comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a quinq illis libris receđe homi¬
nẽ ut ad xp̃m transeat. cũ ille
qͥcredit in xp̃m ñ relinquendos
quinq illos libros sed spualiter
intelligendos multo auidius am.¬
plectatur: Est gͦ alius intellectꝰ.
ut qͥnq uiri intelligantur qͥnq
corporis sensus. Unus qui ad ocłos
ꝑtinet : quolucẽ istã uisibilẽ. &
quos libet colores formasq corpoꝵ
cernimꝰ. Al ter .ẽ. auriũ. quouo.¬
cũ & omiũ sonoꝵ mom̃ta sentimꝰ.
Tertius. ẽ. nariũ. quo uaria odorũ¬
suauitate delectam᷑. Quartꝰ in ore
gustꝰ dulcia & amara sentit: et
om̃iũ saporũ habet examen. Quin¬
tus ꝑ totũ corpꝰ tangendo dnudi¬
cat calida & frigida. mollia ⁊ dura.
lenia & asꝑa. & quicqͥd aliud est
qđ tangendo sentimus. Istis itaq
carnalib quinq sensib prima
hominis ȩtas imbuit᷑ necessitate
naturȩ mortalis : quia ita post pec¬
catũ primi hominis nati sumus.
ut ñdũ reddita luce m̃tis carnalib

Expanded text:
a quinque illis libris recedere homia quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat, cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos libros, sed spiritualiter intelligendos, multo avidius amplectatur? 7. Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus: unus qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem et quoslibet colores formasque corporum cernimus; alter aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus; tertius nariusuavitate delectamur. Quartus in ore gustus dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen. Quintus per totum corpus tangendo dijudicat ca ida et frigida, mollia et dura, levia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus quinque sensibus prima hominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
urũ : dicit ei iħs. Benedixisti non
habere te uirũ. Quinq enĩ iuros
habiusti: & nc̃ quẽ habes ñ ẽ tuus
uir. Hoc uerũ dixisti. Sed ñ sunt
hȩc carnalit̾ accipienda: ne huic
ipsi adhuc mulieri samaritanȩ si-¬
miles eẽ indeamͣ. Sed de illo dono
di si aliquid iã gustauimꝰ: spũalit̃
ista tractemꝰ. Quinq uiros: qͥnq
libros qͥ ꝑ morsen ministratisunt.
non nulli accipiunt. Qđ aut̃ dic̃¬
tũ ẽ. & nc̃ quẽ habes non ẽ tuus
uir: de se ipso dñm dixisse intelli¬
gunt. Ut iste sit sensꝰ. ẜ rimo qͥnq
libris morsi quasi quinq uiris
nondũ credens xp̃o adhuc utiq
illoꝵ quinq iuroꝵ. id ẽ quinq
libroꝵ copulatione tenebatur:
potest mouere quomodo dici po.¬
tuerit qͥnq uiros habuisti. quasi
nc̃ eos iã ñ haberet: cũ adhuc
utiq ipsis subdita uiueret. Dem
ait. Si crederetis moy .si. credetis
forsitan & mͥ. ille aut̃ de me scri¬
psit. quomodo potest intelligi

Expanded text:
virum; dicit ei Jesus, Bene dixisti non virum; dicit ei Jesus, Bene dixisti non habere te virum: quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc verum dixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur. Sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritualiter ista tractemus. 6. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est, Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est quinque librorum copulatione tenebatur, potest movere quomodo dici potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret. Deinait, Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit ; quomodo potest intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
hii qui in eũ credituri erant.
nondũ fuerat clarificatꝰ. Hoc
alia scriptura dicit. Ascendens
inaltũ. captiuã duxit captiuita.¬
tẽ: dedit dona hominib. Sed
adhuc illa mulier carnaliter
sapit. Sic enĩ respondet. Dñẽ.
neq hauritoriũ habes: & pute̾
altus ẽ. Unde mͥ habes dare
aquã uiuã: Nunqͥd tu maior
es patre nr̃o iacob qͥ dedit nobis
hunc pẽteum᷑ Et ipse ex eo bibit.
dñs exponit qͥd dixerit. Omnis
inqͥt qui biberit de aqua ista.
sitiet iterũ. Qui aut̃ biberit de
aqua quã ego dedero: ñ sitiet
in sẽpit̾nũ. Sed aqua illa quam¬
ego dedero: fiet in eo fons aquȩ
salientis inuita ȩt̾nã. Sed ad huc
mulier prudentiã carnis ãple-¬
ctitur. Qͥ d enĩ respondit : Dnẽ.
da mͥ hanc aquã. ut neq sitiã :
neq ueniã huc haurire. Dicit
ei iħs. Uade uoca uirũ tuũ. &
uem huc. Cũ scir& eã uirũ non
hab̾e cur hoc dixerit quexit᷑.
Namq cũ mulier dixerit ñ habeo

Expanded text:
hi qui in eum credituri erant. hi qui in eum credituri erant. nondum fuerat clarificatus . Hoalia Scriptin altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . 5. Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit; sic enim respondit: Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est; unde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, Dominus exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respondit? Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur. Namque cum mulier dixisset, Non habeo
Abbreviated transcription (Latin):
bere poscis. cũ sim mulier samari-¬
tana: Non enĩ coutuntur iudȩx
ab eo. & dedissec tͥ aquã uiuã. ut
hinc ei ostendẽt ñ se talẽ aquam
petisse qualẽ ipsa intellexerat.
sed quia ipse sitiebat fidem eius.
eidẽ sitienti sp̃m scm̃ dare cupie.¬
bat. Nanc enĩ recte intelligimus
aquã uiuã : qđ ÷ donũ deiꝰ. sicut
ipseait. Si scires donũ dĩ. Et sicut
idem ioħs euangłista testat᷑ alio
loco dicens. qđ stabat iħs & clama¬
bat. Si quis sitit: ueniat ⁊ bibat.
Qui credit̾ me sic̃ dic̃ soriptura:
flumina de eiꝰ uentre fluent
aquȩ iuiuȩ. Consequent᷑ om̃ino
qͥ credit in me inquit: flumina
de uentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ.
Quia pͥmo credimꝰ : ut hȩo dona
meream᷑. Nȩc gͦ flumina aquȩ ui-¬
uȩ quȩ illi mulieri uolebat dare
merces ẽ fidei: quã prius in illa
sitiebat. Cuiꝰ aquȩ uiuȩ int̃ptati.¬
onẽ. ita subicit. Hoc aut̃ dicebat
inqͥt de spũ quẽ accepturi erant

Expanded text:
bere petis, cum sim mulier Samaribere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei ab eo, et dedisset tibi aquam vivam: ut hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidemque sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait, Si scires donum Dei. Et sicut idem Joannes evangelista testatur alio loco dicens: quod stabat Jesus, et clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumaquae vivae. » Consequenter omnino qui credit in me, inquit, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae, quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei, quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivae intone ita subjicit: Hoc autem dicebat, inquit, de Spiritu quem accepturi erant
Abbreviated transcription (Latin):
habentib. Ergo eorũ fidem sitit:
ꝓquib sanguinẽ fudit. Dix̃ ergo
ad eã iħs. Mulier da mͥ bib̾e. Et
ut noueris quid sitiebat dñs nr̃
post paulũ ueniunt discipłi eius
qui ꝑrexerant in ciuitatẽ ut cibos
emerent: & dicuntei. Rabi man.¬
duca. Iile aut̃ dix eis. Ego habeo
escã manducare quã uos nescitis.
Dicunt gͦ discipłi eiꝰ ad alterutrũ.
Nunqͥd aliqs ei attulit manduca¬
re : Dicit eis iħs. Meus cibus ẽ. ut¬
faciã uoluntatẽ eiꝰ qui me misit:
& ut ꝑficiã opꝰ eiꝰ. Nunqͥd hic intel.¬
ligitur alia uoluntas patris qui eũ
misit & opꝰ eiꝰ qđ se ꝑficere uelle
respondit. nsi ut nos ad fidẽ suã
aꝑnicioso mundi errore conuer-¬
teret: Qualis . ẽ. ergo cibus eius
talis & potus. Quaꝓpt̾ hoc in illa
muliere sitiebat. ut faceret in ea
uoluntatẽ patris & ꝑficeret opꝰ eiꝰ.
Sed carnalit intelligens respondit.
Tu cũ sis iudeus quomodo a mebi.¬

Expanded text:
habentibus . Eorum ergo fidem sitit, habentibus . Eorum ergo fidem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixit ergo ad eam Jesus: Mulier, da mihi bibere. Et ut noveris quid sitiebat Dominus noster, post paululum veniunt discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Numquid aliquis attulit ei manducare? Dixit eis Jesus: Cibus faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia voluntas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia &e imbecillitatẽ carnis ꝓ nobis
suscepit: & homo hominib tã hu¬
milit̃ apparere dignatus ẽ. De hac
infirmitate carnis ꝓpħa dicit. homo
in plaga positꝰ. & sciens ferre imbecil.¬
litatem. De humilitate uero apłs
loquit᷑ dicens. Humiliauit se factus
subditus usq ad mortẽ. Quãquã
illud qd sedit qm̃ solent sedere docꝰ¬
tores: possit alio intellectu ñ humi¬
litatis modestiã sed magistri demon.¬
strare ꝑsonã. Sed quęri pocest qͣre
amuliere samaritana quȩ ydriȩ
aqua implendȩ gr̃a uenerat. bib̾e
postulauerit. cũ ipse postea sp̃ua¬
lis fontis affluentiam se petentib
dare posse predicauerit. Sed scili.¬
idolatriȩ imaginẽ sustinere. Ipsi
enĩ separati apopło iudeoꝵ simula-¬
chris mutoꝵ animaliũ id.ẽ. uac¬
cis aureis animarũ suarũ decus
addixerant. Uenerat aut̃ iħs dñs
m̃tũ fidei xp̃ianȩ & in corrupte
religionis adduceret. Non eñi est
inquit sanis opus medicꝰ: sed male

Expanded text:
obis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem . De humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. 4. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae hydriae aqua implendae gratia venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritualis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed sciliidololatriae imaginem sustinere: ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus addixerant: venerat autem Dominus entum fidei christianae et incorruptae religionis adduceret. Non est enim, inquit, opus sanis medicus, sed male
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam futiiri tẽporis p̃monstra¬
re. ubi om̃s ꝑfecti atq scĩ futuri
sunt. iussit mitti retia in dexte.¬
ram partẽ. & capti sunt ingen¬
des pisces centũ quinquaguita¬
& tres mirantib discipulis. qđ
cũ tã magni ẽent. retia non sunt
difrupta. Hoꝵ magnitudo. ma¬
gnitudinẽ sapientiȩ iustitiȩ
significat. Numerꝰ uero ipsam
disciplinã & tẽporalẽ dispensa.¬
tionem. & ȩternã regeneratio.¬
nẽ ꝑfectam quã diximus quin¬
quagenario numero com̃dari.
Quia eni non opꝰ erit tunc cor¬
porałib adiumtis. & animo con¬
tinebitur fides atq sapientia.
quia animo ternariũ numerũ
tributũ diximꝰ. quinquaginta
ducimꝰ ter: & funt centũ quin¬
quaginta. Cui numero trinitas
additur : quia om̃is ista ꝑfectio
in nomine patris & filii & sp̃s scĩ
consecrata. ẽ. Ita fiunt centum
qͥnqͣginta & tres: qui numerus
piscium ad dexterã partẽ captoꝵ
inuenitur.

Expanded text:
Ecclesiam futuri temporis praemonstraEcclesiam futuri temporis praemonstrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, jussit mitti retia in dexteram partem; et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta . Horum magnitudo magnitudinem sapientiae justitiaeque significat; numerus vero, ipsam disciplinam et temporali dispensatione et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. Quia enim tunc non erit opus corporalibus adjumentis, et animo continebitur fides atque sapientia; quia animo ternarium numerum tributum diximus, quinquaginta ducimus ter, et fiunt centum quinquaginta; cui numero trinitas additur, quia omnis illa perfectio in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti consecrata est: ita fiunt centum quinquaginta tres, qui numerus piscium ad dexteram partem captorum invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
in qua nullus erit meror. nulla
ꝑmixtio maloꝵ hominũ nulla
iniquitas. sed lȩtitia & pax cegau¬
diũ quinquagesimȩ celebratione
p̃figuratur. Proptea postea quã
dnis nr̃ resurrexit amortus. qua
suis. eadẽ ipsa scilicet ꝑ hunc nu
merũ insinuata tẽporali dispen¬
satione quȩ ad fidẽ ꝑtinet: ascen¬
dit incȩlũ. & decẽ aliis dieb ꝑ¬
uina atq ȩt̃na contuenda. quodã
amoris ⁊ caritatil spiram̃to & in¬
cendio qͣdragenario denarius ad¬
deret᷑. Et idoꝰ iã hoc totũ. id est
ris ⁊ sollicitudinis. alterũ gau¬
dii ⁊ securitatis etiã retib mis.¬
sis in mare. dñs nr̃ significat.
Nam ante passionẽ de reticulo
Ar̃ misso inmare : quia tantũ
pisciũ cȩpert̃. ut uix ad litus
trahendo ꝑducerent: & ut retia
rũperentur. Non enĩ missa sunt
indexterã partẽ. habet enĩ mul¬
rupta st̃ retia caritate iuolata
multas hereses exisse significat.
Post resurrectionẽ uero cũ uellce

Expanded text:
in qua nullus erit maeror, nulla permixtio malorum hominum, nulla iniquitas, sed laetitia et pax et gaudium, quinquagesimae celebratione praefiguratur. propterea posteaquam dominus noster resurrexit a mortuis, XL suis — eadem ipsa scilicetmerum insinuata temporali dispensatione, quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum , et decem aliis diebus pervina et aeterna contuenda quodam amoris et charitatis spiramento et incendio, quadragenario denarius adderetur. Et ideo jam hoc totum, id est, ris et sollicitudinis, alterum gaudii et securitatis, etiam retibus missis in mare Dominus noster significat. Nam ante passionem de reticulo dicitur misso in mare, quia tantum piscium ceperunt, ut vix ad littus trahendo perducerent, et ut retia rumperentur . Non enim missa sunt in dexteram partem; habet enim mulrupta sunt retia, charitate violata multas haereses exiisse significat. Post resurrectionem vero, cum vellet
Abbreviated transcription (Latin):
Ds quẽ genuit qm̃ meliorẽ
se generare ñpotuit. nichil enĩ
dõ melius : debuit ȩqualẽ. Si enĩ
uoluit ⁊ ñ potuit: infirmus ẽ.
Si potuit & noluit: inuidus est

Expanded text:
t, quem genuit, quoniam meliorem se generare non potuit -- nihil enim deo melius -- debuit aequalem. Si enim uoluit et non potuit, infirmus est. Si potuit et noluit, inuidus est
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. si uiuit ut uult: beatꝰ ẽ.
Om̃is aut̃ homo beate uult uiuere.
Om̃is igit᷑ homo qͥuiuit ut uult
beatꝰ est᷑: ex quo conficitur neminẽ
uiuere ut uult. qui turpit̃ uiuit.
quia nemo beatꝰ ÷. qui turpit̃ uiuit.
Id̾o aut̃ ñ uiuit ut uult. quia ⁊ si
multa scđm uoluntatẽ suã faciat.
consequunt᷑ tamplura contͣ ipsius

Expanded text:
beatus est. Omnis autem homo beate vult vivere. Omnis ergo homo qui vivit ut vult, beatus est. Ex quo conficitur neminem vivere ut vult qui turpiter vivit, quia nemo beatus est qui turpiter vivit. Ideo autem non vivit ut vult, quia, etsi multa secundum voluntatem suam faciat, c
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ prima infantia. scđa pueritia.
t̃cia ad olescentia. qͣrta uiuentus.
quinta gͣuitas. Ueteris itab ho-¬
minis uita quȩ scđm carnẽ tẽpo¬
rali conditione ꝑagitur: sexta
senectute ut dixi humani gene.¬
ris dñs nr̃ creator nob̃ &e repara¬
tor aduenit : ut moriente scilicoe
uetere homine nouũ inse consti.¬
tueret. quẽ exutũ labe terrena
incȩlestia regna tͣnsferrae. Ergo
nc̃ puteus ut dictũ ẽ. mundi huiꝰ
terrenũ laborẽ & errorũ tenebro¬
sam ꝓfunditatẽ significat. & qm
exterior. ẽ. homo uetus & nouus¬
si exterior homo nr̃ corrumpit᷑
sed interior renouat᷑ de die indiẽ
rectissime omĩno qm̃ om̃ia uisibi.¬
lia ad exteriorẽ hominẽ ꝑtinent
quib xp̃iana disciplina renunciat.
hora sexta uenit dñs ad puteum
id est medio die: unde ĩa incipit
sol iste uisibilis declinare in occa.
biliũ declinatio minuitur ut in¬
insibiliũ amore homo interior
recreatꝰ ad inderiorẽ lucẽ quȩ

Expanded text:
quia prima infantia, secunda pueritia, quia prima infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali conditione peragitur, sexta in senectute ut dixi humani generis, Dominus noster Creator nobis et Reparator advenit, ut movetere homine, novum in se constitueret, quem exutum labe terrena in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior esi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem: rectissime omnino quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus christiana disciplina renuntiatur hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum: bilium delectatio minuitur, ut invisibilium amore homo interior recreatus, ad interiorem lucem quae
Abbreviated transcription (Latin):
factisq signata ñomĩb patent : &¬
ea nonnulli minꝰ diligenter minꝰq
sobrie int̾pretando afferunt plerũq
ꝓsalute ꝑniciẽ. & ꝓ cognitione ueri¬
tatis errorẽ. Int̾ quȩ illud ẽ sacra¬
m̃tũ. qđ scriptũ ẽ: dñm hora diei
sexta uenisse ad puteũ iacob. fessũq
abitinere resedisse. amuliere sama.¬
ritana potũ petisse. & cet̾a quȩ in
eodẽ loco scripturarũ discutienda
&ł ꝑtractanda dicunt᷑. De qua re
id primũ tenendũ ẽ. qđ in om̃ĩb
scripturis sũma uigilantia tusto¬
diri oportoe. ut scđm fidẽ sit sacra¬
m̃ti diuini expositio. Hora igit᷑
diei sexta: uenit ad puteũ dñs nr̃.
Uideo inputeo tenebrosã ꝓ fundi¬
tatẽ. Ad moneo ergo intelligere
mundi huiꝰ infimas partes id est
t̃renas quouenit dñs iħs hora
sexta: id. ẽ. sexta ȩtate generis
humani tanꝗͣ senectuteꝰ uetaris
hominis quo iubem᷑ exui: et in¬
duamur nouo: qui scđi đm̃ crea¬
tus ẽ. Nam sexta ȩtas ĩenectꝰ. ẽ.

Expanded text:
factisque signata, non omnibus patent; et ea nonnulli minus diligenter minusque sobrie interpretando afferunt plerumque pro salute perniciem et pro cognitione veritatis errorem. Hincque illud est sacramentum, quod scriptum est, Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco scripta discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum tenendum, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet, ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem, admoneor ergo intelligere mundi hujus infimas partes , id est, terrenas, quo venit Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam in senectute veteris hominis, quo jubemur exui ut induamur novo, qui secundum Deum creatus est. Nam sexta aetas senectus est,
Abbreviated transcription (Latin):
duodecĩ decẽ & octohȩx inimum
fiunt quadragintaquinq. Adde
ergo ipsũ unũ. fiunt qͣdraginta sex.
Hoc sexies fiunt ducenti septuagin.¬
ta sex. Dicit᷑ aut̃ conceptio huma¬
na sic ꝓcede & ꝑfici. ut primis sex
dieb quasilactis habeat similitu.¬
dinẽ. sequentib nouẽ dieb conu̾.¬
tatur insanguinẽ. Deinde duode¬
cim dieb solidetur. reliqͥs decẽ et
octo formet᷑ usq ad ꝑfecta linia.¬
m̃ta omniũ membroꝵ. & hinc
iã reliquo tẽpore usq ad tempus
partꝰ magnitudine augeat᷑. Qua.
unõ quod sĩgnificat summã. quia
sex & nouẽ & duodec̃i. & decẽ et
octo inunũ coactis. fiunt quadra.¬
ginta quinq. Addito ergo ut di-¬
ctũ. ẽ. uno. fiunt quadraginta sex.
Qui cũ fuerint multiplicati per
ipsũ senariũ numerũ qui huius
ordinationis caput tenet. fiunt du¬
centi septuaginta sex: id est nouẽ
menses. & sex dies. Qui cõputant᷑
ab octauo kalendas aprilis quo
die conceptus dñs creditur. qͥa eodẽ

Expanded text:
duodecim, decem et octo, haec in unum fiunt quadraginta quinque: adde ergo ipsum unum, fiunt quadraginta sex, haec sexies, fiunt ducenta septuaginta sex. Dicitur autem conceptio humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus, convertatur in sanguinem; deinde duodecim diebus solidetur: reliquis decem et octo, formetur usque ad enta omnium membrorum, et hinc iam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. uno, quo signsex et novem et duodecim et decem et octo in unum coactis, fiunt quadraginta quinque: addito ergo, ut dictum est, uno, fiunt quadraginta sex. Qui cum fuerint multiplicati per ipsum senarium numerum, qui hujus ordinationis caput tenet, fiunt ducenti septuaginta sex: id est, novem menses et sex dies, qui computantur ab octavo calendas aprilis, quo die conceptus Dominus creditur, quia eodem
Abbreviated transcription (Latin):
titillationes quasdã delectationũ
carnaliũ. Quãuis eñi ñ cedat
qͥ sub grã constitutꝰ m̃te seruit
legidiͦ. tam̃ carne seruit legi pec¬
cati. His qͣdib homine ꝑfectõ. nul¬
la substantia inuenit᷑ malum.
Neq lex mala ẽ. quȩ ostñdit ho¬
mini in quib peccatoꝵ iunctis
iaceat: ut ꝑfidẽ implorato liłato¬
ris auxilio. & solui &e erigi & fir¬
missime constitui mereat᷑. In pͥma
gͦ actione quȩ ẽ ante legẽ. nulla
pugna.ẽ : cũ uoluptatib huiꝰ scłi
In scđa quȩ sublege ẽ pugnamꝰ.

Expanded text:
um carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae s
Abbreviated transcription (Latin):
sub grã qui nondũ habet ꝑfectã
pacẽ : que corꝑis resurrectione
⁊ ĩmutatione futura ẽ. Restat gͦ
ut de ipsapace dicat resurrectio¬
nis corꝑis quȩ quarta ẽ actio: si
tam̃ ea actio dici potest. quȩ sũ¬
ma quies ẽ. Sequit᷑ eñi & dicit.

Expanded text:
b gratia, qui nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrectione et immutatione est futura. 7. Restat ergo ut de ipsa pace dicat resurrectionis corporis, quae quarta est actio; si tamen eam actionem dici oportet, quae summa requies est. Sequitur enim, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ primo ꝓpt̃ id qđ scriptũ ẽ.
beati pacifici. qm̃ ipsi filii dĩ uoca¬
bunt᷑. Sapientia in quã congruit
pacificis. in qͥb iã ordinata st᷑ oĩa.
nullusq motꝰ ad uersus tationem
rebellis ẽ. s cuncta obtẽperant
sp̃ui hominis cũ ⁊ ipse obtẽꝑat do̾.
Qđ merito mouoe quomͦ dixerĩ. non
enĩ cuiꝗͣ ꝓuenire in bac uita potest.
ut lex repugnans legi m̃tis omĩno
ñ sit in m̃bris.qͣndoqͥdẽ etiã si ei sic
resister& sp̃s hominis ut in nullũ
eiꝰ laberet᷑ assensũ. ñ iđo tam̃ illa¬
ñ repugnarce. Hoc gͦ qđ dictũ est
nullũ ee motũ aduersus motu re
bellẽ. recte accipi potest id nuno
agentib pacificis domando concu.¬
piscentiã carnis. ut ad istã pacem
plenissimã qͣndoq ueniatur. ẜinde
qđ alio loco cũ eandẽ sententiam
euangłicã repetens dixissem beati
adiunxi dicens. Et ista quidẽ in hac
uita cõpleri possunt. sic̃ cõpleta eẽ
in apło credimꝰ. sic accipiendũẽ. non

Expanded text:
um primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beatiadiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientiꝰ ⁊ melius exposui in
aliis posteriorib sermonib meis.
qđ etiã retexere longũ ẽ. Adhoc
aut̃ iste ibi ꝑducitur sensꝰ. ut eoꝵ
sit iusticia maior ꝗͣ scribaꝵ ⁊ pha.¬
riseoꝵ. qͥ dicunt ⁊ ñ faciunt. De
scribis qͥppe ⁊ phariseis. alio loco
ipse dñs ait. Dicunt enĩ & non
faciunt. Illud etiã meliꝰ intelleximꝰ
post ea qđ scriptũ ẽ. Qui irascitur
frĩ suo. Codices eñi greci ñ habent
sine causa. sic̃ hic positũ ẽ. qͣuis
idẽ ipse sit sensꝰ. Illud enĩ diximꝰ
intuendũ quid sit irasci fr̃i. qm
citur. Qui aut̃ frĩ ñ peccato iras.¬
citur: sine causa irascit᷑. Itẽ qđ
dixi hoc & de patre ⁊ matre &
de cȩt̾is iunculis sanguinis indel¬
ligendũ ẽ. ut in eis oderimꝰ qđ
genꝰ humanũ nascendo ⁊ mori.¬
endo sortitũ ẽ. ita sonat quasi
ñ essent futurȩ istȩ necessitudi¬
nes si nullo naturȩ humanȩ
p̃cedente peccato nemo moreret᷑.
quẽ sensum iam suꝑuis imꝑbaui.

Expanded text:
conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri sucitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis parte ꝑfecta delectati.¬
one spiritualiũ delectatio carna.¬
lis obruitur. xliiii.
UM ooõia ds̃ fecerit: quare
ñ ȩqualia fecit. Quia non
eẽnt omĩa si ẽẽnt ȩqualia. non
ẽent multa rerum genera: quib
conficitur uniuersitas primas
& scdas & deinceps usq ad ulti.¬
nas ordinatas habens creatusas.
& hoc est qđ dr̃ om̃ia. xLU.
artib miracła fiunt plerumq
similia miraculis quȩ fiunt per
scõs seruos di: sicut scriptum est
in exodo. qđ magi pharaonis fece.¬
runt nonnulla similit̾ sicut fecit
moy ses. Non ergo hȩc oportet
mirari: quia om̃ia quȩ uisibilit
fiunt. etiã ꝑ inferiores potestates aeris
huiꝰ ñ absurde fieriposse creduntur.
Sed hoc int̾.ẽ. quod cũ scĩ talia faci.¬
unt innomiue di dñi omĩum rerũ
de sublimiorib partib iubetur
inferiori creaturȩ. Cũ autẽ mali
homines magicis artib operant᷑
similia: in manus suas dantur.
cũ exaudiunt᷑ a demonib Digni

Expanded text:
hominis parte perfecta delectatihominis parte perfecta delectatione spiritalium delectatio carnalis subruitur. CCLXXVI.Cum omnia Deus fecerit, quare non aequalia fecerit. Quia non essent omnia, si essent aequalia: non enim essent multa rerum genera, quibus conficitur universitas, primas et secundas, et deinceps usque ad ultimas ordinatas habens creaturas: et hoc est quod dicitur, omnia. XLII. artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis quae fiunt per sanctos servos Dei: sicut scriptum est in Exodo, quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter sicut fecit Moyses. » Non ergo haec oportet mirari, quia omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris hujus non absurde fieri posse creduntur. Sed hoc interest, quod cum sancti talia faciunt in nomine Dei Domini omnium rerum, de sublimioribus apparatibus jubetur inferiori creaturae; cum autem mali nomines magicis artibus operantur similia in manus suas dantur cum exaudiuntur a daemonibus. Digni
Abbreviated transcription (Latin):
gatȩ delectationis. uoluntatibonȩ
hominis resistebat sicuti nunc.
uerbi gr̃ã siquisquã existat quẽ
nunquã uenatio delectauit: om̃i
modo liber est. utrũ uenari uelit
annolit. nec eũ cruciat quisquis
hoc ꝓhibet. At si ista libertate
male usus uenatus fuerit contͣ
ꝓhibentis imꝑiũ: paulatĩ surrepeas
delectatio mortificat animã. ut
si se abstinere uelit sine molestia
& angore non possit : cũ id ante
tota sanitate ñ ageret. Ergo acu.¬
leus mortis peccãtũ ẽ: qͦuia pec-¬
cato facta ẽ delectatio. quȩ iam
possit resistere uoluntati & cum
dolore cohiberi. Quã delectatio¬
nẽ quia indefectu. ẽ. animȩ dete-¬
rioris effectȩ : iure mortẽ uoca¬
mus. Uirtus aut̃ peccati lex ẽ. qͥa
multo sceleratius & flagitiosius
quȩ lex ꝓhibet cõmittunt᷑: quã
si nulla lege ꝓhiberent᷑. Tunc
itaq ab sor̃pta erit mors in uic.¬
toriã. cum ꝑ scĩficationẽ in om̃i

Expanded text:
gatae delectationis bonae uoluntati gatae delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in omni
Abbreviated transcription (Latin):
mortis peccatũ. Mortẽ signis¬
cari arbitror hoc loco carnalẽ
consuetudinẽ quȩ resistit bonȩ
iioluntati delectatione tẽporaliũ
fruendoꝵ. Non enĩ diceret᷑ ubi ẽ
contentio tua. si non restitisset &¬
repugnass&. ipsius contentio etiã¬
in illo loco describit᷑. Caro concu¬
piscit aduersus sp̃m: sp̃s aduersꝰ
carnẽ. Hȩc eni inuicẽ sibi resistuã:
ut non quȩ uultis faciatis. Sit gͦ
uoluntati subiciatur. Et sicut
nunc uidemus multis puerilib
delectationib nos carere quȩ
nos pueros si denegarentur acer¬
rime cruciabant: ita credendũ ẽ.
rũ eẽ. cũ ꝑfecta scĩtas totũ homi¬
nẽ reparauerit. Nunc aut̃ q̃ du
est in nobis qđ resistat bonȩ uo.¬
luntati : auxilio di ꝑ bonos homi¬
nes & bonos angłos indigemꝰ. ut
donec sanetur uulnus nr̃m. non
ita molestetur. ut perimat etiam
bonã uoluntatẽ. Hanc aut̃ mortẽ
peccato meruimꝰ. qđ peccatũ erat¬
ante om̃imodo in libo arbitrio:
cũ in paradiso nullus dolor dene¬

Expanded text:
m peccati lex. mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum. non enim diceretur: ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco describitur: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem sibi resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est rum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sanetur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor dene
Abbreviated transcription (Latin):
Um animaRu natura una
sit: unde hominũ diuersȩ
uoluntates. Ex diuersis uisis:
diuersus appetitus animarũ ẽ.
Ex diuerso appetitu: diuersus
adipiscendi successus. Ex diu̾so
successu: diuersa consuetudo.
Ex diuersa consuetudine: diu̾sa
ẽ uoluntas. Diuersa autẽ uisa
ordo rerũ facit: occultꝰ quidem.
sed sub diuina ꝓuidentia certus
tam̃. Non itaq obhoc putandũ
ẽ. diuersas ẽe naturas animarũ.
quia diuersȩ sunt uoluntates.
cũ etiã unius animȩ uoluntas
ꝓ tẽporũ diuersitate uarietur.
Si quidẽ alio tẽpore diues esse
cupiebat. alio tẽpore contẽptis
diuitiis sapiens ẽẽ desid̾at. & in¬
ipso tẽpore alio appetitu. alio
tempore uni homini negotiatio
alio tempore militia placuit.

Expanded text:
um animarum natura una sit, unde hominum diversae voluntates? Ex diversis visis diversus appetitus animarum est, ex diverso appetitu diversus adipiscendi successus, ex diverso successu diversa consuetudo, ex diversa consuetudine diversa est voluntas. Diversa autem visa ordo rerum facit: occultus quidem, sed sub divina providentia certus tamen. Non itaque ob hoc putandum est diversas esse naturas animarum, quia diversae sunt voluntates; cum etiam unius animae voluntas pro temporum diversitate varietur. Siquidem alio tempore dives esse cupit, alio tempore, contemptis divitiis sapiens esse desiderat: ipso temporalium appetitu alio tempore uni homini negotiatio, alio tempore militia placet.
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ natꝰ quã qui semper
nascitur. quia qui sẽꝑ nascitur.
nondũ. ẽ. natus. Et nunꝗͣ natus
ẽ. aut natus erit: si semꝑ nascit᷑.
Aluid ẽ enĩ nasci. aliud natũ ẽẽ.
ac ꝑhoc nunꝗͣ filius si nunquã
natus. & si semꝑ filius: semper

Expanded text:
er natus, quam qui semper nascitur, quia qui semper nascitur, nondum est natus et nunquam natus est, aut natus erit, si semper nascitur; aliud est enim nasci, aliud natum esse; ac per hoc nunquam Filius, si nunquam natus; et si semper Filius, semper
Abbreviated transcription (Latin):
tur ubonũ: scions ñ nullos
diligere dm̃ ⁊ in eo bono usq
in finẽ non ꝑmanere: mox ad.¬
didit. his qui scdđm ꝓpositum
dm̃ ꝑmanent usq infinẽ. Et¬
qui ad tempꝰ inde deuiant: re¬
uertunt᷑ ut usq infinẽ perdu¬
cant. qđ in bono eẽ coeperunł.
Ostendens aut̃ quid sit scđ̃m ꝓ
positũ uocari. mox addidit ea¬

Expanded text:
tolus, sciens, nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit: his, qui secundum propositum Deum permanent usque in finem. Etsi ad tempus inde declinant, revertuntur, ut usque in finem perducant quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit
Abbreviated transcription (Latin):
reuertet᷑. Cũ hanc euangelizant
pacẽ de quib: I dictũ ẽ quã specio¬
si pedes eoꝵ qui annuntiant
pacẽ. qͥ annunciant bona: nob̾
quidẽ tunc incipit eẽ quisq filiꝰ
pacis. ci ioboedierit/ ⁊ crediderit
huic euangłio. ⁊ exfide iustifi
dictũ ẽ. suꝑquẽ requieuerit
pax urã fiet filius pacis: sedubi
hec pax. filius pacis ibi erat. sicut
eũ nouerat aq p̾scierat. ñ euan¬
gelista sed ds̃. Ad nos ergo qui
nescimꝰ quisnã sit filiꝰ pacis aut
ñ sit: ꝑtin&e nullũ exceptũ facere.
nullũq discernere: sed uelle om̃s
saluos fieri. quib p̃dicamꝰ hanc
pacẽ. Neq enĩ metuendũ est ne
ꝑdamꝰ eã si ille cui p̃dicamꝰ nonẽ
filius pacis ignorantib. Ad nos
enĩ reuertetur. Ideo nob̾ ꝓderit
ista p̃dicatio. ñ & illis. Si autẽ
suꝑ eũ pax p̃dicata requieuerit:
& nob̾ ⁊ illi. Quia gͦ nos qͥ saliui

Expanded text:
revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificdictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Sihaec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed vellieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui sal
Abbreviated transcription (Latin):
fundaintũ di stet. qm̃ sciuit dñs qui
sunt eiꝰ. Non tam̃ ido nos pigri & ne¬
gligentes eẽ debemꝰ in corripiendis
qui corripiendi st̃. Neq enĩ frustra
dictũ ẽ. Corrũpunt mores bonos
ista p̾cepta salubremq t̾rorem di¬
centes. & corrũpant mores bonos
colloquia mala. ⁊ pereat infirinus.
quid adnos ꝑtin&e: Firmũ funda¬
securos nos in hac negligentia esse
debere credamꝰ. Uerum ẽ enĩ quia
nemo perit nͥ filus ꝑditionis. sed
ait ds̃ ꝑ erechielem ꝓpħam. Ille
quidẽ in suo peocato moriet᷑: san¬
guinẽ uero eiꝰ de manu speculato.

Expanded text:
ntum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum fundasecuros nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem prophetam, Ille quidem in peccato suo morietur, sanguinem vero ejus de manu speculato
Abbreviated transcription (Latin):
recipiat ⁊ det penitentiã. ⁊ accep.¬
dosacrificio sp̃s contribulati. cor¬
disq contriti: areatu quãuis iustȩ
dãpnationis absoluat. dãpnatũq
ipse ñ damꝑnet. Pastoralis tam̃
necessitas hab& ne ꝑ plures ser¬
pant dura contagia. separare
ab ouib sans morbidã. ab illo cui
nichil.ẽ. impossibile ipsa forsi.¬
tan separatione sanandã. Nesci-¬
entes enĩ qui ꝑtineat ad p̾desti¬
natoꝵ numerũ qui ñ ꝑtineat:
sic affici debemꝰ caritatis affectu.
ut om̃s uelimꝰ saluos fieri. hoc
quippe fit cũ singulos quosq ut
occurrerint cũ quib id agere
ualeamꝰ ad hoc conam᷑ adducere.
ut iustificati ex fide pacẽ habead̃
addm̃ quã pdicabat apłs etiã¬

Expanded text:
respiciat et det poenitentiam, et acceptrespiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur addudere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum : quam praedicabat etia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo: ad duxit istos. ut eum
regẽ constituerent. Et quomodo
adduxit: Nunqͥd corporalib ullis
uinculis alligauit : Intꝰ egit. corda
tenuit. corda mouit. eosq uolun¬
tatib eoꝵ quas ipse in illis oꝑatus
ẽ traxit. Si ergo cũ uoluerit reges
int̾ra ds̃ constit̾uere magis hab&e
in potestate uoluntates hominũ
qua ipsi suas. quis alius facit ut
salubris sit correptio.⁊ fiat in cor¬
repti corde correctio. ut cęlesti
constituat᷑ in regno: Corripiant᷑¬
itaq a p̾positis suis subditi fr̃s.¬
correptionib de caritate ueni¬
entib  ꝓ culpaꝵ diuersitate di¬
uersis. uel minorib uł ãpliorib.
quia ⁊ ipsa quȩ dampnatio nomi¬
natur quã fecit episcopale uidi¬
ciii. qua poena mȩccła nulla ma¬
ior. ẽ. potest si d̾s uoluerit in cor¬
reptionẽ saluberrimã cedere
atq ꝓficere. Neq enĩ scimꝰ quid
contingat sequenti die aut ante
finẽ iute huiꝰ de aliquo desperan
dũ ẽ. aut contͣdici do potest ne

Expanded text:
cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? CAPUTtur a prepositis suis subditi correptionibus de karitate venientibus pro culparum diversitate diversis, vel minoribus,vel amplioribus, quia et ipsa, que dampnatio nominatur, quam facit episcopalem iudicium, qua pena in Ecclesia nulla maior est, potest, si Deus voluerit in correptionem saluberrimam cedere ac proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die, aut ante finem vite huius de dum est; aut contradici Deo potest, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: corripe eũ int̾te ⁊ ipsum.
Uerũtam̃ ⁊ ipse seueritatẽ correp¬
tionis eo usq ꝑducit: ut dicat.
Si nec ȩccłiam audierit: sit tibi
tanꝗͣ ethnicꝰ ⁊ publicanꝰ. Et quis
mag̃ dilexit infirmos. quã ille qui
ꝓ om̃ib ẽ factus infirmꝰ. & pro
omib ex ipsa ẽ infirmitate cruci.¬
fixus: Quȩ cũ ita sint : nec gratia
ꝓbibet correptionẽ. nec correptio
negat grãm. Et id̾o sic ẽ p̃cipienda
iustitia: ut a do gr̃a qua id quod
p̃cipitur fiat fideli oratione posca¬
tur: & hoc utrũq ita faciendum.
ut neq iusta correptio negligat᷑.
Omĩa uero hȩc cũ caritatẽ fia̾nt:
qm̃ caritas nec facit peccatũ. &
cooperit multitudinẽ peccatoꝵ:¬

Expanded text:
tuus, corripe eum inter te et ipsum. tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum iprohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
destinatis discernere ñ ualemus.
⁊ obhoc om̃s saluos fieri uelle debemꝰ
om̃b ne ꝑeant uel ne alios ꝑdant
adhibenda ẽ. a nob̾ medic maliter
seuera correctio. Dei. ẽ. aut̃ illis
eã facere utilẽ: quos ipse p̾sciuit
⁊ p̾destinauit conformes imagi¬
nis filii sui. Si enĩ aliqͣndo timore
si corripimꝰ ne aliquis inde ꝑeat:
cur ñ etiã timore corripimus n
aliquis inde plus ꝑeat: Neq em̃
dilectioms uiscera maiora gesta¬
mus: quã beatus apłs qui dicit.
Corripite inquietos. consolaminl
pusillanmes. suscipite infirmos.
patientes estote ad om̃s. uidete
nequis malũ ꝓmalo alicui reddat.
Ubi intelligendũ ẽ. tunc potiꝰ malũs
ꝓmalo reddi: si corripiendꝰ ñ corri¬
piatur. sed parua dissimulatione
negligit᷑. Dicit enĩ. Peccantes corã
om̃ib corripe. ut ceteri timorem
habeant. Quod de his peccatis acci¬
piendũ ẽ. quȩ ñ latent: ne contͣ
dñi sententiã putetur locutꝰ. Ille
enĩ dicit. Si peccauerit inte frater

Expanded text:
stinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus . pereat? neque enim dilectionis uiscera maiora gestamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. uidete, neubi intelligendum est, tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit enim, Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant; quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus; ille enim dicit: si peccauerit in te frater
Abbreviated transcription (Latin):
filii iesse. Pax pax tͥ. ⁊ pax adiuto.¬
rib tius. quia auxiliatus. ẽ. tͥ ds̃.
Nunquid iste poss& aduersari uo¬
luntati di. ⁊ ñ potius eiꝰ facere uo¬
luntatẽ. qui in eiꝰ corde oꝑatꝰ ẽ. ꝑ¬
let. dicer& ⁊ facerce: Itẽ paulo
pꝰ ait eadẽ scriptura. Om̃s hi urri
bellatores dirigentes aciẽ corde
pacifico: uenert̃ in hebron ut
constituerent dauid suꝑ omnẽ
isrł. Sua uoluntate utiq isti con¬
stituert̃ regẽ dauid. Quis non
uideat : Quis hoc neget : Non eñĩ
Qtam̃ hoc in eisegit : qui in cor¬
dib hominũ quod uoluerit oꝑat᷑.
Propt̃ qđ pmisit scriptura. Et
ãbulabat dauid ꝓficiens.⁊ maꝗ.¬

Expanded text:
fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutofili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est let, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim et tamen hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens,
Abbreviated transcription (Latin):
resistere. Quitam̃ hoc ñ fecit
nͥ ꝑ ipsoꝵ hominũ uoluntates
sine dubio habens humanorum
cordiũ quo placer& inclinandoꝵ
om̃ipotentissima potestatẽ. Sic
enĩ scriptũ ẽ. Et dimisit samuhel
popłm. ⁊ abiit unꝰ quisq in socũ
suiũ: & saul abiit indomũ suã
in gabaa. Et abiert̃ potentos
quoꝵ detigit dñs corda cũ saule.
ft filii pestilentes dixert̃. Quis
saluabit nos: hic: Et in hono¬
rauer̃t eũ: & ñ obtulert̃ ei munera
Nunquid aliquis dicturꝰ ẽ. non
iturũ fuisse cũ saule quẽ quã eoꝵ
quoꝵ tetigit corda dñs ut irent
cũ illo: aut isse aliquẽ pestilentiu
quoꝵ ut hoc facerent corda non
tetigit: Item de dauid quẽ dñs
in regnũ successu ꝓsperiore con-¬
stituit: ita legitur. Et ambulabat
dauid ꝓficiens. ⁊ magnificabatur.
⁊ dñs erat cũ illo. hoc̃ cũ p̾missũ
fuiss&e: paulopost dictũ. ẽ. Et sp̃s
dix̃. Tui sumꝰ dauid ⁊ tecũ futur

Expanded text:
resistere. Qui tamen hoc non fecit, resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo podixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri,