comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discentiũ. S plane ut hanc curã suscipiant : ui oogunt᷑ satis. E hoc significa¬
tũ ẽ. qđ cũ ueniret de agro iacob occurrit ei lya: eũq detinens ait. ad me in¬
trabis: conduxi enĩ te ꝓ mandragoris filii mei. Tanquã diceret. doctrine quã
diligis uis conferre bonã opinionẽ: noli fugere officiosũ laborẽ. Hec in eccłia
geri quisqͥs aduerterit : cerni ⁊ exꝑit᷑ in exẽplis qđ intelligamꝰ in libris. Q s
ñuideat hoc geri toto orbe t̾rarũ. uenire homines ab oꝑib scłi. ⁊ ire inocii
usum cognoscende ⁊ contẽplande u̾itati tanqͣm inãplexi rachel. ⁊ excipi de
transuerso ad eccłiasticã neceffitatẽ. atq ordinari in labore tanqͣm lia dicẽ¬
te ad me intrabis : Quib istud misteriũ dĩ dispensantib ut in nocte ħ scłi fi¬
lios generent fidĩ. laudat᷑ apopłis etiã illa cuiꝰ amore conu̾si spem scłi reliqͦ¬

Expanded text:
discentium. Sed plane ut hanc curam suscipiant viri coguntur, satis et hoc est significadiscentium. Sed plane ut hanc curam suscipiant viri coguntur, satis et hoc est significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? geri quisquis adverterit, cernit et experitur in exemplis, quod intelligamus in libris. Quis non videat hoc geri toto orbe terrarum, venire homines ab operibus saeculi, et ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel, et excipi de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensantibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa vita, cujus amore conversi spem saeculi reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
atq indagande ⁊ contẽplande sapientiȩ se ab om̃ib actionũ molestiis remoue¬
ẽ ⁊ qd̾ accepisti uirũ meũ in suꝑ ⁊ mandragoras filii mei uis accipe: ac sidice¬
ret᷑. Parũ ẽ. qđ homines ad laborẽ rerũ gerendatũ necessarios inotio detinet
uita studioꝵ: insuꝑ ⁊ popłarẽ głam reqͥrit. dinde ut eã uiste cõparet : in¬
ꝑtit rachel uirũ soroti sue illa nocte ut seilicet qͥ uirtute laboriosa regimi
ni popłoꝵ accõmodati s̃. etiã si scientiȩ uaccare diligerent suscipiant ex ꝑi¬
entiã tẽptacionũ curarũq sarcinã ꝓ utilitate cõmuni ne ipsa doctrina sapien¬
tiȩ cui uaccare studuerant blasphemet᷑ neq adipiscat᷑ ab imꝑitiorib popłis ex¬
istimationẽ bonã qđ illa poma significant. ⁊ qđ necessariũ ẽ. ad exhortacionẽ

Expanded text:
atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remoueatque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remoueum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae ini populorum accommodati sunt, etiam si scientiae vacare diligerent, suscipiant experientiam tentationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant, blasphemetur; neque adipiscatur ab imperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem
Abbreviated transcription (Latin):
certamina tẽptacionũ ꝑiclitantis actionis. Quã pleriq bono ingenio p̾ati
studioq flagrãtes quãuis idonei regendis popłis eẽ. possint: tam euic ant
ter t᷑bulentas occupationes exire s indoctrine ocio toto pectore tanquam¬
in spetiose rachel ferunt᷑ amplexꝰ. & qr bonũ ẽ. ut etiã hec iuita latrꝰ qao¬
tescens popłarẽ głam mereatur. Iniustũ ẽ. autẽ ut eam conseqͣtur sĩ amatirẽ
suũ administrandis ecdiasticis curis aptũ ⁊ idoneũ in otio cletinet. naguo¬
nationẽ cõmunis utilitatis impetit. ꝓpt̾ea lia sorori sue dic̃. Parũ ẽ. tibi qđ
uirũ meũ accepisti. insuꝑ ⁊ manctragoras filii mei uis acciꝑe Punũ uirũ
significans eos om̃s.: qui cũ sint agendi uirtute habiles ⁊ cdigni quib regim̃
eccłie cõmitat᷑ ad cdispensandũ fidei sacram̃tũ. illi accensi stucio doctrine

Expanded text:
incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniunt eoꝵ qui s̃ in eccłia: nifi quicũq inactionũ ꝑieulis ⁊ labore u̾sant᷑.
Propterea liȩ filius mala mandragorica inuenit exiens in agrũ. id÷ honeste
ãbulans ad eos qui foris sunt. doctrmna uͦ illa sapientie que auulgi strepitu
remotissima in contẽplacione ueritatis dulei delectacione defigit᷑ hanc po¬
płarẽ głam qͣntulũ cũq ñ assequeret᷑: nisi ꝑ eos qui in mediis turbis agendo
actus popłis p̃sunt. Qiuia dũ isti ⁊ actuosi negotiosi hominis ꝑ qͦs multitũ.
dinis ãministrat᷑ utilitas ⁊ quoꝵ auctoritas popłis cara ẽ. testimoniũ phibe
etiã uite. ꝓpt̃ studiũ conqͥrende ⁊ contẽplande ueritatis: otiose quodã m̃
mala mandragorica ꝑ liã ueniunt ad rachel. Ad ipsã uͦ liam ꝑ filrũ pͥmoge¬
nitũ: dd: ꝑ honorẽ fecunditatis eiꝰ. in quo ẽ. om̃is fruꝰ laboriose atq intcer

Expanded text:
perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicunque in actionum periculis et labore versantur. perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicunque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica invenit, exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt ; doctrina vero illa sapientiae, quae a vulgi strepitu remotissime in contemplatione veritatis dulci delectatione defigit. Hanc popularem gloriam quantulumcunque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo, actus populi praesunt, quia dum dinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ inp̃dicatione fidei euangłice oshiat ⁊ cor ñ hiat. De qualib scͥptũ ẽ. Po¬
libera illa uxor iacob laborans filios heredes regni suscipiat. ideo dñs cieit
Quȩ dicunt facite : quȩ aũ faciunt facere nolite. Uñ apłs. Siue inqͥt ex occa¬
sione siue ex ueritate xp̃c anñtietur in hoc gaudeo. s et gaudebo tanqͣm ut
ancilla pariens de ꝓle numerosiore letat᷑. Est uero quidã lye fecꝰ ex beneficio
Rachel exit ut cum uiro suo debita nocte concũbat: sed acceptis a fidlio hye
mandragoricis malis cũ sorore cubari ꝑmittit. Ed enĩ de mandragora dicen¬
dũ ẽ: ꝓ unde rem comperi pulchrã ⁊ suaue olentẽ: saporẽ autẽ insipidum
& ideo in illo mandragorioo pomo: figurari intelligo famẽ bonã popularẽ
Unde dic̃ apłs. Oportet etiã testimoniũ habe bonũ: abhis qui foris sunt

Expanded text:
quorum in praedicatione fidei evangelicae os hiat, et cor non hiat. De qualibus scriptum est: Poquorum in praedicatione fidei evangelicae os hiat, et cor non hiat. De qualibus scriptum est: Poonditionalem uxorem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite . Unde Apostolus: Sive, inquit, ex occasione, sive ex veritate Christus annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Tanquam ut ancilla pariens de prole numerosiori laetatur. Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel. Rachel exit, ut cum viro suo debita nocte concubito, si acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubari permittit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram et suave olentem, saporem autem insipidum; et ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligo famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt ,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eã uirtutẽ qua eoꝵ necessitatib consulit᷑. quã ad illã unde diuinũ aliqͥd
dr̃. hic dolor figuratꝰ uidet᷑. in eo quod scͥptum ẽ. ⁊ telauit rachel sororem
suã. łuide quia purꝰ intellectꝰ sp̃alis substancie u̾bis carne editis expͥmi
ñ pot̃: elegit doctrinã sapientie ꝑ qͣslbet corporeas fimilitudines insi¬
nuare diuina sic̃ elegit racbel ex uiro suo ⁊ ex ancilla susciꝑe filios. quã
sine filiss om̃ino remanere. Bala qͥppe ancilla rachel: int̃pretat᷑ inuetera¬
ta. De uetere qͥppe uita carnalibꝰ sensib dedita corporee excitant᷑ imagi¬
nes: etiã eũ aliquid desp̃ali ⁊ in cõmutabili substantiȩ diuinitatis audit᷑.
Suscep̃ ⁊ lya de ancilla sua filios: amore habendi numerofioris ꝓlis accensa. Inue
nimꝰ aũ telfam eiꝰ ancillã int̃p̃tari os hians. Quaꝓpter hec ancilla illos figurat.

Expanded text:
ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulitur, et ad illam unde divinum aliquid ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulitur, et ad illam unde divinum aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam . Proinde quia purus intellectus spiritalis substantiae verbis carne editus exprimi non potest, elegit doctrinam sapientiae per quaslibet corporeas similitudines insinuare divina, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino manere. Bala qta. De veteri quippe vita carnalibus sensibus dedita corporeae concitantur imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios, animus autem Zelfan, ejus ancillam, interpretari os hians; quapropter haec ancilla illos figurat
Abbreviated transcription (Latin):
tas tẽptaciones ⁊ tͥbulationes p̃dicando eũglm ad eos ꝓppt̾ quos sunt in
laborib habundantiꝰ in plagis supͣ modũ. in mortib sepiꝰ. łropt̃ quos ha¬
bent foris pugnas intꝰ timores: gaudiũ ⁊ coronã suã uocant. Ilascunt᷑ aũ
eis faciliꝰ filii atq copiosiꝰ ex illo sermone fidei: quo p̃dicant xp̃m cruci¬
fixũ. Rachel aũ elara aspectu mente excedit dõ: ⁊ uidet inpͥncipio u̾bũ
dm̃ apud dm̃. & uult parere ⁊ ñ pot̃: qr generationẽ eiꝰ qͥs ennarrabit:
Idõq cũ contẽplandi ocia appetit ut diuinitatẽ ineffabilem cernat. Uac¬
care  uult ab om̃i negocio ⁊ idõ sterilis qr inuariis p̃ssuris ñ subuenit.s
qr ⁊ ipsa int̾dum ꝓcreandi caritate inardescit uult eñi docere qđ nouit
uidet sororẽ labore agendi filiis habundantẽ ⁊ dolet potiꝰ currere homines

Expanded text:
tas tentationes et tribulationes praedicando Evangelium ad eos propter quos sunt in tas tentationes et tribulationes praedicando Evangelium ad eos propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius , propter quos habent foris pugnas, intus timores , gaudium et coronam suam vocant . Nascuntur autem eis filii facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum . Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo , et videt in principio Verbum Dei apud Deum , et vult parere, et non potest, quia generationem ejus quis enarrabit ? Ideoque cum contemplativa vita appetit ut divinitatem ineffabilem cernat, vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis qui in variis pressuris non subvenit. Sed quia et ipsa interdum procreandi charitate inardescit, vult enim docere quod novit: videt sororem labore agendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines
Abbreviated transcription (Latin):
q iusticiã. misericors. mundicors pacificus. Uellet eñi homo si fieri posset si¬
ne ulla tolerantia laboris que in agendo. paciendoq amplectenda ÷ statĩ
ad pulchre contẽplationis delicias ꝑuenire : sed hoc ñ pot̾ int̾ra morientiũ
hoc enĩ uidet᷑ significare: quod dictũ ÷ ad iacob. Non ẽ. moris in hoc loco: ut
Prior est autẽ in hominis eruditione labor boni oꝑis quã requies contẽpla-¬
tionis. Ad unũ gͦ tendendũ s ꝓpt̾ hoc multa ferenda s̃. Itaq due st̃ uxo¬
res iacob lib̾e.Ambe qͥppe sunt filie remissionis peccatoꝵ ħ ÷ dealbationis
qđ ÷ laban. Uerũptam̃ una amat̾ur: alia tolerat᷑. Sed que tołatur: ipsa pͥꝰ
⁊uberiꝰ fecundat᷑. Ut si non ꝓpter seipsã: certe ꝓpt̃ filios diligat᷑. Labores¬
enĩ iustoꝵ maximũ fructũ habent ineis qͦs regno dei generant int̃ mul¬

Expanded text:
que justitiam, misericors, mundicors, pacificus. 10. Vellet enim homo, si fieri posset, sique justitiam, misericors, mundicors, pacificus. 10. Vellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae contemplationis delicias pervenire. Sed hoc non potest in terra morientium. Hoc enim videtur significare, quod dictum est Jacob: Non est moris in hoc loco, ut Prior est autem in hominis eruditione labor boni operis, quam requies contemplationis. Ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Jacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est, dealbationis, quod est Laban. 12. Verumtamen una amatur, altera toleratur. Sed quae toleratur, prius ipsa et uberius fecundatur, ut si non propter seipsam, certe penim justorum maximum fructum habent in eis quos regno Dei generant inter mul
Abbreviated transcription (Latin):
nocte suppositã inusum generandi amplexꝰ fecunditatẽ eiꝰ exꝑtꝰ est. dñs
enĩ eam qr ꝑ se ipsam diligi ñ poterat: pͥmo ut ad rachel ꝑueniret᷑. tołari
fecit. deinde ꝓpt̃ filios: cõm̃dauit. Ita uͦ unusqͥsq utilis dei seruus subdealba¬
tionis peceatoꝵ suoꝵ gr̃ã constitutꝰ quid aliud amans in sua conu̾satione me¬
ditat᷑ nisi doctrinã sapientiȩ: Quã pleriq se ꝑcepturos putant statĩ ut se in
septẽ p̃ceptis legis exercuerint quȩ sunt de dilectione ꝓximi ne cuiquã no¬
ceat᷑ id: honora patrẽ tuũ ⁊ matrẽ. ñ mechaberis: ñ occides. ñ furaberis. ñ
serit: uelud ꝓ rachel lẏa mopinata coniungit᷑. ⁊ hanc sustinet ut ad illã ꝑ
ueniat si ꝑseuerant̃ amat. Acceptis aliis septẽ p̃ceptis: ac si ei dicat᷑. Serui
alios septẽ annos ꝓpt̾ rachel: ut sis pauꝑ sp̃u. mitis. lugens. esuriens. siciens¬

Expanded text:
 suppositam in usum generandi amplexus fecunditatem ejus expertus est. Dominus  suppositam in usum generandi amplexus fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ad Rachel perveniretur, tolerari fecit; deinde propter filios commendavit. Ita vero unusquisque utilis Dei servus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud amans in sua conversatione meditatur, nisi doctrinam sapientiae, quam plerique se percepturos putant, statim ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quaerunt dilectionem proximi, ne cuiquam noceatur, id est: Honora patrem tuum et matrem; non moechaberis, non occides, non furaberis, non serit — uelut pro Rachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc suserveniat, si perseveranter amat, acceptis aliis septem praeceptis, ac si dicatur: Servi alios septem annos propter Rachel, ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens, sitiens
Abbreviated transcription (Latin):
bus ⁊ incerta. ad qđ exitũ ꝓueniat ad utilitatẽ eoꝵ quib consulere uolum
Ipsa ẽ. lẏa priꝰ uxor iacob: ac ꝑ hoc infirmis ocłis fuisse cõmemorat᷑. Cogita¬
ciones enĩ mortaliũ timide: ⁊ incerte ꝓuidentie nr̃e. Gpes uͦ eterne edcẽpla¬
bona facie ⁊i pulchra spetie. hanc eñi amat om̃is pie studiosus.⁊ ꝓpt̾ hanc
seruit gĩe dei: qui peocata nr̃a et si fuerint sic̃ fenieiũ. tanqͣm nix deal¬
babuntur. Uaban qͥppe: int̃pretat᷑ dealbatio. eui seruit iacob ꝓrachel. Neq
eni se qͥsq conu̾tit sub gr̃a remissionis peccatoꝵ seruire iusticie . nͥ ut qͥete
uni ser in uerbo exqͦ uidet᷑ pͥncipiũ quod÷ dẽ . Ergo ꝓpt̃ rachel: ñ ꝓpterb¬
am seruit᷑. Nã quis taudẽ amauerit in oꝑib iusticie laborẽ actionũ atq
pasionũ: Q seam uitã ꝓpt̾ se ipsã expetierit sic̃ Iacob hyam: s cam̃ fibi

Expanded text:
bus, et incerta in quo exitu proveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. bus, et incerta in quo exitu proveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc infirma oculis fuisse cotiones enim mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae; spes vero aeternae contemplalchra facie et pulchra specie: hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, qua peccata nostra etsi fuerint sicut phenicium, tamquam nix dealbabuntur . Laban quippe interpretatur dealbatio, cui servivit Jacoenim se quisque conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: Ert R lacob ꝑgens mesopotamiã: accep̃ uxores duas filias laban
fr̃is rebeoce. Hoc ẽ. pͥmo lẏam : sodo rachel. Inde sibi accepit lẏe ancillã nomi¬
ne ⁊elfam: et ancillã rachel balam. Ex qͥb uͦiͬi. genuit duodecĩ filios: ⁊ unã
filiã liã. De lya scilicet genuit ruben. Simeon. leui. Iudã. Isachar. Tabulon.
de rachel aũ: ioseph ⁊beniamin. Debala ancilla rachel: dan.⁊ neptalĩ. de teffa
mus enĩ apłm in libera ⁊ in ancilla qͥs h abebat abrahã: duo testam̃ta intelli¬
deinde ibi ancillȩ filiꝰ exheredat᷑: hic uͦ ancillarũ filii simul cũ filiis libe
rarũ t̾ram reꝑmissionis accipiunt. Unde hic ꝓculclubio aliqͥd aliud signifi¬
eat᷑. Quãquã eñi duȩ lib̃e uxores iacob ad nouũ testam̃tũ qđ in lib̾tate uo¬
eati sumꝰ existim̃tur ꝑtinere. Nontam̃ frustra duȩ st̃. nͥ quia duȩ inde nob¬
in xp̃i corpore p̃cticant᷑. Una tẽ poralis in qua laboramꝰ: alia et̃na in quade

Expanded text:
tur Jacob, pergens Mesopotamiam, accepit uxores duas, filias Laban fratris Rebeccae. Hoc est, primo Liam, secundo Rachel. Inde sibi accepit Liae ancillam nomine Zelpham, et ancillam Rachel Balam. Ex quibus quatuor genuit duodecim filios, et unam filiam. De Lia scilicet genuit Ruben, Simeon, Levi, Judam, Issachar, Zabulon. De Rachel autem Joseph, et Benjamin. Demus enim Apostolum in libera et in ancilla quas habebat Abraham, duo Testamenta intellideinde ibi ancillae filius exhaeredatur; hic vero ancillarum filii simul cum filirarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua d
Abbreviated transcription (Latin):
adet̾ne uite patriã tendit. Unde etiã ⁊ supponit humerũ suũ: ad portan¬
dũ. Quia dũ ad ꝑmissã requiẽ ꝑuenire desid̾at: cuncta mandatoꝵ onera
libent̃ portat. Unde et factus est tͥbutis seruiens: hoc ẽ. regi ⁊ xp̃o suo fi¬
dei bona oꝑumq bonorum munera offerens. o abulori in littore
maris habitabit: et in stacione nauiũ. Tabulon qui int̃pretat᷑ habitacłin
fortitudinis : eccłiam significat fortissimã ad omnẽ tołantiã passionis. hee¬
in littore maris habitat ⁊ in stacione nauiũ: ut credentib sit refugiũ. ⁊ ꝑi¬
clitantibꝰ demonstret fidei portũ. Hec contͣ om̃s turbines scłi immobili ⁊ iri¬
concussa firmitate solidata : expectat naufragiũ iudeoꝵ ⁊ hereticoꝵ ꝓcellam
que circũferunt᷑ om̃i uento doctrine. Quoꝵ ⁊si tundit᷑ fluctibꝰ frangit ta¬

Expanded text:
ad aeternae vitae patriam tendit. Unde etiam apponit humerum suum ad portanad aeternae vitae patriam tendit. Unde etiam apponit humerum suum ad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum onera libenter portat. Unde et factus est tributis serviens, hoc est regi et Christo suo fidei bona operumque bonorum munera offerens. Zabulon in littore maris habitabit, et in statione navium. Zabulon, qui interpretatur habitaculum fortitudinis, Ecclesiam significat, fortissimam ad omnem tolerantiam passionis. Hin littore maris, et in statione navium, ut credentibus sit refugium, et periclitantibus demonstret fidei portum. Haec contra omnes turbines saeculi immobili et inconcussa firmitate solidata exspectat naufragium Judaeorum et haereticorum procellas, quae circumferuntur omni vento doctrin
Abbreviated transcription (Latin):
aberrorib homines ⁊ eos quasi comedendo in xͥ corꝑe tranffer̃. Nomine aũ
lactis doctrina legis significat᷑: quȩ carnalẽ popłm tanquã paruulos pocło
lactis alebat. Cuiꝰ quidẽ candidiores effecti sunt doctores eccłie: qr fortẽ ⁊ uali¬
eñi qui ꝑfecti sunt ⁊ qui scͥpturararũ cybos explanantes. subtilẽ ⁊ minutũ
puri atq ab om̃i maeula liberi. Sachar asinus fortis. lsachar qui
int̃pretat᷑ merces: refert ad popłm gentiũ quẽ dñs sanguinis sui p̃cio ẽ. mer¬
bans int̾ terminos: uidit requiẽ quod ẽẽt bona. ⁊ t̾ram qđ optima. Int̃ ter¬
minos nãq accubare ẽ: p̃stolato mundi fine reqͥescere. nichilq de his que nẽ
uersant᷑. in medio querere. s ultima desid̾are. Et fortis asinꝰ reqͥem uidet. et
t̾ram optimã: cũ simplex gentilitas idcirco se ad robur boni oꝑis erigit. qr

Expanded text:
ab erroribus homines, et eos quasi comedendo in Christi corpore transferunt. Nomine autem ab erroribus homines, et eos quasi comedendo in Christi corpore transferunt. Nomine autem lactis doctrina Legis significatur, quae carnalem populum tanquam parvulos poculo lactis alebat. Cujus quidem canditores effecti sunt doctores Ecclesiae, qui fortem et valienim qui perfecti sunt, et qui Scripturarum cibos explanantes, subtilem et minutumpuri, atque ab omni macula liberi. Isachar asinus fortis. Isachar, qui interpretatbans inter terminos vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima. Inter terminos namque accubare est praestolato mundi fine requiescere, nihilque de his quae nunc versantur in medio quaerere, sed ultima desiderare. Et fortis asinus requiem et terram optimam vidit, cum simplex gentilitas idcirco se ad robur boni operis erigit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse dix̃. Ego sũ uitis uera. Ad hanc gͦ uitẽ alligat asinã suã cui suꝑ sedet ec¬
cłiam scilicet ex nationib congregatã. hanc itaq aduitẽ corporis sui alligat
uinculo caritatis ⁊ discipline euangłice astringit᷑ nexib ut de imitacione
int̃pretant᷑: tardi grauidã uidelicet ⁊ graui pondẽ legis opp̃ssã. Lauauit in
uino stolã suã siue carnẽ suã in sanguine passionis. siue scãm eccłiam ĩ illo¬
lium suũ. ł alliũ gentes s̃ quas corpori suo comunx̃: sic̃ scͥptũ est. Uiuo ego di¬
eit dñs nisi hos om̃s induã sic̃ uestim̃tũ. hos quippe xp̃c in sanguine uue mũ¬
dauit: quando sic̃ botrꝰ in ligno erucis pependit. Tunc enĩ ex latere eius san¬
guis ⁊ aqua ꝓflux̃. s aqua nos abluit: sanguis redemit. Pulchriores ocłi eius
hi pulcriores uino ꝓbant᷑: qr eoꝵ doctrina austeritatẽ uini uet̾is exsuꝑat
m̃ti mandata. Et dentes lacte candidiores. dentes p̃dicatores st̃ sc̃ĩ: qui p̃cidt̃

Expanded text:
sum vitis vera . Ad hanc ergo vitem alligat asinam suam, cui supersedet Ecclesia, ex nationibus congregata. Hanc itaque ad vitem corporis sui alligavit vinculo charitatis, et disciplinae evangelicae astringit nexibus, ut de imitatione interpretantur, tardigradam scilicet et gravi pondere legis oppressam. Lavabit in vino stolam sualium enim ejus sunt gentes quas corpore suo contexuit, sicut scriptum est: Vivo ego, dicit Dominus, nisi hos omnes induam sicut vestimentum. Non ergo sanguine suo davit, quando sicut botrus in ligno crucis pependit. Tunc enim ex latere ejus sanguis et aqua profluit ; sed aqua nos abluit, sanguis redemit. Pulchriores oculi ejusHi pulchriores vino probantur, quia eorum doctrina austeritatem vini veteris exsupermenti mandata. Et dentes lacte candidiores . Dentes praedicatores sunt sancti, qui praecidunt
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd gͦ sibi hoc ipsũ figuralit̃ uenit: dũ eñĩ laban suꝑiꝰ aliã gerat ꝑsonã: nẽ ta¬
men diaboli tipũ figurat. Baban qͥppe: int̾pretat᷑ dealbatio. Dealbatio autẽ
diabolꝰ ñ inconuenient̃ accipit᷑: qr cũ sit denebrosꝰ ex merito: tͣnsfigurat se
uelud angłm lucis. huic seruiuit iacob id: ex parte reꝓboꝵ iudaicꝰ popłs ex

Expanded text:
» Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit? Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc ta» Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit? Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio. Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur; qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut angelum luc
Abbreviated transcription (Latin):
luntati usq ad mortẽ. Ille eñi ꝓ ouib seruit. & dñs nr̃ ait. Non uenit filiꝰ ho¬
minis ministrari: s ministrare. Illȩ oues pauit. Et dñs in eũgłio dicit. Ego sum
pastor bonꝰ. Ille m̾cedis lucro uariũ sͥ peccꝰ abstulit: xp̃c diuersarũ gentiũ ua¬
rietatẽ sibimet congregauit. Ille tres uirgas amputatis corticibꝰ in alueis aqua¬
rũ opposuit: ut earũ contẽplatione multiplicarent᷑ eiꝰ oues. Et dñs nr̃ inaqua
baptismatis triũ ꝑsonarũ nomina patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃e scĩ popło fideli ꝓposuit:
ost longã gͥ seruitutẽ quã iacob apud soçerũ suũ ꝓ uxorib uelud mer¬
cedes sustinuit: p̃cepit ei dñs ut reu̾teret᷑ in patriã suã. Lunc ignorãte
õcero: cũ uxorib cũ comitatu ꝓꝑauit. baban aũ consecutꝰ ẽ. eũ in monte ga¬
laad cũ furore: atq idola quȩ furau̾at rachel apud eũ reqͥsiuit. nec repperit.

Expanded text:
 ad mortem . Ille enim pro ovibus servit, et Dominus noster ait: Non veni. Filius hominis ministrari, sed ministrare . Ille oves pavit, et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit; Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus in alveis aquarum opposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus oves: et Dominus noster in aqua baptPost longam igitur servitutem, quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc, igsocero suo, cum uxoribus et comitatu properavit. Laban autem consecutus est eum in monte Galaad cum furore, atque idola quae Rachel furata erat apud eum requisivit, nec reperit.
Abbreviated transcription (Latin):
serat illi dñs exponendũ. oquitur enĩ ei dñs. Egrede de t̾ra tua ⁊ de
cognatione tua ⁊ de domo patͥs tui. Quis aũ alius exiit in abrahã de t̾ra¬
sua ⁊ de cognatione sua ut apud exteros locupletaret᷑ ⁊ eẽt ingentẽ mag¬
nã. nisi xp̃e qͥ relicta t̃ra ⁊ cognadione iudeoꝵ p̃pollet nẽ ut uidemꝰ inpo¬

Expanded text:
at Dominus, exponendum. Locutus est enim ei Dominus: Egredere de terra tua, et de at Dominus, exponendum. Locutus est enim ei Dominus: Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui. Quis autem alius exiit in Abraham de terra, et de cognatione sua, ut apud exteros locupletaretur, et esset in gentem magnam, nisi Christus, qui, relicta terra, et cognatione Judaeorum, praepollet nunc, ut vid
Abbreviated transcription (Latin):
cussio dentiũ: statĩ adu̾sus dm̃ impietatis sue aedificant turẽ. ac dognatũ
suꝑbiã nefando usu confingunt. uolentes curiositate non licita. celi alta
penitrare. S sic̃ illi ꝑ suꝑbiam ab una linga in multis diuisi sunt: ita ⁊ here¬
tici ab unitate fidei confessione segregati int̾ se diu̾sitate erroris qͣsi ꝑdis¬
sonantiã lingue abinuicẽ secernunt᷑.  quos armat adu̾sus dm̃ elate con¬
spirationis. ꝑnitiosa consensio: rursus int̾cedente dogmatũ discordia diui¬
dit oborta repente confusio. qͦs quidẽ ipsa tͥnitas dãnat inquã offendunt:
utiq erroris siue scismatũ. Eodem aũ tp̃r qͣndo linguarũ facta÷ uarie¬
tas: in sola domo heber que antea fuit lingua remansit. Nunc quoq in
sola eccłia que ẽ. domus xp̃i: unitã eẽ. confessionis. ⁊ fidĩ pacẽ diuisis õibꝰ

Expanded text:
cussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmata cussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmata superbiae nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. 3. Sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multas divisi sunt, ita et haeretici, ab unitate fidei confusione segregati, inter se, 296 diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, invicem secernuntur; et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio, rursus, intercedente dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. 4. Quos quidem ipsa Trinitas damnat, in quam offendunt, utique erroris, sive schismatum. Eo autem tempore, quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit, lingua remansit. Nunc quoque in sola Ecclesia, quae est domus Christi, unitam esse confessionis et fidei pacem, divisis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Rimus aũ pꝰ diluuiũ int̾ homines nemroth filius chus. noua imperii
cupiditate tyrannidẽ arripuit: regnauitq inbabilonia. Que ab eo
qđ ibidẽ confuse st̃ lingue babel appellata ẽ. qđ int̃pretat᷑ ẽfusio. Cuiꝰ aedi¬
ficande turris: idẽ nemroth extitit auctor. Quiq ꝓ eo qđ ultra naturam
suã geli alta penitrare ꝯtendit ñ inẽgrue diabolo comꝑat᷑. qͥ cogitacione
cordis sui intumescens suꝑ sydera exaltare se uoluit: id: suꝑ oẽm potesta¬
tẽ angłoꝵ dõ se coeqͣre disponens : dũ dic̃. Ascendã suꝑ altitudinẽ nubiũ:
iero similis altissimo. Q dͥ aũ dr̃ uenator qͥd significat᷑ hoc nomine nisi
animarũ t̾rigenarũ deceptor ⁊ capiens homines ad mortẽ: turris eiꝰ su¬
ꝑbia huiꝰ mundi ẽ. uł impia dognata hereticoꝵ. Qui pꝰquã moti st̃ ab ori¬
ente id÷ auero lumine recesser̃ ⁊ uener̃ incãpũ sennaar. qͥ int̃pretat᷑ ex¬

Expanded text:
rimus autem post diluvium inter homines Nemrod, filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit. Regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae Babel appellata est, quod interpretatur confusio, cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, imo. 2. Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi terrigenarum animarum deceptor, et capiens homines ad mortem? Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiẽ uob̃ quȩ uentura s̃ nouissimis dieb ⁊ idõ in p̃terito ñ ÷ referendũ: qđ il¬
le futurũ p̃dix̃. Predicabat eñi dñi passionẽ ⁊ pͥmogenita pleb̾ audatiã: qr ascen¬
dit cubile dĩ patͥs sui ⁊ maculauit stratũ eiꝰ qͣndo corpꝰ dñi inqͦ plenitudo diui¬
nitatis reqͥescebat raptum in cruce suspendit: ⁊ ferro cõmaculauit.
ost hec conuertit᷑ ad sẏmeonẽ ⁊ leui dicens. Symeon ⁊ leui fr̃s: uasa iniqͥta

Expanded text:
nuntio vobis quae ventura sunt novissimis diebus; et ideo in praeterito non est referendum quod ilnuntio vobis quae ventura sunt novissimis diebus; et ideo in praeterito non est referendum quod ille futurum praedixit. Praedicabat enim Domini passionem, et primogenitae plebis audaciam, quia ascendit cubile Dei Patris, et maculavit stratum ejus, quando corpus Domini, in quo plenitudo divinitatis requiescebat, raptum in cruce suspendit, et ferro commaculavit. Post haec convertitur ad Simeon et Levi, dicens: Simeon et Levi fr
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipso uirtus dei qͥ ẽ. xp̃c aduenit. Q uomͦ aũ ipse sit pͥncipiũ doloꝵ nͥ dũ pat̾
deo semꝑ inrogaret. iniuriã.: dũ conu̾tit ad eũ dorsũ ⁊ ñ faciẽ: Iste pͥor in do¬
nis: qr primis ipsis data sunt eloqͥa dĩ pͥmis ipsis legislatio ⁊ testam̃tũ siue ꝓ¬
missio. Iste maior in ĩꝑio: utiq ꝓ magnitudine uiriũ. qr copiosꝰ &t̃is. inħ scło po¬
płs idẽ regnauit. E ffusus ẽ. autẽ sic̃ aqua peccando in xp̃o. Quasi aqͣ que inuascło
ñ denetur : uoluntatis effusus ẽ. impetu. Et ideirao addidit ultra ñ crescas: quia
popłs ipse pꝰquã in uniu̾so orbe disꝑsus ÷ ualde unminutꝰ atq breuiatꝰ ẽ. S qͣre
talia meruit: ita subiecit. qr ascendisti cubile patris tui. Non sic̃ uidei intelli¬
gunt hoc ꝓuide dictũ eẽ. eo qđ cũ bala concubina patͥs sui concubuerit. Pro¬
phetia eñi futura p̃nuntiabat ñquȩ fuerant gesta ipso patͥarcha dicente. An-¬

Expanded text:
ium dolorum, nisi dum Patri Deo semper irrogaret injuriam, dum convertit ad eum dorsum, et non faciem. Iste prior in donis, quia primis ipsis data sunt eloquia Dei. Primis ipsis legislatio et testamentum sive promissio. Iste major in imperio, utique pro magnitudine virium, quia copiosis regnavit. Effusus est autem sic peccando in Christo, quasi aqua quae vasculo non tenetur, voluptatis effusus est impetu; et idcirco addidit, Ultra non crpopulus iste postquam in universo orbe dispersus est, valde imminutus atque abbreviatus est. Sed quare talia meruit, ita subjecit: Quia ascendisti cubile patris tui. Non sicut Judaei intelligunt, hoc proinde dictum est, eo quod cum Bala concubina patris sui concubuerit. Prophetia enim futura pronuntiabat, non quae fuerant gesta, ipso patriarcha dicente: An
Abbreviated transcription (Latin):
les descendunt quodãmͦ: cũ eis ñ possunt loqͥ qͣsi spiritalib s qͣsi carnalibꝰ. Ipse
ẽ. sursũ in capite: ipse deoisũ in corpore suo qđ ẽ. eccłia. Ipsũ gͦ scalã intelligimꝰ.
qr ipse dix̃. ego sũ uia. ad ipsũ gͦ ascendit᷑: ut in excelsis intelligat᷑. Et ad ipsũ
descendit᷑: ut in m̃bris suis paruulꝰ nutriat᷑. & ꝑ ipsũ solũ se erigunt: ut
sublimiter expectent. ꝑ ipsũ se etiã humiliant: ut eũ sublimit̃ ac temꝑant̃
anũtient. Post hanc uisionẽ in de iacob faciens: uidit oues ⁊ pastores ad pu¬
deũ aquȩ uiue.⁊ lapidẽ magnũ suꝑposito puteo. Figuralit̃ ꝑ oues iustoꝵ pͦpłi

Expanded text:
les descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritaest Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem magnum superpositum puteo. Figuraliter per oves, justorum populi
Abbreviated transcription (Latin):
C apud eñĩ uiri: xp̃e ẽ. Qͥs enĩ nescit xp̃m abunctione appellari ͤ domꝰ autẽ
dĩ: quia ibi natus ẽ. xp̃c in bethleem. Porta uͦ celi: qi ibi in t̾ram descendit. et¬
inde iterũ ad celũ conscendit. Erectio aũ lapidis: resurrectio xp̃i ẽ. Porro sca¬
la xp̃e ẽ: qui diẽ. ego sũ uia. ł hanc ascendebant ⁊ descendebant angłi: inqͥb
significati st̃ euãglistȩ ⁊ p̃dicatores xͥ. Ascendentes utiq: cũ ad intelligendã
eius suꝑ eminentissimã diuinitatẽ excedunt uniu̾sã ereaturã ut eũ inue¬
niant in pͥncipio uerbũ dm̃ apud dm̃ ꝑ quẽ facta st̃ om̃ia. Descendentes autẽ:
ut eũ inueniant factũ ex muliere factũ sub lege. ut eos qui sub lege erant redi¬
meret. In illa enĩ scala at̾ra usq incelũ. a carne usq ad sp̃m: qr in illa carnales
ꝑficiendo uelud ascendendo spiritales fiunt. Ad qͦs lacte nutͥendos etiã ipsi sp̃a¬

Expanded text:
 enim viri Christus est . Quis enim nescit Christum ab unctione appellari. Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem, porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant et descendebant angeli, in quibus significati sunt evangelistae, praedicatores Christi, ascendentes utique cum inveniant. In principio verbum apud Deum, per quem facta sunt omnia . Descendentes autem ut eum inveniant, Factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, e carne usque ad spiritum, quia in illa carnales proficiendo, velut ascendendo spiritales, fiunt, ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spirita
Abbreviated transcription (Latin):
na sapiunt: nec noua condi patiunt᷑. nec uet̾a purgare sinunt. Euangl̃i¬
ꝑ uruu̾sũ orbem t̾rȩ foderunt puteos ⁊ aquã om̃ib ostendert̃. baptiz antes
apłi om̃s gentes in nomine patris et filii et sp̃c scĩ. s quid÷ quod puteos¬

Expanded text:
na sapiunt, nec nova adhuc condi patiuntur, nec vetera purgari evangelina sapiunt, nec nova adhuc condi patiuntur, nec vetera purgari evangeliper universum orbem terrae, foderunt puteos, et aquam omnibus ostenderunt, baptizantes apostoli omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Sed quid est quo
Abbreviated transcription (Latin):
eos implentes humo. & Rłqͣ. Quis ẽ. iste ysaac nisi saluator nr̃: qui dũ descen¬
disset inistũ torrentẽ gerarã: pͥmũ omĩum illos puteos fode uult quos fo¬
derant pueri patris sui. Moyses pureũ legis foderat: dauid. Salomon. et
ꝓpħe. libros scͥpserunt uet̾is testam̃ti. quos tam̃ terrena ⁊ sordida repleue
quecũq lex ⁊ ꝓphete dixerunt. de ipso dixerunt: rixati sunt cũ eo palesti¬
ni.id: uidei a regno dĩ alieni. S discessit ab eis. nonenĩ pot̃ ẽẽ. cũ his qui in
puteis aquã habe nolunt s t̾ram: et dic̃ eis. Eoce relinquet᷑ uob: domus ur̃a
deserta. F odit gͦ ysaac nouũ puteũ: ĩmo pueri ysaac fodiunt. Pueri st̃ ysa¬
uł doctores: qui om̃s noui testam̃ti puteũ foderunt ⁊ inuenert̃. aquã iniuã
quȩ sit fons aquȩ salientis in uitã et̃nam. S ꝓhis adhuc alt̾eant᷑ illi qui t̾re¬

Expanded text:
eos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum desceneos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat; David, Salomon et prophetae, libros scripserunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleverquaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Philistini, id est, Judaei, a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam habere nolunt, sed terram. Et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, immo Isaac pueri fodiunt. Pueri sunt Isaui qui omnes novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam . Sed pro his adhuc altercantur illi qui terre
Abbreviated transcription (Latin):
me suꝑ trã: abiit ysaac ad abimelech regẽ palestinoꝵ in gerarã ex p̃cepto
⁊ benedictione dñi. ibiq rebeccã uxorẽ suã timoris causa finx̃ sororẽ. Quã
rex aliengena ysaac coniuigẽ tẽ esse cognouit: qͣndo eũ ludentẽ cũ ea ui¬
dic. Quid aũ sibi uelit insacram̃to xp̃i eccłiȩ qͦd tantꝰ patͥarcha cũ coniuge
atur. & inueniet eũ maiestatẽ suã qua in forma ddĩ aequalis ẽ. patri paulisꝑ
abscondisse in forma serui. ut eiꝰ capax. eẽ. humana infirmitas possetq
qͥd non conuenient̃ futuroꝵ p̃mintiationi accõmodatu si ꝓpħa dĩ carnale
aliqͥd lusit ut eũ caꝑet affectus uxoris. cũ ipsũ uerbũ dĩ caro factũ sit ut
habitaret in nob. Post hec refert scͥptura qđ ysaac postquã benedixit il¬
lũ dñs ⁊ magnificatꝰ ẽ. ualde: aggressus ẽ. opus ⁊ cepit fode pudeos quos
foderant pueri patͥs eius abrahe. Sed inuidentes ei palestini: obstruxerunt eoss

Expanded text:
me super terram, abiit Isaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara, ex praecepto, et benedictione Domini; ibique Rebeccam uxorem suam timoris causa finxit sororem. Quam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea ludentem vidit.atur, et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est abscondisse se in formam servi, ut illius capax esse humana infirmitas posset, quid non convenienter faliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum Verbum Dei caro factum sit ut habitaret in nobis? Post haec refert Scriptura quod Isaac postquam benedixit illum Dominus et magnificatus est valde, aggressus est opus et coepit fodere puteos quos foderant pueri patris sui Abraham, sed invidentes ei Palaestini, obstruxerant eos,
Abbreviated transcription (Latin):
li: erit benedictio tua. Inpinguedine utiq t̃rȩ: in fecunditate rerũ ⁊ po¬
tentia regni quȩ in illo popło fuit. Et in rore celi erit benedictio tua: id÷
in eloqͥis ddĩ. Ipsis eñi credita st̃ eloquia dei: ⁊ legis testam̃ta. Uiues gladio:
uies: minori scilicet popło xp̃iano. Tempusq ueniet cũ excuties ⁊ soluas iu¬
gũ de ceruicibꝰ tuis: dũ ꝑ agnitionẽ fidĩ ad grãm xp̃i conu̾sus deposueris onꝰ
legis qͣndo iam non seruus popło minori. ħ ꝑ fidẽ fr̃ uocaberis. Igit᷑ esau pꝰ
benedictionẽ patͥs: inuidiȩ stimulis concitatꝰ: nece fr̃ĩ suo iacob fraudulent᷑¬
ercogitat. Hoc ninurũ ⁊̃ uidaicꝰ popłs in xp̃o p̃meditatꝰ: non solũ dñmpa¬
tibulo crucis tradidit. uerũ etiã credentes in illo usq ad effusionẽ sanguinis
psecutꝰ ẽ. Iacob aũ dolos fugiens fr̃is: relicta domo patria. uł parentib ua¬
dit in regionẽ longinquã: ut acciꝑet sibi uxorẽ. Moralit̃ xp̃c relictis paren¬

Expanded text:
 erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio,  veniet cum excuties et solvas jugum de cervicibus tuis, dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus deposueris onus legis, quando non servis populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Chr
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ xp̃i. ñ intelligebant passionẽ. xp̃i. ideo ñ ꝑuenerunt ad locũ
sacͥficii. Cur aũ duo serui. nͥ qi popłs ipse in duas partes dundendꝰ erat ÷
qͦd factũ ẽ. salomone peccante: qͣndo diuisus ẽ. idẽ popłs loco regni ñ erro
iuda. asinus autẽ illȩ: insensata ẽ. stulticia iudeoꝵ. Ista insensata stulti¬
cia portabat omĩa sacram̃ta: ⁊ qđ ferebat nesciebat. Iam qđ dictum est
eis expectate hic cũ asino postqͣm adorauerimꝰ reu̾temur ad uos: apłm audi.¬

Expanded text:
humilitatem Christi, non intelligebant passionem Christi, ideo non pervenerunt ad locum humilitatem Christi, non intelligebant passionem Christi, ideo non pervenerunt ad locum sacrificii. Cur autem duo servi, nisi quia ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante, quando divisus est idem populus loco regni, non error praevaricatrix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum: ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis, Exspectate hic cum asino, postquam adoraverimus revertemur ad vos; Apostolum audi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. in xp̃o ⁊ in eccłia: completũ ẽ. sexta etate scłi. quȩ senectã significat
abrahȩ quia ipsũ sacram̃tũ dõ iam longeuũ erat. Et senectus sarre: in plebe dĩ.
et in xp̃o tanqͣm in ysaac om̃s nati sumꝰ. Quẽ partũ eccłia in fine tempoꝵ mur¬
bili dĩgr̃a: non naturali fecunditate ꝓcreauit. Iam dehinc deseqͣndis historie
sacram̃tis qđ imaginarie p̃tendebat : Inspiciendũ ẽ. Quis gͦ in abrahã ut p̃dic¬
tum ẽ. ꝑ illã imolationẽ figurabat᷑. nisi pater excelsꝰ: Quis in ysaãe nisi xp̃s:¬
slam sic̃ abrahã unicũ et dilectũ filiũ deo uictimã obtulit: tea dñs unicũ fi¬
liũ suũ ꝓ nobis om̃ib tradidit. Et sicut in ysaac ipse sibi ligna portabat quib
erat imponendus: ita et xp̃c gestabat in humeris lignũ crucis in quo erat:
crucifigendus. duo aũ serui illi dimissi ⁊ non ꝑducti ad locũ sacͥficii. iudeos
figurabant. qui cũ seruiliter uiuerent. ⁊ carnalit̾ saperent: ñ intelligebant

Expanded text:
o et Ecclesia ; et completa est sexta aetate saeculi, quae senecta significatur Abrahae, quia ipsum sacramentum Dei jam longaevum erat; et senectus Sarae in plebe Dei, et in Christo tanquam in Isaac omnes nati sumus, quem patrum Ecclesia in fine temporum, mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate procreavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per illam immolationem figurabat, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, lium suum pro nobis omnibus tradidit; et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat imponendus, ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii, Judaeos figurabant, qui cum serviliter viverent, et carnaliter saperent, non intelligebant
Abbreviated transcription (Latin):
derisit: ⁊ uidei xͥ mortẽ uidentes. subsannauert̃. Sem uͦ ⁊ iafeth: tanqͣm
duo popłi ex circũcisione ⁊ p̃putio eredentes: cognita nuditate patris.
qr significabat᷑ passio saluatoris sum̃tes uestim̃tũ posuer̃ supͣ dorsa sua. ⁊ intrã¬

Expanded text:
risti mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam risti mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentes, cognita nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt super dorsa sua, et intran
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus carnẽ : pꝰmodũ aũ exeunt noe ⁊uxor eiꝰ. filii eiꝰ. ⁊ uxores filioꝵ eius.
Hoc ẽ. c̃iuncti mascłi ⁊ femine: quia in fine scłi atq in resurrectione iustoꝵ
om̃imoda et ꝑfecta pace spui corpꝰ adherebit nulla mortalitatis indigen¬
tia uł c̃cupiscenti resistente. Quod dant᷑ eis inescã cuncta animalia: sicut
care: ne uita pͥstina qͣsi suffocata inconscientia teneat᷑. s habeant tanꝗͣ
effusionẽ ꝑ c̃fessionẽ. Qͦd uͦ testam̃tũ posuit ds̃ int̾ se ⁊ homines. atq oẽm
animã uiuã ne ꝑdat eã diluuio. arcũ scilicet qͥ apparet innubibꝰ qͥ nũꝗͥ
nea quã plãtauit inebriatꝰ: noe. ⁊ nudatꝰ÷ indomo sua. cui ñ appareat xͥ¬
ẽẽ. figurã : qui inebͥatꝰ ẽ. dũ passus ẽ: nudatꝰ ẽ. dũ crucifixꝰ ẽ. In domo
sua. id÷ ingente sua. ⁊ indomesticis sanguinis sui utiq uideis. Tũc enĩ
nudata ẽ. mortalitas carnis eiꝰ. quã nuditatẽ id passionẽ xͥ uidens chã¬

Expanded text:
modum autem exeunt Noe et uxor ejus, filii ejus, et uxores filiorum ejus. Hoc est, conjuncti masculi et feminae, quia in fine saeculi, et in resurrectione justorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit in illa mortalitatis indigentia vel concupiscentia resistente. Quod dantur eis in escam cuncta ancare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et hoanimam vivam, ne perdat eam diluvio, arcum scilicet, qui apparet in nubibus, qui nunea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat esse figura, qui inebriatus est dum passus est? Nudatus est, dum crucifixus est in domo sua, id est, in gente sua, et in domesticis sanguinis sui utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, quam nuditatem, id est, passionem Chris