comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
muintaiũ nasũ. ant unta unũ ũbilicum.
cũ altus nsit a dostis et indoctis et udebimur.
si nõ te u̾b p̃mo. fortassis enĩ unũ quasi uni¬
cum̃ auellate uolisti ¶riud gͣ erat nixta illd̾
latus terre qũa illustrẽ ac sanctam uocas.
Ecira inquit tenebrar̃. Qruid de t̾raista saltẽ
cõtedis. qdͣ corporea erat: Nccẽ ẽ te hoc dicere.
qñquid̃ omĩa corpora iñ asseris originẽ duc̾e.
Qndg᷑ queso qũauis tardiquãnis carnales
homines. nc hoc quid̃ aliqñ aĩadu̾titis. quod
lat̾ib sͥ iĩgi utraꝙ istaterra ñ possic. nͥutra¬
corporca. Curgͦ nob̾ dicebat᷑ nescio qͣ cecitate
pu̾sis. tenebrar tm̃ t̾ram fuisse uł cẽ corporcã
illamuͦ q̃ t̾ra lumĩs dic̾ctur ĩcorporeã. et spũ¬
alem credi oport̾e: Rxꝑgiscam᷑ aliqñ homĩee
sit corpus. Aut si ad ista etiam grossi et cardi
sitis. quero utrumq et ip̃a terra tenebrarũ
uimimilatus huerit et cetera infmita sicut
t̾ra lucis. Non ita credent. Timẽt ne deo

Expanded text:
um nasum aut iuxta unum umbilicum, cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. quamuis tardi, quamuis carnales homines, ne hoc quidem aliquando animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. ncorporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae terra luminis diceretur, incorpoream et spiritalem credi oportere? expergiscamur aliquando homines sit corpus. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus. quaero. utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit et cetera infinita sicut terra lucis. non ita credunt; timent enim. ne deo
Abbreviated transcription (Latin):
gẽt. et temerarios imꝓbos per infinitũ p̾ci¬
pites nicħ nocere permitt̾er. Quod si recto la¬
t̾e latus rectum attingebat. nõ uid̾o quidẽ
alqm̃ uel receptacula uł hiatus. uł plane
ideo tantan pacem. tantamq secum t̾re
utriusq cõcordiam. ut maior cõiũctio eẽ
nõ possit. Quid enim speciosius quid ꝯueĩ¬
entius qͣm tectum recto ita copulariut uł¬
la ex parte sinus uel flexus dirumpat aut
dirimat naturalemac stabilem per infini¬
tum spaciũ loci. et ab infinita ec̾nitate ⁊im¬
cturam: Qiecta lat̾a utriusq t̾re etiã su ĩt̃¬
põito mani separentur. ño solum ꝑ se ipsa¬
pulchia eeñt quiatam recta eeñt. sed ĩtiecto
quoq ĩt̾uallo ita s cõgruerent: ut hinc atq
inde pariles rectitudines etiam sine ulla cõ
et patius hac utraꝙ terra: Oitid ueto ip̃i¬

Expanded text:
geret et temerarios inprobos per infinitum praecigeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita copulari, ut nulla ex parte sinus aliquis uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, npulchra essent, quia tam recta essent: sed interjecto quoque intervallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiam sine ulla conjac pacatius hac utraque terra; quid vero eti
Abbreviated transcription (Latin):
gi. Inmo etiam tantum spacrum pat̾et ĩ anis
ꝓfunditatis ut si quagentis illius oriretur
ĩꝑbitas etiam si tem̾e transilire ĩ illam uellẽt
princires tenebraꝵ qm̃ nec uolare possunt
corpora nisi aere corporeo suppotentur. ꝑ illd̾
ĩane p̃cipitati et quia infinitũ deorsũ u̾sus
eẽt ad nullum aliqñ fundũ ꝑuenientes. eti¬
am si semꝑ possent iuuere ñquid tam̃ dũ de¬
orsum semꝑ feruntur possent nocere. Si aũ
curuolat̾e adiũgebatur: t̾ra qͦ lucis curno
eam sum deformit᷑ recipiebat. Aut sum tortu¬
osus ista quasi specie theatri curuaerat: cur¬
uam terre luminis partem si mutali rocep¬
tam nõ minus teformi copulatõe amplecte¬
batut. Ant si istacuruũ ħ̾ebat latꝰ et illa rͤ¬
tum. nõ ex totoeam lacere attingebat. Et u¬
tiq meluis erat sicut supra dixi. ut nulla
ex parte conting̾et. tantumq inane ĩreẽt
tit et iusto int̾uallo utramq t̾ram se iun¬

Expanded text:
gi! immo etiam tantum spatium pateret inanis gi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —, per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad nullum aliquando fundum peruenientes, etiamsi semper possent uiuere, numquam tamen, dum deorsum semper feruntur, possent nocere. si autem curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat. et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiun
Abbreviated transcription (Latin):
b qui apud uos illuminati uocantur. sol
cẽ notusima. Hic quipe ita scubitut. Iuxta
uero unam partem acͥ latus illius illustris
ac sc̃ẽ terre erat tenebraꝵ terra ꝓfunda. et ĩmẽ¬
ca magnitudine. Qruid expestanius amplius:
Tenemus enim quod uixta latus erat. Quo mͦ
libet iam fingnte figuras. et qualialibet linia¬
mẽta describite. Moles c̾te illa ĩmense cerre
tenebraꝵ. aut recto lat̾e aduungebatur t̾re lu¬
cis. aut curuo. aut tortuoso. Sed si tortuoso ꝙ
illa sc̃a t̾ra tortuosum ħt latꝰ. Namsi ip̃a restũ
ht̃ latus et tortuoso huiꝰ lat̾e tangitur. int̾pa¬
tẽt cau̾ne quedam ꝓfunde per infinitum ina¬
nes. nec supra t̾tam tantum tenebraꝵ manitas
erat. sicut audire solebamꝰ. Quod si ita ẽ: qͣnto
meluis erat ut se aliquanto lõgius t̾ra lum̃is
remoueret atq illamanitas tanta int̾eẽt ne
omĩo posset atenebrat̾ra ulla ex parte contĩ¬

Expanded text:
ibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet ibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contin
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ tentceuiq ad infimũ bonũ natiraꝵ scã¬
cũ ordinem ducere. donecinsustas cat̃ nõ
nimero mtefinito incenta difaneres eedito
cmmata consufet. Aut si nec de nicho istam
lumnis terram deñ fecisse unltis fateri.
nõent exitus quotantas turpitudiñes
ettam sacrilegas opiniones enadatis. Aut
pbantasmata qualia libuent opm̃ani ne for¬
isanda rerũ facies. animo occutiat. Eerram
scilicec tei sune sic eiꝰdem nature. cuiꝰd̾s ẽ. sĩ
diu̾se. ĩ qua tamẽ dei regna fundata stint na
ingenti mole perĩmensum iac̾e. ut per ĩfinit
porrestis et aꝑtis menbris ⁊aceat. quib fedis¬
sime atq aꝑfissime ab infenore parte iccipiat
ctam ipsũ minẽse magnitudnnus martatũ
illum cuneum terre tenebraꝵ S quidquid a¬
potestis. Nõ dico alias qͥb aꝑtius istadescri¬
bit: fortassis eum quia pautiorib note sũt
minus peticuli hr̃e uiteantur. s istas ipsas
de quib nuc agitur epłe fundam̃ti q̃ fere oĩ¬

Expanded text:
et deinde usque ad infimum bonum naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut gitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid apotestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideantur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omn
Abbreviated transcription (Latin):
eñ omĩa per se ip̃a bona sunt. nec inuenit᷑ ũde
cuiq nature nͥ ab om̃ium bonoꝵ deo auctore tͥ¬
buantur. Non enĩ sicut chaos describere. uel
quoqͦ modo insinuare etiam poete solent: ĩfor¬
mẽ quandam mat̾iam sine specie sine qualita¬
te. Sme mensuris. mimero. et pondete. sine
ordine ac distinctõe. confusum nescio qͥd atq
om̃ino exꝑs omni qualitate. unde illud qui
hanc quam uocant cerram tenebrasꝵ insinu¬
are conantur: s om̃io alitetq longec diu̾ise
atq contrarie latus lati adiãgunt ate õi¬
com ant qualitatib proꝑrco eminciant ⁊̃ dec

Expanded text:
enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde cuique naturae nisi ab omnium bonorum deo auctore tribuantur. non enim sicut chaos describere, uel quo modo insinuare etiam poetae solent informem quandam materiem sine specie, sine qualitate, sine mensuris, sine numero et pondere, sine ordine ac distinctione confusum nescio quid atque omnino expers omni qualitate, — unde illud quidhanc quam uocant terram tenebrarum insinuare conantur, sed omnino aliter longeque diuerse atque contrarie latus lateri adiungunt atque conliordinant, qualitatibus propriis enuntia
Abbreviated transcription (Latin):
pro quoꝵ om̃iũ ñe erat mens attꝑ origo he quie
toesnt natute qͥnq cerre pestifere. Ar̃adu̾ti
ñi qnꝙ naturas. quasi partes unius natute
qͣm u ant teriam pestiferã. he sunt aucemce¬
nebre aque uenti. ignis. fumus. Ꝙr nascͥneo na¬
tuus sic ordimat ut ext̾iores cet̾is sint tenebie
aquo s crnciate incipit. Intra tenebras aquias
constituit. inter aqͥuas uentos: intra uentos is¬
nem. intra ignem fumum. et habebant istecͥn¬
quinꝙ sunt. Quero utrum imũ genus hita¬
tum fu̾it ĩ om̃ib qͥnq naturis. an diu̾sagnã
sicut natute ip̃e diu̾se sunt. Diusa ẽẽ respõdẽc
et de aliis libris ica torent quod tenebre serpẽ¬
ces ħuerũt aque natantes sicuci sunt pistes.
uenti uolantes sicuti sunt aues: ignes quadͥ¬
is sicut sunt equi. leones. et cet̾a huimodi. fu¬
mus bipedes: sicuti sunt homines. Quis iggt
ista ordinauit: quis distribuit atq distiuti qͥl
uiuerum. qualitates formas. uitam dedit: ħ

Expanded text:
 omnium ipse erat mens et origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. Animadvertimus quinque naturas quasi partes unius naturae, quam vocat terram pestiferam. Hae sunt autem: tenebrae, aquae, venti, ignis, fumus, quas quinque naturas sic ordinat, ut exteriores caeteris sint tenebrae, a quibus numerare incipit. Intra tenebras, aquas constituit; intra aquas, ventos; intra ventos, ignem; intra ignem, fumum. Et habebant istquaero namque, utrum unum genus habitantium fuerit in omnibus quinque naturis, an diuersa genera, sicut naturae ipsae diuersae sunt. diuersa fuisse respondent et de aliis libris ita docent, quod tenebrae serpentes habuerunt; aquae natantes, sicut sunt pisces; uenti uolantes, sicut sunt aues; ignis quadrupedes, sicuti sunt equi, leones et cetera huiusmodi; fumus bipedes, sicuti sunt homines. Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? quis numerum, qualitatem, formas, uitam dedit ? haec
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ bona anmala. Si bona erat gͦ aliqͣ natu¬
rabona q̃ non pertinebat ad deũ. quod nullo
modo dic̾e autebitis. Si aũ mala: nõgͦ gens
illa tenebrarũ sola n᷑a mala erat. An forte iam
tñ assumpserat partem aliquã deꝰ. qũa int̾rã
lucis ꝯr̾itet. et suꝑ illam regna sua stabilitet. te
tota gͦ id fecisset. ⁊t iam olim mala natura nlła
c̃ẽt. Quod si ño de aliena sb̾a fecit t̾ramlucis.
restat ut eam de uicho fec̾it. Quare si nob̾ iã
ꝑsiatetur posse aliquid boni om̃i potentem
deum de nicho facere: ueuite incatbolicam. et
disct om̃i natutasquas secaset for drda de

Expanded text:
utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natuutrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit de
Abbreviated transcription (Latin):
comners eleterre tenebrar difsemdit et
gnegaa te ista ẽ fugite talienner ꝓhantas¬
manicheus pdicare cebuerat. Si audẽ auiã
naturmħt pater et regna. tͥra uͦ sola diu̾sã
tres nature fuerant p̾oicande. Aut sirsear
duas dicere maluit. quia t̾ra tenebraꝵ non
ptinet ad deum: q̃ro qͣmodo ad dermilucis.
rerraꝑtineat. s icntm et natutam ht̃ diusa
et ñ eam genuit neq fecit: nõ ad eũ percim
et ĩ alieno regna eius locata st̃ aut si ppẽa
ꝑtinet quia uicina ẽ: pertineat et t̾racene
ño eam credi oportet diu̾sam hr̃e naturã. dro¬
sieam genuit deus. hoc oportet credi ẽẽ qd̾ de̾
e sicut de ungenito filio ĩ catholica creditur.
Itaq ad illam fugiendam et decestandaturpi¬
tudinẽ nos nccĩtas reuocat. ut ño cerrã quasi
aliam et diu̾sam: sed ipãm tei naturam inger
cineus ille disfundat. Quod si nõ genuit sed
fecit eam de᷑. q̃ro unde fec̾it. Si de se ip̃o quid a¬
liuid est genusse. Si de aliena aliqua naͣ. ꝗuero

Expanded text:
cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et cogitate ista et fugite, taliumque phantasManichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tennon eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
uodicrmũ latus nuẽ alterũ latus. uaũt
ne driauł plura sint lat̾a: aut figure ambi¬
tͣ itelligtur undiq dumatꝰ. aut siex aliqͣ
u̾ante uimusum patec ex hiis tũ q̃ latera di¬
uintut ucce e finiatur. Dicat gͦ ex aliolat̾e
uureralus laterib quid adiũgebanr cerre
lucis sierfino latere erat gens tenebiat̃. Non
bicusit. Stũ pͥmũt᷑ ut dicant. infinita ẽẽ di¬
cut alialatatre illits quã lucis uocant idẽ
si no sunt latera. Q cũ dic̾es utxͣ unã partẽ
aciatus. ałiam ꝙͦ partẽ siue partes. uł aliud
latus siue latera cegebas intelligi. Nam imũ
tantimlatus erat: tantũ nuxͣ latꝰ dici debuit
nõ iuma tmũ latus. sicut innid̃ corꝑe dicimꝰ

Expanded text:
est alterum latus. ubi autem uel tria uel plura sunt latera, aut figurae ambitus intellegitur undique terminatus aut, si ex aliqua parte in inmensum patet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. dicant ergo, ex alio latere uel ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum V non dicunt; sed cum premuntur, ut dicant, infinita esse dicunt alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id esi non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum tantum latus erat, tantum iuxta latus dici debuit, non "iuxta unum latus." sicut in nostro corpore recte
Abbreviated transcription (Latin):
alind ħ. m aliud alibi. Almorẽ digitus quam
tota mamis et minor ẽ imus digitus ꝙ duio
cutahoras poculi. Similit̾ aeris partes suor malui
implent locos nec fieri põt ut aer quo nis uos quoq
maioe ꝑ maiorem. ꝑ minorem aũ minor. Cãc Et̃¬
no põt eẽ aliquod corpus siue celeste siie terres tre

Expanded text:
aliud hic et aliud alibi. Minor est enim digitus quam tota manus; et minor est digitus unus quam duo; a circa oras poculi. Similiter aeris partes suos quaeque implent locos; nec fieri potest ut aer quo impletur haec major per majorem, per minorem autem minor. Nec omnino potest esse aliquod corpus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
baniuem mdierit incorruptionẽ uel m̃or¬
dalitatenuiam uon caro et sanguis erit. se¬
cauaterortptionẽ carnalem erit dcĩ est
cato appellata est. Alioicco non quisq ĩ qm̃
casluistatẽ mutauit. bonum oꝑari nõ iocest.¬

Expanded text:
um induerit incorruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit ; secundum corruptionem carnalem dictum est caro appellata est . 4. Alio loco , Nisi quisque, inquam, voluntatem mutaverit, bonum oper
Abbreviated transcription (Latin):
missum: Et tam̃si ẽ credibile. modo uos nõ cre¬
tere sed cognoscere uenimus. Nam qui dicit ꝑ¬
sas et scytas ante multos annos secum bellasse.
tem dicit credibilem. eamtũ quam uł auditã
uł lectam possumis credere. nõ exꝑtam compre¬
hensamq cognoscere. Cuingͦ istam repudiarẽ
si tale aliquid diceret. nõ emm ea ꝓmisit q̃ coge¬
ret credere. s q̃ possem sine ulla ambiguitate
cognoscere: quomodo eum non repudiabo qũ
nõ modoincerta dicit. s etiam incredibilia. ¶o
quid si aliquib tationib ea ꝑspicna et cogni¬
ta faciet: Audiam gͦ si possimmus cum tota paci¬
entia et lenitate quod sequitur. Hec quippe in¬
Et luminis quid ĩꝑium tenebat deus pater.¬

Expanded text:
missum? et tamen si esset credibile, modo nos non cremissum? et tamen si esset credibile, modo nos non credere. sed cognoscere uelimus. nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam uel lectam possumus credere, non expertam conprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate. quod sequitur. -! Haec quippe, inet luminis quidem impe rium tenebat deus pater
Abbreviated transcription (Latin):
umoratione peruenissec manifesso cognost̃e
dumerua core npioni et mortisbiaceret. site¬
nitot aig crtuptionem hiuiꝰ iei nob pollce¬
tut necorruptioni ac morti sb̾iciam᷑. Et ados
parumest. Uide quud seguatu ⁊ decessanooᷤ
tiquit plura sunt ante ꝯmemoranda. ut aic
atud mistium sine ulla possit ambigiutate
poruenit᷑. hor ẽ quod dicebam. sicm demobii¬
ti tebere u̾itatem: ut ad eam smenilla ambi¬
guitate ꝑueniam. Quod si tp̃e non pollicecur
metam̃ho exigere et flagitare oportebat : ut
tanta mͣtete cogitatõnis eutentissime at c̾tis¬
sime ex catholico xp̃iano quib libet contradicẽ¬
tib manicheum me fieti ñ pudiret. Iamgͥau
diamus quid asserat. Uunde si t̾ uidetur inqun
ausculta prius q̃ su̾int ante ꝯstitutionẽ mũ¬
di et quo pacto p̃liumsit agitatum ut possis lu¬
mĩs se uingere natutam ac tenebrarũ. Iam ĩ¬
credibilia omino falsa ꝓposuit. Quis enĩ credat
ante constitutionẽ mundi. illum plium esse cõ¬

Expanded text:
ratione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam incredibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mundi ullum proelium fuisse com
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾nis crutiatib pernanebit. sigͦ hec dic̾et: uer̃
dic̾et. sedubro huic nõ solum nullum cõciliaret
lectorem. s om̃s quoꝵ ĩ manus incidiss. ĩ maxͣ
odia cõcitaret.¶Qũ aobrem ad conseqñtia tran¬
seamus nec nos ista decipiant q̃ possunt ẽẽ boniꝰ
et malis doctis et indoctis ũ̾ba ꝯmunia. Qiuid
gͦ sequit᷑. Dax inquit dei inuisibił et ueutatis
noticia sit cũ fr̃b scĩs. et caussimis qui mãda¬
tis credũt celestib pariter atq deẜuiũt. Ita sic̃
dicit. Slamet ista benigna ẽ et acceptissima op¬
tatio ẽ: tm̃ meminerimꝰ hec ꝙ abonis doctorib
et teceptorib posse dici. Itaq si nulla nͥcalia
dicet: om̃ib legend̾ et amplectendũ ẽẽ cĩceterẽ
Nec ilaqruie adbrie sreiraur aoaue ro i. e¬

Expanded text:
piternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum piternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum fratribus sanctis et carissimis, qui mandatis caelestibus credunt pariter atque deseruiunt. ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectendum esse concederem. nec illa, quae ad hoc se
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmorari: int̾iora uideam. Hec sunt inquit salu
u̾ba ex ꝑhenni ac uiuo fonte. que qui au diert
et hisdem primũ credidert. deinde q̃ insinuãt
custodierit. nunquam erit morti obnoxins. ue¬
rumetiam et̾na et gloriosanita fruetur. Nam
ꝑfecto beatus ẽ iudicandꝰ. qui hac diuina ĩstru¬
ctus cognitõnẽ fuerit. ꝑ qͣm liberatus ĩ sempit̾ua
uita ꝑmanebit. Et ħut uidetis pollicitatio est ñ¬
dum exhibitio u̾itatis. Et uos quoq aĩadu̾t̾e
facillume potestis isto uelamine quoslibet er¬
rores fucariposse. ut imꝑitoꝵ animis perorna¬
tam iantiã latenter urepant. Si eĩ diceret hec
sunt pestifera u̾ba ex uenenoso fonte. q̃ qui au¬
dierit et udem pͥmũ crediderit. deinde q̃ insimi¬
ant custodient. nunquã erit uite restituendus.
uerum penali et erumpnosa morte afficietur.
iam ꝑfecto miser ẽ iudicandꝰ quihac inferua
impͣlicatus imꝑitia fu̾it. per qͣm diu̾sus ĩ sem¬

Expanded text:
inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sem
Abbreviated transcription (Latin):
tesurres a mortuis.: cum infusflauit infatin
discipuloꝵ dicens. accipite spm̃ sanctum setu
tum posttuam ascendit in celam. decem diebu
transactis. Qui mimerus ꝑfectionẽ siguisioxe
cum septenano iimero. quo condita uniutacor¬
fistunt. additur crinitas conditoris dequsꝯor
b inter spũales niros pic cauteq multa traꝵaet
S ogo a ppoĩto nõ recedam. Suscepi eĩ prustiõ¬
b̾cũ sic ag̾e ut nõ ego nos doceã quod supbim
fortasse arbitramini: sed tanquam ñe a uob
discere stuteam. q uod nomen annis nõ potiu.
Qua pp̃ hẽo quib litteris credam de aduentu
sp̃t scĩ. Quib me credere si ꝑhibetis ne teme
credam quod nescio sic enĩ soletis mouere. mui¬
tominus urĩs litt̾is credam. Quare autẽ om̃s
libros aufeite de medio et disputando pan¬
dite u̾itatem de qua dubitate non possum:
aut tales ꝓferre libros quib non mͥ cũ arto¬
gantia im̾ponatur q uod credam. s exibeatur
sine fraute quod discam ¶Fortasse inquisecħ

Expanded text:
cum insufflauit in faciem discipulorum dicens: accipite spiritum sanctum; et iterum, postquam ascendit in caelum decem diebus transactis: qui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, e
Abbreviated transcription (Latin):
ma auctoritate fitmate sunt que cũ ip̃o enuã¬
notestereᷤᷤ populis. et cõmendati postens. p̾dica¬
nq meruerũt. Hos eigo actus apłoꝵ euuange¬
lio pari auctoritate ꝯuinstos. cum lego: ĩue¬
lus de bac re locus relinq̃retur errorib. Ela¬
tificatio eĩ dñi nr̃ apud homines: resurrectio
ẽ a mortuis et incelum ascentio. Scriptũ ẽ aũ

Expanded text:
ma auctoritate firmatae sunt; quae cum ipso Evanma auctoritate firmatae sunt; quae cum ipso Evannotescere populis et commendari posteris praedicarique meruerunt? hos ergo actus apostolorum euangelio pari auctoritate coniunctos cum lego, inuelus de hac re locus relinqueretur erroribus. Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis et in caelum as
Abbreviated transcription (Latin):
subuote celo sonus. quasi ferretur flatus
uehemens et ĩpleuit totum illum locum
ĩquo erant sedentes. Et uise sunt illis lingͤ
diuise quasi ignis. qui et insedit suꝑ illumĩ
are. Hierosolimis autẽ fuerunt ħitantan¬
tes indei homines ex omĩ natione q̃ ẽ sb̾ celo.
Et cum fc̃aeẽt uox: collecta ẽ et confusaẽ. qm̃
bant᷑ ad inuicem dicentes. Nonne om̃s qui
loquutur nationis sũt galilee. Et quomodo
agnosciimus in ilł ẜmonẽ in quo nati sumꝰ.
Parchi medi. el amite. et qui inhabitant me¬
sopotaniam. armeniam. et capadotiam. pon¬
tum. asiam. et phrigiam. et pamphiliam. e¬
gyptũ. et regionẽ affirce q̃ ẽ ad cyrenen. et
qui aduenerant romani. et uid̾iet incole. et
coetenses et arabes: audiebant loqñtes illos
sius lingnis magnaliadei. Stupebant autẽ
et hesitabant ob id quodfcm̃ẽ dicentes. Quid¬
nã hoc uult ẽẽ : Alt aũt irridebant dicentes.
dendẽ. cur ñ hus pocuns credam. q̃ robustissi¬

Expanded text:
subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totum illum locum, in quo erant sedentes; et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquare. Hierosolymis autem fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta esset ubantur, ad invicem dicentes: Nonne omnes qui loquuntur, natione sunt Galilaei? Et quomodo agnoscimus in illis sermonem in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae, et qui inhabitant Mesopotamiam, Armeniam et Cappadociam, Pontum, Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui advenerant Romani, et Judaei, et incolae, et Cretes, et Arabes, audiebant loquentes illos suis linguis magnalia Dei. Stupebant autem, et haesitabant ob id quod factum est, dicentes: Quidnam hoc vult esse? Alii autem irridebant, dicentes: dendum est, cur non his potius credam, quae robustissi
Abbreviated transcription (Latin):
dies quadraginta. et docens de regno dei. et quo¬
modo cõu̾satus est cum illis. et ĩcep̃eis ne disce¬
derent ab iherosolimis. s sustinerent pollicita¬
tõnẽ prĩs ꝙͣ audistis inquit ex ore meo. Qm̃ io
ħes quid̃ baptiranit aqua: uos antẽ spñ spu
scõ incipieti baptirari. quẽ et accepturi estis ñ
post dies istos multos usq ad pentecosten Illi
quidem cum uenissent: introgabant eum dicẽ¬
tes. Domine si hoc ĩtempore rep̾sentab̾is. et ꝙͣ¬
to regnum israel Ille autẽ dix̃. Nemo potest
cognoscere tempꝰ qd pat̾ posint in sua potestate.
uos. et eritis mͥtestes apud iberusalem. et ĩto¬
taiudea. et samaria. usq in totam t̾ram. Ecce
habes ubi ꝯmemorauit discipulos pollicita¬
tõnis paterne. quã exore eius audierant. de
Paulo post eĩ sequitur. ꝙ dicit. In illo tp̃e
qͣno suppletus est dies pentecostes fuerunt
om̃s eadem animatione simul in unũ. Et fc̃s ẽ

Expanded text:
dies quadraginta, et docens de regno Dei, et quodies quadraginta, et docens de regno Dei, et quomodo conversatus sit cum illis, et praeceperit eis ne discederent ab Jerosolymis, sed sustinerent pollicitationem Patris, quam audistis, inquit, ex ore meo. Quoniam Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem Spiritu sancto incipietis baptizari: quem et accepturi estis non post multos dies istos usque ad Pentecosten. Illi quidem cum venissent, interrogabant eum, dicentes: Domine, si hoc in tempore repraesentaberis, et quando regnum Israel. Ille autem dixit: Nemo potest cognoscere tempus, quod Pater posuit in sua potestate; uos et eritis mihi testes apud Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de upaulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione simul in unum; et factus est
Abbreviated transcription (Latin):
homines qͥ se ꝓpĩanos dici uolunt cimere ne
polluatur uitas de uirg̾is ut̾o. et de menda¬
tio ñtimere: Sedut ad rem redeam quis non
suspicetur qͥ diligent̾ atrenderet id̾o negan a
maicheo xpm̃ natum ẽẽ de femina et huma¬
num corpꝰ habuisse. ne passio eius quod cocius
iam orb̾ festissimũ tempus est: ab eis qui sibi
credidissent celebraretur. et nõ tanta deuotõe
diuine mortis sue desiderata sollempnitas ho¬
cto alio qͥ solebat eẽ dulcissimꝰ Fortasse dicas mͥ.
Qrnando gͦ uenit a dũo ꝓmissus paraclotꝰ: Hic
gͦ si nõ haberem aliud qnod crederem: facilius
eũ adhuc uenturũ expectarẽ quã ꝑ manicheũ
uenisse cõcederem. Ntinc uͦcũ ĩ actib apłorum¬
cogit heticis tam penculose et tam facile credere
Inlibro eĩ memorato sic scͥptum ẽ. Pniiũ quid̃¬
ẜmonẽ foci othcophyle q̃ cepit iħ̾e facere et doc̾e
nem in multis argum̃tis dierum. insus ẽ eis ꝑ

Expanded text:
homines. qui se christianos dici uolunt, timere, ne homines. qui se christianos dici uolunt, timere, ne polluatur ueritas de uirginis utero, et de mendacio non timere ? sed ut ad rem redeam, quis non suspicetur, cum diligenter adtenderit, ideo negari a Manichaeo Christum natum esse de femina et humanum corpus habuisse, ne passio eius, quod totius iam orbis festissimum tempus est. ab eis, qui sibi credidissent, celebraretur et non tanta deuotione diem mortis suae desiderata sollemnitas hocto alio, qui solebat esse dulcissimus. Fortasse dicas mihi: quando ergo uenit a domino promissus paracletus? hic ego si non haberem aliud. quod crederem, facilius eum adhuc uenturum expectarem quam per Manichaeum uenisse concederem. nunc uero cum in actibus apcogit haereticis tam periculose et tam facile credere? in libro enim memorato sic scriptum est: primum quid o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere nem in multis argumentis dierum, visus est eis per
Abbreviated transcription (Latin):
tia dei patris. Sp̃s sc̃s noĩatus ñ ẽ qui indxime
respondetis utiq manicheo apło nominato spi¬
tus est. Quero gͦ sictit superins dicebam quare e¬
horreatis cumdiit catholica eum mquo uente di¬
urua sapientia natumesse de uigine. cum uos e
mia iuro mita nich horteatis. Suid gͦ aluid sus¬
& coli noluit. Hoc unde conitiam: breuit̾ dicam.
Tom sere a uob quererem illo tp̃e quo uos audi¬
ebam q̃ causa ec̃t quod pascha dñi płmq nulla¬
cẽt int̾dum a paricis tepidissima celebritate sre.¬
qͣntaretur nullis ugiliis nullo ꝓlixiore ieiuni
omdicto auditorib. nullo teniq festiniore ap¬
patu. cũ dema utm̃ idest diem quo maniche᷑
atisus ẽ quinq gradib instrusto tribunali
et p̾ciosis linteis adornato ac imꝑmptu põito.
sionis celebrandumẽẽ qui uere passus ẽ. xp̃m
autem qui uatus noneẽt. neq ueram s simula¬
tam carnem humanis oculis ostendisset. non ꝑ¬
tulisse sedfinxisse passionẽ. Qruis nõ ĩgemiscat

Expanded text:
tia Dei Patris. Spiritus sanctus nominatus non est, qui maxime respondetis utique Manichaeo apostolo nominato, Spiquaero ergo, sicut superius dicebam, quare exhorreatis, cum dicit catholica eum, in quo uenit diuina sapientia, natum esse de uirgine, cum uos eumina uiro mixta nihil horreatis. quid ergo aliud susse coli uoluit. hoc unde coniciam, breuiter dicam. cum saepe. a uobis quaererem illo tempore. quo uos audiebam, quae causa. esset, quod pascha domini plerumque nulla, interdum a paucis tepidissima celebritate frequentaretis nullis uigiliis, nullo prolixiore ieiunio indicto auditoribus, nullo denique festiuiore adparatu, cum bema uestrum. id est diem, quo Manichaeus occisus est, quinque gradibus instructo tribunali et pretiosis linteis adornato atque in promptu posito sionis celebrandum esse, qui uere passus esset; Christum autem, qui natus non esset, neque ueram, sed simulatam carnem humanis oculis ostendisset, non pertulisse, sed finxisse passionem. quis non gemescat
Abbreviated transcription (Latin):
auob ipĩs factus timidior. uos eñi nostiote¬
mese cretentib quam uebem̃ter insultate se¬
natrqie. plenam ac firmam scĩam pauloantẽ
pansit. Dinde qm̃ si mͥ fides ĩperanda ẽ magͤ
meterteret illa scriptura ubi legonesse qͥn

Expanded text:
accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare sonarrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, ubi lego uen
Abbreviated transcription (Latin):
culatam sinceramq mansisse:: Quapp̃ qm̃ sine
missum siue susceptũ a paraclito se maniche¬
us ũr affirmet. nicħ hoꝵ poterit obtinere: egoiã
cautior. neq missum eum credo. neq susceptũ.
Nam quod addidit dicens. ꝓuidentia dei patris.
qͥd aliud ambiuit ih̃u xpo nominato ciiꝰ se dicit
apłm et deo patre cuiꝰ puidentia missumse diẽ

Expanded text:
culatam sinceramque mansisse ? quapropter quoniam siue culatam sinceramque mansisse ? quapropter quoniam siue missum siue susceptum a paracleto se Manichaeus uester adfirmet, nihil horum poterit obtinere, ego iam cautior neque missum eum credo neque susceptum. Nam quod addidit dicens: prouidentia dei patris, quid aliud ambiuit Iesu Christo nominato. cuius se dicit apostolum, et deo patre, cuius prouidentia missum se dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tiom a ppri sto maincheum ñ putatis curtpe natũ
epntre se xu pdicare. hominẽ aũ susceptũ ab
anigentta sapientia tei natum de u̾gine crete
formidatis. Si carohimmiana. si cõcubitus uiri
entiam Manicheus gͦ iste qui de icospũ et e¬
musus est: paraclici se apłm dicat. Si suscẽptꝰ.
cõcedat ei. homini matrẽ quem suscep̃ nͥgenit᷑
Credat uirginitate marie u̾bum dei ño eẽ pol¬
potuisse polłui ut credam᷑ hortatut. Quod si
Diritis ñõ inutero uel ante uterum. s iam na
fateamini habuisse carnem. de uiro et fenitna
pcreatam. Cum eĩnos nõ timeatis nistera et sã¬
quinẽ manichei de hrimano cõcubitu ueniẽ¬
tem et incestina fumo plena q̃ illa caro gestabat.
et hiis om̃ib nõ credatis cõtaminatum ẽẽ spm̃
scm̃. a quo illum hominẽ susceptum ẽẽ creditis:
cur ego uterum uirginalem et intacta genitali¬
a reformidem et non pocius credam sapientiã dei
ĩ ip̃is maternis iuscerib homine suscepto inma¬

Expanded text:
chaeum non putatis turpe natum ex utroque sexu praedicare, hominem autem susceptum ab unigenita sapientia dei natum de uirgine credere formidatis? si caro humana, si concubitus uiri, entiam? Manichaeus ergo iste, qui sancto spiritu et emissus est, paracleti se apostolum dicat; si susceptus, concedat ei hominem matrem, quem suscepit unigenitus credat uirginitate Mariae uerbum dei non esse poliritum non potuisse pollui ut credamus hortatur. quodsi dixeritis non in utero uel ante uterum, sed iam nafateamini habuisse carnem de uiro et femina procreatam. cum enim uos non timeatis uiscera et sanguinem Manichaei de humano concubitu uenientem et intestina fimo plena, quae illa caro /jestabat, et his omnibus non credatis contaminatum esse spiritum sanctum, a quo illum hominem susceptum esse creditis: cur ego uterum uirginalem et intacta genitalia reformidem et non potius credam sapientiam dei in ipsis maternis uisceribus homine suscepto inma
Abbreviated transcription (Latin):
quia per illos illi credidetam. Ita nich apuiꝯ me
ualebit quidquid inde ꝓtuleris. Qua ppõsimes
aliqrid inde manifestũ ꝓ macheo legẽtio. utem
tamqui mͥmentiti sim̃t. Sed absit ut euligelio¬
go nõ cradam. Iliem̃ credens. no muenioqulo¬
loto autẽ traditoris ꝓp̃iqui successent. ⁊ apłoꝵ¬
adib legimꝰ. Cuti libto ncc̃e ẽ me credere. sicredo
euuangelio: qm̃ utramq scͥpturam similiterm
catholica conmendat ect̃a auctoritas. In eodemlib̾
enam de uocatione atq apłatu pauli: iugilan¬
tissimam tenemus hystoriam. lege mͥ iamsipo¬
tes meuuangelio uͥ manicheus apłs dcũs est
uel in aliquo alio libro. cuime iamcredidisse
et quanta sint q̃ me tenocent et det̾ieant. ne
manicheo credam. Q̾ enim cur epłe huiꝰ pͥnci

Expanded text:
quia per eos illi credideram; ita nihil apud me valebit, quidquid inde protuleris. Quapropter si nihil aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec ram, qui mihi mentiti sunt. Sed absit ut ego Evangelio non credam. Illi enim credens, non invenio quomolocum autem traditoris Christi quis successerit, in Apoibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in aliquo alio libro, cui me iam credidisse et quanta sint, quae me reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quaero enim, cur epistulae hui
Abbreviated transcription (Latin):
ditus manicheum misit. cur lego manicheus a
sanctus: contradicis ip̃i scripture uͥ dñs ait et a¬
lium paracditum mittam nob̃. Si antemideo xͥ
nomen reste positum putas. non quia ip̃e ẽ xp̃e
quiet paraditus. sed quia eiusdem sunt ambo
sustantie idest ño quia unus ẽ s quia unũ st̃.
pocerat et paulus dicere. paulus aut̃ apłs deipa¬
t̾ris. quia dixit dñs. ego et pat̾ unũ sumus. Nus¬
Nonne uob̾uidetur nescio quam redolere fal¬
laciam: Certe si nich int̾esse arbitratus ẽ: cur
cumq audini. paracliti autẽ nec semel. Quid
hec ẽe cause arbitram᷑. insi quia illa suꝑbia
mater omĩũ hereticoꝵ ĩpulit homniẽ. ut nõ
missum se a paraclito uellet ueterae na saster¬

Expanded text:
cletus Manichaeum misit, cur lego, Manichaeus sanctus, contradicis ipsi Scripturae, ubi Dominus ait, Et alium Paracletum mittam vobis . Si autem Christi nomen ideo recte positum putas, non quia ipse est Christus, qui et Paracletus, sed quia ejusdem sunt ambo substantiae; id est, non quia unus est, sed quia unum sunt: poterat et Paulus dicere, Paulus apostolus Dei Patris; quia dixit Dominus, Ego et Pater unum sumus . NusNonne vobis videtur nescio quam redolere fallaciam? Certe si nihil interesse arbitratus est, cur cumque audivi: Paracleti autem nec semel. Quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, impulit hominem, ut non missum se a Paracleto vellet videri; se
Abbreviated transcription (Latin):
credidisti iutuperantib manicheum: usq ad¬
eo me stultum pritas ut nilla reddita tõne.
q̃diuis credam. qd̾ nonuis ñ credam: Multo
enĩ instius atq canitius facio. si catholicis qͦ¬
uisseris Ced aptissime ac manifesi cisi ene ne ed̃e
feceris. Quo dita sm ratonem teddnne eore dics
omimo ñ cedam. Quodsi forte ⁊̃ enibaenger o bi¬

Expanded text:
credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adcredidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quiusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurusomnino non credam. Quod si forte in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Quid iam dicas. aut facias nõ h̾ebis. ꝓmitcebas
eñ sciãm u̾itatis et nĩc qd̾ scis cogisᷤ ut credam.
Euuͣgelium mͥ fortasse lestutꝰ os. et inde mani¬
chei ꝑsonam temptab̾ asserere. Si uͦ inuenires a¬
liquem qui enuangelio ñdũ credit. quid faces
dicenti tibi non credo: Ego uero euu᷑gelio non
crederem nisi me eatholice occẽ cõmoueret aucto¬
titas. Quib gͦ obtemperam dicentib crede ein᷑i¬
gelio. cur eis nõ obtempetẽ dicentib mͥnolicre¬
t̾e manicheis : Alige quod uelis. Si dix̾s crede
catholicis: ip̃i me mouent ut nullam fidem ac¬
cõmodem nob̾. Qua pp̃ non possumm ilł credens:
nõ tͥ credere. Si dix̾s nolicatholicis cred̾e: non
recte facies per euuͣgelium mecogere ad mani¬
chei fidem quia ip̃i euuangelio catholicis p̃di¬
cantib credidi. Si aũ dix̾is reste credidisti ca¬
tholicis laudantib enuangeliũ s ñ reste alł

Expanded text:
quid iam dicas aut facias, non habebis. promittebas quid iam dicas aut facias, non habebis. promittebas scientiam ueritatis, et nunc quod nescio cogis, ut credam. euangelium mihi fortasse lecturus es et inde Manichaei personam temptabis adserere. si ergo inuenires aliquem, qui euangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi: non credo? ego uero euangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret auctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃a sola obtinuit ut cũ om̃s heretici se catholicoᷤ
licam cõueniat᷑ nullus hereticoꝵ uel basilicam
suã uł comũ audiat ostend̾e. Istagͦ tot et tan¬
ta nõis xͥaniclarissima uincła. recte hominẽ
uͥ niħ horũẽ quod me inuitet ac teneat: sola ꝑso¬
nat pollicitatio u̾itatis. Q quid̃ sitam manife¬
sta monstratur. ut indubio uenire nõ posfit:
ĩronendaẽ illis om̃ib reb quib ĩ catholicate¬
neor. Si aũ tantũ modo ꝓmittit᷑ et ño exhibetur.
nemo me mouebit ab ea fide q̃ animũ meum
tot et tantis nexib xͥane religionis astͥngit. Ti¬
deamꝰ gͥ quid me doceat manicheus. et potissim̃
ba de ꝑhenni ac uiuo fonte. Iamcum bona pacĩa
si placet aitendite quid queram. Non credoesse
istum apllu xp̃i. Queso ne succenseatis et male
dic̾e incipiatis. Nostis enĩ me statuisse. nicħ a
uob̾ platum temere credere. Quero gͦ quis fit

Expanded text:
ecclesia sola obtinuit. ut cum omnes haeretici se catholicos ecclesia sola obtinuit. ut cum omnes haeretici se catholicos licam conueniatur, nullus haereticorum uel basilicam suam uel domum audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uincula recte hominem ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodo promittitur et non exhibetur, nemo me mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimumerba de perenni ac uiuo fonte. iam cum bona patientia, si placet, adtendite, quid quaeram. non credo esse istum apostolum Christi. quaeso, ne suscenseatis et male dicere incipiatis. nostis enim me statuisse nihil a uobis prolatum temere credere. quaero ergo, quis sit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cõuenticula celebrem: ño manichei nomẽ
accipiam: si nonmͥ de omĩb reb ad salutem a¬
mine ꝑtinentib. sine ulla caligine tõnem ꝑspi¬
cuam tecerits. In chatholicaenim ecc̃a ut omitã
sincenssimã sapĩam ad cuiꝰcognitionẽ pauci spi¬
tauales in hac uita ꝑueniũt. ut eamex minimã
ꝑtequidem quia homines sum. s tñ sine dubi¬
tatione cognoscaut. cet̾am quipe turbam nõ ĩ¬
telligendi uinatitas. sed credendi simplicitas in¬
ĩ s a esse catholica no creditis. multa sunt alia
q em euis gremio me iustissime teneant. Ten
ondentio populoꝵ acgentium. Tenet auctori¬
tas mitacuł inchoata. Ee nuitita. carttate ancta¬
uetustate firmata. Tenet ab ipsa sede petri apli
cui pascendas oues suas post resurrectionẽ dñs
cõmendauit usq ad p̾sentem episcopatum suctes¬
sio sacer domini. Tenet postremo ipsum catholice
nomẽ qd̾ nõ sine tãint̾ tam multas hereses sic ista

Expanded text:
non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mihideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus sine ulla caligine rationem perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, ut omittam sincerissimam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tu quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate auctauetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oues suas post resurrectionem dominus commendauit, usque ad praesentem episcopatum successio sacerdotum; tenet postremo ipsum catholicae nomen. quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista