comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis iniuste fecerit: &e semel
& bis. atq tertio sinecesse fuerit uoca-¬
bit illum sua ammonitione ꝑsuum
nuntium canonice ademendationem
siue compositionẽ & ad pęnitentiam :
ut deo & eccłȩ satisfaciat qua lesit:
Si autem despexerit: atq contẽpserit
euis ammonitionem & saluberrimã
inuitationem : feriat illum pastorali.
uirga hoc ẽ. sententia ex cõmunicatiõĩs
ut a communione scȩ̃ eccłȩ om̃iumq
xp̃ianorum sit separatus usq ad con
gruam satisfactionem &e digna emen¬
dationẽ. Quam ex comimunicationẽ
debae idẽ ep̃s seniori illius notã facere:
& om̃ib suis coep̃is. & om̃ib suis par¬
rochianis : ne eum recipiant usq
uł fauore aut negligentia monere.
aut excommunicare distulerit. qui
ut aut reuertentes suscipiat. aut
contempnentes de ecctia eiciat. ex cõ¬
municatus habeatur a collegio eȩt̃oꝵ
quousq uel emendationis uel
dampnationis eorum ab eo sententia
promulgetur.Quod aliud sit peccare

Expanded text:
aliquid injuste fecerit, semel et bis atque tertio, si necesse fuerit, vocabit illum sua admonitione per suum nuntium canonice ad emendationem sive compositionem et ad poenitentiam, ut Deo et ecclesiae 321 satisfaciat, quam laesit. Si autem despexerit atque contempserit ejus admonitionem et saluberrimam invitationem, feriat illum pastorali virga, hoc est sententia excommunicationis, ut a communione sanctae Ecclesiae omniumque Christianorum sit separatus usque agruam satisfactionem, et dignam emendationem Quam excommunicationem debet idem episcopus seniori illius notam facere, et omnibus suis coepiscopus, et omnibus suis paroecianis, ne eum recipiant, usque vel favore aut negligentia monere, aut excommunicare distulerit noluut aut revertentes suscipiat, aut contemnentes de ecclesia ejiciat, excommunicatus habeatur a collegio caeterorum, quousque vel emendationis vel damnationis eorum ab eo sententia promulgetur. CAP. 85. - Quod aliud sit peccare
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. noscuntur. Siuͦ nescientib ep̃is aut
abbatib ministri eorũ quilibet uideli¬
cet inclero hoc fecisse comucuntur:
epĩ & abbates desidia. illi uͦ rapacitate
firmit̃ eccłia tenere deb&. Ut
abbatissa magnã curam habeat de
congregatione sua. Ex eodẽ. Cap̾ xxui.
bbatissa diligentẽ habeat curam
de congregatione sibi cõmissa. &
prouideat᷑ ut in lectione. & in officio
& inmodulatione psalmorũ ipsȩ scĩ¬
ut pote ꝓanimab earũ rationem
redditura in conspectu dni. & stipendia
scĩmonialib prebeat necessaria: ne
forte ꝑ indigentiã sibi aut potꝰ peccare
domib suis cũ aliquib mascuł man¬
ducare uł bib̾e ñ presumant.
Ex eodem Cap̃ . xxuii.
Ion deb̾e scĩmoniales inꝓpͥis mansionib¬

Expanded text:
esse noscuntur. Si vero nescientibus episcopis aut esse noscuntur. Si vero nescientibus episcopis aut abbatibus, ministri eorum quilibet, videlicet in clero hoc fecisse convincuntur, episcopi et abbates de desidia, illi vero rapacitate firmiter Ecclesia tenere debet. CAP. 112. - Ut abbatissa magnam curam habeat de congregatione sua. Ex eodem, cap. 26 . Abbatissa diligentem habeat curam de congregatione sibi commissa, et provideat ut in lectione et in officio et in modulatione psalmorum, ipsae sanctiutpote pro animabus earum rationem redditura in conspectu Domini, et stipendia sanctimonialibus praebeat necessaria, ne forte per indigentiam cibi aut potus peccare domibus suis cum masculis manducare vel bibere non praesumant. Ex eodem, cap. 27 . Non debere s
Abbreviated transcription (Latin):
secum adm̃sã habeant: & lectio diuina
ibi ꝑsonet. & sumant cibum cũ benedicti-
auaricie causa seducti se totonder̃:
Ex eodem Cap̃ xxu.
onstituit sane sacer iste conuentus.
ut epĩ siue abbes qui infruc tum
inimarũ. s in auariciam & turpe lucrũ
inhiantes. quoslibet homines illectos
circumueniendo totonder̃. & reseorũ
tali ꝑsuasione. non solũ: acceperunt.
sed potiꝰ subnpuer̃ : penitentię canonice
siue regulari ut pote turpis lucri secta¬¬
tores subiaceant. Hi uero qui uanis pro¬
missionib illecti uł quib libet machi¬
nationib ꝑsuasi. mentis in opes effecti.
rerũ suarum dni eẽ. nescientes comã
depo suer̃ : in eo qđ ceper̃ ꝑseuerare
cogantur. Res namq quȩ ab illectis
& negligentib datȩ. ab auaris & negligen¬
tib non solum acceptȩ s raptȩ noscunt᷑:
heredib reddantur. qui dementia paren¬
tum. auaricia incentorũ. exheredati

Expanded text:
secum ad mensam habeant, et lectio divina secum ad mensam habeant, et lectio divina i personet, et sumant cibum cum benedictionab aliis seducti se totonderunt. Ex eodem, cap. 23 . Constituit sane sacer iste conventus ut episcopi sive abbates, qui non in fructum animarum, sed in avaritiam et turpe lucrum inhiantes, quoslibet homines illectos circumveniendo totonderunt, et res illorum tali persuasione non solum acceperunt, sed potius subripuerunt, poenitentiae canonicae sive regulari utpote turpis lucri sectatores subjiciantur. Hi vero qui vanis promissionibus illecti, vel quibuslibet machinationibus persuasi, mentis inopes effecti, rerum suarum domini esse nescientes, comam deposuerunt, in eo quod coeperunt perseverare cogantur. Res namque quae ab illectis et negligentibus datae, ab avaris et negligentibus non solum acceptae, sed raptae noscuntur, haeredibus reddantur qui dementia parentum, et avaritia incentorum exhaeredati
Abbreviated transcription (Latin):
exercere: Nec tam̃ iustum negotiũ ẽ.
contradicendũ ꝓpt̾ necessitates diũsas:
quia legimꝰ scõs apłos negotiasse. & in
regula scĩ benedicti p̃cipitur p̃uidere
ꝑ quorum manꝰ negotiũ monasterii tͣn¬
seat. Canes & aues sequi aduenandũ:
& in om̃ib quib lib& causis. suꝑfluũ
eẽ. Ecce talia & hissimilia ministris
altaris dñi necñ & monachis omino
contradicimꝰ. de quib dicit apłs Ne¬
mo militans dõ. implicat se scłarib
negotiis De clericis iniuste tons uratis
De clericis uͦ  statiumꝰ. ut hi qui
hactenꝰ inuenti sunt siue ᷝ canonico
siue in monachico ordine tonfurati
sine eorum uoluntate. silibi sunt ut
ita ꝑmaneant. & deinceps cauendũ
ut nullus tondeatur nisi legitima ȩtatȩ¬
& spontanea uoluntate. uł cũ licen¬
fieri ñ ꝑnuttant. Exeodẽ cap̃ .xxiiii.
It epĩ uł abbates ante se ioca t᷑pia
facere non ꝑmittant. s pauperes

Expanded text:
exercere. Nec tamen justum negotium est exercere. Nec tamen justum negotium est contradicendum, propter necessitates diversas, quia legimus sanctos apostolos negotiasse, et in Regula Sancti Benedicti praecipitur praevidere, per quorum manus negotium monasterii transeat. Canes et aves sequi ad venandum, et in omnibus quibuslibet causis superfluum esse. Ecce talia, et his similia ministris altaris Domini nec non et monachis omnino contradicimus, de quibus dicit Apostolus: Nemo militans Deo imericis vel monachis injuste tonsuratis. De clericis vero hoc statuimus, ut hi qui hactenus inventi sunt, sive in canonico, sive in monachico ordine tonsurati sine eorum volita permaneant. Et deinceps cavendum est, ut nullus tondatur nisi legitima aetate spontaneaque voluntate vel cum licenfieri non permittant. Ex eodem, cap. 24 . Ut episcopi vel abbates ante se joca turpia fieri non permittant, sed pauperes
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientiã. nec foras manducet᷑
neq bibat sine ꝑmissione abb. nec ad
coniuuia scłaria uadant.
N inistri audem altaris dñi uł mona¬
chi: nobis placuit ut anegotis scłarib
omino abstineant: Multa sunt gͦ scła.
ria negotia: de his tam̃ pauca ꝑstringa¬
mus. ad quȩ ꝑtinet om̃is libido. non
solum immundicia carnis: sedetiã
om̃is carnalis concupiscentia Qcͥqͥo
plus iusto appetit homo. turpe lucro
ẽ.Munera iniusta acciꝑe uel etiã
dare ꝓro aliquo scłari conquestu:
p̃cio aliquẽ conducere. contentiones¬
& lites uł rixas amare. inplacitis scła¬
rib disputare. excepta defensione
orphanorum aut uiduarũ. c̃ductores
aut ꝓcuratores ẽẽ. scłarium rerum
turpis uerbi uel facti iocularẽ eẽ. uł¬
iocum scłarẽ diligere. aleas amare. or-¬
nam̃tũ inconueniens ꝓposito suo que-¬
rere. in deliciis uiuere uelle. gulã
& ebrietatẽ sequi. pondera iniusta. uł
mensuras habe : negotiũ iniustum

Expanded text:
in obedientiam: nec foris manducet in obedientiam: nec foris manducet neque bibat sine permissione abbatis, nec ad convivia saecularia vadat.Ministri autem altaris Domini vel monachi, nobis placuit, ut a negotiis saecularibus omnino abstineant. Multa sunt ergo negotia saecularia; de his tamen pauca perstringamus, ad quae pertinet omnis libido, non solum immunditia carnis, sed etiam omnis carnalis concupiscentia. Quidquid plus justo appetit homo, turpe lucrum est. Munera injusta accipere vel etiam dare, pro aliquo saeculari conquestu, pretio aliquem conducere, contentiones, lites et rixas amare, in placitis saecularibus disputare excepta defensione orphanorum aut viduarum, conductores aut procuratores esse saecularium rerum, turpis verbi vel facti jaculatorem jocularem diligere, aleas amare, ornamentum inconveniens proposito suo quaerere, in deliciis vivere velle, gulam et ebrietatem sequi, pondera injusta vel mensuras habere, negotium injustum
Abbreviated transcription (Latin):
põ non licet tollere possessionẽ mo-¬
nasterii quãuis abbas peccauerit:
s mittat eum in aliud monasterium
in potestatẽ alterius abbatis Ne mo¬
ut monasteniũ ubi fieri possit per
decanos ordinetur. quia illi prepositi
sepe in elationẽ incidunt. & in laqueũ
diaboli. Hoc tam̃ om̃ino uolumꝰ ut ñ
monachi ad placita scłaria ullatenus ue¬
niant. neq ipse abbas sine licentia epĩ
sui. & cum necessitas exigit : tunc per
iussionẽ & consisueꝵ lium ep̃i sui illuc
uadat. Neqͣqͣm fuer tamen contendio¬
nes aut lites aliquas ibi mouere p̾su¬
mat sed quicqd querendũ ub etiã
respondendũ sit: ꝑ ad uocatos suos
hoc faciat. Ab bates & monachi usq
adint̾rogationẽ silentium habeant.
&ecum interrogantur cum humilitate
& rouerentia respondeant. Alias que¬
relas om̃ino deuitent. In eorũ claustro
ꝑmaneant. nullusq ex eis forasua.¬
dat. nisi ꝑ necessitatẽ ab abbate mittat᷑

Expanded text:
po non licet tollere possessionem mopo non licet tollere possessionem monasterii, quamvis abbas peccaverit; sed mittat eum in aliud monasterium in potestatem alterius abbatis. CAP. 107. - Ne mout monasterium ubi fieri possit, per decanos ordinetur: quia illi praepositi saepe in elationem incidunt, et in laqueum diaboli . Hoc tamen omnino volumus ut non monachi ad saecularia piacita ullatenus veniant neque ipse abbas sine licentia episcopi sui, et cum necessitas exigit, tunc per jussionem et consilium episcopi sui illuc vadat. Nequaquam tamen contentiones aut lites aliquas ibi movere praesumat, sed quidquid quaerendum, vel etiam respondendum sit, per advocatos suos hoc faciat. Abbates et monachi usque ad interrogationem silentium habeant, et cum interrogantur, cum humilitate et reverentia respondeant. Alias querelas omnino devitent. In eorum claustro permaneant, nullusque ex eis foras vadat, nisi per necessitatem ab abbate mittatur
Abbreviated transcription (Latin):
theodosiana. nulla ratione feminȩ ãpliꝰ
quã suas causas agendi habeant potiesta¬
tem. nec alicuiꝰ causa ase nouerint
ꝓsequendã: iccirco ex auctoritate cano¬
nica int̃dicimꝰ. ut nulla scĩmoniał uirgo.
uł uidua conuentꝰ gñales ad eat niss
aprincipe fuerit euocata. aut ab ep̃o
suo. nisi forte ꝓpͥę necessitatis ratio i¬
pulerit. & hoc ipsũ cũ licentia &eñtio ep̃i sui:
Quod abb̃ ꝓhumilitate locum siuim
relinquere possit. Ex concł magontino
bbas potest sro humiliatione &
de ipsis si habeant. sinautẽ : de extͣneis .
Nec ep̃s debec abbatẽ iuolent̃ retinere
in loco suo. Congregatio deboe sibi eligere
abbatem pꝰmortẽ abbatis sui. uł eo iu¬
uente si ipse discesserit. uł peccauerit:
Ipse enim non potest aliquẽ ordinare.
de suis ꝓpinquis uel amicis. sine uo
Laicus non debet in eccłia lectionẽ recitare:
nec alleluia dicere : isi psalmos tantum.
& responsoria sine alleliua. Quod ñliceat¬

Expanded text:
Theodosiana : « Nulla ratione feminae amplius Theodosiana : « Nulla ratione feminae amplius quam suas causas agendi habeant potestatem, nec alicujus causam a se noverint prosequendam. » Idcirco ex auctoritate canonica interdicimus ut nulla sanctimonialis virgo vel vidua conventus generales adeat, nisi a principe fuerit evocata, aut ab episcopo suo, nisi forte propriae necessitatis ratio impulerit, et hoc ipsum cum licentia episcopi sui. Quod abbas pro humilitate locum suum relinquere possit. Ex concilio Magontiensi, Abbas potest pro humiliatione, ede ipsis si habeant, sin autem de extraneis. Nec episcopus debet abbatem violenter retinere in loco suo. Congregatio debet eligere sibi abbatem post mortem abbatis sui, vel eo vivente, si ipse discesserit, vel peccaverit. Ipse enim non potest aliquem ordinare de suis propinquis vel amicis, sine volLaicus non debet in ecclesia lectionem recitare, nec alleluia dicere, nisi psalmos tantum et responsoria sine alleluia. CA
Abbreviated transcription (Latin):
Ium apłs dicat. mulieres in eccłia tace¬
Iant. non enĩ ꝑmittitur eis loqͥ. turpe
ẽ. enim mulieri in eccłia loqui: mirum
uidetur. quod quędã muliercule contra
diumas humanasq leges. attrita fronce
imprudent̾ agentes. placita generalia.
& publicos conuentꝰ indesinent̃ ad eunt.
& negotia regni utilitatesq rei publice
magis ꝑturbant quã disponant. cum
indecens sit. & etiam ap̃ barbaras gentes
reprehensibile mulieres uirorum causas
discutere: & quȩ de lansficiis sius &e oꝑib
textrilib & muliebrib int̾ geniciarias
suas residentes debuerant disputare.
inconuentu publico. acsic incuria resi-¬
dentes. senatoriã sibi usurpant aucto¬
ritatem Quȩ ignominosa presũptio.
fautorib magis imputanda uidetur.
quã feminis. Unde quia diuinȩ leges
ut supͣ monstratũ ẽ. hoc contradicunt.
& humane nichilominꝰ idipsũ ꝓhibent.
ut feminȩ nichilaliud ꝓsequant᷑ in
publico quã suã causã: ait enim lex

Expanded text:
us dicat: Mulieres in ecclesia taceant: non enim permittitur eis loqui, turpe est enim mulieri in ecclesia loqui: mirum videtur, quod quaedam mulierculae contra divinas humanasque leges, attrita fronte impudenter agentes, placita generalia et publicos conventus indesinenter adeunt, et negotia regni utilitatesque reipublicae magis perturbant quam disponant, cum indecens sit, et etiam inter barbaras gentes reprehediscutere, et quae de lanificiis suis et operibus textilibus et mulieribus inter genitiarias suas residentes debuerant disputare, in conventu publico, ac si in curia residentes, senatoriam 278 sibi usurpant auctoritatem. Quae ignominiosa praesumptio fautoribus magis imputanda videtur quam feminis. Unde, quia divinae leges, ut supra monstratum est, hoc contradicunt, et humanae nihilominus idipsum prohibent, ut feminae nihil aliud prosequantur in publico quam suam causam. Ait enim lex
Abbreviated transcription (Latin):
stitutã. diligent᷑ obseruent Nullus laicꝰ
clanstra scĩmonialiũ ingredia nt᷑ nͥ
ullus uassus abbatisse nec minist̃
aliquis. nec clericꝰ. nec laicus. claustra
ancillarum di ingrediatur: nisi forte
quando necessitas oꝑandi incũbit.
ortaria ñ eligatur nisi quȩ etate ma
tura sit. & testimoniũ habeat bonum.
ꝑ licentiã sui epĩ amonastĩo ñ egrediat᷑.¬
bbatissa nequaꝗͣ de monastĩo egrediat᷑
nisi ꝑlicentiã sui ep̃i. Et si quando¬
o
foras ꝑgit : desc̃imonialib quas secũ
duc̃ curã maximã habeat. ut nulla
eis detur occasio peccandi Ut nullus¬

Expanded text:
Nullus laicus claustra sanctimonialium ingrediatur, nisi ullus vassus abbatissae, nec minister aliquis, nec clericus, nec laicus claustra ancillarum Dei ingrediatur, nisi forte quando necessitas operandi incumbit.Portaria non eligatur, nisi quae aetate matura sit, et testimonium habeat bonum,  licentiam sui episcopi a monasteriAbbatissa nequaquam de monasterio egrediatur, nisi per licentiam episcopi sui. Et si quando foras pergit, de sanctimonialibus quas secum ducit curam maximam habeat, ut nulla eis detur occasio peccandi.
Abbreviated transcription (Latin):
anathema sit. De illo qͥuirginitatem
custodierit. nuptias aut̃ exerrauerit:¬
uicũq uirginitatẽ custodiens. aut
continentiȩ studens uelut horres¬
cens nuptias temerat: nec ꝓpt̃ hocđ
bonum & sc̃m ẽ. nom̃ uirginitatis asfu¬
Exeodem concilio. Cap̃. xuii.
iqua mulier propt̃ diuinũ cultum¬
ut estimat crines atondet. quosei
ds ad subiectionis memoriã tribuit.
tanquã p̃ceptum dissoluens obedientiȩ
Uiquis iurorum propt̾ continentiam
deputatur amictu pallu utitur.
quasi ꝑ hoc habere se iustitiã credens.
&e despicit eos qui cũ reuerentia bẏrris
&e aliis comimunib & solitis uestib utunt᷑:
anathema sit Ex eodẽ. Cap̃.x.

Expanded text:
tatem custodierit, nuptias autem exsecraverite virginitatem custodiens, aut continentiae studens, velut horrescens nuptias temerat, nec propter hoc quod bonum et sanctum est nomen virginitatis assuEx eodem concilio, cap. 14. Si qua mulier propter divinum cultumut aestimat, crineestimat, crines aDeus ad subjectionis memoriam tribuit, tanquam praeceptum dissolvens obedientiae,quis virorum, propter continentiam quae putatur, amictu pallii utitur, quasi per hoc habere se justitiam credens, et despicit eos qui cum reverentia et birris, et aliis communibus et solitis vestibus utuntur, anathema sit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestate epoꝵ consistant. Ex concilio
aurelianensi Capitulo. iiii.
Ibbates ꝓ humilitate religionis. inepõꝵ¬
A potestate consistant ⁊ & si qͥd extra
regulã fecerint. ab ep̃is corrigantur
Non semel s sepiꝰ inanno epĩ uisitent
monastĩa monachoꝵ ⁊ & siqͥd corrigendõ
fuerit. corrigant. Monachi autẽ
abbatib om̃i obedientia & deuotione
subiaceant. Quod siquis ꝑ contumatiã
extiterit indeuotꝰ. ac ꝑ loca aliqͥuagari.
aut peculiare aliqͥd hab̾e p̃sumpserit:
om̃ia quȩ ad quisierit. ab abbatib au¬
ferantur. scđm regulã monasterio ꝓfut᷑a.
Ipsi autem qui fuerint ꝑuagati: ubi
inuenti fuerint cum auxilio ep̃i tãꝙ
fugaces subcustodia reuocent᷑ & con¬
stringantur. De monachis qui filios¬
ꝓcreauerint. Ex dictis ysidori
Conachi filios ꝓcreantes. in carcere
Aretrudantur. tamũ facinꝰ continua
lamentatione deflertes. ut eis uel
ad mortẽ sola miscđia incõmunionis¬

Expanded text:
in potestate episcoporum consistant. Ex concilio in potestate episcoporum consistant. Ex concilio Aurelianensi, cap. 3 . Abbates pro humilitate religionis in episcopom potestate consistant, et si quid extra regulam fecerint, ab episcopis corrigantur. Non semel, sed saepius in anno, episcopi visitent monasteria monachorum, et si quid corrigendum fuerit, corrigant. Monachi autem abbatibus omni obedientia et devotione subjaceant. Quod si quis per contumaciam exstiterit indevotus, ac per loca aliqua vagari, aut peculiare aliquod habere praesumpserit, omnia quae acquisierit ab abbatibus auferantur secundum regulam monasterio profutura. Ipsi autem qui fuerint pervagati, ubi inventi fuerint, cum auxilio episcopi tanquam fugaces sub custodia revocentur et constringantur. procreaverint. Ex dictis Isidori. Monachi filios procreantes in carcerem retrudantur tantum facinus continua lamentatione deflentes, ut eis vel ad mortem sola mis
Abbreviated transcription (Latin):
It ep̃c monastĩa monachorũ &e scĩmo¬
nialium freqñt̃ introeat. & cũgͣuib
&e religiosis ꝑsonis in eorũ uł in earũ con-¬
uentu residens. eorũ uitã ⁊c̃ũsationẽ¬
diligenter discutiat. & si qͥd rep̃hensibile
inuenerit. corrigere satagat. Scĩmoni¬
alium etiã pudicitiã subtilit̾ inuestiget.
& si aliqua inuenitur. quȩ neglecto ꝓ¬
posito castitatis. clerico aut laico ĩpudent̃
misceatur ÷ acrit̃ u̾b̃ib coherceatur.
& inpriuata custodia retrudatur. ubi
quod male commisit. digne peniteat.
Int̃dicat etiã ex auctoritate scõrũ canonỹ.
ut nullus laicus aut clericus in earũ
claustris & secretis habitationib accessũ
Expleta missa: ad ęcdias suas redeant.
Om̃ib p̃t̃ea publice & priuatĩ deñtiet.
quantũ piaculũ sit qui sponsam xpĩ
uiciare p̃sumit. Si enĩ ille reus tenetur
qui sponsam hominis uiolat. qͣntomagis
reus maiestatis efficitur. qui sponsam
omĩpis dei corrumpit: Ut abbates

Expanded text:
iscopus monasteria monachorum et sanctimonialium frequenter introeat, et cum gravibus et religiosis personis in eorum vel in earum conventu residens, eorum vitam et conversationediligenter discutiat; et si quid reprehensibile invenerit, corrigere satagat. Sanctimonialium etiam pudicitiam subtiliter investiget, et si aliqua invenitur quae neglecto proposito castitatis clerico aut laico impudenter misceatur, acriter verberibus coerceatur, et in privata custodia retrudatur, ubi quod male ad misit digne poeniteat. Interdicat etiam ex auctoritate sanctorum canonum ut nullus laicus aut clericus in earum claustris et secretis habitationibus accessumExpleta missa ad ecclesias suas redeant. Omnibus praeterea publice et privatim denuntiet, quantum piaculum sit, qui sponsam Christi vitiare praesumit. Si enim ille reus tenetur, qui sponsam hominis violat, quanto magis reus majestatis efficitur, qui sponsam omnipotentis Dei corrumpit? CAP. 85. - Ut abbates
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittendũ monachos & monachas in
monastĩo simul habitare. Exreg̃ oor
mittimꝰ unum monasteriũ hab̾e. s nec
ea quȩ duplicia uocant: & si quid taleẽ:
religiosus epc̃ mulieres quidẽ in suo loco
studeat manere. monachos aut̃ aliud
monastĩum edificare cogat. Si aut̃ plu¬
rima sint talia monasteria: separent᷑
inaliis monasteriis monachȩ. & in alus
monachi. Res aut̃ quas habent c̃munes:
scđm iura eis competentia distribuantur.

Expanded text:
permittendum monachos et monachas in eodem monasterio simul habitare. Ex registromittimus unum monasterium habere; sed nec ea quae duplicia vocant. Et si quid tale est, religiosus episcopus mulieres quidem in suo loco studeat manere, monachos autem aliud monasterium aedificare cogat. Si autem plurima sint talia monasteria, separentur in aliis monasteriis monachae, et in aliis monachi. Res autem quas habent communes, secundum jura eis competentia distribuantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla mora eos sub custodia constringans
canonica. & nullatenꝰ eos ampliꝰ ita
errabundos &e uagos scđm desideria
uoluptatũ suarũ iuiuere ꝑmittant.
Sin aut̃ epĩssuis canonice obedire no¬
luerint: ex communicentur usq ad
iudiciũ epĩ regionis illius Sin aut̃
nec illi eos corrigere ualuerint: om̃ino
subiunculis constringantur usq ad
sẏnodũ ut ibi eisuidicetur: utrũ ad
uidicium principis. aut ad uniũsalẽ
sỹnodum deferantur sub custodia

Expanded text:
ulla mora eos sub custodia constringant ulla mora eos sub custodia constringant canonica, et nullatenus eos amplius ita errabundos et vagos secundum desideria voluptatum suarum vivere permittant. Sin autem episcopis suis canonice obedire noluerint, excommunicentur usque ad judicium episcopi regionis illius. Sin autem nec illi eos corrigere valuerint, omnino sub vinculis constringantur usque ad synodum, ut ibi eis indicetur utrum ad judicium principis aut ad universalem synodum deferantur, sub custodia
Abbreviated transcription (Latin):
ulieres obtentu religionis uelatȩ
aut inmonastĩo regularit᷑ ui¬
uant aut indomib suis susceptũ
habitũ caste obseruent Ut adoles
ep̃o non negligantur. Ex concilio
carthaginensi. Cap̃. cii.
pio uagantes. ad suũ epm̃ redire
faciat. Exconcł magontiensi. Cp̃ xuiiii.
It unusquisq ep̃c in sua parrochia
diligent̃ prbos uł clencos inqͥrat
unde sint : & si aliquẽ fugitiuum
inuenerit. ad suũ epm̃ redire faciat.¬
e clericis uagis. seu de acephalisid᷑
de his qui sunt sine capite. neq in
sub abbate. sed sine canonica uł regu¬
lari uita degentes: ut in libro officioꝵ
neq int̾ clericos religio retentat diuina.¬
uita complectitur. & uaga: quiq dũ
nully metiuint. explende uoluptatis
suȩ licentiã sectantur: & quasi anima
lia bruta. lib̃tate ac desidio feruntur.
babentes signum religionis. ñ religio¬
nis officium: ypocentauris similes. nec
equi. nec homines: tales om̃mo p̃cipimꝰ
ut ubicũq inuenti fuerint: epĩ sine

Expanded text:
ulieres obtentu religionis velatae, aut in monasterio regulariter vivant, aut in domibus suis susceptum habitum caste observent. CAP. 73. -episcopo non negligantur. Ex concilio Carthaginensi IV, cap. 102. pio vagantes ad suum episcopum redire faciat. Ex concilio Magontiensi, cap. 19. t unusquisque episcopus in sua parochia diligenter presbyteros vel clericos inquirat, unde sint: et si aliquem fugitivum invenerit, ad suum episcopum redire faciat.De clericis vagis, seu deacephalis, id est, de his qui sunt sine capite, neque inscopo, neque sub abbate, sed sine canonica vel regulari vita degentes, ut in libro officioruneque inter clericos religio tentat divinavita complectitur et vaga, quique dum nullum metuentes explende voluptatis sue licenciam consectantur, quaslia bruta libertate ac dedesiderio feruntur, habentes signum religionis, non religionis officium, hypocentauris similes, neque equi nec homines. Tales omnino praecipimus, ut ubicunque inventi fuerint, episcopi sine
Abbreviated transcription (Latin):
bbatissas aut̃ cũ scĩmonialib oĩno
recte & iuste iuucre censemus:
benedicti fecer̾: regularit̃ uiuant:
Sinaut̃: canonice uiuant pleniter
& sub diligenti cura custodiã habe¬
ant : & in caustris siuis ꝑmaneant.
nec foras exitũ habeant S & ipsȩ.
abbatisse inmonasteriis sedeant.
nec foras uadant sine licentia &
consilio epĩ sui. Ut scĩmoniales abba¬
tisse suȩ sint obedientes. Ex eođ. cap̃xinii¬
c̃imoniales nͥ forte abbatissa sua.
ꝓ aliqua necessitate in oumbente
mittente nequaquã demonasterio
egrediantur. Hȩ uͦ que famulos aut
famulas ñ habent : ad exercenda ne¬
gotia admediã monasterii portam
ꝑueniant: & ibi corã testib negotuĩ

Expanded text:
s autem cum sanctimonialibus omnino recte et juste vivere censemus. Benedicti fecerunt, singulariter vivant. Sin autem canonice vivant, pleniter et sub diligenti cura custodiam habeant, et in claustris suis permaneant, nec foras exitum habeant. Sed et ipsae abbatissae in monasteriis sedeant, nec foras vadant sine licentia et consilio episcopi sui. Ex concilio tissae suae sint obedientes. Sanctimoniales, nisi forte abbatissa sua pro aliqua necessitate incumbente mittente, nequaquam de monasterio egrediantur. Hae vero quae famulos aut famulas non habent, ad exercenda negotia ad mediam monasterii portam perveniant, et ibi coram testibus negotium
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc enĩ rationẽ romani pontifices in
assertione decretorũ suorũ frequenter
int̃ponunt. Nã sihoc leges scłi continent.
quantomagis diuinȩ : hȩc hactenus:
Deinceps singularũ partiũ totiꝰ uoluminis
dens lector adũtat. quid inuna quaque
parte sibi necessarium querere debeat.

Expanded text:
Hanc enim rationem Romani pontifices in Hanc enim rationem Romani pontifices in assertione decretorum suorum frequenter interponunt. Nam, si hoc leges saeculi continent, quanto magis divinae? » Haec hactenus. Deinceps singularum partium titulos totius vdens lector advertat, quid in unaquaque parte sibi necessarium quaerere debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
subuenit: ꝑsonã nontransgreditur: P ossemꝰ
de hiuiusmodi plurimas rationes plurima
exempla colligere: sed prudenti lectori &
ei qui nouit de paucis plura intelligere.
debent predicta sufficere Qd tamen iam
monuimus iterũ monemꝰ. ut siquis qđ
legerit de sanctionib suie dispensatiõib
ecdiasticis ad caritatẽ quȩ ẽ. plenitudo
legis referat. non errabit. non peccabit:
&r quando aliqua ꝓbabili ratione asu̾mo
rigore declinabit. caritas excusabit. si tam̃
nichil contra euuangłm. nichi contra apłos
usurpauerit: Siquȩ uͦ sententiȩ deforensib
legib inserte sunt quȩ uidiciũ sanguinis
contineant: non adhoc inserte sunt ut
eccliasticus uidex ꝑ eas aliquẽ debeat
condemnare. sed ut ex eis assertionẽ canoni¬
corũ faciat decretorũ. Hinc attendens qͣnta
pęnitentia puniendũ sit facinꝰ illud uł
flagitium. qd̾ uidicant uidices scłi morte
uł membrorũ mutilatione mutandum

Expanded text:
subvenit, personam non egredsubvenit, personam non egredde hujusmodi plurimas rationes, plurima exempla colligere, sed prudenti lectori, et ei qui novit de paucis plurima intelligere, debent praedicta sufficere. Quod tamen jam monuimus, iterum monemus, ut si quis quod legerit de sanctionibus sive dispensationibus ecclesiasticis, ad charitatem, quae est plenitudo legis, referat, non errabit, non peccabit; et quando aliqua probabili ratione a summo rigore declinabit, charitas excusabit; si tamen nihil contra Evangelium, nihil contra apostolos usurpaverit. Si quae vero sententiae de forensibus legibus insertae sunt, quae judicium sanguinis contineant, non ad hoc insertae sunt, ut ecclesiasticus judex per eas aliquem debeat condemnare; sed ut ex eis assertionem canonicorum faciat decretorum. Hinc attendens quanta poenitentia puniendum sit facinus illud vel flagitium, quod judicant judices saeculi, morte vel membrorum mutilatione multandum.
Abbreviated transcription (Latin):
liberatione amissȩ cessante necessitate
debent & ipse cessare: nec ÷ ꝓlege habendum
quod aut utilitas suasit. aut necessitas
imꝑauit. Unde legitur inepła beati pape
diter salubres fuscipiatis hortatus. & nichil
deuotionis unanimes diuinis & apłicis
constitutionib pareatis. & innullo patia-¬
mini ꝓuidentissima canonũ decreta
mus consideratione causarũ. antiqͥs deinceps
custodienda sunt regulis: ne qđ ad tempꝰ
pialenitate concessimꝰ. iusta pꝰ ultione
plectamꝰ. Nec tantũ in eccłiasticis obser-¬
uandũ ẽ. regulis sedetiam in ipsis legib
deuenerandis legib legitur romanis:
Quodcũq imꝑator ꝑ epłam constituit. uł
cognoscens decreuit. uł edicto precepit.
legem eẽ constat Hȩ sunt quȩ constituti¬
ones appellantur: Plane ex his quȩdam
adexemplũ trahuntur. qm̃ nec hoc pͥnceps
uult Nã quod alicui obmerita indulsit.
uł si cui pęnã irrogauit. uł sicui sine exẽplo

Expanded text:
liberatione admissae, cessante necessitate, liberatione admissae, cessante necessitate, debent et ipsae cessare; nec est pro lege habendum quod aut utilitas suasit, aut necessitas imperavit. Unde legitur in epistola beati papae diter salubres suscipiatis hortatus S. Leo, edevotionis unanimes divinis et apostolicis constitutionibus pareatis, et in nullo patiamini providentissima canonum decreta mus consideratione causarum, antiquis deinceps custodienda sunt regulis, ne quod ad tempus pia lenitate concessimus, justa post haeplectamus. Nec tantum hoc in ecclesiasticis observandum est regulis, sed etiam in ipsis legibus. De venerandis legibus legitur Romanis. Quodcunque imperator per epistolam constituit, vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
euadere abillorum uastatione mereant᷑.
Infra: Reuera cum contagio peccandi
multitudinẽ inuaserit. diuinȩ discipli¬
nȩ seuera miscđia necessaria ẽ. Nã consi¬
lia separationis & inania funt & ꝑnitiosa
atq sacrilega. quia & impia & suꝑba
fiunt: & ꝑlus ꝑturbant infirmos bonos
quã corrigant animosos malos. ¶Infra.
Turba autẽ iniquorũ cũ facultas est
popłorum ꝓmendi sermonẽ. generali
obiuirgatione ferienda ẽ: & maxime
si occasionẽ atq oportunitatẽ p̃buerit
aliquod flagellum de suꝑ dñi quo eos
appareat ꝓ suis meritis uapulare.
Itẽ inepła admarcellinũ. Soleo audire
inpocestate ẽẽ. idicis mollire senten¬
tiam. & mitiꝰ uindicare qu̾a leges.

Expanded text:
evadere ab illorum vastatione mereantur. evadere ab illorum vastatione mereantur. » Infra: « Revera cum contagio peccandi multitudinem invaserit, divinae disciplinae severa misericordia necessaria est nam consilia separationis et inania sunt et perniciosa, atque sacrilega, quia et impia et superba fiunt et plus perturbant infirmos bonos, quam corrigant animosos malos. Infra: Turba autem iniquorum, cum facultas est populorum promendi sermonem, generali objurgatione ferienda est, et maxime si occasionem atque opportunitatem praebuerit aliquod flagellum desuper Domini, quo eos appareat pro suis meritis vapulare. » Item in epistola ad Marcellinum: « Soleo audire, in potestate esse judicis mollire sententiam, et mitius vindica
Abbreviated transcription (Latin):
seueritatis Uerũtam̃ quia neq qͥ plantat
ẽ. aliquid neq qui rigat. addĩ miscđiã
p̃cib fusis coalescente insitorũ pace rama¬
morum: caritas cooꝑit: multitudinẽ pec
catorum. De hac eadẽ dispensatione corri¬
piendorum & temꝑandorũ. dicit idem
augustinus in scđo libro contra epłam¬
intus in eccłȩ societate constitutorũ in aliqͦ
tali peccato fuerit dep̃hensus. ut anathe¬
mate dignꝰ habeatur. fiat hoc ubi ꝑicłm
scismatis nullum ẽ. Infraidẽ. Quando ciuꝰqͣ.¬
crimen notum ẽ. & om̃ib execrabilis appa-¬
ret. ut uł nullos prorsus. non tales habeat
defensores. ꝑ quos possit scisma contingere:
non dormiat seueritas disciplinȩ: Infra:
reptio. nisi cum ille corripitur qͥñ habce
sotiam multitudinem Cũ uͦ idem morb
plurimos occupauerit. nichil aliudbonis
restat. qu̾a dolor &gemitus. ut ꝑ illud sig¬
num quod ezechieli scõ reuelatur. illesi

Expanded text:
seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, est aliquid neque, qui rigat, ad dei misericordiam precibus fusis coalescente insitorum pace ramorum caritas cooperit multitudinem peccatorum. De hac eadem dispensatione corripiendorum et temperandorum dicit idem Augustinus in secundo libro contra epintus in ecclesie societate constitutorum, in aliquo tali peccato fuerit deprehensus, ut anathemate dignus habeatur, fiat hoc ubi periculum schismatis nullum est et infra. Quando cucrimen notum est et omnibus execrabile apparet, ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat defensores, per quos possit scisma contingere, non dormiat severitas disciplinae. In qua rectio, nisi cum ille corripitur, qui non habet sociam, multitudinem. Cum vero idem morbus plurimos occupaverit, nihil aliud bonis restat, quam dolor et gemitus ut per illud signum quod Ezechieli sancto revelatur, illaesi
Abbreviated transcription (Latin):
uł etiam ep̃i ꝑmanemꝰ : Hoc ñ fieret.
qm̃ reuera qd̾ fatendũ ẽ. fieri ñ deber&e.
nisi pacis ipsuis compassione sanaretur.
S sibi hoodicant. & multo maxime humi¬
liter doleant. qui intanta morte p̃cisiois
iacent. ut isto quodã uulnere matris catho¬
lice reuiuscant Cum enim p̃cisus ramꝰ
insentur. fit aliud uulnꝰ in arbore. quo
possit recipiut uiuat : quisme uita ra-¬
dicis ꝑibat: S cũ receptus recipienti
coaluerit. & uigor consequitur & fructꝰ.
Si autẽ non coaluerit. ille qͥdẽ arescit.
sed uita arboris ꝑmanebit Est enĩ &
tale inserendi genus. ut nullo p̃ciso
ramo qui intꝰ ẽ. ille qui foris ẽ. inserat᷑.
non tam̃ nullo sed uel leuissimo arboris
uulnere Ita gͦ & isti cum ad radicem oa¬
tholicã ueniunt. nec eis quãtus pꝰ erroris
sui penicentiã. honor clericatꝰ aut ep̃atꝰ
aufert᷑. sit quidẽ aliqͥd tamꝙ incortice
arboris matris. contra integritatem

Expanded text:
uel etiam episcopi permanemus? hoc non fieret, uel etiam episcopi permanemus? hoc non fieret, quoniam re uera, quod fatendum est, fieri non deberet, nisi pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integritatem
Abbreviated transcription (Latin):
dotium ꝑmisit ascenđde. quos paulus
publica p̃dicatione ab eodẽ offitio studuit
remouere: Sic̃ etiam arrianos post quã
conũsi fuer̃. legimꝰ insuis offitiis fuisse
susceptos Inde etiã pretaxatꝰ papa leo.
de stabilitate non mutandorũ & discre¬
tione tẽꝑandarũ ita scribit Rustico ep̾o
narbonensi: Sicut quȩdã sunt quȩ nulla
possunt ratione conuelli. ita multa sunt
datione ȩtatum oportet tẽꝑari. illa sẽꝑ
considatione seruata. ut in his quȩ dubia
fuerint. aut obscura. id nouerimꝰ seq̃ndũ.
qd̾ nec p̃ceptis euuanglicis contrariũ. nec
decretis scõrũ patrum inueniat᷑ adu̾sum
Inhuiusmodi causis ubi ꝑ graues dissen¬
trahendum ẽ. aliquid seueritati: ut
maiorib malis sanandis caritas sincera¬
subueniat Idẽ ineadẽ adu̾sus hereticos:
Sunquiunt oportet ut nos extͣ eccłiã
fuisse peniteat. ut salui eẽ. possimus.
quomꝰ pꝰistã penitentiã apud uos derici¬

Expanded text:
dotium permisit ascendere, quos Paulus dotium permisit ascendere, quos Paulus publica praedicatione ab eodem officio studuit removere . Sicut etiam Arianos, postquam conversi fuerunt, legimus in suis officiis fuisse susceptos. Inde etiam praetaxatus papa Leo de stabilitate non mutandorum, et discretione temperandorum, ita scribit Rustico episcopo Narbonensi: « Sicut quaedam sunt, quae nulla ratione possunt convelli, ita multa sunt deratione aetatum oportet temperari, illa semper consideratione servata, ut in his quae dubia fuerint, aut obscura, id noverimus sequendum, quod nec praeceptis evangelicis sit contrarium, nec decretis sanctorum Patrum iIn huiusmodi causis, ubi per graves dissentrahendum est aliquid severitati, ut maioribsubveniat. » Idem adversus haereticos. « Si inquiunt, oportet ut extra Ecclesiam nos fuisse poeniteat, ut 168 salvi esse possimus, quomodo post istam poenitentiam, apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
barnabã fr̃ib ꝑ asyam destinatũ. ne qͥsꝗͣ
ad fidẽ ueniens. circũcisioni legis haberet᷑
obnoxius: Ipse etiã apłs ad galathas scribeis
in faciem qđ simulationi quorundã uidõꝵ¬
eẽ. necessariã: tamen necessitati temporis
cedens. thi motheum listris circũcidit.
ut scandalum uideorũ ibi cõmorantium
deuitaret: ostendens actu qđ alibi de se
testatur factus sum uideis tanquã uideus.
ut iudeos lucrifacerẽ Qd dixisse intelli¬
gendus non astu mentientis. sed affectu
compatientis: cuiq ita cupiens subuenire.
quẽadmodũ sibi subueniri uoluisset
si ita affectus eẽt Multa qͦq principes
eccłiarũ ꝓtenore canonũ distritꝰ uidicant.
multa ꝓtemporũ necessitate tolerant.
multa ꝓꝑsonarũ utilitate uł strage
popłorũ uitanda dispensant: Multa
etiã ascis patrib inminuta scripturarũ
pontisex leo. neophẏtos ad summũ sacer-¬

Expanded text:
Barnabam fratribus per Asiam destinatum, ne quisquam Barnabam fratribus per Asiam destinatum, ne quisquam ad fidem veniens, circumcisioni legis haberetur obnoxius . Ipse etiam Apostolus ad Galatas scribens in faciem , esse necessariam, tamen necessitati temporis cedens, Timotheum Lystris circumcidit, ut scandalum Judaeorum ibidem commorantium devitaret; ostendens actu, testatur: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifacerem . Quod dixisse intelligendum est, non astu mentientis, sed affectu compatientis: cuique ita cupiens subvenire, quemadmodum sibi subveniri voluisset, si ita affectus esset. Multa quoque principes Ecclesiarum pro tenore canonum districtius judicant, multa pro temporum necessitate tolerant, multa pro personarum utilitate, vel strage populorum vitanda dispensant. Multa etiam a sanctis Patribus imminuta Scripturarum anctus pontifex Leo neophytos ad summum sacer
Abbreviated transcription (Latin):
necessitati temporis sit cedendũ: Similit̃
paulus cum ꝑ corinthios se transiturum
ꝓmisisset in macedoniã. & presens isset
hoc eis minime ꝓfuturũ: mutauit dispo¬
sitionẽ suã. non tamen sententiã Unde se
ita excusat dicens: Cũ gͦ hoc uoluissem
nũqͥd leuitate usus sum. aut qđ cogito
scđm carnẽ cogito. ut sit apud me.ẽ. & non:
Non enimsententiã suã se mutasse intelli¬
gebat. qui inueniendo ad eos & ñ ueniendo
salutẽ eorũ querebat. Unde &e inseq̃ntib
dicit. Ego autẽ testẽ dm̃ inuoco in animã
meã. quod parcens uob̃ ultra non ueni
chorintũ. Scđ̾m carnẽ quoq dispositionẽ
suam se mutasse non putabat. qm̃ qͥ scđm
carnẽ cogitat tunc non implet qđ disponit.
quando ꝑsonis maiorib defert. aut certe
lucris aut apparatib uincitur Sp̃ualis
autẽ tunc dispositũ non implet. quando
hierosolimis confirmatũ ẽ. & ꝑ paulũ ce

Expanded text:
necessitati temporis sit cedendum. Similiter necessitati temporis sit cedendum. Similiter Paulus, cum per Corinthios se transiturum promisisset in Macedoniam , et praesensisset hoc eis minime profuturum, 3 mutavit dispositionem suam, non tamen sententiam. Unde se ita excusat dicens: Cum ergo hoc voluissem, nunquid levitate usus sum? aut quod cogito, secundum carnem cogito ut sit apud me, est, et non? Non enim sententiam suam se mutasse intelligebat, qui in veniendo ad eos, et non veniendo, salutem eorum quaerebat. Unde et in sequentibus dicit: Ego autem testem Deum invoco in animam meam, quod parcens vobis ultra non veni Corinthum. Secundum carnem quoque dispositionem suam se mutasse non putabat, quoniam qui secundum carnem cogitat, tunc non implet quod disponit, quando personis majoribus defert, aut certe lucris, aut apparatibus vincitur. Spiritualis autem tunc dispositum non implet, quando Hierosolymis confirmatum est, et per Paulum et
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. In his gͥ in quib obseruatis salus adqͥrit᷑
uł inquib neglectis mors indul. itata conse¬
quitur nulla ẽ. ad mittenda dispensatio.
sed ita sunt om̃ĩa mandata uł int̃dicta
seruanda. sicut sunt ȩt̃na lege sanctita:
Inhis uͦ quȩ ꝓpt̃ rigorẽ disciplinȩ uel
muniendã salutem posteriorũ sanxit
diligentia. si honesta uł utilis sequat᷑
compensatio: potest precede auctoritate
p̃sidentium diligent̃ delib̾ata dispensatio.
Multa enĩ talia in euuangłica historia
in actib apłorũ. in gestis conciliorũ. &
contigisse legimꝰ. & postmodũ apłicorũ
iurorũ auctoritate roborata cognouimꝰ.
Assumamꝰ itaq pͥmũ exemplũ de euuan¬
gelio: Dñs quippe mittens discipłos ad p̃¬
dicandũ: interdixit eis &e perã &e sacculũ:
Et quia uita dñi iħu interris disciplina ẽ.
morũ. instante tẽpore passionis suȩ & perã
reddit &e sacculum: inse ipso primo dans
exemplum qđ inhuiꝰmodi traditionib

Expanded text:
res . In his igitur, in quibus observatis salus acquiritur vel in quibus neglectis mors indubitata consequitur, nulla est admittenda dispensatio; sed ita sunt omnia mandata, vel interdicta servanda, sicut sunt aeterna lege sancita. In his vero quae propter rigorem disciplinae, vel muniendam salutem, posteriorum sanxit diligentia, si honesta vel utilis sequatur compensatio, potest praecedere auctoritate praesidentium diligenter deliberata dispensatio. Multa enim talia in evangelica historia, in Actibus apostolorum, in Gestis conciliorum et contigisse legimus, et postmodum apostolicorum virorum auctoritate roborata cognovimus. Assumamus itaque primum exemplum de Evangelio. Dominus quippe mittens discipulos ad praedicandum, interdixit eis et peram et sacculum Et quia vita Domini Jesu in terris disciplina est morum, instante tempore passionis suae et peram reddit et sacculum : in seipso primo dans exemplum, quod in hujusmodi traditionibus
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinȩ. non desꝑatione indulgentiae:
Alioquin contra claues ȩccłȩ disputaretur.
honoris eccłiastici animus intumescens su¬
perbe ageret pęnitentiam. seuerissime
placuit ut pꝰ actã pęnitentiã. nemosiat
clericus. uł maneat clericus: Quȩ postĩoꝵ
non ẽ. suꝑuacua putanda diligentia.
qui ubi saluti nichil detrahebatur. humi¬
litati aliquid addider̃. quo salus tutius
muniretur: exꝑti credo aliquorũ fictas
pęnitentias ꝑ affectatas honorũ potentias:
Cogunt. enim multas inueniri medicinas
multorũ exꝑim̃ta morborũ: Tale ẽ. illud¬
qd̾ longuis sit aꝑiurio qui nũquã iurat:
quã ille qui qualicũq occasione iurat:

Expanded text:
disciplinae, non desperatione indulgentiae. disciplinae, non desperatione indulgentiae. Alioquin contra claves Ecclesiae disputaretur, honoris ecclesiastici animus intumesceret, et superbe ageret poenitentiam, severissime placuit ut post actam poenitentiam nemo fiat clericus, vel maneat clericus. Quae posteriorum non est putanda supervacua diligentia, qua ut saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictas poenitentias per affectatas honorum potentias  f., appetentias. Cogunt enim multas medicinas inveniri multorum experimenta morborum. Tale est illudquod longius sit a perjurio qui nunquam jurat, quam ille qui qualicunque occasione jurat.
Abbreviated transcription (Latin):
quorundã simplicitatẽ corrũꝑe posset¬
& multa repperies in canonicis institutiõib
inhunc modũ. Similit̾ immobiles ꝓhibi¬
tiones sunt quȩ adũsus uitia loquuntur.
qualia sunt. non occides. non mechabis.
&cȩt̃a. Hȩc sunt illa minima precepta de
quib dñs dicit: quia qui ea soluerit. &
sic docuerit: in regno cȩlorũ minimꝰ erit:
Qui uͦ obseruarit. non statim regno dei
dignus erit: quia inchoantia sunt hȩc.
ñ ꝑficientia: Sunt alia interdicta. in qͥb
si interdicta non fuissent. nec morsoꝑaret᷑.
nec salus ꝑiclitaretur Sed ad hoc ea scõrũ
patrum auctoritas reuerenda ita decreuit.
ut & presentib non obess&e. & cõpescendis
maiorib malis uł cauendis. caritas sincera
puideret: Quale ẽ. illud ut clericus pꝰ actã
de crimine damnabili pęnitentiã clericus
nonmaneat: uł adclericatũ non accedat:
Qut ait beatus auoostmꝰ dictũ ẽ. rigorẽ

Expanded text:
quorumdam simplicitatem corrumpere posset. Etquorumdam simplicitatem corrumpere posset. Et multa reperies in canonicis institutionibus in hunc modum. Similiter immobiles prohibitiones sunt, quae adversus vitia loquuntur; qualia sunt: Non occides; Non moechaberis : et caetera. Haec sunt illa minima praecepta, de quibus Dominus dicit: Quia qui ea solverit, et sic docuerit, in regno coelorum minimus erit . Qui vero observaverit, non statim regno Dei dignus erit, quia inchoantia sunt haec, non perficientia. Sunt alia interdicta, in quibus si interdicta non fuissent, nec mors operaretur, nec salus periclitaretur. Sed ad hoc ea sanctorum Patrum auctoritas reverenda ita decrevit, ut et praesentibus non obesset, et compescendis majoribus malis vel cavendis, charitas sincera provideret: quale est de crimine damnabili poenitentiam, clericus non maneat, vel ad clericatum non accedat. Quod, ut ait beatus Augustinus, dictum est, rigore
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ necessarii : habent modos & institutiones
suas. quȩ obseruarȩ sicut iã dictũ ẽ: aluis
In his itaq ante susceptionẽ ẽ. deliberandũ:
post susceptionẽ uͦ ꝑseuerandũ: His ita¬
breuit̃ prelibatis: de preceptione & ꝓhibiti¬
one. aliqua nobis dicenda sunt. Preceptiones
itaq & ꝓhibitiones. aliȩ sunt mobiles aliȩ
immobiles: Preceptiones immobiles sunt
quas lex ȩt̃na sanxit. quȩ obseruatȩ salutẽ
conferunt. non obseruatȩ : eandẽ auferunt:
Qualia sunt. diliges dñm dm̃ tuum extoto
corde tuo. & ꝓximum sicut te ipsum. & ho¬
nora patrem tuum & matrẽ tũa. & siqua st̃¬
his similia. Mobiles uͦ sunt quas lex ȩt̃na
non sanxit. sed posteriorũ diligentia rati-¬
one utilitatis inuenit. non ad salutem
principalit̃ obtinendã: sed ad eã tutius
muniendã. Quale ẽ. illud apłi. Hereticũ
hominem post primã & scdam correptionẽ
obesset: sed quod frequentatũ ex obliquo

Expanded text:
vero necessarii, habent modos et institutiones vero necessarii, habent modos et institutiones suas. Quae observatae, sicut jam supra dictum est, aliis In his itaque ante susceptionem deliberandum est; post susceptionem vero, perseverandum. His itaque praelibatis, de praeceptione et prohibitione aliqua nobis dicenda. Praeceitaque et prohibitiones, aliae sunt mobiles, aliae immobiles. Praeceptiones immobiles sunt, quas lex aeterna sanxit: quae observatae salutem conferunt; non observatae, eamdem auferunt: Qualcorde tuo, et proximum tuum sicut te ipsum. Honora patrem tuum, et matrem tuam. Vincula iusmodi. Mobiles vero sunt, quas lex eterna non sanxit, sed posteriorum diligentia, ratione utilitatis invenit, non ad salutem principaliter obtinendam, sed ad eam tutius muniendam quale est illud apostoli: Hereticum hominem post primam et secundam correctionem obesset; sed quod frequentatum ex obliquo