comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esterna die cum ad me pleriq mona¬
chi uenissent: inter fabulas uiges.
longumq sermonem.mentio incidit
libelli mei quem de uita beati mar
tini edidi: studioseq eum a multis legi. libentis¬
sime audiebam. Interea indicatur michi dixis¬
se quendam malo spũ concitatum. cur martinꝰ
qui mortuos suscitasset flammas domib de¬
pulisset: ipse nuꝑ adustus incendio. ꝑiculose
fuisset obnorius passiomi. O istum quisquis
est miserum: iudeorum in uerbis eius ꝑfidiam
& dicta cognoscimus: qui in cruce positũ dñm
his uerbis increpabant. Alios saluos fecit: seip¬
sum saluum facere non potest.Uere iste plane
quicumq est si illis temporib natus esset & in
Dñm hac uoce dicere potuisset: qui simili sc̃m
dñi blasphemat exemplo. Quid ergo quisqͥs es e
Martinus ideo non potens. ideo non sc̃s: quia est ꝑi¬
clitatus incendio.a O beatum. & ꝑ omnia similẽ
apłis: etiam in his conuitiis uirum. Nempe hoc
&e de paulo gentiles cum eum uiꝑa momordis¬

Expanded text:
Hesterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce potuisset dicere, qui similini blasfemat exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordis
Abbreviated transcription (Latin):
fuere insectatores eius. licet pauci ad modum:
non alii tam̃ qmͣ ep̃i ferebantur Nec uero
quemqmͣ nominari necesse est: licet nosmetip¬
sos pleriq circumlatrent: sufficit ut siquis le
gerit hec & agnouerit: erubescat. Nam si irasci¬
tur. de se ipse dictum fatebitur: cum fortasse
nos de aliis senserimus. Non refugimus autẽ
ut siqui eiusmodi sunt: nos quoq cum tali ui¬
ro oderint. Illud facile confido: omnib scĩs
opusculum istud gratum fore. De cetero siquiᷤᷤ
hec infideliter legerit: ipse peccabit. Ego michi
conscius sum: me rerum fide & amore xp̃i impul¬
sum ut scriberem: Manifesta exposuisse. uera
dixisse: paratumq ut spero habebit a dõ premi¬
um. non quicumq legerit: sed quicumq credi

Expanded text:
fere insectatores eius, licet pauci admodum, fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque credi
Abbreviated transcription (Latin):
neminem dampnans: nulli malum pro malo
recddens. Tantam quippe aduersus omnes inu¬
rias patientiam assumpserat: ut cum esset sum¬
mus sacerdos: impune etiam ab infimis clericis
lederetur. Nec ꝓpter id eos aut loco umqͣm
amouerit: aut a sua quantum in ipso fuit ca¬
ritate reppulerit. Nemo umqm illum iudio
iratum: nemo merentem: nemo ridentem.
Unus idemq semꝑ. celestem quodam modo leti¬
tiam uultu preferens: extra naturam homi¬
nis uidebatur. Numqͣm m illius ore nisi
xp̃c: numqͣm in illius corde nisi pieras: nisi
pax: nisi miscdia inerat. Plerumq etiam pro
eorum qui obtrectatores illius uidebantur
solebat flere peccatis: qui remotum & quietũ
uenenatis linguis & iuꝑeo ore carpebant. Et
uere nonnullos ex ꝑti sumus inuidos uirtu¬
tib uiteq eius: qui in illo oderant. quod in
se non uidebant: &e quod imitari non ualebañ.
ꝗtq o nefas dolendum & ingemiscendum: non alii

Expanded text:
neminem damnans, nulli malum pro malo neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerentem, nemo ridentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii
Abbreviated transcription (Latin):
umqm uere ꝓfiteor. nulla explicat oratio. Illã
sailicet ꝑseuerantiam & temꝑamentum in absti¬
nentia & ieiumis. potentiam in uigiliis & orati¬
onib: noctesq ab eo ꝑinde ac dies actas: nui¬
lumq uacuum ab oꝑe dei tempus. quo uel
otio indulserit uel negotio. induis. s nec cybo aut
sompno.quidem: nisi in quantum nature neces¬
sitas cogebat. uere fatebor: non si ipse ut aiuñ
ab inferis homerus emergeret posset exponere.
Adeo omnia maiora in mrartino sunt: qm ut u̾bis
concipi queant. Nulla unqm bora momen¬
tumq preteriit: quo non aut orationi incum¬
beret. aut insisteret lectioni. Quamqmͣ etiam
inter legendum aut siquid aliud forte agebat
numqm animus ab oratione laxabatur. Esi¬
mirum ut fabrsꝰ ferrarii moris est. qui int̾ õꝑan¬
dum pro quodam laboris leuamine incudem
suam referiunt: ita martinus etiam dum aliud
agere uideretur: semper orabat. O uere beatus
in quo dolus non fuit. Nemmem iudicans:

Expanded text:
umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans,
Abbreviated transcription (Latin):
seculo. tante fidei uirtutisq documentum. cum
scłm sententiam dñi diues & possidens multa
uendendo omnia & dando pauꝑib. quod erat
facto impossibile: possibile fecit exemplo. Iam
uero in uerbis & confabulatione eius quanta
grauitas: quanta dignitas erat: Qmͣ alacer. qm
hanc partem incredulos scio. quippe quos uide¬
rim meipso etiam referente non credere. ih̃m testor
spemq communem me ex nullius umqm ore
tantum scientie. tantum ingenii.tam boni. &
tam puri sermonis audisse. quantũ Martini
iuitutib. Quantula est ista laudatio: nisi qd̃
mirum est homini illiterato. nec hanc quidem
grãm defuisse. Sed iam finem liber postulat:
sermo claudendus est: Hon quod omnia que
de martino fuerant dicenda defecerint: sed qͥa
nos ut mertes poete extremo in oꝑe negligentes:
uicti macerie mole succumbimus. Mam & si
tacta illius explicari uerbis uicumq potuerunt:
onem. & animum celo semper intentum: nulla

Expanded text:
saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quamhanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, nam et animum caelo semper intentum nulla
Abbreviated transcription (Latin):
potest qua me humilitate. qua benignitate
susceꝑtt. Congratulatus plurimum ce gaui¬
sus in dño. quod tanti essec habitus a nobis:
quem ꝑegrinatione suscepta expetissemus.
Miserum me:pene non audeo confiteri. Cum
me sco conuiuio suo dignatus est adhibere:
aquam manib nr̃is ipse obtulit: ad uesꝑam
autem ipse nobis pedes abluit: nec reniti aut
contraire constantia fuit. Ita auctoritate illiꝰ
oppressus sum: ut nefas putarem. si non ac¬
quieuissem. Sermo autem illius apud nos¬
non alius fuit: qm mundi huius illecebras
& seculi onera relinquenda: ut dñm iħm libe¬
n expeditiq sequeremur. Prestantissimumq
nobis presentium tempoꝵ illustris uiri pau¬
lini cuius supra mentionem fecimus exemplũ
ingerebat: qui summis opib abiectis. xp̃m se¬
cutus. solus pene his temporib euu᷑ngłica pre¬
cepta complesset. Illum nobis sequendum. illũ
clamabat imitandum: beatumq esse presenti

Expanded text:
potest qua me humilitate, qua benignitate potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens
Abbreviated transcription (Latin):
martinus taceret. nec quicqͣm responsi referret:
iterare ausus est diabolus professionis audatiã.
Martine quid dubitas credere cum uideas & x pe
ego sum. Tum ille reuelante sibi sp̃u ut in¬
tem uenturum esse predixit. Ega xp̃m nsi
in eo habitu formaq qua passus est: nisi crucd̾
stigmata ꝓferentem uenisse non credam. Ad han
uocem statim ille ut fumus euanuit: & cellulã
tanto fetore compleuit: ut indubia inditia re¬
linqueret. diabolum se fuisse. Hoc ita gestum
ut supra retulimus. ex ipsius orartim ore cogno
ui: nequis forte existimet fabulosum. .x xui
am cumolim audita fide eius. uita atq
uirtutib desiderio illius estuaremus: gra¬
sam nobis ad eum uidendum ꝑegrinationem
suscepimus: simul quia iam ardebat animus
uitam illius scribere. partim ab illo inquantũ
ipse interrogari potuit sciscitati sumus: par¬
tum ab his qui interfuerant uel sciebant cog¬
nouimus. Quo quidem tempore credi non

Expanded text:
Martinus taceret nec quidquam responsi referret, Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rvi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ꝓpter quod eum postea ab episcopatu deiec¬
tum uidimus. Pleriq etiam nobis e fratribus
retulerunt. eodem tempore inoriente quendã
extitisse: qui se ioh̃em esse iactitaret. Ex quo co¬
nicere possumus: istiusmodi pseudo ꝓph̃is existen¬
tib antixp̃i aduentum immmere: qui iam in
nstis mysterium iniquitatis oꝑatur. Nec enim
pretereundum uidetur: quanta martinum sub
die premissa pre se &e incircuitu ip̃sa luce pur¬
purea. quo facilius claritate assumpti fulgoris
illuderet: ueste etiam regia indutus: diademate
ex gemimis auroq redimitus: calceis auro uuitis:
sereno ore. leta facie: ut nichil minus qm dia¬
bolus putaretur: õranti incellula astitit. Oũq
Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus:
diu multumq ambo silentium tenuerunt:
Tum prior diabolus. Agnosce inquit martine
quem cernis. Xp̃c ego sum descensurus ad terrã.¬
sed prius me manifestare tibi uolui. Ad hec cum

Expanded text:
ret: propter quod eum postea ab episcopatu deiecret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum
Abbreviated transcription (Latin):
debatur. Interea clarus frẽs ammonet: oratio¬
ni instare ut manifestius eis dñs quidnam ẽt
ostenderet. Itaq reliquum noctis hmnis et¬
psalmis consumitur. Atubi illuxit dies. appre¬
hensum dextera trahere ad martinum uolebat:
bene conscius illudi illum diaboli arte ñ posse
Tunc uero reniti ac reclamare miser cepit: inter¬
dictums sibi esse dicebat. ne se martino ostende¬
ret. Cumq inuitum ire compeuerent: inter¬
trahentium manus uestis euanuit. Tnde
quis dubitet hanc etiam martim fuisse untutẽ.
ut fantasiam suam diabolus cum erat martim
oculis ingerenda. dissimulare diutius. aut te¬
gere non posset  Ammaduersum est tamen eo¬
dem fere tempore fuisse in hispanis iuuienem:
qui cum sibi multis signis auctoritatem para¬
usset. eousq elatus est. ut se helyam profiteret᷑
Quod cum pleriq temere credidissent: addidit
ut se.xp̃m  diceret: In quo etiam adeo illusit: ut
eum quidam ep̾s rufus nomine ut dñm adora¬

Expanded text:
debatur. Interea Clarus fratres admonet oratiodebatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire competrahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adora
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Ille ei iram dñi & presentes plagas. cur sc̃o
non crederet comminari. Postremo in hanc uo¬
cemerupisse fertur. Ecce hac nocte uestem mͥ
candidam dñs de celo dabit: qua indutus in
medio ur̃m diuersabor: idq uobis signum erit
me in łi esse uirtutẽ : qui dei ueste donatus sim.
Tum uero grandis omnium ad hanc ꝓfessionẽ
expectatio. Itaq ad mediam fere noctem fremi
tu exͣuitantium commoueri omne monasteriũ
loco uisum est. ¶ellulam autem qua idem
re luminib: fremitusq in ea discurrentium.
& murmur quoddam multarum uocum. au¬
diebatur. Dem facto silentio egressus. unum
tus ostendit. Obstupefactus ille conuocat cete¬
ros: ipse etiam clarus accurrit: adhibitoq lumi¬
ne uestem omnes diligenter inspiciunt. Erat
autem summa mollitie. candore eximio. mican¬
ti purpura: nec tamen cuius esset generis uit
uelleris. poterat agnosci. uriosius tamen ocłis
aut digitis adtractata. non aliud qm uestis iu¬

Expanded text:
rat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto rat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idemre luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto siltendit. Obstupefactus ille convocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis vi
Abbreviated transcription (Latin):
miraculo. recte memorie mandabitur. in exẽ¬
plum cauendi: siquid uspiam deinceps tale
contigerit. Clarus quidam nomine adole¬
scens nobilissimus mox prb̃r nunc felici beatꝰ
excessu: cum relictis omnib se ad martinum
contulisset. breui tempore ad summum fidei
uirtutumq omnium culmen enituit. Itaq
cum haud longe sibi ab ep̃i monasterio taber¬
naculum constituisset: multiq apuo eũ fr̃s
commorarentur:iuuenis quidam ad eum
anatholius nomine sub professione monachi
omni humilitate atq innocentia mentitus ac¬
cessit: habitauitq aliquandiu in commune
cum ceteris. Dein procedente tempore angłos
apud se loqui solere dicebat. Cum fidem nul¬
lus adhiberet: signis quibdam plerosq ad cre-¬
dendum cohortabatur. Postremo eousq pro¬
cessit: utt inter se ac dm̃ angłos ciscurrere pre¬
dicaret: iamq se unum ex ꝓph̃is haberi uolebat.
latus tamen. nequaqͣm ad credendum cogi pote¬

Expanded text:
miraculo recte memoriae mandabitur, in exemmiraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi pote
Abbreviated transcription (Latin):
olim baptismum diuersis errorib ꝑdidissent.
conuersos postea recepisset: & exponentẽ crimi¬
na singulorum: martinum diabolo repugnan¬
tem respondisse constanter: antiqua delicta
melioris uite conuersatione purgari: &e ꝑ mise¬
ricordiam dñi absoluendos esse peccatis: qui
peccare desinerent. Contradicente diabolo non
ꝑtinere ad ueniam criminosos: &e semel lapsis
nullam a dño prestari clementiam: tunc in hanc
uocem fertur exclamasse martinus. Situipse o
miserabilis ab hominum insectatione desisteres:
& te factorum tuorum uel hoc tempore cum di¬
es iudicii in proximo est peniteret: ego tͥ uere
scã de dñi pietate presumptio: in qua ce si
auctoritatem prestare non potuit. ostendit af¬
sectum. Et quia de diabolo eiusdemq artib
sermo exortus est: non ab re uidetur. licet extrmn¬
secus referre quod gestum est: quia & quedã
in eo martim uirtutum portio est: &e res digna

Expanded text:
olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna
Abbreviated transcription (Latin):
inguina cornu iniecisse. Nec multopost uttam
redadidit. At ideris quo uidicio dñi diabolo dda¬
ta fuerat hec potestas. In martino illud mira¬
bile erat: quod non solum hoc quod supra re¬
tulimus: sed multa istiusmodi quotiens acci¬
dissent longe ante preuidebat: & sibi nuntiata
fr̃ib indicabat. Erequenter autem diabolus
dum mille nocendi artib scm uirum conaba¬
tur illudere. uisibilem se ei formis diuersissimis
ingerebat. Nam interdum in ioius persona.
plerumq mercurii: ꝑsepe enim se ueneris
ac minerue transfiguratum uultib offerebat
Aduersus quem semꝑ interritus: signo c rucis
ce orationis auxilio protegebat. Audiebant᷑
plerumq conuitia quib illum turba demo¬
num ꝓterius uocib increpabat: sed omnia
falsa & uana cognoscens: non mouebat᷑ obiectis.
Testabantur etiam aliqui ex fr̃ib audisse se de¬
monem ꝓterius oartinum uocib increpantẽ:
cur intra monasterium aliquos ex fr̃ib qui

Expanded text:
inguina cornu adegisse. nec multo post uitam inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
transtulisset: qualibet ab eo sub imagine iuderet᷑
Quod cum diabolus sciret. se effugere non posse:
non posset insidus. Quodam autem tempore
cornu bouis in manu cruentum tenens: cum in¬
genti fremitu cellulam eius irrupit:cruentãq
ostentans dexteram: & admisso recens scelere
congaudens. Ubi est inquit orartine uirtꝰ tua. a
Unum de tuis modo interfeci. Tunc ille conuo¬
catis fr̃ib: refert quid diabolus indicasset.
S ollicitos esse precepit ꝑ cellulas singulorum:
quisnam hoc casu fuissec affectus. Neminem
quidem deesse de monachis. s unum rusticũ
mercede conductum ut uehiculo ligna defer¬
ret isse ad siluam nuntiant. Iubet igit᷑ aliqͦs¬
ire ei obuiam. Ita haut longe a monasterio iam
pene exammis inuenitur. Extremum tamen
sp̃m trahens. indicat fr̃ib casum mortis & uul¬
neris. iunctis scilicet bobus. dum dissoluta artiꝰ
lora constringit: bouem sibi excusso capite int̾

Expanded text:
transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singuquisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliqire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter
Abbreviated transcription (Latin):
regem ipsum. aut eos qui a rege erant proximi
prb̃ro pretulisset. Quod factum: imꝑator om̃sq
qui tunc aderant ita admirati sunt: ut hoc
ipsum eis in quo contempti fuerant placeret
Celeberrimumq: ꝑ omne palatium fuit. fecisse
oartinum in regis prandio: quod in infimoꝵ
oximo longe ante predixit futurũ. ut si ad
italiam ꝑgeret quo ire cupiebat. bellum ualen¬
tiniano imꝑatori inferens: sciret se primo qui¬
dem impetu futurum esse uictorem: s paruo
post tempore esse ꝑiturum. Quod quidem tea
iudimus. Uam primo aduentu eius ualenti¬
nianus in fugam uersus est Dem post annũ
fere resumptis uirib. captum intra aquileie
muros oraximum interfecit.
onstat autem etiam angłos ab eo plerumq uisoᷤ:¬
ita ut conserto inuicem apud eum sermone
tam conspicabilem & subiectum oculis ha¬
bebat: ut siue se in ꝓpria substantia contineret.
siue in diuersas figuras spiitalesq nequitias

Expanded text:
regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum demque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angita ut conserto invicem apud eum sermone tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae
Abbreviated transcription (Latin):
disse. & non alienam ab eo dĩ uoluntatẽ uideri:
penes quem iam incredibili euentu uictoria
fuisset: nullumq ex aduersarus nisi in acie
occubuisse: tandem uictus uel ratione uel
precib. ad coniuiuium uenit: mirum in mo¬
dum gaudente rege. quod id impetrasset
Conuiue autem aderant ueluti ad diem festũ
euocati. summi atq illustres uiri: prefectus.
idemq consul tuodius. uir quo nichil um¬
qm̃ illo iustius fuit. comites duo: summa po¬
testate prediti. fr̃ regis & patruus. Medius
inter hos orartini prb̃r accubuerat: ipse autẽ
sellula iuxta regem posita consederat. Ad
medium fere conuiuium ut moris est. pate¬
ram regi minister optulit. Ille. scõ admodum
ep̃o potius dari iuber: expectans atq ambiers
ut ab illius dextera poculum sumeret Sea
orartinus ubi ebibit: pateram prb̃ro suo tradidit.
nullum scilicet existimans digniorem. qui pos
set prior bibere. Nec integrum sibi fore: si aut

Expanded text:
disse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, disse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut
Abbreviated transcription (Latin):
fastidium. Etq ut minora tantum ĩseram:
qmuis ut est nr̃orum etas temporum quibus
iam depraͣta omnia atq corrupta sunt: ut pene
ꝑrecipuum sit. adulationi regie sacerdotalem
non cessisse constantiam.x.XIii¬
um ad imꝑatorem maximum ferocis
ingenii uirum & bellorum ciuilium uictoria
elatum. plures ex diuersis partib ep̃i conue¬
nissent. & feda cuca principem omnium adula¬
latio notaretur: seq degeneri inconstantia regie¬
clientele sacerdotalis dignitas subdidisset: in
solo martino apłica auctoritas ꝑmanebat. Nã
& si ꝓ aliquib supplicandum regi fuit: imꝑa¬
uit potius qm̃ rogauit. Et a comuuio eius
frequenter abstinuit.rogatus.dicens se mense
eus participem esse non posse. qui imꝑatores
unum regno: alterum uita expulisset. Postremo
cum maximus se non sponte sumpsisse imꝑiũ
affirmaret. sed impositam sibi amilitibus
diuino nutu regni necessitatem. armis defen¬

Expanded text:
fastidium. Adque ut minora tantis inseram — fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seqclientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica dignitas permanebat. Nam etsi pro aliquibus supplicandum regi fuit, imperavit potius, quam rogavit, et ad convivium eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse nounum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defen
Abbreviated transcription (Latin):
eius. que ꝑ absentem licet curata esset obtulit::
neq ab alio eam qmͣ a martino eam habitu uir¬
ginitatis imposito passus est consecrari. xxi¬
aulinus uero uir magni postmodum tu¬
turus exempli cum oculum grauiterdole¬
re cepisset. & iam pupillam euis crassior nubes
suꝑducta terisset: oculum ei martinus peniculo
contigit: pristinamq ei sanitatem sublato omni
casu quodam esset de cenaculo deuolutus. et ꝑ
confragosos scale gradus decidens. multis uulne¬
rib esset affectus: cum exanimis iam iaceret in
ceallula & immodicis dolorib cruciaretur: nocte
ei an¬
głs uisus eluere uulnera. & salubri
unguine contusi corꝑis membra contingere: atq
ita postera die restitutus est sanitati: ut nichil
umqͣm ꝑtulisse incommodi putaretur. S ed qͥa
longum est ire ꝑsingula: sufficiant hec uel pau¬
ca de plurimis: satisq sit nos & in excellentib
non subtrahere ueritatẽ. & in multis uitare

Expanded text:
quae per absentem licet curata esset, obtulit, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni  casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de pnon subtrahere ueritatem et in multis uitare
Abbreviated transcription (Latin):
pud parisius uero dum portam ⁊ yiiii¬
ciuitatis illuis magnis secum turbis eun¬
tib introiret: leprosum miserabili facie horren¬
tib cunctis osculatus est atq benedixit: qui sta¬
tim ab omni malo emundatus est. Postera die
ad eccł̃iam ueniens. nitenti cute: gras ꝓ sanitate
quam receꝑat agebat. Sed nec hoc pretereundũ
est: quod fimbrie uestimento eius cilitioq de-¬
tracte:. crebras suꝑ infirmantib egere urtutes.
Iam cum aut digitis illigate aut collo indite sns¬
ꝑsepe ab egrotantib morbos effugauerunt.
aborius autem uir p̾fectorius scĩ admodũ
&& fidelis ingenii: cumfilia eius gra ens se n uissi¬
mis quartanis febrib ureretur: epłam martim
que casu ad cum delata fuerat. pectori puelle in
ipso accessu ardoris inseruit: statimq fugata fe¬
bris est. Que res aput arborium in tantum ua¬
luit: ut statim puellam deo uoueret: & ꝑpetue
uirginitati dicaret. P rofectusq ad martinum
puellam ei presens ob uirtutum testimonium

Expanded text:
pud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
uuidi noluerunt: quia si uirtutes illius nosseñ:
sua uitia cognouissent. Horreo dicere. quodi
nuꝑ audiui infelicem dixisse nescio quem: te in
ilo libio tuo plura mentitum. Non est hominis
uox ista: sed diaboli. Nec mrartino in hac par¬
te detrahitur: sed fidei euungłice derogatur.
Nam cum dñs ipse testatus sit istiusmodi oꝑa
que martinus impleuit ab omnib fidelib
esse facienda: qui martinum non credit ista
fecisse: non credit. xp̃m ista dixisse. Sed infeli¬
ces. Aegeneres. somnolenti: que ipsi facere non
possunt facta ab ipso erubescunt: & malunt
illius negare uirtutes: qm suam inertiã  fiteri.
erum nobis ad alia ꝓperantib x uiiii
omnis istorum memoria relinquatur: tu
potius ut iam dudum desideraui. residua
uartini oꝑa contexe. At ego inqmͣ arbitror
rectius istucd a sallo esse poscendum: qui plu
ta nouerit. Neq enimignorare potuit: magistri
facta discipulus. Et qui non immerito istam

Expanded text:
uidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, uidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Messe facienda; qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. Sed infelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt: et malunt illius negare virtutes, quam suam inertiam confiteri. Verum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut jamdudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura noverit neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus, et qui non immerito istam
Abbreviated transcription (Latin):
tas atq inflatio obreperet noluisse. Orgo fate¬
aris necesse est in uaxtino omnium illorum qͦs
enumerasti fuisse iurtutes: mrartini autem.
in illis omnib non fuisse. Quid tu inquit
Postumianus  Ita mecum quasi non eadem
tecum sentiam: semperq senserim. sᷤ xuin¬
go uero quoadiuuam semꝑ &e sapiam.
egẏpti monachos predicabo: laudabo
anachoritas: mirabor heremitas: martinum
semꝑ excipiam. Non illi ego quemqm aude¬
bo monachorum: certe non ep̃orum quempram
compare. Hoc egyptus fatetur: hoc ħria: hoc
ethiops comꝑit: hoc indus audiuit: hoc par¬
thus & persa nouerunt. Nec ignorat armenia:
bosforus exclusa cognouit. Et postremo: fiquis
aut fortumatas insulas: aut glacialem frequen¬
tat. occeanum. Quo miserior est regio ista nĩatũ
que tantum uirum cum in ꝓximo habuerit:
nosse non meruit. Nec tamen huic crimin
miscebo populares: soli illum clerici: soli nesci¬
unt sacerdotes. Nec immerito nosse illum in¬

Expanded text:
itas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fateitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus non fuisse. Quid tu, inquit Postecum sentiam semperque senserim. go vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non econparare. hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops conperit, hoc Indus audiuit, hoc Parthus et Persa nouerunt, nec ignorat Armenia, Bosporus exclusa cognouit, et postremo si quis aut Fortunatas insulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio ista nostrorum, quae tantum uirum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum in
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie loquebantur. Iam uero aduersus ua-¬
nitatem atq iactantiam ita inuictum sp̃m
gessit: ut illa uitia fortiuis nemo contempserit:
curauerit: nec solum comitib aut prefectis.
sea ipsis etiam regib imꝑar c. Mmimum id qͥ¬
dem in illius uirtutib: sed credas uelim. non
solum uanitati. sed causis etiam atq occasio¬
nib uanitatis neminem fortius repugnasse.
Patua quidem. sed non pretereunda dicturus
sum: quia &e ille laudandus est. qui summa
preditus potestate. tam religiosam ad reueren¬
tiam beati uiri ostenderit uoluntatem. Me¬
mini uincentium prefectum uirum egregiũ.
&e quo nullus sit intra gallias omm uirtutũ
genere prestantior. dum turonos preteriret. a
orartino sepius poposcisse: ut ei conuiuium in
suo monasterio daret. In quo quidem exemplũ
beati ambrosii ep̃i preferebat: qui eo tempore
consules & prefectos subinde pascere ferebatur:
sed uirum altioris ingenii. ne qua ex hoc uam¬

Expanded text:
cotidie loquebantur. iam uero aduersus uacotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uan
Abbreviated transcription (Latin):
potiorem merito iudicaret . Puto enim istum
fuisse militem qui pugnauerit in iiquo loco:
& tamen uictor euaserit. Illos autem eque com¬
pone militib. sed qui ex equo loco. aut etiam de
suꝑiori certauerint. Quid eigo.. Et si ommum
cum pteclara retuleris: anemine retulisti mor¬
tuum suscitatum. Quo utiq uno te necesse est
confiteri: martino neminem conferendum.
Nam si admirandum est quod illum egyptium
flamma non attigit: iste quoq sepius imꝑa¬
uit incendns. Si reuoluas quod anachoritis
feritas bestiarum uicta succubuit: hic famili¬
ariter & rabiem bestiarum. & serpentium ue¬
nena compescuit. Quod si illum ei conferas
qui immundis spiritib obsessos uerbi im¬
ꝑio aut etiam fimbriarum uirtute curabat:
nec in hac quidem parte inferiorem fuisse
orartinum: multa documenta sunt. Si etiã
ad illum recurras qui setis sis ꝓ ueste contec¬
tus putatur ab angłis iusitari: cum isto angłi

Expanded text:
potiorem merito iudicaret? puta enim istum potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium cum praeclara retuleris, a nemine retulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli
Abbreviated transcription (Latin):
meum cogitationib recurrebam: merito ꝑspici¬
ens omnia illa que singuli diuersa fecissent. per
unum istum facile completa. Nam cum excel¬
sa retuleris. quod michi dixisse liceat pace scoꝵ:
nichil a te penitus audiui: in quo martinus es¬
umqͣm cum illius uiri meritis profiteor
conferendam esse iurtutem: ita &e illud animad¬
uerti decet. equa illum cum heremitis uel etiam
anachoritis conditione conferri. Iui enim ab̃i
omni impedimento liberi. celo tantum atq
anglis testib plane admirabilia docent᷑ oꝑari:
iste in medio cetu & conuersatione ppłorum. int̾
lericos dissidentes. inter ep̃os seuientes. cum fe¬
re cotidianis scandalis hinc atq inde premeret᷑:
in expugnabili tamen aduersus omnia uirtute
fundatus stecit: & tanta oꝑatus est: quanta ne
illi quidem quos ante audiuimus esse in here¬
mo uel fuisse. fecerunt. Acsi illi paria fecisseñ:
quis udex tam essec iniustus. ut non istum esse

Expanded text:
meum cogitationibus recurrebam, merito perspicimeum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa quae singuli diversa fecissent, per unum istum facile completa. Nam cum excelsa retuleris quod mihi dixisse liceat pace Sanctorum, nihil a te penitus audivi, in quo Martinus esset inferior. Sumquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse
Abbreviated transcription (Latin):
uigationis mee cursus longe ante ꝓgressus: cũ
ad affricam uenissem: iam ꝑ totam kartaginẽ
legebatur. Solus cum cyrenensis ille prb̃r non
habebat: sed me largiente descripsit. Nam qͥd
ego de alexandria loquar: ubi pene omnib ma¬
gis qm tibi notus est. Hic egyptum. nitriam.
thebaydam. ac tota menphitica regna transiuit.
Hunc ego in heremo a quodam sene legi uidi: cui
cum me familiarem tuum esse dixissem. & ab
illo & a multis fr̃ib hec michi iniuncta legatio
est: ut si umqm terras istas te incolume contigis¬
sem. ea te supplere compellerem: que in illo tuo
libro de untutib beati uiri ꝓfessus es precerisse.
Age ergo. quia non illa ate audire desidero. que
scripta sufficiunt: illa que cum uel ꝓpter legent¬
um ut credo fastidium preteristi: multis id una
mecum a te poscentib explicentur. Equidem
Postumiane inqm cum te iamdudum de sc̃oꝵ
iurtutib intentus audirem: tacitis ad martinũ

Expanded text:
uigationis meae cursum longe ante praegressus, cum uigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Pvirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum