comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ solum qr ñ uritur s extĩ¬
guit incendiũ. Saura. Lacͥtus
qui qnͣdo senescit cecant᷑ oculi
eius ⁊ itrat in foram̃ ꝑietis
aspicientis contͣ orientẽ ⁊ orte
sole intendit ⁊ illiũatur. Stel¬
lio decolore inditũ nom̃ habet.
Est enĩ tgore pitus: lucentro
guttis ĩ mod̾ stelaꝵ. De qͦ oui
diꝰ. Aptũq colori nom̃ ħt ua¬
ris stellatus corꝑe guttis: Dic
aũ scorpionib adeo ꝯͣrius tͣdit᷑
ut iuso eo pauorem his afferat¬
⁊ torporem. Sũt ⁊ alia serpen¬
tiũ gen̾a. ut ad modite elefan¬
tie camedracontes. Postremo ꝙͣ
Nam qnͣdo st̃ frigidi uullũ
tangũt. Unde ⁊ uenena eorũ
plus die qmͣ nccent. Torpent
enĩ noctis algore ⁊ m̾ito qr fri¬
gidi st̃ nocturno rore. In se enĩ
addut᷑ uaporem corꝑis gelide
postes ⁊ nat᷑a frigride. Unde
⁊ hyeme in nodos torpent esta¬
serpentium ueneno ꝑcutitꝰ᷑.: pͫ
obstupescit: ⁊ postẽa uͥ ĩ illo

Expanded text:
et non solum, quia non urituret non solum, quia non uriturguit incendium. Saura lacertus, qui quando senescit, caecantur oculi eius, et intrat in foramen parietis aspicientis contra Orientem, et orto sole intendit et inluminatur. Stellio de colore inditum nomen habet; est enim tergore pictus lucentibus guttis in modum stellarum. De quo Ovi aptumque colori Nomen habet, variis stellatus corpore guttis. Hic autem scorpionibus adeo contrarius traditur ut viso eo pavorem his adferat et torporem. Sunt et alia serpentium genera; ut ammodytae, elephantiae, chamaedracontes. Postremo quaNam quando sunt frigidae, nullum tangunt; unde et venena eorum plus die quam nocte nocent. Torpent enim noctis algore, et merito, quia frigidae sunt nocturno rore. In se enim adducunt vaporem corporis gelidi pestes et natura frigidae; unde et hieme in nodos torpent, aestaserpentium veneno percutitur, primum obstupescit, et postea, ubi in illo
Abbreviated transcription (Latin):
tante exiguitatis stur utcũ
calcatur ñ uideatur. Quiꝰ ue¬
nenũ ante extinguit ꝙͣ sen¬
tiat᷑ ut facies p̃uenta morte
nͨ tristiciam inducat moriti᷑
se quo poeta. Signiferũ iu¬
uenem tirrem sangͥnis au¬
lum torta caput ret ͦ dipses
calcata momordit. uix dolor
aut sensus dentis fuit. Sal
pniga serpens qui ñ uidetur.
⁊ ñ ħeat oculos. Centupeda
a mltitudine pedũ dicta. La¬
certus reptile genus ÷ uoca¬
tus ita qd̾ brachia ħeat. Ge¬
nera lacertoꝵ plura. ut bo¬
trax. Salamandͣ. Saura. Stel¬
lo. Botaga dicta. qd̃ rane
hẽat faciem. NIam greci ra¬
cuiꝰ int̾ omĩa uenenata iuis ma¬
xrmia ẽ. Cet̾a enĩ singulos fe¬
runt. hec płimos ꝑitꝰ int̾init᷑
Nam si arbori irrepserit oĩa
ponia inficit ueneno ⁊ eos qui
ederint occidit. Qͤ etiam si in
puteo cadat uis ueneni eiꝰ po¬
tantes int̾ficit. Ista ꝯtͣ incendia
repugnãs. ignes sola aĩalitm
extinguit. Niuit .ii. in mediis
flãmuis sine dolore ⁊ ꝯsũptiõe

Expanded text:
exiguitatis fertur, ut cum calcatur non videatur. Cujus venenum ante exstinguit, quam sentiatur, ut facies praeventa morte, nec tristitiam induat morituri. De quo poeta: Signiferum juvenem Tyrrheni sanguinis Aulum Torta caput retro Dipsas calcata momordit. Vix dolor, aut sensus dentis fuit. 33. Solpunga, serpens est quae non videtur. et non habeat oculos. Centupeda, a multitudine pedum dicta. 34. Lacertus, reptilis genus est, vocatus ita, quod brachia habeat. 70 Genera lacertotrax, salamandra, saura, stellio. Botrax dicta, quod ranae habeat faciem; nam Graeci raus inter omnia venena vis maxima est. Caetera enim singulos feriunt: haec plurimos pariter interimit; nam si arbori irrepserit, omnia poma inficit veneno, et eos qui ederint occidit, quin etiam si vel in puteum cadat, vis veneni ejus potantes interficit. Ista contra incendia repugnans, ignes sola animalium exstinguit. Vivit enim in mediis flammis sine dolore et consumptione,
Abbreviated transcription (Latin):
cris serpens inflexuosa q̃ sẽ¬
per iter rectum efficit. De qͣ
lucanꝰ. Et semꝑ recto lapsu
pens. q̃ semꝑ in cauda ambu¬
da sulcare parias. Boas ang̾
ĩuectit.⁊ sugens int̾imit
atq inde abouim de popula¬
tõne boas nom̃ accep̃. Iacul
serpens uolans. De qͦ uicanꝰ.¬

Expanded text:
chris, serpens inflexuosus, qui semchris, serpens inflexuosus, qui semper iter rectum efficit. De quo Lucanus: Et semper recto lapsurpens, qui semda sulcare parias. Boas, anguinnectit et sugens interimit, atque inde a boum depopulatione boas nomen accepit. Iaculus serpens volans. De quo Lucan
Abbreviated transcription (Latin):
luc̾ne. Endrys coluuer ĩ aqͣ
cant. Ydros aqͣtił s̾pens a gͦ
icti obturgescũt. Cui quidam
morbũ boam dicunt eo qd̃ fi¬
mo boius remedietur. ydra dͦ¬
co młtoꝵ capitum qͣlis fuit ĩ
lerna palude ꝓuincie archa¬
die. Hec latine excedra dr̃ qd̾
uno ceso tͥa capita extresce¬
ꝯstat ydram locum fuisse euo¬
mentẽ aqͣs. uastantẽ uicinam
ciuitatem. In qͦ uno meatu clau¬
so multi erumpebant. Qͦd her-¬
cules uidens loca ipã exussit.
⁊ sic aq̃ clausit meatꝰ. Nam¬
ydra ab aqͣ dicta÷. Celidͦs ser¬
pens qͥ ⁊ cersidros qrͣ cerigni¬
qr ⁊ inaqͥs ⁊ int̾ris morat᷑ͦ
Nlam cirson dñt greci t̾ram.
t̾ram fumare facit. Qͣm ac
macer describit. seu t̾ga ex¬
spirant spumantia uiꝰ. gen
tͥga fumat qͣ deter labitur
anguis. Et lucanꝰ. Tractiq
uia fumante celidri. Semꝑ
aũ directꝰ amibulat. Nlam si
torserit se dũ currit. statim
cumq enĩ fonte fu̾it eũ ue¬
neno ĩmmiscet. De qͦ lucanꝰ.
Binnatrix molator aqͤ. Cen¬

Expanded text:
sunt. Enhydris, coluber in aqua cant. Hydros aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt. Cujus morbum quidam boam dicunt eo, quod fimo bovis remedietur. Ydra draco multorum capitum, qualis fuit in Lerna palude provinciae Arcade; sed Latine excetra dicitur, quod uno caeso tria capita excrescestat hydram locum fuisse vomentem aquas vastantes vicinam civitatem, in quo uno meatu clauso multi erumpebant: quod Hercules videns loca ipsa exussit et sic aquae clausit meatydra ab aqua dicta est. Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigniet in aquis et in terris moratur. Nam cirson dicunt Graeci terram, terram fumare facit. Quam sic Macer describit: Seu tspirant fumantia virus / seu terra fumat qua taeter labitur anguis’ et ipse Lucanus ‘tractique via fumante chelydri’. Semper autem directus ambulat: nam si torserit se dum currit, statim uocunque enim fonte fuerit, eum veneno immiscet, de quo Lucanus: Et Natrix violator aquae. 26. Cen
Abbreviated transcription (Latin):
res dicta qd̾ colorem harene
habeat. Ne qͣ poeta. souͣ par¬
uus pictus maculis tenfanus
antes xolor exutis ato indis¬
engua serpens q̃ ñ solũ fer¬
corpus s ⁊ ossa ueneno ꝯsu¬
mit. Cuiꝰ poeta sic memienit.
Ossaq dissoluens cũ corꝑe

Expanded text:
es dicta, quod colorem arenae habeat. De qua poeta: Quam parvis pictus maculis Thebanus Ophites Concolor exustis, atque indisexigua serpens, quae non solum corpus, sed, et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit: Ossaque dissolvens cum cor
Abbreviated transcription (Latin):
N Guis uocabłm oĩũ serpen¬
tiũ genꝰ qd̾ plicari ⁊ ꝯtorq̃¬
ri potest. Et inde anguis qͦd
angulosus sit ⁊ nũꝙͣ rectus. An
Colubrũ ab eo dictũ qd̃ colat
umibͣs. uł qd̾ in lub̾cos tͣctus
flexib sinuosis labitur. Nam
lubricum dr̃ qͥcqͥd labitur dũ
tenit. ut piscis ⁊ serpens. Ser¬
pens aũ nom̃ accepit qr occul
accessib serpit. ñ aꝑtis passibꝰ
s sqͣmarũ minutissimis nisi¬
b repit. Illa aũt seqͣtuor pedi¬
b nitunt᷑ sic̃ lacti ⁊ steliones
ñ serpentes s reptilia noĩant᷑.
Serpentes aũ reptilia st̃. qr uen¬
tre ⁊ pectore reptant. Qͦrũ tot
uenena. qͦt gen̾a. tot ꝑinties
qͦt spẽs tot dolores qͦ colores ha¬
bentur. Draco maior cũctoꝵ ser¬
pentiũ siue oĩum aĩantiũ suꝑ
t̾ram. Hũc greci drac᷑ontã uo¬
cant. Inde ⁊ diriuatũ ÷ in la¬
tinũ ut draco dice̾tur. Qͥ sepe
ab speluncis abstractus f̾tur
ĩ aerem. contitat᷑ q ꝓpt̾ eũaer.

Expanded text:
nguis vocabulum omnium serpentium genus quod plicari et contorqui potest; et inde anguis quod angulosus sit et numquam rectus. AngColubrum ab eo dictum, quod colat umbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, serpens. Serpens autem nomen accepit quia occultis accessibus serpit, non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit. Illa autem quae quattuor pedibus nituntur, sicut lacerti et stiliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia ventre et pectore reptant. Quorum tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores habentur. Draco maior cunctorum serpentium sive omnium animantium super terram. Hunc Graeci draconta vocant. Unde derivatum est in Latinum, ut draco diceretur. Qui saepe ab speluncis abstractus fertur in aerem, concitaturque propter eum aer.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ occidit. Nichil .n. pareusil¬
le rerum siue remedio ꝯstiti¬
it. Est aũ longitudie semi¬
pedalis abbis maculis linea¬
tꝰ. Regun aũ sic̃ stõrpioẽs
lĩt. Sibilis idem⁊ q rregu¬
poideat uł exurat.  Iaea¬
tur aũ qd̃ mascuiꝰ ore ĩ ser
tourꝑe sem̃ exspuat. illa a
ex uoluptate libidinis in
rabiem u̾sa cap̃ maris ore
recepto p̾cidit. Ita fit ut pa¬
rens ut̃q pareat. mascuiꝰ¬

Expanded text:
 occidit. Nihil enim ille parens rerum sine remedio constituit. Est autem longitudine semipedalis, albis maculis lineatus. Reguli autem sicut scorpiones iunt. Sibilus idem est et regumordeat vel exurat. Detur autem, quod masculus ore inserto viperae semen exspuat, illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa caput maris ore ceptum praecidit. Ita fit, ut parens utraque pereat: mascu
Abbreviated transcription (Latin):
ri nuo totũ or¬
bem sigc̃at. plurali uͦ singłas ꝑ¬
tes. Cuiꝰ noĩa diu̾sa dat rõ. Nã
t̾ra dicta a suꝑiore ꝑte qͣ terit᷑.
humꝰ ab inflori uł humida t̾ra
ut sb̃̾ mari. Tellus aũ. qr fructꝰ
eiꝰ tollimꝰ. Hec ⁊ ops dicta eo qd̃
opem fert frugib. Eadẽ ⁊ arua
ab arando ⁊ colendo uocata. IDrie
aũ t̾ra ad distinctionẽ aqͤ arida.
nũcupat᷑. sic̃ scͥptura ait. Qͦd

Expanded text:
ri numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem aquae arida nuncupatur, s
Abbreviated transcription (Latin):
oritas aũt uocatur qd̾ ñ sit̾re¬
na s celestia tantum agantur
atha festiuitatum õtum pri¬
maat. de cuiꝰ uocabulo iã suꝑiꝰ
ditum est. Penthe costen sicut
ipistha. aput hebreos celebris
dies erat. qd̾ post quimq decadaᷤᷤ
pusche celebrat᷑. Unde ⁊ uocabu¬
lum sumpsit. Penta enĩ grece
anq latie. In quo die scom le¬
gem panes ꝓpostionis de noiuis
frugib osfẽbant᷑ cuiꝰ figam ã¬
nis iubeleus intestam̃to ueti
gessit. qui nũc it̾um ꝑ figuram
reꝓmissionis et̾nam requiem p̾

Expanded text:
britas autem vocatur quod non ibi terrena, sed caelestia tantum agantur. Pascha festivitatum omnium prima est, de cuius vocabulo iam superius dictum est. Pentecoste, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae colebatur; unde et vocabulum sumpsit. Πέντε enim Graece quinque, in quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur. Cuius figuram annus iubileus in Testamento Veteri gessit, qui nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem p
Abbreviated transcription (Latin):
Onde ⁊ ap̃ latmos est diriua¬
tum. Etas aut̃ ꝓprie duob
modis dr̃. Aut enĩ hõĩs sic̾
infantia iuuentꝰ. senectus. aũ
mũdi cuiꝰ pͥma etas est ab a¬
dam us ad noe. scła a noe
us ad abraham. t̾cia ab apͨ¬
ham us ad dauid. qͣrta a dd̾
us ad tͣnsmigͣtionẽ uide. i
ad aduentum saluatoris ⁊̃ car¬
nem. Sexta que nẽ agit᷑ us
quo mũdꝰ iste finiatur: qͣrũ
decursus per gñones ⁊ regna
ita inspicitur. xii

Expanded text:
Unde et apud Latinos est derivatum. Aetas autem proprie duobus modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmiad adventum Salvatoris in carne; sexta, quae nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Quarum decursus per generationes et regna ita inspicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
liam ⁊ ioħ̃em. cenobite apss
muttant᷑. Heremite hii st ꝰ
⁊ anachorite. ab hom̃n ꝯspeti
remoti. heremũ ⁊ desertas so
pat᷑. Qͦd paulꝰ romanis scai¬
bens exposuit dicens. m qru
duab usus lingius. Dit̃ en
albba siro noĩe patrẽ: ⁊ rursus¬

Expanded text:
 Joannem, coenobitae apostolos imitantur. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solpater. Quod Paulus Romanis scribens exposuit dicens: In quo duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro nomine patre
Abbreviated transcription (Latin):
hñtes iuditiũ fideles recipiũt
respuunt infideles. De mona
onachus greca ethi chis.x¬
molo᷑ uocatꝰ eo qd̾ sit sm¬
ritas dr̃. Ergo si solitaruis ĩ¬
tptat᷑ uetabulũ monachi q
facit turba qui soiꝰ est. ole

Expanded text:
ntes iudicium fideles recipiunt, respuunt infideles. De monachis . onachus Graeca etymologia vocatus, eo quod sit siritas dicitur. Ergo si solitarius itatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura
Abbreviated transcription (Latin):
cofitus grece latme nouellꝰ
⁊ nidis fidelis uł nꝑ rena¬
tus int̾p̃tari pot̾. Chathecu¬
nam fidei audit. nͨ dũ tñ¬
lapm̃ recepit. Nam cathecu¬
petens uocat᷑ qr ꝑ istruttio¬
nem fidei competit grãm xp̃i.
Inde ⁊ a petendo competentes
uocati. Laicus ppłaris. Laos.
qui miscebat᷑ ppłõ dei. Expli¬

Expanded text:
Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus, interpretari potest. Catechunam fidei audit, necdum baptismum percepit. Nam catecpetens vocatur, quia post instructionem fidei competit gratiam Christi. Inde et a petendo competentes vocati. Laicus, popularis. Laos equi miscebatur populo Dei, Grae
Abbreviated transcription (Latin):
tin̾e qͤaut. ⁊ sine lapsu piculoꝵ
fructus suos sustineant. ac sese
uaga ꝓceritate diffundant. Co
ligant ⁊ ꝯp̾hendũt ne longuis
laxati palmites uentoꝵ flati¬
b dissipent᷑. Oue dicte qd̾ in¬
tͥnsecus humore sint plene suc¬
coq ⁊ pinguedine. Nam hiũ

Expanded text:
t, et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant, ac sese vaga proceritate diffundant. 12. ligant, et comprehendunt, ne longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. 13. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sunt plenae, succique et pinguedinis. Na
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ plautꝰ in milite tare.¬
głoso ait. Itane nos nr̃amq fa¬
miliam ab eis ex̾citam. Et ubi
Su pͣ ait. Plus iudeas ualgis ꝙͣ
sabiis. Demq õs uictant eũ. ihic¬
tare enĩ dicimꝰ cimiũ fac̾e. Nal¬
gia u̾o st̃ labelloꝵ obtortiones
nus ait. Obtorto ualgit᷑ labello.
Quid sunt summates. Qͥd sint
ssimpolones. Quid sit Oaneum.
ummates dñr uiri potentes¬
Ganeũ ilꝰ tab̾na ẽ. Unde ⁊ sat̾us
in comedia piscatoria ait. Sum¬
mates uiri simpolones facti sũt
ganei Ed sit presegnma.
Reseginina st̃ ꝑtes corꝑis mci
resegminib amputatis. Qͥd sit¬
suit dicti. Qͥd sit tistella. Qͥd sint
¶Qurd sit pecuatũ. Qͥd sit aricinas.
eradicare. Aricinas. testeas. uł ar¬
gilleas pecuatũ stultũ. Qͥd sit a

Expanded text:
unde et Plautus in milite gloso ait: ‘Itane nos nostramque familiam habes exercitam’, et ubi supra ait: ‘Plus uideas ualgis quam sabiis, denique omnes nictant eum’; nictare enim dicimus cinnum facere, ualgia uero sunt labellorum obtortiones onius ait: ‘Obtorto ualgiter labello’. Quid sint summates, quid sint simpolones, quid sit ganium. Summates dicuntur uiri potentesganeum uero taberna est, unde et Sutrius in comedia Piscatoria ait: ‘Summates uiri simpolones facti sunt ganei’. Quid sint praesegmina. Praesegmina sunt partes corporis iaesegminibus amputatis’. Quid siticti. Quid sit cistella, quid quid sit pecuatum, quid sit aricinas. eradicare, aricinas testeas uel argilleas, pecuatum stultum. Quid sit a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes st̾. Ex quib pͥma ꝑs ori¬
entasis ẽ: unde alique stelle
oriunt᷑. Scd̾a occidentalis: uͥ
nobis atique stelle occidunt.
Tercia septempͥonalis uͥ sol
ꝑuenit ĩ dieb maiorib. Qͣr¬
ta australis: ubi sol ꝑuenit
noctib maiorib. Oriens aũt
ab exortu solis est nũcupatus.
Ocadens qͥt diem faciat occide
atq int̾ure. Abscondit enĩ lum̃
mũdo ⁊ tenebras suꝑ induc̃.
Septẽtrion aũ auii. stelis an¬
uocatꝰ que in ipõ reuolute ro¬
tantur. Hic ꝓpͥe ⁊ uertex dicit̾
eo qd̾ u̾tit᷑. Meridies aũt uo¬
catur. uł quia ibi sol facit me¬
diũ diem qrͣ medidies: uł qr
tuc̃ purius micat echer. Me¬
rum añ purum dr̃. Sũt ⁊ a¬
lia septem climata celi qͣsi
.uii. linee ab oriente mocciden¬
tem sub quib ⁊ mores hoĩm
dispares. atq aĩalia sp̃alit̾ di¬
u̾sa nascunt᷑ que uocata st̃ a
locis quib famosis. Qrũ pri¬
mũ est merois: scd̾ł somis
ertum rodus. qͥntuͣ ellespon¬

Expanded text:
quibus prima pars orientalis est, unde aliquae stellae oriuntur. Secunda occidentalis, ubi nobis aliquae stellae occidunt. Tertia septentrionalis, ubi sol pervenit in diebus maioribus. Quarta australis, ubi sol pervenit noctibus maioribus. Oriens autab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis avocatus, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie et vertex dicitur eo quod vertitur. Meridies autem vocata, vel quia ibi sol facit medium diem quasi medidies, vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitur. Sunt et alia septem climata caeli, quasi septem lineae ab oriente in occidentem, sub quibus et mores hominum dispares atque animalia specialiter diversa nascuntur, quae vocata sunt a locis quibusdam famosis; quorum primum est Merois, secundum Syene, quartum Rhodus, quintum Hellespon
Abbreviated transcription (Latin):
li due st̃. oriens ⁊ occasus. Nã
una porta sol ꝓcedit. alia se
recrꝑit. De gemina facie celt
acies celi uł caput. orienta¬
lis regio. ultima septem¬
tonalis: de qͣ lucantis. Sic m̃¬

Expanded text:
li duae sunt, oriens et occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipit. De gemina facie caeli . Facies caeli vel caput orientalis regio, ultima septentrionalis. De qua Lucanus 4,
Abbreviated transcription (Latin):
onib quedam ꝑtes temꝑie su¬
a incolunt᷑: q̃dam iminanita¬
te frigoris aut caloris mha¬
bitabiles existunt. Que ideo¬
in ctumductione spere existt̃
Quoꝵ pͥmus cculus idõ articͥ
appellat᷑ eo qd̾ intͣ eum arcto¬
rum signa inclusa ꝑspiciã
cͥcaiuens sol aquilonis finib
estatem facit ⁊ ultͣ cͥculum
ñ transit. S statim reu̾titur¬
⁊.in de tropitus appellat᷑. Ter¬
cius c̾culus eunerinꝰ qui a la¬
tinis idõ equinoctialis appei¬
lat᷑ eo qd̾ sol cum ad eum or¬
beni ꝑuen̾it. Equinoctiũ fac̃.
Euneriꝰ enĩ latine dies dicit᷑.
atq nox. quo cirtuso dinudia
spere ꝑs constituta ꝑspicit᷑.
Qrtus circulus autarticus uo¬
cat᷑ eo qd̾ ꝯtͣrius sit c̾culo quẽ
articon uocamꝰ. Qntꝰ circulus
his qui ad aquilonẽ st̃ facit¬
⁊ estatem. his qui in austͥ ꝑti

Expanded text:
onibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam immanitate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt. Priin circumductione sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciueo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertituret inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus t, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. quib solet ignis extĩgui.
oleo extingrat᷑ quo solet ignis
ñ pot̾ adherere fortiꝰ nisi calce
⁊ ẽ gretum nom̃. Plura eiꝰ gen̾a.
Dĩum aũ optiniũ de lapide spe¬
⁊ coronis gͣcissimus. Arena au a¬
riditate dicta. ñ ab adħendo ĩ fa¬
bricis ut quidam uolũt. Hiuiꝰ ꝓ¬
batio si manu ĩp̾ssa stridet. aut
si in uestem candidam sꝑsã ni¬
thil sordis relĩqͣt. Columpne ꝓ
longitudie ⁊ rotunditate uocate.¬

Expanded text:
ditur quibus solet ignis extingui, oleo extinguitur quo solet ignis non potest adherere fortius; nisi calce et est Graecum nomen: plura ejus genera; omnium autem optimum de lapide speet coronis gratissimus. 21. Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio si manu impressa stridet, aut si in vestem candidam sparsa, nihil sordis relinquat. 22. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ marmoris. Unde ⁊ marmo¬
rati parietes ⁊ crustati dm̃r. Qͥ aũ
marmora secanda in crustas exto¬
gitau̾int ñ constat. Fũt aũ are¬
na ⁊ ferro serraq in p̾tenu linea
p̾mente arenas tractuq ip̃o secan¬
te sed crassior arena plꝰ erodet mͣr¬
moris. Nam tenuis fabricis ⁊ po¬
lituris accomodata est.uii.

Expanded text:
t marmoris; unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata est. De
Abbreviated transcription (Latin):
Antiqͣrõ erat columpnaꝵ altitudi
nis ⁊ latitudmis int̾ se distantes
Qͥntum genus ẽ earum qͤ uocan¬
tur atticẽ. qͣt̾nis angulis aut am¬
ses fulture st̃ columpnaꝵ qͤ a fũ¬
dam̃to consurgunt ⁊ suꝑposite fa
brice sustmẽt pondꝰ. Bases aũ no¬
Capetella dicta qd̾ sint columpna¬
rum capita. qͣsi suꝑ collum caput.
Epistilia qͣt suꝑ st̃ qͤ suꝑ capitel¬
tur .i. cedantur. Unde ⁊ pauor qͥa
cedit cor. Ostracus ẽ pauim̃tũ tes¬
taciũ eo qd̾ frattis testis calce ad¬
mixta feriatur. Testam enĩ gͤci

Expanded text:
ltitudinnis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amses fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superposibrice sustinent pondus, bases autem noCapitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capiteltur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
dimuuitiuũ tigillum. Lat̾culi
uꝰ uocati qͥd̾ lati forment᷑ cͥcũac¬
tis undiq qͣtuor tabulis. Lat̾es
aũ crudi st̃ qui ⁊ ipĩ inde noĩati
qd̾ lati ligneis formis efficiũt᷑.
Qͦrum crates dicunt᷑. in quibꝰ hi¬
tum ꝓ hisdem lat̾ib crudis spor¬
tare solent. Sunt enĩ ꝯiexioẽs
uocatum qͥdam ꝑ antifrasm pu¬
tant qd̃ ñ sit mũdum. Nam
om̃e lotura mũdum ẽ. Calcis ui¬
ua dicta. qr dum sit tactu frigida

Expanded text:
diminutivum tigillum. Laterculi diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati quod lati ligneis formis efficiuntur. Quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro isdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim conexionesvocatum quidam per antiphrasin putant quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Calcis viva di
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Isfungia lapis ꝯeretꝰ ex aqͣ leiis
ac futulosus. ac cam̾is aꝑtꝰ. Silex
durus lapis ex cuiꝰ gen̾e uigͥ silices¬
optimi quib dã in locis ⁊ rubentes.
Abbi silices ꝯtͣ uetustatẽ ĩ corrupti
Idẽ ⁊ ĩ monum̃tis scuipti. ⁊ ĩcorrupti
ꝑmanẽt. quib n ignis quidẽ nocet
Tiam ex his etiam forme fũt .ĩ dbͦ
erafindunt Diridis suex uehem̃
tͥ ⁊ ipse igni resistens. s nusꝙͣ copi¬
osus ⁊ iĩuenit᷑. lapis nõ saxũ ẽ pal¬
lidꝰ ĩ cem̃to raro utilis. Globꝰ ꝯtra
ĩurias fortis. ⁊ ĩ structura ĩfidꝰ nsi
fiut multa suffrenatiõẽ deurtꝰ.
Fuuiatilis silex semꝑ ueluti ma¬
dens ẽ. Hũc estate echibe oportet.
nec aute bienniũ inserere ĩ structu¬
ris domoꝵ. Sictiliũ oꝑum ad pier¬
tes ⁊ fundamẽta qͤ coctis lat̾culis
ad tecta imbraculis tegulisq aptant.¬
Tegule uocate qd̾ tegant edes ⁊
imbrices qd̾ accipiant imbres. Te¬
gule aũ pͥme positionis nom̃ cꝰ

Expanded text:
. Sfungia, lapis creatus ex aqua, levis et fistulosus et cameris aptus. Silex est durus lapis, ex cuius genere nigoptimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantuTegulae vocatae quod tegant aedes, et imbrices quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
rare dicebant. Constat aũ constͣitio
firdam̃to lapidib. calce. arena ⁊ lig¬
nis fundam̃tum dictũ qd̃ fund̃ sit
edificii. Idem ⁊ cem̃tũ a cedendo dic¬
tum qd̃ trasso lapide surgat. Lapi¬
des instracturis apti alb. tibtmꝰ
tabilis in oꝑe ẽ ita ut meo qͣ ĩ lig¬
no litc̾e scͥbant᷑. Tiburtmꝰ aloco ita¬
lie dutus. q̃ dũ fit ad fabricam fortis
uapore tam̃ dissilit. Tofus edificiis
mutiis .ẽ. fundam̃tis aptꝰ mortaliͭ ͤ
⁊ mollitia. Ex estu enĩ ⁊ halituma¬
ris feritur ⁊ ab̾atur mibrib: Are¬
nati lapis concretus maris arenis.
Hie ⁊ bibulus dr̃ Seruat enĩ hu¬
morẽ acceptũ. Idem ⁊ i betica ga¬
ditais ab msuia cceam ubi płamꝰ
iugris durus atq fortissimꝰ. Cõale¬
Asꝑrimꝰ ⁊ int̾dũ fistulosꝰ. Columbi¬
n acolore auis nũcupatꝰ nata᷑ uici

Expanded text:
rare dicebant. Constat autem constructio rare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum quod fundus sit aedificii. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, tabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus nigris, durus atque fortissimus. Cochleasperrimus et interdum fistulosus. Columbin
Abbreviated transcription (Latin):
N fabricis ꝑietũ atq tectoꝵ greci
ĩuentorem dedalũ asserũt. Iste emĩ
p̾mꝰ didicisse fabricam a minerua
dr̃. Fabros aũ siue artifices. greci
tectonos uocant .i. instructores. Ar¬
chitecti aũ cem̃tari st̃ qͥ dispomĩt
hõ qͣr sapiens iuqͥt architetus fun¬
dam̃tum posui. Mationes dicti a ma¬
chmis i quib insistunt ꝓpt̾ altitu¬
dinẽ parietum. De dispositior Ie
dificioꝵ ꝑtes st̃ tres. dispositõ.
ꝯstruactio uenustas. Dispositio
tio uocata eo qd̾ inst̾ngat ⁊ coherere
faciat: ut lapides luto ⁊ ligna ⁊ la¬
pides ĩuicem sibi. Nam ⁊ tinctio fꝰ¬
ri m aqmͣ. instructura ẽ. Nisi enim
candens tinguat᷑. stͥngi ⁊ coherere
ñ pot̾ fr̾um. Item constructio a mul¬
titudine lapidũ ⁊ lignoꝵ dicta in¬
de ⁊ strues. Aluid ẽ enĩ edificatio. ã
mstauratio. Nlam edificatio nouacõ
structio ẽ. Instauratio uͦ qd̃ repatur
ad istar poris. Nam nistar ꝑ uet̾es
ꝓ silitudine ponebant. Inde ⁊ instau¬

Expanded text:
 Fabricis parietum atque tectorum Greci inventorem Dedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Greci tectonos vocant, id est instructores. Architecti vero cementarii sunt, qui disponunt  sapiens' inquit 'architectus fundamentum posui.' Maciones dicti a machinis in quibus insistunt propter altitudinem parietum. De dispositione . Aedificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio uctio vocata, eo quod instringat et cohaerere faciat, ut lapides luto, et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua strictura est. Nisi enim candens tingatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta, unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio. Nam aedificastructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instau
Abbreviated transcription (Latin):
cari possit. He̾c ẽ atthomꝰ in
athomꝰ. Aniuũ u̾bi gr̃a diui¬
dis in m̃ses. m̃ses in dies. dies
in horas. Adhuc ꝑtes horarum
admittũt diuisionem quous
uenias ad tantum temꝑis puc¬
tum.⁊ qͣndam mom̃ti stillam
ut ꝑ nullam morulãm ꝓduci
possit. ⁊ idõ iam diuidi ñ pot᷑
Hec ẽ athomꝰ temꝑis. In niũis
ut puta. octo diuidũtur ĩ qͣ¬
tuor. Rursũ qͣtuor in duo. Deĩ¬
de duo ĩ unũ. Nuꝰ aũ thomꝰ ẽ.
qr insecabilis ⁊. Sic ⁊ litt̾a. Nã
orõnẽ diuidis in u̾ba. u̾ba in¬
sillabis. Sillabas aũ in litt̾as.
Litt̾a ẽ ꝑs minima athomꝰ est

Expanded text:
t. Haec est atomus in atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam momenti stillam, ut per nullam morulam produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verballabam in litteras. Littera, pars minima, atomus est,
Abbreviated transcription (Latin):
qsdam in mũdo corꝑi
res tam inmutissimas uͥt
uolitari. ⁊ huc atq illuc f̾
l dũr. sic̃ tenuissimi pulue¬
res qui infusus ꝑ fenestras
radiis solis uident᷑. Ex hi
arbores ⁊ h̾bas ⁊fruges õs
ouri. ⁊ ex his ignẽ ⁊ aqͣm ⁊
unuisa gigni atq ꝯstare qͥdã
phi gentiũ putauerũt. Sũt
aũ atthomi. aut in corꝑe aut ĩt̾ꝑe.
añĩ nun̾io. In corꝑe ut lapis. Diui¬
dis eũ in ꝑtes. ⁊ ꝑtes ipãs diui¬
dis in gͣna uelutist̾ harene. Rur¬
sũq ipã harene gͣna diuide in

Expanded text:
asdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana d
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sitatem elem̃toꝵ. ⁊ pulc¬
tudinẽ syderum. Appellatur
enĩ ap̃ eos cosmos qd̾ sigta¬
ite ⁊ oecidentẽ. septemtonẽ.
qmidiem. Oriens ad exorti
ouis ẽ nĩcupatꝰ. Occidens qd̾
pmi faciat occide̾ atq it̾ire.
poscondit enĩ alumẽ rãdo ⁊
paĩ a sepͥtem stelus axisuo¬
at q̃ in ipõ reuolute rotan¬
dur. Hic aprie ⁊ uertex dicit᷑
uis micat ether. Merũ enĩ

Expanded text:
diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod signientem et occidentem, septentrionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex diciturpurius micat aether. Merum enim
Abbreviated transcription (Latin):
q etiam si angłs de celis ałr
euiigłiz au̾it anathema uo¬
uendo noĩata. Nam sectas
dicimꝰ ħitus ammoꝵ ac ĩsti¬
tuta cita disciplimnã uł ꝓposi¬
tu qͥd tenendo secuntur. lõ¬
ge alia in teligionis cuitur o¬
ꝑmantes qmͣ cet̾i. Scisma
a scissura aĩoꝵ uocatũ. Eo¬
dem .ii. cultu eodem ritu cre
dit ut cet̾i solo ꝯg̾gationis
delectatur discidio. Eit aũt
scisma: cũ dñt hoĩes. nos
iusti sumꝰ. nos scĩficamus
ĩmundos ⁊ cet̾a siłia. Suꝑ¬
sticio dicta eo qd̾ sit suꝑflua
aut suꝑstatuta obseruatio.
Alii dicunt a senib qr mł¬
tis amnis suꝑstites ꝑ eta¬
tem delirant ⁊ errant suꝑ¬
stitione qͣdam nescientes
cretius aũt suꝑstitionẽ dicit
S male dic̃. Pereticoꝵ aũt
dogniata ut facile possint ag¬
nosci causas eoꝵ uł noĩa de¬
monstͣre oportuit. De heresi
ex his sequit᷑ confessio qͦs an¬
tea ꝑfidia possidebat. Hebi
transitores dicunt᷑ qͦ noĩe ad¬
monent᷑ ut de peiorib ad me¬

Expanded text:
ue etiam si angelus de coelis aliter evangelizaverit, anathema vonendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum ac instituta circa disciplinam, vel propositum, quod tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam caeteri. 5. Schisma a scissura animorum vocatum. Eodem enim dit ut caeteri, solo congregationis delectatur dissidio. Fit autem schisma cum dicunt: Homines nos justi sumus, nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta, eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant, et errant superstitione quadam, nescientes 0 7. Lucretius autem superstitionem dicit sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresios enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur. Quo nomine admonentur ut de peioribus ad me
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. distat aliquid qd̾ ⁊ sci¬
licet ꝯggari pecora solent. qͥt
⁊ greges ꝓprie dicimꝰ ꝯuocari aͥ
magis ẽ utentium rõne siẽ st̃
ognia a putando pħ̃i noĩa
o appellata od̾ ꝑ eam unri dõ
religamꝰ aĩas nr̃as ad cultũ
diuinũ iuinculo seruiendi: qd̃
u̾bum ꝯpositum ẽ a religendo
.i. eligendo. ut ita ĩ latinũ u¬
deatur religio sic̃ eligio. Tria
st̃ aũt q̃ in religionis cultu ad
de quid credend̾. In spe qͥd̃ spe¬
randũ. In caritate qͣd sit amã¬
dũ. sides ẽ ꝙͣ ueracit̾ creduniꝰ¬

Expanded text:
accepit, distat aliquid, quod scilicet congregari pecora solent, quorum et greges proprie dicimus, convocari autem magis est utentium ratione sicut sunt Dogma a putando philosophi o appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum compositum est a religendo, id est, eligendo: ut ita Latinum videatur, religio, sicut eligio. Tria sunt autem, quae in religionis cultu ad de quid credendum: in spe quid sperandum: in charitate quid sit amadum. Fides est, qua veraciter cred
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ⁊ aĩam int̾ire cũ corꝑe
p̾dicant. Hii qliq tantũ libͦs
ommnẽ abstmnẽtiam. Marbo
illos ĩ oĩ Re salbatizare. Ge¬
mstei diti eo qd̾ de gen̾e abͣ¬
he eẽ se głiant᷑. Nam cũ ĩ ba¬
biloniam uemisset ppls dei
plerics relimqũtes uxores.¬

Expanded text:
et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros omnem abstinentiam. Marbonillos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abrahae se esse glorientur. Nam cum in Babylonia venisset populus Dei, pleri
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ econtͣrio despitio. Dees
enĩ pes. Nullaq ꝓgrediend
facultas est. quia dũ quisq
pcc̃m amat futaͣm głam nõ
sperat. Caritas grece. latme
dilectio int̾pr̃. qd duos ĩ se
mliget. Nam dilectio adu¬
dit ⁊ sperat. Qaũ ñ diligu
qmͣiuis młta bona faciat fru¬
tra laborat. Om̃is aũ dilectõ
carnalis ñ dilectio s magis
amor dici solet. Dilectionis
ꝓi solet. De heresi ⁊ scismati
eresis grece ab electõne
tur. ut phi peripatetici a ca¬
demici. ⁊ epicurei. ⁊ stoici uł
sic̃ ali qͥ ꝑu̾sũ dognia cogitã¬
tes arbitͥom suo de eccͣa reces¬
serũt. Inde gͦ ħesis dcã gͤca

Expanded text:
 contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a dudit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis accipi solet. De haeresi et schismate . Haeresis Graece ab electione tur, ut philosophi Peripatetici, Academici, et Epicurei et Stoici, vel sicut alii qui perversum dogma cogitantes arbitrio suo de Ecclesia recesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
grecis aũ lut̾is duas mutuant
s ꝓx. duas .sł. pone bant ut
hilarissat. Pro .ꝙ. u̾o .i. scͥbebãt.
Unicuiq aũt litt̾e .iͦiͬ. accidunt.
Nom̃ quo uocet᷑. Figura. qͦ ca¬
ractere signet᷑. Potestas. que uo¬
calis q̃ consonans hẽatur. Aqui¬
b ⁊ ordo adicit᷑. idẽ. que p̾cedit.
que sequit᷑. ut. a. pͥor sit. seqñs
b. A. aũ in omĩb gentib ideo
pͥor est. Litt̾arũ ꝓ eo qd̾ nascenti
aũt litt̾arum gentes a sono ꝓpͥe
lingue dederunt. notatis oris so¬
nis atq discretis. Nam post ꝙͣ
eas aĩadu̾terũt. ⁊ noĩa illis ⁊ fi¬
guras ĩposuerunt. Figuras aũ
ꝑtim ex placito ꝑtim ex sono
lat̾arũ formauerũt. ut puta .l.
⁊ o. qͣrum uusꝰ sic̃ exilis sonus
ita tenus regur uirguła. alt̾ui
pugius sonus. sic̃ ⁊ plena fi¬
gura. Potestatem aũ nata᷑: uo¬
luntas ordinẽ dedit. Int̾ figas
lut̾arũ ⁊ apicem uet̾es dix̾unt.
Apicem dem̃ ꝓpt̾ qͥd long̾e sit
a pedib. ⁊ i cacumine lute

Expanded text:
Grecis duas litteras mutuauit sed pro Z duas S ponebant, ut 'hilarissat'; pro Y vero I scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adicitur, id est quae praecedit, quae sequitur, ut A prior sit, subsequens B. A autem in omnibus gentibus ideo prior esautem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt, notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras imposuerunt: figuras autem partim ex placito, partim ex sono litterarum formaverunt, ut 12 puta i, et o, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula; alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura, voluntas ordinem dedit. 18. Inter figuras litterarum et apicem veteres distinxerunt: apicem dictum pro eo quod longe sit a pedibus, et in cacumine litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ idõ digãmon dr᷑: quia dupłx
est ad instar litt̾e.. E. q̃ duplicẽ
gãmã ht̃ ad cuiꝰ similitudinem
ꝯiunctas uocales digãmon appel¬
lari gͣmatici uoluerũt. ut uotũ.
uirgo. Int̾ semiuocales autẽ q̃¬
dam liquide dnrͣ. ꝓpt̾ea quia int̾¬
dũ inuna sillaba post posite ali¬
is consonantib deficiũt ⁊ a metͦ
ex cludunt᷑ ex quib due ap̃ la¬
tinos liquescũt .l. t .r. ut flatꝰ
⁊ fragor. Belique .m. ⁊ .n. ap̃ gre¬
⁊ legittime nominant᷑ illa rõne¬
.s. uł qd̾ ab .e. uocali incipĩt ⁊
ĩmutum sonũ desinũt. ut sunt
cipiunt. ⁊ in uocalem .e. desmñt
ut st̃ mute . h. aũ litt̾a ꝓ sola
aspiratione adiecta postea est.
Unde ⁊ a plerisq aspiratio puta¬
tur eẽ ñ licta. Que ꝓ inde aspi¬
rationis nota dicit᷑ : qr uocẽ ele¬
uat. Aspiratio enĩ ẽ sonꝰ uberlꝰ
eleuatꝰ. cuiꝰ ꝯtͣria est. ꝓsodia so¬
nꝰ equalit̾ flixus. R. litt̾ant sa¬
lustius ludi magr̃ pͥmꝰ latinis

Expanded text:
r, quia duplex est instar f litere, que duplex gamma habet, ad cuius similitudinem coniunctas vocales, digammo appellari grammatici voluerunt ut votum, virgo. Inter semivocales autem quedam liquide dicuntur, quia interdum in una sis consonantibus deficiunt, et a metro excluduntur. Ex quibus duae apud Latinos liquescunt, l et r, ut fragor et flatus. Reliquae m et n apud Graeet legitimae nominantur, illa re vocali incipiant et in mutum sonum desinant, ut sunt cipiant et in vocalem e desinant, ut sunt mute. H, autem litera pro sola aspiratioUnde et a plerisque aspiratio putatur esse, non littera, quae proinde aspirationis nota dicitur, quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonus aequaliter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ. Cõiuncte aliis pingiuus
int̾ duas uocales ĩuenit᷑ pro
duab ꝯsonantib hẽtur ut
Uocalis enĩ ñ est: qr .i. sequit᷑.¬
Quia. Consonans ñ est: qͥa

Expanded text:
unius. Conjunctae aliis pinguius inter duas vocales invenitur, pro duabus consonantibus habetur, ut Vocalis enim non est, quia i sequitur; consonans non est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
culũ latini uocãt qd̃ eiꝰ tirsi ser
radicis suctꝰ acuat uisũ. Cuiꝰ
u̾tus tͣdit᷑ ut serpẽtes ãnuam
senectutẽ eius gustu deponãt
Hoc holus greci maratron uo¬
cant. Ligurticum a regione
nom̃ accepit. Nascitur enim
płimũ in liguria. odore aroma¬
ut greci dñt siue ut latini a
uesũ. ħba omib cogͥta ac̾rime
fu̾ens mictualis. Auetũ. Cummi¬
nũ. Coriandrũ ex greco noͤ sũp¬
tũ. qd̾ illi corian uocant. cuiꝰ se¬
men indulci uino datũ ꝓmoreᷤᷤ
reddit in uen̾em. si supͣ modũ
dederis am̃tiam nutͥt. Cauos ⁊̃
ex coriandro infici tͣditũ ẽ. Ab¬
rotanũ. Cerefoliũ. Buta. dicta
qd̃ sit flientissima. Cuiꝰ alt̾a a¬
grestis. atq uirtute acͥor s utͤ¬
uenens repugnare mustele do¬
cent. ⁊  dum cũ serpente dimi¬
cauerint cibo eiꝰ armant᷑. Saliua
Inula qmͣ rustici alam uocant.
radice aromatica. odoris sũmi.
leui atmonia. Menta. huiꝰ gn̾a
sex.
Rimꝰ

Expanded text:
culum Latini vocant quod eius thyrsi seu radicis sucus acuat visum: cuius virtus traditur ut serpentes annuam senectutem eius gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromaον Graeci dicunt sive, ut Latini, nesum, herba omnibus cognita, acerrime fervens, mictualis. Anethum. Cyminum. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi κόριον vocant. Cuius semen in dulce vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utrvenenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huius genera sex. rim
Abbreviated transcription (Latin):
cadere ñ possunt. Immobiles¬
lo fixe ferunt᷑. Sydera dicta
qd̾ ea nauigantes consid̾ando¬
it̾ dirigunt ad cursus ꝯsiliũ
ne fallacib undis aut uen¬
tis alibi deducant᷑. Qͤdam a̾
stelle idc̾co signa dicunt᷑ qd̃
ea naute obseruant in guber¬
nandis remigiis. ꝯtemplan¬
tes aciem fulgorem eoꝵ. quibꝰ
reb status celi futurus osten¬
dit᷑. S ⁊ om̃s hoĩes ea inten¬
duit: ad p̾uidendas aeris qͣli¬
tates ꝑ estatem ⁊ hyemẽ uer¬
nalemq temꝑiem. Ortu enĩ
uł occasu suo c̾tis statiomibꝰ

Expanded text:
cadere non possunt, immobileslo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis, aut ventis alio deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem, et hyemem, vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationib
Abbreviated transcription (Latin):
tur iuxͣ muros. Capillũ uene¬
fluores cobercet. uł qd̾ sit uͥ¬
gulis ngris leuib cũ splen¬
dore qrͣ capilli. Nascit᷑ in aqͦ¬
sis locis. Bubia dicta qd̾ radix
euis sit rubra. Unde ⁊ colora¬
re lanas ꝑhibetur. Ancusa cꝰ
radix cont̾rita digitos int̾ficit
Est enĩ colore sangneo: unde.
etiam putorib ad purpuram
efficiendam usus ẽ. Cameleõ.
que latine uascarago uocatꝰ.
eo qd̃ iuscũ gignat. in qs ad
hereũt aues qͤ ꝓpria uolũta¬

Expanded text:
tur juxtur juxfluores coercet, vel quod sit virgulis nigris lenibus cum splendore quasi capilli. Nascitur in aquosis locis. Rubia dicta quod radix eius sit rubra, unde et colorare lanas perhibetur. Anchusa, cuius radix contrita digitos inficit: est enim colore sanguineo, unde etiam pictoribus ad purpuram efficiendam usui est. Chamaeleon, quae Latine viscarago vocatur eo quod viscum gignat; in quo haerent aves, quae propria
Abbreviated transcription (Latin):
adorem h̾eat ᷤ. fitq breuis t̾req
uicina: Camidrios a gretis appel¬
lata qd̾ sit breuis ⁊ ꝑ t̾ram stra¬
ta ⁊ minuta foliis puissimis.
Neon quidam meditus fuit a quo
poema hͥba ꝑhibet᷑ iuenta. ut
omerꝰ dicit. Hanc quidã glesidẽ
alii dactilosam. a digitoꝵ siłitil ͤ
nascit᷑ in siluis. Bodossos a gretiᷤ
dicta eo qd̃ folia asꝑrima ad mod̾¬
lingͤ bouis habeat: qͤ nurum in
mod̾ ob sapientiam nutͥendã ui¬
no infundenda a uet̾ib memora¬
tur. Conunui quo hylaritatem
p̃bere ftur. ꝓ holere etiam sumi¬
tur. Arnoglossos .⁊ agni lingua
t a romanis plantagos dr̃. qd̃
planta eiuis cito adhereat t̾re.
Hanc multi ꝓ olere uescũt᷑. Per¬
pillus q᷑ ap̃ nos serpillus uocatꝰ.
ꝑ eo qd̾ radices eiꝰ longe serpãt.
Eadẽ ⁊ matͥs animola. ꝓpt̾ qd̾
menstrua moueat. Aristologͥia
dr̃ qd̃ mulierib fetis optima
sit. Nam suꝑsessa pt ꝑtũ ma¬
tͥcem beneficio uaporis expurgat.
Huiꝰ ħbe gen̾a stͥ duo: qͣrũ una

Expanded text:
eat, sitque brevis, terraeque vicina. 47. Chamaedrys a Graecis appellatur, quod sit brevis, et per terram strata, et minuta foliis parvissimis. 48. Paeon quidam medicus fuit, a quo Paeonia herba perhibetur inventa, ut Homerus dicit. Hanc quidam glycysiden alii, dactylosam a digitorum similitudine. Nascitur in silvis. 49. Buglossos a Graecis dicta, eo quod folia asperrima ad modlinguae bovis habeat. Quae mirum in modum ob sapientiam nutriendam vino infundenda a veteribus memoratur. Convivii quoque hilaritatem praebere fertur: pro olere etiam sumitur. Arnoglossos, id est agni lingua, quae a Romanis plantago dicitur, quod planta eius cito adhaereat terrae. Hanc multi pro olere vescuntur. Herpyllos, quae apud nos serpillus vocatur, pro eo quod radices ipsius longe serpant. Eadem et matris animula, propter quod menstrua moveat. Aristolochia dicitur quod mulieribus fetis optima sit. Nam supersessa post partum matricem beneficio vaporis expurgat. Huius herbae genera sunt duo; quarum una
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Spartꝰ frutex urgosus sũ
foliis ab asꝑitare uocatꝰ. Uolu¬
mina enĩ funiũ qͥ ex eo fiunt
afꝑa st̃. Gram̃ a situ potiꝰ dic¬
sit. unde ⁊ eum greci agrestem
nocauerũt. licet omĩs herba
gͣmen uocat᷑ ab eo qd̾ g̾minet.
sic̃ robur omĩs ligni cutis ⁊ spẽs
ab eo qd̾ sit firmissima. sebi
a singularitate folii dicta. Deni¬
q ex una uirgula altitudine
cubitali una scissa folia gignit¬
resimplicata uelut pͥma. Aue¬
na. Loliũ. zizania ꝙͣ poete semꝑ
infelix loliũ dũt qd̾ sit mutile ⁊

Expanded text:
ta. Spartus frutex virgosus sine ta. Spartus frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dicsit: unde et eum Graeci ἄγρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit firmissima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa folia gignitres inplicata velut pinna. Avena. Lolium. Zizania, quam poetae semper infelix lolium dicunt, quod s
Abbreviated transcription (Latin):
eroceum oculo similẽ. unde ⁊ a
grecis nom̃ accepit. Est aũ cau¬
le molle foliis corrand̾ siłib.
Nascitur ixͣ muros ciuitatũ¬
cant. qͣꝵ alt̾a ẽ mascłs. albidi¬
orib foliis atq angustioribus
Alta feĩa foliis latiorib at nĩ¬
gris. Ferula uocata a medulla.
cant. Nonnusli a feriendo fe¬
rulam dñt. Ad hanc enĩ pu
⁊ puelle uapulari solent. Bni
sucꝰ galbanum ẽ. Papirũ dem̃
qd̾ igni ⁊ cereis ẽ aptũ. Siron .n.¬
segetes tegunt᷑ sine nodo. De qͣ
dic̾e nodum. Et in ꝓu̾bio. Qͥ
inimicꝰ ẽ etiam in scirpo nodũ
qͤrit. Fucꝰ genꝰ h̾be ẽ de qͣ ti¬
Discet mentirrlaua colores. Al
aq᷑. uł qd̾ alliget pedes. qr cras¬
Ex quib ulua .i. alga mollis
⁊ qͦ dam inꝰ fungus dicta ab u¬
ligine. Tipus u̾o c ͦ se ab aqͥs
inflat: uide etiam ambitioso¬
rum ⁊ sibi placentiũ hoĩm tu¬
mor typꝰ dr̃. Carex herba acuta
⁊ durissima sparto simił. De

Expanded text:
croceum oculo similem. Unde a croceum oculo similem. Unde a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur juxta muros civitatucant; quarum altera est masculus, albidioribus foliis atque angustioribus, altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: cant. Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; segetes teguntur, sine nodo; de quadicere, nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est, etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus herbae est de qua tiusEcl. 4, 42: Discet mentiri lana colores. Algaquae; vel quod alliget pedes, quia crasEx quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus dicitur. Carex herba acuta et durissima, sparto similis. D