus Comitis nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et
Abbreviated transcription (Latin):
ri incliti. et negociatores t̾re: et hyla¬
ri anmo sine exactore ultro ad opuᷤ
dei copiosa contulere suffragia. Ha¬
bundantib sumptib concluctis fes¬
tinant᷑̃ oꝑariis ip̃i frẽs ꝑ omnia ĩcũ¬
bebant oꝑib. alii ceclebant ligna. a
lii lapides conquadeabant. alii murõ
struebant. Alii diffusis lumitib par¬
ciebantur fluuium. et extollebãt sal¬
tus aquarum ad molas: s et fullo¬
nes et pistores. et coriarii et fabri. a¬
liiq artifices congruas aptabãt su¬
is oꝑib machinas. ut scaturiret. et
ꝓdiret u̾ͥcumq oportunum ẽẽt ĩ om¬
ni domo sub t̾raneis canalib deluc¬
tus riuus ultro ebulliens. et cdemũ
congrius ininift̾iis ꝑ omẽs officinas
expletis. purgata domo. ad carclina¬
lem alueum reũterent᷑ que diffusa
fuerant. et flumini ꝓpriam redderẽt
quantitatem. Inopinata celeritate
consummati sunt muri. totum mo¬
nasterii ambitum. spaciosissime com¬

Expanded text:
ri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis festinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant ligna,  alii lapides conquadrabant, alii muros struebant, alii diffusis limitibus partiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus rivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata domo ad cardinalem alveum reverterentur quae diffusae fuerant aquae, et flumini propriam redderent quantitatem. Inopinata celeritate consummati sunt muri, totum monasterii ambitum spatiosissime com
Abbreviated transcription (Latin):
ris necesse est supputare expensas: ali¬
oquin cum ceꝑit et defecit. dicetur ei.
his que ad monaffium ꝑtinẽt. hahi¬
tatores cessaret mitt̾e d̾s: stare poss
sententia et cessanctum ab oꝑib ra¬
cionabilis eẽt censura. Nunc uero cũ
coticlie deus gregem suum multipli¬
cet. aut repellendi sunt qͦs mittit: aut
ꝓuidenda mansio in qua suscipiant᷑.
Nec dubium est qui parat mãsores.
quin paret mansiones. Absit aũt ut
ꝓ clifficlentia sumptuum. confuisioĩs
huiꝰ incurramus discrimina. Aucliẽs
hec abbas fide et caritate eorum delec¬
tatus est: et aliqnͣdo tandem consiliis
ad quieuit. plur imis tamen sciꝑ hoc pͭ
us ad deum p̃cibi fusis. non nullis qͦq
reudationib p̾ostensis. Gauisi sunt
frẽs uͥ effusum est ũbtim in publicũ.
Audint hoc sc̃ẽ memorie nobilissim᷑
princeps theobaudus: et multa ĩ sũp¬
tus dedit. et ampliora spoponait sub¬
sidia. Audierũnt ep̃i regionum et in¬

Expanded text:
ris necesse est supputare expensas: aliris necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, dicetur: iis quae ad monasterium pertinent, habitatores cessasset mittere Deus, stare posset sententia, et cessandum ab operibus rationabilis esset censura. Nunc vero cum quotidie gregem suum Deus multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tandem consiliis acquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deum precibus fusis, nonnullis quoque revelationibus praeostensis. Gavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt episcopi regionum, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
eos intra constructas recipi officinaᷤ
et uix oratoriũ suffic̃e monachĩ. Addñt
crun se cons  s inferius aptã pla¬
meiem et oporeritatem flumĩs qd̃
mira illabt᷑ ibi q locum ẽẽ spaciosĩ
ad omnes monast̾ii necessitates. ad pͣ¬
ta ad colonias. ad uirgulta et uineas:
et si silue iideatur deeẽ clausura. faci¬
le hoc parietib lapicleis. quorum in¬
gens ibi copia est posse suppleri. In pri¬
misuir di non adquient consilio. ui¬
detis inquit quia multis expensis et
sudorib iam domus lapidee consum¬
mate sunt. aque auatus cum maximĩ
sumptib ꝑ singulas officinas tͣcͣtnt¬
ti ÷ si hec omnia confreg̃inus. potert̃
homines seculi male de nobis senti¬
re: qd̃ aut leues sumus et mutabileᷤ.
aut nunie quas tamen sĩ habemus
diuicie nos faciunt insanire. Cũq
certissimum uob̾ sit penes nos non
ẽẽ pecunias ũbo euuangesico uob̾ dico.
quia eclificaturo turrim futuri ope¬

Expanded text:
eos intra constructas recipi officinas, eos intra constructas recipi officinas, et vix oratorium solis sufficere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum ad omnes monasterii necessitates, ad prata, ad colonias, ad virgulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit consilio. « Videtis, » inquit, « quia multis expensis et sudoribus jam domus lapideae consummatae sunt, aquaeductus cum maximis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non habemus, divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penes nos non esse pecunias; verbo evangelico vobis dico, quia aedificaturo turrim, futuri ope
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc in se głãbatur. qd̾ subiciebantur
ei demonia: quin pocius in domino gau¬
deat. qd̃ nomina frm suorum scripta
usdebat in celo. quorum unanimitã
inmaculatam se ab hoc sclõ custocti¬
ret. Acerant ei in consiliis ueñabileᷤ
fres sui. a derat godefrictus prior eiꝰ¬
dem loci. ꝓpinquꝰ et carne et sp̃u. uir
sapiens et constans: qui eciam reli¬
gionis et prucdentie m̃tto postea in
mam retinens. et cdignitatis in qua
ẽ honorem non minuens. usq hocdie
ingrediens et egrediens laudabiliter
ꝑsenerat. Hi gͥ atq alii plures uiri
ꝓuidi. et de communi utilitate solli-¬
citi: iuirum d̾ĩ ciiꝰ com̃satõ incelis
erat. aliqnͣdo ddescendẽ compellebãt.
et indicabant ei que domus necessi¬
tas exigebat. Insinuant itaq ei locũ ã¬
gustum et inconimodum in qͦ conse¬
derant nec capacem tante multitudi¬
ius. et cum cotiaie cat̾uatim aduen-¬
tatum numerus augẽtur non posse

Expanded text:
de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin potius in Domino gaudebat, quod nomina fratrum suorum scripta videbat in coelo, quorum unanimitas immaculatam se ab hoc saeculo custodiret. 29. Aderant ei in consiliis venerabiles fratres sui; aderat Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam religionis et prudentiae merito postea in mam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabiliter perseverat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse
Abbreviated transcription (Latin):
offendẽt. In tanta abbatis mora nich̃
in claraualle potiit cliabolus texete:
nichil int̾im rubigius suemeris af¬
fricuit mentib : nec in aliqua parte
domus dlĩ supra petram fundata mo¬
ta est. Ita opus suum seruũs cl̃i ab¬
sens corpore presens spñ orationis in¬
stantia munierat et soliclarat: ut nͦ
rima aliqͣ in tantis constructĩonib
driscere uideretur. Nullem aduẽtũ
eiꝰ lites seruate sunt: non oclia enu¬
trita in p̃sencia iuidicis eruperiit.
Nichil iuniores adũsus p̾ores. de au¬
steritate uł cluritia: nichil priores
adũsus uniores de clissolutione a¬
liqua ut remissione cansati sunt.
Integer uniũsorum status. concors
societas. mera unitas. omnesunius
moris in domo dĩ in pace ⁊ scĩmoia
minebat. Abbas iraq non immemor
eiꝰ qui ait. uidetam sathanam sic ful¬
gur cadentem de celo. eo buimilior et
subiectior dõ erat. quo intelligebat cde¬
sideriis sius cleum adeẽ ꝓpicium. nec

Expanded text:
offenderet. In tanta Abbatis mora nihil offenderet. In tanta Abbatis mora nihil in Clara-Valle potuit diabolus texere, nihil interim rubiginis sinceris affricuit mentibus; nec in aliqua parte domus Dei supra petram fundata mota est. Ita opus suum Servus Dei absens corpore, praesens spiritu, orationum instantia munierat et solidarat, ut nec rima aliqua in tantis constructionibus hiscere videretur. Nullae in adventum ejus lites servatae sunt, non odia nutrita in praesentia judicis eruperunt. Nihil juniores adversus priores de austeritate vel duritia, nihil priores adversus juniores de dissolutione aliqua vel remissione causati sunt. Integer universorum status, concors societas, vera unitas; omnes unius moris in domo Dei, in pace et sanctimonia minebat. Abbas itaque non immemor ejus qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
Am alpes triuiscendãt. et clescende¬
bant in occursum eius de summis
rupiliz pastores et armentarii. et a-¬
greste hominum genus. et conclama-¬
bant alonge bñdictionem petentes.
et reptabant ꝑ fauces moncium re-¬
gredientes ad caulas suas: colloqñ¬
tes ad inuicem. et gaudentes qd̃ sc̃m
domini iuissent. et manu eius suꝑ
se extensa obtate bñdictionuis grãm
accepissent. Caudem trisoposĩ ueuiẽs
usq lingonas sollempnit᷑ dectucitur:
circa quos fines frẽs ei clareuallẽses
occurrunt. ꝓuoluti genib surgũt ad
oscula: et uicissim ei colloquentes cla¬
ramuallem eum declucunt a la criter.
mira dilectione dilectum patrẽ susci¬
piunt. Agitur sine tumultu cũ om¬
ni grauitate leticia. facies quudem
purior hilaritatem aissimulare nõ
pot̾at. s castigatus actionum et locu¬
tionum modus. metas ꝓpͥas ñ trans¬
grediebatur : et cohibebant se affec-¬
ciones ipẽ. ne quid ag̃ent in quo disso¬
lutionis nota. religionis matitatem

Expanded text:
am Alpes transcenderat , et descendebant in occursum ejus de summis rupibus pastores, et armentarii, et agreste hominum genus, et conclamabant a longe benedictionem petentes: et reptabant per fauces montium, regredientes ad caulas suas, colloquentes ad invicem 1103 et gaudentes, quod Sanctum Domini vidissent, et manu ejus super se extensa optatae benedictionis gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, usque Lingonas solemniter deducitur: circa quos fines fratres ei Clarae-Vallenses occurrunt, provoluti genibus, surgunt ad oscula; et vicissim ei colloquentes, Claram-Vallem eum deducunt alacriter. mira devotione dilectum Patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu cum omni gravitate laetitia. Facies quidem purior hilaritatem dissimulare non poterat: sed castigatus actionum et locutionum modus metas proprias non transgrediebatur, et cohibebant se affectiones ipsae, ne quid agerent, in quo dissolutionis nota religionis maturitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uellet illud explere. donec redoita
ibi leticia salutaris dei consuetam
bñdictionem mereret᷑ acciꝑe. Het
ego sicut iam dc̃m est fideliter ac sĩ
scĩtatem ip̃ius adherere satagͣerẽ
multumq de eius solamine atq
locucione penderem. hanc ab ip̃o
uisionem sicut et alia multa pre¬
cib multis. et quadam iolentia
caritatis extorsi. ea tamen concli¬
cione. ut nulli ante obitum eiꝰ ꝑre¬
sumerem incdicare. qd̃ et facile
potui obsernare. Namparuo post¬
ta tempore suꝑstes. tandem felici
agone comꝑleto collectus est ad
patres suos. cum quib nunc pro¬
picio deo in claraualle quieuit. uͥ
religiose conuersatus supremum
quoq claudẽ diem ardenti deuoti¬
one semꝑ optauit. Miradñt sci.

Expanded text:
ellet explere, donec reddita sibi laetitia salutaris Dei, consuetam benedictionem mereretur accipere. Haec ego, sicut jam dictum est, fideliter ac simpsanctitatem ipsius adhaerere satagerem, multumque de ejus solamine atque allocutiovisionem, sicut et alia multa, precibus magnis, et quadam violentia charitatis extorsi, ea tamen conditione, ut nulli ante obitum ejus praesumerem indicare. Quod et facile potui observare; nam parvo postea tempore superstes, tandem felici agone completo, collectus est ad patres suos, cum quibus nunc propitio Deo in Claravalle quiescit, ubi religiose conversans, supremum quoque claudere diem ardenti devotione semper optavit. CAPUT IV.
Abbreviated transcription (Latin):
rum clei cum cet̾is sequebantur. In
etuscdem basilica ciuitatis. cum acl
immortalem hostiam unmolasset:
oblatus ei claudus et ambulauit ÷
oblatus est cecus etiudit: oblata ẽ
surda mulier et aucliit. Hec ĩ sõꝑ¬
nis admonitam seẽẽ clicebat: ut clĩ
hominem pec̾et. cuius bñficio re¬
ceptura ẽẽt aucditum

Expanded text:
rum Dei cum caeteris sequebantur. In rum Dei cum caeteris sequebantur. In ejusdem basilica civitatis, cum ad a gratiae immortalem Hostiam immolasset, oblatus est ei claudus, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit, oblata est surda mulier, et audivit. Haec in somnis admonitam se esse dicebat, ut Dei Hominem peteret, cujus beneficio receptura esset auditum
Abbreviated transcription (Latin):
scalam et ia fenestra acceclens ad ui¬
rum dĩ sub manu eius auditum pa¬
ed et paralitica quedam mulier
norata ibidem recepit amissam ex
multo tempore sospitatem. duinq
exiliens ambularet. omnes quidã
letati sunt qui iudebant÷ s p̃cetĩs
exultauere milites qui attulerãt
et obtulerant eam. Nam et ip̃ius
sibi particeps ẽẽ uirtutis: religiosa
deuotio uidebatur.
er idem tempus transeũte sc̃o
ꝓpe uicum in littore reni posi¬
te languores: oblatus est paralititꝰ
in grabato. Auclita si quidem fama
uirtutum. a predicto uito in occͣ¬
sum eius se fec̃at asportari. Cui ĩ
medio populi manus imponens.
erexit hominem:. incolumemq reni¬
odem anno ingredienti urbem
treuerensium seruo xp̃i. ex more
obiuam ruit populus unuersuᷤ. Of¬
ferunt autem ei sorores duas: que
ab annis quatuor. amborum lumẽ
amiserant oculorum. Quarum il¬
le utriq imprimens signum crutiᷤ ͤ
uisum recoidit lucis: et uidentes ui¬

Expanded text:
scalam, et in fenestra accedens ad Viscalam, et in fenestra accedens ad Virum Dei, sub manu ejus auditum reed et paralytica quaedam mulier norata, ibidem recepit amissam ex multo tempore sospitatem. Dumque exsiliens ambularet, omnes quidem laetati sunt qui videbant, sed prae caeteris exsultavere milites qui attulerant et obtulerant eam. Nam et ipsius sibi particeps esse virtutis religiosa devotio videbatur. Per idem tempus transeunte Sancto prope vicum in littore Rheni posite languores, oblatus est paralyticus in grabato. Audita siquidem fama virtutum, a praedicto vico in occursum ejus se fecerat apportari. Cui in medio populi manus imponens, erexit hominem, incolumemque remiEodem anno ingredienti urbem Treverensium Servo Christi, ex more obviam ruit populus universus. Offerunt ei sorores duas. quae ab annis quatuor, amborum lumen amiserant oculorum. Quarum ille utrique imprimens signum crucis, visum reddidit lucis: et videntes Vi
Abbreviated transcription (Latin):
prias ulnas suscipiẽs de basilicã
Nter plurmios sane qui ibidem
adepti sunt sanitatem: senex qui¬
dam paralicicus de uicina illa ho¬
mo notus et honoratus. multiᷤᷤ su¬
orum p̃cib et non sine multo labo-¬
re introductus est ad hominem dĩ.
A quo post breuissimam ut solebat
orationem erectus ꝑtimis et sana¬
tus. non modo incolumis s et fortiꝰ
apparuit:. ut posses tredere si uidereᷤ.
non tam alt̾atum hominem ẽẽ qͣm
alterum. Iamq eo uiridit̾ ꝓcedente.
parabant alii tollere lectum eius in
quo aduectus erat. cum reuocat eũ
umus ex cirtumstantib hugo tullẽ¬
sis eccliẽ archidiaconus euuange¬
lici illius paralititi memor: non sic
ait. non sic uacuus reuerteris. tol¬
le grabatum tuum et ambula. Et
imponens in humeros eiꝰ dimisit
eum libere ꝓcedentem: s et omĩs pleb̾
ut uicdit declit laudem do. xlui.¬
bidem ettam puer surdus et mutũ
ex utero matris sue subleuatus. ꝑ

Expanded text:
prias ulnas suscipiens, de basilica prias ulnas suscipiens, de basilica nter plurimos sane qui ibi dem adepti sunt sanitatem, senex quidam paralyticus de vicinia illa, homo notus et honoratus, multis suorum precibus, non sine multo labore introductus est ad Hominem Dei: a quo post brevissimam, ut solebat, orationem erectus protinus et sanatus, non modo incolumis, sed et fortis apparuit, ut posses credere, si videres, non tam alteratum hominem esse, quam alterum. Jamque eo viriliter procedente parabant alii tollere lectum ejus in quo advectus erat, cum revocans eum unus ex circumstantibus Hugo Tullensis Ecclesiae archidiaconus, evangelici illius paralytici memor: « Non sic, » ait, « non sic vacuus reverteris, tolle grabatum tuum, et ambula . » Et imponens in humeros ejus, dimisit eum libere procedentem: et omnis plebs, ut vidit, dedit laudem Deo. Ibidem etiam puer surdus et mutus ex utero matris suae, sublevatus per
Abbreviated transcription (Latin):
pud spirensium xl.¬
ciuitatem presente romanox
rege comudo qui dei hominem ab
rebant puerum claulum. rogan¬
tes ut ei manun mponere digna¬
retur. Quem signatum erigẽs su
ꝑ pedes statuit: et libere. gradieba¬
tur in dei laudem acclamantib
Tem in capella ep̃i ciuitatis ip̃iiꝰ
rege ip̃o uidente uisum redoidit ce¬
ce cuidam mulieri. et claudo nato
gressum donauit. Multa quidem ⁊
alia in manu eius ibidem xp̃c effe¬
cit: s ad exemplum pauta suffici¬
ant. Nonnullos enun pauꝑculos¬
eciam pueros rex ip̃e deuotus suis
illi manib offerens demultorum
curatione meruit gratulari. Nec
modo apud p̾dictam spirensium
urbem. s apud franquene wort mo¬
guntine cdiocesis locum: ubi innu¬
meris uirtutib idem cdei seruus ef¬
fulsit. De tota siquidem regione
quotqͦt paciebantur afferebant ad
eum: et tantus erat concursus. uͭ
p̾clictus rex cum aliqnͣdo ppłm. cõ¬
primentem cohercere non posset.
deposita clamide uirum scm in ꝑ¬

Expanded text:
pud Spirensium civitatem, praesente Romanorum rege Conrado, qui Dei Hominem ab rebant puerum claudum, rogantes ut ei manum imponere dignaretur. Quem signatum protinus erigens, super pedes statuit, et libere gradiebatur, in Dei laudem acclamantibus n capella episcopi civitatis ipsius, rege ipso vidente, visum reddidit caecae cuidam mulieri, et claudo nato gressum donavit. Multa quidem et alia in manu ejus ibidem Christus effecit, sed ad exemplum pauca sufficiant. Nonnullos etiam pauperculos pueros rex ipse devotus suis illi manibus offerens, de multorum curatione meruit gratulari. Nec modo apud praedictam Spirensium urbem, sed apud Francovadum Moguntinae dioecesis locum, innumeris virtutibus idem Dei servus effulsit. De tota siquidem regione quotquot patiebantur, afferebant ad eum, et tantus erat concursus, 1142 ut praedictus rex cum aliquando populum comprimentem coercere non posset, deposita chlamyde Virum sanctum in pro
Abbreviated transcription (Latin):
minem ferunt et offerunt ei. Qui
imponens utramq manum capiti
eius. et in celum suspitiens ac bre¬
uiter orans depomi illum iubet et
ambulare. Excusanteillo ꝙ dicẽte.
non possum. ego tͥait in nomine clñi
et eius iurtute p̾cipio: uade. et sanus
esto iam ab hac hora. Quid plura:

Expanded text:
minem ferunt, et offerunt ei. Qui minem ferunt, et offerunt ei. Qui imponens utramque manum capiti ejus, et in coelum suspiciens ac breviter orans, deponi illum jubet, et ambulare. Excusante eo et dicente, « Non possum:--Ego tibi, ait, in nomine Domini et ejus virtute praecipio, vade, et sanus esto jam ab hac hora. » Quid plura
Abbreviated transcription (Latin):
Senex autem claudus ad menclican¬
dum positus erat in uia: cui unus
e fr̃ib elemosinam dedit. Secutus
abbas sc̃s cum iam hominem ꝑtran¬
sisset. conũtit se et paulisꝑ intendẽs
meum. quid patiatur interrogat
circũstantes: et sibullum p̃cipit ex¬
hiberi. Suspicati homines qd̃ eẽt
unt claudus est. nec moueri potest:
nos ad eum ferimus quicquid uolu¬
eris dare. Quo repetente ũbum et di¬
cente. tollite eum et afferte ame. pri¬
mo quidem p̃admiratione mutuo
sese intuebantur. ignorantes qͥd eẽt
facturus. Demum agnoscentes eũ
clamabant ad inuicem abbas ẽ cła¬
reuallis. et ꝓtinus illum sanauit.
Nimirum solitus erat quociens po¬
terat oꝑam clare ne inuitis agnosce¬
turꝰ et int̾licere sociis necui ex occut¬
rentib maiifestarent eũ. aut de eo
quid alloquerentur: sed querentib
quis transiret dicẽt monachos ẽẽ
aut aliquã simul de ꝑsonis euntib
nominarent. Igitur agnito dei fa¬
mulo ruunt unadiq. et leuantes ho¬

Expanded text:
Senex autem claudus ad mendicandum positus erat in via, cui unus e fratribus eleemosynam dedit. Secutus Abbas sanctus, cum jam hominem pertransisset, convertit se; et paulisper intendens in eum, quid patiatur interrogat circumstantes, et sibi illum praecipit exhiberi. Suspicati homines quod esset eunt, claudus est, nec moveri potest; nos ad eum feremus quod volueris dare. » Quo respondente verbum et dicente, « Tollite eum, et afferte ad me; » primo quidem prae admiratione mutuo sese intuebantur, ignorantes quid esset facturus. Demum agnoscentes eum, clamabant ad invicem: « Abbas est Clarae-Vallis, et protinus illum sanabit. » 51. Nimirum solitus erat, quoties poterat, operam dare ne in vicis agnosceretur, et interdicere sociis ne cui ex occurrentibus manifestarent eum, aut de eo aliquid loquerentur; sed quaerentibus quis transiret, dicerent monachos esse, aut aliquem de personis simul euntibus nominarent. Igitur agnito Dei Famulo ruunt undique, et levantes ho
Abbreviated transcription (Latin):
et ab illo nuntio celesti omnes de¬
signatos. Hanc beati bernardi nar¬
rationem plurimi ex eis qui audi¬
erunt. hodieq suꝑstites cum gau¬
dio recolunt. maxime iohannes uir
religiosus. et eiuslem cenobii pro-¬
iusor idoneus. qui predicto sermoni
letus interfuit. ip̃mq fuisse preci¬
puum sue ip̃ius ꝑseuerationis in
ordine. stabilimentum constantis¬
sime asserit. ¶ulti uͦ similit̾ astru¬
unt qd̃ hec eadem uerba de uisioni¬
bus animarũ que supͣ retulimus.
iste dei seruus dum aliqͣndo sermo¬
nem in capitulo fac̃et. etiam pre¬
sentib tp̃is interloquendum con¬
solationis grã recitauit. Qͥd nos¬

Expanded text:
et ab illo nuntio coelesti omnes pariter deet ab illo nuntio coelesti omnes pariter designatos. Hanc 270 beati Bernardi narrationem plurimi ex eis qui audierunt, hodieque susperstites cum gaudio recolunt, maxime Joannes, vir religiosus, et ejusdem coenobii provisor idoneus, qui praedicto sermoni laetus interfuit, ipsumque fuisse praecipuum suae ipsius perseverationis in Ordine stabilimentum constantissime asserit. Multa vero similiter astruunt, quod haec eadem verba de visionibus animarum, quae supra retulimus, iste Dei servus dum aliquando sermonem in capitulo faceret, etiam praesentibus ipsis interloquendo consolationis gratia recitarit. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
nt̾i cognoscerent quot et qͣntos ha¬
bent in celis socios et amicos mu¬
tum utiq sibi ab omnib negligai¬
ciis precauerent. ne illos offenderẽt
maxime quia omnes ad eorũ con¬
sortium ꝑtinent. Qd̃ cum letis au¬
rib ꝑcepissem protinus inspipite
domino uenit ianimũ mͥ. futer
quidã accidiosus qͥ p̃cet̾is neglgen¬
cioruidebatur: et de illo sciscitalus
sum dicens. Quid gͥ: Putasquia
frat᷑ ille. designaui autem illumex
nomine. poterit aliqͦ mi du fieri sal
celum unde uenerat serecepit. meq
indicibili gaulio ꝓ tanta consolati¬
one repleuit. Nos autem filioli non
putetis ad illos tautumm̃ frcs qui in
ip̃o ⁊ empore hic intus morabant᷑: ad
hanc celestis oraculi repmissionem
singulariter ꝑtinere. s eciam uos¬
metipõs cum cet̾is qui in domo ista uł
in isto ordine usq in finem dño ser¬
uient. credite firmit̾ ac sꝑate. mise¬
rante domino cunctos ẽẽ saluandoᷤᷤ.

Expanded text:
vestri cognoscerent quot et quantos havestri cognoscerent quot et quantos habeant in coelis socios et amicos, multum utique sibi ab omnibus negligentiis praecaverent ne illos offenderent, maxime quia omnes ad eorum consortium pertinent. Quod cum laetis auribus percepissem, protinus inspirante Deo venit in animum mihi frater quidam acediosus, qui prae caeteris negligentior videbatur; et de illo sciscitatus sum, dicens: « Quid igitur? Putas quia frater ille, designavi autem illum ex nomine, poterit aliquo modo fieri salvcoelum unde venerat se recepit, meque indicibili gaudio pro tanta consolatione replevit. Vos autem, filioli, non putetis ad illos tantummodo fratres, qui in ipso tempore hic intus morabantur, hanc coelestis oraculi repromissionem singulariter pertinere, sed etiam vosmetipsos cum caeteris qui in domo ista, vel in isto Ordine usque ad finem Deo servient, credite firmiter ac sperate, miserante Deo, cunctos esse salvandos
Abbreviated transcription (Latin):
utalac̾matum ualle mox uͥ de corꝰ¬
poribtis egresse suerant. libero et ex¬
pelito traxsitu ad summa conscen¬
dere. et sune impedimento celi per¬
iua peyeirare. Qd̾ si uosista letifi¬
cant: audite letanter ad huc leci¬
inisiduetam. factum est aliquͣ¬
dnliaonasfio isto anciente me¬
missam cum cet̾is in conuentu. ut
abluendis manib sacerdotis neglec¬
tuministrancium aqua decẽt. Qd̃
dum int̾im queritur et affert᷑ remo¬
ta est ꝓpter hoc explendi satrifitũ ac¬
cio plusqͣm oporteret. Quo facto ap.¬
paruit michi ꝑtinus inip̃ochoro qui¬
dam ex monachis nrĩsuir uenera¬
bilis ac religiosus non longeantea
defunctus. Stans aũt etintuens
me cepit mouere capud ueluti si
ec̃t adũsum me aliqua inlignati¬
one ꝑmotꝰ. Quem ego uͥ cognoui ꝑ¬
cunctatus sumilico quidnam sibi
uellet. qd̃ ita subito et inopinate aꝑ¬
parens contra me capud agitaret.
Ile autem respondit aicens. Si fr̃ẽ

Expanded text:
ista lacrymarum valle, mox ubi de corista lacrymarum valle, mox ubi de corporibus egressae fuerant, libero et expedito transitu ad summa conscendere, et sine impedimento coeli pervia penetrare. » Quod si vos ista laetificant, audite laetanter: adhuc laetiora subnectam. Factum est aliquando in monasterio isto, audiente memissam cum caeteris in conventu, ut abluendis manibus sacerdotis neglectu ministrantium aqua deesset. Quae dum 269 interim quaeritur et affertur, remorata est propter hoc explendi sacrificii actio plusquam oporteret. Quo facto, apparuit mihi protinus in ipso choro quidam ex monachis nostris, vir venerabilis ac religiosus, non longe antea defunctus. Stans ergo et intuens me, coepit movere caput, veluti si esset adversum me aliqua indignatione permotus. Quem ego ubi cognovi, percunctatus sum illico quidnam sibi vellet quod tam subito et inopinate apparens, contra me caput agitaret. Ille autem respondit, dicens: Si fratres