comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipientes ⁊ in eis qui ĩ carne illam sasceꝑunt uenando
ꝑticipantes. masculi qua morte p̾uenti ad occauã di¬
em ꝑnenire nõ potuerñt ⁊ ob hoc sine cͥꝯcisioniis sa¬
cͣm̃to ab hac uita recesserũt sola fide ꝑentũ cã obla¬
cõmbus ⁊ sac̾ficiis int̾neĩentibꝰ nõ p̃pbabłit saluati e¬
ixistimãt᷑. ꝓ eo qd̾ p̾ceptũ c̾ꝯcisionis nõ nͥ masculis ad

Expanded text:
cipientes, et in eis qui carnem illam susceperunt, venerando participantes. Masculi qui morte praeventi ad octavam diem pervenire non potuerunt, et ob hoc sine circumcisionis sacramento ab hac vita recesserunt, sola fide parentum cum oblationibus et sacrificiis intervenientibus non improbabiliter salvati existimantur, pro eo quod praeceptum circumcisionis non nisi masculis ad
Abbreviated transcription (Latin):
post hec ꝯtinet que ꝑtinent ad dilectõnẽ pximi. uel
bonam oꝑacõnẽ. In pͥma tabula tͥa st̃t p̾cepta qr qͣ fide
credit᷑ tͥratas ẽ dens. in scd̾a tabula septem sut p̾cepca
qr ĩ p̾senti inta tm̃ que septem dierũ cͥtalo uoluit ᷑ ofi¬
cia huãitatis ꝓxio exibent᷑. t̾ͥa uͦ ⁊ septẽ denarm̃¬

Expanded text:
pta continet, quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel bonam operationem. In prima tabula, tria sunt praecepta; quia quod fide creditur, Trinitas est. In secunda tabula, septem sunt praecepta; quia in praesenti vita tantum quae septem dierum circulo volvitur officia humanitatis proximo exhiben
Abbreviated transcription (Latin):
tim morbus deficet ⁊ salus c̾sce̾t. postea sb̾ lege scͥ¬
ta remedia pbara concalit ⁊ plures reꝑant. Snb¬
nol̾ faciant hoĩes eadem ⁊ nos facite illis. t̾a sacͣm̃ta
detime oblacõnes ⁊ sacͥficia. Detime ĩ posso̾ibus. obla¬
cõnes in rebus. sacficia in ałibus. Sub lege scͥpta malta
fuerũt p̾cepta ⁊ mlt̾a sacͣm̃ta. p̾cepta enĩ legis aba fu¬

Expanded text:
tim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura contulit, et plures repavobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥs sp̃icaliũ sensuũ ꝓfãditates. sed qr
nõ oĩbꝰ ead̾ intlłigñca grã data est habet satͥͣ
eloqͥũ quedam in se qͥbus fidem sĩpliciũ pasct. qͣͤ
qͥdem alcioribus m̃cta nnã m̾tatis regalam ꝑficiũt
ꝓpt̾ea in satͥ eloqͥn tẽcacõne nõ ead̾ dicendi forma¬

Expanded text:
s spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sacͣm̃tũ baptisiatis. p̾m̃ signacłm in carne erat¬
sb̾ quo uniendi erant qui ĩ carne imũ erant. ꝓpt̾¬
ea c̾ꝯisio data nõ est nͥ semini habħe ut ĩ carne
signarent᷑ qui ĩ carne murent᷑. pastꝙͣ antẽ ad
hanc unitatem accesserũt qui scdm̃ carnis ecñdconẽ
ex ip̃o tiõ fuerñt positũ ẽ signaclm̃ unionis extͣ¬

Expanded text:
per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis ext
Abbreviated transcription (Latin):
sũt possint oĩo diiti. qd̾ tam̃ nõ naͣ rei facit sed
nis ⁊ ebedĩa mãdati. ꝓhibrat lex ne caro cã sã¬
gͥne comed̾et᷑ . nõ qr hoc qͣntũ ad natam rei malũ
erat sed qr malũ erat qd̾ in isto sigͣri debu̾at. qrͣ
enĩ caro cũ saneͥae editꝰ  qñ quis in oꝑe furoris et
crndelitatis delectat᷑. mandanit eciam ead̾ lex a
carne porcina abstinẽdũ. oꝑa scilic ññdiae itãda

Expanded text:
ulpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda
Abbreviated transcription (Latin):
abeit ⁊ ab aspecta corꝑis nr̃i sicut abest corpus
ĩ quio xpũs resurrexit ⁊ ab aspecta mẽtis alti
sioat abest ab aspectu mentis nr̃e fides tua qͣns
eam esse in te credam cũ eam nõ indeã coꝑe
qd nec ta potes nec m̃te qd tu potes sicut eo¬
qd sancti corꝑa talia tũc habebũt ut nõ
possint oculos claud̾e atq aꝑire cã uelint. duriꝰ
ance qd̾ ibi dm̃ qͥsqͥs ocalos clauserit nõ uidebit
Si enĩ ꝓpha helyseas ꝑnerũ sañ gyeri absens
coꝑt indit accpient ẽ mun̾a que dedit eĩ nad¬
mam sprus quẽ aꝓpħa memoratus a lepie de¬
formicate mñdanerat ꝗd sermais neꝙͣ dño suo
nõ uidente latent̾ se feasse putanat qͣnonl
gis in illo corꝑe spñali indebũt sc̃ oĩa põ sobi

Expanded text:
abest, et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus abest, et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis alterius, sicut abest ab aspectu mentis nostrae fides tua, quamvis eam esse in te credam, cum non videam corpore, quod nec tu potes, nec mente quod tu potes, sicut equod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. Durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non videbit. Si enim propheta Elisaeus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera, quae dedit ei Naaman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundaverat, quod servus nequam domino suo non vidente, latenter Se fecisse putaverat ; quanto magis in illo corpore spirituali videbunt sancti omni
Abbreviated transcription (Latin):
mirãdũ si aliqͥ eciã nõ m̃dicordes indẽt dm̃
ĩ sp̃ẽ ꝗnã uolũtas eius feãt latent e ũnisibłꝰ
⁊ apd̾ se ĩ zmutabłi manente nat᷑a. Si q̃ris
est. scimꝰ qr cũ apparu̾it simnłes ei erimꝰ qm̃
iidebimꝰ eũ sianti est. ñc em̃ quer qͥ modo

Expanded text:
non mundi corde vident Deum in specie quam voluntas ejus fecerit, latente invisibili et apud se incommutabili manente natura. Si quaeris est, « Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. qm̃ spm̃ qͦ nisũ accepimꝰ ĩ colũba. et
idꝰ dnĩ nemo indit uꝙͣ. qr eam que ĩ deo
habitat pleĩtudinẽ di̾nitaris nemo ꝯspexit
nemo mente ant oculis ꝯr̾hetdit. unde moy¬
ses aic deo cũ quo nt amicus amica facie ad
faciem loq̃bat᷑ si ĩuen gr̃am ante te
ostende mͥ tecet ipm̃. qͥd gͦ : ille nõ erat

Expanded text:
ritum quoque visum accepimus in columba, et ideo: Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Unde Moyses ait Deo cum quo ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetip
Abbreviated transcription (Latin):
tia scientie que magna in eis erit: ñ solũ sua
p̃t̾ita. s etiam dampnatoꝵ eos sempit̾na mi¬
seria ñ latebit. Ibi naccabimus ⁊ uidebimuᷤ.
uidebunus. ⁊ amabimꝰ. amabimꝰ ⁊ laudabi¬
mus. Ecce qd̃ erit in fine: sine fine. Cxplicit¬

Expanded text:
tia scientiae quae magna in eis erit; non solum sua tia scientiae quae magna in eis erit; non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Ibi vocabimus et videbimus; videbimus et amabimus; amabimus et laudabimus. Ecce quid erit in fine sine fine.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis ⁊ una iomnib ⁊ inseꝑabłis in
lingłis uoluntas libera ab om̃i malo uib̾ata. ⁊ ĩ¬
pleca omnibono fruens udesinent̾ et̾norum ioꝯ¬
ditate gaudiorum. oblita culparum. tñ nec ideo
Qnͣtum gͦ attinet ad scientiam rõnalem: me¬
mor p̃t̃itorum etiam malorum suorum. qͣnͣtum
bos corporis nouit. Sicut aũt corpore sentiũt᷑
plurimos nescit quos ip̃e ñ passus est. ut gͦ sci¬
entie malorum due sunt. una qua potentiã
m̃tis ñ latent. alt̾a qua exꝑientis sensib inhe¬
rent. alit̃ quippe sciunt᷑ omnia uicia ꝑ sapiꝰ¬
entie doctrinam. alit̃ ꝑ insipientis pessimã
uitam: ita ⁊ obluuones malorum due sũt.
Alit̃ ea namq obluuscit᷑ eruditꝰ ⁊ doctus ałr
exꝑtus ⁊ passus. Ille si ꝑiciam negligat. iste
si miseria careat: Scd̾m hanc obliuonem qmͣ
post̾iore loco posui: ñ erunt memores sc̃i p̃ti
torum malorum. Carebunt enim omnib
ita: ut penitus deleat᷑ eorum sensib. ⁊ tñ potẽ¬

Expanded text:
civitatis, et una in omnibus, et inseparabilis in singulis voluntas libera, ab omni malo liberata, et impleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum jucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarQuantum ergo attinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum, quantum morbos corporis novit, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent, altera qua experientis sensibus inhaerent aliter quippe sciuntur vitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam; ita et obliviones malorum duae sunt aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam posteriore loco posui, torum malorum. Carebunt enim malis omnibus ita ut penitus deleantur ab eorum sensibus, et tamen poten
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nlłm eut malum. nlłm latebit bonũ:
uacabit dei laudib qui erit omĩa in omnio
Iocm in eodem. Certe ubi uolet sp̃t: ibi erit ꝓti
ns corpus. Nec uolet aliquid sp̃c: qd̾ nec sp̾m
possit decere nec corpus. uera ibi gła ertt ubi
laudantis nec errore quisqmͣ. nec adiuatione
laudabit᷑ uerus honor: qui nlłi negadit᷑ digno.
ubi nichil ad u̾si. nec a se ip̃o nec ał alio: qͥsqm
patiet᷑. Premiũ uirtutis erit ip̃e qui nututem
dedit. eĩꝙ seip̃m quo melius ⁊ mauis nicħ pos
sit eẽ: ꝓmisit. Quid enim est aliud qd ꝑ ꝓpħam
dixit̃. ero illorum deus. ⁊ ip̃i mͥ erunt plebs ni
ego ero unde satient᷑. Ego ero q̃cũq ab hõib
honeste desiderant᷑. ⁊ uita ⁊ salus ⁊ iuctus ⁊ co¬

Expanded text:
ullum erit malum, nullum latebit bonum? Vacabitur Dei laudibus qui erit omnia in omnibus. Idem in eodem: nus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo msit esse promisit. Quid enim est aliud quod per prophetam dixit: Ero illorum Deus, et ipsi mihi erunt populus ; nisi ego ero unde satientur, ego ero quaecunque ab omnibus honeste desiderantur, et vita, et salus, et victus, et co
Abbreviated transcription (Latin):
gradus honorum. atq głarum: quid est ydoneꝰ
ambigend̾. atq ita etiam beata illa ciuitas mag¬
num in se donuim udebit. qd̾ mlli suꝑiori nãe
infior iiudebit. sicut ñ inuuident asipangliste¬
teri angłi. Tam nolet ẽẽ unus quisq qd ñ accepte
qmius st peccatissimo nincło concordie ei qui
accepit obstridus am̃ nec in corpore ustt oa
ñ ħ̾ebit mortem. ibi nosse nr̃m ñ habebit erro¬
rem. sbi amare nr̃m ñ ħebit offensionem. Qd̃¬

Expanded text:
 atque gloriarum; quis est idoneus ambigendum, atque ita etiam beata illa civitas magnum in se donum videbit, quod ulli superiori nullus inferior invidebit, sicut non invident archangelis angeli caeteri. Tam nolet esse unusquisque quod non accepit, quamvis sit pacatissimo vinculo corcordiae ei qui accepit astrictus, quam nec in corpore vult oculus , non habebit mortem; ibi nosse nostrum, non habebit errorem; ibi amare nostrum, non habebit offensionem.
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. Nunquid quia quomͦ hoc sit nõ compre¬
hendis. iccirco uerũ non ẽẽ contendis: Explica
mͥ si potes qd̾ negare nõ potesaudes. quõ inte pp̃o
corpus ⁊ aĩa tam diũsa utiq natura sint una
eademq ꝑsona. Et cunca me q̃ras quõ in sũme
simplici ⁊ ꝯmuni natiua ꝑsonar trinitas sum
ma eademq suba. S si illud incõprehensibłe ẽ

Expanded text:
viget. Nunquid quia quomodo hoc sit non compreviget. Nunquid quia quomodo hoc sit non comprehendis, idcirco verum non esse contendis? Explica mihi si potes, quod negare non audes, quomodo in teipso corpus et anima tam diversa utique natura sint una eademque persona, et tunc a me quaeras quomodo in summe simplici et communi natura, personarum Trinitas sit una eademque s
Abbreviated transcription (Latin):
erant: maiori ambiguo inuoluunt. Nam si quiᷤᷤ
uelit ꝑsone nom̃ sub cõmuni ⁊ ꝓpria acceptõe
intellig̾e: nullo mͦ putant plures ꝑsonas sub
ea acceptione intellectas posse subsist̾emunita
tis ⁊ t̾nitas unitatis. Nunquid quia cõ¬
prehendi non potest. Iccuro eẽ nõ põt᷑. Quis nsi
mentis inops hoc sentiat. quis dicere p̃sumat:
Qm multa sunt que humana untłligentia nõ
comp̃hendit. que tam̃ qͣm uera sint mntem hu¬
manã multiplex exꝑientia lat̃e nõ sut: Ex¬
plica mͥ queso si potes de quo omĩo nõ potesti¬
dubitare. Quid sit qd̾ occultus corꝑeus ibiui¬
dendo ñ sentit ubi est ⁊ uidendo: sentit ubi oĩo
nõ est. In celo utiq ubi utiq nõ est: stellam po¬
sitam uidet palpebra tam̃ õbductus. ip̃am sub
qua latet palpebeam nõ uidet. Cet̃i sensus coe¬
porei sola adberentia sentiunt atq disc̾nut.
adherentia hebet. ⁊ ad longinqua ⁊ remotissima

Expanded text:
erant, majori ambiguo involvunt. Nam, si quis erant, majori ambiguo involvunt. Nam, si quis velit personae nomen sub communi et propria acceptione intelligere, nullo modo putet plures personas sub ea acceptione intellectas posse subsistere in untis, et Trinitas unitatis, nunquid quia comprehendi non potest? idcirco esse non potest. Quis, nisi mentis inops, hoc sentiat? quis dicere praesumat quam multa sunt quae humana intelligentia non comprehendit, quae tamen quam vera sint mentem humanam multiplex experientia latere non sinit? Explica mihi, quaeso, si potes, de quo omnino dubitare non potes, quid sit quod oculus corporeus ibi videndo non sentit ubi est, et videndo sentit ubi omnino non est? In coelo ubi utique non est, stellam positam videt, palpebra tamen obductus, ipsam sub qua latet palpebram non videt. Caeteri sensus corporei sola adhaerentia sentiunt atque discernunt, aerentia hebet, ad longinqua et remotissima
Abbreviated transcription (Latin):
genter intuentib nil
dubitatõis remãuere
debeat. Unde eosułm
modico hesitare opor¬
teat. ¶ Similit̾ ⁊ in suo loco de ꝑsonarũ płali¬
tate fidei nr̃e assertõem tam rata ꝑsuasio prola¬
uit. tam młtiplex ratõ confirmalut ut mentis
inops uideat᷑ cui tanta u̾itatis atrestatio satis
Si qñaũ unam cum alia conferim̃ ⁊ quõ con¬
cordit᷑ ⁊ simul stare possintattendimꝰ. nisi fid̾i
furmitas obsistat ꝓtinus in am̃bignũ uenit qͥc¬
quid mł̃tiplex ratiocinatio ꝑsuasit. Non enim
facile capit humana uttelligentia ut possit esse
plusqm una ꝑsona: ubi ñ est plusqͣm una sub̾a.
¶Hinc illi ĩ nũi infideliũ errores. hĩc multi¬
plices ssle scismaticoꝵ hereses. Hinc est qd̾ alii di¬
uine sub̾e unitatem scindunt. Alii ꝑsonar̃ pła¬
litatem fundunt. ¶ Hĩc est qd̾ arriani. ⁊ sa¬
belliam ꝑ ꝯtrarias sectas sunt ab inuicẽ diuisi.
funde u̾itatis intelligentiã tuã explicare debu¬

Expanded text:
genter intuentibus nihil dubitationis remanere debeat, unde eos vel in modico haesitare oporteat. Similiter et suo loco de personarum pluralitate fidei nostrae assertionem tam rara ratio persuasit, tam multiplex ratio confirmavit, ut mentis inops videatur, cui tanta veritatis attestatio satisfSed quando unam cum alia conferimus, et quomodo concorditer et simul stare possit attendimus, nisi fidei firmitas obsistat, protinus in ambiguum venit quidquid multiplex ratiocinatio persuasit. Non enim facile capit humana intelligentia, ut possit esse plus quam una persona ubi non est plus quam una substantia. Hinc illi innumeri infidelium errores, hinc multiplices illae schismaticorum haereses, hinc est quod alii divinae substantiae unitatem scindunt, alii personarum pluralitatem confundunt; hinc est quod Ariani et Sabelliani per contrarias sectas sunt invicem divisi; fundae veritatis intelligentiam quam, explicare debu
Abbreviated transcription (Latin):
uit.: qnͣto magis qd̃ nulla hũana exꝑientiaat
ed si te dicis de. ia deficit. que tamen ratio
capacitatis modum excede̾: addo qd̾ q̃dam sunt q̃
incõprehenbłia ẽẽ nõ dubitas. que tam̃ ꝑ exꝑien
tiam nõ ꝓbas. Multa namꝙ ratio manifestala¬
tere nõ sinit. ad que tam̃ ꝯp̃hendenda humana
mens nõ sufficit. Nunquid dei et̃nitatẽ cõpre¬
hendis. Nec tam̃ de eius et̃nitate diffidis. Nũ¬
quid de dei ĩmensitate dubitas qͣmuis eam cõ¬
prebendẽ nõ ualeas. Nunquid di omĩpoã ab õib
comp̃hendit᷑ a quib p̃dicat᷑ ⁊ c̾dit᷑: S si su¬
gulos theologos int̾roges: ab om̃ib responsi¬
onib id accipies. qd̾ idem sit deipoa qd̾ eius
sapientia. ⁊ qͥd̾ eius bonitas: nlaliud q. sit ꝙͣ
istauł illa. Si q̃ras qͥd sint hec tria: mlali¬
ud inuenies nm diuina suba. Hec omĩa ratio
manifesta ꝯiũcit. ⁊ latere nõ sunt. In hoc sane
om̃s theologi ꝯsentiunt. hoc om̃s in ꝯmũe de¬

Expanded text:
T quae experientia deficit, quae tamen ratio capacitatis modum excedere, addo quod quaedam quae sunt incomprehensibilia esse nom non probas. Multa namque ratio manifesta latere non sinit, ad quae tamen comprehendenda mens humana non sufficit. Nunquid Dei aeternitatem comprehendis, nec tamen de ejus aeternitate diffidis? Nunquid de Dei immensitate dubitas, quamvis eam comprehendere non valeas? Nunquid Dei omnipotentia ab omnibus comprehenditur, a quibus praedicatur et creditur? Si singulos theologos interroges, ab omnibus id responsi accipies, quod idem sit Dei potentia quod ejus sapientia, quod ejus bonitas nihil aliud sit quam ista vel illa. Si quaeras quid sint haec tria, nihil aliud invenies quam divina substantia. Haec omnia ratio manifesta convincit et latere non sinit. In hoc sane omnes theologi consentiunt. Hoc omnes in commune de
Abbreviated transcription (Latin):
ten litt̃atis agnoscit᷑. Quõ eͦ queso ex eĩ ꝓpͥe
tate qmͣ ignorant simpliciores quiq collig̃e
pot̾unt. c tres subsistentie ⁊ eo ip̃o tres ꝑsone
possint ẽẽ inunitate sũb̾e: Quomͦ gͦ queso
illa doctrina satisfac̃e pot̾it. quelitem lite
resoluit: Qm̃gͦ intentõis mee est in hoc o¬
pere simpliciorib deseriure. ⁊ ut sicdicã nõ
mineruam docere: studebo ꝓut dñs dederit
nõ tam subsistentie qͣm ꝑsone significatio¬
nem dec̃minare: ⁊ iuyita ꝓposite detminati¬
onis assignatõem ostende. quomͦ possit ꝑso¬
⁊ indubitant̃ credo qd̃ in illo tam sũbli¬
mi. ⁊ suꝑeminenti tͥnitatis mysfio nom̃ ꝑsone
nullatenꝰ assignatũ est sine instinctu diumno
cram̃ta fidei nr̃e. redemptõis nr̃e. scĩficationis ⁊¬

Expanded text:
tem litteratis atem litteratis aolligere poterunt quod tres subsistentiae, et eo ipso tres personae possint esse in unitate substantiae? Quomodo, quaeso, illa doctrina satisfacere poterit, quae litem lite resolvit? Quoniam ergo intentionis meae est in hoc opere simplicioribus deservire, et, ut sic dicam, non Minervam docere, studebo prout Dominus dederit non tam subsistentinem determinare, et juxta propositae determinationis assignationem ostendere quomodo possit persoet indubitanter credo, quod in illo tam sublimi et supereminenti Trinitatis mysterio nomen personae nullatenus assignatum est sine instinctu divino cramenta fidei nostrae, redemptionis nostrae, sanctificationis
Abbreviated transcription (Latin):
ut inqͣm de nomĩe greco taceamus unitatẽ as¬
qui greci nõ sumus: De noĩe subsistñtie ugͣ
tacite p̃t̃ire nõ debemus. ¶ Quidam ꝑ sõas¬
quid̃ subsistñtias eẽ exponunt. ⁊ tres subsistẽ¬
tias. ⁊ unã sub̾am in una deitate dicunt ma¬
gis qmͣ ostendunt. Siquid̾ sic hoc tͣnͣseunt si
sistentias eẽ potuusse: ⁊ ub̃i constat nõ nisi
nõ arguo. ñ rep̾hendo. nõ falsam ẽẽ contendo.
S qd̃ uerum est compellor confit̾i. quia hec
eorum doctrina nõ satiffacit inee simplicitati.
Si uultis meis simłib satisfac̾e: oportetpͥ
mũ tam sub̾e qͣm sũbsistentie significatõem
diligent̃ det̃minare. ⁊ scd̾m datam det̃mina¬
tõem assignare quom possit eẽ p̃lusqͣmͣ una
subsistentia. ubi nõ est iuisiuna sub̾a: Aliocͥ
queso quid ꝓdest michi ignotum ꝑ ignotiuᷤ
ostendi: Nomen ꝑsone in ore õm̃ etiã rusticoꝵ
u̾satur. Nom̃ uͦ sribsistentie nec ab om̃ib sal¬

Expanded text:
ut, inquam, de nomine Graeco taceamus qui Graeci non sumus, de nomine subsistentiae tacite praeterire non debemus. Quidam personas subsistentias esse exponunt, et tres substantias, et unam substantiam in una divinitate dicunt, magis quam ostendunt: siquidem sic haec transeunt sinsistentias esse potuisse, etiam ubi constat nonnisi non arguo, non reprehendo, non falsam esse contendo. Sed quod verum esse compellor confiteri, quia haec eorum doctrina non satisfacit meae simplicitati. Siubstantiae quam subsistentiae significationem diligenter determinare, et secundum datam determinationem assignare, quomodo possit esse plus quam una subsistentia, ubi non est nisi una substantia. Alioqui, quaeso, quid prodest mihi ignotum per ignotius ostendi? Nomen personae in ore omnium, etiam rusticorum, versatur, nomen vero subsistentiae nec ab omnibus sal
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ q̃dam ꝓpͥetas ꝯmunis om̃i honuni ⁊ subi
no̾mine ꝑsone. Simłr sub intlligit᷑ qͥdã ꝓpͥetas:
que non conuenit nisi uni soli. Nulla tamẽ
dec̃iminate sicut in ꝓprio nomine. Alias gͦ sb̾¬
intelligit᷑ ꝓprietas gen̾alis alias ꝓprietas spe¬
cialis. ad nom̃ aũt ꝑsone: ꝓprietas induidu¬
alis singłaris in cõmittabilis. Ex hiis ut ar̃bi¬
tror facile pot̾is adũtere qd̾ int̃ se mltum di¬
fferunt significatõ sub̾e ⁊ significatio ꝑsone.

Expanded text:
etas communis omni homini; et sub nomine personae similiter subintelligitur quaedam proprietas quae non convenit nisi uni soli, nulla tamen determinate sicut in proprio nomine. Alias ergo subintelligitur proprietas generalis, alias proprietas specialis. Ad nomen autem personae proprietas individualis, singularis, incommunicabilis. Ex his, ut arbitror, facile poteris advertere quod inter se multum differant significatio substantiae et significatio personae.
Abbreviated transcription (Latin):
quot ꝑsone: cot sub̾e. ⁊ compellit eos cotidia¬
na exꝑientia de diuinis similia estimare. In tan¬
tum enim carnalis animus adquiescit eis q̃
ꝑ exꝑientiam didicit  ut iuxaliquid cred̾e̾ ñat
qd̃ eis que exꝑiendo nou̾at: ex aliqua simłitudĩe
nõ appropinquat. S qui ad fidem doemitat:
saltem ad aꝑtam rẽẽm eiugilet. monstrauimꝰ
iam aꝑta ratõe qd̾ nõ sit ncc̃e ubicũq st̃ płes

Expanded text:
unt substantiae. Et compellit eos quotidiana experientia de divinis similia aestimare. In tantum enim carnalis animus acquiescit eis quae per experientiam didicit, ut vix aliquid credere queat, quod eis quae experiendo noverat, ex aliqua similitudine non appropinquat. Sed qui ad fidem dormitat, saltem ad apertam rationem evigilet. Monstravimus jam aperta ratione quod non sit necesse ubicunque sunt plures
Abbreviated transcription (Latin):
n tam quid qͣm quis designat᷑. Cum aͥd ꝑsone.
tam longinquũ a nobis fu̾it ut discerni non
sit. Int̾rogamus iam nõ quid. s quis sit. Et respõ¬
detur nobis qd̃ sit mathias. bartholomeꝰ. pat̾ uł
filius illius. Uidetis quia ad int̾rogatõem quid:
respondet᷑ nom̃ gn̾ale uł sp̃ale diffinctõ uł ali¬
quid tale. ad introgatõem aũt quid̃: nom̃ ꝓpͥũ
alt̾m quid sit. ⁊ id responsi acceꝑit. qd̾ angłs dñ
sit : talis utiq responsio nõ est scd̃m ꝓprietatẽ lo¬
cutionis. s scd̃m intentõem querentis. ac si aꝑ¬
tius dicat int̾roganti. Non est homo ut putas sͥ
angłs dñi. Nam slangłm esse sciret. nec tale ali¬
quid quereret. nec tale responsum nisi inepte re¬
ciꝑet. ¶ ꝑquid itaq ut dcm̃ est inquirit᷑ de ꝓpͥe¬
tate cõmuni. ꝑ quis: de ꝓprietate singłari ꝑ ao¬

Expanded text:
n tam quid quam quis designatur. Cum aliquid tam longinquum a nobis fuerit ut discerni non sit, interrogamus jam non quid, sed quis sit. Et respondetur nobis quod sit Matthaeus, Bartholomaeus, pater vel filius illius. Videtis quia ad interrogationem quid, respondetur nomen generale vel speciale, definitio, vel aliquid tale. Ad interrogationem autem quis, nomen proprium alterum quis sit, et id responsi acceperit quod angelus Domini sit talis, utique responsio non est secundum proprietatem locutionis, sed secundum intentionem quaerentis, ac si apertius dicat interroganti: Non est homo, ut putas, sed angelus Domini. Nam, si angelum esse sciret, nec tale quid quaereret, nec tale responsum, nisi inepte, reciperet. Per quid itaque, ut dictum est, inquiritur de proprietate communi, per quis de proprietate singulari.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ad nom̃ suł̾e nõ tam aliquis qmͣ aliquid sfũ¬
telligit᷑. Econtͣ u̾o ad nom̃ ꝑsone nõ tam ali¬
quid qmͣ aliquis designat᷑ Ad nom̃ aũt ꝑsone
nũ qmͣ intlłigit᷑ nsi unusaliquis solus ab oĩb
aliis singłari ꝓpͥetate discretus. Qued ñ sit ncc̃e u̾iq
quid aliud qͣm tres aliquos sigͣmus: dere  do¬
Iuxcta intlłigentiã scd̃m quã accipimꝰocxuo¬
ꝑsonam in singłari. Iuxta eandẽ ꝓrsus intelli¬
gentiã accipimus eam ⁊ in płari. Nisi qd̃ ħ plu¬
rͥacõalis suba Cum nomĩant᷑ tres ꝑsone: absq
dubio intelligunt᷑ tres aliqui quoꝵ tam̃ unus

Expanded text:
 non tam aliquis quam aliquid subintelligitur. Econtra vero ad nomen personae, non tam aliquid quam aliquis designatur. Ad nomen autem personae, nunquam intelligitur nisi unus aliquis solus, ab omnibus aliis singulari proprietate discretus. CAPUT VIII. Quid quid aliud quam tres aliquos significamus? Juxta intelligentiam secundum quam accipimus personam in singulari, juxta eamdem prorsus intelligentiam accipimus eam et in plurali, nisi quod hic plurationalis substantia. Cum nominantur tres personae, absque dubio intelliguntur tres aliqui, quorum tamen un
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sũmũ fidei nr̃e articłm. qd̃ sacratissimũ ⁊ se¬
cretissimũ tͥnitatis misfium qd̃ nom̃ illud qd
uoluit ab om̃i corde credi. ab om̃i ore confit̃i.
estunatõem hoĩum exposuerit. ⁊ nõ potius
sua inspiratõe ordinauit. Ecce dicam qd̾ hiiqͥ
hoo nomen ꝑsone primo ad diuina tͣnstulert̃.
Eece dicamus cĩ hoc ip̃m ex ncc̃tate fecerunt
ut hĩent quid respond̾ent q̃rentib que tria ts
illi intruutate essent: cum tres dẽos esse respon¬
dere nõ possent. S qd̾ ab eis ex nc̃citate fc̃m fu¬
it: nouit sp̃c sc̃s ciuui eorum cordib presidẽbat.:
trua rõe ⁊ ũitateid fieri uõluit. Si u̾o hoc fide¬
lit̃ credimus. cum om̃i diligentia q̃ramus. nõ
iam sub qua acceptõe pͥmo humanis sit impo¬
sitũ. nec ex qua ncc̃tate sit postea ad dĩna tran
coĩ aĩconceptõe format᷑. ¶Ergo scd̾m simpli¬
cem ⁊ cõem aĩ intlłcm quẽ quisꝙ concipit. adi¬

Expanded text:
rae articulum, quod sacratissimum et secretissimum Trinitatis mysterium, quod nomen illud quod voluit ab omni corde credi, ab omni ore confiteri, aestimationi hominum exposuerit, et non potius sua inspiratione ordinaverit. Ecce dicamus quia hi qui hoc nomen personae primo ad divina transtulerunt, ecce dicamus quoniam hoc ipsum ex necessitate fecerunt, ut haberent quid responderent quaerentibus quid tres illi in Trinitate essent, cum tres Deos esse respondere non possent. Sed quod ab eis ex necessitate factum fuit, novit Spiritus sanctus qui eorum cordibus praesidebat, qua ratione et veritate id fieri voluit. Si vero hoc fideliter credimus, cum omni diligentia quaeramus, non jam sub qua acceptione primo humanis sit impositum, nec ex qua necessitate sit postea ad divina trancommuni animi conceptione formatur, ergo secundum simplicem et communem animi intellectum quem quis
Abbreviated transcription (Latin):
illud restat ut discutiamꝰ utrũ ne melius aliquid fa¬
cere possit qmͣ facit deus. Hic illic nr̃i scrutatores
qru fecerunt scrutantes scrutatõnes. nouũ aliquid
⁊ uere nouũ: nec tam uerũ qm nouñ asserere se

Expanded text:
illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid faillud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum affer
Abbreviated transcription (Latin):
fieri qd̾ fut᷑m esti ⁊ si ñ fieret qd̾ fiet. ⁊ ñ fieri pos¬
sibłe est. ñ qmͣ fut᷑m fuisset. nͨ p̃iisum Qd̃ qr fiet
⁊ fut᷑m semꝑ est ⁊ p̃uisum est. Nulla gͥ mutatio hic.
fiet. Sic si p̃uisum est ñ ẽet ñ fieret. S iam inq̾unt.
p̃uisũ est bñ. Preuisũ est qr fut᷑m est. ⁊ bñdicunt. s ꝓ
iudentia mutari ñ potest. nec cassari. Euentꝰ aũ impe¬
diri potest. ut ñ fiat qd̾ fut᷑m est. Si aũt impedire¬
tͣ euentꝰ rei qd̾ fieri potest. mutaret᷑ uł cassaret᷑ ꝓui¬
dentia: qd̾ fieri omĩo ñ potest. S nos ad ħ responde¬
nꝰ quia simutaret᷑ euent᷑ qd̾ fieri potest: nec muta¬
ret᷑ nec cassaret᷑ ꝓuidentia. quia hoc omĩo fi̾ ñ potest.
s potius ñ qm fu̾isset p̃uisum. qd̾ ñqmͣ fuerat fu¬
turũ. ⁊ constaret ꝓuidentia in eo ut ñ fieret. sicut
in eo mͦ consistit ut fieret ñ mutata. ut post aliã
siue idem siue aluid faciat. ip̃e tñ semꝑsit idẽ Nunc

Expanded text:
fiet, et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset nec praevisum. Quod quia fiet, et futurum semper est et praevisum est. Nulla ergo mutatio hic, fiet: sic si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, praevisum est. Bene. Praevisum est, quia futurum est. Et dsari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Nam motꝰ m̃tis uoluntarius est appetit᷑. In uolũta¬
rio lib̾m  in appetitu arbitum. Mensgͦ ꝑ se moue¬
tur. ⁊ est pͥmꝰ uoluntatis motꝰ. Motum uolũtatis se¬
quit᷑ motus corporis. Mens itaq sicut dixi ꝑ se mo¬
ueri ħt. s scd̾m se mou̾i ñ debet ĩmo scdm uolũta¬
tem creatoris sui. que forma illi est. ⁊ exemplar. ⁊
ꝓpõa regula qm sequat᷑. ⁊ p̃phoc si scd̾m deum moue

Expanded text:
nam motus mentis voluntarius est appetitus. In voluntanam motus mentis voluntarius est appetitus. In voluntario liberum; in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non debet, imo secundum voluntatem creatoris sui quae forma illi est, et exemplar, et proposita regula quam sequatur. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. s pocuis si ea q̃ scienda sunt prudent᷑ discͥuit.
Equalis enim stulticie est p̃sum̾e in hiis q̃ ñ possunt i¬
sciri. ⁊ defic̾e in hiis que ñ debent ignorari. ꝓpt̾ca ꝙͣ¬
tum sane fidei satis est q̃ramꝰ agnoscere. ⁊ ea ã ciositaᷤᷤ
sola suadet agnoscere desistamꝰ inuestigare. Creauit¬
enĩ deus aĩam pͥmi hominus de nichilo. ⁊ inspirauit
eam corꝑi de t̾ra de mat̾iam sũpto ⁊ formato. dams
ei sensum ⁊ disc̾cõem boni ⁊ mali. ut corpꝰ ip̃m sibi so¬
ciatũ ꝑ sensum uiuificaret ꝑ rõem regeret. ⁊ in ip̃o ho¬
mine sensus ẽet subiectus rõni. ratio creatori. ut scd̾m
Orro tres sunt mot᷑ in hoĩe. Motus m̃tis. Motꝰ
ocorporis. Motus sensualitatis. Mentis mot̾ ĩ uo
tis medius in delectatõne. In motu ñttis solo lib̾m ar¬
bit̾um est. In motu corporis ⁊ sensualitatis auia st̃ que¬
secñr lib̾m arbitͥum. Sic enĩ ista fuit dispositõ nat᷑e.

Expanded text:
 discernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et foipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum bero arbitrio. Porro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatitis medius in delectatione. In motu mentis solo liberum arbitrium est. In motu corporis et sensualitatis, quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae;
Abbreviated transcription (Latin):
refic̾et᷑ ꝑ dilect̾cem. S apĩa uber erat scriptꝰ intꝰ. Opus
sapĩe liber erat scriptꝰ foris. uoluit aũ postea ad huc alit̾
foris scribi sapĩa: ut manifestius uidet᷑ ⁊ ꝑfectiꝰ cegnoᷤ¬
ceret᷑. ut oculus hõis illiũaret᷑ ad scripturã fm qͣm caliꝰ¬
dentius erat. qm̃ ñ solum demonstrauit. s ⁊̃ illũa¬
uit. Assumpsit carnem ñ anuitens diuinitatẽ. ⁊
ꝓpositꝰ est liber scriptꝰ uitꝰ ⁊ foris. foris in humanita
te. intus in diuinitate. Ut foris leg̾et᷑ ꝑ imitatõnem.
intus ꝑ contẽplatõem. foris ad sanitatem. Intus ad fe¬
licitat̾em. foris ad m̃itũ int᷑ ad gaudiũ Intus in pͥnci¬
pio erat ũbum. foris u̾bum caro fcm̃ est. ⁊ habitauit᷑¬

Expanded text:
reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sapientia ut manifestius videretur et perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illuminaretur ad scripturam secdentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum caro factum est
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ qui inuisibłia uident in ip̃is iusibłia uident. qm̃
iusibłia in inuisibłib cagnoscunt᷑. s ñ eq̃ qui usibr¬
lia uident inuisibilia in eisuident. q sensus quo ĩui¬
sibilia ꝑcipiunt᷑ in sũmis infina comp̃hendit s sent
quo inuisibłia contingunt᷑. in infimis sũma ñ capit̃.
Sic itaq una creatura erat cuiꝰ sensus totꝰ intꝰ erat. ⁊
alia creatura cuiꝰ sensus totꝰ foris erat. ⁊ positus ẽ hõ
in medio. ut intꝰ ⁊ foris sensum hĩec. intꝰ ad iniisi¬
błia. foris ad uisibilia. Intus ꝑ sensũ rõnis. foris ꝑ sen¬
sum carnis. ut ingredet᷑. ⁊ ⁊tẽplaret᷑ ⁊ egredet᷑. ⁊ con¬
templaret᷑. Intus sapĩam. foris oꝑa sapĩe. Ut utrũq
⁊ laudaret. Sapĩa pascua intꝰ erat. Opus sapĩe paseu¬
a foris erat. ⁊ admissus est sensus hominis ut ad utĩq
iret. ⁊ in utroq refectionem inueniret. Inet ꝑ cogͥt̃onẽ.

Expanded text:
quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrederetur et contemplaretur, intus sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque  laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ adhuc ex indulgentia c̾atoris motũ corporis obedi¬
entem. ex iundicta aũt motũ sensualitatis contia¬
dicentem Cuiꝰ iuolentiã aliqñ infirmata seq̃r aliqũ
qui subiectꝰ est illi. ⁊ tunc pc̃em regnare incipit ĩ
nr̃o mortali corpore. Si aũ ñ dñat᷑ utit᷑ mens serui¬
cio corporis sui. ⁊ exhibet m̃bra sua arma iusticie.
⁊ sunt simł motꝰ m̃tis. ⁊ mot᷑ corporis seorsũ mo¬
us sensualitatis. ⁊ ꝑficit᷑ iusticia. ⁊ iniqͥtas cohi¬
betur. De duplici sensu anime. agoco.¬
nima aũ rõnalis in circo duplici mstruta
est. ut ⁊ insibłia foris caꝑet ꝑ carnem ⁊ inuisibłia
int᷑ ꝑ rõem qͣtinus ⁊ uisibilia ⁊ inuiscołia ad:¬
ad laudem creatoris illam excitarent. Neq enĩ in oib
erat. ⁊ sensus brutoꝵ aĩaliũ foris erat. Angłi ꝙͣ sent̾
uitus erat. ⁊tẽplabant᷑ que intꝰ erant. ⁊ ꝑ ea q̃ foris erãt.
Bruta aĩalia quoꝵ sensus foris erat contingelant iisͭ¬

Expanded text:
et quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem, ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur, aliqui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensu instructa est, ut visibilia fointus per rationem quatenus et visibilia et invisiad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visi
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑfc̃o minꝰ hr̃e. uniu̾sitatẽ aũt reꝵ oĩtun ĩ tanta
cõsũmatõe boni exp̃ssam. ut ñ possit ẽẽ melior ꝙͣ est.
uͥ mͥ pͥmũ responderi postulo. Cum dicũt uniũsi¬
tatem rerũ oĩum ñ posse meliorẽ ẽẽ qmͣ est qͣlit̾ id
accipiendũ. qd̃ dicunt meliorẽ eam ẽẽ ñ posse. Si¬
ue ideo ñ potest ẽẽ melior q sũme bona est. ita ut
nulla õĩo boni ꝑfectio ei desitisine id̾o ñ põt eẽme¬
lior q mauis bonũ qd̾ deest ei caꝑe ip̃a ñ potest.s
qd̃ infra est. uł infra ĩmensitatẽ coartat᷑ qd̾ sũmũ
est. qd̾ utrũq pari incõuenientia ĩpossibłe est Si lͦi
ip̃a ñ potest. tñ ħ ip̃m ñ posse defectionis est ñ cosũ¬
mationis. ⁊ potest melior ẽe. si fiat caperx maioesᷤ
boni. q ⁊ ħ ip̃e qui fecit potest. S in se ñ potest. in do̾
potest. qr ip̃a ñ potest. s deus potest. ⁊ qͣntũ ip̃e potest.¬

Expanded text:
ium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, quod intra est, vel infra immensitatem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia iipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est non consummationis; et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse qui fecit potest. Ergo in se non potest, in Deo potest; quia ipsa non potest, sed Deus potest et quantum ipse potest
Abbreviated transcription (Latin):
nec melius. Ac ꝑ hoc plane infinitã illam. atq ĩmẽ¬
sam d̾iuitatis potentiã sub t̾mino. ac m̃sura alli¬
gare ⁊uincunt᷑ qui usq ad aliqͥd qꝑ u̾e fuiẽ sp̃m
ht̃ eam extendũt. ⁊ ultra ne tant᷑ ꝓ uid̾e. Certũ est
enĩ qr qd̃ fc̃m est in nu̾o ⁊ pond̾e ⁊ mensura. legiti¬
me t̃minũ ⁊ finem sũi ht. ⁊ idc̾co si ad oꝑis fuiimen¬
suram creatoris petentia modũq cõponit ip̃a peni
dubio ⁊ fine ⁊ m̃sura t̾minat᷑ declarat᷑. Quaspͦ ne. ł¬

Expanded text:
nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immennec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum est e quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropte
Abbreviated transcription (Latin):
string̾e ad m̃suram : Aiunt enĩ ñ potest deus aliud fa¬
cere qm facit. nec meluis facẽ qͣm facit. Si enĩ aliud
Porro qͥuicqͥd fit ꝓuisum eẽt constat. ⁊ qͥcqͥo ꝓuisũ¬
est. aliud fĩ qͣm fit nulia rõne possibłe est. Ampliꝰ.
Quicqͥd facit deus si meluis potest fac̾e qm facit ĩ hoc
ip̃o ñ bñ facit̃ qd̾ optime ꝙ ñ facit̃ qd̾ facit. Me¬
lius enĩ fac̾et si qd̾ facit melius fac̾et. fac̃e quippe ⁊
nolle meluis facere etiam bonũ facientis. male est
facere.S hoc pia mens ind̾m dici ñ sustinet. ⁊ ob ħ¬
ꝓximsi uidr̃ ⁊ conseq̃ns qr melius face ñ potest qm
facit. qui sic facit ut ñ faciat male in co qd̃ sic facit.
Eusmõi causis ⁊ rõ nib quidam inducunt᷑. ut di¬
tant deũ suoꝵ oꝑum mensura ac lege. ita ast̾nctñ
atq ligatũ. ut p̃t̾ qͣm facit qͥcqͣm nec aliud face ẜsit̃

Expanded text:
stringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud fastringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud Porro quidquid fit provisum esse constat; et quiquid provisuest aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non benefacit, quod optime quidem non facit quod facit: melius enim faceret, si quod facit, melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis malum est facere. Sed haec pia mens in Deum dici non sustinet. Et ob ximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit
Abbreviated transcription (Latin):
sĩdam scd̃m tempꝰ diximꝰ. ita ⁊ de potestate eius
aliqͣ ad eruditionẽ legentiũ cõmemorare opoetȩt.i
Potestas duplex est. alia ad aliquid faciendũ. alia ad
nicħ patiendum. Scd̾m utrũq deus ompx ũissime
affirmat᷑. quia nec aliquid est qd̾ ei ad patiendũ cor¬
ruptionem possit inferre. nec aucͥd ad faciendũ ĩpedim̃¬
tum afferre. Omĩa quippe facere potest p̃t̾ id solum
qd̾ sine eius lesione fieri ñ potest. In quo tñ ñ op̃c ⁊
potest. ⁊ tñ se ip̃m destruere ñ potest. hoc enĩ posse: p̾¬
se ñ eẽt. s ñ posse. Itaq omĩa potest deus. q̃ posse pot̃ntia
est. ⁊ id̾o uere omp̃c est. qr ĩpotens ẽẽ nõ potest. Eant
gͦ nunc ⁊ desuo sensu głent᷑. qui oꝑa diuina r̃one se
putant discut̾e: ⁊ eius potentiã sub mensura coarta¬
re. Cum enĩ d̾r usq huc potest ⁊ ñ ampliꝰ. quid hoc ÷
aliud qmͣ eus potentiã que infinita est conclud̾e ⁊ re¬

Expanded text:
dum tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione fieri non potest; in quo tamen non minupotest; et tamen se ipsum destruere non potest. Hoc enim posse posse est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et non amplius; quid hoc est aliud quam ejus potentiam quae infinita est concludere et re
Abbreviated transcription (Latin):
sustiu̾et. Ut gͦ hõ iuste debitam penam euadet: uoc̃e
fuit ut talis homo ꝓ hoĩe penam susciꝑet qui nicha¬
reset pene debinssꝰ. s talis nullus inueniri poterat.
solum ⁊ moriendo reatum hominis expiauit. ut cuĩ
ip̃e mortem ꝓ homĩe quã ñ debebat sustiu̾et. iuste
cum calũpniandi dẏabolus ñ inueniret. Quia ⁊ ip̃e
homini donari ñ debuit. ⁊ hõ libari dignus fuit. Idẽ
est. Qm̃ fecisti iudiciũ meum ⁊ cãm meã. Causã uo¬
stiam fecit. quia debitũ pat̾ ꝓ nobis soluit. ⁊ mori¬
endo reatum expiauit. Iudiciũ uͦ q descendens ad ĩfe¬
ros ⁊ portas mortis frangens: captiuitatẽ qua ibidẽ
tenebat᷑ lib̾auit. Iudiciũ gͦ dẏaboli adu̾sus deũ fe¬
fc̃m est statim ab inicio mundi. Iudiciũ hõis adu̾sus
dyabolum in passione xp̃i. Iudiciũ hõis adu̾sus dͣm
diffr̾ usq ĩ cõsũmatõem seculi. ⁊ id̾o homo si prius

Expanded text:
sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat nsolvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste cum calumniandi diabolus non inveniret, quia, et ipse homini dominari non debuit; et homo liberari dignus fuit. Idem Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim in principio saeculi; judicium hominis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur usque in finem saeculi. Et ideo homo, si prius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte nuusta fieret. hoc est sicut dens iusticiam hũit hoĩeb
req̾rendi. ita ⁊ homo iusticiam hi̾et euadendi. S hanc
iusticiam homo ñqmͣ hĩe potuisseo. nisi deus illi ꝑ mĩame
deus grati homini q̃d̾ homo ex debito deo recderet. Deoit
gͥ homini hoĩem. quem homo ꝓ hõe reddet. Qui ut dig¬
na recompẽsatio fieret: priori ñ solum eqͣlis. s etiã ma¬
ior ẽet ut gͦ p homĩe ueddeiet᷑ homo maior hõe: factusẽ
est deus homo ꝓ homine ⁊ dedit se homo homini. at seas¬
restaurando dampnũ placau̾at iram: ita qͦ ꝓ ⁊temptu
satiffaciendo dignus fieret euad̾e penam. S  conue¬
uientiꝰ fĩ ñ pot̾at. nisi ut penam quam ñ debebat. spon¬
te ⁊. obedient᷑ susciꝑet ut de pena quam ꝑ inobedien¬
tiam meruerat. eupi dignus fieret. Hanc aũt penam¬
homo pecc̃oꝵ solu̾e non pot̾at. qui qm̃cũq penam suis¬
cipet ñ nisidigne ⁊ iuste p̃p contemptꝰ pͥmi reatũ

Expanded text:
hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi Deus illi per miserDeus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acrestaurando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc authomo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam susciperet non nisi digne et juste propter contemptus primi reatum
Abbreviated transcription (Latin):
largiusq ꝑciꝑent. que uix tenuit̃ obscureq p̃sen¬
serant. Alioqͥn quid opus erat foris uidẽ carnem.
⁊ carnis audire sermonẽ. si iam int̾ a sp̃u fuerãt
ꝑfecti instructi de om̃ib p̃sertĩ cum dñs dicat. Ca-¬
ro ñ ꝓ dest qͥcqͣm sp̃e est qui uinificat. Qd si ꝓpħe¬

Expanded text:
largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si P
Abbreviated transcription (Latin):
na tota ꝑ pc̃cm corrupta fu̾at. ⁊ tota p̃p pec̾cm damp¬
natõni debita erat. ⁊ idcuco si tota dãpnata fuiiss in¬
iusticia ñ fuiss. Uenĩt aũ gr̃a. ⁊ elegit qͦsdam de mas
iuste facere posset. quos tñ si ñ saluass iuste feciss
quia in eoꝵ m̾ito erat ut si hoc faceret: inuistũ ñ eẽt.

Expanded text:
na tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damna tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et elegit quosdam de massjuste facere posset, quos tamen si non salvasset juste fecisset; quia in eorum merito erat ut si hoc faceret injustum non esset.