comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũbum qͦd fecit dominꝰ. fi¬
dem scilicet dupplicis testa¬
menti sui inpauca colligẽs.
et sensum omniũ scriptu¬
raꝵ inbreuia concludens
suã de suis condens. Et ium
tocus legis compendiosis¬
sima breuitate ꝑficiens. cond¬
lens scilicet inhoc ut pussimꝰ
pater. uel negligenciȩ qͦrumdã
filioꝵ suoꝵ. uel impericiȩ ut
non laboraret utiq quamuiᷤ
simplex. et imperita mens ca¬
pere.quod possit facile. eciam
memoriȩ continere. uidesgͦ
insymbolo auctoritatẽ dẽi
ẽẽ. Uerbum enĩ breuiatum
fecit dominꝰ suꝑterram. Sed
hominũ fortasse queris. ne
id qͥdem de est. Phomines .it.
d̃s id fecit. Sicut enĩ in men¬
sam illã scripturaꝵ sacraꝵ
copiam: per patriarchas et ꝓ¬
phetas maxime suos condi¬
dit. ita simbolum ꝑ apłos
suos sacerdotesq constituit.
et quicqͥd illic per suos lar¬
larga ac rededundanti copi¬
a dilatauit. idem hic ꝑsuos
plenissima breuitate con¬
clusit. Nichil ergo in sym¬

Expanded text:
uerbum quod fecit dominus, fiuerbum quod fecit dominus, fidem scilicet duplicis testamenti sui in pauca colligens et sensum omnium scripturarum in breuia concludens, sua de suis condens et. uim totius legis conpendiosissima breuitate perficiens, consulens scilicet in hoc, ut piissimus pater, uel neglegentiae quorundam filiorum suorum uel imperitiae, ut non laboraret utique quamuis simplex et imperita mens capere, quod possit facile etiam memoria continere. Uides ergo in symbolo auctoritatem dei esse: uerbum enim breuiatum fecit dominus super terram. sed hominum fortasse quaeris. ne id quidem deest: per homines enim id deus fecit. sicut enim inmensam illam scripturarum sacrarum copiam per patriarchas et prophetas maxime suos condidit, ita symbolum per apostolos suos sacerdotesque constituit, et quidquid illic per suos larga ac redundanti copia dilatauit, idem hic per suos plenissima breuitate conclusit. nihil ergo in sym
Abbreviated transcription (Latin):
a resurrexit die scđm scrip¬
turas. et ascendit incelos. &
iterum ueniet iuidicare ui¬
uos et mortuos. et reliqua.
Insimbolo qui eccłaꝵ omni¬
ũ fidem loquit᷑. scire opto.
ccoritatem andei. Qũamꝰ
ego decum non censorie auͭ
seuere agam.ut tibi eligen¬
de tantum alteriꝰ rei cõpiã
tribuam. et unũ ꝑmittenꝰ
enim do: utrumq concedo.
Et quid concedo dicamt: adu¬
trumq te eciam si nolis traho.
Utrũq enĩ in simbolo ẽẽ siuis.
oportet sapias uoluntaruiᷤ
si nonuis. necesse est compel¬
laris inuitꝰ. Symbolus qͥppe
ut scis excollatione nomen
accepit. Quod enĩ grece sym¬
bolus dicitur: latĩne colla¬
tio nominatur: Collacio iõ
licȩ legis fide. qͥcqͥd ꝑuniuer¬
sum diumoꝵ uoluminum
corpꝰ in mensa funditꝰ co¬
pia totum in symbolo col¬
ligit᷑ breuitate ꝑfecta. secũ¬
dum illud apłi. Uerbumĩ¬
quit consumans et breuiãs
in equitate. quia ũbum bre¬
uiatum faciet dominꝰ suꝑ
t̾ram. Hoc est ergobreuiatũ

Expanded text:
m scripturas, et ascendit in caelos, et iterum ueniet iudicare uiuos et mortuos, et reliqua. in symbolo, qui ecclesiarum omnium fidem loquitur, scire opto ctoritatem, an Dei? Quamvis ego tecum non censorie aut severe agam, ut tibi eligendae tantum alterius rei copiam tribuam, ut unum perimens enim do, utrumque concedo. Et quid concedo, dicam? ad utrumque te, etiamsi nolis, traho: utrumque enim in symbolo esse si vis, oportet sapias voluntarius: si non vis, necesse est compellaris invitus. Symbolum quippe, ut scis, ex collatione nomen accepit. Quod enim Graece σύμβολον dicitur, Latine collatio nominatur. Collatio autelicae legis fide, quidquid per universum divinorum voluminum corpus immensa funditpia, totum in symbolo colligitur breuitate perfecta, secundum illud apostoli: uerbum, inquit, consummans et breuians in aequitate, quia uerbum breuiatum feciet dominus super terram. hoc est ergo breuiatum
Abbreviated transcription (Latin):
est. ce iudimus et testamur.
et annunciamꝰ uob̃ uitã ȩt̃nã
quȩ erat apud patrem et ap¬
paruit nobis. Uides quẽad̃m
uetera recentib roborentur
et antiqͣm p̃nunciationẽ: no¬
ue predicationis confirmafõ
consequat᷑. Ysaias dixit. Qui¬
escite ab homine cuiꝰ sp̃e in
narib eiꝰ. quia excelsus repu¬
tatꝰ est ipse. Ioħs autem qͦdfy¬
it inquit aprincipio qͦd au¬
diuimꝰ. qͦd uidimus ocłis nr̃iᷤ
qͦd ꝑspeximꝰ. et manꝰ nr̃e pal¬
pauerunt. Iile ꝑseqñdum. a
iudeis hominẽ eẽ dixit. Hic
palpatũ hominẽ humanis
manib predicauit. Ille eun¬
demqͤm hominẽ annuncia¬
rat. deum excelsum ẽẽ predix¬
it: hic eum quem palpatum
ab hominib esse docuit. d̾m
inprincipio semper fuisse me¬
morauit. Ergo euidentissi
runt ce deum: quia eundem
postea hominem quẽ semꝑ
d̃m: ac per hoc hominẽ ip̃m

Expanded text:
est, et uidimus, et testamur, et annuntiamus uobis uitam aeternam, quae erat, apud patrem, et apparuit nobis. uides quemadmodum uetera recentibus roborentur et antiquam praenuntiationem nouae praedicationis confirmatio consequatur. Esaias dixit: quiescite ab homine, cuius spiritus in naribus eius, quia excelsus reputatus est ipse, Iohannes autem quod fuit, inquit, a principio, quod audiuimus, quod uidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrae palpauerunt. ille persequendum a Iudaeis hominem esse dixit, hic palpatum hominem humanis manibus praedicauit: ille eundem, quem hominem adnuntiauerat, deum excelsum esse praedixit, hic eum, quem palpatum ab hominibus esse docuit, deum in principio semper fuisse memorauit. ergo euidentissimrunt et deum, quia eundem postea hominem quem semper deum, ac per hoc hominem et
Abbreviated transcription (Latin):
ortum. qui nuper ortus:
Scilicet quia idem in hõi¬
ne nuper ortus qui ante
ortum omnium d̾s. Et i¬
deo xp̃c totũ nominatus
quod deus.quia tanta est
xp̃i et deiunitas.ut nemo
utiq iam omnino possit
uel xp̃m dicens non deum
inxp̃i nomine dicere:uel de¬
um dicens non xp̃m indei no¬
mine nuncupare. Ac si uni
tos sibi penitus.per maies¬
tatem sacrȩ natiuitatis utͥ¬
usq substanciȩ sacramen¬
to. quicqͥd erat scilicet ho¬
mo et ds: factum est totum
d̾s. Unde: apłc paulus uidẽ
reuelatis fidei oculis: totum
inxp̃o explicabitis maiesta¬
tis archanum. ita locutus
est. inuitans ad referendam
deo grãm. agnoscentes be¬
neficia dei populos. Graciaᷤ
inquit agentes patriqui
dignos fecit in parte sortis
sanctorum in lumine: qui
eripuit nos de potestate te¬
nebrarum et transtulit in
regnum filii dilectionis su¬

Expanded text:
ortum, qui nuper ortus? ortum, qui nuper ortus? scilicet quia idem in homine nuper ortus, qui ante ortum omnium deus, et ideo Christus totum nominatur quod deus, quia tanta est Christi et dei unitas, ut nemo utique iam omnino possit uel Christum dicens non deum in Christi nomine dicere ts uel deum dicens non Christum in, dei nomine to sibi penitus per majestatem sacrae nativitatis utriusque substantiae sacramento, quidquid erat, scilicet homo et Deus, factum est totum Deus. Unde Apostolus Paulus videns revelatis fidei oculis totum in Christo inexplicabilis majestatis arcanum, ita locutus est, invitans ad referendam Deo gratiam, agnoscentes beneficia Dei populos: Gratias, inquit, agentes Patri, qui dignos nos fecit portione sortis sanctorum in lumine, qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis su
Abbreviated transcription (Latin):
eternam quȩ erat apud pa¬
trem. et apparuit nobis. Hoc
qͦd apud patrem semꝑfuit
hominib apparuisse: hoc qͦd
inprincipio semꝑ fuit ab ho¬
minib uisum esse: hoc qͦd
uerbum uite sine exordio fu
it ł erat: palpatum humani
manib docuit ẽẽ. Uides qͦt
modis. quam uariis. quam
multiplicib qͣm in diusdu¬
is qͣm apertis: ita sacramẽ¬
tum unitȩ cum deo carniꝰ
exposuit: ut nemo alterutrõ
dicere omnino possit: qui
non utrumq memoraret:
Quod ipse quoq apłc alibie¬
die: ipse et inscła. hoc ẽ illd̾
utiq qͦd superiori testimoni¬
o dixit: quod erat aprinci¬
pio hoc manus nr̃e palpaue¬
runt. Non quia palpari sp̃c per
se posset. sed quia ũbum scili¬
cet caro factum inhomine qͦ¬
damm cum unitũ fuerat pa¬
lpatur. et ideo idem iħc xp̃c
heri et hodie .i. idem ante ex¬
ordium mundi qui incar¬
ne: idem in preterito qui in
presenti. idem quoq eciam
insecula. quia idem perom¬
modo idem ante mundi

Expanded text:
aeternam, quae erat apud paaeternam, quae erat apud patrem, et apparuit nobis: hoc, quod apud patrem semper fuit, hominibus apparuisse, hoc, quod in principio semper fuit, ab hominibus uisum esse, hoc, quod uerbum uiterat, palpatum humanis manibus docuit esse. Vides quot modis, quam variis, quam multiplicibus, quam individuis, quam apertis ita sacramentum unitae cum Deo carnis exposuit, ut nemo alterutrum dicere omnino possit, qui non utrumque memoraret. Quod ipse quoque Apostolus alibi edie, ipse et in saecula. hoc est illud utique quod superiore testimonio dixit: quod erat a principio, hoc manus nostrae palpauerunt: non quia palpari per se spiritus posset, sed quia uerbum scilicet caro factum in homine quodammodo, cui unitum fuerat, palpabatur, et ideo idem Iesus heri et hodie, id est idem ante exordium mundi qui in carne, idem in praeterito qui in praesenti, idem quoque etiam in saecula, quia idem per omus.\t Et quomodo idem ante mundi
Abbreviated transcription (Latin):
rat apud patrem et apparu¬
it nobis. uides quod indiciis
uariis quam multiplicibus
dilectissimꝰ ile. ac deuinctisfi¬
mus deo apłc. sacramentũ
diuinȩ incarnationis in siny¬
et: Iam primũ qͦd eum qui
inprincipio semper fuerit
uisum incarne ẽẽ testatur
deinde ne id quod auditũ
ac uisum dixerat. parum in¬
credulis uideretur: palpa¬
tum quoq id est tactum. at¬
q tractatum: tam suis quam
ceteroꝵ manib confirmauit
Bene utiq ꝑ manifestationẽ
assumptȩ carnis: opinionem
marcionitiei. ac manichei
erroris excludens: ne qui ph¬
antasiam ab hominib uisã
crederet cum palpatam cor¬
poris ueritatem ase apłs p̃
dicasset. De inde addidit. ũ¬
bumuitȩ et uitam manifeᷤᷤ¬
tam hoc se uidisse: hoc an¬
nunciare. hoc protestari.Si¬
mul scilicet et exequens of¬
ficium fidei: et ingerens er¬
rorem incredulitati. Ut cũ
ille utiq protestaretur se pre¬
dicare sibi imputaret pericłm
suum qͥ noluisset audire. An¬
nunciamꝰ inquit uobis uitã

Expanded text:
rat apud patrem, et apparuit nobis. uides quot indiciis, uariis, quam multiplicibus dilectissimus ille ac deuinctissimus deo apostolus sacramentum diuinae incarnationis insinuet: iam primum quod eum, qui in principio semper fuerit, uisum in carne esse testatur: deinde ne id, quod auditum ac uisum dixerat, parum incredulis uideretur, palpatum quoque, id est tactum atque tractatum tam suis quam ceterorum manibus confirmauit, bene utique per manifestationem assumptae carnis opinionem Marcionitici ac Manichaei erroris excludens, ne qui phantasiam ab hominibus uisam crederet, cum palpatam corporis ueritatem a se apostolus praedicasset. deinde addidit uerbum uitae et uitam manifestam, hoc se uidisse, hoc adnuntiare, hoc protestari, simul scilicet et exsequens officium fidei et ingerens terrorem incredulitati, ut, cum ille utique protestaretur se praedicare, sibi imputaret periculum suum qui noluisset audire, annuntiamus, inquit, uobis uitam
Abbreviated transcription (Latin):
tre meo qui incelis est. Qui aut̃
negauerit me coram hominib.
negabo et ego eum coram patre
meo qui est incelis. hec ũbum
diator ipse inse ad salutem eccłȩ
constitutꝰ. oe ip̃e millo interd̃m
q unus existens. Dum ipse ex
unitis inidip̃m naturis naturȩ
utriꝰq res est. Ita tam̃ ut neutro
cadreret. inutroq ne forte ds hõ
nascendo desineret. et homo r᷑¬
sus ds̃ manendo noneẽt. Heci¬
taq humanȩ beatitudinis fideꝰ
uera est dm et hominẽ p̃dicare
ũbum et carnem confiteri. ne¬
q dm̃ nescire quod homo sit
neq carnem ignorare quod ũ¬
bum sit.
Item eiꝰdem in eoð libro

Expanded text:
Qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis. Haec Verbum diator ipse in se ad salutem Ecclesiae constitutus, et ipso illo inter Deuque unus existens: dum ipse ex unitis in id ipsum naturis naturae utriusque res eadem est; ita tamen ut neutro careret in utroque: ne forte Deus esse homo nascendo desineret, et homo rursus Deus manendo non esset. Haec itaque humanae beatitudinis fides vera est, Deum et hominem praedicare, Verbum et carnem confiteri; neque Deum nescire quod homo sit, neque carnem ignorare quod Verbum sit. Item ejusdem in eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
alis loco ineodem libro inter cete¬
manes de sermonib q̃stiones.
qͥa regnum dei sicut scͥptum est.
non inꝑsuasione ũbi est: sed in
ostensione uirtutis. Seruenuᷤ
distinctionem diuinitatis ⁊ camiᷤ.
unus inutroq loquit᷑ dei filiꝰ qr
in eodem utraq natura est. Et
si idem loquitur: ñ inuno semꝑ
loqͥtur mͦ. Intende in eo nẽ głam
dei. nc̃ hominis passionez. Quasi
d̾ loquit᷑ que sunt diuina. qr ũ¬
bum est. qͣi homo dicit que sũt

Expanded text:
alio loco in eodem libro inter caetenanes de sermonibus quaestiones, quia regnum Dei, sicut scriptum est, non in persuasione verbi est, sed in ostensione virtutis. Servemus distinctionem divinitatis et carnis. Unus in utroque loquitur Dei Filius, quia in eodem utraque natura est, et si idem loquitur, non uno semper loquitur modo. Intende in eo nunc gloriam Dei, nunc hominis passiones. Quasi Deus loquitur quae sunt divina, quia Verbum est; quasi homo dicit quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uideatirr. quid faciat de illo
dsuꝑ inspectore quẽ
latere nicħ pot̃: Nontam̃ ideo putandꝰ ẽ. ñ uiders: quia
plicere. ne uelit femine p̾lacere male. Illum cogitet oĩa ui¬
dere. nec uelit feminã male uidere. Illius namq et in hac
causa cõmendandꝰ ẽ timor ubi scriptum ẽ. ab hominat̾o ẽ dm̃¬
dñs defigens oculum. Qnͣdo ergo simul estis in ȩccła. &e ubicũq ubi
femine gt̃. inuicẽ ur̃am pudicitiam custodite. D̾s enĩ qui ha-¬
bitat in uobis. oe isto modo custodiet᷑ uos. Et si hanc de qua loc
ammonete. ne ad cepta ꝓgrediãtur. sed de ꝓximo corrigãt᷑.¬
Si autẽ et post ammonitionẽ iterũ uł aliqͦeumq die. id-¬
ipsum eũ uideretis facere. iam uelt uulneratũ sanandum
ꝓdat quicũq hoc potuit: inuenire priꝰtam̃ eͣs alt̾̃t. ł ter¬
cio demonstrãtiũ ut duoꝵ uł triũ ore. possit conuinci
& competenti seueritate coherceri. Nẽc uos iudicetis ẽẽ

Expanded text:
id faciet de illo superno inspectore, quem latere nihil potest? an ideo putandus est non uidere, quia plicere, ne uelit uiro male placere; illum cogitet omnia uidere, ne uelit uirum male uidere. illius namque et in hac causa commendatus est timor. ubi scriptum est: Abominatio est domino defigens oculum. quando ergo simul estis in ecclesia et ubicumque, ubi et uiri sunt, inuicem uestram pudicitiam custodite; deus enim, qui habitat in uobis, etiam isto modo uos custodit ex uobis. Et si hanc, de qua loquor, admonete, ne coepta progrediantur, sed e Si autem et post admonitionem iterum, vel alio quocumque die idipsum eum facere videritis, jam velut vulneratum sanandum prodat, quicumque hoc potuerit invenire; prius tametiae demonstratam, ut duarum uel trium possit ore conuinci et competenti seueritate coherceri. nec uos iudicetis esse
Abbreviated transcription (Latin):
tesimꝰ quadragesimꝰ scd̃s. et canticũ de utronomii qͦd di¬
uidat᷑ in duas głas. Nam ceteris dieb: canticum unũ qͦd¬
q die suo ex ꝓphetis. sicut psauit eccła romana dicatur.
Post hec sequant᷑ laudes. Deinde lectio una apłi memoriter
recitanda. responsoriũ. ambrosianũ. uensus. canticũ de
euuangłio. letania: et completũ ẽ. Plane agenda matuti¬
na uel uesꝑtina ñ transeat aliquãdo: nisi in ultimo or
dine oratio dñica omnib audientib dicat᷑ a priore ꝓpt̾
dis ultima pars eius or̃onis dicat᷑: ut ab omĩb respon¬
deat᷑. Sed libera nos a malo. Qyalit̾ in sanctorum natalituiꝰ

Expanded text:
tesimus quadragesimus secundus, et canticum Deuteronomii, quod ditesimus quadragesimus secundus, et canticum Deuteronomii, quod dividatur in duas glorias. Nam caeteris diebus canticum unumquodque ex prophetis, sicut psallit Ecclesia Romana, dicatur. Post haec sequentur laudes. Deinde lectio una Apostoli memoriter recitanda. Responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est. Plane Agenda matutina, vel vespertina non transeat aliquando, nisi in ultimo per ordinem oratio Dominica omnibus audientibus dicatur a Priore propter dis ultima pars ejus orationis dicatur, ut ab omnibus respondeatur: Sed libera nos a malo. APPENDIX VI.-- In nat
Abbreviated transcription (Latin):
sextus psalmꝰ sine antip̃. in directum. Postqͣm: dicatur
dicat᷑ qͥnquagesimꝰ cum alła. Post quẽ. dicatur cente.
simꝰ septimus decimꝰ. et sexagesimꝰ scđs. Inde benedic
tiones et laudes. Lectio de apocalipsi una ex corde. &
responsoriũ. ambrosianũ. uersus. canticum de euuan¬
gelio letania completũ est. Pniuatis diebus qualiter¬
sextus psalmus dicat᷑ sine antipħ: subtrahendo modi¬
ce sicut dominica: ut omnes occurrant ad qͥnquage¬
simũ qui cum antipħa dicat᷑. Post quẽ: alii duo psal¬
mi dicant᷑ scđm consuetudinẽ. Id est. scd̃a feria: qͥntꝰ
et tricesimꝰ qͥntꝰ. Tercia feria: quadragesimꝰ scd̾s. & qͥn¬
quagesimꝰ sextus: Quarta fer: sexagesimꝰ terciꝰ. & sex
agesimꝰ terciꝰ. et sexagesimꝰ qͣntus. Quinta fr̾: octoge¬
simus septimꝰ: &e octogesimꝰ nonus. Sexta fr̃: septua¬
gesimus qͥntus. et nonãgesimꝰ primꝰ. Sabbato autẽ: cen¬

Expanded text:
sextus psalmus sine antiphona in directum. Post quem dicatur sextus psalmus sine antiphona in directum. Post quem dicatur quinquagesimus cum alleluia. Post quem dicatur cente simus septimus decimus, et sexagesimus secundus. Inde beneditiones, et laudes, lectio de Scriptura una ex corde, et responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est. APPENDIX V.-- Qualitersextus psalmus dicatur sine antiphona subtrahendo modice, sicut in Dominica, ut omnes occurrant ad quinquagesimum, qui cum antiphona dicatur. Post quem alii duo psalmi dicantur secundum consuetudinem. Id est, secunda feria, quintus, et trigesimus quintus. Tertia feria quadragesimus secundus, et quinquagesimus sextus. Quarta feria, sexagesimus tertius, et sexagesimus quartus. Quinta feria, octogesimus septimus, et octogesimus nonus. Sexta feria, septuagesimus quintus, et nonagesimus primus. Sabbato autem, cen
Abbreviated transcription (Latin):
supra. Post quas dicent᷑ tria cantica ꝓphetarũ que in
stituerit. abba. que cantica cum alła psallantur. Dic¬
to eciã uersu et benedicente abbate.⁊ legant᷑ alie.iiͦiͦi.
lectiones de nouo testamento: ordine quo supra. Post
quartũ autẽ responsorium. incipiat abbas hymnũ: te
deũ laudamꝰ. Quo ꝑdicto: legat abbas lectionẽ de euuͣm¬
gelio.cum honore et timore stantib omnib. Qua per¬
lecta: respondeant omnes am̃. Et subsequat᷑ mox abbas
hẏmnũ: te decet laus. Et data benedictione: incipiat ma¬
tutinos. Qui ordo uigiliarũ om̃i tempore tam estatis qͣm
hyemis equaliter in die dñico teneatur: nisi forte qͦd absit
tardius surgatur. aliqͥd de lectionib breuiandũ est. aut
responsoriis. Qsͦ tam̃ omnino caueat᷑. ne ꝓueniat. Qͦd si
contigerit digne satisfacio deo in oratorio ꝑ cuiꝰ uenerit
Nmatutinis dnĩco die: in primis dicat᷑ sexagesimꝰ

Expanded text:
supsupstituerit abbas. Quae cantica cum alleluia psallantur. Dicto etiam versu, et benedicente abbate, legantur aliae quatuor lectiones de Novo testamento, ordine quo supra. Post quartum responsorium incipiat abbas hymnum, Te Deum laudamus; quo perdicto, legat abbas lectionem de Evangelio, cum honore et tremore stantibus omnibus; qua perlecta, respondeant omnes, amen: et subsequatur mox abbas hymnum, Te decet laus. Et data benedictione incipiant Matutinos. Qui ordo vigiliarum omni tempore tam aestatis quam hiemis aequaliter die Dominico teneatur: nisi forte, quod absit, tardius surgant et aliquid de lectionibus breviandum est, aut responsoriis: quod tamen omnino caveatur, ne proveniat. Quod si contigerit, digne inde satisfaciat Deo in oratorio, per cujus evenerit beatus Benedictus , imprimis dicatur sexagesimus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsalmodie qͣntitas teneat᷑: excepto qͦd lectiones in co¬
dice propt̾ preuitatẽ noctiũ minime legant᷑. Sed pro
ipsis trib lectionib una de ueteri testam̃to memoett̃
dicat᷑. quam breue responsorium subsequat᷑: & reliqua
omĩa ut dictum ẽ. impleat᷑ id est ut numꝙͣ minus
a duodecim psalmoꝵ qͣntitate aduigilias nocturnas di¬
cat᷑. exceptis tercio et nonagesimo quarto psalmo. Qualit̃¬
surgat᷑ ad ingilias. In quib uigiliis teneat᷑
mensura. Id est modulatis ut supradisposuimꝰ
sex psalmis. et uersu. residentib cunctis disposite. &
ꝑ ordinem in subselliis legant᷑ in codice. ut suprad iximꝰ
iiIͦi. lectiones cum responsoriis suis. Ubi tm in qͣnto
responsorio. dicat᷑. a cantante gła. Quam dum incipit.
mox omnes cum reuerentia surgant. Post qͣs lectio¬
nes sequant᷑ ex ordine alii sex psalmi cum antipho¬
nis sicut anteriores. et uersus. Post quos it̾m legant᷑
aliȩ quatuor lectiones cum responsoriis suis: ordine qͦ

Expanded text:
psalmodiae quantitas teneatur: excepto quod lectiones in codice propter brevitatem noctium minime legantur: sed pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter legatur, quam breve responsorium subsequatur. Et reliqua omnia, ut dictum est, impleantur. Id est ut nunquam minus a duodecim psalmorum quantitate ad vigilias nocturnas dicatur, exceptis tertio et nonagesimo quarto psalmo. Aur ad vigilias: in quibus vigiliis teneatur mensura, id est, modulatis, ut supra disposuimus, sex psalmis et versu, residentibus cunctis disposite, et per ordinem in subselliis, legantur in codice, ut supra diximus, quatuor lectiones cum responsoriis suis. Ubi tantum in quarto responsorio dicatur a cantante Gloria. Quam dum incipit, mox omnes cum reverentia surgant. Post quas lectiones, sequantur ex ordine alii sex psalmi cum antiphonis, sicut anteriores, et versus. Post quos iterum legantur aliae quatuor lectiones cum responsoriis suis, ordine quo
Abbreviated transcription (Latin):
dominꝰ: atraxi eos inuinculis
caritatis. Uere ẽnim magna
sunt hec iuncła et meffabibiᷤᷤ
caritatis: quib qui alligant᷑.
umcłis suis cum ait. Obsecro¬
ergo nos ego uinctus indno
gaudebat uincłoꝵ suoꝵ me¬
rito. quoꝵ eciam abios prouo¬
cabat exemplo. Non dubiũ
ẽ autem in quib unus ẽ dñi
amor. unũ esge dominice uĩ¬
culationis affectum: scđm il¬
lud. Multudinis autẽ credẽ

Expanded text:
Dominus: Attraxi eos in vinculis Dominus: Attraxi eos in vinculis charitatis . Vere enim magna sunt haec vincula, et ineffabilis charitatis, quibus qui alligantur culis suis, cum ait, Obsecro vos ego vinctus in Domino gaudebat vinculorum suorum merito, quorum etiam alios provocabat exemplo. Non dubium est autem in quibus unus est Domini amor, unum esse Dominicae vinculationis affectum, secundum illud: M
Abbreviated transcription (Latin):
xit. quem uidei. et nesciert̃
semꝑ et adhuc nesciũt. ñ de
eo quem utiq et credere se
putant et confiteri. Et ideo
bene hii qui exideis ad fidẽ
post ignorantiam ueniũt di¬
cere possunt. tu esds ñr et
nesciebamꝰ. Recte enĩ hii qͥ
post ignoranciam credt̃. neᷤ¬
cifse se dicunt. qm ad huc ñ
credentes se nescire contẽdt̃.
Palam enĩ est qͦd eum nesci̾se
se prius dicũt post ignoran¬
tiam confitentes. quem ad¬
huc nesciunt de neganteᷤᷤ.la¬
bor inqͥt egipti. et negociatõ
ethiopiȩ. et sabaim uiri sub¬
limes ad te transibt̃. In hiᷤᷤ di¬
u̾sarum nacionũ uocabuliᷤ
ad uentum credituraꝵ gen¬
tium significari nemini dy¬
bium est. Transisse autẽ ad
xp̃m gentes negare ñ ualeᷤ.
ut pote quȩ nomine xp̃iani¬
tatis indep̃to. non fide tantõ
ipso nomine transiert̃. Qͥa
cum idem qͦd sunt uocent
factum est qͦd erat fidei opuᷤ
nominis sacramentũ. Adte
caritatis. Scd̾m illud qͦd ait

Expanded text:
xit, quem Iudaei et nescierunt xit, quem Iudaei et nescierunt semper et adhuc nesciunt, non de eo, quem utique et credere se putant et confiteri, et ideo bene hi, qui ex Iudaeis ad fidem post ignorantiam ueniunt, dicere possunt: tu es deus noster, et nesciebamus, recte enim hi, qui post ignorantiam credunt, nescisse se dicunt, quem adhuc non credentes se nescire contendunt. palam enim est quod eum nescisse se prius dicunt post ignorantiam confitentes, quem adhuc nesciunt denegantes. Labor, inquit, Aegypti, et negotiatio Aethiopiae, et Sabaim uiri sublimes ad te transibunt, in hiversarum nationum vocabulis adventum crediturarum gentium significari, nemini dubium est. Transisse autem ad Christum gentes, negare non vales, utpote quae nomine Christianitatis indepto, non fide tantum ipso nomine transierunt. Quia cum idem quod sunt vocentur, factum est quod erat fidei opus, nominis sacramentum. Ad te, charitatis, secundum illud quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
ud utiq responderet cuncta
tues d̾s nĩrita ut bene pre¬
senti confessiomi eciam pre¬
terita ignorancia possit ad¬
iuingi. dicente ppło. tues d̾s
ñr: et nesciebamus: Bene
enim hi qui priꝰ demoniaciᷤ
suꝑsticionib occupati igno¬
rabant dm. conuersi ad fidẽ
postunt dicere. tu es d̃s nost̾
et nesciebamꝰ. Quod si ex iude¬
orum magis ꝑsona ꝓbarit
id ipsum cupis confid̾a post
infelicem illã ignorantiam
et impiam ꝑsec̃utionẽ con¬
uertentes se ad fidem et ag¬
noscentes dñm. passim popy¬
los iudeoꝵ. et uide an rectedi¬
cere possint. tues ds nr̃. et neꝰ¬
ciebamus. Sed ego addo ali¬
ud. ut tibi hoc non ex confi¬
tentib tantũ modo iudeis
sed eciam exnegantib ꝓbem
Interroga enĩ eos qui ꝑdurãt
ad huc insacrilegio uideos.
ansciant uel credant d̾m Sci¬
re utiq se et credere confite¬
bunt᷑. At contra in terroga an
credant filium dei negabt̃
ꝓfecto et blasphemabunt

Expanded text:
ud utique responderet cuncta ud utique responderet cuncta tu es deus noster, ita ut bene praesenti confessioni etiam praeterita ignorantia possit adiungi dicente populo: tu es deus noster, et nesciebamus. bene enim hi, qui prius daemonicis superstitionibus occupati ignorabant deum, conuersi ad fidem possunt dicere: tu es deus noster, et nesciebamus. Quodsi ex Iudaeorum magis persona probari tibi id ipsum cupis, considera post infelicem illam ignorantiam et impiam persecutionem conuertentes se ad fidem et agnoscentes dominum passim populos Iudaeorum, et uide an recte dicere possint: tu es deus noster, et nesciebamus, sed ego addo aliud, ut tibi hoc non ex confitentibus tantummodo Iudaeis, sed etiam negantibus probem, interroga enim eos qui perdurant adhuc in sacrilegio Iudaeos, an sciant uel credant deum: scire utique se et credere confitebuntur, at contra interroga an credant filium dei: negabunt profecto et blasphemabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uisus aut incarne editu aut
int̾ homineᷤ conũsatꝰ est: Non
utiq Intelligis gͦ qͦd omnia
hec de filio dei dicta sunt. Nã
cum uidendũ interriᷤᷤ dmꝓpha
dixerit. et aliꝰ preter filium nõ
sit uisus interris. ñ de alio hoc
absq dubio ꝓpħa dixit. qͣm de
quo dictum postea resꝓbauit.
Cum enĩ indendum utiq deũ
dixerit. ñ de alio hoc uere dic̃e
potuit: qͣm qui uere posteaui¬
sus fuit. Sed de hoc satis hacte¬
ns: nunc ad alia transeamꝰ.
transibunt. et tui erunt serui.
et non est preter ted̾s.tues .n.
d̃s noster. et nesciebamꝰ. Deuᷤ
ifrael saluator.Quam bene
sibi diuina semꝑ scripta cõ¬
ueniunt. Superior enimꝓpħa
dixit. hic est ds nr̃: iste autẽ
tues d̾s nr̃. Inuio utiq duuina
doctrina: in hoc humana con¬
fessio est. Aliter ꝑsonã magi¬
tri docentis. alter ꝑsonampo¬
puli confitentis explicuit. Po¬
ne enim nc̃ docentem cotidie
in ȩccła sicut facit ierenniam

Expanded text:
visus est, aut in carne editus, aut visus est, aut in carne editus, aut inter homines conversatus est? Non utique. Intelligis ergo quod omnia haec de Filio Dei dicta sunt. Nam et cum videndum in terris Deum propheta dixerit, et alius praeter Filium non sit visus in terris, non de alio hoc absque dubio propheta dixit quam de quo dictum postea res probavit. Cum enim videndum utique Deum dixerit, non de alio hoc vere dicere potuit, quam qui vere postea visus fuit. Sed de hoc satis hactenus, nunc ad alia transeamus. transibunt, et tui erunt servi, et non est praeter te deus. tu es enim deus noster, et nesciebamus, deus Israhel saluator. quam bene sibi diuina semper scripta conueniunt. Superior enim propheta dixit hic est deus noster, iste autem tu es deus noster. in illo utique diuina doctrina, in hoc humana confessio est. alter personam magistri docentis, alter Personam populi confitentis explicuit. pone enim nunc docentem cotidie in ecclesia, sicut facit, Hieremiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad patriarchas loquens inpro¬
phetis manens. ex sp̃u concep¬
tus. natꝰ ex uirgine. inmũdo
uisus inter homines conũsa¬
tꝰ affigens ligno crucis cyro¬
graphum peccatoꝵ tumphãᷤᷤ
insemec ip̃o adu̾sarias nobis
mmimicasq uirtuteᷤ. mortem
occidens. resurgendi fide õi¬
bus tͥbuens. głoria sui corpo¬
ris corrumptionẽ humane
carnis interimens. uniꝰgħ
Et ideonon reputabit᷑ aliuᷤ
ad eum. qͥaunus in hoc głȩ
ac beatitudins singłaritate
d̃s exdeonatꝰ est. Id ergo ꝑ ꝓ
pheticam doctrinam tc̃
agebat᷑. ut unigenitꝰ. acunc¬
tis dei patris filius disceret᷑.
et cum ad filium non repu¬
tari dmalt̃m audirent: u¬
nũ utiq inpatre ac filio d̾m
eẽ cognoscerent. Post hec
inquit interris uisus est.
cecum hominib conũsatꝰ
est. Hides qͦd euident̃ hicad¬
uentꝰ dñi ac natuitaᷤ de sig
nat᷑. Numqͥd enĩ pater um¬
qͣm. qui ñ nisi filio tantũ ui¬
sibilis eẽ legitur. aut int̾ris

Expanded text:
atriarchas loquens, in proatriarchas loquens, in prophetis manens, ei spiritu conceptus, natus ex uirgine, in mundo uisus, inter homines conuersatus, affigens ligno crucis chirographum peccatorum, triumphans in semet ipso aduersarias nobis inimicasque uirtutes, mortem occidens, resurgendi fidem omnibus tribuens, gloria sui corporis corruptionem humanae carnis interimens. uni erget ideo non reputabitur alius ad eum, quia unus in hac gloriae ac beatitudinis singularitate deus ex deo natus est. id ergo per propheticam doctrinam tunc agebatur, ut unigenitus a cunctis dei patris filius disceretur, et cum ad filium non reputari deum alterum audirent, unum utique in patre ac filio deum esse cognoscerent. post haec, inquit, in terris uisus est, J et cum hominibus conuersatus est. uides quod euidenter \' hic aduentus domini ac natiuitas denatur? Numquid enim Pater umquam, qui non nisi Filio tantum visibilis esse legitur, aut in terris
Abbreviated transcription (Latin):
id agebatur utiq ut filium
dm noscerent. Et ideo bene
ꝓpb̃a eum qui omnẽ disci¬
plinam inuenisset. idest le¬
gem dedisset. uidendum ĩ
terris. id est uenturum ĩ car¬
ne dicebat. ut qͥa eum qui
legem dedisset: dm ẽẽ iudei
non dubitarent: eum qͥ in
carne uenturus eẽt dm ẽẽ
cognoscerent. cum eũ utiq
quem legis latorem dm cre¬
derent uidendum int̾ hoĩeᷤ
ꝑsusceptionem humane car¬
nis audirent: eodem ipso qͦq
loquebat ecce adsum. Non
reputabit᷑ ergo inqͥt scͥptu¬
ra sacra. alius preter eum.
Pultre hic ꝓph̃a preuidens ꝑ¬
uersa dogmata.omnẽ sen¬
sum heretice ꝑũ sitatis: ex¬
cludit dicens. Non reprita¬
bitur aliꝰ preter eum. Hic ẽ
enimunꝰ ex deo indm natuᷤ
cuiꝰ uissionem uniũsitatis
opus secutum est: cuiꝰ uolũ¬
tas rerum ortus est. cuiꝰ im¬
perium mundi fabrica est.
qui cuncta dixit et facta sẽ.
cuncta mandauit et creata
sunt. hic ergo unꝰ est. ad pa¬

Expanded text:
id agebatur utique, ut filium dei id agebatur utique, ut filium dei deum noscerent. et ideo bene propheta eum, qui omnem disciplinam inuenisset, id est legem dedisset, uidendum in terris, id est uenturum in carne dicebat, ut, quia eum qui legem dedisset deum esse Iudaei non dubitarent, eum qui in carne uenturus esset deum esse cognoscerent, cum eum utique, quem legislatorem deum crederent, uidendum inter homines per susceptionem humanae carnis audirent, eodem ipso quoquloquebar, ecce adsum. non reputabitur ergo inquit scriptura sacra alius praeter eum. pulchre hic propheta praeuidens peruersa dogmata omnem sensum haereticae peruersitatis exclusit dicens: non reputabitur alius praeter eum. hic est enim unus ex deo in deum natus, cuius iussionem uniuersitatis opus secutum est, cuius uoluntas rerum ortus est, cuius imperium mundi fabrica est, qui cuncta dixit, et facta sunt, cuncta. mandauit, et creata sunt. hic ergo unus est ad p
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sit licet inspecie uocabu¬
loꝵ aliqua diuersitas. nonẽ
inuirtute nominũ insiuna
maiestas. Herum qͥa hacte¬
nus euuangłicis. uł maxime
atq apłicis quasi nobi testi¬
teres ꝓferamꝰ ammiscentes
interdũ antiquis noua. ut in¬
telligant omnes scripturã
sacram uenturum incarne
dñm. toto quodam mͦ suocor¬
pore quali uno ore clamasse
Ait itaq eximius ille et Ad¬
mirabilis tam munere deidi
ues quã testimonio. cui uni
admodũ contigit sanctifica¬
riantequam nasci. ieremias
eum. qui inuenit omnẽ uia
disciplinȩ: dedit eam i acob pu¬
ero suo. et israel dilecto suo. pꝰ
hec interris uisus est. et cũ ho¬
minib conuersatus est. Hic
est ergo inquit ds nr̃. Uides
aꝓpheta dm quasi manu indi¬
ce ostendi. et quasi digito sig¬
nificante monstrari. hic est
qͥtnam patrẽ: Et quid ne¬
cesse erat ostendi eum quẽ
se omnes nosse credebant.
Non enimuidei tẽ ignorabat᷑.
qui subdei lege iuuebant. s

Expanded text:
est. sit licet in specie uocabuest. sit licet in specie uocabulorum aliqua diuersitas, non est in uirtute nominum nisi una maiestas. Uerum quia hactenus euangelicis uel maxime atque apostolicis quasi nouis testiteres proferamus, admiscentes interdum antiquis noua, ut intellegant omnes scripturam sacram uenturum in carne dominum toto quodammodo suo corpore quasi uno ore clamasse. ait itaque eximius ille et admirves, quam testimonio, cui uni admodum contigit sanctificari antequam nasci, Jeremias eum: qui invenit omnem viam disciplinae, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo . Post haec in terris visus est, et inter homines conversatus est. Hic est ergo, inquit, Deus noster. Vides a propheta Deum quasi manu indice ostendi, et quasi digito signiquidnam patrem? et quid necesse erat ostendi eum, quem se nosse omnes credebant? non enim Iudaei deum tunc ignorabant, qui sub dei lege uiuebant. sed
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m alibi uerbum dei ĩmũ¬
dum uenisse predicat: In¬
tellige itaq dissimilitudi¬
nem appellationũ eẽ non
rerum et indiuersza nominũ
specie unam ẽẽ uirtutẽ. Nam
licet uenisse inmundũ nunc
filius hominis. nc̃ dei noĩetur
Idest ũbum unꝰ tam̃ inutroq
nomine designat᷑. Nam cum
utiq scđm euuangłistã is in
mundũ uenerit. perquẽ ipse
factus est mundus. et is filiuꝰ
hominis factus sit qui ẽ mũ¬
di creator ds. non interest qͥd
insigulis nominet᷑. quia d̾s in
omnib intelligitur. Non p̃¬
ludicat enim diuinitati dig¬
nacio. aut uoluntas sua cum
hoc utiq magis diuinitatem
ipsam comprobet.quia qͥcꝗd
uoluit hoc fuit. Ergo et qͥa
uoluit inmundũ uenit. ce
qͥa uoluit homo natus est.
et quia uoluit filius hõis
appellatꝰ est. Omnia enĩ hec¬
sicut uocabula sunt ita iur¬
tutes dei. Non imminuit
in illo dissimilitudo nominiᷤᷤ
ium potestatis. Qcqͥdlibet
dictus fuerit incunctis unũ

Expanded text:
Christum, alibi uerbum dei in munChristum, alibi uerbum dei in mundum uenisse praedicat, intellege itaque dissimilitudinem appellationum esse, non rerum, et in diuersa nominum specie unam esse uirtutem. nam licet uenisse in mundum nunc filius hominis, nunc dei nominetur, id est uerbum, unus tamen in utroque nomine designatur. Namutique secundum evangelistam is in mundum venerit per quem ipse factus est mundus; et Filius hominis factus sit, qui est mundi creator Deus: non interest quid in singulis nominetur, qui Deus in omnibus intelligitur. Non praejudicat enim divinitati dignatio, aut voluntas sua; cum hoc utique magis divinitatem ipsam comprobet; quia quidquid voluit, hoc fuit. Ergo et quia voluit, in mundum venit: et quia voluit, homo natus est: et quia voluit, Filius hominis appellatus est. Omnia enim sicut vocabula sunt, ita virtutes Dei. Non imin illo dissimilitudo nominis uim potestatis. quidquidlibet dictus fuerit, in cunctis unum
Abbreviated transcription (Latin):
suscepti corporis sacramen¬
tum et filius dei factus est fi¬
liꝰ hominis. et infilio hoĩs
crucifixus est dominꝰ maies¬
tatis. Et quid plura: longõ
est de fingulis multa dicere.
dies enim̾ deficiet. si omnia
que ad hanc rem afferri posst̃
conquirere aut explicare tẽ¬
ptauero. Reuoluenda enim
hoc uolentib scriptura oĩs
ac relegenda est. Nam que ꝯt̃
que non ꝑtineant ad hoc
cum omina scripta sint ꝓpt̃
hoc: Breuiter ergo astrictĩ
non nulla dici necesse estu
dici possint: et enumeranda
quedã magis quam expli¬
canda. ac dampnis. ut ita di¬
cam dampna redimenda.
cum propter hoc utiq con¬
ueniat aliqua transcurri.
ne necesse sit prope cuncta
reticeri. uenit ergo inquit
saluator. in euuangłio filiꝰ
hominis saluare quod peri¬
erat. Et apłs. fidelis inquit
sermo. et omni acceptione
głista in propria inquit ue¬
nit. et sui eum ñ receperũt.
Uides gͦ quod alibi scriptu¬
ra filium hominis alibi iħm

Expanded text:
suscepti corporis sacramensuscepti corporis sacramentum et filius dei factus est filius hominis et in filio hominis crucifixus est dominus maiestatis, et quid plura? longum est de singulis multa dicere, dies enim me deficiet, si omnia, quae ad hanc rem afferri possunt, conquirere aut explicare temptauero. reuoluenda enim hoc uolenti scriptura omnis ac relegenda est. nam quae sunt quae non pertineant ad hoc, cum omnia scripta sint propter hoc? breuiter ergo ac strictim nonnulla dici necesse est, ut dici possint, et enumeranda quaedam magis quam explicanda ac damnis ut ita dicam damna redimenda, cum propter hoc utique conueniat aliqua transcurri, ne necesse sit prope cuncta reticeri, uenit ergo inquit saluator in euangelio filius hominis saluare quod perierat, et apostolus fidelis, inquit, sermo et omni acceptione elista in propria, inquit, uenit, et sui eum non receperunt. uides ergo quod alibi scriptura filium hominis, alibi Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd filium se hominis uere di¬
cit. diumȩ autẽ infinitatis. qͣd
ȩ celo penitꝰ non recedit. Et
sdeo bene apłc instar diumoꝵ
ũboꝵ docens. qui enim ĩ qͥt
descendit ipse est et qui ascẽ¬
dit suꝑ omnescelos ut imp¬
leret omnia. Ipsum descendiᷤ¬
se dicit. quẽ ascendisse. Descen¬
dere autẽ de cȩlo non potuit.
nisi ũbum dei. Quodutiq cũ
informa dei eẽt. exinamuit
semet ipsum. formã serui ac¬
cipiens insimilitudine hõi¬
num factꝰ et habitu inuentꝰ
ut homo.humiliauit semet
ipsum. factͦ obediens usq ad
mortẽ mortemautẽ cruciᷤ.
Descendit ergo de celo ũbum
dei. ascendit autẽ filius hõie
Ipsum autẽ ascendisle dicit
quẽ desçendisse. Ergo uides
qͦd idem̃ filius hominis qͥ uer¬
bum dei. Et ideo scđm diui-¬
ni uerbi magisteriũ intre-¬
pide iam. et incunctanter: o
filius hominis e cȩlo descen¬
disse. et dñs maiestatis cruci¬
fixus eẽ dicendꝰ est: quia scđm

Expanded text:
quod filium se hominis uere diquod filium se hominis uere dicit, diuinae autem infinitatis, quod e caelo penitus non recedit. et ideo bene apostolus instar diuinorum uerborum docens qui enim, inquit, descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut impleret omnia ipsum descendisse dicit quem ascendisse. descendere autem de caelo non potuit nisi uerbum dei, quod utique cum in forma dei esset, exinaniuit semet ipsum formam serui accipiens, in similitudine hominum ut homo, humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. descendit ergo de caelo uerbum dei, ascendit autem filius hominis; ipsum autem ascendisse dicit quem descendisse. ergo uides quod idem est filius hominis qui uerbum dei. Et ideo secundum diuini uerbi magisterium intrepide iam et incunctanter et filius hominis e caelo descendisse et dominus maiestatis crucifixus esse dicendus est, quia secundum
Abbreviated transcription (Latin):
meȩlo fuit. Et quomodo
ille filium hominis semper
incȩlo fuisse memoraruit.
Intetlige ergo quod eum fi¬
lium hominis eẽ docuit qͥ fẽ¬
per dei filius fuit: cum utiq
eum qui filius hoĩs nuꝑ extitit.
in celo semꝑ fuisse confirmet.
huc accedit maiꝰ aliud qͦd eũ¬
demfiliũ hominis. idest ũbũ
dei. qͦd descendisse de cȩlo dixit:
etiã tunc cum int̾ra loquitur.
incelo ẽẽ testat᷑. Nemoenĩ in-¬
quit ascendit. incelũ nisi qͥ
de celo descendit.filius hoĩs¬
tc̃ erat cum loqueretur: Int̾¬
ra scilicet. Et quomodo se et de
cȩlo cum natus ẽ descendisse.
et cum loquit᷑ in cȩlo eẽ testa¬
tur. ut eundẽ sefiliũ bominiᷤ
ẽẽ dicit. cum utiq et ecelo nͥ
d̾s descendere non potuerit.
et percipe qͦd idem est filiuᷤ
hominis qui ũbum dei qui
et filus est hominis. dum ex
homine uere nascit᷑. et uerbũ
dei dum idem qui interra lo¬
quitur. manet semꝑincelo:
ac sic humanȩ est natiuitatiᷤ

Expanded text:
in coelo fuit: et quomodo in coelo fuit: et quomodo ille Filium hominis semper in coelo fuisse memoravit? Intellige ergo quod eum Filium hominis esse docuit, qui semper Dei Filius fuit: cum utique eum qui Filius hominis nuper exstitit, in coelo semper fuisse confirmet. Huc accedit majus aliud, quod eumdem Filium hominis, id est, Verbum Dei quod descendisse de coelo dixit, etiam tunc cum in terra loquitur, in coelo esse testatur. Nemo enim, inquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendittunc erat cum loqueretur? in terra scilicet. et quomodo se et de caelo, cum natus est, descendisse, et cum loquitur, in caelo esse testatur, et eundem se filium hominis esse dicit, cum utique et e caelo nisi deus descendere non potuerit, et percipe, quod idem est filius hominis qui uerbum dei, quia et filius est hominis, dum ex homine uere nascitur, et uerbum dei, dum idem, qui in terra loquitur, manet semper in caelo. ac sic humanae est natiuitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
atq eundem intelligi uo
uuanglista uerbum ꝑ qͦd oĩa
facta ẽẽ memorauit. Audi in¬
qͣm quid ipse de se dei u̾bum
d̃s pronunciauerit. Nemoin¬
quit ascendit incelum. nͥ qui
de celo descendit. filiꝰ hominiᷤꝰ
qui est incelo. Et iterum. Si
usderitis inquit filiũ hominiꝰ
ascendentem ubi erat prius.
filiũ hominis incȩlo fuisse di.¬
xit. filiũ hominis ecelo descẽ¬
disse memorauit. Qd  est qͥd
mansitas: Negato hoc siua¬
les. Sed racionem dictiqueriᷤ
Non reddo interim. D̾s hoc dix.¬
it. ds locutus est mͥ: uerbum
illius sũma racio est. Remoue¬
o argumenta. remoueo dispo¬
tatĩones Colamͥ ad credulita¬
tem sufficit ꝑsona dicentis.
Nonticet mͥ defide dicti am¬
bigere. ñ licet deliberare. Qdͥ
micħi querere quomͦ uerũ fit
qͦd d̾s dixit. cum dubitare nõ
debeam qͥn uerũ sit qͦd dixitꝰ
Nemoinquit ascendit incȩlũ.
nisi qui decelo descendit fi
lius hominis qui est incelo.
uerbum utiq patris semꝑ

Expanded text:
atque eundem intellegi uolatque eundem intellegi uoleuangelista uerbum, per quod omnia facta esse memorauit. audi, inquam, quid ipse de se dei uerbum deus pronuntiauerit. nemo, inquit, ascendit in caelum nisi qui de. caelo descendit, filius hominis qui est in caelo, et iterum: si uideritis, inquit, filium hominis ascendentem ubi erat prius? filium hominis in caelo fuisse dixit, filium hominis e caelo descendisse memorauit quid est? quid mussitas? negato hoc, si uales. sed rationem dicti quaeris? non reddo interim. deus hoc dixit, deus locutus est: mihi uerbum illius summa ratio est. remoueo argumenta, remoueo disputationes: sola mihi ad credulitatem sufficit persona dicentis. non licet mihi de fide dicti ambigere, non licet deliberare. quid mihi quaerere quomodo uerum sit quod deus dixit, cum dubitare non debeam, quin uerum sit quod deus dixerit? nemo, inquit, ascendit in caelum nisi qui de caelo descendit, filius hominis qui est in coelo. Verbum utique Patris semper
Abbreviated transcription (Latin):
hoc elucere forsitan putas
non quia parum luceat: s
quia infidelitas tenebrosa.
semꝑ ipsa sibi eciam in luce
tenebras facit. Audi itaq pa¬
lcis sermonib omne hoc
unitatis dominicȩ sacram̃¬
tum apłm complectentẽ.
ꝑ quẽ omnia. Iħu bone qͣn¬
ta est auctoritas in uerbis
tius: Tua enim sũt quȩ a
ta complectitur. unus
omnia. Numqͥd ad predi¬
candum tanti misterii sacͣ¬
mentũ aliqua cͥcuicioneũ¬
boꝵ usus est. aut id qͦd intel¬
ligi anobis uoluit longe o¬
rationis narratione tracta¬
tantũ. et breui elocutione
archanum tantȩ maiestati
edocuit. Hac scilicet fiducia
qua sciebat sermonẽ suum
innegocio dei longis argum̃¬
tationib non egere. et fidem
dictis suis diuinitatẽ dare.So¬
la enĩaddictoꝵ cõfirmatõnẽ
rerum sufficit demonstra¬
tio quando ꝓbacio inaucto¬
ritate dicentis est. Unus gͦ
cit per ũbum omnia. Num¬
quid repugnant sibi sermo¬
nes sacri: Non utiq s uny

Expanded text:
hoc elucere forsitan putas, hoc elucere forsitan putas, non quia parum luceat, sed quia infidelitas tenebrosa semper ipsa sibi etiam in luce tenebras facit. audi itaque paucis sermonibus omne hoc unitatis dominicae sacramentum apostolum conplectentem.  quem omnia. Iesus bone, quanta est auctoritas in uerbis tuis. tua enim sunt quae a ta conplectitur. unus,omnia. numquid ad praedicandum tanti mysterii sacramentum aliqua circuitione uerborum usus est, aut id, quod intellegi a nobis uoluit, longae orationis narratione tractatantum et breui elocutione arcanum tantae maiestatis edocuit, hac scilicet fiducia, qua sciebat sermonem suum in negotio dei longis argumentationibus non egere et fidem dictis suis diuinitatem dare. sola. enim ad dictorum confirmationem rerum sufficit demonstratio, quando probatio in auctoritate dicentis est. unus ergcit per uerbum omnia. numquid repugnant sibi sermones sacri? non utique, sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Quisq crediderit q̃miħc
est filius dei d̾s in ulo manet
et caritas dei meo perfecta ẽ.
Illum uere predicat crederer
illum plenũ diuina asserit
caritate. qui iħm filiũ dei cre¬
dit. filium autẽ dei u̾bum de¬
i ẽẽ testatur. Ac per boc unũ
atq penitꝰ uult intelligi uni¬
genitũ uerbum dei et iħmxͣ
filium eiꝰ dei. uis autẽ plemꝰ
nem uere ex homine homo
natus sit. tam̃ propter in¬
effabilem sacramenti uni¬
tatem qua unitꝰ cum deo hõ
est: nullam penitꝰ inter xp̃m
et s̃bum eẽ distanciam: Au¬
di dominicũ euuangłicum.
ĩmo potius audi ipsum de
se dicentemdm. heo est ĩ qͥt
uita eterna. ut cognoscant
te solum dm et quẽ misisti
iħm xp̃m. Superiꝰ audisti
ũbum dei ad sanandos hoĩes
missum ẽẽ: hic autẽ audis ex̃
Separa hoc si potes. cum ui¬
deas tantamunitatẽ xp̃i.
et uerbi ẽẽ. et ñ solum untỹ
ter unitatẽ ipsam xp̃c iam
u̾bum eẽ dicatur. S parũ

Expanded text:
cens: quisque crediderit quoniam IesIL. cens: quisque crediderit quoniam IesIL. est filius dei, deus in illo manet et caritas dei in e perfecta est. illum uere praedicat credere, illum plenuc diuina asserit caritate, qui Iesum filium dei credit filium autem dei uerbum dei esse testatur, ac per hoc unum atque idem: penitus uult intellegi unigenitum uerbum dei et Iesum christum filium dei. uis autem plenius nem uere ex homine homo natus sit, tamen propter ineffe: bilem sacramenti unitatem, qua unitus cum deo homo est: nullam penitus inter Christum et uerbum esse distantiam? audi dominicum euangelium, immo potius audi ipsum de se dicentem deum. haec est, inquit, uita aeterna, ut cognoscant te solum uerum deum et quem misisti Iesum Christum. superius audisti uerbum dei ad sanandos homines missum esse, hic autem audis eum separa hoc, si potes, cum uideas tantam unitatem Christi et uerbi esse, ut non solum unitum ter unitatem ipsam Christus iam uerbum esse dicatur. Sed parum
Abbreviated transcription (Latin):
ad sanandũ humanũ genuᷤ
hominẽ tantũ adeo missũ:
Non potesutiq reclamat enĩ
tibi cum omnib scriptirris
sacris dauid ꝓpħ̃a dicens. Mi¬
sit u̾bum suum et sanauit
sic unito ꝑ sacramentũ incar¬
nationis xp̃o et uerbo dei.
factus est xp̃c et ũbum dei.
unus exre.utraq filius dei
d̾s filiũ suũ sasuatorẽ mu¬
di. Intelligis quomͦ in sepa¬
rabili connexione.dm ho¬
qui exmaria natus est. sal¬
uator absq dubio appellatur.:
ipsum qͦd missum ẽ ũbum dei
saluatorem nominat dicens
Misit ds filiũ suũ saluatorem
mundi. Patet itaq qͦd per sa¬
cramentũ uniti cum homĩe
ũbi dei. et uerbũ qͦd ad saluã¬
dum missũ est saluator dicit᷑.
& saluator incarne natus per
ũbi utiq consorcium dei
filius nuncupatur. Ac sic dis¬
creta utriꝰq nominis maies
tate. qͥa unitus est cũ hoĩe d̾s
qͥcqͥd est homo et ds. totũ pe¬
nitus nuncupat᷑ ds. Et ideo
idem apłc bene subdidit di¬

Expanded text:
ad sanandum humanum genus ad sanandum humanum genus hominem tantum a deo missum? non potes utique. reclamat enim tibi cum omnibus scripturis sacris Dauid propheta dicens: misit uerbum suum, et sanauit sic unito < per sacramentum incarnationis Christo et uerbo dei factus est Christus et uerbum dei unus ex re utraque filDeus Filium suum Salvatorem mundi . Intelligis quomodo inseparabili connexione Deum hocui ex Maria natus est, Salvator absque dubio appellatur, ipsum quod inissud est uerbum dei saluatorem nominat dicens: misit deus filium suum saluatorem mundi. Patet itaque quod per sacramentum uniti cum homine uerbi dei et uerbum, quod ad saluandum missum est, saluator. dicitur, et saluator in carne natus per uerbi utique consortium dei filius nuncupatur, ac sic indiscreta utriusque nominis maie: state, quia unitus est cum homine deus, quidquid est homo e deus, totum penitus nuncupatur deus. et ideo idem apostolus bene subdidit di