comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ altas. maxime aut̃ ante portam
quãlib ip̃ius munitõnis de qua tunot᷑
ne ad caz occedãt obsidentes. fiendest
taz poneda est cataracta pendes anlis
feriois. undiq etiã ferrata ꝓhibes ingͥ¬
su hostiu ⁊ incendiu ignis. Nanisi
obsidentes uellẽt portas numiconie sb¬
cende̾ cacaracta q̃ est ante portae ꝓhi¬
bebit cos. Rursus sup̃ cataracta debet e¬
sse murus qui foratus recipiee ip̾a ete¬
ꝑ quẽ locuz pot̾iuit pici la pides. et cimicti

Expanded text:
sit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt tam ponenda est cataracta pendens annulis ferreis undique etiam ferrata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poterunt proiici lapides, emitti
Abbreviated transcription (Latin):
acissui ĩ turtib nutantur qui auen¬
tu hostiũ odore p̾sentiat lat᷑tuq te¬
stentur. Ancres quoq ĩminore so¬
lertia noctur nos suꝑuctuş clamorib
iuoicat. Nam iugressi capitolinan
arte galli. romanu nomĩ cu̾tissent
nisi clamore ansãs excitatus maliue

Expanded text:
anes in turribus nutriant, qui adventum hostium odore presentiant, latratuque testentur. Anseres quoque non minore solertia nocturnos superventus clamoribus indicant, nam ingressi capitolinam arcem Galli, Romanorum nomen ervissent, nisi clamore anseris excitatus Mallius
Abbreviated transcription (Latin):
machinas totus mutus ext̾ior ruecet. co
sticutus ext̾ra qĩ asq lesione susciꝑet ic¬
tus machinaꝵ quia cu lapis eiectus a
eius cederet t̾ra. et recipet lapidem illui
muros ext̾ra dey ssata ꝯstitutos minus

Expanded text:
machinas totus murus exterior rueret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectus a propter mollitiem eius cederet terra, et reciperet lapidem illum muros ex terra densata constitutos minus
Abbreviated transcription (Latin):
phirates ãt intratia cũ depͥlło loco sua cast
rosuisset. explorasse ante ab hoste ꝓxinu ce¬
nes collẽ. ex quo unꝰ ad opp̃ind ipõs desceu¬
sus erat. nocte paucio ĩcra castia relictio
impauit ut młbos ignes facetẽt. eductoq ex¬
citu et disposito ꝯͣ latera p̾dicte uic passustͣ

Expanded text:
phicrates in Thracia, cum depresso loco castra posuisset, explorasset autem ab hoste proximum teneri collem, ex quo unus ad opprimendos ipsos descensus erat, nocte paucis intra castra relictis imperavit, multos ignes facerent, eductoque exercitu et disposito circa latera praedictae viae passus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerut. Simile lelius marellus cũ ĩ ma¬
nus galloꝵ ĩpͥdẽs ĩcidisset. cir cu̾spitie̾te
regionẽ qua enaderet. casu equũ ĩ orbef¬
lexit. de inde cũ dĩa ẽẽ sibi ĩ festa uidsset
p̾cat deos ĩ medios ostes ñup. Quib opi¬
nata audacia ꝑcussis ducẽ quoq eoꝵ truai¬

Expanded text:
sunt. Claudius Marcellus, cum in manus Gallorum imprudens incidisset, circumspiciendae regionis qua evaderet causa equum in orbem flexit, deinde cum omnia esse infesta vidisset, precatus deos in medios hostis irrupit; quibus inopinata audacia perculsis ducem quoque eorum truci
Abbreviated transcription (Latin):
ant te ĩo recede᷑. quia decliuas inire ꝯflictũ.
Set credant arte aliqua se iõ reuocaĩ. utad
oportumore̾ locu mutent᷑. ut hostis facilius
supetur. aut certe ĩ se ꝙͣlib ad u̾sariis secr¬
eto res collocentur insidie. Ma ad fuga pa¬
ti sũt. qui dutẽ suu̾ sec̾uit dispcate. Sio ꝙ¬

Expanded text:
ant ideo te recedere quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua se ideo revocari ut ad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur insidiae; nam ad fugam parati sunt qui ducem suum sentiunt desperare.I
Abbreviated transcription (Latin):
ad ultimũ łuãnoꝵ corporu
urbe pliures mu̾eti sũt hu¬
mana menbra trucidatoꝵ
nlła ẽ nc̃citatis excusatio
Na quib mori licuit sic ui¬
uere ne cesse nofuit. Gar

Expanded text:
ad ultimum humanorum corporum urbe conplures inuenti sunt artus et membra trucidatorum necessitatis excusatio: nam quibus mori licuit, sic uiuere necesse non fuit. Hor
Abbreviated transcription (Latin):
qͣiͣ trutie suspendit. ⁊ in dodu¬
cendo ⁊ repellendo uemẽtibus
plagis deiecit graditanoru̾
rotis fecit supͣ qͥ compegit are¬
ctauas ⁊ ugisuaras /inhis
suspondit a uerem coriisq bu¬

Expanded text:
uti trutinam suspendit et reducendo et inpellendo vementibus plagis deiecit Gaditanorum rotis fecit supraque compegit arrectariis et iugis varas et in his suspendit arietem coriisque bu
Abbreviated transcription (Latin):
at̾ machine ita sut collo¬
cate ut ad altitudine̾ tigͥn¬
is statutis ⁊ tͣnsu̾sariis
coligatis. sine picło scand¬
atur ad appat̾ spetacice̾. S¬
pulsus. ut plage uocesq

Expanded text:
 machinae ita fuerint conlocatae, ut ad altitudinem tignis statutis et transversariis conligatis sine periculo scandatur ad apparatus spectatione; at spulsus et plagae vocesq
Abbreviated transcription (Latin):
Nũꝙͣ c̾do potuisse dubitãĩ aptiõrẽ ãmis rustĩ¬
ciẽs ñbre negligẽs. balneoꝵ nescia delitiarũ
ĩgnara. sĩplici aĩo ꝑuo ꝯtẽta. duratis adoẽ
maloꝵ tollerãtiã m̃bris. cui gestare fẽrũ. fossã
duce. honꝰ fe̾re ꝯsuetudo d̾ rure ẽ. E ꝓꝑ.r. uõ¬

Expanded text:
uam credo potuisse dubitari aptiorem armis rustitiens, umbrae neglegens, balnearum nescia, deliciarum ignara, simplicis animi, parvo contenta, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris, cui gestare ferrum, fossam ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdu
Abbreviated transcription (Latin):
eos ab italia in uitos extraxẽãt. S scipio
ad u̾sus hanc formã. robur legionis t̾pl¬
ici acie infronte ordinatũ ꝑ hastatos et pͥ¬
ncipes et tͥarios opposuit. El ec ꝯtinuos ꝯ¬
struxit cohortes. s manipuł int̾se distãtib
spaciũ dedit. ꝑ quod elefantes ab hostib ue
acti. facile transmicti sine ꝑturbato ne or¬
dinũ posset̃. et ea ip̃a int̾nalla ex peditis
uelitib impleuit ne int̾luceret acios. d¬
ato hiis pͥcepto ut ad impetũ Elefantoꝵ
uł retro uł ĩ latera ꝯderet equitatũ. de mn̾
ĩ cornua diuisit ⁊ dextro romaĩs equiti¬
b liliu. Sinistro rtumidis. Maximiss¬
a p̃posut̾. Que ta prudes ordinato uic
gas locauit. ĩ ẜa acie legionẽ maccedo¬
auxiliarts mixcis fugituus italite gentiᷤᷤ
di hostes cã posuit. Contͣ ħ Gilla fossã
ample latitudinis ĩ utͦq late̾ duxit. et¬
in capitib castella ꝯmuniuit ne circu

Expanded text:
 ab Italia invitos extraxerat. Scipio adversus hanc formam robur legionis triplici acie in fronte ordinatum per hastatos et principes et triarios opposuit; nec continuas construxit cohortes, sed manipulis inter se distantibus spatium dedit, per quod elephanti ab hostibus acti facile transmitti sine perturbatione ordinum possent. Ea ipsa intervalla expeditis velitibus implevit, ne interluceret acies, dato his praecepto, ut ad impetum elephantorum vel retro vel in latera concederent. Equitatum deinde in cornua divisit et dextro Romanis equitibus Laelium, sinistro Numidis Masinissam praeposuit. Quae tam prudens ordinatio non gas locavit, in secunda acie phalangem Macedoauxiliares, mixtis fugitivis Italicae gentis, undi hostis causa posuit. Contra haec Sulla fossas amplae latitudinis utroque latere duxit et capitib
Abbreviated transcription (Latin):
collocauit. ut iñ uilianũ ex̾citũ arciuret¬
ac ꝯcluderet. s ad u̾sus hãc ordinatõne
Cesar. ⁊ ip̃e tͥplici acie dispoĩtis. infronte
legionib sinistrũ latus ne circuri posset.
ad mouit paludib. ĩ dextro cornu cauite᷑
posuit. cu quib uelocissimos nuscuit e¬
quites ad morẽ equestͥe pugne ex̾citatos
s de inde cohortes ĩ sẜ̾sidio retinuit ad res
subitas. s dextro lat̾e ꝯu̾sas in obliquu
uñ equites hostii expectabat collo cauit
Nec ulla res eo die. płs ad uictoriam Ce¬
sar ꝯculit. Effusuz ⁊anq ponpei equit

Expanded text:
avit, ut inde Iulianum exercitum circumiret. Adversus hanc ordinationem C. Caesar et ipse triplici acie dispositis in fronte legionibus sinistrum latus, ne circumiri posset, admovit paludibus. In dextro cornu equitem posuit, cui velocissimos miscuit peditum, ad morem equestris pugnae exercitatos. Sex deinde cohortes in subsidio retinuit ad res subitas et dextro latere conversas in obliquum, unde equitatum hostium exspectabat, conlocavit. Nec ulla res eo die plus ad victoriam Caesari contulit; effusum namque Pompei equit
Abbreviated transcription (Latin):
głu egit. Nã leuc̃ aͣmatura ĩ pͥma acie col¬
locauit. ĩ sb̾sidio at̃ robur ex̾citꝰ. p̾cepͥq aux¬
ilia̾ib. ut emissis telis cederet᷑ hosti. et cũ se
intra suoꝵ ordine̾ recepissẽt. ꝯfesti in late¬
ra discurct᷑. et acornib rursus crũꝑent. ex¬
ceptũq ia hostẽ arobustiorib et ip̃a cͣiciur¬
ent. Sertorius inħspania ad u̾sus pompeũ¬
idẽ fecit et uicit. Metellus uõ ĩ yspaĩa eop

Expanded text:
 levem armaturam in prima acie conlocavit, in subsidio autem robur exercitus praecepitque auxiliaribus, ut emissis telis cederent hosti et, cum se intra suorum ordines recepissent, confestim in latera discurrerent et a cornibus rursus erumperent; exceptumque iam hostem a robustioribus et ipsi circumierunt. Sertorius idem in Hispania adversus Pompeium fecit
Abbreviated transcription (Latin):
fert ꝙ marcꝰ antoninꝰ au̾sus ꝑtos qui infi¬
nita młtitudine sagiptaꝵ ex̾citũ eus obru¬
erant sb̾ sideͣ suos et testudine face̾ uissit
sup̃ quã tͣnsmissis sagiptis sinc suoꝵ nulitũ
noxa. exaustus ẽ hostis. et etiã cũ opus fu¬

Expanded text:
t. M. Antonius adversus Parthos, qui infinita multitudine sagittarum exercitum eius obruebant, subsidere suos et testudinem facere iussit, supra quam transmissis sagittis sine militum noxa exhaustus est hostis. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
rato est et ad uictoriam płimũ ꝯfcit u¬
t electissimos de peditib et equitibus cuĩ
uicariis comitib tribunisq uacantib habe¬
at dux post acic̃ pͥparatos alios circa cornu¬
a. alios circa mediu. ut sicubi ꝯͣ hostie u¬
chem̃at̾ insistit. ne rũpatur acies ꝓ uolet᷑ s¬
ubito ⁊ suppleant loca aditaq u̾tute ini¬
nucoꝵ audacia frangatur. hoc pͥmi latõeᷤ
ĩ uenerũt. ĩ mitati st̃ cartagine̾ses et ro

Expanded text:
io est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginiense
Abbreviated transcription (Latin):
eũ sit̃ erat cõsuetudo ut refice̾t: inuitabat. uẽĩt aũ semel de messura
ꝑ cauma. ⁊ uͦ panes hũit in cella sua. ⁊ in osũb hiis gr̃as agelat dõ. Wi¬
dẽs aut̃ dr̃ pacĩam e̾: abstulit bellũ tẽptacõnus eiꝰ ab eo. ⁊ ecce qͥdam¬
statim hostut eiꝰ płsabat dutẽs tamelũ omistũ pane ab egỹpto. ꝙ cũd
iudiss sr̃ ille cepit flere diceus. dũe ñ sum dignus. uł modite tribulari.

Expanded text:
eum, sicut erat consuetudo, ut reficeret, invitabat. Venit autem semel de messura per cauma, nec panes habuit in cella sua; et in his omnibus gratias agebat Deo. Videns autem Deus patistatim ostium pulsabat, trahens camelum onustum pane ab Aegypto; quod cum vidisset frater ille, coepit flere, dicens: Domine, non sum dignus vel modice tribulari.
Abbreviated transcription (Latin):
pes cupiditans maloꝵ desidĩoꝵ cart̾. fre¬
num lasciuie. elationis iugũ. uincłm i¬
racundie. q̃ domat intemꝑanniã. leuita¬
tem ligat. et om̃es ĩ ordĩatos motꝰ. atq
illicitos appentꝰ susfocat Effcũs discipłie.¬

Expanded text:
pes cupiditatis, malorum desideriorum carcer, frenum lasciviae, elationis jugum, vinculum iracundiae, quae domat intemperantiam, levitatem ligat, et omnes inordinatos motus mentis atque illicitos appetitus suffocat. Sicut enim de
Abbreviated transcription (Latin):
in codẽ statu ꝑmanet. ¶ Non ħemus hic ma¬
nentẽ ciuitatẽ nͨ fut᷑am adhuc possidemꝰ. s ĩ¬
qͥramꝰ. aut ascendas noc̃e ẽ aut descendas. Si
acceptas stare ruere nõce ẽ ¶ Minime ꝓc̾to
ẽ bonus qͥ melior c̃ẽ ñ nult. ⁊ nͥ incipis nolle
fĩ melior: ibi ⁊̃ desinis c̃e bonus ¶ Et noͣ ⁊̃ qd̾¬

Expanded text:
in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri melior, ibi etiam desinis esse bonus. 4. Reced
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑. Ex om̃i ligno paradisi ẽdite. de ligno aũt scĩe
mens fundit᷑ int̾eat. si a bonis om̃ib repuitꝰ
cessit ꝯ ab una ꝓhibuit. ut creaturam suam ꝙͣ
nolelut extĩgui s ꝓuchi tanto faciliꝰ ab una re¬
stͥng̾et : qͣnto ad cunctas latiꝰ relaxaret.

Expanded text:
r: Ex omni ligno paradisi edite, de ligno autem scientiae mens funditus intereat, si a bonis omnibus penitusoncessit, cum ab una prohibuit, ut creaturam suam, quam nolebat exstingui, sed provehi, tanto facilius ab una restringeret, quanto ad cunctas latius relaxaret.
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ. sine dubio apłi consecuti st̃: ut idonei ẽent
sic̃⁊ ipse paulꝰ dic̃. ministri noui testam̃ti: ⁊ ut re¬
plere possent ȩũgłm ab hierłm in circuitu usq ad
illiricũ. Hoc gͦ qͣd in eos p̃ cȩt̾is sublimiꝰ ⁊ p̃clarius¬
nare uidet᷑ apłicã dignitatẽ : nos gͦ inqͥt ipsi. hoc
ẽ apłi. pͥmitias sꝑc habentes: qͥ electi sumꝰ ad hoc.¬
ut pͥmitias sꝑc acciꝑemꝰ : etiã ipsi uitra nos gemimꝰ.
Intantũ inqͥt nulla creat᷑a ẽ. quȩ dolorib ⁊ gemi¬
ta dona ꝑcepimꝰ. tam̃ expec tantes adoptionẽ filioꝵ
id ẽ ꝑfectionẽ eoꝵ qͦs docere ⁊ instruere missi sumꝰ
donec uideamꝰ eos intantũ ꝓfic̾e ut adoptari mere¬
ant᷑ in filios. necessario dolemꝰ ⁊ gemimꝰ: donec gͦ
nos inꝗͣ qͥ instituim᷑ ab eis negligimꝰ ⁊ moram̃. et
em̃dationis nr̃ȩ tẽpus longuis ꝓtelamꝰ. donec non
inusibilia querimꝰ s uisibilib delectam᷑. dolores

Expanded text:
magnum sine dubio, Apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse Paulus dicit: Ministri Novi Testamenti, et ut replere possint Evangelium ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum . Hoc ergo quod in eis prae caeteris sublimius nare videtur apostolicam dignitatem. Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est, apostoli, primitias habentesacciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est quae doloribus et gemita dona percipimus, tamen exspectantes adoptionem filiorum, id est, perfectionem eorum quos docere et instituere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Donec ergo nos, inquam, qui instituimur ab eis, negligimus, et moramur, et emendationis nostrae tempora longius protelamus, donec non invisibilia quaerimus, sed visibilibus delectamur, dolores
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ inqͥt mors. Illa sine dubio mors. de qua ⁊ ꝓpħa¬
corporalẽ mortẽ. umbrã merito qͥs dixerit. Quocũq¬
enĩ illa incesserit. hanc necesse ẽ subsequi: uelut

Expanded text:
peccatum, inqpeccatum, inqcorporalem mortem merito quis dixerit, quia quocunque illa incesserit hanc necesse est sequi, velut
Abbreviated transcription (Latin):
adã m sꝑ̃m uiuificantẽ Reqͥres sane. qm̃ ꝑ unum
homiñe in hc̃ mundũ dic̃ introisse peccatũ. & cer¬
cũ e q hic mundũ. t̾renũ hc̃ appellet locũ in qͦ
homines habitant: si in nullo alio loco introiuit
peccatũ. neq in ullis locis inuenit᷑ ubi sꝑitalia ne¬
quitiȩ in celestib nominant᷑. S & illud apud te¬
met ipsũ ꝑtractato unde in hc̃ mundũ introiuit
peccatũ.: aut ubi erat priꝰqũa huc introiret. aut
si om̃ino ñ erat. uł si fu̾it ante illũ ad qũe dixerat.
usqueqͦ inuentȩ st̃ iniqͥtates in te: ⁊ ꝓpt̾ hoc ꝓieci
te in terrã. Nobis aut̃ de his ñ ẽ tutũ plura disse
monib. Per unũ hominẽ: peccatũ introiuit in hc̃
mundũ. Mundꝰ aut̃ ut diximꝰ intelligendus est.
uł locꝰ in qͦ habitant homines. uł t̾rena & corpora¬
lis uita in qua mors habet locũ: cui mundo. hoc ẽ
t̃renȩ uitȩ. crucifixos se dict᷑ scĩ ⁊ mortuos. & per

Expanded text:
sane quomodo per unum hominem in hunc mundum dicit introisse peccatum, et certum est, quod hic mundum terrenum hunc appellet locum, in quo homines habitant, si in nullo alio loco introivit peccatum, neque in illis locis invenitur, ubi spiritalia nequitiae in coelestibus nominantur; sed et illud apud temetipsum pertractato, unde in hunc mundum introivit peccatum, aut ubi erat priusquam hic introiret? aut si omnino erat, vel si fuit ante illum, ad quem dicitur: Usquequo inventae sunt iniquitates in te, et propter hoc projeci te in terram . Nobis autem de his non est tutum plura dissermonibus, per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum. Mundus autem, ut diximus, intelligendus est vel locus in quo habitant homines, vel terrena et corporalis vita, in qua mors habet locum, cui mundo, hoc est, terrenae vitae crucifixos se dicunt sancti, et mortuos. Et per
Abbreviated transcription (Latin):
enumerare scõꝵ : cũ sufficiat ⁊ apło. sententia quȩ
mortẽ dic̃ in om̃s homines ꝑtransire illiꝰ qͥ dixit.
nemo mundꝰ a sorde: etiã si uniꝰ diei fuerit uita eiꝰ.
S ista mors peccati q̃ in om̃s ꝑtransit. cũ uenisset
ad dm̃ iħm. ⁊ tẽptasset eũ ꝑforare aculeo suo.
aculeus em̃ mortis peccatũ: repulsus ẽ & confrac¬
tus. Uita enĩ erat. ⁊ mors necessario ext̾minabat᷑
a uita. Ꝙ tunc ad eã dixerat. Ubi ẽ mors aculeus
tuus: Ubi ẽ mors uictoria tua: Idcirco enĩ qͥa
om̃s uicerat. hic dixerat ad eã: ubi ẽ mors uictoria

Expanded text:
umerare sanctorum, cum sufficiat et Apostoli sententia, quae mortem dicit in omnes homines pertransisse, et illius qui dixit: Nemo mundus a sorde etiamsi unus diei fuerit vita ejus. Sed ista mors peccati quae in omnes pertransiit, cum venisset ad Jesum, et tentasset eum perforare aculeo suo aculeus enim mortis peccatum repulsa est, et confracta. Vita enim erat, et mors necessario exterminabatur a vita; et tunc ad eam dicitur: Ubi est mors aculeus tuus, ubi est mors victoria tua? Idcirco enim quia omne vicerat, hic dicitur ad eam, Ubi est mors victoria
Abbreviated transcription (Latin):
illud ẽ qͦd in loco hoc uidet᷑ ostendi. qͥa
soliꝰ dĩ sit sedm̃ ueritatẽ iudiciũ St̃ enĩ
quȩdã quȩ cõmittunt᷑ oꝑe qͥdẽ malo.
animo autẽ ñ malo : ut si qͥs uerbi cau
mo non bono: ut si qui miscđiam¬

Expanded text:
etur ostendi, quia solius Dei sit secundum veritatem judicium; sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quis verbi causmo non bono, ut si quis miseri
Abbreviated transcription (Latin):
catũ: ꝓponit nc̃ int̾rogationẽ. ex cuiꝰ respon¬
sione doceat᷑ ⁊ ex ipsa tempoꝵ ratione. quod
beatitudo iustificationis. abrahȩ ñ in circũci¬
sione sed adhuc in p̃putio posita data est.
Quod si abrahã cũ ẽẽt adhuc in p̃putio ex
fide iustificatꝰ ẽ: potest ⁊ om̃is qui credit
dõ iustificari ꝑ fidẽ. etiã si sit in p̃putio: et¬
ꝑtinet etiã ad ipsũ hȩc beatitudo quȩ dicit.
beatꝰ cui ñ imputauit dñs peccatũ. Ostendit
gͦ qͥa ñ cuilibet dñs ñ imputet peccatũ. sed
ei qui credidit. ꝓpt̾ fidẽ suã peccata ñ repu¬
tet. Sic̃ enĩ abrahȩ reputata ẽ fides ad iusti¬
ciã : ita ⁊ om̃i credenti cũ fides ad iusticiam
reputat᷑. peccata utiq ñ imputant᷑. Ileq eñ
de iustis dic̃: qr reputet᷑ eis fides ad iusticiã.

Expanded text:
roponit nunc interrogationem, ex cujus responsione doceantur, et ex ipsa temporum ratione, quod beatitudo justificationis Abrahae non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito data est. Quod si Abraham, cum esset adhuc in praeputio, ex fide justificatus est, potest et omnis qui credit Deo justificari e etiam ad ipsum haec beatitudo, quae dicitur: Beatus cui non imputat Dominus peccatum. Ostendit ergo quia non cuilibet Dominus non imputet peccatum, sed ei qui crediderit per fidem suam peccata non reputet. Sicut enim Abrahae reputata est fides ad justitiam, ita et omni credenti cum fides ad justitiam reputatur, peccatum utique non imputatur. Neque enim de justis dicit, quia reputatur ei
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilib iudicandi. uł etiã apud angłos cȩterasq
uirtutũ cȩlestiũ potestates. qͥ utiq glorificare
eũ cuius oꝑa ꝓbauerint posst̃. Occulta uero
cordis qm̃ soluis dĩ est noscere ipse p̃uidet: si in
uno qͦ fidei habitat aliqͥs affectus. Et ido qui

Expanded text:
visibilibus judicandi, vel etiam apud angelos caeterasque virtutum coelestium potestates, qui utique glorificare eum cujus opera probaverint possunt. Occulta vero cordis quoniam solius Dei est noscere, ipse pervidet si in unoquoque fidei habitat affectus; et ideo qui
Abbreviated transcription (Latin):
dit in eũ qͥ iustificat impiũ. Initiũ nãq iustifi¬
cari a dõ fides ẽ: quȩ credit in iustificantem.
& hȩc fides cũ iustificata fuerit tamꝗͣ radix
fructꝰ oꝑũ ferant. Non gͦ ex oꝑibꝰ radix iusti¬
ciȩ: sed ex radice iusticiȩ fructus oꝑũ crescit.
Illa scilicet radice iusticiȩ: qua ds̃ accepto fert

Expanded text:
ustificari a Deo, fides est qui quae credit in justificantem, et haec fides cum justificata fuerit, tanquam radix fructus operum ferant. Non ergo ex operibus radix justitiae, sed ex radice justitiae fructus operum crescit: illa scilicet radice justitiae, cui Deus acceptam fert
Abbreviated transcription (Latin):
si forte potest iste ordo in anima una eadeq
intelligi: ut qr initiũ ẽ conu̾sionis animȩ. mala
derelinquere. ꝓ hoc iniqͥtatũ remissionẽ mereat᷑
acciꝑe. Cũ autem cȩꝑit bona facere uelut singu¬
la quęq q̃ p̃cesserant mala bonis recentibꝰ obte¬
gens. ⁊ habundantiorẽ numerũ bonoꝵ introdu¬
cens qũa priꝰ fuerat maloꝵ: tegere peccata dr̃.
Ubi uͦ iã ad ꝑfecꝰtũ uenerit. ita ut om̃is de ea
ꝑfectȩ beatitudinis ꝓmittat᷑. cũ nullũ possit
dñs imputare peccatũ. Iniqͥtas sane a peccato
hanc habet differentiã: qͦd unqͥtas in his dr̃
quȩ contra legẽ cõmittunt᷑. Unde ⁊ grecus
hoc ẽ qͦd cõmittit᷑. feccatũ uero etiã illud dic
potest: si contra qũa natura docet. ⁊ conseien¬
tia arguit delinquat᷑. B eatitudo gͦ hȩc in¬

Expanded text:
si potest iste ordo in anima una eademque intelligi, ut quia initium est conversionis animae, mala derelinquere, propter hoc iniquitatum remissionem mereatur accipere. Cum autem coeperit bona facere, velut singula quaeque quae praecesserant mala bonis recentibus obtegens, et abundantiorem bonorum numerum introducens, quam prius fuerat malorum, tegere peccata dicatur. Ubi vero jam ad perfectum venerit, ita ut omnis radix de ea perfectae beatitudinis promittatur, cum nullum possit Dominus imputare peccatum. Iniquitas sane a peccato hanc habet differentiam, quod iniquitas in his dicitur quae contra legem committuntur: unde et Graecus hoc est, quod committitur; peccatum vero etiam dici potest, si contra, quam natura docet et conscientia arguit, delinquatur: totum grati
Abbreviated transcription (Latin):
itaq hc̃ locũ apłs hoc uidet᷑ ostendere. quod
duȩ qͥdẽ sint iustificationes: quarũ unã ex
oꝑibꝰ nominat. aliã uͦ ex fide. Q illã quidem
q̃ ex oꝑibꝰ ẽ dic̃ hab̾e qͥdẽ głam sed in semet ipsa
⁊ non apud dm̃: illã uͦ q̃ ex fide ẽ hab̃e głam
apud dm̃. ut pote apud inspicientẽ corda ho¬
minũ. ⁊ scientẽ qͥs ẽ qͥ credit in occulto ⁊ quis
ẽ qͥ ñ credit: ⁊ idõ merito apud solũ dm̃ habet
głam. qͥ affectũ fidei eiꝰ p̃uidet in occultas.
Qa uͦ iustificationẽ ex oꝑibꝰ sꝑat : potest fieri
ut oꝑa eiꝰ etiã ab hominibꝰ cõꝑbent᷑. Palã nãq
ẽ ⁊ uideri oculis potest: qͥcqͥd oꝑe manifestũ
est. W si fides in occulto est oꝑa aut palã st̃:
conueniet in hoc assumi illud qͦd scriptũ est.
Quȩ occulta st̃. dño dõ tuo: q̃ aut̃ manifesta st̃.

Expanded text:
itaque hunc locum Apostolus hoc videtur ostendere, quod duae quaedam sint justificationes, quarum unam ex operibus nominat, aliam vero ex fide. Et illam quidem quae ex operibus est, dicit habere quidem gloriam, sed in semetipsa, et non apud Deum; illam vero quae ex fide est, habere gloriam apud Deum, ut pote apud inspicientem corda hominum, et scientem quis est qui credit in occulto, et quis est qui non credit. Et ideo merito apud solum Deum habet gloriam, qui affectum fidei ejus pervidet in occultis: qui vero justificationem ex operibus sperat, potest fieri ut opera ejus etiam ab hominibus comprobentur. Palam namque est, et videri oculis potest quidquid opere manifestum est: et si fides in occulto est, opera autem palam sunt, conveniet in hoc assumi illud, quod scriptum est: Quae occulta sunt Domino Deo tuo; quae autem manifesta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit leges quarũ unã oꝑũ. aliã fidei nomina¬
uit. ꝑ qũa legẽ fidei excludi głationẽ dicit
quenter nunc ut hȩc de scripturis asserantur
abrahȩ ꝓducit exemplũ. ⁊ dicit qͥa abrahã si ex
oꝑibꝰ iustificatꝰ ẽ. habet glam. sed ñ apud dm̃.
Quod qͥde. non sine arte dialectica disserit.
Nã si is qui ex oꝑib iustificat᷑ non habet
głam apud dm̃. abrahã aut constat habere

Expanded text:
erat leges, quarum unam operum, aliam fidei appellavit, per quam legem fidei excludi glorificationem dicit quenter nunc, ut haec de Scripturis asserantur, Abrahae producit exemplum, et dicit: Quia Abraham si exis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum: quod quidem sine arte dialectica disserit: nam si is qui ex operibus non habet gloriam apud Deum: Abraham autem constat habere
Abbreviated transcription (Latin):
E hec est tenebrȩ & ñ lux: quẽ admo¬
dũ si effugiat hõ a facie leonis & occur¬
rat ei ursꝰ & intret in domũ suã. & ex¬
tendat manꝰ suas ad parietẽ. & morde¬
at eũ serpens. Nomne tenebrȩ sc̃ dies

Expanded text:
et haec est tenebrae, et non lux. Quemadmodum si fugiat homo a facie leonis, et incurrat in ursum: et introeat in domum suam, et reclinet manus suas super parietem: et mordeat eu
Abbreviated transcription (Latin):
cate in monte sc̃o meo. & confundant᷑
om̃s qͥ habitant suꝑ t̾rã. qͥa adest dies dñi
qͥa ꝓpe est dies tenebrarũ & caliginis.

Expanded text:
cate in monte sancto meo: et confundantur omnes qui habitant terram; quoniam adest dies Domini: quia prope est dies tenebrarum et turbinis,
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ uocat eũ qͥ examinat om̃ia. Igit᷑
cũ qͥs scit quȩ bona st̃. & ñ agit bona : pes
duritiã cordis contẽptũ bonoꝵ õĩũ ha¬
bere credendꝰ est. Crassitudo uͦ cordis est.
ubi subtilis & sꝑitał intelligentiȩ ñ reci¬
pit᷑ sensꝰ et ita cor ĩpęnitens effectũm.
thesaurizat sibi irã in die irȩ. & reue-¬
lationis iusti iudicii dĩ dũ honũ opꝰ non
agit᷑ ꝑ duriciã. intellectꝰ uͦ. bonꝰ ꝑ crassitu

Expanded text:
hominem vocat cum, qui examinat omnia. Igitur cum quis scit quae bona sunt, et non agit bona, per duritiam cordis contemptum bonorum omnium habere credendus est; crassitudo vero cordis ejus est, ubi subtilis et spiritalis intelligentiae non recipitur sensus, et ita cor impoenitens effectum thesaurizat sibi ipsi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, dum bonum opus non agitur per duritia
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾riᷤ. in qͦ ꝓhibet dñs thesaurizari. & alioᷤ
thesauros in cȩlo. in qͦ iubet fideles qͦsq
opes suas recondere: & hic nc̃ apłs dic̃
irȩ thesauros. Dm̃s gͦ homines ꝑ hȩc quȩ
agt̃ in hoc mundo: in uno aliqͦ ex istis tͥbꝰ
c̃gregant thesauros. Aut enĩ infidelis qͥs
est & iniquus. & ꝑ duritiã cordis & cor ĩpȩ¬
nitens. in thesauro irȩ actꝰ suos recondit:
aut t̾renꝰ ẽ & de t̾ra sapit. ac de t̾ra loq̃r̃
& cũ ei attulerit ager fructꝰ uberes. de¬
struit horrea sua. & maiora edificat. &
thesaurizat in t̾ra. & ille qͥdẽ durus : hic
autẽ stultus appellat᷑. Dr̃ enĩ enĩ ad eum.
Stulte. hac nocte repetent abs te animã
tuã: & quȩ parasti cuiꝰ er̃t. Nut sapieis
est in dm̃ dibes. & in t̾ris ambulans con-¬
uersationẽ habet in cȩlis. atq om̃ia quȩ
agit. digna st̃ regͥo cȩloꝵs: Et iste talis
diuiciarũ suarũ thesauros condit in

Expanded text:
in terris, in quo prohibet Dominus thesaurizari, et alius thesaurus in coelo, in quo jubet fideles quosque opes suas recondere; et hic nunc Apostolus dicit irae thesauros: omnes ergo homines per haec quae agunt in hoc mundo, in uno aliquo ex istis tribus congregant thesauros; aut enim infidelis est quis, et iniquus et per duritiam cordis et cor impoenitens in thesauros irae actus suos recondit; aut terrenus est, et de terra sapit, ac de terra loquitur, et cum ei attulerit ager fructus uberes, destruit horrea sua, et majora aedificat, et thesaurizat in terra, et ille quidem durus, hic autem stultus appellatur, dicitur enim ad eum: Stulte, hac nocte repetent abs te animam tuam, et quae parasti, cujus erunt? Aut si sapiens est, in Deum dives, in terris ambulans, conversationem habet in coelis, atque omnia quae agit digna sunt regno coelorum, et iste talis divitiarum suarum thesauros condit in
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ incontaminatũ: qm̃ uidemꝰ ñnullos scõꝵ etiã
apłoꝵ habuisse coniugia. ñ usq qͦq possumꝰ
hoc de sola uirginitate sentire. quauis in hu¬
iuscemodi hostiis hab̃e pͥmũ ordinẽ possit: sic̃¬
⁊ in lege. alia erat hostia sacerdotis. alia prin¬
cipis. alia synagoge : ⁊ alia uniꝰ animȩ. & qͦuis
in eccła pͥma post apłos hostia martirũ. scda
uirginũ uideat᷑. t̾cia continentiũ: puto tam̃
q̃d neq hi qͥ in coniugiis positi st̃. ⁊ ex consen¬
su ad tẽpꝰ uacant orationi uelut nazareorũ
uota soluentes. si in cęt̾is sc̃ȩ agant ⁊ iuste.
negandi st̃ corꝑa sua exhib̾e posse hostiã ui
⁊ dõ placentẽ putandi st̃ ex sola uirginitate
corporis obtulisse: qͥa ⁊ in lege hostia cũ offer¬
retur. inspiciebat᷑ a sacerdote diligentiꝰ. ñ
solũ si ex mundis ẽẽt animalib. s ne aut in
ocło hab̾et uiciũ aut in aurib aut in pedibꝰ.
ne claudũ ne luscũ ne uulneratũ animal

Expanded text:
etiam apostolorum habuisse conjugia, non usquequaque possumus hoc de sola virginitate sentire, quamvis in hujuscemodi hostiis habere primum ordinem possit: sicut in lege alia erat hostia sacerdotis, alia principis, alia synagogae, et alia unius animae. Et quamvis in Ecclesia prima post apostolos hostia martyrum, secunda virginum videatur, tertia continentium: puto tamen quod neque hi qui in conjugiis positi sunt, et ex consensu ad tempus vacant orationi, vel ut Nazaraeorum vota solventes, si in caeteris sancte agant et juste, negandi sunt corpora sua exhibere posse « hostiam vet Deo placentem putandi sunt ex sola virginitate corporis obtulisse: quia et in lege hostia cum offerretur, inspiciebatur a sacerdote diligentius, non solum si ex mundis esset animalibus, sed ne aut in oculo haberet vitium, aut in auribus, aut in pedibus, ne claudum, ne luscum, ne surdum animal
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is sensus in hoc possit renouari. ut agnitiõe
scientiȩ delec tet᷑: potest enĩ sensus renouari
ad iusticiã. potest renouari ad continentiam.
ad miscdiã. fidẽ. patientiã. S uide qͥd in se-¬
quentib huic renouationi sensus adiungat

Expanded text:
omnis sensus in hoc possit renovari, ut agnitione scientiae dilatetur. Potest enim renovari sensus ad justitiam, potest renovari ad continentiam, et misericordiam, fidem, patientiam. Sed vide quid in sequentibus huic renovationi sensus adjung
Abbreviated transcription (Latin):
s in sua m̃sura sit uirtꝰ ẽ: si minꝰ habeat᷑. impru¬
dentia. si plusꝗͣ opoetet. malitia appellat᷑. Inle
puto qͦd & serpens in paradiso prudentior die¬
tus sit cȩt̾is bestiis: hoc ẽ excedens mensuras
prudentiȩ. ⁊ in partes malitiȩ plapsus. Inde &
filii huiꝰ scłi prudentiores dicunt᷑. qu̾a filii lucis.
Plus enĩ sapiunt ꝗͦ oportet saꝑe. E sic in singłis
qͥbq uirtutib potest aliqͥs plus saꝑe ꝗͣ opor¬
tet saꝑe. Potest etiã in castitate aliqͥs plus sa

Expanded text:
si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprusi in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in Paradiso prudentior dictus sit caeteris bestiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam filii lucis : plus enim sapiunt quam oportet sapere, et sic in singulis quibusque virtutibus potest aliquis plus sapere quam oportet
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. om̃ib qͥ st̃ int̃ romanos. Non plus inqͥt
saꝑe ꝗͣ oportet saꝑe: s saꝑe ad sobrietatem.
Uidetur adhuc ad suꝑbientes ramos oleastri.
ti st̃. etiã hc̃ aptare sermonẽ: ⁊ dicere eis.
ñ deb̾e plus saꝑe. ꝗͣ oportet saꝑe. Qđd simile
ẽ illi sermoni quẽ dixit : noli suꝑbe sapere.
Hoc ͤ enĩ plus saꝑe qu̾a oportet. Sciendũ¬
in diffinitione. ut naturã ł causã peccati in
eo ponant. si addat᷑ aliud uirtutib aut
minuat᷑. Uerbi causa. iusticia uirtꝰ est.
& siqui minꝰ aliqͥd facit. ꝗͣ iusticia patitur.:
sine dubio iniustus ẽ. Siqui uͦ sub specie
iusticiȩ erga uindicꝰtas nimiꝰ fiat ⁊ seuius
agitet ultiones: in crudelitatẽ ex iusticia de¬
uolutus ẽ. Unde ⁊ salomon dic̃. Noli fieri mul¬
tũ iustus. Similit̃ ⁊ lib̾tas si intra teꝑantiã
suã sit: uirtꝰ est. Si minꝰ habet. timiditas. si
ampliꝰ. temeritas nominat᷑. Pari mͦ ⁊ prudentia

Expanded text:
dicit: Omnibus qui sunt inter vos, non plus, inquit, sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Videtur adhuc ad superbientes ramos oleastri, ti sunt, etiam hunc aptare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam oportet sapere: quod simile est illi sermoni, quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est enim plus sapere, quam oportet.  definitione, ut naturam vel causam peccati in eo ponant, si aut addatur aliquid virtutibus aut minuatur: verbi gratia, justitia virtus est, et si quis minus aliquid facit, quam justitia patitur, sine dubio injustus est: si quis vero sub specie justitiae erga vindictas nimius fiat, et saevius agitet ultiones, in crudelitatem, ex justitia devolutus est. Unde et Salomon dicit: Noli fieri multum justus . Similiter et libertas, si intra temperantiam suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo et prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ plus saꝑe qũa oportet saꝑe: s saꝑe ad
sobrietatẽ. E unicuiq sic̃ ds̃ diuisit mensu¬
rã fidei. Sciendũ primo ẽ. qͦd ubi nos ha¬
bemꝰ om̃ib qͥ st̃ int̾ uos. in greco habetur
om̃i qͥ ẽ int̾ uos : qͥ sermo. utiq ad eos indi¬
cat uerbũ fieri. qui cũ ante ñ fuerint. nc̃

Expanded text:
non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem, et unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei. Sciendum primo est, quod ubi nos habemus omnibus qui sunt inter vos, in Graeco habetur, omni qui est in vobis. Qui sermo utique ad eos indicat verbum fieri, qui cum ante non fuerint, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
sofrosine: in nr̃is codicib hoc ͤ n scripturis di¬
uinis sobrietas a maiorib int̾pretatũ ẽ: ab aliis
tuor generalib uirtutib una habetur. Et
in hoc gͦ loco meliꝰ apłi dicta lucerent si
haberemꝰ ⁊ nos scͥptũ scđm greci sermonis
uirtutẽ. sed saꝑe ad tẽꝑantiã: hoc ẽ ut in

Expanded text:
in nostris codicibus, hoc est in Scripturis divinis, sobrietas a majoribus interpretatum est, ab aliis tuor generalibus virtutibus hin hoc ergo loco melius Apostoli dicta lucerent, si haberemus et nos scriptum secundum graeci sermonis virtutem, « sed sapere ad temperantiam, » hoc est, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciat unꝰqͥsq ⁊ intelligat q̃ in eo sit m̃sura
gr̃ȩ di. qũa c̃sequi meruit ꝑ fidẽ. Int̾dũ enĩ
accipit quis a dõ ut sapiat in oꝑe caritatis.
aut ut sapiat in officio uisitandi: aut erga
miscłias pauꝑũ. aut circa debiliũ curã. aut
erga uiduarũ ⁊ pupilloꝵ defensionẽ. aut er¬
ga hospitalitatis sollicitudinẽ. Hȩc gͦ singła
diuisit uuicuiq ds̃ scd̾m mensurã fidĩ. Sed
si is qͥ accepit gr̃am ut de uno aliqͦ hoꝵ saꝑet.
ñ intelligat mensurã gr̃ȩ sibi datȩ. sed uelit
saꝑe de sapientia dĩ. de uerbo doctrinȩ. de
ꝓfundioris scientiȩ ratione. in qͦ gr̃ãm non
accepit. ⁊ ñ tã discere uelit. ꝗͣ docere quȩ
nescit: iste cũ minꝰ sapiat. plus uult saꝑe ꝗͣ
oportet. Non enĩ sapit ad tẽꝑantiã. ut cus¬
todiat unicuiq sic̃ diuisit ds̃ m̃surã fidei.
Uerũ ut euidentiꝰ cde his

Expanded text:
intelligat, quae in eo sit mensura gratiae Dei, quam consequi meruit per fidem. Interdum enim quis accipit a Deo ut sapiat in opere charitatis, aut ut sapiat in officio visitandi, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hospitalitatis sollicitudinem; haec ergo singula divisit unicuique Deus secundum mensuram fidei. Sed si is qui accepn intelligat mensuram gratiae sibi datae, sed velit sapere de sapientia Dei, de verbo doctrinae, de profundioris scientiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit quam docere quae nescit, iste cum minus sapiat, plus vult sapere quam oportet: non enim sapit ad temperantiam, ut custodiat unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei. Verum, ut evidentius adh
Abbreviated transcription (Latin):
ħy pocrisi falsa loquentiũ. cauteriatã habentes
conscientiã suã. ꝓhibentiũ nubere. ⁊ abstine¬
re a cibis qͦs ds̃ creauit. Isti plus sapiunt de
castitate: ꝗͣ oportet saꝑe. Minus aut̃ sapit
ꝙͣ oportet luxuriosus ⁊ incestus. Ego autẽ
dico qͦd & heretici plus sapiunt de xꝑo qũa
oportet saꝑe: qͥ negant eũ dĩ creatoris ẽẽ fi
liũ. s alteriꝰ nescio cuiꝰ melioris cli. S & illi pluᷤ

Expanded text:
ntium, cauteriatam habentium, conscientiam suam, prohibentium nubere et abstinere a cibis quos Deus creavit : » isti plus sapiunt de castitate, quam oportet sapere; minus autem sapit quam oportet luxuriosus et incestus. Ego autem dico quod haeretici plus sapiunt de Christo, quam oportet sapere, qui negant eum filium Dei creatoris esse, sed alterius nescio cujus mel
Abbreviated transcription (Latin):
tate dissensuri. merem᷑ ne̾ qͦd. beneplacita
⁊ ꝑfecta. Uerbi causa ut ungeret᷑ saul in
regẽ. fuit qͥdẽ uoluntas dĩ: s ñ benepla¬
eita neq ꝑfecta. Irascens enĩ popło qͥ refu¬
tauerat dm̃ hab̾e suꝑ se regẽ: eis hominẽ

Expanded text:
tate dispensari meremur, neque beneplacita et perfecta; verbi causa ut ungeretur Saul in regem, fuit quidem voluntas Dei, sed non beneplacita neque perfecta. Irascens enim populo, qui refutaverat Deum habere super se regem, regem eis hominem
Abbreviated transcription (Latin):
uelato uultu cordis głam dñi speculari: ab huiꝰ¬
modi imagine transformati. Quomͦ aut̃ in hȩc
transformem̃: edocet ipse dicens. renouatione
sensus ur̃i. Renouat᷑ aut̃ sensus nr̃ ꝑ exercitia
intelligentiã sꝑitalẽ. Et qͣnto qͥs cotidie ex
scripturarũ ꝑficit lectione. quanto altiꝰ in¬
tellectus eius accedit: tanto sẽꝑ nouus et

Expanded text:
velato vultu cordis gloriam Domini speculari ab hujusvelato vultu cordis gloriam Domini speculari ab hujusmodi imagine transformati. Quomodo autem in haec transformemur ipse edocet dicens, renovatione sensus vestri. Renovatur autem sensus noster per exercitia intelligentiam spiritalem, et quanto quis quotidie ex Scripturarum proficit lectione, quanto altius intellectus ejus accedit, tanto semper novus et
Abbreviated transcription (Latin):
sełi formã: ⁊ inde fit ut eos ñ agnoseat hic
mundꝰ s odio habeat ⁊ ꝑsequat᷑. s agnosc̃t
istã formã angłi dĩ. qͥ st̃ de isto scło uenturo.
Et simile mͥ uidet᷑ ẽẽ hoc. illi dicto quo ait.
Sic̃ portauimꝰ imaginẽ eiꝰ t̾reni: portemꝰ ⁊ ima¬
ginẽ cȩlestis. Uide gͦ: ne forte cũ uenit ira
in cor tuũ. conformẽ te faciat huic scło. Simi
lenitas. continentia. fides ueritas. cȩt̾ȩq uirtu¬
tes habitent in sensu tuo. conformẽ te futuri
scłi faciunt: ⁊ ita pulchrã animȩ tuȩ speciem
reddent. ut uerbũ dĩ qͦd despondit eã sibi in
misccłia ⁊ fide. dicat ad eã. Tota es formosa ꝓxi¬
ma mea: ⁊ macula ñ est in te. Intende aut᷑em
diligentiꝰ qͦd ait. s renouamini renouatione
sensus ur̃i: ut ostendat qͥa formã qͥde culpabilẽ
priꝰ malitiȩ habuit om̃is anima: s adhortat᷑
⁊ hoc sermo apłicꝰ ut illa abiecta. ad singularũ
uirtutũ speciẽ reformem᷑: ⁊ ita demũ possimꝰ re¬

Expanded text:
oscat hic mundus, sed odio habeat et persequatur. Sed agnoscunt istam formam Angeli Dei, qui sunt de illo saeculo venturo. Et simile mihi videtur esse hoc illi dicto, quo ait: Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis Vide ergo, ne forte cum venit ira in cor tuum, corformem te faciat huic saeculo; silenitas, continentia, fides, veritas, caeteraeque virtutes habitent in sensu tuo conformem te futuri saeculi facient, et ita pulchram animae tuae speciem reddent, ut verbum Dei quod despondit eam sibi in misericordia et fide, dicat ad eam: Tota es formosa, proxima mea, et macula non est in te . Intende autem diligentius quod ait: Sed reformamini in novitate sensus vestri, ut ostendat formam quidem culpabilem: priex hoc sermo Apostolicus, ut illa abjecta ad singularum virtutum speciem reformemur, et ita demum possimus re
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dic̃. Aut nescitis qͥa tẽplum dei
estis. ⁊ sꝑc dĩ habitat in uob̃. Placentẽ dõ.
ut pote a peccatis ⁊ uiciis seꝑatã. Hȩc om̃ia
aut̃: rationabilis cultꝰ ẽ dei. Potest enim
ꝓ tali cultu reddi ratio: ⁊ ostendi qͥa dig¬
nũ ẽ dõ tales hostias ĩmolare. Arietes et
hyrcos ⁊ uitulos. ĩmortali ⁊ incorporeo dõ
offerre: nulla ratio recta ⁊ honesta suscipi¬

Expanded text:
alio loco dixit: Aut nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Placentem Deo, ut pote a peccatis et vitiis separatam. Haec autem omnia rationabilis cultus est Dei. Potest enim pro tali cultu reddi ratio, et ostendi quia dignum est Deo tales hostias immolare: arietes autem et hircos, et vitulos immortali et incorporali Deo offerri nulla ratio recta et honesta suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
litate gestoꝵ: hȩc nc̃ in suo corꝑe unꝰ quisq
purificans. ⁊ sꝑuali sensu discernens. rationa¬
bile obseqͥũ. ⁊̃ uiuentẽ hostiã obtulit dõ.
De qͥb singłis cũ in libro leuitico aliqua
diceremꝰ. ꝓ uirib ex planare tẽptauimꝰ qͦmͦ

Expanded text:
litate gestorum; haec nunc in suo corpore unusquisque litate gestorum; haec nunc in suo corpore unusquisque purificans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam offert Deo. De quibus singulis, cum in librum Levitici aliqua diceremus, pro viribus e
Abbreviated transcription (Latin):
noluisti. nec placita st̃ tͥ: nc̃ ait. doceo uos
qͥb hostiis delec tet᷑ ds̃. & hȩc doceo ñ quasi
imꝑans. nichil enĩ ꝓficit legis imꝑiũ: s qͣsi
qͥ officiũ susceperiꝰ reconciliandi uos deo.
om̃is c̃clusi st̃ sub peccato: nr̃is ĩã ñ in meritis.
s in miscłia dĩ salus humana c̃sistit. Quid
aut̃ ẽ qͦd uos obsecro: Ut exhibeatis corꝑa
mutoꝵ corporib c̃sistebat. nũqͥd in corpore
rationabilis hominis offeret᷑. ut corꝑa ma¬
gis ur̃a ꝗͣ pecudũ. fiant sacͥficiũ do. atq in
bra sua mortificant ab incentiuo libidinis
⁊ furoris. ⁊ actus corꝑis sui dõ placitos habenł.
bilit̃ offert̃: ⁊ legẽ sacrificioꝵ ꝗ̃ in leuitico
lata ẽ. scđm sꝑitalẽ intelligentiã cõplent.
Uerbi causa. ut ibi offerebant uitulũ pͥmo¬
in loco. uł sccło arietẽ. aut t̾cio hẏrcũ. aut
quarto turtures ł etiã pullos colũbarum.
ut in his uniꝰcuiꝰq anima purificaret᷑ ꝓ qua¬

Expanded text:
noluisti , nec placita sunt tibi: nunc, ait, doceo vos quibus hostiis delectetur Deus; et haec doceo non quasi imperans, nihil enim proficit legis imperium, sed quasi qui officium susceperim reconciliandi vos Deo, omnes conclusi sunt sub peccato, nunc jam non in meritis, sed in misericordia Dei salus humana consistit. Quid autem est, quod vos obsecro? Ut exhibeatis corpora mutorum corporibus consistebat, nunc, inquit, in corpore rationabilis hominis offeratur, et corpora magis vestra quam pecudum fiant sacrificium Deo, atque in bra sua mortificant, ab incentivo libidinis et furoris, actus corporis sui Domino placitos habent, biliter offerunt, et legem sacrificiorum, quae in Levitico lata est, secundum spiritalem intelligentiam complent. Verbi causa, ut ibi offerebant vitulum primo loco, vel secundo arietem, aut tertio hircum, aut quarto turtures, vel etiam pullos columbarum, ut in his uniuscujusque anima purificaretur pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑ omnẽ textũ epistolȩ in
suꝑiorib docuisset apłs. qͦmͦ
a iudeis ad gentes. a circũcisio¬
ne ad fidẽ. a litt̾a ad sꝑm. ab um¬
bra ad ueritatẽ. ab obseruantia
carnali ad obseruantiã sꝑitalẽ. religionis sũ¬
ma transsata sit. ⁊ hȩc ita futura. ꝓpħicis osten¬
disset uocib designata: iam nc̃ sꝑitales huiꝰ
obseruantiȩ ad quã cultꝰ dĩ docuit ẽẽ trans

Expanded text:
um per omnem textum Epistolae in superioribus docuisset Apostolus quomodo a Judaeis ad Gentes, a circumcisione ad fidem, a littera ad spiritum, ab umbra ad veritatem, ab observantia carnali ad observantiam spiritalem Religionis summa translata sit, et haec ita futura Propheticis ostendisset vocibus designata, jam nunc spiritalis hujus observantiae, ad quam cultus Dei ritu
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ introisse. mortẽ uͦ ñ in mundũ s in om̃s
homines. ⁊ ñ introisse. s ꝑtranssse: ñ puto q̾d frus¬
ta hac cliu̾sitate usus sit paulꝰ. Arbitror ego qͦd
mundũ hic tͣrenos qͦsq ⁊ in t̾rena conu̾satione
ꝑmanentes designet. Homines uͦ eos dicat. qͥ iam
se incipiant agnosce : ⁊ scire qͦd ad imaginẽ dĩ fac¬
ti st̃. In illos ergo qͥ mundꝰ appellant᷑. id ẽ t̃renos.
uitrasse dic̃ peccatum : & nusꝗͣ eiꝰ exitũ ponit. In
eos uͦ qͦs iã homines uult intelligi. dic̃ ꝑtransire
peccatũ. id est fuisse quidẽ: s ꝑ penitentiã conu̾sio¬
nis depulsũ eẽ. ⁊ ꝑtransire: nec ultra in eis stetisse.
Unde apparet. in litt̾is pauli ne unã qͥdẽ sillabã ua¬

Expanded text:
ro non in mundum, sed in omnes homines, et non introisse, sed pertransisse, non puto, quod frustra hac diversitate usus sit Paulus, arbitror quod mundum hic terrenos quosque, et in terrena conversatione permanentem designet: homines vero eos dicat, qui jam se incipiat agnoscere, et scire, quod ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qui mundus appellantur, id est, terrenos, intrasse dicit peccatum, et nusquam esse exitum ponit; in eos vero, quos jam homines vult intelligi, dicit pertransisse peccatum, id est, fuisse quidem, sed per poenitentiam conversionis depulsum esse, et pertransisse nec ultra in eis stetisse. Unde apparet in litteris Pauli ne unam quidem syllabam va
Abbreviated transcription (Latin):
altiꝰ euangłi qͦd et̾nũ dicit iohannes ĩ apo¬
calypsi. qͦ tt̃ reuelandũ est cũ umbra
transierit. et ueritas uenerit. et cũ mors
fuerit absorta. et ęt̾nitas restituta. Con¬
siderato &̃ tu qͥ legis cui ȩt̾no euangłio
conuenire uidebunt᷑ &̃ illi et̃ni anni.
de qͥbꝰ ꝓpħa dicit: et annos et̾nos in m̃te
habui. Eiq adiungi pot̾ et ille liber ui¬
te: ĩ qͦ sc̃oꝵ nomina scͥpta dñr. Sed et
illi libri. qͥ apud clanielẽ cũ iudicium
scͥpta memorant᷑. De qͥbꝰ ꝗͣuis ꝑiculo¬
sũ uideat᷑ cartulis cõmitt̾e sermonẽ.
tam̃ ñ ociose p̃t̾eunda st̃ dicta sapienti¬
ũ. et enigmata : sed subtili ad modũ m̃¬
tis acie in quantũ res patit᷑ uelut ꝑ qͦd¬
dã specłm contẽplanda: ne forte is qͥ uer¬
bũ caro factꝰ apparuit positꝰ in carne sic̃
apłs dicit. qͥa manifestatꝰ ẽ ĩ carne uisti-¬
ficatꝰ ĩ spũ. apparuit angłis: hoc qͦd appa¬

Expanded text:
 quod aeternum dicit Joannis Apocalypsis, quod tunc revelandum est, cum umbra transierit, et veritas venerit, et cum mors fuerit absorpta, et aeternitas restituta, considerato etiam tu qui legis, cui aeterno evangelio convenire videbuntur etiam illi aeterni anni, de quibus Propheta dicit: Et annos aeternos in mente habui . Eique adjungi potest et ille liber vitae, in quo sanctorum nomina scripta dicuntur; sed et illi libri qui apud Danielem, cum judicium scripta memorantur. De quibus quamvis periculosum videatur cartulis committere sermonem, tamen non otiose praetereunda sunt dicta sapientium, et aenigmata, sed subtili admodum mentis acie, in quantum res patitur, velut per quoddam speculum contemplanda, ne forte is qui Verbum caro factus apparuit, positus in carne, sicut Apostolus ait, quia manifestatus est in carne, justificatus in spiritu, apparuit angelis
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ & ita intelligi: qͦd fides ista quã
romani habent ipsa eadẽssit & ñ alia q̃
in uniu̾so mundo anñtiat᷑ & credit᷑ Quȩ
pacificauit ꝑ sanguinẽ suũ ñ solum q̃
in t̾ra st̃ s & quȩ in cęlis. & in nomine
eiꝰ genu flectunt. ñ solũ t̾restria. s &
cȩlestia. & infernalia Et hoc est in uni-¬
uerso mundo fidẽ p̃dicare: ꝑ quã om̃is
mundus sit subditꝰ dõ. Obseruandum

Expanded text:
tamen et ita intelligi, quod fides ista quam Romani habent, ipsa eademque sit, et non alia, quae in universo mundo annuntiatur et creditur, quae pacificavit per sanguinem suum non solum quae in terra sunt, sed et quae in coelis , et in nomine ejus genu flectunt non solum terrestria, sed et coelestia et inferna , et hoc est in universo mundo fidem praedicari, per quam omnis mundus fit subditus Deo. Testis enim