comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illũ nos elegimꝰ. ut ab illo eligi me-¬
rerem᷑. Sed ipse qui ueritas . ẽ. aliud
dicit. ⁊ huic uanitati hominũ aꝑ¬
tissime contͣdicit. Nonuos me ele-¬
gistis inqͥt. Si gͦ ñelegistis. sine
dubio nec dilexistis. Quomͦ enĩ
eũ eligerent. quẽ non diligerent:
Sed ego inqͥt uos elegi. Nunquid
ñ & ip̃si postea elegert̃ eũ. ⁊ om̃ib
bonis huiꝰ scłi p̃tulert̃: Sed qͥa
electist̃. elegert̃. Non qͥa elegert̃:
electisunt. Eligentiũ hominum
meritũ nullũ eẽt: nͥ eos eligentis
lus benedicens colosenses: uos in qͥt
dñs multi plicet. ⁊ habundare faciat
incaritate in inuicẽ ⁊ in om̃s. Hauc
benedictionẽ dedit. ut nos inuicẽ
diligeremꝰ : qui legẽ dederat. ut
inuicẽ diligamꝰ. Deniq alio loco
ad eosdẽ. quia sine dubio in quib dã
eoꝵ iã erat : qđ eis ut eẽt optauerat.
grãs inqͥt agere debemꝰ do semꝑ ꝓ¬
crescit fides ur̃a. ⁊ habundat caritaᷤᷤ

Expanded text:
illum nos elegimus, ut ab illo eligi meillum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis lus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semcrescit fides vestra, et abundat charitas
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: ego dñs seduxi ꝓpħam
illũ. Et extendã manũ mẽa
suꝑ eũ: ⁊ ext̾iminabo eũ de
medio popłi mei isrł. In libro¬
hester scriptũ ẽ. Quȩ mulier
ex popło isrł in t̾ra captiuitatis.
facta erat uxor alienigenȩ re-¬
gis asueri. Ergo in eiꝰ libro
scriptũ ẽ. quod cum haberet
necessitatẽ int̃ueniendi pro
ppło suo. quẽ rex ubicũq in
regno eiꝰ eẽt iusserat trucidari:
orauit ad dm̃i. Cogebat enĩ eã
magna necessitas: ut preter
iussũ regis ⁊ preter ordinẽ suũ.
ad illum̃ audero intrare. Et
udete quid scriptura dicat.
Itintuitꝰ. ẽ eã tanꝗͣ tauiꝰ ĩpetu
indignationissuȩ : ⁊ timuit re¬
gunã. ⁊ conuersus. ẽ. color eius
ꝑ dissolutionẽ.: & indinauit
se suꝑ caput delicatȩ suȩ quȩ

Expanded text:
fuerit, ego Dominus seduxi prophetam fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei IsrEsther scriptum est quod mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex ubicunque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare, et vide quid Scriptura dicat: « Et intuitus est eam tanquam taurus in impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super ca
Abbreviated transcription (Latin):
rit. qͥ omĩno iniuste aliquid
uelle ñ nouit. Quid ÷ qđ hõ
di dix̃ ad amasiam regẽ: Non
ueniat tecũ exercitus israhel:
tere. Quo modo uirtꝰ di alios
iuuat in bello dando eisfiduciã.
alios immisso timore uertit in
fugã. Nisi quia ille qui in cęlo
⁊ int̾ra omĩa quęcũq uoluit
fecit. etiã in cordib hominũ
oꝑatur : Legimꝰ quid dixerit
ioas rex isrł : mittens nunciũ
ad amasiam regẽ. uolentẽ pug¬
nare cũ illo. Nam post aliqua
dixit. Nunc sede in domo tua.
quid ꝓuocas in malũ ⁊ cadis
tu ⁊uda tecũ : Deinde scrip.¬
tura subiunxit. Et ñ audiuit
amasias: qm̃ ađo erat ut
traderetur in maNũ qm̃ que¬
sierunt deos edom. Ecce deus.
idolatriȩ peccatũ uolens uin-¬
dicare: hoc oꝑatus ẽ. in eius.
corde. cui utiq iuste irascebat᷑.
ut admonitionẽ salubrẽ ñ au-¬
dir&e. sed ea contẽpta iret in
bellũ: ubi oũ suo exercitu ca-¬
der&. S ezechielẽ ꝓpħam dic̃
ds̃. Et ꝓpħ a si errauerit ⁊ locutꝰ

Expanded text:
omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, ntere ? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ stipendiũ: quia malitię diabo¬
licȩ mors et̾na tanꝗͣ debitũ red.¬
ditur. Ybi cũ poss& dicere & recte
dicere stipendiũ aut̃ iustitię uita
ȩt̃na : maluit dicere. grã aut̃ dei
uita ȩt̾na. ut hinc intelligeremꝰ
ñ ꝑ meritis nr̃is dm̃ nos ad et̾nã
uitã. sed ꝓsua miseratione ꝑdu.¬
cere. de quo in psalmo dicit ho¬
mo eiꝰ animȩ suȩ: qui coronat
te in miseratione ⁊ misericordia.
Nunqͥd non coronabonis oꝑib
reddit᷑: sed quia ipsa bona oꝑa
ille in bonis oꝑat᷑ de quo dictũ ẽ.
ds̃ est enĩ qui oꝑatur in uobis
& uelle ⁊ oꝑari ꝓbona uolunta.¬
te: Id̾o dixit psalmꝰ coronat te
inmiseratione ⁊ miscđia: quia
eiꝰ miseratione bona opamur. quibꝰ
corona reddit᷑. Non enĩ quia dix̃
ds̃ ẽ enĩ qui oꝑatur in uob̾ ⁊ uelle

Expanded text:
tipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle
Abbreviated transcription (Latin):
nolumꝰ ⁊ sic uolumꝰ ut faciamus:
nob̾cũ cooꝑat᷑. Tam̃ sine illo. uł
oꝑante ut uelimꝰ. uł cooꝑante
cũ uolumꝰ: ad bona pietatis oꝑa
nichil ualemꝰ. De oꝑante illo ut
in uob̾ ⁊ uelle. De cooꝑantẽ illo
cum iã uolumꝰ. ⁊ uolendo facimꝰ:
scimꝰ inquit qm̃ diligentib dm̃.
om̃ia cooꝑat᷑ in bonũ. Quid ÷
om̃ia nisi ⁊ ipsas t̾ribiles seuasq
passiones : Sarcina quippe illa
quȩ infirinitati grauis ẽ: leuis
efficitur caritati. Talib enĩ dñs
dixit ẽẽ suã sarcinã leuẽ. qͣlis
x̃o. ñ qualis fuit qͣndo negauit
xp̃m. Istã caritatẽ id.ẽ. diu̾ino
amore ardentissimã uoluntatẽ.
cõm̃dans apłs dic̃. Quis nos se¬
parabit a caritate xp̃i. tribula.¬

Expanded text:
c uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis ro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritate Chris
Abbreviated transcription (Latin):
Si tam̃ legẽ ꝑficitis regalẽ: scđ̾m
scripturas. Diliges ꝓximũ tuũ
tanꝗͣ te ipsũ: bene facis. Itẽ ioħes
suũ: in lumine mance. Et alio
loco. Qui ñ. ẽ. iustꝰ: ñ ẽ ex deo.
⁊ qui non diligit frẽm suũ. Quia
hȩc ẽ. annuntiatio quã audiui¬
mus abinitio: ut diligamus
iniuicẽ. Itẽq alibi. Hoc ẽ inqͥt
mandatũ illiuis : ut credamus
diligit dm̃. diligat ⁊ frẽm suum.
Et paulo post. In hoc inqͥt cognos¬
cimꝰ quia diligimꝰ filios di: cũ dm̃
diligimꝰ ⁊ p̃cep̾ta eiꝰ facimꝰ. Hȩc ẽ
enĩ dilectio dĩ: ut p̾cepta eius
seruemꝰ. ⁊ p̃cepta illiꝰ grauia ñ st

Expanded text:
regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus ser
Abbreviated transcription (Latin):
tur in nob̾: Sed potius intelli.¬
gunit si filii dĩ sunt sp̃u dĩ se agi.
ic qđ agendũ ẽ agant. Et cum
egerint: illi aquo agunt᷑ grãs
agant. Agunt᷑ enĩ ut agant: ñ
ut ipsi nichil agant. Et ad hoc eis
ostendit᷑ quid agere debeant. ut
qͣndo id agunt. sic̃ agendum. ẽ.
id.ẽ. cũ dilectione ⁊ delectatione
iustitiȩ. suauitatẽ quã dedit dñs
ut t̾ra eiꝰ daroe fructũ suũ acce¬
pisse se gaudeant. Quando autẽ
ñagunt siuie om̃ino ñ faciendo.
siue ñ excaritate faciendo : orent
ut quod nondũ habent accipiant.
Quid enĩ habebunt qđ ñ accep¬
p̃cipiant tantũ modo nob̾ quid
facere debeamꝰ qui nob̾ p̃sunt. &
ut faciamꝰ orent ꝓ nob̾: ñ autem
nos corripiant ⁊ arguant si non
fecerimꝰ. Immo omĩa fiant: qm̃
doctores eccłarũ apłi omĩa faci¬
ebant. & p̃cipiebant quȩ fierent:
& corripiebant si ñ fierent. & ora¬
bant ut fierent. Precipit apłs
dicens. Om̃ia ur̃a cũ caritate
fiant. Corripit dicens. Iã qͥdẽ

Expanded text:
tur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi, ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accep« praecipiant tantummodo nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant quae fieren corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecepit Apostolus dicens: « Omnia vestra in charitate fiant . » Corripit dicens: « Jam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Diliges ꝓximũ tuũ: tanquã te
ipsũ. Dilectio ꝓximii : malũ ñ
oꝑat᷑. Plenitudo ꝗͦ legis. ẽ. dileᷤ¬
tio. Ipsam caritatem apłs peti
nondũ habuit. qͣndo timore
dñm ter negauit. Timor enim
non ẽ. incaritate : sicut ait io¬
hannes euangłista in epła sua.
sed ꝑfecta caritas foras muttit
timorẽ. Et tam̃ quãuis parua
& imꝑfecta. ñ de erat quando
dicebat dño: animã meã ꝓte
ponã. Futabat eñi se posse:
qđ se uelle sentiebat. Et quis
istã & si paruã dare coeperat
caritatẽ. nisi ille qui p̃parat uo¬
oꝑando incipit : Qm̃ ipse ut
uelimꝰ oꝑatur incipiens : qui
uolentib cooperat᷑ ꝑficiens.¬

Expanded text:
iges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uooperando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens
Abbreviated transcription (Latin):
iã fuerat consecutꝰ dix̃. posui
orimeo custodiã. Qui gͦ uult
facere di mandatũ ⁊ ñ potest.
iã quidẽ hab&e uoluntatẽ bonã.
sed adhuc paruã ⁊ inualidã: po.¬
terit aut̃ cũ magnã habuerit. ꝙ
robustã. Quando enĩ martires
magna illa mandata fecerunt:
magna utiq uoluntate. boc ẽ
magna caritate fecer̃t. De qua
carĩtate: ipse dñs ait. Maiorem
hac caritatẽ nemohabet: quam
ut animã suã ponat ꝓ amicis
sius. Unde ⁊ apłs dicit. Qui em̃

Expanded text:
jam fuerat consecutus qui dixit: « Posui jam fuerat consecutus qui dixit: « Posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. und
Abbreviated transcription (Latin):
mus quantũ sufficit ut uolendo
faciamꝰ. Certũ ẽ. nos uelle cum
uolumꝰ. sed ille facit ut uelimus¬
bonũ de quo dictũ ẽ. qd̾ paulo
ante posui: qđ p̃paratur uolun¬
tas a dño. De quo dictũ ẽ. Adño
gressus hominis dirigentur: ⁊
uiã eiꝰ uol&. De quo dictũẽ. Ds̃¬
est qui oꝑatur in uob̾. & uelle.
Certũ ẽ nos facere cũ facimꝰ: sed
ille facit ut faciamꝰ. p̃bendo uires
effica cissimas uoluntati qui dr̃x:
faciã ut iniustificationib meis
ambuletis. ⁊ iudicia mea obserue.¬
tis. & faciatis. Cũ dicit faciam ut
faciatis: quid aliud dic̃. nͥ auferã
a uob cor lapideũ unde ñ facieba.¬
tis: ⁊ dabo cor carneũ unde faci.¬
atis. Et hoc quid ÷ nͥ auferã cor
durũ unde ñ faciebatis : & dabo
cor oboediens unde faciatis:
Ille facit ut faciamꝰ: cui dic̃ homo.
Pone dñe custodiã orimeo. Hoc
.ẽ. enĩ dicere. fac ut ponã custo.¬
diã ori meo. Qđ beneficiũ dei

Expanded text:
mus, quantum sufficit, ut uolendo mus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis.faciatis, » quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum unde non faciebatis, et dabo cor carneum unde faciatis? Et hoc quid est nisi, Auferam cor durum unde non faciebatis, et dabo cor obediens unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: « Pone, Domine, custodiam ori meo . » Hoc est enim dicere: Fac ut ponam custodiam ori meo. Quod beneficium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dñe custodiã orimeo: Non enim
sufficit mandatũ di ⁊ uoluntas sua
qͣndo quidẽ si uoluerit conseruabit
mandata. Quãmulta di mandata
sunt contͣ suꝑbiã: iã nouit ea. si
uoluerit conseruabit ea. Quare
ergo paulo post dicit. Dnẽ pat̃
ne dederis mͥ. Iã dixerat ei lex:
ñ concupisces. Uelit ergo ⁊ faciat
quod iubetur : qm̃ si uõluerit con¬
seruabit mandata. Quare sequit᷑¬
⁊ dicit. concupiscentiã auerte a
me: Contͣ luxuriã ds̃ quã multa
mandauit: faciat eR. quia si uo¬
luerit conseruabit mandata.
Quid ÷ qđ clamat addm̃. uentris
appetitio ⁊ concubitꝰ. Ne app̃hen-¬
dat me: Si hȩc ei in p̃senti dice.¬
remꝰ: Rectissime nob̾ responder&
⁊ dicer&. Exista oratione mea
qua hec a dño peto intelligite.
quomodo dixerĩ si uolueris con¬
seruabis mandata. Certũ ẽ enĩ
nos mandata seruare si uolumus.
sed quia p̃parat᷑ uoluntas a dño.
abillo petendũ ẽ: ut tantũ ueli¬

Expanded text:
Domine, custodiam ori meo ? Quare non ei Domine, custodiam ori meo ? Quare non ei sufficit mandatum Dei et voquando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum ueli
Abbreviated transcription (Latin):
ciat qđ iubetur. Tunc enĩ utile ẽ.
uelle cũ possumꝰ: ⁊ tunc utile ẽ
posse cũ uolumꝰ. Nã quid ꝓdest
si quod ñ possumꝰ uolumꝰ. aut qđ
possumꝰ nolumꝰ: Magnũ aliqͥd
se scire pelagiani putant. qͣndo
dicunt ñ iuber& ds̃.: qđ scir&e ñ
posse ab homine fieri. Quis hoc
nesciat : Sed iđdo iub& aliqua quȩ
ñ possumꝰ: ut nouerimꝰ quid ab illo
petere debeamꝰ. Ipsa .ẽ enĩ fides.
quȩ orando impetrat. qđ lex im¬
perat. Deniq ipse qui dix̃ si uolu.¬
eris conseruabis mandata: in eodẽ
libro ȩccłastico aliqͣnto post dicit.
Quis dabit in ore meo custodiam.
⁊ suꝑ labia mea signaculũ astutũ.
Ne forte cadã abeo ⁊ lingua mea
ꝑdat me . Iã certe mandata ac.¬
ceperat. cohibe linguã tuã a malo.
⁊ labia tua ne loqu̾ant᷑ dolũ. Cum
ergo uerũ sit quod dixit si uolue¬
ris conseruabis mandata. quare
quęrit in ore suo daricustodiã.
Similis ei qui dicit in psalmo. pone

Expanded text:
ciat quod iubetur. tunc enim utile est ciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit i
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. Quomͦ ergo qđ dicit facite
uob̾: hoc dicit dabo uob̾. Quare
iub&. si ipse daturꝰ ẽ: Quare dat
si homo facturꝰ ẽ. Nisi quia dat
qđ iub&. cum adiuuat ut faciat
cui iubo : Semꝑ. ẽ. aut̃ in nob̾
uoluntas lib̾a: sed non semper. ẽ.
bona. Aut enĩ aiustitia liba est.
quando seruit peccato. ⁊ tc̃ mala¬
est: aut apeccato lib̾a.ẽ. quando
seruit iustitiȩ. ⁊ tunc ẽ bona. Gr̃a
uero di sẽꝑ ẽ bona. ⁊ ꝑ hanc fit.
ut sit homo uoluntatis bonȩ: qͥ
prius fuit uoluntatis malȩ. Per
hunc etiã fit: ut ipsa bona uolun.¬
do quȩ iã eẽ coepit augeatur.
itãmagna fiat. ut possit᷑ implere
diuina mandata: quȩ uoluerit
cũ ualde ꝑfecteq uoluerit. Adhoc
añ ual& qđ scriptũ. ẽ. Si uolueris:
conseruabis mandata. ut homo
qui uoluerit ⁊ ñ potuerit: nondũ
se plene uelle cognoscat. Et oret
ut habeat tant̾ã uoluntatem:
qͥnta sufficit ad implenda manda¬
ta. Sic quippe aduiuat᷑ ut fa¬

Expanded text:
uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. qđ ꝓfanatũ ẽ. ingentib. qd
care se dicit nom̃ suũ : qđ suꝑuis
dixerat scm̃. Hoc ẽ. ergo qđ oru
in oratione dñica dicentes. Sc̃it.¬
cet᷑ nom̃tuũ : ut scĩficet᷑ in homi.¬
nib. qđ ꝑ se ipsũ sine dubio semꝑ
grãm suã. auferendo ab eis cor lapi.
cere ipsos homines ꝑ liberũ ar.¬
bitriũ: idđo dr̃ in psalmo. Nolite
obdurare corda ur̃a. Et ꝑ ipsum
erechielẽ. Proicite auobis om̃s
impietates uras. quas impie
egistis in me: & facite uob̾is cor
mandata mea. Et quid moriemi.¬
ni domꝰ isrł dicit dñs : quia nolo
mortẽ morientis dicit ad onai
dñs. ⁊ conu̾timini ⁊ uiuetis.
Meminerimꝰ eũ dicere ⁊ conuer¬
timini & iuuetis: cui dr̃ comiia¬
nos ds̃. Meminerimꝰ eũ dicere pro¬
icite a uob̾ om̃s impietates ur̃as:
cũ ipse iustificoe impiũ. Memineri.¬
mus ipsũ dicere facite uob̃ corno¬
uũ ⁊ sp̃m nouũ: qui dicit dabo
uob̾ cor nouũ. ⁊ sp̃m nouum dabo

Expanded text:
num, quod profanatum est in gentibus, quod num, quod profanatum est in gentibus, quod care se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio sempegratiam tuam, auferendo ab eis cor lapidecere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Meminerimus eum dicere, et convertimini et vivetis; cui dicinos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo
Abbreviated transcription (Latin):
uos aqua munda. & mundabi.¬
nni ab om̃ib ĩmunditiis ur̃is:¬
uos: ⁊ dabo uob̾ cor nouũ & spm̃
nouũ dabo muob. Et auferetur
cor lapideũ de carne ur̃a: ⁊ dabo
uob̾ cor carneũ. ⁊ sp̃m meũ dabo
inuob̾. Et faciã ut iniustificatio.¬
nib meis ãbuletis: ⁊ iudicia mea
obseruetis. ⁊ faciatis. Quis ita sit
cecus ut ñ uideat: Quis ita lapi-¬
deus ut ñ sentiat istã grãm. non
scđm merita bonȩ uoluntatis
dari. dño dicente atq testante.
ego facio domꝰ isrł. sed ꝓpt̾ nomen
meũ scm̃. Quare enĩ dix ego facio
sed ꝓpt̃ nom̃ meũ scm̃. nisi ne illi
putarent ꝓpt̃ bona merita sua
fieri : Qđ ñ erubescunt dicere
pelagiani. Nonsolũ autẽ bona
merita eoꝵ nulla: uerũ etiã mala
merita p̾cessisse demonstrat di¬
cendo. sed ꝓpt̾ nom̃ meũ sc̃m. qd̾
ꝓfanastis ingentib. Quis ñ uideat
meũ inquit quod ꝓfanastis uos.
ego faciã uos bonos. non ꝓpt̃ uos:
& scĩficabo inquit nom̃ meũ maq¬

Expanded text:
uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus inmunditiis uestriuos et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum mag
Abbreviated transcription (Latin):
tũ creati in xp̃o hħu in oꝑib boni.
Non illa creatione qua homines
factisumꝰ: sed ea de qua ille dice¬
bat qui utiq iã homo erat: cor
mundũ crea in me ds̃. Et de qua
dicit apłs. Si quaigit᷑ in xp̃ono
ua creatura. uetera transierunt.
ecce facta st̃ noua: omĩa aut̃ ex

Expanded text:
ntum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; ntum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia au
Abbreviated transcription (Latin):
grã salui facti estis ꝑfidẽ. & hoc ñ
ex uob. sed di donũ est. Non ex
oꝑib ne forte quis extollatur:
uidit utiq putare posse homines
hoc ita dictũ. quasi necessaria ñ
sint oꝑa bona credentib : sed eis
fides sola sufficiat: Et rursꝰ posse
homines de bonis oꝑib extolli.
uelut ad ea facienda sibi sufficiant:
moxitaq addidit. Ipsius enĩ sumꝰ
figm̃tũ: creati in xp̃o iħu in oꝑib
bonis quȩ p̃parauit ds̃. ut in illis
ambulemꝰ. Quid.ẽ. hoc qđ cũ dei
grãm cõm̃dans dixissoe ñ ex oꝑib
ne forte quis extollat᷑: cur hoc di¬
axerit rationẽ reddens. ipsius enim
sumꝰ inquit figm̃tũ creati in xp̃o
iłni in opib hõnis: Quomͦ ergo
ñ ex oꝑib. ne forte quis extollat᷑:
Sed audi & intellige ñ exoperib
dictũ tanꝗͣ tius exte ipso tͥ exis.¬
tentib. sed tanꝗͣ his in quib te
ds̃ fuixit: id est formauit ⁊ crea¬
uit. Hoc enĩ ait. Ipsius sumꝰ figm̃¬

Expanded text:
 fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figme
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse apłs. arbitramur iustifi.¬
cari hominẽ ꝑfidẽ sine oꝑibus
Igis : putauert̃ eũ dicere sufficere
homini fidem. etiã si male uiuat:
⁊ oꝑa bona ñ habeat. Qđ absit
ut sentir& uas electionis. Qui cũ
dixiss& quodã loco in xp̃o enĩ iħu
neq cu tũcisio aliqͥd ual&̾ neq
p̃putiũ: moxaddidit. Sed fides.
quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Ipsa est
fides: quȩ fideles dei separat ab
immundis demonib. Nam ⁊ ipsi

Expanded text:
it ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
Redd& gͦ mala ꝓmalis: poenã
ꝓ iniustitia. ⁊ redd& bona pro
st si intelligitis: do gr̃ãs agite. uUbi
aut̃ ñ intelligitis : orate ut indel.¬
ligatis. Dabit enĩ uob̃ dñs intelle.¬
ctũ. Mem̃ tote scriptũ ẽẽ. Si qͥs
ur̃m indig& sapientia : postulet
ido qͥdat᷑ om̃ib affluent̃. ⁊ non

Expanded text:
Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non
Abbreviated transcription (Latin):
scđm merita bone uoluntatr
dat᷑. quia bona uoluntas inqui.¬
unt p̾cedit orantis: quã p̾cessit
uoluntas credentis ut scđm hȩc
merita grã sequat᷑ exaudientis
di. Iam quidem de fide hoc est
de uoluntate credentis suꝑius
disputaui : usq ad eo eã demon.¬
strans ad gr̃am ꝑtinere. ut apłs
ñ dicer&e. Miscđiam consecutꝰ
su quia fidelis erã: sed dicer&. Mi.¬
sericordiã consecutꝰ sũ: ut fidelis¬

Expanded text:
secundum merita bonae voluntatis secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus su
Abbreviated transcription (Latin):
humane hoc possemꝰ efficere.
Cõmoneo aut̃ caritatẽ ur̃am.
⁊ multũ exhortor: ut beati
ciprianilibrũ quẽ scripsit de
oratione dñica. diligent̃ legatis.
ei quantũ uos dñs ad iuuauerit
iutelligatis: menioriȩq mande.¬
tis. Ibi uidebitis quẽad modum
sic alloquatur liberũ arbitriũ
eoꝵ quos conscriptione sui ser.¬
monis edificat: ut ostendat
tam̃ ea quȩ implenda uident᷑
in lege. in oratione ẽẽ poscenda.
Quod utiq uanissime fieret:
si ad illa agenda sine diuino ad.
cipitatores lib̾i arbitrii quia nes
soientia diuinȩ legis. neq natura.
neq sola reuiissio peccatoꝵ. ẽ. illa
datur. sed ipsa facit ut lex impli¬
atur: ut natura liberet᷑. ne pe¬
catũ dominet᷑. Cũ ergo inhis
coniicti fuerint: ad hocse con¬
uertunt. ut quoq mͦ conentur
ostendere. grãm di scđm merita
nr̃a dari. Dicunt enĩ. Et si non
datur scđm merita bonoꝵ operũ:
quia ꝑ ipsam bene oꝑamur: tn

Expanded text:
humanae hoc possemus efficere. humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjupraecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ra iustitia : ergo xp̃s gratis
mortuus ẽ. Ia̾m hic eñ erat
lex ⁊ ñ iustificabat: iã hic erat
⁊ natura. ⁊ ñ iustificabat. Ideo
xp̃s ñ gratis mortuus ẽ : ut &
lex ꝑ illum impleret᷑ qui dix̃.
Non uenilegẽ soluere: sed
implere. Et natura ꝑ adam
ꝑ dita. ꝑ illũ repararetur qͥ
dixit uenisse se querere &e
saluare qđ ꝑierat. Inquẽ uen¬
turũ: antiqui etiã patres cre¬
diderant qui diligebant dm̃i.
Dicunt eñi grã dri quȩ data
ẽ. neq natura. ad hoc tantũ
ualere ut peccata p̃terita di¬
mittant᷑: non ut futura uiten.¬
tur. uł repugnantia suꝑent᷑.
Sed si hoc uerũ eẽt: utiq in
oratione dominica cũ dixisse¬
mus. dimitte nob̾ debita nr̃a.
sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debitorib
nr̃is: Non adderemꝰ. Et ne
nos inferas intemptationẽ.
Illud enĩ dicimꝰ ut peccata di¬
mittant᷑ : hoc aut̃ ut caueant᷑.
siue uincant᷑. Quod apatre qͥ
incęlis. ẽ. nulla ratione pete¬
remus : si uirtute uoluntatis

Expanded text:
s gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
crederemꝰ etiã ꝑuersas & fidei
contrarias uoluntates. omĩpotentẽ
dñi ad credendũ posse conu̾tere
pulsatur ubi dr̃. Hodie si uocẽ eiꝰ
audieritis: nolite obdurare cor¬
da ur̃a. Sed nisi possoe d̃s̃ etiam
duritiã cordis auferre: ñ dicer&
ꝑ ꝓpħam. Auferã ab eis cor lapi-¬
deũ. ⁊ dabo eis cor carneũ. Qđ
de nouo testam̃to fuisse p̃dictũ.

Expanded text:
crederemus, etiam perversas et fidei crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fu
Abbreviated transcription (Latin):
mensurã fidei. Q qđ iã cõmemo¬
raui grã salui facti estis ꝑfidem.
i hoc ñ ex uob̾. seddĩ donũ est.
Et illud qđ scripsit ad ephesios.
ait. Quia uob̃ donatũ. ẽ. ꝓxp̃o
ñ solũ ut credatis in eũ: sed etiã
ut patiamini ꝓ eo. Utrũq ergo
ad dei grãm ꝑtin&: ⁊ fides creꝰ¬
dentium. ⁊ tolerantia patientiũ.
qui utrũq dix̃ ẽẽ donatũ. Et
illud maxime ubi dic̃. Habentes
aut̃ eundẽ sp̃m fidei. Non eiũ ait
ꝓpt̃ea dixit: ut in telligeremus
quia fides ⁊ ñ petita conceditur.
ut ei petenti alia concedantur.
Quomodo enĩ inuocabt inquit
inquẽ ñ credidert̃: Ergo sp̃s
grae facit. ut habeamꝰ fidẽ. ut
ꝑfidem impetremꝰ orando: ut
possimꝰ facere quȩ iubem᷑. Ideo
ipse apłs assidue legi p̃ponit
petremꝰ. ut facere ualeamus.
Nã si fides libi est tantũ modo
arbitrii. nec dat᷑ ado. propter
quid ꝓeis qui nolunt credere
oramiis ut credant: Qđ prorsꝰ
faceremꝰ maniter: nͥrectissime

Expanded text:
 jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: ait: Quia vobis donatum est pron solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, : quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponipetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidẽ iħu xp̃i eoꝵ tantũ modo
est: quoꝵ ẽ. ipsa fides. Non enĩ
om̃iũ.ẽ. fides. Deniq sicut eis
qui uolentes in lege iustifica¬
ri agrã exciderunt᷑. uerissime
dicit᷑. si ex lege iustitia ergo
xpͥs gratis mortuus.ẽ. sic &¬
his qui grãm quã cõm̃dat &

Expanded text:
fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic his qui
Abbreviated transcription (Latin):
iuuet grã ut cognitũ caueat᷑.
sine dubio lex iram oꝑat᷑. Qđ̃
alio loco ipse apłs dicit. ipsius
enĩ uerba sunt. Lex irã oꝑatur.
hoc aut̃ dixit: quia ira dei
maior.ẽ. in p̃uaricatore. qui ꝑ
legẽ cognoscit peccatũ ⁊ tam̃ fac̃.
Talis quippe homo: p̃uaricator
ẽ. legis. Sicut ⁊ in alio loco dic̃.
Ubi enĩ lex non ẽ: nec p̃uarica¬
tio.ẽ. Propt̾ hoc ⁊ alibi ait. Ut
seruiamꝰ in nouitate sp̃s ⁊ non
inuetustate litterȩ. Legẽ uolens
intelligi littere uetustatẽ: no¬
uitatẽ uero sp̃s quid nisi grãm:
Et ne putaretur accusasse legẽ
uł rep̃hendisse : continuo sibi
opposuit questionẽ ⁊ ait. Quid
ergo dicemꝰ : Lex peccatum ẽ:
Absit. Deinde subiunxit. Sed
peccatũ ñ cognoui: nisi ꝑ lege̾.
Hoc ẽ. quod dixerat: ꝑ legem
cognitio peccati. Nam concu¬
piscentiã inquit nesciebã. nisi
lex dicer&: ñ concupisces. Occa¬
sione aut̃ accepta peccatũ ꝑman-

Expanded text:
juvat gratia ut cognitum caveatur, juvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ arbitriũ abstulisse putan¬
dus.ẽ. Quod si ita ẽẽt: ñ suꝑius
dixiss&. cũ timore ⁊ tremore urãm
ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. Quando
enĩ iubet᷑ ut operent᷑:. Liberũ
eoꝵ conuenit᷑ arbitriũ. Sedid̾o
cũ tunore ⁊ tremore: ne sibi tri¬
luendo qđ bene oꝑant᷑. debonis
tanꝗͣ sius extollant᷑ oꝑib: Tanqͣ
ergo int̾rogaret᷑ apłs ⁊ diceret᷑
ei quare dixisti in timore ⁊ tre¬
more: hoꝵ uerboꝵ rationem
reddidit dicens. Ds̃ ẽ enm qui
oꝑatur in uob. Si enĩ timetis
itremitis: ñ extollimimi tanꝗͣ
betis quidẽ ꝑ liberũ arbitrium
ñ facere mala ⁊ facere bona:
hoc enĩ nob̾ lex di p̃cepit in libris
scĩs. siue ueterib siue nouis.
Sed legamꝰ ⁊ adiuuante dño in¬
telligamus apłm dicentẽ. quia
non iustificabitur ex lege om̃is
caro corã ipso. ꝑ legẽ enĩ : cogni¬
tio peccati. Cognitio dix̃. nots
consũmatio. Quando aut̃ cog.¬
noscit homo peccatũ: si non ad.¬

Expanded text:
e putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam betis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuderi ibo dictũ ẽẽ maledictꝰ homo
qui spẽ hab et in homine. ut nemo
habeat spẽ in alt̾o homine: sed in
se. Ut ergo ostendet sic se admonu¬
isse hominẽ. ut nec inse ipso ha¬
cũ dixissoe qui le malediae
homo qͥ spem habet in homine: mox
iadidit & firmat carnẽ bracbii sui.
Brachiũ. ꝓpotentia posuit oꝑandi.
Iinomine aut̃ carius: intelligen¬
da ẽ. humana fragilitas. Ac ꝑ hõc
firmat carnẽ bracbũ sui: qui po¬
tentiã fragilẽ atq inualidã. id est
humanã. sufficere sibi ad bene
oꝑandũ putat : nec adiutorium
& a dño discedit cor eiꝰ. Talis est
heresis pelagiana : non antiqua.
sed ante ñ multũ tẽpus exorta.
Contͣ quã heresẽ cũ fuiss& duitius
disputatũ: etiã ad concilia epis-¬
upalia nouissima necessitate ꝑ¬
untũ ẽ. Unde uob̃ ñ quidẽ om̃ia
ed tam̃ aliqua legenda direxi.
Nos g ad bene oꝑandũ spẽ non
habeamus in homine: firmantes

Expanded text:
videri ideo dictum esse, Maledictus homo videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso hacum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ apłs. Noli uinci amalo: sed
uince in bono malũ. Et utiq eu
dr̃ noli iunci: arbitriũ sine dubio
uoluntatis es conuenit᷑. Uelle eni
& nolle: ꝓprie uoluntatis ẽ. Sed
metuendũ ẽ. ne ista omĩa diuina
testimonia. ⁊ quȩ cũq alia st̃. quȩ
sine dubitatione sunt plurima.
indefensione lib̾i arbitrii sic uridi¬
gant᷑. ut ad uitã piã ⁊ bonã conui¬
sationẽ ciu merces ȩt̾̃na debetur:
adiutorio ⁊ gratiȩ dĩ locꝰ ñ relui¬
quat᷑. Et audeat miser homo qͣn.¬
do bene uiuit ⁊ bene oꝑat᷑: uel
potius bene iuiuere ⁊ bene oꝑari
sibi uidetur : inse ipso ñ in dño glo.¬
riari. & spẽ recte uiuendi in se ip̃so
ponere. ut sequat᷑ esĩ maledictũ
hieremiȩ ꝓpħȩ dicentis. Maledictꝰ
homo qui spem hab & in homine:
& firmat carnẽ brachii sui. & adnõ
discedit cor eiꝰ. Intelligite frs hoc
ꝓpħicũ testinioniũ. Quia enĩ ñ
dixit ꝓpħa. maledictꝰ homo qui
spem habet in se ipso: possoe alicui

Expanded text:
olo: noli uinci a malo, sed uince in bono malum. et utique cui dicitur: noli uinci, arbitrium sine dubio uoluntatis eius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuina testimonia et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione arbitrii sic intellegantur, ut ad uitam piam et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et gratiae dei locus non relinquatur et audeat miser homo, quando bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, in se ipso, non in domino gloriari et spem recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellicum testimonium. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quod uanissimi homines &
ꝑuersissimi pelagiani. legem
dicunt eẽ dĩ gr̃am qua iuuam᷑
ad ñ peccandũ : Quid.ẽ. miseri
qđ dicunt. qui sine ulla du¬
bitatione tanto apło contra¬
dicunt: Ille dĩc. peccatum
uires aduersũ hominẽ accepis¬
se ꝑ legẽ : ⁊ eũ ꝑ mandatum
tam̃ occide.⁊ ꝑ bonum oꝑ ari
ei mortẽ de qua ñ lib̾aretur.
nisi uiuificarce sp̃s eũ quẽ lit.¬
tera occiderat. sic̃ alio loco dic̃.
Hit t̾a occidit: sp̃s aut̃ iuiufi.¬
cat. Et isti indociles contͣ lucẽ
di cȩci. ⁊ contͣ uocẽ dĩ surdi:
occidentẽ litt̾am uiuificare di¬
cunt. ⁊ iuuificanti sp̃ui contra¬
dicunt. Ergo fr̃s ut ipsius potiꝰ
apłi uerbis uos moneã: debi¬
dores sumꝰ ñ carni. ut scđm car.¬
nẽ uiuamꝰ. Si enĩ scđm carnẽ

Expanded text:
ergo quod vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Qui diligit alterũ: legẽ
impleuit. Item dic̃ ad colosen¬
ses: Suꝑ omĩa aut̃ bȩc: caritatẽ
quȩ ẽ. uinculũ ꝑfectionis. Et ad
timotheũ. Finis inquit p̃cepti ẽ
caritas. & adiungens qualis est¬
caritas. de corde inquit puro.⁊
conscientia bona. ⁊ fide ñ ficta.
Ad corinthios aut̃ cũ dicit om̃ĩa
urã cũ caritate fiant: satis osten¬
dit etiã ipsas correptiones quas
asperas ⁊ amaras sentiunt qui
corripiunt᷑: cũ caritate ẽẽ facien-¬
das. Unde ⁊ alibi cũ dixissoł. cor¬
ripite inquietos. conso lamini
pusillanimes. suscipite infirmos.
patientes estote ad om̃s: mox sub.¬
uinxit. Fidete ne quis malum
ꝓmalo alicui reddat. Ergo et
qͣndo corripiunt᷑ inquietiꝰ: Non
malũ ꝓmalo. sed potius bonũ
redditur. Nec aut̃ om̃ia. quȩ nͥ
caritas oꝑatur : Et apłs petrꝰ.¬

Expanded text:
um, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apost
Abbreviated transcription (Latin):
etis. si aut̃ reli queritis eũ dere¬
linquet uos: manifestat quidẽ¬
liberũ uoluntatis arbitrium.
Sed illi qui dicunt grãm di scd̾m
merita nr̃a dari. ista testimonia
sic accipiunt. ut dicant meritũ
nr̃m in eo ẽẽ qđ sumꝰ cum deo.:
eiꝰ aut̃ grãm scđm hoc meritũ
dari. ut sit ⁊ ipse nob̾cũ. Item
meritũ nr̃m in eo eẽ qđ querimꝰ
eũ. ⁊ scđ̾m hoc meritũ dari eiꝰ
grãm. ut inuenamꝰ eũ. Et in
libro primo qđ dictũ ẽ. et tu
salomon filimi cognosce dm̃
& serui ei incorde ꝑfecto. &
anima uolente. quia omĩa cor¬
dascrutatur dñs. ⁊ omnẽ cogita.¬
tionẽ mentiũ nouit: si queueris

Expanded text:
etis; si autem reliqueritis eum, dereetis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Itmeritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris