comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃a. Quantũ int̾est cũ duo sunt
ĩ carcere. int̾ reum. ⁊ uisitatorẽ ip̃iꝰ:
Homo .ii. aliqͣndouenit ad amicũ
suũ. ⁊ ĩtrat uisitare eũ. ⁊ ambo in
carcere uident᷑. Sed muitũ distant
et distincti sũt. Illum causa p̾mit:
illum humanitas addixit. Sic in
ista mortalitate. nos reatu tenebarn᷑
mit nos: nutauit spem nr̃am.Ad¬
huc portamꝰ mortalitatẽ carnis. et
de futura ĩmortalitate p̾suminiꝰ
et ĩ mari fluctuam᷑: sed ancoram

Expanded text:
peccata. Quantum interest, cum duo sunt in carcere, inter reum et visitatorem ipsius? Homo enim aliquando venit ad amicum suum, et intrat visitare eum, et ambo in carcere videntur; sed multum distant et distincti sunt. Illum causa premit, illum humanitas adduxit. Sic in ista mortalitate, nos reatu tenebamur; mit nos, mutavit spem nostram. Adhuc portamus mortalitatem carnis, et de futura immortalitate praesumimus: et in mari fluctuamus, sed anchoram
Abbreviated transcription (Latin):
gem seculoꝵ. I dñs qui fecit celũ ⁊
t̾ram. diabolum conculcauit. Quid
magnũ a dñodiabolũ iunci: Qd
ergo respondit diabolonisi qd̃ te
docuit ut respondeas: Scriptũ est.
Dũm dm̃ tuũ adorabis. ⁊ illi soliser¬
iues. Tenentes ista. ñ habebitis cõcu¬
piscentiã mũdi. Non habendo cõcu-¬
piscentiã mũdi. ñ uos subiuga¬
bit nec desid̾ium carius. nec deside¬
rium ocłoꝵ. nec ãbitio scl̃i. ⁊ faci¬
tis locũ caritati uementi. ut diliga¬
tis dm̃. Quia si fueritͣ dilectiomũ¬
di. ñ ibi erit dilectio dei. Tenete po¬
tius dilectõem dei. ut quomͦ deus e
terius est sic ⁊ uos maneatis ĩet¬
num. Quia talis est quisq. qualis
eiꝰ dilectio est. Terram diligis. t̾ra
eris. Dm̃ diligis quid dicam: Deus
eris: Non audeo dicere ex me: scrip¬
turas audiamꝰ. Ego dyci dii estis.
et filii altissim om̃s. Siergo uul-¬
tis ẽẽ dii. ⁊ filii altissumi. nolite

Expanded text:
gem saeculorum: sed Dominus qui fecit coelum et gem saeculorum: sed Dominus qui fecit coelum et terram, diabolum calcabat. Quid magnum, a Domino diabolum vinci? Quid ergo respondit diabolo, nisi quod te docuit ut respondeas? Scriptum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Tenentes ista, non habebitis concupiscentiam mundi: non habendo concupiscentiam mundi, non vos subjugabit nec desiderium carnis, nec desiderium oculorum, nec ambitio saeculi; et facietis locum charitati venienti, ut diligatis Deum. Quia si fuerit ibi dilectio mundi, non ibi erit dilectio Dei. Tenete potius dilectionem Dei, ut quomodo Deus est aeternus, sic et vos maneatis in aeternum: quia talis est quisque, qualis ejus dilectio est. Terram diligis? terra eris. Deum diligis? quid dicam? deus eris? Non audeo dicere ex me, Scripturas audiamus: Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes . Si ergo vultis esse dii et filii Altissimi, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
tende quid respondit. Et quãdoti¬
bi talis temptatio euenerit. dic illd̾
et tu. Redi post me satanas. Scrip¬
tum est eñi. Non temptab̾ dũm de¬
um tuum. Idest si hoc feceto. tẽpta¬
bodm̃. Hoc dixit qd̃ te uoluit dic̾e.
quãdo tibi suggerit inimitꝰ. Qua-¬
lis homo: Qualis xp̃ianus: Modo
uel unũ miracdm fecisti : Adoratõ¬
nes tuas mortuz surrexert: Aut fe¬
bricitantes sanasti: Suiere ẽẽs ali¬
cuius meriti. faceres aliqd̃ miracu¬
lum. Responde ⁊ dic. Scriptum est.
Non tẽptabis dũm dũ tuum. Non
ergo tẽptabo dm̃. quasi tũc ꝑtineã
addm̃ si fecero mitaculũ. ⁊ñ ꝑti¬
neam si ñ fecero. Et ubi sũt u̾ba eiꝰ
gaudete qr nõia ũra scripta sũt ĩ
celo: De ãbitione scl̃i qͣudo tẽptat᷑
est dũs: qͣndo eũ leuauit ĩ excelsũ.
et dixit ei. Hec oĩa regna. tibi dabo.
si ꝓstratus adorau̾is me. De elatõe
regni terteni. uoluit temptare re¬

Expanded text:
tende quid respondit; et quando titende quid respondit; et quando tibi talis tentatio evenerit, dic illud et tu, Redi post me, satanas; scriptum est enim, Non tentabis Dominum Deum tuum: id est, Si hoc fecero. tentabo Deum. Hoc dixit, quod te voluit dicere. Quando tibi suggerit inimicus, Qualis homo, qualis christianus? modo vel unum miraculum fecisti, aut orationibus tuis mortui surrexerunt, aut febrientes sanasti? si vere esses alicujus momenti, faceres aliquod miraculum: responde et dic, Scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum: non ergo tentabo Deum, quasi tunc pertineam ad Deum si fecero miraculum, et non pertineam si non fecero. Et ubi sunt verba ejus, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo? De ambitione saeculi quomodo tentatus est Dominus? Quando elevavit eum in excelsum, et dixit ei: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. De elatione regni terreni voluit tentare re
Abbreviated transcription (Latin):
nis unde temptet᷑ cupiditas hũana.
nisi aut desid̾io carnis. aut desid̾ioo
culoꝵ. aut ãbitõe scl̃i. Pista tria dñs¬
tẽptatus est a diabolo. Desid̾io carnis
tẽptatus est. qͣndo dictũ est ei. si filius
dei es. dic lapidibz istis ut panes fi¬
ant. qͣndo esuriuit post ieiuniũ. s
quomodo reppulit tẽptationẽ. ⁊ do¬
cuit pugnare milit̾e: Adtende qͥd
illi ait. Non ĩsolo pane uiuit hõ. s
ĩ om̃i u̾bo dei. Temptatꝰ est ⁊ desid̾io
oculoꝵ de miraculo. quando ei dix̃.
Mitte te deorsum: qr scriptũ est A¬
gelis sius mandatͣñ de te. ut susci-¬
piant te: neqͣndo offendas ad lapi-¬
dem pedem tuũ. Ille restitit cẽptato¬
ri. Si eñi faceret miracłm. ñ uidere¬
tur nisi aut cessisse. aut curiosita¬
te fecisse. fecit enĩ quando uoluit
tanqͣm deus: sed tanqͣm ĩ firmoscu¬
rans. Nam sitũc faceret. quasi tan¬
tũmͦ miraculũ uoluisse fac̾e puta¬
remus: sed ue hoc hoĩes sentirent. ad¬

Expanded text:
nis unde tentetur cupiditas humana, nisi aut desiderio carnis, aut desiderio oculorum, aut ambitione saeculi. Per ista tria tentatus est Dominus a diabolo. Desiderio carnis tentatus est, quando dictum est ei, Si Filius Dei es, dic lapidibus istis ut panes fiant; quando esurivit post jejunium. Sed quomodo repulit tentatorem, et docuit pugnare militem? Attende quid illi ait: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Tentatus est et desiderio oculorum de miraculo, quando ei dixit: Mitte te deorsum, quia scriptum est, Angelis suis mandavit de te, ut suscipiant te, ne quando offendas ad lapidem pedem tuum. Ille restitit tentatori: si enim faceret miraculum, non videretur nisi aut cessisse, aut curiositate fecisse: fecit enim quando voluit tanquam Deus, sed tanquam infirmos curans. Nam si tunc faceret, quasi tantummodo miraculum voluisse facere putaretur. Sed ne hoc homines sentirent, at
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾ium ocłoꝵ non ẽ a patre. Si de¬
us dedit. fac. Optulit em̃ ut faci¬
as Non .ii. qui non fecerũt. ad reg¬
num dei ñ ꝑtinebũt. Cum gau¬
derent apli quia demonia eis sõ¬
iecta erant. quideis ait dñs: No¬
lite ĩ hoc gaudere. sed gaudete q̃m
noĩa ur̃a scripta sũt in celis. Inde
uoluit gaudere apłos. unde gau¬
des ⁊ tu ue tibi em̃. si nomẽ tuũ
non est scriptũ in celo. Nũqͥdue¬
tibi. si non ãbulau̾is ĩ mari Nũ¬
quid ue tibi. siñ excliiserisdemo¬
niaͦ Si accepisti hoc unde facias.
utere humilit̾ ñ suꝑbe. Nam de qͥ¬
bdam psendo ꝓph̃is dixit dñs qi
facturi sũt signa ⁊ ꝓdigia. Etgo
non sit ãbitio scł̃i. Ambitio scl̃i.
suꝑbia est. Iactare se uult ĩ hono¬
ribus. Magnus sibi uidet᷑ homo.
siue de diuitiis. sine de aliqua po¬
tentia. Eria sũt ista ⁊ nich iuue

Expanded text:
desiderium oculorum; non est a Patre. Si dedesiderium oculorum; non est a Patre. Si dedit Deus, fac; obtulit enim ut facias: non enim qui non fecerunt, ad regnum Dei non pertinebunt. Cum gauderent Apostoli quia daemonia eis subjecta erant, quid eis dixit Dominus? Nolite in hoc gaudere; sed gaudete quoniam nomina vestra scripta sunt in coelo . Inde voluit gaudere Apostolos, unde gaudes et tu. Vae tibi enim, si nomen tuum non est scriptum in coelo. Numqutibi, si non ambulaveris in mari? numquid vae tibi, si non excluseris daemonia? Si accepisti unde facias, utere humiliter, non superbe. Nam et de quibusdam pseudoprophetis dixit Dominus, quia facturi sunt signa et prodigia . Ergo non sit ambitio saeculi. Ambitio saeculi superbia est. Jactare se vult in honoribus; magnus sibi videtur homo, sive de divitiis, sive de aliqua potentia. 14. Tria sunt ista, et nihil
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ametis. qd̃ ad utendum habete
debetis Non aut̃ ꝓbamini nisi qͣn-¬
douobis ꝓponunt᷑ duo: hoc aut
illud. Iusticiam uis. anlucta:
Non habeo unde uiuani ñ habeo
unde manducẽ: non habeo unde
bibam. Sed quid: Si non potes ha-¬
bere ista nisi ꝑiniquitatẽ. nonne
meluis amas qd̃ non amittis. qͣm
iniquitatẽ c̾mictas: Lucrũ auri
uides. dampnũ fidei ñ uides: Hoc
ergo ait nobis. Desid̾ium carius
ẽidẽ desid̾ium earũ rerũ que ꝑti¬
uent ad carnem. sic̃ cibus ⁊ cõcu¬
bitus. ⁊ cet̾a huiꝰmo di. Et desid̾iũ
oculoꝵ. Desid̾iũ oculoꝵ dicit õem
curiositatẽ. Iam qͣm late padet cu-¬
riositas. Ipsa ĩspectacuł. ip̃a in
theatris. ĩ sacram̃tis diaboli. ĩma¬
gicis aitib. ĩmaleficiis: ip̃a ẽ cu-¬
riositas. Aliqͣndo temptat etiam ser-¬
uos dei. ut uelint qͣi miraculũ fa-¬
cere tẽptare utrum exaudiat illos
deus ĩ miracłis curiositas est: hoc ẽ

Expanded text:
hoc ametis, quod ad utendum habere hoc ametis, quod ad utendum habere debetis. Non autem probamini, nisi quando vobis proponuntur duo, hoc aut illud: Justitiam vis, an lucra? Non habeo unde vivam, non habeo unde manducem, non habeo unde bibam. Sed quid, si non potes habere ista nisi per iniquitatem? Nonne melius amas quod non amittis, quam iniquitatem committis? Lucrum auri vides, damnum fidei non vides. Hoc ergo, ait nobis, desiderium carnis est, id est, desiderium earum rerum quae pertinent ad carnem, sicut cibus et concubitusoculorum: desiderium oculorum dicit omnem curiositatem. Jam quam late patet curiositas? Ipsa in spectaculis, in theatris, in sacramentis diaboli, in magicis artibus, in maleficiis ipsa est curiositas. Aliquando tentat etiam servos Dei, ut velint quasi miraculum facere, tentare utrum exaudiat illos Deus in miraculis; curiositas est, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ parietes ⁊ inhĩtantes:⁊ aliꝙͣ¬
do laudamꝰ domum ⁊ uituꝑariꝰ
inhĩtantes. Dicimus eñi bona domꝰ.
quia marmorata est. ⁊ pulcra. ⁊ la¬
queata. Et aliter clicimus bona do-¬
mus. nemo ibi patitur ĩiuiriam nul¬
le rapine. nulle oppressioues ibi
fiunt. Modo ñ parietes laudamus:
sedinhĩtatores parietũ Nomꝰ tam̃
uocatur. siue illa. siue illa. Om̃s¬
ergo dilectores mundi. quia delec-¬
tatõe inhĩtant mundũ. sicut celũ
bulant carne ĩterra. om̃s ergodi¬
lectores mundi mũdus uocantur.
Ip̃i non habent nisi ista tria deside¬
rium carus. desid̾ium oculoꝵ. et
ãbitõem seculi. Desid̾ant enĩ man-¬
ducare bibere concũbere. uti uo¬
luptatib istis. Nũquid ñ est ĩistis
modus: Aut quandod̾r nolite is¬
ta diligere. hoc dicitur ut ñ man¬
ducetis. aut ñ bibatis. aut filios
non ꝓcrecis: Non hoc dicit᷑ s sit
modus pp̃ creatorẽ. ut ñ uos illi¬
gent ista dilectõnez ne ad fruendũ

Expanded text:
parietes et inhabitantes. Et aliquando laudamus domum, et vituperamus inhabitantes. Dicimus enim, Bona domus; quia marmorata est et pulchre laqueata: et aliter dicimus, Bona domus; nemo ibi patitur injuriam, nullae rapinae, nullae oppressiones ibi fiunt. Modo non parietes laudamus, sed inhabitatores parietum: domus tamen vocatur, sive illa, sive illa, Om dilectores mundi, quia dilectione inhabitant mundum; sicut coelum bulant carne in terra: omnes ergo dilectores mundi mundus vocantur. Ipsi non habent nisi ista tria, desiderium carnis, desiderium oculorum, et ambitionem saeculi. Desiderant enim manducare, bibere, concumbere, uti voluptatibus istis. Numquid non est in his modus? Aut quando dicitur, Nolite ista diligere, huc dicitur, ut non manducetis, aut non bibatis, aut filios non procreetis? Non hoc dicitur. Sed sit modus propter Creatorem, ut non vos illigent ista dilectione; ne ad fruendum
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus tnͣsibit. ⁊ desideria eiꝰ. Qui
aũt fecerit uolũtatem dei manet ĩ
et̾num. sicut ⁊ ip̃e manet ĩternum.
Quare ñ amẽ qd̃ fecit deus: Quid
uĩs:Utrum amare tẽporalia. ⁊ tͣn¬
sire cũ temꝑe. an mũdum ũ amare.
et ĩ eternũ uiuere cũ deo : Rerum
tẽporaliũ fluuiꝰ trahit. sed tãquã
circa fuiuiiũ arbor nata est. Dñsũr¬
rexit ascendit ĩcelũ Woluit se qͦ¬
dãm curca fluuiũ temꝑalem planta¬
re. Raperis in p̾ceps tene lignu ͤ uo¬
luit te amor mundi: tene xp̃m. ꝓ¬
pt̾ te factus ẽ temꝑalis. ut tu fias
ñ decessit ex et̾uitate. Tu aũt tempo¬

Expanded text:
mundus transit et desideria ejus: qui mundus transit et desideria ejus: qui autem fecerit voluntatem Dei, manet in aeternum, sicut et ipse manet in aeternum. Quare non amem quod fecit Deus? Quid vis? utrum amare temporalia, et transire cum tempore; an mundum non amare, et in aeternum vivere cum Deo? Rerum temporalium fluvius trahit: sed tanquam circa fluvium arbor nata est Drexit, ascendit in coelum. Voluit se quodammodo circa fluvium temporalium plantare. Raperis in praeceps? tene lignum. Volvit te amor mundi? tene Christum. Propter te factus est temporalis, ut tu fias non decessit ex aeternitate. Tu autem tempo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ non habes. Certe iam renati sũt.
aliquot annos. renati sumus ex
aqua ⁊ spũ. Bonum est nob̾ non
diligere mũdum. ne remaneant
ĩ nobis sacͣcam̾ta ad dãpnatõem¬
nrãm: non firmam̃ta ad salutem.
firmamẽtũ salutis est. habere carita
tis raditem. babere uiitutẽ pietatis:
nou formã solam. Bona formaz
sc̃a forma. Sedquidualet forma.
si non teneat radicem: SParmen¬
tum p̾cisum. nonne ĩignem mitti¬
tur: Habe formam: sed ĩtadice Qͦ¬
modo aũt radicamini. ut ñ eradi¬
int̾ tanta siluosa amoris mundiͤ
Exturpate siluas: magnu semen
posituri escis Non sit ĩ agro. qd̃ of¬
focet semẽ. Hec sũt u̾ba extirpan-¬
tia que dyci. Nolite diligere mun¬
dum: nec ea que ĩ mundo sũt Siqͥs
dilexerit mũdum. ñ est caritas pr̃is
ĩ ilo. Quia om̃e qd̃ in mũdo est. de¬
sid̾ium est carnis. et desid̾ium ocu¬
loꝵ. ⁊ ambitõ seculi. Tria dixit. que
ñ sunt ex patre. sed ex mũdo sunt. Et

Expanded text:
quod non habes. Certe jam renati sunt equod non habes. Certe jam renati sunt ealiquot annos renati sumus ex aqua et Spiritu. Bonum est nobis ut non diligamus mundum, ne remaneant in nobis Sacramenta ad damnationem, non firmamenta ad salutem Firmamentum salutis est, habere radicem charitatis, habere virtutem pietatis, non formam solam. Bona forma, sancta forma: sed quid valet forma, si non teneat radicem? Sarmentum praecisum nonne in ignem mittitur? Habe formam, sed in radice. Quomodo autem radicamini, ut non eradiinter tanta silvosa amoris mundi? Exstirpate silvas. Magnum semen posituri estis; non sit in agro quod effocet semen. Haec sunt verba exstirpantia quae dixit: Nolite diligere mundum, neque ea quae sunt in mundo. Si quis dilexerit mundum, non est charitas Patris in eo. 10. Quia omne quod in mundo est, desiderium est carnis, et desiderium oculorum, et ambitio saeculi, tria dixit, quae non sunt ex Patre, sed ex mundo sunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
amor habitet. ñ est qua intret amor
dei. Recedat amor mundi. ⁊ hĩtet dei.
Melior accipiat locum. Amabas mũ¬
dum: noli amare mũdum. Cum
exhauseris cor tuumamore t̾renohau-¬
nes amorẽ diuinũ: ⁊ icipiet hĩcare
caritas: de qua nich̾ mali pot̾ ꝓced̾e
Audite ergo u̾ba purgantis. Modo
quasi agrũ inuenit corda hominũ.
s quom ĩuenit: Si siluã inuenit.
extirpat. si agrum purgatũ inue-¬
nit. plantat. Plantare ibi nult ar¬
borem caritatẽ. Et quã siluam uult
extirpare: Amorem mũdi Audiextir¬
patõem silue. Nolite diligete mũdũ.
hoc eñi sequit᷑. Neq que sunt ĩmũdo.
Si quis dilexerit mundũ. dilectio pr̃is
non est ĩ ip̃o. Audistis. quia si quis di¬
lexerit mũdum. dilectio patris non ẽ
in ip̃o. Ne quis dicat ĩ corde suo falsũ
res filii: Noli diligere mũdum. Ex¬
clude malũ amorem mũdi. ut ĩple¬
aris amore dei. Uas es: sedadhuc ple¬
nus es. Funde qd̃ habes. ut accipias

Expanded text:
amor habitet, non est qua intret amor amor habitet, non est qua intret amor Dei: recedat amor mundi et habitet Dei; melior accipiat locum. Amabas mundum, noli amare mundum: cum exhauseris cor tuum amore terreno, hauries amorem divinum; et incipit habitare jam charitas, de qua nihil mali potest procedere. Audite ergo verba purgantis modo. Quasi agrum invenit corda hominum: sed quomodo invenit? Si silvam invenit, exstirpat; si agrum purgatum invenit, plantat. Plantare ibi vult arborem, charitatem. Et quam silvam vult exstirpare? Amorem mundi. Audi exstirpatorem silvae. Nolite diligere mundum, hoc enim sequitur, neque ea quae sunt in mundo. Si quis dilexerit mundum, dilectio Patris non est in ipso. 9. Audistis quia si quis dilexerit mundum, dilectio Patris non est in ipso. Ne quis dicat in corde suo falsum res Filii? Noli diligere mundum. Exclude malum amorem mundi, ut implearis amore Dei. Vas es, sed adhuc plenus es; funde quod habes, ut accipias
Abbreviated transcription (Latin):
distis paternitatẽ. Icribo uob̾ iu¬
uenes. Etiam atq etiã consid̾ate. qr
uiuenes estis pugnate ut uinca¬
tis. uincite. ut coronemini. humiles
uobis iuuenes. qr fortes estis. ⁊ u̾bũ
dei ĩnobis manet: ⁊ uicistis malig¬
ñu. Hec omĩa fr̃es. quia cognouim᷑
id qd̾ apͥncipio est. quia fortes sum᷑.
quia cognouimus prem. omĩa ista.
quasi cognitõem cõmendant: carita¬
tem ñ cõmendant. Si cognouimus a¬
memus. Nam cognitõ sine caritate.
ñ facit saluos. Scientia ĩflat: caritas
edificat. Ii confiteri uultis. ⁊ non a¬
mare. ĩcipitis demonib similes eẽ:
Confitebant᷑ demones filiũ dei ẽẽsidi-¬
cebant. Quid nobis ⁊ tibi : Et repel¬
lebant᷑. Confitemini. ⁊ amplectimi-¬
ni. Illi aũt timebant de iniquitatib
suis: uos amate dimissorẽ iniqui-¬
tatũ ur̃arum. s quomͦ pot̾imus a¬
mare dm̃i. si amamus mundũ: Pa¬
rat nos ergo inhĩtare caritatẽ. Ouo
sũt amores: mũdi ⁊ dei. Si mundi

Expanded text:
distis paternitatem. Scribo vobis, juvenes. Etiam atque etiam considerate, quia juvenes estis: pugnate, ut vincatis; vincite, ut coronemini; humiles vobis, juvenes, quia fortes estis, et verbum Dei in vobis manet, et vicistis malignum. 8. Haec omnia, fratres, quia cognovimus id quod a principio est quia fortes sumus, quia cognovimus Patrem: omnia ista quasi cognitionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum vestrarum. Sed quomodo poterimus amare Deum, si amamus mundum? Parat nos ergo inhabitari charitate. Duo sunt amores, mundi et Dei: si mundi
Abbreviated transcription (Latin):
ante noe: Quidante adam: Audi scrip¬
curam. Ante luciferũ genuzte. Postre¬
mo ante celũ ⁊ t̾ram. Quate: Quia
est nichil. Ideo patres agnoscite. Pr̃es
enim fiunt. agnoscendo qd̃ abiniti¬
oest. Scribo uobis iuuenes. Filiisũt.
patres sũt: iuuienes sũt. Filii qui
nascũtur patres q pͥncipiũ agnoᷤ¬
cũt Iuuenes quare: Quia uicistis
malignũ. Infiliis natiuitas.ĩ pr̃i¬
bus antiquitas. ĩiuuenib fortitudo
Si malignus a iuuenib uincit᷑. pu¬
gnat nobiscũ. Pugnat: sed ñ expu¬
gnat. Quare: Quia nos sumus for¬
tes. an quia ille fortis est ĩnobis. qui
ĩter manus ꝑsequẽtiũ infirmꝰ ĩuẽ¬
tus est: Ille nos fortes fecit. qui ꝑse¬
quentib ñ restitit. Cincifycus est .Ni.
ex ĩfirmitate: seduiuit ex uirtute
dei. Scribo uobis puenᷤ. Unde pueris
Qiuia cognouistis patrẽ. Scribouo¬
bis pr̃es. Cõmendat hoc ⁊ repetit. Qa
cognouistis eũ. qͥa pͥncipio est. Me-¬

Expanded text:
ante Noe? quid ante Adam? Audi Scripante Noe? quid ante Adam? Audi Scripturam: Ante luciferum genui te . Postremo ante coelum et terram. Quare? Quia est nihil . Ideo patres agnoscite: patres enim fiunt agnoscendo quod est ab initio. 6. Scribo vobis, juvenes. Filii sunt, patres sunt, juvenes sunt; filii, quia nascuntur; patres, quia principium agnoscunt: juvenes quare? Quia vicistis malignum. In filiis nativitas, in patribus antiquitas, in juvenibus fortitudo. Si malignus a juvenibus vincitur, pugnat nobiscum. Pugnat, sed non expugnat. Quare? Quia nos sumus fortes, an quia ille est fortis in nobis, qui inter manus persequentium infirmus inventus est? Ille nos fortes fecit, qui persequentibus non restitit. Crucifixus est enim ex infirmitate, sed vivit ex virtu e Dei . 7. Scribo Quia cognovistis Patrem. Scribo vobis, patres: commendat hoc, et repetit, Quia cognovistis eum qui a principio est. Me
Abbreviated transcription (Latin):
egosum. Qd̃ enum d̃r qͣne fuit. nonẽ.
Et qd̃ dicitur qͥue erit ũdum est Ille
ñ nouit. nͥ esse Scd̾m qd̾ deus est. esse
nouit: fuisse ⁊ futurũ ẽẽ non nouit
Dies est ibi unus sed sempit̾iis. Nõ
ponũt illum diẽ in medio hesterrus
et crastinus. Hesterno em̃i die finito. ĩ¬
cipiens hodiernus. uẽturo crastino fi¬
nitur ille Unus dies ibi est. sine tene¬
bris. sine nocte sine spaciis. sñ meu¬
sura. sũ horis. Quiduis illũ diem:
Siuis. dies est. siuis. amius est: siuis
anni sũt. Dictũ est em̃ deipsodie. Et
anni tui ñ deficient. Quom aũt dic¬
tus est dies. quãdo dictũ est a dũo.
ego hodie genuite: Ab et̾no patre
genitus. ex et̾uitate genitus. ĩ et̾ui¬
tate genitus. nullo mitio. nullo fi¬
ne. nullo spaciolatitudinis: qr est ꝙ
est: quia ip̃e est. qui est. Et nom̾ suũ
dicit moysiz dices eis. Qui ẽ. misit cye
ad uos. Quid gͦ ante abraham: Ad

Expanded text:
ego sum. Quod enim dicitur quia fuit, non est; ego sum. Quod enim dicitur quia fuit, non est; et quod dicitur quia erit, nondum est: ille non novit nisi esse. Secundum quod Deus est, esse novit; fuisse et futurum esse non novit. Dies est ibi unus, sed sempiternus. Non ponunt illum diem in medio hesternus et crastinus: hesterno enim die finito, incipiens hodiernus venturo crastino finietur. Ille unus dies ibi est sine tenebris, sine nocte, sine spatiis, sine mensura, sine horis. Quod vis illum dic: si vis, dies est; si vis, annus est; tum est enim de ipso, Et anni tui non deficient . Quando autem dictus est dies? Quando dictum est Domino, Ego hodie genui te . Ab aeterno Patre genitus, ex aeternitate genitus, in aeternitate genitus: nullo initio, nullo termino, nullo spatio latitudinis; quia est quod est, quia ipse est qui est. Hoc nomen suum dixit Moysi: Dices eis, Qui est, misit me ad vos . Quid ergo ante Abraham? quid
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ estote. Om̃s illius sumus. qui
ꝓnobis mortiuis est: qui pronob̾
crucificus estͤ unde ⁊ hic dimittũ¬
alicui. Scribo uobis patres. Quare
pͥmo fuii: Quia remittũtur uob̾
pecc̾a ꝑ nom̃ eus. ⁊ regeneramini
ĩ nõuam uitã. ideo filii. Patres quare e
quia cognouistis eũ qui apͥucipioẽ.
Principium em̃. ad pat̾nitatem ꝑti-¬
net. Nouus xp̃c incarne. sedantiqu¬
us ĩdiuinitate. Quam antiquũ
putamus: Quot annoꝵ: Putamꝰ¬
ne maior quam mater sua: Maior
plane quã mat̾. Omĩa eñ ꝑ ip̃m fc̃a
sunt. si omĩa ⁊ ip̃am matrẽ antiquꝰ
fecit. de qua nasceret᷑ nouus. Puta¬
mus ne ante matre solam: Et ante
auum matris. antiquus. Auus ma¬
tris ip̃ius abraham. Et dicit dũs. Et
ante abraham egosum. Ante abra¬
ham dicimus. celũ. ⁊ t̾ram anteqͣm
ẽẽt homo. facta sũt. Ante ista fuit
dũs: ĩmo est. Optime euĩnonait an-¬
te abrahã ego fui: sed ante abrabã

Expanded text:
mecum estote; omnes illius sumus qui mecum estote; omnes illius sumus qui pro nobis mortuus est, qui pro nobis crucifixus est: unde et hic, Dimittunalicujus. 5. Scribo vobis, patres. Quare primo filii? Quia remittuntur vobis peccata per nomen ejus, et regeneramini in novam vitam, ideo filii. Patres quare? Quia cognovistis eum qui a principio est: principium enim ad paternitatem pertinet. Novus Christus in carne, sed antiquus in divinitate. Quam antiquus putamus? quot annorum? Putamusne major quam mater sua? Major plane quam mater: omnia enim per ipsum facta sunt . Si omnia, et ipsam matrem antiquus fecit, de qua nasceretur novus. Putamusne ante matrem solam? Et ante avos matris antiquus. Avus matris ipsius Abraham; et Dominus dicit, Ante Abraham ego sum . Ante Abraham dicimus? Coelum et terra, antequam esset homo, facta sunt. Ante ista fuit Dominus, imo et est. Optime enim non ait, Ante Abraham ego fui; sed, Ante Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
aniusz ⁊ non simus ĩ tenebris. Unde ũ
erimut ĩtenebus: Si amemus fr̃es uñ
ꝓbatur. quia amamus fr̃nitatẽ. Qui¬
a ñ conscindimus uuitatẽ: quia tenemꝰ
caritatem Scribo uob̾ filioli. quia remit¬
tũtur uobis pect̃a ꝑ nomẽ euis. Ideo fili¬
oli. quiã remissis pectis nascimini s
per ciũ nom̃ remittũtur pecc̃a: Nũqͥd
augustimi: Ergonet ꝑ nom̾ donatiui¬
dete quis augustinus: aut quis dona¬
tus. Nec ꝑ nom̃ pauli nec ꝑ nom̃ petri.
Nam diuidentib sibi eccl̃iam ⁊ partes
facere de unitate conantib. parturiẽs
pariuilos mat̾ caritas ĩ apło. exponit
iuscera suaz conscindit quodãm᷑ u̾bis
ubera sua: plorat filios quos uidet eft̾¬
ti. Reuocat ad unũ nom̃. eos qui mul¬
ta noĩa sibi facere uolebant. Repellit
ab amore suo. ut xp̃c ametur. ⁊ dicit.
Nũqͥd paulus ꝓ uobis crucifixus est.
aut innoĩe pauli baptizati estis: Qd
dicit: Nolo mei sitis. ut mecũ sitis:

Expanded text:
amus, et non simus in tenebris. Unde non amus, et non simus in tenebris. Unde non erimus in tenebris? Si amemus fratres. Unde probatur quia amamus fraternitatem? Quia non scindimus unitatem, quia tenemus charitatem. 4. Scribo vobis, filioli, quia remittuntur vobis peccata per nomen ejus. Ideo filioli, quia dimissis peccatis nascimini. Sed per cujus nomen remittuntur peccata? Numquid per Augustini? Ergo nec per nomen Donati. Videris quis Augustinus, aut quis Donatus: nec per nomen Pauli, nec per nomen Petri. Nam dividentibus, sibi Ecclesiam, et partes facere de unitate conantibus parturiens parvulos mater charitas in Apostolo, exponit viscera sua, conscindit quodammodo verbis ubera sua, plorat filios quos videt efferri, revocat ad unum nomen eos qui multa nomina sibi facere volebant, repellit ab amore suo ut Christus ametur, et dicit: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Quid dicit? Nolo mei sitis, ut mecum sitis:
Abbreviated transcription (Latin):
sisse latinam. ⁊ punicam .i. afrã So¬
las duas linguas tenet xp̃c. Iste em̃
due lingue. sole sunt ĩ parte donati.
Plus non habent. Euigilemus frẽs: iu¬
deamus potius doñi sp̃c sc̃i. ⁊ credamꝰ
ante dictis de illo: ⁊ uideamus ĩpleta
que antedicta sunt ĩ psalmo. Non
sunt loquele. neq sermones. quoꝵ
ñ audiant᷑ uoces eoꝵ. Et ne forte et¬
ip̃e lingue uenerũt ad unum locũ.
et ñ potius dom̃i xp̃i uenit ad omnes
linguas. audi qd̃ sequit᷑. In omnẽ
t̾ram exiuit sonus eoꝵ ⁊ infines or¬
bis t̾re u̾ba eoꝵ. Quare hoc: Quia ĩ
tab̾naculũ eius. eccłia eiꝰ: in sole repo¬
sita est. Non est ĩ nocte. sedĩ die. Sed
quare illi ũ agnoscũt: Redite ad lec-¬
tionem quo heti finis factus est: ⁊ ui¬
dete quare ũ agnoscunt. Qui odit
frẽm siuim. in tenebris ãbulat. ⁊ nes¬
cit quo eat: q̃m tenebre excecauerũt
oculos eius. Nos ergo sequentia uide¬

Expanded text:
s, latinam, et punicam, id est, afram. Sos, latinam, et punicam, id est, afram. Solas duas linguas tenet Christus? Istae enim duae linguae solae sunt in parte Donati, plus non habent. Evigilemus, fratres, videamus potius donum Spiritus Dei, et credamus ante dictis de illo, et videamus impleta quae ante dicta sunt in Psalmo: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. Et ne forte ipsae linguae venerunt ad unum locum, et non potius donum Christi venit ad omnes linguas, audi quid sequitur: In omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Quare hoc? Quia in tabernaculum ejus, Ecclesia ejus: in sole posita est, non est in nocte, sed in die. Sed quare illi non agnoscunt? Redite ad lectionem, ad quam heri finis factus est, et videte quare non agnoscunt: Qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat, et nescit quo eat; quoniam tenebrae excaecaverunt oculos ejus. Nos ergo sequentia vide
Abbreviated transcription (Latin):
quia ego mitto ꝓmissionẽ meam
ĩuos. Ecte qͣm ciuitatẽ oderũt. For¬
te amarẽt. si uidei ĩtfectores xp̃i. ĩ
illam hĩtarent. Manifestum ẽ eñi
sos ẽẽ de illa ciuitate. Que hẽbat se¬
uientes in xp̃m. habet adorantes
xp̃m. Propt̾ea illam isti oderũt. qͥa
xp̃iani ĩilla sũt. Ibi uoluit sedere
narius ille numͤtus. decuplatus e-
fõs est sonus qͣi ferretur flatus ue-¬
hemens: ⁊ lingue diuise sũt uelud
ignis. Audistis actus apłoꝵ. Ho¬
die lecta est ip̃a lectio. Ceperũt lin¬
guis loqui. quomͦ sp̃c dabat eis ꝓ¬
nũtiare. Et om̃s qui aderant illic.
de diu̾isis gentib uenientes uidei.
to didicisse ñ unam aut duas lin¬
guas: sed omniũ omĩno gentiũ
ubi gͦ iam om̃s lingue sonabant.¬
om̃s lingue crediture ostendebant᷑.
Isti aũt qui multũ amant xp̃m. et
id̾o nolunt cõmunicare ciuitati que
int̾fecit xp̃m. sic honorant xp̃m. ut
dicant illum ad duas linguas remã¬

Expanded text:
quia ego mitto promissionem meam quia ego mitto promissionem meam in vos . Ecce quam civitatem oderunt. Forte amarent, si Judaei interfectores Christi in illa habitarent. Manifestum est enimsos esse de illa civitate. Quae habebat saevientes in Christum, habet adorantes Christum. Propterea illam isti oderunt, quia Christiani in illa sunt. Ibi voluit sedere narius ille numerus decuplatus era locum, et factus est sonus, quasi ferretur flatus vehemens, et linguae divisae sunt velut ignis. Audistis Actus Apostolorum, hodie lecta est ipsa lectio: Coeperunt linguis loqui quomodo Spiritus dabat eis pronuntiare. Et omnes qui aderant illic, de diversis gentibus venientes Judaei, to didicisse non unam aut duas linguas, sed omnium omnino gentium . Ubi ergo jam omnes linguae sonabant,es linguae crediturae ostendebantur. Isti autem qui multum amant Christum, et ideo nolunt communicare civitati quae interfecit Christum, sic honorant Christum, ut dicant illum remansisse ad duas lingua
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiũ toto orbe diffũdit᷑. Illi
ierłm cõmunicate. Quando eis di¬
cunus. respondent nobis. Non cõ¬
municauiꝰ illi ciuitati. uͣbi occisiis
est rex ñt. ubi occisus est dñs ñr:
qͣi oderint ciuitatẽ ubi occisus ẽ
ĩuenerũt exsufflant isti qui sedet
ĩcelo. Qui sũt peioret qui contẽp¬
serunt quia hoĩem putabant. an
qui sacramẽta eius exsufflant: quẽ
iam dm̃ confident᷑. S odert̃ uideli¬
cet ciuitatẽ. in qua occisus ẽ dñs
ip̃oꝵ. Pii hoĩes ⁊ misericordes. mul¬
tum dolent occisum ẽẽ xp̃m: ⁊ oc¬
cidũt in hõĩbus xp̃m. At ille dilex̃
illã ciuitatẽ. ⁊ misertus est eius
Inde dicit ĩcipere p̾dicatõem suã.
incipiens ab ierłm. Ille ibi pͥncipi¬
um fecit p̾dicatõis nõis sui. ⁊ tu
echorrescis cõmunicatõem illius.
ciuitatis᷑. Non est mirũ si p̾cisus o¬
disti radicem. Quid ip̃e ait discipu¬
lissuis: Estote sedentes ĩciuitate:

Expanded text:
Evangelium toto orbe diffunditur; illi Evangelium toto orbe diffunditur; illi Jerusalem communicate, quando eis dicimus, respondent nobis, Non communicamus illi civitati ubi occisus est rex noster, ubi occisus est Dominus noster: quasi oderint civitatem ubi occisus est in terra, exsufflant isti eum qui sedet in coelo. Qui sunt pejores, qui contempserunt quia hominem putabant, an qui Sacramenta ejus exsufflant, quem jam Deum confitentur? Sed oderunt videlicet civitatem in qua occisus est Dominus ipsorum. Pii homines et misericordes, multum dolent occisum esse Christum, et occidunt in hominibus Christum! At ille dilexit illam civitatem, et misertus est ejus: inde dixit incipere praedicationem suam, Incipiens ab Jerusalem. Ille ibi principium fecit praedicationis nominis sui: et tu exhorrescis communionem illius civitatis? Non est mirum si praecisus odisti radicem. Quid ait ille discipulis suis? Estote sedentes in civitate,
Abbreviated transcription (Latin):
cd̃ia. quia ꝑ om̃s gentes est. Nemo
dubitat. quia ab ierłm cepit: ⁊ õs
gentes ĩpleuit. Agnoscimꝰ agrũ.
ubi uitis plantata est. Cum autem
creuerit. ñ agnoscimꝰ quia totum
occupauit. Unde cepit: Ab ietłm.
Quoꝑuenit: Ad om̃s gentes. Pau¬
ci remansetũtz om̃s tenebit. Interea
cũ om̃s tenet. aliqua sarmẽta ĩuti¬
lia iuisa sunt agricole p̃cidendaz
et fecerũt hereses ⁊ scismata. Non
uos ĩducant p̾cisa. ut p̾cidami¬
ni. Hortamini magis que p̾cisa
sũt. ut rursus ĩserantur. Manifes¬
tum est xp̃m passum. resurrexisse.
ascendisse ĩ celum manifestũ est.
Et ectl̃ia quia p̾dicatur ĩ nõie eiꝰ
penitentia. ⁊ remissio pecc̃oꝵ per
om̃s gentes. unde cepit: Incipiẽs
abierłm. Audit stultus uanus:
et quid ãpluis dicturus sũ quã
cecus: Qui tam magnũ montẽ
ñ uident. qui ccͣ lucernam ĩcande¬
labro positam. ocłos claudũt. cũ
eis dicimus. Si xp̃iani catholici
estis. cõmunicãte illis eccł̃iis. unde

Expanded text:
clesia, quia per omnes gentes est; nemo dubitet, quia ab Jerusalem coepit, et omnes gentes implevit. Agnoscimus agrum ubi vitis plantata est: cum autem creverit, non agnoscimus, quia totum occupavit. Unde coepit? Ab Jerusalem. Quo pervenit? Ad omnes gentes. Paucae remanserunt, omnes tenebit. Interea dum omnes tenet, aliqua sarmenta inutilia visa sunt agricolae praecidenda; et fecerunt haereses et schismata. Non vos inducant praecisa, ut praecidamini; hortamini magis quae praecisa sunt, ut iterum inserantur. Manifestum est Christum passum, resurrexisse, et ascendisse in coelum: manifestata est et Ecclesia, quia praedicatur in nomine ejus poenitentia et remissio peccatorum per omnes gentes. Unde coepit? Incipiens ab Jerusalem. Audit stultus, vanus, et quid amplius dicturus sum quam caecus, qui tam magnum montem non videt; qui contra lucernam in candelabro positam oculos claudit? 3. Cum eis dicimus, Si christiani catholici estis, communicate illi Ecclesiae unde
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃es si sponsus fac̾e sponse sue anu-¬
lum. ⁊ illa acceptũ anulũ plus di¬
ligeret qͣm sponsum. qui illi fecit
anulum. nonne ĩ ipsodono spõsi.
adultera aĩa depͥhenderetur: Qmͣ¬
uis hoc amaret qd̃ de dit spõsus certe
hoc amaret qd dedit sponsus. tamẽ
si diceret. sufficit mͥ anulus iste. iã
illius faciem nolo uidere. qualis es¬
set: Quis ñ detestaretur hanc amen-
ĩte. ut ames anulum ꝓspõsotuo.
et nolis uidere sp̃osum tuum: ad
hoc tibiarram dedit. ut ñ te oppig¬
neraret. sed au̾teret. Ad hoc utiq
arram dat sp̃osus. ut ĩ arra sua ip̃e
ametur. Ergo de dit tibi deus ista oĩa
Ama illum qui fecit. Plus est qd̾ ti¬
bi uult dare i: se ip̃m qui ista fecit
Si aũt amai̾ns het. quãuis illa deus
fecerit.⁊neglexenis creatorẽ. ⁊ ama¬

Expanded text:
fratres, si sponsus faceret sponsae suae annufratres, si sponsus faceret sponsae suae annulum, et illa acceptum annulum plus diligeret quam sponsum qui illi fecit annulum; nonne in ipso dono sponsi adultera anima deprehenderetur, quamvis hoc amaret quod dedit sponsus? Certe hoc amaret quod dedit sponsus: tamen si diceret, Sufficit mihi annulus iste, jam illius faciem nolo videre; qualis esset? Quis non detestaretur hanc amentiin te, ut ames annulum pro sponso tuo, et nolis videre sponsum tuum; ad hoc tibi arrham dedit, ut non te oppigneraret, sed averteret. Ad hoc utique arrham dat sponsus, ut in arrha sua ipse ametur. Ergo dedit tibi Deus omnia ista, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult dare, id est, seipsum, qui ista fecit. Si autem amaveris haec, quamvis illa Deus fecerit, et neglexeris Creatorem, et ama
Abbreviated transcription (Latin):
stellas. ⁊ oĩa ornam̾ta celoꝵ. Que¬
eñi sunt ornam̃ta maris: Oĩa repẽ¬
tia. Que t̾re: Aĩalia. arbores. uola¬
tilia. Ista sũt inmundo deus illa fe¬
cit. Quare gͦ non amem qd̃ deus fe¬
cit: Sp̃c dei sit ĩte: ut uideas quia ħ̾
oĩa bona sũt. Nue tibi. si amaueris
condita. et deserueris conlitorẽ Pul-¬
cra tͥ sunt. Sed quãto est ille pulcui¬
or qui ista formauit: Intendat ca-¬
ritas ur̃a. Similitudinib enĩ potestis
ĩstrui. ne subrepat uobis sathanas.
dicens qd̃ solet dicere. Bñ nobis sit
ĩ creatura dei. Quare illa fecit. nisi
ut bũ nobis sit: Et inebriant᷑. ⁊ ꝑe¬
unt ⁊ obliuiscũtur creatorẽ suũ.
Dum ñ temꝑant̾. sed cupide utunt᷑
creatis. creator contẽpnit᷑. De talib
dicit apłs. Coluerunt. ⁊ sermerũt
creature. potius qͣm creatori. qui ẽ
benedictus ĩ secula. Nonte ꝓhibet
deus amare ista. sed ñ diligere ad
beatitudinẽ sed ad ꝓbare ⁊ lauda¬
re. ut ames creatorẽ. Quẽadmodũ

Expanded text:
 omnia ornamenta coelorum. Quae sunt ornamenta maris? Omnia repentia. Quae terrae? Animalia, arbores, volatilia. Ista sunt in mundo, Deus illa fecit. Quare ergo non amem quod Deus fecit? Spiritus Dei sit in te, ut videas quia haec omnia bona sunt: sed vae tibi si amaveris condita, et deserueris conditorem. Pulchra sunt tibi; sed quanto est ille pulchrior qui ista formavit? Intendat Charitas vestra. Similitudinibus enim potestis instrui: ne subrepat vobis satanas, dicens quod solet dicere. Bene vobis sit in creatura Dei; quare illa Tecit, nisi ut bene vobis sit? Et inebriantur, et pereunt, et obliviscuntur Creatorem suum: dum non temperanter, sed cupide utuntur creatis, Creator contemnitur. De talibus dicit Apostolus: Coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Non te prohibet Deus amare ista, sed non diligere ad beatitudinem; sed approbare et laudare ut ames Creatorem. Quemadmodum,
Abbreviated transcription (Latin):
et psalmis: Quia oportebat pati ꝓͣ
plangerent. quoꝵ oculi tenebant᷑.
N ⁊ resurgere p̾dictũ est. Et ut qͥd
hoc: Quare hoc: Oportebat pati xp̃m.
et resurgere. ꝓpt̾ illũ psalmũ. quẽ
uobis maxĩe comendauimꝰ. quar¬
ta sabbati. statione pͥma nouis¬
sume ebdomadis. Quare oportebat
morabuntur ⁊ conu̾tentur ad
dũm uniu̾si fines t̾re: ⁊ adorabũt

Expanded text:
et Psalmis? Quia oportebat pati Chret Psalmis? Quia oportebat pati Chrplangerent, quorum oculi tenebantur; sed et resurgere praedictum est. Et utquid hoc? quare oportebat pati Christum et resurgere? Propter illum psalmum quem vobis maxime commendavimus, quarta sabbati, statione prima novissimae hebdomadis. Quare oportebat morabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis suis. Quid est hoc: Quia
oportebat xp̃m pati: ⁊ resurgere t̾¬
cia die. Habes iam de sponso. qui¬
a oportebat xp̃m pati ⁊ resurgere.
Cõmendatus est nobis sponsus: de
sponsa uideamus quid dicit: ut c̃
cognou̾s sponsum ⁊ sponsam. ñ
sine causa ad nuptias uenias. Ce-¬
lebratio est eñ nuptiarũ. om̃is ce¬
lebratio eccł̃ie. Nuptie celebrantur.
Ducturus est uxorem filius regis:
et ip̃e filius regis .rex. Et qui freq̃n¬
tant. ip̃i sunt sponsa. Non quom
in nuptiis carnalib. alii frequẽ¬
tant nuptias ⁊ alia nubit. In et¬
cłia qui frequentãt. si bñ frequẽ¬
tent sponsa fiunt. Om̃is enĩ eccl̃ia.
sponsa xp̃i est: cuĩ pͥncipiũ ⁊ pͥn¬
mitie. caro xp̃i est. Ioi coniuncta
est sponsa sponso incarne. Mento
carnem ip̃am cũ cõmendaret. panẽ
fregit. Et merito ĩ fractõne panis.
aꝑti sũt oculi discipilloꝵ: ⁊ agno¬
uerunt eum. Quid ergo dixit dñs
scriptum eẽ de se ĩlege. ⁊ ꝓphetis

Expanded text:
discipulis suis. Quid est hoc? Quia oportebat pati Christum, et resurgere tertia die. Habes jam de sponso, quia oportebat Christum pati et resurgere. Commendatus est nobis sponsus. De sponsa videamus quid dicat; ut tu cum cognoveris sponsum et sponsam, non sine causa ad nuptias venias. Celebratio enim nuptiarum omnis celebratio: Ecclesiae nuptiae celebrantur. Ducturus est uxorem filius regis, et ipse filius regis rex: et qui frequentant, ipsi sunt sponsa. Non quomodo in nuptiis carnalibus alii frequentant nuptias, et alia nubit, in Ecclesia qui frequentant, si bene frequentant, sponsa fiunt. Omnis enim Ecclesia sponsa Christi est, cujus principium et primitiae caro Christi est: ibi juncta est sponsa sponso in carne. Merito carnem ipsam cum commendaret, panem fregit; et merito in fractione panis aperti sunt oculi discipulorum, et agnoverunt eum. Quid ergo dixit Dominus scriptum esse de se in Lege, et Prophetis,
Abbreviated transcription (Latin):
si. ⁊ ꝓpħis. ⁊ psalmis: Quidostẽ¬
dit: Ip̃e dicat. Breuiter hoc euangłi¬
sta posuit. ut nos nossemus. quid
ĩtanta latitudine scripturarũ. cre¬
dere. ⁊ ĩtelligete debeamus. Certe
multe sunt pagine. ⁊ multi libͥ.
hochabẽt om̃s. qd̃ dixit dñs breuit᷑¬

Expanded text:
si, et Prophetis, et Psalmis? quid ostensi, et Prophetis, et Psalmis? quid ostendit? Ipse dicat. Breviter hoc Evangelista posuit, ut nos nossemus quid in tanta latitudine Scripturarum credere et intelligere debeamus. Certe multae sunt paginae, et multi libri, hoc habent omnes quod dixit Dominus brevit
Abbreviated transcription (Latin):
uideri xp̃iañ. cũ se palpandũ pre¬
buisset. ñ illi sufficit. nisi de scrip¬
turis confirmaret cor credentiũ. Pros-¬
piciebat eñi nos futuros. In quo pal¬
pemus non habemus: ⁊ qd̃ legamus
habemus. Si enumn ꝓpterea illi credi-¬
derunt. qr tenuerũt ⁊ palpauerunt
nos quid facimus: Iam xp̃c ascen-¬
dit ĩ celos: non est uenturus nisi
ĩ finem. ut iudicet de uiuis ⁊ mor¬
tuis. Unde crediturisumus. nisi un¬
de. ⁊ ip̃os palpantes uoluit confir¬
mare: Aperuit eñĩ illis scripturas.
et ostendit eis qr oportebat pati xͣ:
et impleri oĩa que de eoscri p¬
ta sunt in lege moy si.⁊ ꝓpħis. et
psalmis. Omnẽ uet̾em scripturam
circũplexus est. Quicqͥd illarũscrip¬
turarũ est. xp̃m sonat: sed si aures
ĩueniant. Et aꝑuit eis sensũ. ut ĩ¬
telligerent scripturas  Unde ⁊ nob̾
hoc orandum est. ut ip̃e sensũ uos¬
trum aꝑiat. Quid aũt ostendit do¬
muius scriptum de se ĩ lege moy¬

Expanded text:
videri christianum cum se palpandum praevideri christianum cum se palpandum praebuisset, non illi suffecit, nisi de Scripturis confirmaret cor credentium: prospiciebat enim nos futuros; in quo quod palpemus nos non habemus, sed quod legamus habemus. Si enim propterea illi crediderunt, quia tenuerunt et palpaverunt; nos quid faciemus? Jam Christus ascendit in coelum, non est venturus nisi in fine, ut judicet de vivis et mortuis: unde credituri sumus, nisi unde et ipsos palpantes voluit confirmari? Aperuit enim illis Scripturas, et ostendit eis quia oportebat pati Christum, et impleri omnia quae de illo scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis. Omnem veterem textum Scripturarum circumplexus est. Quidquid illarum Scripturarum est, Christum sonat; sed si aures inveniat. Et aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas. Unde et nobis hoc orandum est, ut ipse sensum nostrum aperiat. 2. Quid autem ostendit Dominus scriptum de se in lege Moy
Abbreviated transcription (Latin):
et magis ei ñ crederent. si de illo is¬
ta ante dicta ñ eẽnt. Firmata eñi fi¬
des ĩ eo est:. quia oĩa que euenerunt
ĩ xp̃o predicta sũt. Discipuli ergoñ
eũ agnouerũt. nisi ĩ fractõe panis
Et uere qui ñ sibi iudiciũ mandu¬
cat et bibit. in f ractione panis
xp̃m cognoscit. Postea ⁊ illi undeti.
putabant se sp̃m uidere. Prebuit se
palpandũ. qui se p̾buit crucifigẽ¬
dum. Crucifigendũ inimicis: palpã¬
dum amicis. Medicus tam̾ omniũ:
et illoꝵ ĩpietatis. ⁊ istoꝵ ĩcreduli¬
tatis. Namq audistis cũ actus aplõ¬
rum. legerent᷑ quot milia credide¬
rũt ex int̾fectorib xp̃i Si crediderũt
postea qui occiderant. ñerant credi¬
turi. qͥ paululũ dubitabant: Et ip¬
sis tam̃ qd̃ maxĩe debetis aĩaduert̾e.
et memorie ur̃e mandare. qr contra
ĩsidiosos errores deus uoluit pou̾e
firmam̃ta ĩscripturis. ccͣ quas nul¬
lus audet loqui qui quom᷑ se uult

Expanded text:
et magis ei non crederent, si de illo iset magis ei non crederent, si de illo ista ante dicta non essent. Firmitas enim fidei in eo est, quia omnia quae evenerunt in Christo, praedicta sunt. Discipuli ergo eum non agnoverunt, nisi in fractione panis. Et vere qui non sibi judicium manducat et bibit , in fractione panis Christum agnoscit. Postea et illi undecim putabant se spiritum videre. Praebuit se palpandum, qui se praebuit crucifigendum; crucifigendum inimicis, palpandum amicis: medicus tamen omnium, et illorum impietatis, et istorum incredulitatis. Namque audistis cum Actus Apostolorum legerentur, quot millia crediderunt ex interfectoribus Christi . Si crediderunt postea qui occiderant, non erant credituri qui paululum dubitabant? Et ipsis tamen quod maxime debetis animadvertere, et memoriae vestrae mandare, quia contra insidiosos errorores Deus voluit ponere firmamentum in Scripturis, contra quas nullus audet loqui, qui quoquo modo se vult
Abbreviated transcription (Latin):
mnia que legunt᷑ de
scripturis scĩs adĩstruc¬
tionem .⁊ salutem nos¬
tram. ĩtente oportet audire.
Maxĩe tamẽ memorie cõmendanda
sunt. que adu̾sus hereticos ualent
plurinũ: quoꝵ ĩsidie. ĩfirmiores
quosq ⁊ negligentõres circũueni-¬
re ñ cessant. Mementote dũm nr̃m
um scilicet propt̾ delicta nr̃a. resͣ¬
rexisse ꝓpt̾ iustificatõem nostrã.
sicut modo audistis quia discipu¬
loꝵ duoꝵ quos ĩuenit ĩuia tene¬
bant᷑ oculi. ne eum cognosc̾ent: et
ĩuenit eos desperantes de redemptõe.
que erat ĩ xp̃o: ⁊ existimantes iam
illum passum ⁊ mortuũ fuisse si¬
cut hoĩem. nec tãqͣm filiũ deiputa
se sẽꝑuiuere. ⁊ ĩcarne ita mortuũ.
ut ñ reuiuisceret: sed tanqͣm uñ
ex ꝓphetis. sic̃ u̾ba eoꝵ pauloante qͥ
ĩtenti eratis audistis. Cũc aperuit
illis scripturas. ĩcipiens a moyse ꝑ
om̃s ꝓphas. ostendens eis oĩa que
passus erat p̾dicta fuissez ne illi ma¬
gis mouerent᷑. si resurtexisset dñs:

Expanded text:
mnia quae leguntur de Scripturis sanctis, ad instructionem et salutem nostram, intente oportet audire. Maxime tamen memoriae commendanda sunt, quae adversus haereticos valent plurimum; quorum insidiae infirmiores quosque et negligentiores circumvenire non cessant. Mementote Dominum noum scilicet propter delicta nostra, resurrexisse propter justificationem nostram . Sicut modo audistis quia discipulorum duorum quos invenit in via, tenebantur oculi ne eum agnoscerent: et invenit eos desperantes de redemptione quae erat in Christo, et existimantes jam illum passum et mortuum fuisse, sicut hominem, nec tanquam Filium Dei putantes semper vivere; et in carne ita mortuum ut non revivisceret, sed tanquam unum ex Prophetis: sicut verba eorum paulo ante qui intenti eratis, audistis. Tunc aperuit illis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, ostendens eis omnia quae passus erat praedicta fuisse; ne illi magis moverentur, si resurrexisset Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nides qr indiges bono serui tuiz
obsequio illius indiges. Non es
ergo uerus dñs. qnͣdo indiges
inferiore. Ille est uerus dñs. qͥ
nichil a nob̃ querit. Et ue nob.
si eum ñ queramꝰ. Nichil a no¬
bis querit: ⁊ q̃siuit nos. cum¬
eum ñ q̃reremus. Ouis un a
errau̾at. ⁊ inuenit eã gaudẽs:
in humis suis reportauit. Et
nũquid ouis erat pastori ne¬
cessaria. ⁊ ñ oui potius pastor
necessarius erat: Qͣnto libẽ¬
tius de caritate loquor. tãto
minus uolo finire epłam istã.

Expanded text:
Vides quia indiges bono servi tui, Vides quia indiges bono servi tui, obsequio illius indiges. Non es ergo verus dominus, quando indiges inferiore. Ille est verus Dominus qui nihil a nobis quaerit; et vae nobis, si eum non quaeramus. Nihil a nobis queum non quaereremus. Ovis una erraverat; invenit eam, gaudens in humeris suis reportavit . Et numquid ovis erat pastori necessaria, et non ovi potius pastor necessarius erat? Quanto libentius de charitate loquor, tanto minus volo finiri Epistolam istam.
Abbreviated transcription (Latin):
forte sic te putes domum di fie¬
ri. quomͦ domꝰ tua portat car¬
nem tuam. Si subtrahat se
domꝰ in qua es. cadis. Si aut̃
tu te subtrahas. ñ cadit d̾s̃. In¬
teger est cũ eũ deseris integer cũ
ad eũ redieris. Tu sanaris: nõ
illi aliquid p̾stabis. Tu mun¬
daris. tu reficeris: tu corrig̾is.
Ille medicam̃t̃ est ñ sano. Re¬
gula est praus. lux est tenebra¬
to: habitatio est de serto. Om̃ia
gͦ tibi ꝯferuntur. uide ne pu¬
tes deo aliquid ꝯferre qnͣdo ue¬
nis ad dm̃: nec mancipiũ sal¬
tem. Ergo ñ habebit d̃s seruos
si tu nolueris. ⁊ om̃s noluerũt:
Ds ñ indiget seruis: sed serui
deo. Ideo dix̃ psalmꝰ. Dixi dño. ds̃
m̃s es tu. Ipse est uerus d̃s. Et
eges. Tu eges bono serui tui.
get seruus bono tuouit pascaᷤ
illũ: eges ⁊ tu bono serui tui. ut
adiuuet te. Non tibi potes aꝙͣ
implere. ñ tibi potes quoq̃re.
ñ tibi potes ante equũ currere:
ium̃tum tuũ nõ potes curare.

Expanded text:
forte sic te putes domum Dei fieforte sic te putes domum Dei fieri, quomodo domus tua portat carnem tuam: si subtrahat se domus in qua es, cadis; si autem tu te subtrahas, non cadit Deus. Integer est, cum eum deseris; integer, cum ad illum redieris. Tu sanaris, non illi aliquid praestabis; tu mundaris, tu reficeris, tu corrigeris. Ille medicamentum est non sano, regula est pravo, lux est tenebrato, habitatio est deserto. Omnia ergo tibi conferuntur. Vide ne putes Deo aliquid conferri, quando venis ad eum; nec mancipium saltem. Ergo non habebit Deus servos, si tu nolueris, et si omnes noluerint? Deus non indiget servis, sed servi Deo: ideo dicit Psalmus, Dixi Domino, Deus meus es tu. Ipse est verus Dominus. Et eges . Tu eges bono servi tui. Eget servus bono tuo, ut pascas illum: eges et tu bono servi tui, ut adjuvet te. Non tibi potes aquam implere, non tibi potes coquere, non tibi potes ante equum currere, jumentum tuum non potes curare.