comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se gignit nõ ĩdigebat utiq genitalib cũ saturnũ ip̃m ꝓcraret
si uõ huit et a filio abstissa st̾ ortus rerũ et naͣ oĩs interisset
Quid ꝙ ip̃i saturno nõ diuinũ mõ sensum s huanũ ꝙͦ adimũt
cũ affirmant eum fuisse saturnũ. ꝙ cursum et cõusionem spaciors
et tempoꝵ cõtiet eumq grȩte id ipm̃ nomen habẽ Rpopo e
eiũ dicit᷑ ꝗ est idem. ꝓ ꝯpo e idest spatiũ tempõis. Saturnꝰ aũt ẽ
appellat᷑ ꝙ saturet᷑ anñis. Nȩc Ciceronis u̾ba st̃ exponẽtis sententiam
stoycoꝵ. Quȩ ꝙͣ uana sit cu ĩ tellige̾ ꝓmptissim̃ ẽ. Si .n. saturnꝰ cȩli
est filiꝰ quõ potuit tuit tempꝰ e celo gigni aut celũ a tẽꝑe abscindi
aut potea tempꝰ ĩꝑio spoliari a filio ioue aut quõ iupiter nat ex
tempoe e aut ꝗb annis saturai possit ȩternitas. cui alts ẽ finis.

Expanded text:
per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet: per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet: si uero habuit et a filio abscisa sunt, ortus rerum et natura omnis interisset. quid quod ipsi Saturno non diuinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum adfirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conuersionem spatiorum ac temporum continet eumque Graece id ipsum nomen habere? Kpcvo; enim dicitur, qui est idem χρόνος id est spatium temporis, Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est fini
Abbreviated transcription (Latin):
sed hoĩes respectu elem̃ti qđ dr̃ cęlũ totã fabulã explodũt tanꝙ̃
ineptissiẽ fictã. Quã tñ stoici ut solẽt ad ronẽ phisitã conantur
uacae̾ uolũt ea ꝑte corpõis q̃ cõiũctione alteriꝰ egeret ad ꝓcreadũ
ꝗppe ꝗ oĩã que arripueit absumat. Ouidĩ ĩ fastis. nec tu aliud uestã
ꝙ uiuam ĩtellige flãm̃a. Hlataq de flama torpora nulla uides.
Iure ig̾ uirgo est q̃ semiã nlla remittit nec capit et comites uir¬
ginitatis amat uultano ꝙͦ id potuit ascribi qui qͥ putat᷑ ignis
et tñ eũ poetȩ nõ asciderũt. potuit et soli i quo est nã et causa
gignẽtu. Nam siñ solis igneo calore neq nasci quiꝙͣ neq augẽi
p̃t. ut nulli alii elem̃to magis op̾ sit genitalib ꝙͣ calõi cuiꝰ fetu cõ¬
cipiunt᷑ nascũt᷑ sstentantur oĩa. Postremo etĩa si ita sit ut uolũt

Expanded text:
sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur uacare uoluerunt ea parte corporis, quae coniunctione alterius egeret ad procreandum. quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam intellege flammam nataque de flamma corpora nulla uides. iure igitur uirgo est, quae semina nulla remittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis, et tamen eum poetae non absciderunt. potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium. nam sine Solis igneo calore neque nasci quicquam neque augeri potest, ut nulli alii elemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipiuntur nascuntur sustentantur omnia. postremo etiamsi ita sit ut uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdidit. Idq iupiter qđ ȩther uocat᷑ p̾tans pͥm̃ cęlũ noĩauit eãq hostã
quã ibi sacrauit totã adoleuit. Nec hie tatũ sacficasse uipiter ĩueit᷑.
Cȩsar qͦ ĩ arato refert aglaosthenen dicẽ Iouẽ cũ ex ĩsula naxo ad¬
uẜ tieinas ꝓficisceret᷑ et sacliciũ facẽt ĩ littore aglam ei ĩ auspitiũ
aduolasse quã uictor bono omĩe acceptã tutele sue sbingãit. Sacͣ
uo histoĩa etiã añ cõsedisse illi aglã ĩ capite atq ei regnũ põtẽdisse
testat᷑. Cui gͦ sacficae iupiter potuit nͥ eglo auo quẽ dicit Cuhemerꝰ
ĩ oceania nõtuũ et i opido aulacia sepultum.
Quando reuelauiñ insteia poetaꝵ ac fai arni parẽtes ĩuenimꝰ ad
urtutes eiꝰ et fcã redeamꝰ. Iust̾ ĩ regͦ fuit. pͥm̃ ex hoc ip̃o iã ds nõ ẽ
qđ fuit. deniq ꝙ ne iustꝰ ꝙͥ fuit s impiꝰ nõ mõ ĩ filios quos necauit

Expanded text:
indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans primus caelum nominauit eamque hostiam indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans primus caelum nominauit eamque hostiam quam ibi sacrifiauit, totam adoleuit. nec hic tantum sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato refert Aglaosthenen dicere, Iouem cum ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacrificium faceret in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante consedisse illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem dicit Euhemerus in Oceania mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus.  deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit,
Abbreviated transcription (Latin):
buta eent qui reges genuerãt potẽtissimos. Apparet gͦ nõ ex cȩlo
natum ẽẽ qđ fieri non p̃t. sed ex eo hoĩe cui nom̃ urano fuit.
qd ẽẽ uerum Trimegistus auctor ẽ. qui cũ dicẽt ad modũ paucos
extitisse ĩ quib eẽt ꝑfecta doctrina ĩ his uranũ saturnũ mer¬
curiũ noĩauit cognatos suos. hȩc ił ȩ qr ignorauit alio traduxit
histoiam. qui quo mõ argum̃tari. potuerit oñdi. tlũc dicam quõ¬
ubi a quo sit hoc factum. Non .n. satuxnꝰ hoc s iupiter fecit. In sat̃ histoia
sic enniꝰ tradit. dẽide paneu deducit ĩ mõtem ꝗ uocat᷑ cȩlistela. Postꝙͣ eo
ascẽdit cõtẽplat̾ ẽ late terras ibiq ĩ eo mõte arã creat cęlo pͥmꝰq ĩ ea
ara iupiter sacficauit ĩ eo loco suspexit ĩcȩium. qđ nẽ nos nomĩamꝰ.
idq qđ supͣ mũdũ erat qđ ether uocabat᷑ de sui aui noĩe cęlo nom̃

Expanded text:
buta essent, qui reges genuerant potentissimos. apparet ergo non ex caelo buta essent, qui reges genuerant potentissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non potest, sed ex eo homine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, eique quod supra mundum erat, quod aether uocabatur, de sui aui nomine caelum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ita ẽẽ hĩtum. potuit sie argum̃tari. saturnũ cum potentissimꝰ rex
eẽt ad retinẽdam parentum suoꝵ memoi̾a noĩa eoꝵ cȩlo terreq
ĩdidisse. cũ hec pͥus aliis uotabulis appellarent᷑. Qua rõe et mõ
tib et flum̃ib noĩa scimꝰ iposita. neq .n. cum dicũt poetȩ de
ꝓgenie athlantis aut inachi fluminis: id potissim̃ dicũt hoĩes.
ex rebus sensu carentib potusse gn̾ari. sed eos utiq significãt
qui nati st̃ ex his hõibus: qui uł uiui uł mortui noĩa mõtibus
aut fluminibus ĩdiderũt. Nam id apud ueteres maxĩeq grȩcos
fuit usitatum. sic maria eoꝵ traxisse nome accepimꝰ qui de¬
ciderant ĩ ea ut ęgȩum hicarum hellespontũ et ĩ latio auẽtinꝰ
uocabulũ mõti dedit ĩ quo sepultus est tiberiu̾s ũł tibris amni
quo m̾sus ẽ. Non ego mirandũ si noĩa eoꝵ cęlo terreq attri¬

Expanded text:
um regnaret ita esse habitum. Potuit sic argumentari Saturnum, cum potentissimus rex um regnaret ita esse habitum. Potuit sic argumentari Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum celi terreque indidisse, cum hi aliis vocabulis appellentur, qua rtibus et fluminibus nomina scimus inposita. neque enim cum dicunt poetae de progenie Atlantis ant Inachi fluminis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari, sed eos utique significant qui nati sunt ex iis hominibus qui uel uiui uel mortui nomina montibus aut fluminibus indiderunt. nam id apud I ueteres maximeque Graecos fuit usitatum. sic maria eorum traxisse nomen accipimus qui deciderant in ea, ut Aegaeum Icarium Hellespontum, et in Latio Auentinus uocabulum monti dedit in quo sepultus est, Tiberinus uel Thybris amni quo mersus est. non ergo mirandum si nomina eorum caelo terraeque attri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ cȩlum ip̃m condidit t̾ramq fundauĩt. Saturnꝰ aũt si ex his
natus ẽ ut putat᷑ quead modũ pot̾ deus ẽẽ pͥncipalis: ꝗ alis ortũ
suũ debet. aut quis p̾fuit mũdo pͥus. ꝙͣ saturnꝰ gigneretur.
S hoc poeticum ẽ ut docebam añ figm̃tum: nec .n fieri poterat.
ut elem̃ta ĩsensibilia tantoq ĩtuallo seꝑata. iunũ coirent. ac filiũ
ꝓcrearent. aut is qui natus eẽt nõ potissim̃ genitõibus similis
existeret. s eam formam gereret quã parentes sui no hẽbat Quę¬
ramꝰ gͦ quid uẽitatis suo hac figura lateat. Mintiꝰ felix ĩ eo libro
ꝗ octauus ĩscribitur. sic argum̃tat̾ est saturnũ cum fugat̾ eẽt
a filio ĩ italiamq uenisset celi filiũ dictum qđ soleamꝰ eos quoꝵ
uirtutem mirem̃ ad eos qui repentine aduen̾int de cȩlo cecidisse
dicẽ. Terre aĩ t̃ ꝙ ignoratis parentibus natos terre filios noĩemus.

Expanded text:
qui caelum ipsum condidit terramque fundauit. Saturnus autem si ex his qui caelum ipsum condidit terramque fundauit. Saturnus autem si ex his natus est ut putatur, quemadmodum potest deus esse principalis qui aliis ortum suum debet aut quis praefuit mundo, priusquam Saturnus gigneretur? sed hoc poeticum est ut dicebam paulo ante figmentum. nec enim fieri poterat ut elementa insensibilia tantoque interuallo separata in unum coirent ac filium procrearent aut is qui natus esset non potissimum genitoribus similis existeret, sed eam formam gereret quam parentes sui non habebant. quaeramus ergo quid ueritatis sub hac figura lateat. Minucius Felix in po libro qui Octauius inscribitur sic argumentatus est: Saturnum, cum fugatus esset a filio in Italiamquvirtutem miremur, aut eos, qui repentine advenerint, de Celo cecidisse dicere; Terre autem, quod ignotis parentibus natos Terre filios nominemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Cite̾o de deoꝵ naͣ cum tres ioues a theologis enũari dicet aĩt t̾tui
fuisse cretẽsem saturni filiũ cuiꝰ ĩ illa insula sepulcrũ oñdituit.
alibi sepulcrum. Sciant gͦ romani capitoliũ suũ idest sũmu
taput religionũ publicaꝵ nihil ẽẽ aliud ꝙͣ inane monum̃tum
Ueniam̃ nũc ad eiꝰ prẽm qui tñ regnauit et ꝗ fortasse ꝓlus hebat
in se qđ ex toitu tantoꝵ elem̃torum genitus ẽẽ dicat. Uideamꝰ¬
quid ĩ eo fucit deo dignum. Im pͥmis illud qͥđ aureũ seculũ nãratur ha¬
biusse. ꝙ iustitia sub eo fu̾it ĩ terra. Teneo aliquid ĩ eo qđ ĩ eius filio
nõ fuit. Quid n. tam tõuẽiens deo ꝙͣ uistũ regimẽ ac piũ seculum :
S cũ eadem rõe natum eẽ cogito nõ possum putae deũ sumũ quo
iudeam eẽ aliquid antiꝗus cęlu scih atq terram. At ego deũ q̃ro.
ultra quem nichil est oiõ qui fons et origo reꝵ sit hic sit necesse ẽ

Expanded text:
Cicero de deorum natura cum tres loues a theologis enumerari diceret, ait tertium fuisse Cretensem Saturni filium, cuius in illa insula sepulchrum ostendituralibi sepulchrum? sciant ergo Romani Capitolium suum id est summum caput religionum publicarum nihil esse aliud quam inane monumentum. Veniamus nunc ad eius patrem, qui ante regnauit et qui fortasse plus habeat in se, quod ex coitu tantorum elementorum genitus esse dicatur.. uideamquid in eo fuerit deo dignum, in primis illud quod aureum saeculum narratur habuisse, quod iustitia sub eo fuerit in terra. teneo aliquid in hoc, quod in eius filio non fuit. quid enim tam conueniens deo quam iustum regimen ac pium saeculum? sed cum eadem ratione natum esse cogito, non possum putare deum summum quo uideam esse aliquid antiquius, caelum scilicet atque terram. at ego deum quaero ultra quem nihil sit omnino, qui fons et origo sit rerum: hic sit necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
uita hoñi cõsuetudoq cõmunis ut beneficiis excellentes urosi
cȩlum fama ac uoluntate tollerẽt. hinc hercules hĩc castor hĩc
pollux hĩc Efculapĩ hĩc̃ liber et alio loco atq alio ĩ plerisq ci-¬
uitatib ĩtelligi p̃t acuendȩ uirtutis grã aut quo libentiꝰ rei .p.
cã ꝑiculũ adiret optimꝰ quisq uroꝵ fortiũ memoriã honore
deoꝵ imõtaliũ cõsetratam. hac scilicet rõe romtuĩ Cesares suos
cõsecrau̾unt et mauri suos reges. Sic panlati religiones ẽẽ coeꝑunt dũ
illi pͥuui qui eos nou̾ant eo ritu suos ubros ac nepotes demñ om̃es po¬
steros ĩhuerũt ut hi tñ sum̃i reges ob celebritatem noĩs ĩ ꝓuicis
om̃ib celebrant᷑. Prinati uõ singuli populi gentis aut urbis sue
cõditoxes seu uiri fortitudĩẽ ĩsignes erant: seu feminȩ̨ castitate
mirabiles: sũma uen̾atione coluerũt us ȩguꝑtus isidem mauri

Expanded text:
uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis gratia aut quo libentius rei publicae causa periculum adiret optimus quisque, uirorum fortium memoriam honore deorum inmortalium consecratam. hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecrauerunt et Mauri suos reges. sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos nouerant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tandem summi reges ob celebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur. priuatim uero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu uiri fortitudine insignes erant seu feminae castitate mirabiles, summa ueneratione coluerunt, ut Aegyptus Isidem, Mauri
Abbreviated transcription (Latin):
dii ceꝑunt noĩari. Si .n. nulli reges tm̃ saturnũ uł uranũ fuerũt
nõ est dubiũ ꝗn illis tempõib hoĩes regem ip̃m totamq gẽte
sumis landib ac nouis honoib iactareꝰ coeꝑint. ut etiam deos
appellarẽt siue ob miraculum iũtutis hoc uere putabãt rudes
adhuc et simplices siue ut fie̾i solet ĩ adulationẽ pntis põtẽtie.
siue ob bñficia quib erant ad huãitatẽ cõpoĩti: deinde ip̃i reges
cũ cari fuissent his quoꝵ uitã cõposuerãt. magnũ sui desideiu
mortui reliqͥrũt. Itaq hoĩes eoꝵ simulac̃ finxerũt ut hr̃ent
aliqđ ex imagimĩ cõtemplatõe solatiu. ꝓgressiq longiꝰ ꝑ amõe
memoĩam defuctoꝵ colere coepunt ut et grãm referre bene
meritis iuderẽt᷑ et successores eoꝵ alliceñt ad bñ imꝑandi cupi¬
ditatem. Quod Cit̾o de nã deoꝵ docet dicens. Suscepit aũt̃

Expanded text:
dii coeperint nominari. Si enim nulli reges ante Saturnum vel Uranum fuerunt dii coeperint nominari. Si enim nulli reges ante Saturnum vel Uranum fuerunt nosummis laudibus ac nonis honoribus coeperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpocum chari fuissent his quoque vitam composuerant, magnum suum desiderium mortui reliquerunt. Itaque homines eorum simulacra fixerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de natura deorum docet dicens: suscepit autem
Abbreviated transcription (Latin):
xisse cõpedib ꝑhibetur. Id .n. titan patruus fecit ꝙ ille contra
pactionem iusq uerãdu mares liberos sõstuliss. Reliq̃ histoĩa
sic cõtexit᷑ iouẽ adultũ cũ audisset prem̃ atq mr̃em custodiis
circũseptos atq ĩ uĩcula cõiectos uenisse cũ magna cretensiu
młtitudine: Titanũq ac filios eiꝰ pugnãdo uicisse. Parentes uĩ¬
culis exemisse pr̃i regnũ reddidisse atq ĩ eretam ita remeas
Post hec dem̃ saturo datam sortem ut cauẽt ne filiꝰ eum
regno expellẽt illũ eleuandȩ sortis atq effugiendi ꝑiculi gra
ĩsidiatum Ioui ut eum netaret Iouẽ cognitis insidiis regnũ sib
denuo uenditasse ac fugasse saturnũ. Qui cũ iactat᷑ eẽt per
ões t̾ras ꝑseq̃ntib armatis quos adeu cõphendendu uł netandũ
iupiter miẜat uix ĩ italia locit̃ ĩ quo lateret ĩuenit.

Expanded text:
xisse compedibus perhibetur. id enim Titan patruus fecit, quod ille contra xisse compedibus perhibetur. id enim Titan patruus fecit, quod ille contra pactionem iusque iurandum mares liberos sustulisset. reliqua histona sic contexitur: Iouem adultum, cum audisset patrem circumseptos, atque in vincula conjectos, venisse cum magna Cretensium multitudine, Titanumque ac filios ejus pugnando vicisse, parentes vinculis exemisse, patri regnum reddidisse, atque ita in Cretam remeasse: Post haec deinde Saturno datam sortem, ut caveret ne filius eum regno expelleret: illum elevandae sortis atque effugiendi periculi gratia, insidiatum Jovi, ut eum necaret: Jovem, cognitis insidiis, regnum sibi denuo vindicasse, ac fugasse Saturnum, qui, cum jactatus esset per omnes terras, persequentibus armatis, quos ad eum comprehendendum vel necandum Jupiter miserat, vix in Italia locum, in quo lateret, invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
saturno. Itẽ neptunũ clam saturno ops parit eumq clanculũ
abstondit ad eundẽ modũ. Tercio partu ops parit geminos plu¬
tonẽ et glaucã. pluto latine est diespiter alii orcũ uocãt ibi filiã
glautã saturno ondit et filiũ plutonẽ telãt atq abscondunt.
Dem̃ glauca ꝑua mõitur. hȩc uti scripta st Iouis fratrũq ei
strrps atq cognitio i hũc modũ nobis ex sac scriptiõe t̾dita ẽ.
ltem paulo post hȩc ĩfert. Dem̃ titan postꝙͣ resciuit saturno filios
ꝓcreatos atq educatos ẽẽ clam se se ducit secum filios ꝗ titani uo¬
cant᷑ fremq suum saturnũ atq opem cõphendit eosq muro cĩcu¬
egit et custodiam his apponit. Hȩc historia ꝙͣ uera sit docet siby¬
lla erichrea eadem fere dic̃es nͥ ꝙ ĩ paucis quȩ ad rem nõ catti¬
nent discrepat. Liberat᷑ gͦ iupiter sũmi scelc̃is crimĩe ꝙ pr̃em ũi¬

Expanded text:
Saturnum. item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum Saturnum. item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. ad eundem modum tertio partu Ops parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto Latine est Dis pater, alii Orcum uocant. ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, at filium Plutonem celant atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptione traditum est. item paulo post haec infert: deinde Titan postquam resciuit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani uocantur, fratremque suum Saturnum atque Opem conprehendit eosque muro circumegit et custodiam iis apponit. haec historia quam uera sit, docet Sibylla Erythraea eadem fere dicens, nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat. liberatur ergo Iuppiter summi sceleris crimine, quod patrem uin
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ̨ ueris litteis cõtinẽt᷑ ne poetaꝵ ineptias ĩ accusandis religio¬
nib seꝗ ac ꝓbare iudeam hec .n. uera st̃. Exin saturnus uxorẽ
duxit opem. Titan ꝗ maior natu erat. postulat ut ip̃e regnaet
ubi uesta mr eoꝵ et sorores ceres atq ops suadent saturno ut
de regno nõ cõcedat᷑ frĩ. Ibi fitan facie deterior eẽt ꝙͣ saturnꝰ
id circo et qđ udebat mrẽm atq sorores suas oꝑam dare uti
satumꝰ regnaret cõcessit ei ut is regnaẽt. Itaq pactus est cu
saturno. uti siꝗd lib̾um uirilis sex̾ ei natũ esset ne quid et¬
educãẽt. Id eiꝰ rei cã fecit: uti ad suos gnatos regnũ rediret łu
saturno filiꝰ qui pͥmꝰ natꝰ est eũ nerau̾unt. dem̃ posteriꝰ nati st̃
gemini Iupiter atq Iuno. Tuc̃ iunonẽ saturno a cõspectũ dedẽ
atq Iouem clam abscondũt dantq eum uestȩ educãdũ celantes

Expanded text:
ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religioea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, uti de regno ne concedat fratri. ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus, idcirco et quod uidebat matrem atque sorores suas operam dare uti Saturnus regnaret, concessit ei ut. is regnaret. itaque pactus est cum Saturno, uti si quid liberum uirile secus ei natum esset, ne quid educaret. id eius rei causa fecit, uti ad suos gnatos regnum rediret. tum Saturno filius qui primus natus est, eum necauerunt. deinde posterius nati sunt gemini, Iuppiter atque Iuno. tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iouem clam abscondunt dantque eum Vestae educandum celantes
Abbreviated transcription (Latin):
ltem nr̃ maro. Aureus hane uitam ĩt̾ris saturnꝰ agebat. et alio loco
aureaq ut ꝑhibent illo sub rege fuere Secula. sie placida populos
ĩ pace regebat. Neq suꝑiꝰ dixit ĩ celo egisse uitã neq ĩferuis
suꝑos & pate rexisse. uñ apparet illum regem fuisse t̾renũ qđ
alibi aꝑtiꝰ dedarat. Aurea cõdet. setula qui rursus latio regnata
ꝑ arua saturno quodam. Enniꝰ ꝙ i Eulemero nõ pͥmũ dicit
regnasse saturnũ s uranũ prẽm. Initio inꝗt pͥmus ĩ terris
ĩꝑium sum̃ũ gęlus huĩt. Is id regnũ unã cum fr̃ibus suis in¬
stituit atq parauite Non magna disseissio siꝗd maxioꝵ auctoꝵ
de filio ac patre dubitatio est sed tñ aitrũq fiei̾ põt ut et
pͥmus uranꝰ eminere inter cȩteros potẽtia cepe̾it et pͥncipatũ hr̃e
nõ regnũ. Postea saturnꝰ maioris sibi opes cõparauẽit tc regni
nomen asciueit.
Iunc qñ ab his quȩ retuli aliꝙͣtu satra histoia dissentit. apperiamꝰ

Expanded text:
ter Maro: aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat. et alio loco: aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula: sic placida populos in pace regebat. neque superius dixit in caelo egisse uitam neque inferius superos in pace rexisse. unde apalibi apertius declarat: Aurea condet Saecula; qui rursus Latio, regnata per arva Saturno quondam. Ennius quidem in Euhemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranum patrem. Initio, inquit, primus in terris imperium summum Coelus habuit; is id regnum una cum fratribus suis instituit atque paravit. Non magna dissensio, siquidem maximorum auctorum de filio ac patre dubitatio est. Sed tamen utrumque fieri potest: ut et primus Uranus eminere inter caeteros potentia coeperit, et principatum habere, non regnum; postea Saturnus majores sibi opes comparaverit, ac regium nomen adsciuerit. Nunc, quoniam ab ns quae rettuli aliquantum Sacra Historia dissentit, aperiamus
Abbreviated transcription (Latin):
bendim. suꝑest ut mõtem qͦ eiꝰ ĩuestigemꝰ Ennĩ ĩ sacͣ histoĩa ddeseͥ¬
ptis om̃ib ꝗ̃ ĩ uita sua gessit ad ultimũ sic ait. Dem̃ iupit̾ p̾ꝙͣ
ꝗnꝗes terras circuiuit. oibq amicis atq cognatis suis impia di¬
uisit. reliꝗtq hõib leges mores frum̃taq parauit mltaq alia
bona fecit imõtalia bona gloria memoĩaq affectꝰ sempiterna mo-¬
num̃ta suis reliꝗt. ętate ꝑsum̃ata ĩcręta uitam cõmutauit. et ad
deos abiit. eumq curetes filii sui curauerũt detorauerũtq eum et
sepultrum eĩ est ĩcretã ĩ opido enosso et dr̃ uestam hanc urbem
creauisse ĩ qua sepulcro eius e iscriptum antiꝗs litteis gretis
Lp ΚΟ ꝯNΟU Idest latine iupiter saturni hoc certe
nõ poetȩ tradunt sed antiquaꝵ reꝵ scriptões que adeo uera st̃
ut ea sibyllinis u̾sibus confirmentur qui sunt tales

Expanded text:
endimus, superest ut mortem quoque eius inuestigemus. Ennius in Sacra Historia descrendimus, superest ut mortem quoque eius inuestigemus. Ennius in Sacra Historia descriptis omnibus quae in uita sua gessit ad ultimum sic ait: deinde Iuppiter postquam quinquies terras circuiuit omnibusque amicis atque cognatis suis imperia diuisit reliquitque hominibus leges mores frumentaque parauit multaque alia bona fecit, inmortali gloria memoriaque adfectus sempiterna monumenta sui reliquit. aetate pessum acta in Creta uitam commutauit et ad deos abiit eumque Curetes filii sui curauerunt decoraueruntque eum; et sepulchrum eius est in Creta in oppido Gnosso et dicitur Vesta hanc urbem creauisse; inque sepulchro eius est inscriptum antiquis litteris Graecis ZAN KPONOT id est Latine Iuppiter Saturni. hoc certe non poetae tradunt, sed antiquarum rerum scriptores. quae adeo uera sunt, ut ea Sibyllinis uersibus confirmentur, qui sunt tales
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝗd absurdius: iupiter ni sine cõtũbnio cõuigis filiꝙ coli nõ solet
uñ ꝗ sit feit ap̃paret nec fas est id nomẽ eo transferri ubi nec iniñuia
ẽ ulla nec suno. Quid ꝙͥ huiꝰ nõis ꝓprietas nõ diunã iim expemit s¬
hũanam. Ionẽ n simonemq a iuiuando eẽ dictos Cicero ĩterp̃tatur
hõis est opis aliꝗd cõferẽtis ĩ eum qui fit alienꝰ et exigui bñfici.
Nemo sic deum p̾catur ut se aduiuet. s ut ẜuet ut uitã saluteq
tribuat. qđ multo plus ac maiꝰ ẽ ꝙͣ iuuae. et qm̃ de pr̃ẽ loꝗm̃.
ẽ ꝙͣ ut eo u̾bo magtudo paterni beneficii expͥmatur. Q̃to id magis
ĩ cõueiens est deo qui uerus ẽ p̃r. ꝑ quem sum̃ et cuiꝰ toti sumꝰ
a quo fingim̃ aiãmur illuminam̃ qui nobis uitam imꝑtit salutem
tribuit ustum młtiplicem subministrat nõ ĩtelligit uñficia di¬
et ex rebus gestis et ex mõibus hoĩem fiuse iterraq regnasse dep̃¬

Expanded text:
quid absurdius? Iuppiter enim sine contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde qui sit apparet, nec fas est id nomen eo transferri ubi nec Minerua est ulla nec ulla. quid quod huius nominis proprietas non diuinam uim exprimithumanam? Iouem enim Iunonemque a iuuando esse dictos Cicero interpretatur hominis est opis aliquid conferentis in eum qui sit alienus, et exigui beneficii. nemo sic deum precatur, ut se adiuuet, sed ut seruet, ut uitam salutemque tribuat: quod multo plus ac maius est quam iuuare. et quoniam de patre loquimur, est, quam ut eo verbo magnitudo paterni beneficii exprimatur. Quanto id magis inconveniens est Deo, qui verus est pater; per quem sumus, et cujus toti sumus, a quo fingimur, animamur, illuminamur; qui nobis vitam impertit, salutem tribuit, victum multiplicem subministrat. Non intelligit beneficia diet ex rebus gestis et ex moribus hominem fuisse, in terraque regnasse depr
Abbreviated transcription (Latin):
tauerũt. ꝗd sapientiam: Non ne idem cõfitet᷑ in pħĩs eẽ
nulla: aut cu fabritiꝰ inꝗt aut aristides iustꝰ noĩatur dut
ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitis tanꝙͣ a sapiente
petitur exemplum. Nemo.n. hoꝵ sic sapit ut sapientem
uolumꝰ ĩtelligi nec hi qui sapientes habiti & noĩati. M.
Ex medioꝵ offitioꝵ freqͥntia similitudinẽ quandam gerebãt
sapientia est & his qui iusti habiti st̃ adempta iustitia est
Om̃s ig̾ ille urtutis descriptiones false sint necesse ẽ
qr quȩ sit uirtus uera scire nõ põt nͥ iustus ac sapiens
Iustus aũt de sapiens nemo est. n quem deus prȩceptis
cȩlestibus erudiuit. Capitulum. uii.

Expanded text:
tauerunt. quid? sapientiam nonne idem confitetur in philosophis esse tauerunt. quid? sapientiam nonne idem confitetur in philosophis esse nullam? aut cum Fabricius inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum. nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem uolumus in- tellegi, nec ii qui sapientes habiti et nominati, Mex mediorum officiorum frequentia similitudinem quandam gerebant sapientia est et iis qui iusti habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint necesse est, quia quae sit uera uirtus scire non potest nisi iustus ac sapiens. iustus autem ac sapiens nemo est nisi quem deus praeceptis caelestibus erudiuit. Nam i
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est qui eu̾sis ciuitatib gentibusq deletis aerarium pe¬
cuia referseĩt. agros ceꝑit cuies suos locupletiores fecẽit
hic laudib fertur ĩcelu ÷̃ hoc putatur sũa & ꝑfecta
ẽẽ uirtus. Qui error nõ mõ populi & imꝑitoꝵ s& etiam¬
p̃ħoꝵ est ꝗ p̃cepta qͦ dant ad iustitĩa ne stultitiȩ ac ma¬
litie disciplina & auctoritas desit. Itaq cum de offitiis
ad rem militarẽ ꝑtinẽtibus disputant neq ad iustitiam
neq ad ueram uĩtutem accomodat᷑ illa om̃is or̃o sae ad
hanc uitam moremq ciuilem quẽ nõ cẽ iustitia & res
iuditat & ip̃e citero testatus est: s& nos inꝗt ueri iuiris
germaneq iustitiȩ solidam & expressam effigiem nullam
tenemꝰ umbra & imaginibus utim̃ easq ip̃as utinã seq̃¬
remur. feruntur .n. ab optimis nature & uerieatis exem¬
plis. Umbra ig̾ est & imago iustitiȩ quã illi iustitiã pu¬

Expanded text:
hoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pehoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pecunia referserit, agros ceperit, ciues suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in hoc putatur summa et perfecta esse uirtus. qui error non modo populi et imperiest, qui praecepta quoque dant ad iniustitiam, ne stultitiae ac malitiae disciplina et auctoritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc uitam moremque ciuilem, quem non esse iustitiam et res indicat et ipse Cicero testatus est. sed nos inquit ueri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur: easque ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ab optimis naturae et ueritatis exemplis. — umbra est igitur et imago iustitiae quam illi iustitiam pu
Abbreviated transcription (Latin):
moda p̃terea pr̃iȩ pͥma putare sublata houiz con¬
cordia nihil est oĩo. Quȩ st̃ .n. pr̃ĩs cõmoda nalti qo
cuutatis aut gentis ĩ comoda .i. fines ꝓpagare aliis
uiolenter ereptos augẽ imꝑui uectigalia facẽ maidd
quȩ oia non utiq ũtutes s& uĩtutum st eu̾siones In
pͥmis .n. tollitur hũanę societatis cõiuĩttio. tollit᷑ ĩnotentia
tollit᷑ alieni abstinentia tollit̾ deniq ip̃a iustitia q̃ disti¬
diu gn̾is humani ferre nõ põt & ubitunq arma fulẜũt
hinc eam fugari & ext̾minari necesse ẽ. Uerũ est Cice¬
ronis illud qui aũt ciuium rõnem dicunt hñdã ext̾noꝵ
negant dĩximũt hi coem humani gn̾is secietatem qͣ sub¬
lata bñfitia liberalitas bonitas iustitia fundit tollitur
Que oia faciũt qui prĩe ꝓdesse nituntur. Id .n. ip̃m pro¬
desse ꝗd sit ignorant qui nihil putant utile nͥ cõmodũ

Expanded text:
moda praeterea patriai prima putare sublata hominum dismoda praeterea patriai prima putare sublata hominum discordia nihil est omnino. quae sunt enim patriae commoda nisi alterius ciuitatis aut gentis incommoda, id est fines propagare aliis uiolenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere maiora? quae omnia non utique uirtutes, sed uirtutum sunt euersiones. in primis enim tollitur humanae societatitollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem humani generis societatem, qua sublata beneficentia liberalitas bonitas iustitia funditus tollituquae omnia faciunt qui patriae prodesse nituntur. id enim ipsum prodesse quid sit, ignorant qui nihil putant utile, nihil commodum,
Abbreviated transcription (Latin):
res suos detegũt. Rapĩt oiã & iuolant & uexant: eosq
ip̃os bonos quoꝵ cãs susceꝑant ĩsequũt᷑ & gradꝰ ꝑ quos
ascenderũt ãputant ne quis illos cõtra ip̃os possit imitai.
Uerũtũ puteniꝰ hoc offitiu nõ nisi bonĩ eẽ ut bonos
defendat at idem suscipe facile est. ĩplere difficile qr
tu te certamini cogressioniq comisis ĩ arbitrio deinõ ĩ tuo
poĩta uictoiã est & plerunq imꝓbi & nũo & cõspiratione st̃
potentiores ꝙ honi ut ad eos suꝑandos nõ tã uirt̾ sit ꝙͣ
felicitas netessaĩa̾ an aliquis ignorat ꝙ ali quotiẽs melior
iustiorq pars iucta ẽ : Hinc .n. semꝑ dominationes ater¬
he ꝓ ciuib extiterũt. plena est exemplis om̃is histoia
donbus egyptiis Atrũcatꝰ ĩsepultus abiectus est hon
est ig̃ uirtus aut hostem miloꝵ eẽ aut defensorem
bonoꝵ qr iurt̾ ĩ cętẽis cãib nõ põt eẽ subiecta cõ¬

Expanded text:
res suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque res suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia,donibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. com
Abbreviated transcription (Latin):
temẽ nõ effundere ĩ xes suꝑuatuas aut turpes rẽ familia¬
re. Dicet aliꝗs fortasse qđ tu: negas ne hãc ẽẽ uĩtutem:
Non eqđ nego cõtraĩa .n. uidear ꝓbare si negẽ s& ueram
nego qr nõ illa cęlestis sa tota t̾rena est qñ qđ nihil
efficit nͥ ꝙ remaneat ĩ t̾ra. Quid sit aũt recte opib uti
& qui sit ex diuitiis fructus petendus declarabo aꝑtus
cũ de pietatis offitio loqui ceꝑo Iam cęt̾a ꝗ̃ sequũtur
uullomõ uera st̃. Nam ĩꝓbus ĩnimititias ĩdiicẽ aut bonoꝵ
defensiones suscipe põt cũ malis ẽẽ cõe̾. Quidam .n. ꝓbita¬
te ficta uiã sibi ad potentiam mimu̾it faciũtq multa
q tã facile eẽt p̾stare ꝙ̃ facile est simulae̾ bonitatem.
S& hi cũ ẽẽ cęꝑunt ꝓpositi ac uoti sui tõpotes & sũmum
potẽtiȩ suȩ gradu coepint tũ uo simulutoe ãpõita mo¬

Expanded text:
temere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiatemere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis fortasse: Quid tu? negas ne hanc esse virtutem? Non equidem nego; contraria enim videar probare, si negem. Sed veram nego; quia non sit illa coelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit, nisi quod remaneat in terra. Quid sit autem recte opibus uti, et qui sit ex divitiis fructus petendus, declarabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. Jam caeteris inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidam enim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa que tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mo
Abbreviated transcription (Latin):
uirt nõ est ꝓp̃oita sapienti. Hlec .n. uirt̾ est opes querere
quaꝵ neq ĩuentio neq possessio ĩ nra potãtẽ est Itaq &
questu & obtentu faciliores sunt malis ꝙͣ honis nõ põt
gͦ uirtus ẽẽ ĩ his reb q̃rendis ĩ quaꝵ cõtemptu uis ac rõ
uirtutis appar& nec ad ea ip̃a transfugiet. que magno
& excelso aĩo caltare ac ꝓterere gestit neq fas ẽ. aĩam
celestib ĩtentam bonis ut hec fragilia sibi comꝑet ab ĩ mõ¬
talib suis oꝑib auocãĩ: sed potissim̃ ĩ his rebus compa¬
randis uĩtutis rõ cõsistit. quas nobis nec homo ullus nͤ
mors ip̃a possit auferre. Cum hec ita se habeant illud
qđ sequitur ueꝵ est. uirtus diuitiis p̃ciũ ꝑsolũe posse.
Qui u̾sus fere idem sigficat qđ pͥmi duo s& neq ip̃e neq¬
pocta & illi om̃s quos secutꝰ est putau̾unt recte opib fiuis
uti hoc est frugi eẽ nõ ĩstrũe cõuiuia suptuosẽ nõ lãgiri

Expanded text:
on est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus poeta, et illi omnes, quos secutus est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, frugi esse; non instruere convivia sumptuose; nec largiri
Abbreviated transcription (Latin):
a ĩ quo sit. Seꝗt᷑ ut id qd qͦ ipm̃ quid sit bonũ & malum
nescisse pħos breuiter ostendam. qr pene dclaratũ est ĩ libro
t̾cio cu de sũmo bono disputarem qr aũt ꝗd eẽt sũmum
nescierunt & ĩ cętcis bonis malisue q̃ suma nõ st̾ errau̾int
necesse est. Quȩ nõ põt uero iuditio examinae ꝗ fontẽ ip̃m

Expanded text:
 in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuiter ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de summo bono disputarem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint necesse est: quae non potest uero iudicio exa
Abbreviated transcription (Latin):
Non st̾ ꝓgressi ulteriꝰ sae oĩa eoꝵ p̃cepta &e oĩa bona q̃ ĩdu¬
cũt terre ĩherent & humi iacent: qm̃ simul cũ corpore
qđ est terra moriũtur ꝑtinẽt .n. nõ ad uitã hoĩ cõꝑandã.
s& ad ꝗ̃rendas uł augendas opes. honores gloriã potẽtia
ꝗ̃ sũt uniu̾sa mõtalia tã scilica ꝙ̃ ille qui ut ea sibi cõ¬
tingent laborauit. hĩc est illud uirt̾ qrende finẽ rei scĩe
modumq p̃cipuit .n. quib moĩs & quib artib res famili

Expanded text:
non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res fami
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ uõ ille. s. diuini nõis semꝑ mimicꝰ de quo sepe di¬
ximꝰ. Abhis duob pͥncipiis bona malaq oriũtu q̃ uẽiũt
adeo. hanc hũt rõnem ut ĩmõtalitatem parent qđ est
sũmũ bonũ. quę aũt ab illo alt̾o id hñt offitiũ ut a cele¬
stib auocatũ t̾renisq dm̾sum ad poenã ĩt̾fitiant sempi¬

Expanded text:
le, scilicet divini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent, quod est Summum Bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a coelestibus avocatum, terrenisque d
Abbreviated transcription (Latin):
Nuo d erat plane futuxũ si simplex foramen patetett
ud uelut pariete ꝑmediũ ducto interrepsit atq diuisit fecitq
tra displicitate pulcherrimum. Ex quo intelligimus qticitus
odualis mus unã & simplici campage solilttos ad rerũ ualcit
ꝑfertioen Nam si corpus unũ : tñ totũ ex simpliab memones
tonstant non poterat nisi ut ceñt partas uł dextre uł sinistre
decorẽq ad mirabilem conferũt. Sic & capite q̃ totur
in duas acies & odoratio in duas nares a summo aitis¬
fice diuisa ⁊ Qura aerebrum in quo sentrende polꝵ¬

Expanded text:
quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo intellegimus quantum dualis numerus una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam constare non poterat, nisi ut essent partes vel dextrae, vel sinistrae. decoremque admirabilem conferunt: sic in capite, quod toin duas acies, et odoratio in duas nares a summo artifice divisa est: quia cerebrum, in quo sentiendi rat
Abbreviated transcription (Latin):
pilis breuib adornata : none q̃ĩ aggerib se munim̃tu eculis¬
ne ꝗ suꝑne incidat. & spẽm sił prestant: Ex qͦe ꝑ cõfinio nasy¬
exoriens Queluti equali porrereꝰ iugo utrãq aciem simul &¬
disteruit: Emunit in ferus qͦ genaꝵ nõ indecens tumor in
siłitiułie colliũ leuite᷑ exurg̃ẽs ab om̃i ꝑte otulos efficit tutiores:
ꝓuisũq ÷ ab artifice summo: ut si ꝗ̃s forte uehementior ictus
extiterit aminẽtib repellat᷑ Nasi uͦ ꝑs supior usq ad mediũ
solida strmata ÷ infeĩor aũt chartilagine adherẽte mollita
ut ad usum digitoꝵ possit eẽ tractabilis m hot aũt quteuis
sima lica mbro tria sunt osfiã constituta : unu dicondi sp̃us
alterũ caipiedi odoris tertũ ut ꝑ cuis ctiuenas purgtimenta
crrebri fluant. quas ip̃as deus ꝗͣ mirtibili ꝗͣ duuna rẽne
molitus ⁊ ut tñ hiaitus ip̃e nasi oris spem non deformar&

Expanded text:
pilis breuibpilis breuibne quid superne incidat, et speciem simul prestant? Ex quorum confinio nasus oriens et veluti equali porrectus iugo utramque aciem et discernit et munit. Inferius quoque genarum non indecens tumor, in similitudinem collium levis exurgens, ab omni parte oculos efficit tutiores, provisumque est ab artifice summo ut, siquis forte vehementior ictus extiterit, eminentibus repellatur. “Nasi vero pars superior usque ad medium solida formata est. inferior autem cartilagine adhaerente mollita, ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. in hoc autem quamuis simplici membro tria sunt officia constituta, unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cauernas purgamenta cerebri defluant. quas ipsas deus quam mirabili, quam diuina. ratione molitus est, ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret!
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ÷ ut lustis homib̃: si aut insani aut ebrii fiãt. nullo
mõ possit accidere: ut aliꝗͥ duplex uideant. Quare si ratio
appara cur oculi fallunt᷑: maĩfestũ ⁊ non eẽ falsos sensus.
qui aut non fallunt᷑. si sunt puri & initegri. aut si failluntur
mens tam̃ non stillitur: que illoꝵ nouit errorem.
ED NOS ad dei oꝑa reuertamue. Ut ig̃r oculi munitioes
ceñt ab iniuria. eos cilioꝵ tegminib ecculuit. Unde otulos dicto¬
ẽẽ Uarroni placet. Nam & ip̃e palpebre : quib mobilitas
in est. palpitatio uocabulum tribiut. pilis in ordine stantib ual¬
latt septum oculis decentissimũ prebant: quar motꝰ assidiuis
incomprehonsibili celerieate cõcurrens. & uidendi tenorem nõ
impedit. & resicit obtutum. Acies .n. ÷ membrana illa pluces
qua sictari & obarestere non oport& : nisi humore assiduo
tersa pure nitrat. Obsolestit. Quid ip̃a suꝑcilioꝵ fustigia

Expanded text:
uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera reuertamur. ut igitur oculi munitiores essent ab iniuria, eos ciliorum tegminibus occuluit, unde oculos esse dictos Varroni placet. nam ipsae palpebrae, quibus mobilitas id est palpitatio uocabulum tribuit, pilis in ordinem stantibus uallatae saeptum oculis decentissimum praebent: quarum motus adsiduus inconprehensibili celeritate concurrens et uidendi tenorem non inpedit et reficit obtutum. acies enim id est membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi umore adsiduo tersa praeniteat. obsolescit. quid ? ipsa superciliorum fastigia
Abbreviated transcription (Latin):
IBET HOC loco illoꝵ rephendere uoũtatem: ꝗ dũ uolunt
oñdere sensus falsos ẽẽ młta colligũt: in quib oculi stillant᷑
Inter que illud ẽe q̃ funiosis Rebriis oĩe duplicia uideantur.
Ques uõ cius crroris obstura sit caiusa. Holeo .n. fit ga duo
sunt oculi. S quomo iod fiat accipe. Uisus oculoꝵ: ĩtentioe
ãi constat. Itaq qm̃ mens ut supro dictũ ÷ oculis tanquã
fenestris utitur. non tm̃ hot chus aut insanis actidit sed etiã
sanis ac sobrus: Nam si aliꝗ nimis propius ad mouns dup̃
uidebit᷑ Certum ⁊ .i. inteuallũ ac spaciu quo aties otult
eot Item si retrorsum aiduotes aiuis qutisi ad cogittindũ
&C intentionem mentis rulaxes tum acies oculi uttiusq didui¬
citur tum singuli iudere incipiũt separatim. Si dius ursum
luta drgere su non põt ad uidendum sicut se me doso¬
auta i be sondism mei us stupesteiab debiles aut si uis fuoĩs¬
in cerebꝵ seuens concordiam disiungit cculoꝵ. Quod adeo

Expanded text:
ibet hoc loco illorum reprehendere vanitatem, qui dum volunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt, in quibus oculi fallantur; inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus luta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedesulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis fin cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo
Abbreviated transcription (Latin):
senectutem. Preterea: si mors certe constituta eẽt etati.
fieret hõ insolentissimus: Ehumaĩtate om̃i careret:
Nam fere iura oĩa humcũtatis : ꝗb int̾ nos coheremus
ax metu. R constiã fragilitatis criunt᷑. Deniq im¬
betilliora. & timidiora queq aialia rongregantur:
ut qñ uirib tueri se nequeũt młti tudine tucant᷑ fortiora
Iͦ solitudines appetunt qm̃ robtre uiribusq rõfidunt
blemo ꝗr si eodem mõ hrẽt ad ꝓpulsanda pranba suppetens
robur: nec ullius alteius auxꝰ indigeret. que Sotietas
eẽt  que reuerentia mter se: quis ordo ÷ queueratio
que humaĩttis: aut ꝗͥ eẽt tetrius hore ÷ ꝗ eferatius

Expanded text:
senectutem. Praeterea, si mors certae constituta esset aetati, senectutem. Praeterea, si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus, et humanitate omni careret. Nam fere jura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quae societas esset, quae reuerentia inter se, quis ordo, quae ratio, quae humanitas? aut quid esset tetrius homine, quid efferatius