comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit litẽqde ꝯ testan expectaẽ
aut hereditatis petitionis e¬
uentum hocciliceat facerent
restitutio sicum peteret cum li¬
mis augm̃tis legatano ul fid¬
icommissano accedat. ¶sin
possessorembrdicatisulcius
reidequaagitursiquiḋres sit

Expanded text:
idem contestari, expectare autem hereditatis petitionis eventum, hoc ei liceat facere, ut restitutio, si competeret, cum legitimis augmentis legatario vel fideicommissario accedat. Sin possessorem hereditatis vel eius rei de qua agitur, si quidem res si
Abbreviated transcription (Latin):
dei comissum subea cantelaul
satisddtõe proqualitate ꝑsõarũ
qdsi nonoptinucrint cius ma
restituet. legatarius ulfidcicõ¬
missanius cidatampecumam
cumusunis exquarta ccnͣtesic¬

Expanded text:
deicommissum sub cautela vel satisdatione pro qualitate personarum, quod, si non obtinuerint eius iura, restituet legatarius vel fideicommissarius ei datam pecuniam cum usuris ex quarta centesi
Abbreviated transcription (Latin):
nec postsi diuortium in certose¬
rit ulpriorpersona quelibalra¬
tem accepit rebohumanis fũt
cccmpta ul ab co qui doãuit fu¬
nt reuccu̾ta põtconualescere.

Expanded text:
nec post, si divortium intercesserit vel prior persona quae liberalitatem accepit rebus humanis fuerit exempta vel ab eo qui donavit fuerit revocata, potest convalescere.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Sipmittẽte patrefilio
fa pecuniam mutuã dedistiseñ¬
nis patris fuit non denegabit᷑
presertimcumcitom filius Dr̃e
ertit̾it. mosinullus alius mre
conc̃tionis poetp̃ris ⁊ ordiniꝰ

Expanded text:
e. Si permittente patre filio familias pecuniam mutuam dedisti, senanis patris fuit non denegabitur, praesertim cum eidem filius heres extiterit, modo si nullus alius iure conventionis ratione temporis et ordinis
Abbreviated transcription (Latin):
ros antetp̃s criminisacreatus
patrem contulisse clanũt integ̃
cipati libenpotiũnt uendicare
me refenspalitercensco. utillo
quoq ⁊ddaturutrum filios hãt
quidampnatus est simulquo
addiciaturutrumidemadapud
quo origo frandis acutiinnt
cipatos filios doatõe collatum ẽ
anteꝙͣ crimoriaturintemãtu
apud apaccipiẽtium iuira psistẽ
suc ul fiuorum ulciuscumq p
terea nominc oparut erceptis de¬
taratcesananis. idest eatholiciaĩs
quiabomiĩ uirs benefitio exclu¬
dũtur nisiprobata purgatiqi
runt tñsmittendi copiahant.¬
mp̃r. ¶ꝑquis quolibc̾mĩe
dampnatus capitalem penamt
ceportatoem substincat siquide
sinc liberis mortuus sit boaciis
ad fiscum puemiãt. siño filiiel
ncpotes exgefunctis  filiis relic¬
dicataalia cis reseruetur. demess
⁊ sipostumos dereliquerit decun¬
onib nõ qui hoc incurrennt. sili¬
beros no hant succedat cua boa¬
ut suoordinatã ponculo mune¬

Expanded text:
ros ante tempus criminis ac reatus patrem contulisse claruerit, intecipati liberi potuerint vindicare, me referri specialiter censeo, ut illud quoque addatur, utrum filios habeat, qui damnatus est, simulque adjiciatur, utrum iidem apud quo origo fraudis ac vitii i deinde in emancipatos filios donatione collatum, antequam crimen oriatur, intemeratum apud accipientium iura persistere: vel filiorum vel cuiuscumque praeterea nomine comparavit. Exceptis dumtaxat caesarianis, id est catholicianis, qui ab omni iuris beneficio excluduntur, nisi probata a me purgataque rint, transmittendi copia quis quolibet crimine damnatus capitalem poenam vel deportationem sustineat, si quidem sine liberis mortuus sit, bona eius ad fiscum perveniant: si vero filii vel nepotes ex defunctis filiis relicdicata alia eis reservetur. idem est et si postumos dereliquerit. Decurioni vero, qui hoc incurrerit, si liberos non habeat, succedat curia bonaut suo ordinatura periculo mune
Abbreviated transcription (Latin):
porsimusurasquoqz oblis¬
tus estanstam cam recusand.
quicum altero fideuissit non
solus ꝯueniatur s dundatur
actionitercos quisoluendoi
sunt anodepnatoem exordĩe
postulansoli.
dem. Cumalt̃cx fidenisso¬
nboinsolidum debito satisfa¬
ciat actiociadusus cum qui
una fideuissit. non ꝯpetit. ¶po¬
tiusti sane cumi fisco solucres
desiderassert ilis upignoris
uti poters qd̃et ĩpriuatis debi¬
lis obseruandumest.

Expanded text:
tor si in usuras quoque obligatus est, iustam causam recusandi qui cum altero fideiussit, non solus conveniatur, sed dividatur actio inter eos qui solvendo sunt, ante condemnationem ex ordine post. Cum alter ex fideiussoribus in solidum debito satisfaciat, actio ei adversus eum qui una fideiussit non competit. Potuisti sane, cum fisco solveres, desiderare, ut ius pignoris uti poteris. Quod et in privatis debitis observandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
agendum eit nsiliquido pro¬
baripossit cũm non lbar deb¬
toremuoluisses crrorelapsũ
solutam sibi pccuniam cristi¬
masse.¬

Expanded text:
agendum est, nisi liquido probari possit eum non liberari debitorem voluisse, sed errore lapsum solutam sibi pecuniam existimasse
Abbreviated transcription (Latin):
mpr E tlamsinõmãdante
n subscribenten iubẽte dña
pecuniam mutuam seruo de¬
disses tamen caqntitas sunrẽ
domine cius iustis cogitatiõib
uersa est demnremiiso apud suũ
uidicem eam conueniconsecu¬
turus scdmiuns formam io
qd tibi deb̾iappimũt¬
dem. Ssercctu patris iussu
cius mutuam accepistiteq e
bereditate abstines frustraue¬
rerens ne acreditoribꝰ eius cõ¬
ueniaris

Expanded text:
 Etiam si non mandante neque subscribente neque iubente domina pecuniam mutuam servo priscae dedisses, tamen ea quantitas si in rem dominae eius iustis erogationibus versa est, de in rem verso apud suum iudicem eam conveni, consecuturus secundum iuris formam id quod tibi deberi apparuex contractu patris iussu eius pecuniam accepisti teque eius hereditate abstines, frustra vereris, ne a creditoribus eius conveniaris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstitib manumitũcur
It illorum quib testõ lib¬
tas  resinꝰquitur cẽdissimu¬
lare nondebucrat cum sup¬
iorequidemcan cocessum ta¬
cite pcculium sino adimaturpc¬
steriore uoro nisispalit frĩt da¬
tumꝑencs succorem remancre
sb̃iectorum sustinum
ferocitate contra nãlom libtatẽ
inductum ẽhoc adlibidinem
nequissimorii hoiminfeni.
cludianum senatuscon⁊ ocir
alio quocumqz mo otrana liy
suorum ingeruitatom deduẽ

Expanded text:
stitibus manumittuntur, item illorum, quibus testamento libertas relinquitur, esse dissimulare non debueras, cum superiore quidem casu concessum tacite peculium, si non adimatur, posteriore vero, nisi specialiter fuerit datum, penes successorem remanere subiectorum sustinuimferocitate contra naturalem libertatem inductum est, hoc a libidine neqClaudianum senatus consultumalio quocumque modo contra natalium suorum ingenuitatem dedu
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Quinꝓpoas tenanticũ
fenus ca cõditoe dedisse ut post
nauigium qd̃ maffricadiigi
debitor asseuerabat insalonit¬
norum portum nauedelata fe¬
uatoillicitis ꝯpacis mcib que
nauis ꝯtinebat fiscum occupã¬
scamissarumcium detrimtuz
qd nõ exmarne tempestatis q¬
scrimine s expcipitiauanitia et
incunlidebitoris audatia. acces

Expanded text:
m proponas te nauticum fenus ea condicione dedisse, ut post navigium, quod in Africam dirigi debitor adseverabat, in Salonitanorum portum nave delata fevato, illicitis comparatis mercibus quae navis continebat fiscum occupasse: amissarum mercium detrimentum, quod non ex marinae tempestatis discrimine, sed ex praecipiti avaritia et incivili debitoris audacia acc
Abbreviated transcription (Latin):
mum sireꝑtam brditate doloͦ.
malo ñ exbibeat. s cumadu̾sue
ip̃ntutorem litem concestatã
rans nisicrhibeantur in stra
quatimis  iuixta forma ꝯstit¬
tionumꝑtes suas debeat mo
Mpr. Iicet aduersus derari¬
hrdem obnfactum inuentari¬
uiii iusiurandum inactione
tu tele pretmicti plac̾iũt. uidicẽ
tñuclut exdolotutoris aliis in¬
ditus ĩstructũ adusꝯ cos ferresnĩa

Expanded text:
mum, si reperta in hereditate dolo malo non exhibeat Sed cum adversus ipsum tutorem litem contestatam rans, nisi exhibeantur instrumenta, quatenus iuxta formam constitutionum partes suas debeat mo. Licet adversus heredes ob non factum inventarium iusiurandum in actione tutelae praetermitti placuerit, iudicem tamen velut ex dolo tutoris aliis indiciis instructum adversus eos ferre
Abbreviated transcription (Latin):
Mpr. S iqnis ita paciscatũ
inuendiconis utalienatois
cc̃tunt nouo dominonullo
moliceat inlocouenditonel
aliolinosibiconcessomonu¬
m̃tum extrucre ułalio modo

Expanded text:
. Si quis ita paciscatur in venditionis vel alienationis contractu, ut novo domino nullo modo liceat in loco vendito vel alio modo sibi concesso monumentum extruere vel alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
nuitctiam sistipulatus nõ fu¬
itcamcontinno tradidissecre¬
daturnecquid amplius requiã¬
turquomagis urdcatur fc̃a tra¬
dicio szomnimo rdomsit in hi
caiis usumfix retiereqd tradẽ

Expanded text:
tiamsi stipulatus non fuerit, eam continuo tradidisse credatur, nec quid amplius requiratur, quo magis videatur facta traditio, sed omni modo idem sit in his causis usumfructum retinere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sydus irradiat qdamore fidci
qd̾cantatis studio edocuec̃ca¬
sticis disciplinis  romane sedi
reuentiam cõsqruatis. ⁊ ei cũc¬
tasbicitis ⁊ adcius deducitis
caput ⁊ patram regłe ⁊ pr̃icipu
statuta declarant ⁊ pietatis no¬
stre reuentissimi cestantura ftã
fulgeat ꝙ recta fides inprĩcipe
⁊ nich̃c̃ qd ita nequeatoccasui
subiacert ꝙ̃ uera religio namç
anccoremuite uł luminis utrabfag¬
q respiciant recte ⁊ tenebras res¬
puut:⁊ nescuit sbiaccre defectur
Quãobrc̃gliosissime prĩcipu
notis omnib ex̃orabiturdun¬
napotentiaut pietatemnram
mboc ardore fidcunhac dcuocio¬
ne m̃tisin hoc integre religioi
studiosinedefectus iumtra¬

Expanded text:
sidus irradiat, quod amore fidei, quod charitatis studio, edocti ecclesiasticis disciplinis, Romanae sedis reverentiam conservatis, et ei cuncta subjicitis, et ad ejus deducitis caput et Patrum regulae et principum statuta declarant, et pietatis vestrae reverendissimi testantur affatufulgeat, quam recta fides in principe; nihil est quod ita nequeat occasui subjacere, quam vera religio: nam cum auctorem vitae vel luminis utraque respiciant, recte et tenebras respuunt, et nesciunt subjacere defectui. Quamobrem, gloriosissime principum, votis omnibus exorabitur divina potentia, ut pietatem vestram in hoc ardore fidei, in hac devotione mentis, in hoc integrae religionis studio sine defectu su
Abbreviated transcription (Latin):
uelpecumas ułres quasdaz
perdepositois accepittituluz
cas casuolẽticiqui deposue¬
rat reddere illico moĩs om̃ibꝰ
natquasiet ip̃equasdamcor¬
tracum quideposuit actões i
hoc mõ depõitumaccep̃ ut ñ
cõcessacirtentio gñetur etcẽ¬
tus qui exbonafiocoriturad
ꝑfidiam ietrabatur s ⁊ sicxu
traq ꝑte aliquid fiñt deposi¬
tum nccin hoc cancompensa¬
tionis p̃peditio oriatur s de¬
positequidemres ułpecume
abutraq ꝑtequamcclerinx
sinc aliquo obstaculo restitr¬
antur ciuidelicet primum.¬

Expanded text:
el pecunias vel res quasdam per depositionis accepit titulum, eas volenti ei qui deposuerit reddere ilico modis omnibus nat, quasi et ipse quasdam contra eum qui deposuit actiones phoc modo depositum accepit, ut non concessa ei retentio generetur, et contractus qui ex bona fide oritur ad perfidiam retrahatur. Sed et si ex utraque parte aliquid fuerit depositum, nec in hoc casu compensationis praepeditio oriatur, sed depositae quidem res vel pecuniae ab utraque parte quam celerrime sine aliquo obstaculo restituantur, ei videlicet primum
Abbreviated transcription (Latin):
udices quitpre
administrationis py¬
blicas pecumias subt¬
runt legeuiliapeculatũ
obnoxiisunt ⁊ cap̾itali
animaducrsioni eos sub¬
diuibemus his nichonimnuᷤᷤ
quiministiumcis adh̃adhibi¬

Expanded text:
udices, qui tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, lege Iulia peculatus obnoxii sunt et capitali animadversioni eos subdi iubemus: his nihilo minus, qui ministerium eis ad hoc adhib
Abbreviated transcription (Latin):
tiutio de stir̃pe duanireru
armorums. atq legũueniẽs
sũamq imexinde muniẽs
felix romanorigenus õĩbu
anceponinationib õibq do¬
minan tampret̾itis effecit tẽ¬
porib quamdco ꝓpitio inet̾¬
num efficictistorum ⁊ enuim
alterum alterius auxilio sem¬
legibꝰ intuto collocata ẽ qua
ipelegesarmorum ꝓresidios¬
uaresunt. ¶ micrito igitura
prĩmam comiunium rerum
substentationis semitam no¬
stram⁊ mẽtem nrosq labores¬
referentes.militana quidem a¬
gmina multiplicibꝰ ⁊ cẽm pro¬
identiam ꝯtinentib mocus
correximus ⁊ tamuctiboadnx
liorem statum breutp̃re redu¬
do frrmissimas subiectis effeci
num confectione postiorib tẽ¬
porib adiectarum ad breuitat̃
reducendo caliginom carum re¬
ctis iudicum diffinitionib ir¬
sidiantem penitus extirpare ad
hoc comune prestandum bene¬
fiium deo presule pronoanio
nos edidimus ⁊ electus uinsia
gloriossissuns tam doctrinale¬
gumq̃ expencntia itum studi¬

Expanded text:
tuitio de stirpe duarum rerum, armorum atque legum veniens vomque suam exinde muniens felix Romanorum genus omnibus anteponi nationibus omnibusque dominari tam praeteritis effecit temporibus quam deo propitio in aeternum efficiet istorum etenim alterum alterius euxilio semres legibus in tuto collocata est, quam ipsae leges armorum praesidio servatae sunt. merito igitur ad prima communium rerum sustentationis semina nostram mereferentes militaria quidem agmina multiplicibus et omnem providentiam continentibus modis correximus, tam veteribus ad meliorem statum brevi tempore redudo firmissima subiectis efficimrum confectionem posterioribus temporibus adiectarum ad brevitatem reducendo caliginem earum rectis iudicum definitionibus insidiantem penitus extirpare, ad hoc commune praestandum beneficium deo praesule prono animo nos dedidimus et electis viris gloriosissimis tam doctrina legum quam experientia rerum studi
Abbreviated transcription (Latin):
controuarsia sopicturatantex
hisdem sialiqua fulcultas esse
non potent tantumlics sump¬
tus etalimonie hoĩs sb̃mini¬
strẽturquantum moderaton
dicis arbitro fĩtextimatu
cum autnccdumlite destacu
motarts abaliquo duxpte
sint et sniade restituenda pos¬
sessioẽ rerum lataille nesm̃e

Expanded text:
controversia sopiatur, ita ut ex iisdem si aliqua alia facultas esse non poterit tantum litis sumptus, et alimonia homini subministretur, quantum moderato judicis arbitrio fuerit aestimatum. Cum autem necdum lite de statu mota res ab aliquo direptae sint, et sententia de restituenda possessione rerum lata, ille ne
Abbreviated transcription (Latin):
hu quorum pcibo fecistimen¬
tocmdomicos conueniquia
interdominos eseruos iudi¬
ciumconstare nullumpõt. si¬
ue post delictum manumissiẽ
ex antecctentib datam lib̾ta¬
temcos nulla ratio uiris a do¬
minis quondam conueniri
pacicur .i. anesipost manumis¬
sionemquidillicite comiscrit
hoc apud presidem prouintic
arguc acceptunus exuire smaz¬

Expanded text:
i, quorum precibus fecisti mentionem, domi eos conveni, quia inter dominos ac servos iudicium constare nullum potest: sive post delictum manumissi sunt, ex antecedentibus post datam libertatem eos nulla ratio iuris a dominis quondam conveniri patitur. Sane si post manumissionem quid illicite commiserunt, hoc apud praesidem provinciae argue accepturus ex iure s
Abbreviated transcription (French):
dem. Siquidem intentõem
actoris inprobunonedeficerẽs¬
fidis nullatibidcteisio neces¬
sanaest.sũio dehaccon fidendo
exccptrete munitum asscu̾as
dehac tinagiconuout. namsi
ctiam deintentõe dubitas habi¬
sacxceprõis contestatõe re de

Expanded text:
. Si quidem intentionem actoris probatione deficere confidis, nulla tibi defensio necessaria est. si vero de hac confitendo exceptione te munitum adseveres, de hac tantum agi convenit. nam si etiam de intentione dubitas, habexceptione contestatione tunc de
Abbreviated transcription (Latin):
¶dem. Obrestituenda ca que
subtraxerat accipientem pec¬
cuniam cum cius cm interue¬
macturpitudo condcoe conue¬
tum hancrestituere debere con¬

Expanded text:
. Ob restituenda quae subtraxerat accipientem pecuniam, cum eius tantum interveniat turpitudo, condictione conventum hanc restituere debere con
Abbreviated transcription (Latin):
nonctiamdantis curpisĩne¬
nitur calicet hec secuta fucrit
datum condicitantumnon
ctiam usure ꝑetipossunt.
uxoremꝓponis.unde in telligi
ctconfessionemlenonocimn p¬
ces tuas  contincreteantequã¬
titatis obturpem cam exactõi
locumnonee.quamiuscum
utriusq turpitudonorsatur
ac solutequantitatis cessat re¬
petitio tamen exhuius modi
stipulatõc contrabonos mo¬
res interpositadenegandas
cc̃ actiones iuris anctoritate

Expanded text:
non etiam dantis turpis invenitur causa, licet haec secuta fuerit, datum condici tantum, non etiam usurae peti possunt. uxorem proponis: unde intellegis et confessionem lenocinii preces tuas continere et cautae quantitatis ob turpem causam exactioni locum non esse. Quamvis enim utriusque turpitudo versatur ac soluta quantitate cessat repetitio, tamen ex huiusmodi stipulatione contra bonos mores interposita denegandas esse actiones iuris auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
dem. S i tutorancillam tuã
contubermo suo corminxit x
post heredem  institintncqz do¬
miinum cxhinusmodi facto
tibi auferi potuit etutcius ad¬
ditionc iuissutuo tibipbancã¬
cillam successio queratur uire
concessam habes facultatem.

Expanded text:
. Si tutor ancillam tuam contubernio suo coniunxit ac post heredem instituit, neque dominium ex huiusmodi facto tibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
opido  frequenter icod
gnẽcontroũsianim sor¬
uata suntcã cognita statu¬
et nam etconsuctudo p̃cedeᷤᷤ
et rõqueconsuctudincmi
suasit custodienda est⁊ neqd
contralongamconsuctudi¬
nemfiatad sollicitudinem su¬
amreiocabit preses prouitie¬

Expanded text:
oppido frequenter in eodem genere controversiarum servata sunt, causa cognita statuet. nam et consuetudo praecedens et ratio quae consuetudinem suasit custodienda est, et ne quid contra longam consuetudinem fiat, ad sollicitudinem suam revocabit praeses provi
Abbreviated transcription (Latin):
quida noluĩnt quid̃a no lucrũ
dere. ¶Sinaut disiuncãfmĩt
rclictum. siquidc̃onĩs hoc accipe
et potuintet maluint. suamqͥs¬
q partem prouinli portoc acci¬
piacctñsibiblandiantur ut uỹ
quid̃erem alii aut singuli solidã¬

Expanded text:
quidam voluerint, quidam noluerint, dere. Sin autem disiunctim fuerit relictum, si quidem omnes hoc accipere et potuerint et maluerint, suam quisque partem pro virili portione accipiat et non sibi blandiantur, ut unus quidem rem, alii autem singuli solida
Abbreviated transcription (Latin):
utallegas ꝯstitute soruũtunz
abco circumscripta in cõcilio
sitio qualibras iustamunit̾
nccobtentu quidem etatis re¬
scindipõt. indempnitatuicõ
tue amanumisso. scilicet sarci¬
ende ab co cuius uirisdc̃io est
quatinus uiris rõpmittit cõ¬
suli debet.

Expanded text:
ut adlegas, constituta servum tuum ab eo circumscripta in consilio sitio, qua libertas iusta munitur, nec obtentu quidem aetatis rescindi potest. Indemnitati vero tuae, a manumisso scilicet sarciendae, ab eo cuius iurisdictio est, quatenus iuris ratio permittit, consuli debet
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. ¶Uudequitatis nonẽ
romb bene nobis apparut
siquis ctenim profilio suo an
nuptias donationemconscri¬
pserit nel dedent ul pro filia sr¬
adotemet hocqḋ dedit iteruz
incidem ppũtatur uelstipũ¬
latocm uł lege hoc faciẽte uła
sialio dotem uelantenuptias
dona tocm dancestipulatioĩe
patne tenorus forte legis hoc

Expanded text:
m. Illud aequitatis vovere rationibus bene nobis apparuit. si quis etenim pro filio suo ante nuptias donationem conscripserit vel dederit vel pro filia sua dotem, et hoc quod dedit iterum in eundem revertatur vel stipulatione vel lege hoc faciente, vel et si alio dotem vel ante nuptias donationem dante stipulationis paternae tenor vel forte legis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Mpr. ¶antus citra mãdatu
mirbuxoris cum sollempni
satisdatõc ⁊ alia obseruatõc int̾¬
cedendibãt libam facultatemre
feminc pscquende litis obten¬
tu incontumcliam matroalis
pudoris in reuerenter uniant

Expanded text:
Maritus citra mandatum in rebus uxoris cum solemni satisdatione, et alia observatione intercedendi liberam habeat facultatem: ne foeminae, persequendae litis obtentu in contumeliam matronalis pudoris irreverenter irruant,
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Nonprius ad eos qͥ
debitorib fiscnn suntobliba¬
ti accõm fiscalem extendi cpõ¬
tere isi patuerit principales
do c̾tissiminuris est.
datoñ alit nisi mandatis acci¬
ombꝰ expcnsoasundebitoris. al¬
uersus eius dehitores c̾ditor
experinpot. sũoantemnomie
utiliactiõe rectentctm.

Expanded text:
. Non prius ad eos, qui debitoribus fisci nostri sunt obligati, actionem fiscalem extendi oportere, nisi patuerit principales , certissimi iuris est.dato non aliter nisi mandatis actionibus ex persona sui debitoris adversus eius debitores creditor experiri potest. Suo autem nomine utili actione recte ut
Abbreviated transcription (Latin):
sessioc ꝑromuintiare et ita
crimeninolentic excutẽ
preses prouintic debint
quod cum non fec̃it iusteꝓ
uocatum est

Expanded text:
sessione pronuntiare et ita crimen violentiae excutere praeses provinciae debuit. quod cum non fecerit, iuste provocatum est
Abbreviated transcription (Latin):
anturued postutem contesta¬
tam.uł post solitas indiciałs
cantclas iamprestitas. siqui¬
dem prestofuerit utraq poã
et incademçinitate ułicer¬
ritorio cius moratur ⁊ inhic
litib sacramentum locum ħ¬
breetinprimo post hanclegẽ¬
mingressu cum compelluus¬
irandum prestare. ¶Sin
deatur ꝓpterabsentiãꝑsone
lis diffem. et aliquid contrai

Expanded text:
antur vel post litem contestatam et post solitas iudiciales cautelas iam praestitas, si quidem praesto fuerit utraque persona et in eadem civitate vel in territorio eius moratur, et in his litibus sacramentum locum habere et in primo post hanc legem ingressu compelli iusiurandum praestare. Sin deatur propter absentiam personae lis d
Abbreviated transcription (Latin):
compendio lituim introduc
darcsacramtum. absentiarĩt
impendentib dumtaxat liti¬
boscõm qd̃ predictum est hoc
coccdi. ¶sinant utraq prĩ¬
cipalis personaabfuentne.
diutius lites protelentuꝵ q̃
sine datõe sacrilites pendẽtes
suo decurrant iramitẽ. dehis¬

Expanded text:
compendio litium introductdare sacramentum, absenti autem in pendentibus dumtaxat litibus secundum quod praedictum est hoc concedi. Sin autem utraque principalis persona afuerit, ne diutius lites protelentur, etiam sine datione sacramenti lites pendentes suo decurrant tramite. I
Abbreviated transcription (Latin):
un⁊ flamincqua accendistis.S
obduratum c̃corcorum ut scrip̃¬
tum c ut non intelligerẽt ⁊ pasto¬
ris uocemoues quemeenocrat
audurminimeuoluint. ¶in
quibyseruantes ea queabiporu
sunt statuta põtificecos minie
gular ꝓfessicẽ signau̾int cquũ
quippee ut quinris minime o¬
bedientia accomodat statutis ab¬
gmium suum nunꝙͣ redcutib
claudit ecca obsccro clem̃tiam:
ur̃am ut sipprio crrore depoitos
praua intentõc depulsa adunit᷑
nus logcius ⁊ pacificis nos dis¬
tur custodire tp̃rib in hacuerare¬
ligioẽ ⁊ mnitate ⁊ uenatoe aplice
¶pretca scienissime principu
laudamus legatoru urorump
uit gratos forcipsa manifestar
electionaz tantecac poausnõ
gercintanteucro pietatis tante
reuentieplenos affatus nisiper
amates mimmedignaremini

Expanded text:
 flammae, quam accendistis, sed obduratum est cor eorum, ut scriptum est, ut non intellegerent, et pastoris uocem oues, quae meae non erant, audire minime uoluerunt. in quibus seruantes ea, quae ab ipsorum sunt statuta pontifice, eos minigulari professione signauerint. aequum quippe est, ut, qui nostris minime oboedientiam commodant statutis, egremium suum numquam redeuntibus claudit ecclesia, obsecro clementiam uestram, ut, si proprio errore deposito et praua institutione depulsa ad unitanus longaeuis et pacificis uos dignetur custodire temporibus in hac uera religione et unitate et ueneratione apostolicae praeterea, serenissime principum, laudamus legatorum uestroruestrae gratos fore ipsa manifestauit electio: nam tantae causae pondus non gi; tantae vero pietatis, tantae reverentiae plenos affatus, nisi per amantes minime dignaremini
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit ẽc cathouca. ¶nos enĩ
in romana curia cumscquacib
sius inuenimus ciuitate qui ḋ
acinitesimonastio fuit quos a¬
plicis suasionibad rectam fidẽ
⁊uelutoues quepereranterrã¬
tes adouilcotendimus itucca¬

Expanded text:
e catholica. Nos enim in Romana cyrum cum sequacibus suis invenimus civitate, qui de acoemetensi monasterio fuit, quos apostolicis suasionibus ad rectam fidem et velut oves , quae perierant errantes, ad ovile contendimus revoca
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tumͣtuum ⁊ tutore
filutui si fraudulenter
res cius adminstrare
existimas suspectum frrẽ
potes mõsioffitium eius
pubtatepupillifinitum
non est.namsieo uire tutor eẽ
desiit is iuditio tutele conue¬
mendus est.

Expanded text:
tum tuum et tutorem filii tui, si fraudulenter res eius administrare existimas, suspectum facere potes, modo si officium eius pubertate pupilli finitum non est. nam si eo iure tutor esse desiit, iudicio tutelae conveniendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis presticuti tp̃ris curricu¬
lanontransfluxerint nullaɨ
noxadnocationis emergat.
s ip̃os ꝓcuratores ppoĩtos co¬
sonos tabulapos susceptoree
obnoxios ab solu toem nolu¬
mus ceartan¬

Expanded text:
tionis praestituti temporis curricula transfluxerint, nulla vox advocationis emergat, sed ipsos procuratores praepositos colonos tabularios susceptores obnoxios ad solutionem volumus arta
Abbreviated transcription (Latin):
certam fundipprus fim¬
Seius niutatis dominꝰ
cins distrabere acresidũ
rctinere nõ prohibetur ncc
amplius ep̃tor quain qdrõ¬
nẽ sccundum ucnudicoris fidem

Expanded text:
certam fundi propriis finibus eius mutatis dominus eius distrahere ac residuum retinere non prohibetur. Nec amplius emptor, quam quod ratione secundum venditionis fidem
Abbreviated transcription (Latin):
exceptoe tetuen potes si possi¬
des qosiaduersarius cuus¬
tencat eehoc placito nullam
actoem c̃e natam sitibi scipu¬
lationc non prosperistidebe¬
intelligere nec aduersano¬
tuo transactionẽnti conccde¬
dum est nisicaque placita ẽ¬
paratus esta dimplere.

Expanded text:
exceptione te tueri potes, si possid si adversarius tuuteneat, ex hoc placito nullam nem esse natam, si tibi stipulatione non prospexisti, debeintellegere: nec adversatuo transactione uti concededum, nisi ea quae placita paratus est adimplere.
Abbreviated transcription (Latin):
cem ĩcct int̃ priuatos.
buiusmoiscriptum quo cõ¬
tionis quidom mortis cau¬
sa gesteefficaciterspõm ostẽ¬
dat tricum uoluntas mili¬
tum quesup uitimo utespi¬
ritu deq familians rci decre¬
to quoq̇uomodo contemp¬
latione mortis inscriptuaz
dicu optincatꝓponasq te
ac frẽmtuum ad discrimen
prelupgentes obcomunez
mortis fortunam iiucem
pactos cẽ utad cum qui suꝑ¬
stes fuissetres cius cuicaus

Expanded text:
cet inter privatos huiusmodi scriptum, quo comtionis quidem mortis causa gestae efficaciter speciem ostendat, tamen cum voluntas militum, quae super ultimo vitae spiritu deque familiaris rei decreto quoquo modo contemplatione mortis in scripturam dicii obtineat proponasque te ac fratrem tuum ad discrimen proelii pergentes ob communem mortis fortunam invicem pactos esse, ut ad eum, qui superstes fuisset, res eius, cui casus
Abbreviated transcription (Latin):
gñclegatorum camaccipiens
maliis respuendam cẽ existura
nos aucomnimo repellimus
unamoibꝰ naturam legatis
fidcicomissis  impcentes ctan¬
simecrexpssissime disposuerit
ut uniquidemres solida aliis
tin res relictasit incius acqui¬
sitoem cõcurrant. s unus forte¬
te eamaccipiat hecsolida cuis
sit quiasermo testoris omnib
primafacies olioumassignare
uroctur aliis supuenientibus
et ptc apriore abstrahentibus
utexaliorum quidemeocursu
prioris legatum minuatir.
¶Smuo nemoalius uenia
ulucire potuerittunenonacu¬
aturꝑsquedefecit. necalua cc¬
scitutcius quiprimus accep̃
legatũ augerideat. sz ap̃ip̃m
quih̾t solidares maneat nul¬
lius cc̃cusudimimita.⁊ ito¬
que reman legatum ascriptỹ
bocomnimo adimpleat.utro
frĩtcollatum hoc non sentiat
isquin alionum s sũu̾m lega¬

Expanded text:
legati eam accipiens, in aliis respuendam esse existimans, nos autem omnimodo repellimus, unam omnibus naturam legatis et fideicommissis imponentes et anssime et expressim disposuerit, ut uni quidem res solida, aliis ratim res relicta sit, in eius adquisitionem concurrant, sed unus forte eam accipiat, haec solida eius sit, quia sermo testatoris omnibus prima facie solidum adsignare videtur, aliis supervenientibus partem a priore abstrahentibus, ut ex aliorum quidem concursu prioris legatum minuatur, sin vero nemo alius veniat vel venire potuerit, tunc non vacuatur pars quae defecit nec alii adcrescit, ut eius qui primus accepit legatum augere videatur, sed apud ipsum qui habet solida res maneat nullius concursu deminuta. quem remanet legatum, adscriptum, hoc omnimodo adimpleat, ut vrsonam onus fuerit collatum, hoc non sentiat is, qui non alienum, sed suum lega
Abbreviated transcription (Latin):
ficientem partem corum simk̃
silunomine uendocet satisfa¬
cerelegatis hocproculonbio co¬
soruandontetmancipiaipc u¬
fuctuanus  alcittctomniacir¬
caiusumfructum faceret quen
nulloꝑio ꝓpccatem possint dẽ¬
teriorem facerepatornareuciti¬

Expanded text:
fficientem partem eorum similiter filii nomine vendere et satisfacere legatis. Hoc procul dubio observando, ut et mancipia ipse usufructuarius aleret et omnia circa usum fructum faceret, quae nullo modo proprietatem possint deteriorem facere, paterna reveren
Abbreviated transcription (Latin):
ułpacriapotateul libatus ad cñ
tatomlniam damus ciił sisui
uirs efficiatur tutorib uelcũ¬
rarorib hexditatemcius ad¬
ut nulloprciuditio errecusaci¬
onc patnacigen crandosimili
alibꝰ quamporunincrsitatem
relictis et inalus cais quas su¬
uis obseruandasunt. Esern
donantursincconstante mĩno
suic ab extrancis subeacondi¬
tõcutstatimeos in lib̾tatem p¬
ducant nullum impedim̃tũ
prna faciat auctas.qualis cm̃
ip̃o moiñto necosseh̃tcum et
possidere etlibtite doa in calẽ
hominemqualisususfre pr̃i¬

Expanded text:
patria potestate liberatus adeundam tatem, licentiam damus ei vel, si sui iuris efficiatur, tutoribus vel curatoribus eius hereditatem adire, nullo praeiudicio ex recusatione paterna ei generando: simili alibus quam per universitatem relictis et in aliis causis, quas sueis observanda sunt. In servis donantur, sive in constante matrimonio sive ab extraneis sub ea condicione, ut statim eos in libertatem producant, nullum impedimentum paterna faciat auctoritas. qualis enim ipso momento necesse habet eum et possidere et libertate donare, in talem hominem qualis usus fr
Abbreviated transcription (Latin):
cedendadinuim itiadeos per¬
uinctis alicareul ypothaceti¬
tulodꝑre ulpignoriassignaẽ
melius estonim coartar uiuc¬
niles calores neccupiomdee¬
dicitristem exitum sentiant.qͥ
cos postdispersum expectat pa¬
trimonium. cumonim sicutd¬
cuml est parcres alcrecor scõm
leges et natiram compellunt
quarc aduenditremorum suar̾
prosilir desiderantubiauttm. e¬
pucrilisctas patrilinam pr̃at.
ctiam sincconsonsu filu hercoi¬
tatem noĩecius adiresihoc fecĩt
damus quidemfiuo mintegr̃

Expanded text:
m rei ad eos pertinentis alienare vel hypothecae titulo dare vel pignori adsignare. Melius enim est coartare iuveniles calores, ne cupidini dediti tristem exitum sentiant, qui eos post dispersum expectat patrimonium. Cum enim, sicut dictum est, parentes alere eos secundum leges compelluntur, quare ad venditionem rerum suarum prosilire desiderant. Ubi autem puerilis aetas patri licentiam praestat etiam sine consensu filii hereditatem nomine eius adire, si hoc fecerit, damus quidem filio in integrum
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃gedenshereditatom adhuc
minoribo cumculis instanti¬
b itcrum paliam restocm ⁊di¬
re prefatam hrditatom neludi¬
briolegescifiant sepius candẽ
pater fecit ratum nonhucet pp
uoluntatem contranauolun

Expanded text:
esse credens hereditatem, adhuc minoribus curriculis instantibus iterum per aliam restitutionem adire praefatam hereditatem, ne ludibrio leges ei fiant saepius eandem pater fecit ratum non habuit evoluntatem contraria adfe
Abbreviated transcription (Latin):
sicmptorem non inuenerit nte
licencia parentibodanda extra
memoratas casres quarum
domimumapud corum ptaẽ
est alienarc ui pignorincirpo¬
checctitulodare. s si hoc fecint sci¬
iuxi qd̾ nccesseesteos in legum
laq̃u̾cos incidere quibꝰ huius¬
modinẽditões uel ypothecest̃
int̾dicte cxecptis irdel rebus
mobilibuclimmobilibꝰ ilt¬

Expanded text:
si emptorem non invenerit, licentia parentibus danda extra memoratas causas res, quarum dominium apud eorum posteritatem est, alienare vel pignori vel hypothecae titulo dare, sed si hoc fecerint, scituris, quod necesse est eos in legum laqueos incidere, quibus huiusmodi venditiones vel hypothecae sunt interdictae, exceptis videlicet rebus mobilibus vel immobilibus il
Abbreviated transcription (Latin):
crapalatia nel pretoria sũt licet
relictis pis prinatorum iibidooo
ad habitandumiclucipretoria.
sibiuendicart s sacratissimamo¬
dis omibombitare palacia seu p̃¬
toriaut hac nẽcitate ꝯpellantur
corum ronirpationi proiidere
ubi autem ⁊ palatium est ⁊ preto¬
riuc̃ palatium quidemhitacoi
presidis. prctorium aut ulsusci

Expanded text:
ria sunt, liceat relictis his privatorum sibi domus ad habitandum veluti praetoria vindicare, sed sacratissima modis omnibus inhabitare palatia seu praetoria, ut hac necessitate compellantur eorum reparationi providere. Ubi autem et palatium est et praetorium, palatium quidem habitationi praesidis, praetorium autem susci
Abbreviated transcription (Latin):
tiarm recroribdatuns opa
sempq futuns inspeculis. ut se¬
pedictanefandissimorum hoi¬
num adrogantia moĩs õibrop¬
primatira nampost hãc salube¬
lis protpre augustalietquicũ¬
q proninniemoderatormaic¬
stritis crimen ꝓculdubio incur¬
simis estqui cognitobuiusmo¬
discelcrelesam nonuntdicane¬
rit maiestatem primatibꝰ insr

Expanded text:
iarum rectoribus daturis operam semperque futuris in speculis, ut saepe dicta nefandissimorum hominum adrogantia modis omnibus opprimatur. Nam post hanc salubelis pro tempore Augustalis et quicumque provinciae moderator maiestatis crimen procul dubio incursurus est, qui cognito huiusmodi scelere laesam non vindicaverit maiestatem: primatibus ins
Abbreviated transcription (Latin):
mpr. Infugamscruum cõ¬
stitutum ni uenderen donare
licet unde intelligis te in lege
incidisseque suꝑ huins mõitcli¬
cus c̾tampenamfisco inferendã
staruit erceptis cohc̾iedib ⁊ so¬
ciis quibꝰ indinisioem conimi
itrum licitatoẽm desugittiuos

Expanded text:
. In fuga servum constitutum neque vendere neque donare licet. Unde intellegis te in legem incidisse, quae super huiusmodi delictis certam poenam fisco inferendam statuit, exceptis coheredibus et sociis, quibus in divisione communium rerum licitationem de fugitivo
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃rilius fami
xerpro extranco fider¬
Isit mincegiuimrestitu¬
tõem postulare non pro¬
hibetur.s et sipro patresti¬
o fidcuissor extitit ciq dic
suum functono successit mi
tegrim restitu tõem postulare

Expanded text:
i pro extraneo fideiussit, in integrum restitutionem postulare non prohibetur. sed et si pro patre suo fideiussor extitit eique diem suum functo non successit, in integrum restitutionem postulare
Abbreviated transcription (Latin):
constitutis asustere negocio de¬
nuntiaqḋsinc presentibohis
tus siuc absentib postea quanti
tuaintest remcuctam noncẽte¬
nerinonquantum pcinomine

Expanded text:
utis adsistere negotio denuntia. quod sive praesentibus his tus sive absentibus, postea quanti tua interest rem evictam non esse teneri, non quantum pretii nomine
Abbreviated transcription (Latin):
penaetiam fenendis temeratori¬
b presentis sanctionis quinq̃¬
ginta librarumaun necenim
concedendumestut suprema
uotadeficientium cuersionis

Expanded text:
ena etiam feriendis temeratoribus praesentis sanctionis quinquaginta librarum auri. nec enim concedendum est, ut suprema vota deficientium eversionis
Abbreviated transcription (Latin):
doationis pariacẽsancciẽte ncad¬
iciẽtt quid ficĩo portet sihoc min¬
meobseruatusit.nos om̃ia clara
cupiẽtes p̾cipimus disparib cis
ft̃is maioremlucriꝑtemadmmno¬
remdeduciutcomodo ut̃q mĩo¬
Aemꝑtem luacretur.
idest feneratitias cantoes quecxͣ
dotẽsunt dederit ut loco parafer¬
narumapudmantum mancãt
ct hoc dotaluinstrõ fuĩt adscriptũ
ntrune hat aliquas crhis actõez
martus siuc directas suintiles
onesquerebaturscĩmus itaq si
quid talccuom̃t actões quidom
om̃mio apuduxorommancreli¬
centiamaut manto dancasdem¬
actõesmouereapud ꝯpetentes n¬
dices  niillaratihabitõc ab cocxi¬
genda ⁊uisuras quidemearumx
curase ⁊ uxorem dependere pecuia
autsortis quas cregent seruare
mulicriul incãs adquas ipauo¬
luent distribuere ⁊ siqdẽidotali
ĩstrum̃toy pothece prohis noia¬
tim amarito scriptesunthis cẽ
mulicremad caudelam suamo¬
tentam. sinaũt minimchoc scri¬
ptum mueniaturr expresentino¬

Expanded text:
e sanciente nec adiciente, quid fieri oporteat, si hoc minime observatum sit, nos omnia clara esse cupientes praecipimus disparibus eis factis maiorem lucri partem ad minorem deduci, ut eo modo uterque minorem partem lucretur. id est feneraticias cautiones quae extra dotem sunt dederit, ut loco paraphernarum apud maritum maneant, et hoc dotali instrumento fuerit adscriptum, utrumne habeat aliquas ex his actiones maritus sive directas sive utiles, ones, quaerebatur. Sancimus itaque, si quid tale evenerit, actiones quidem omnimodo apud uxorem manere, licentiam autre apud competentes iudices nulla ratihabitione ab eo exigenda, et usuras quidem eorum circa se et uxorem expendere, pecunias autem sortis quas exegerit servare mulieri vel in causas, ad quas ipsa voluerit, distribuere. Et si quidem in dotali instrumento hypothecae pro his nominatum a marito scriptae sunt, his esse mulierem ad cautelam suam contentam. Sin autem minime hoc scriptum inveniatur, ex praesenti no
Abbreviated transcription (Latin):
ingenuns.anlib̾tinus sitaliq
quenturdquinquennĩ diui¬
sicẽm postquam duuno adiu¬
torio opuscẽ ueteres leges p̃¬
cipiebant. inposterum cessare
scimus et huiuismodilitesctiã
post memoratum tempus ad
exemplum ccteranm ulmpro¬
uuntus apud carm moderato¬
resulmhac almaurbe apudo

Expanded text:
ingenuus an libertinus sit aliquis quaeritur, quinquennii divisionem, post quod divino auditorio opus esse veteres leges praecipiebant, in posterum cessare sancimus et huiusmodi lites etiam post memoratum tempus ad exemplum ceterarum vel in provinciis apud earum moderatores vel in hac alma urbe apud
Abbreviated transcription (Latin):
mancipiaucnundata prccla¬
ment inlibertatẽ cu ĩ p̃olimie
contractus immincatcuictio
eucmptoromsisasatłs  cinone
offeraturadrogus ulresidu p̃¬
cu solutiocm non compelliuii
auc̃te monstraturandecump
harte p̾cuinumeratapdomus
quamcmisistitibiuciut pigno¬
ris uicobligata neademptoez

Expanded text:
mancipia venumdata proclament in libertatem, cum in ipso limine contractus immineat evictio, emptorem, si satis ei non offeratur, ad totius vel residui pretii solutionem non compelli iuris auctoritate monstratur. Unde cum parte pretii numerata, domus quam emisti tibi velut pignoris iure oblig
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. ¶omentanc possessi¬
onis actio erocer põt perquã¬
cumq personam sub colore i¬
aut adipiscende possessionis
obrepͣtitia pefitio alteriobesse
non debet maximccumabsq
conuẽtõe ꝑsone limcimtiat

Expanded text:
. Momentariae possessionis actio exerceri potest per quamcumque personam. Sub colore autem adipiscendae possessionis obrepticia petitio alteri obesse non debet, maxime cum absque conventione personae legitimae
Abbreviated transcription (Latin):
reuentissimus yconomus al¬
me huuismõiurbis cc̃celite
pulsatus fidcuissorempseno
prebeat.ut pote quia ⁊ alioruz
clencorum fideuissor futurũ
sius diuiorum exceptortũer¬
agitandasit quemoniorataz
sniam uidetur excedere cleric
lice pulsatus det exccutorip
residua quantitate cauͣtõcm
suam cui nullum tninsertu
cp̃is antiquitus instituton
cicriciiurare probibentur.
¶Statimus au̾t ut execu¬
corib idemutuorentissumis
subbtissimo archep̃o huisplẽdi¬

Expanded text:
rentissimus oeconomus almae huius urbis ecclesiae lite pulsatus fideiussorem pro se non praebeat, utpote qui et aliorum clericorum fideiussor futurus si lis diversorum excepto reveragitanda sit, memoratam summam videtur excedere, clericus lite pulsatus det exsecutori pro residua quantitate cautionem suam: cui nullum tamen insertum atissimis episcopis antiquitus instituto clerici iurare prohibentur. Statuimus autem, ut exsecutoribus idem reverentissimus sub beatissimo archiep
Abbreviated transcription (Latin):
constituto actões adusus debi¬
tores suos mandauit ip̃e potuit
presẽs aduersus reintegraexpe¬
riri. siquiditaq abeo apudiu¬
dicem actũ c̃ rescidinllaro patit

Expanded text:
constituto actionem adversus debitores suos mandavit, potuit ipse praesens adversus eos re integra experiri. si quid itaque ab eo apud iudicem actum est, rescindi nulla rati
Abbreviated transcription (Latin):
tus legatus est defuncto co ni¬
chiladte ꝑtinet cum morteci
cui fuerat legatũs risusfructũ
ulaliomo acquisitus ad ꝓpri¬
ctatem regredisolet ũsufruc¬
tuano aut supstite. l dominũ
pprietatis rebyhumanis cria¬
turius utẽdi fruc̃di ñtollitin¬
mp̃r. Usufructu constituto
apud quemi d comodum per¬
uenit qd nullam lesicẽm exn
contractu ususfructus consti¬
tutus est.

Expanded text:
tus legatus est, defuncto eo nihil ad te pertinet, cum morte eius, cui fuerat legatus usus fructus vel alio modo adquisitus, ad proprietatem regredi solet. Usufructuario autem superstite licet dominus proprietatis rebus humanis eximatur , ius utendi fruendi non tollit. Usu fructu constituto apud quem id commodum pervenit, quod nullam laesionem ex x voluntario contractu usus fructus constitutus est
Abbreviated transcription (Latin):
sitantanconsumata estquãti¬
tas sortis ctusurarumtocius sũ
exemploreis quidcm ꝯdem pñ¬
tis laxam̃tum duorum isium
prabat fidcuissores ãccoꝵ eodut¬
bñfitio noꝯcedebatut licẽt mc¬
toribo relictis ꝓpt̃ legẽcondem¬
pnatis psoĩs afiocuissoribꝰca
nimulmandatorib statim po¬
cumas ułres in ꝯdempnator
poĩtas exigere huismoiacez¬
bitatem it̾iecantes sc̃ĩmus q̃d¬
mitres indutias quas dedimi
corumet mandatores ortent
nelegifiat derogatum cumciz
res staumpccupias ꝑsolueco¬

Expanded text:
rsitan consummata est quantitas sortis et usurarum, totius suexemplo reis quidem condemnatis laxamentum duorum mensum praestabat, fideiussores autem eoruneficio non concedebat, ut liceret victoribus relictis propter legem condemnatis personis a fideiussoribus eorum vel mandatoribus statim pecunias vel res in condemnatione positas exigere, huiusmodi acerbitatem resecantes sancimus quadrimenstres indutias, quas dedimus eorum et mandatores extendi, ne legi fiat derogatum. cum enrem statim pecunias persolve
Abbreviated transcription (Latin):
intercos accumut incipiat qdẽ
ꝯtramorientem obligatio imi¬
ncat autemheredib cis dcc̃ci
ad effectum pducaturnemo qĩ
itastultus iuemturut taliaĩo
ritur talem hresensum quodip̃c
sufficeret ad huuismodiopens
completõem stĩmus itaq siꝗd¬

Expanded text:
eos actum, ut incipiat quidem contra morientem obligatio, immineat autem heredibus eius, donec ad effectum perducatur. nemo enim ita stultus invenitur, ut tali animo ritur talem habere sensum, quod ipse sufficiet ad huiusmodi operis completionem. Sancimus itaque, si
Abbreviated transcription (Latin):
pendere ultitilum audeat sinc
prescriptõc uidicis ꝯpetentis
reb alionis impcere quasquo¬
cumqz mo quauscumq pona
possidcat licet nondominus
rius  mnasorquipossid⁊ doce¬
aturcumautqui hoc facee an¬
sus fuĩt. sipleberus c̃ ulciino
subdi supplitio. siclanssimus
ulcurialisulmilesulclercus
cuntate rõana s ⁊̃ libertatecn
priuancensenus exccutores
huius legis om̃s uidices esse
tulos ul ⁊̃ conscindendi uela ñ
dices corumq offitia intricen
libris auri mulctansiadtalez

Expanded text:
pendere vel titulum audeat sine praeceptione iudicis competentis rebus alienis imponere, quas quocumque modo qualiscumque persona possideat, licet non dominus, rius invasor qui possidet doceatur. Eum autem, qui hoc facere ausus fuerit, si plebeius est, ultimo subdi supplicio, si clarissimus vel curialis vel miles vel clericus, civitate Romana, sed etiam libertate privari censemus, exsecutoresque huius legis omnes iudices esse tulos vel etiam conscindendi vela nondices eorumque officia tricenis libris auri multari, si talem
Abbreviated transcription (Latin):
quod si predia rͣsticanlurbañ
psacitum confinchitscriptuã
que camalium transferatem¬
tatur et scquatur traditio cõpo¬
ralis etrem fiisse complcta
gesta testentu aliter emmad
nouumdominumtransire
nos possunt. ncq deueten ur

Expanded text:
Quod si praedia rustica vel urbana placitum continebit, scriptura, quae ea in alium transferat, emittatur, sequatur traditio corporalis et rem fuisse conpletam gesta testentur; aliter enim ad novum dominum transire non possunt neque de veter
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Eicut ininitio liba
potestas unicuiq est haben¬
diuel nonhendi contractus
itarenunciare semel constit¬
tcobligatiomi aduersano ñ
consentiente minime põtq̃
ꝓpter intelligeredebes uolun¬
tanieobligationisemeluo.
nexos abhacnonconsentien¬
te alteraparte cuius precibue

Expanded text:
. Sicut initio libera potestas unicuique est habendi vel non habendi contractus, ita renuntiare semel constitutae obligationi adversario non consentiente minime potest. quapropter intellegere debetis voluntariae obligationi semel vos nexos ab hac non consentiente altera parte, cuius precibu
Abbreviated transcription (Latin):
le⁊ quadringentos annoss
leges pro rebꝯsingulis poite
usquamappeant. ¶namq
hoc celestis quidem prouiden¬
tie peculiare fuit humancuõ
inbellicitati nullomo do possi¬
bilenos itaq moresolito ao
imõtalitatis respeximus p̾si¬
dim⁊ summonuminciuo¬
cato dcum auctore ⁊ totius
opens presulem fieroptaui¬
uuro excelso iro magr̃o offi¬
tiorum ⁊ exquestorinrsacri

Expanded text:
 et quadringentos annos cleges pro rebus singulis positae usquam appareant. Namque hoc caelestis quidem providentiae peculiare fuit, humanae vero imbecillitati nullo modo possibile. Nos itaque more solito ad immortalitatis respeximus praesidium et summo numine invocato deum auctorem et totius operis praesulem fieri optaviviro excelso magistro officiorum et ex quaestore sacri
Abbreviated transcription (Latin):
¶post bella crum parchicha
ctnapacesopita postq Wida¬
licamgentem creptam ⁊ car¬
tigincm immomagis oc̃mli¬
biamromanoimperio iteruz
socitam ⁊ leges antiquas iã
semino p̾grauatas  pnram
uigilintiam prebuit innorã
pucritudinom⁊ inmodatu
pucnurccompendim qdnoe¬

Expanded text:
Post bella enim Parthica aeterna pace sopita postque Vandalicam gentem ereptam et Carthaginem, immo magis omnem Libyam Romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam senio praegravatas per nostram vigilantiam praebuit in novam pulchritudinem et moderatum pervenire compendium: q
Abbreviated transcription (French):
Mp̃r. Clarum posterita dit.
tifacientes scĩmus omnimõ
debere ⁊ agentibꝰ et pulsatism
criminaub causis minoribuᷤ
Eies inquib caĩb et pupillos¬
⁊ leges accusan cõceduntcu cau¬
tuis ⁊ melius c̃cumsuasione
ꝑ fectissima et responsa facere
minores ⁊ liteminterre necex
sua imꝑitia uliuenilicalore

Expanded text:
p. Clarum posteritati facientes sancimus omnimodo debere et agentibus et pulsatis in criminalibus causis minoribus res, in quibus casibus et pupillos leges accusari concedunt, cum cautius et melius est cum suasione perfectissima et responsa facere minores et litem inferre, ne ex sua imperitia vel iuvenali calore