comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satu appellatum ferunt: quasi ab
ipsum satio omnium pertineat rerum. uł
atemporis longitudine. quod saturetur
annis: unde ⁊ cũ greci chronos nomen ba¬
bere dicunt. id est tempus: quod filios
suos fertur deuorasse. hoc est annos quos
tempus produxerit inse reueluit: uł quod
eo semina unde orunt᷑ iterum redeunt
hunc celiͥ patris abscidisse genitalia dicun:
quia nichil incelo de seminib nascitur. fãl¬
cem tenet inquiunt propter agriculturã
significandam᷑: uł propter annos & tempo¬
ra quod inse redeant: uł propter sapienti¬
am quod intus acuta sit. In aliquib autem
ciuitatib saturno liberos suos apud gẽ¬
tiles immolabant: quod saturnum poe¬
te liberos suos deuorasse solitum tradide¬
runt. Iouis fertur auiuando dictus. & iõ¬
piter quasi uiuans pater: hoc est omnib
prestans: hunc & pruato titulo iouem
optimum dixerunt: dum fuisset incestor
insuis. impndicus in extraneis: quem mͦ
taurum fingunt. ꝓpter europe raptum:

Expanded text:
satu appellatum ferunt, quasi ad satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet, inquiunt, propter agriculturam significandam, vel propter annos et tempora, quod in se redeant, vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles inmolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus praestans. Hunc et privato titulo Iovem Optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, inpudicus in extraneis. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum;
Abbreviated transcription (Latin):
bul enim musca uocatur. Spurcissimum
igitur idolum. ideo uirum muscarum uo¬
catum: propter sordes idolatrie. siue proĩ
emoth: ex hebrea uoce ĩ latinã linguã
ꝓmerito suo ut animal brutum effectus sit.
ipse est & leuiathan. id est serpens deaqͥs:
qr ĩ huiꝰ scłi mare uolubili uersatur astu¬
tia. leuiathan autem interpretatur ad di¬
tamentum eorum: quorum scilicet. nisi ho¬
minum quib inparadiso semel culpã
preuaricationis intrilit.. & hanc usq ad et̾¬
nam mortem cotidie per suadendo adicit
orum gentiles: uanas fabulas adrationes
phisicas conantur tradecere. eaq incau¬
sis elementorum conposita eẽ. interpretant᷑
Secl hoc apoetis totum fictum est: ut deos
suos ornarent aliquib figuris. quos per¬
ditos ac declecoris in famia plenos fuis¬
se historie confitentur: omnino enim fin¬
gendi locus uãcat. ubi ueritas cessat. Sa¬
turnus origo deorum & tocus posterita¬
tis apaganis designatur: hunc latini a

Expanded text:
BUB enim musca vocatur. Spurcissimum BUB enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo vir muscarum vocatur, propter sordes idololatriae, sive propter emoth ex Hebraea voce in Latinam linguam  et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est, serpens de aquis, quia in hujus saeculi mari volubili versatur astutia. 28. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum, quorum, scilicet, 381 nisi hominum, quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidie persuadendo adjicit,orum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum composita esse interpretantur, sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac decse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris legis cerimonias restaurare tem¬
ptabit. Sed & ille antixp̃c est: qui negat
ẽẽ. deum rp̃m: contrarius enim rp̃i est:
Om̃s enim qui exeunt de eccłia & ab uni¬
tate fidei preciduntur: & ipsi antixpͣi
sunt. Bel idolum babilome est: quod in¬
terpretatur uetus fuit enim hic belus pa¬
ter nini. pͥmus rexassiriorum quem qui¬
dam saturnum appellant: quod nomen
& apudassirios. & apucl afros. post ea cul¬
tum est: unde & lingua punica. bal. deus
dicitur. Aput assirios autem bel uocatur
quadam sacrorum suorusn ratione & sa¬
turnus & sol. Belphegor interpretatur
simulachrum ignomine: idolum enim
fuit moab cognomento baal super mon¬
tem phegor: quem latini priapum uocant.
deum ortorum: fuit autem de lapsaco ciui¬
tate ellẽponti. dequa pulsus ẽ: & propter
uirilis menbri magnitudinem. innumero
deorum suoꝵ eum greci transtulerunt. & in
ditatem. Bcelrebub idolum fuit accͥaron:
quod interpretatur uir muscarum. De¬

Expanded text:
veteris legis caerimonias restaurare temveteris legis caerimonias restaurare temptabit. Sed et ille Antichristus est qui negat esse Deum Christum. Contrarius enim Christo est. Omnes enim, qui exeunt de Ecclesia et ab unitate fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. Bel idolum Babylonium est, quod interpretatur vetus. Fuit enim hic Belus pater Nini, primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant; quod nomen et apud Assyrios, et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal DEUS dicitur. 380 Apud Assyrios autem Bel vocatur, quadam sacrorum suorum ratione, et Saturnus, et Sol. 24. Beelphegor interpretatur simulacrum ignominiae; idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. 25. Fuit enim de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est, et propter virilis membri magnitudinem in numerum deorum suorum eum Graeci transtulerunt, et inditatem. 26. Beelzebub idolum fuit Accaron, quod interpretatur vir muscarum; ZE
Abbreviated transcription (Latin):
fluens quia quietus inceli culmine stare
non potuit sed suꝑbie pondere deorsum
corruens cecidit. sirece uero diabolus cri¬
minator uocatur: quod uł crimina inque
ipse illicit. ad deum refert: uł quia electoꝵ
innocentiam fictis criminib accusat: unde
& in apocalipsi uoce angelica dicitur pro¬
iectus est accusator fr̃m nr̃orum: qui acusa¬
bat illos inconspectu dei nri die ac nocte.
Sathanas inlatinum sonat aduersarius. si¬
ue transgressor quia preuaricator effectus.
inueritate qua conditus est non stetit. Icle
temptator. quia temptandam iustorum
innocentiam postulat: sicut in iob scribit᷑
Antixp̃c appellatur quiꝰ contra. xp̃m uen¬
turus est: non quomͦ quidam simplices
intelligunt ant⁊ xpͣm ideo dictum qđ ante
xp̃m uenturus sit. id est post eum ueniat
dum uenerit. & contra eum dimicabit
& aduersabitur sacramentis .xpͣi. ut
ueritatis enis euangelium soluat: nam
& templum hierosolimis reparare: & om̃s

Expanded text:
fluens, quia quietus in caeli culmine stare fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece enim diabolus criminator vocatur, quod vel crimina in quae ipse illicit ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat. Unde et in Apocalypsi voce angelica dicitur: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte . Satanas in Latinum sonat adversarius sive transgin veritate, qua conditus est, non stetit. Idem et temptator, quia temptandam iustorum innocentiam postulat, sicut in Iob scribitur. Antichristus appellatur, quia contra Christum venturus est. Non, quomodo quidam simplices intellegunt, Antichristum ideo dictum quod ante Christum venturus sit, id est post eum veniat dum venerit; et contra eum dimicabitur; et adversabitur sacramentis Christi, ut veritatis eius evangelium solvat. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lum se dici exposcit: unde ibolatria omnis
circa omne roolum famulatus & seruitus.
Quidam uero latini ignorantes grecam imꝑi¬
te dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomeiz:
quod diabolus creature cultum diuini no¬
minis inuexit. Uemones agrecis dictos auĩt.
quasi demonnas: id est ꝑitos ac rerum sci¬
os prescuint enim futura multa: unde &e
solent responsa aliqua darez mest enim il¬
lis cognitio rerum plusquam infirmitati
humane. partim subtiliori sensus acumine:
partim experientia longissime uite: partim
per dei uissum angelica reuelatione: hi
corporum aeriorum natura uigent: ante
transgressionem quidem celestia corpora
gerebant: lapsi uero inariam qualitatẽ
conuersi sunt: nec aeris illius puriora
spatia. sed ista caliginosa tenere perpes.¬
si sunt:qui eis quasi carcer est usq ad
tempus uidicii. Hy sunt preuaricato.¬
res angłi: quorum diabolus princeps
est. Diabolus hebraice dicitur deorsum

Expanded text:
lum se dici exposcit. Inde idolatria omnis lum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
figurate ꝓpt̾ effigies. Apud g̾cos autem
cicrops. sub qͦ pͥmũ in arte oluia orta ẽ.
⁊ atheniensium urbs ex imnerue appel¬
latione nom̃ sortita ÷. Hic pͥmus oĩum
iouem appellauit simulachra repperit.Araᷤ
statuit. uictimas immolauit: nequaquam
istius modi reb ingrecia umquam uisis:
Iuolatna idolorum seruitus siue cultura in¬
terpretatur: Nam latria grece. latine seruitus
dr que quantum adueram religionem at¬
tinet: ñ nͥun ⁊ solideo debetur hanc sic̃
impia superbia. siue hominum siue demo¬
num sibi exͥiberi uł iubet. uł cupit. ita pia
humilitas. uł hominum uł angłorum sc̃oꝵ
sibi oblatam recusat: &. cui debetur osten¬
uit. Idolum autem est simulachrum quod
humana esfigie factum & consecratum est
iuxta uocabuli interpretationem. Idos enĩ
grece formã sonat: & ab eo per diminutionẽ
idolum deductum. eque apud nos formulã
facit. Igitur omnis forma uł formula ido¬

Expanded text:
figurate propter effigies. Apud Graecos autem figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Iovem appellavit, simulacra repperit, aras statuit, victimas inmolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Graecia umquam visis. Idolatria idolorum servitus sive cultura interpretatur. Nam λατρεία Graece, Latine servitus dicitur, quae quantum ad veram religionem adtinet, nonnisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut inpia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel iubet vel cupit, ita pia humilitas vel hominum vel angelorum sanctorum sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula ido
Abbreviated transcription (Latin):
moria honorauerunt: successores deos existi¬
marent. atq colerent. Simulachrorum us
exortus est: cum ex desiderio mortuorum
constituerentur imagines. uł effrigies tã¬
quam incelum receptis proquib se inter¬
ris demones colendi supposuerunt: & si¬
bi sacrificare adeceptis & perditis per su-¬
aserunt. simulachra autem asimilitudi¬
ne nuncupata: eo quod manu artificis ex
lapide alia ue materia horum uultus imi¬
tantur. inquorum honore finguntur. Er¬
go simulachra uł pro eo quod similia. uel
pro eo quod sint simulata atq conficta un¬
de & falsa sunt: & notandum quod latinꝰ
sermo sit ⁊ ñ hebreꝰ. Apd̃ eos enim idolum
siue simulachrum semel dicitur. Iudei di¬
cunt. quod ismael primus simulachrum
luto fecerit. Gentiles autem primum ꝓ¬
me theum simulachra hominum delu¬
to furisse perhibent. abeoq natam es se
artem simulachra & statuas fingendi. Uñ
c& poete ab eo hoĩes pͥmum factos eẽ ꝯfing̾t.

Expanded text:
moria honoraverunt, successores deos existimoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur, in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod sint simulata atqde et falsa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos pagani deos asserunt. asserunt
homines olim fuisse produntur: &
pro unus cuiusq uita uł meritis coli ap̃
suos post mortem ceperunt: ut apud egip¬
tum isis. apud cretam iupiter. apud mau¬
ros uba: apud latinos faunus. apudroma
nos quirinus. Eodem quoq mͦ. aputdat.¬
henas minerua. apud samum uino: apud
pafos uenus. apud leminos uulcanus: aputl
naxos liber apud uelos apollo: inquorũ
etiam laudib accesserunt & poete & coͣ.¬
positis carminib incelum eos sustulerunt
Nam quorundam & inuentiones artium cul¬
tu repperisse dñr. ut ab esculapio medi¬
cina: auulcano fabrilia. abactib autẽ uo¬
cantur ut mercurius qui mercib pre est.
liber alibertate: fuerunt etiam & quidam
uiri fortes aut urbium conditores. quib mor-¬
tius homines qui eos dilexerunt si mulachra
finxerunt: ut haberent aliquod ex imaginũ
contemplatione solatium. S paulatim hc̃
errorem ꝑsuadentib demonib. inposteris
in repsisse. ut qͦs illi ꝓ solanõis me¬

Expanded text:
uos pagani deos asserendo uenerantur, homines olim fuisse produntur et pro uniuscuiusque uita uel meritis colere eos sui post mortem ceperunt ut apud Egyptum Ysis, apud Cretam Iuppiter, apud Mauros nos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis me
Abbreviated transcription (Latin):
iudicum librissiue ruth. regum etiam
libri.iiiͦi: paralipomenon duo: tobi qͦ
& hester atq iudith singł̃i: esdrȩ duo.
sedecim sunt. ysaias. iheremias. ez echi¬
el. &e damel libͥ singłi . .xi. quoq pro¬
phetarum libri singłi: & hec qͥdem
ꝓpħica sunt. Post hȩc u̾suum octo li¬
brihabent᷑: qͥ diu̾so apud hebreos
metro scͥbuntur: id ẽ iob liber. & lib̾

Expanded text:
udicum libri singuli, sive Ruth; Regum etiam libri quatuor. Paralipomenon duo. Tobi quoque et Hester, atque singuli Esrae duo: sedecim sunt: Isaias, Jeremias, Ezechiel et Daniel libri singuli: duodecim quoque prophetarum libri singuli, et haec quidem Prophetica sunt. Post haec versuum octo libri habentur, qui diverso apud Hebraeos metro scribuntur, id est Job liber, et liber
Abbreviated transcription (Latin):
sus ista tͥa. multifarie diuidunt᷑: id ẽ
quid a deo. qͥd ab angłis. uł hominib
gestum dictumq sit: qͥd a ꝓpħis nun¬
ciatum de xp̃o & corpore eiꝰ: quid de
diabolo & membͥs eiꝰ. quid de ueterł
& nouo popło: quid de p̃senti scło. &
futuro regno atq iudicio

Expanded text:
sus ista tria multifarie dividuntur, id est, sus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab Angelis vel ab hominibus gestum dictumque sit, quid a Prophetis nuntiatum de Christo et corpore ejus, quid de diabolo et membris ejus, quid de veteri et novo populo, quid de praesenti saeculo et futuro regno atque judicio
Abbreviated transcription (Latin):
& quib sacramentoꝵ cuncta misteria
reuelant᷑. Hi sunt duo seraphin: qͥ in
confessionem sc̃ȩ tͥnitatis iugit̃ decan¬
hymnum erumpunt. Hȩ litt̾ȩ sacre:
hi libri integͥ. numero & auccoritate:
aliud cum istis nicħ ẽ comparandum.
quicquid extͣ hos fu̾it: int̾ sc̃a & diuina
nullatenꝰ est recipiendum. Hȩc duo te¬
stamenta: in multis locis scͥpturȩ sacrȩ
p̃figurata sunt. Nlam illi duolapides
molares sunt. qͦs lex ꝓhibet diuidere.
atq in loco pignoris tollere: quia neu¬
trum testamentum auferendum est
ab altero: qndo utraq necessaria sunt
ad panẽ cęlestem conficiendum: ut
animarum pastum p̃pararent. Itẽ duo
cherubin uixta archam posita: signifi¬
cant duo testamenta. ȩccłlam dei ꝓte¬
gentia. Item abaeue ꝓpħa. duo descri¬
bit ammalia: in quorum medio d̃s in¬
notescit᷑. Summa autem utriꝰq testa¬
menti tripharie distinguit᷑: id est in
hẏstoria. in moribus. in allegoria. Nur¬

Expanded text:
 cuncta sacramentorum mysteria revelantur. Hi sunt duo Seraphin, qui in confessionem sanctae Trinitatis jugiter decanhymnum erumpunt. Hae litterae sacrae, hi libri integro numero et auctoritate. Aliud cum istis nihil est comparandum: quidquid extra hos fuerit, inter sancta et divina nullatenus est recipiendum: haec duo testamenta in multis locis scripturae sacrae praefigurata sunt. Nam illi duo molares lapides sunt, quos lex prohibet dividere atque in loco pignoris tollere: quia neutrum testamentum auferendum est ab altero, quando utraque necessaria sunt ad panem coelestem conficiendum, ut animarum pastum praeparent. Item duo Cherubin juxta arcam posita significant duo testamenta ecclesiam Dei protegentia. Item Abacuc Propheta duo describit animalia, in quorum medio Deus innotescitur. Summa autem utriusque testamenti trifarie distinguitur, id est, in historia, in moribus, in allegoria. Rur
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ omnium signacłm ẽ. apoca¬
qͥ om̃s libros et tp̃r concludit &e or¬
dine. Hi st̾ libri canonici .lxx.iͦ. &
obhoc moyses.lxx. elegit p̃sbiteros.
scs. ut tot libri eẽnt quot nationes: qͥbꝰ
popłi ae gentes ad ꝑcipiendam fides
gr̃am edificarent᷑. Hec sunt noua &e

Expanded text:
um omnium signaculum est Apocaqui omnes libros et tempore concludit, et ordine. 7. Hi sunt libri canonici septuaginta duo, et ob hoc Moyses elegit presbyteros piritus sanctus, ut tot libri essent quot nationes, quibus populi ad percipiendam fidei gratiam aedificarentur. CAPUT XII. De
Abbreviated transcription (Latin):
appetitu sustollunt. atq ad celestia de¬
sicłanda ac sꝑanda suspendunt: suis etiã
int̃cessionib ut inceptis ꝑsistant adu¬
uant. Item trabes subalia significatione
meuangłio posita ẽ: ubi dñs ait quid aũ
uides festucam mocłõ fr̃is tui: trabemaũ
que inocło tuo ẽ. ñ consid̾as: hic trabis
peccatum maiꝰ et maxime imudiam in¬
telligi potest: festuca aut̃ peccatum minꝰ
siue fubitaneã irac̾diam. Asseres abasse
dicti: qui soli ponuntur neq conuincti.
Scindule. eo qđ scindantur. id÷ diuidant᷑
In asserib aut̃ qui tecto domus bene con¬
ueniunt. penitentra bene accipi potest.

Expanded text:
appetitu sustollunt: atque ad coelestia deappetitu sustollunt: atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt: suis etiam intercessionibus, ut in caeptis persistant, adjuvantur? Item trabes sub alia significatione in Evangelio posita est, ubi Dominus ait: Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem, quae in oculo tuo est, non consideras? Hic trabes peccatum majus, et maxime invidia intelligi potest: festuca peccatum minus sive subitanea iracundia. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur, neque conjuncti. Scindulae eo quod scindantur, id est, dividantur. In asseribus autem quia tecto domus conveniunt, bene poenitentia accipi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
enim semꝑ mat̾ia accipienda e̾: sicut
elem̃ta mat̾iam rerum ec̃ dicimꝰ: qͥa inde
ea qs sunt facta uidemꝰ: et mat̾ia qͣsi
mat̾ dicta. In mat̾ra enĩ mistice intel¬
ligi pot̾ humana creatura. unde arti¬
fex sũmmꝰ ꝑ opifices suos hoc ẽ. doctores
sc̃os multiplice̾ p̃ꝑat ornatum ȩccłiȩ. et
uasa apta administerium suum edi¬
ficat. Trabes uocate qđ intransuerso
posite utrosq parietes contineant. Ali¬
ud aut̃ sunt tigna. aluro trabes tig¬
na enĩ iuncta. trabem faciunt: trabes
aũ sunt: cum sunt dolate. Netrabib
aut̃ inlibro regũ ita scͥptum ẽ posu¬
it salomon trabes in domo ꝑ circuitũ
forisecus. ut ñ hererent muris templi:
it cet̾a. Itaq quid ꝑtrabes domus que
tabulata portabant: nͥ predicatores
sc̃i sunt tipicȩ de signati: Qdum ip¬
si sublim̃ atq honorabilem mȩccłia
locum dĩ tenent: infirmiores qͦ ac fra¬
giles suis predicationib ab infimoꝵ

Expanded text:
enim semper materia accipienda est, sicut enim semper materia accipienda est, sicut clementa materiam rerum esse dicimus: quia inde ea, quae sunt facta videmus: et materia, quasi mater, dicta. In materia enim mystice intelligi potest humana creatura: unde artifex summus per opifices suos, hoc est, doctores sanctos multiplicem praeparat ornatum ecclesiae, et vasa apta ad ministerium suum aedificat. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes: tigna enim juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. De trabibus autem in libro Regum ita scriptum est: Posuit Salomon trabes in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi, etc. Qui itaque trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sancti, sunt typice designati qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in Ecclesia Dei locum teneant, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infirmorum
Abbreviated transcription (Latin):
ignarius g̾nalit̃ ligni opifex appellat᷑
Carpentarius spetiale nom̃ ẽ. Carpentũ
enĩ solũ facit. sicut nauiculariꝰ qͥ tm na-¬
uiũ ẽ. fabricator et artifex. Sartitector
dictꝰ. qđ ex multis hinc et inde c̃iunctis
tabulis unum tecti sarciat corpꝰ idem
et tignartus: qui dectoria lignis urducit¬
Lignarii a carpentarii atq sartitectores
possunt intelligi doctores atq predica¬
tores eũgłui: qui spiritale edificiũ dõ
suis sermonib atq bonis exemplis p̃¬
parant: Et siue uouit credentib domũ
dõ edificant. siue exhis qͦs heretici atq
scimatici ꝑ errorẽ cormuꝑant. it̾m illos
increpando atq corrigendo. ad sp̾itale
edificium dei restaurant. Uñ et inest
exodo carpentarii leguntim. et inrregũ
fabri lignoꝵ et cem̃tarii des cribuntur:
qui instaurabant sartatecta domus dĩ
Mat̾ia inde dr᷑ omne lignũ. qd ex ea ali¬
quid efficiatur: uł si adianuam rife¬
ras. uł ad statuam: mat̾ia erit. Ad aliqͥd

Expanded text:
ignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quiLignarii ergo ac carpentarii atque sarcitectores possunt intelligi sancti doctores atque praedicatores Evangelii, qui spiritale aedificium Deo suis sermonibus atque bonis exemplis praeparant, et sive ex noviter credentibus domum Deo aedificant, sive ex his, quos haeretici atque schismatici per errorem corruperant, iterum illos increpando, atque corrigendo, ad spiritale aedificium Dei restaurant. Unde et in Exodo carpentarii leguntur, et in libro Regum fabri lignorum, et caementarii describuntur, qui instaurabunt sartatecta domus Dei. Materia inde dicitur omne lignum, quod ex ea aliquid efficiatur: vel si ad januam referas, vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
no ad heret. Claui aũ dicti quasi cali¬
bi. qr ex calibe siunt. idẽ. exferro: calibs
enim ferrum ẽ Clam aut̃ mistice sc̃oꝵ
p̾dicationes corda transfigentes intelli

Expanded text:
no adhaeret. Clavi dicti, quasi chalabi, quia ex chalybe fiunt, id est ferro: chalybs enim ferrum est. Clavi autem mystice sanctorum praedicationes corda hominum transfigentes intelli
Abbreviated transcription (Latin):
susceptione concepta. qͤ itẽ in seqͣn¬
te sui seminis iactu ꝑfundunt᷑: ⁊qͤ
hoc mun̾e fu̾int afflata gn̾abilia fi
unt: que uͦ fusa ñ fu̾int. sterilia ꝑse¬
uerant aut putresc̾t. Hsciũ autem
uocabulo aliqñ boni homines. ali¬
quando uͦ mali inscͥpturis designãt᷑:
ut ẽ utd̃ in eugłio. qͦ saluator nr in
parabola de sagena missa in mare
narrat dicens. Simile ẽ regnum
cȩloꝵs sagenȩ missȩ in mare.⁊ ex oĩ
gn̾e pis cium cong̾ganti. qͣm eum

Expanded text:
susceptione concepta, qui idem insequensusceptione concepta, qui idem insequens, sui seminis iactu perfunduntur; et quae hoc munere fuerint afflata generabunt: quae vero perfusa non fuerint, sterilia perseverant aut putrescunt. Piscium autem vocabulo aliquando boni homines, aliquando vero mali in Scripturis designantur, ut est illud in Evangelio, quo Salvator in parabola de sagena missa in mari narrat, dicens: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congrega
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥs.⁊ discurrt̃ ut pisces: alia qͦ stãt
fixa ut ostreȩ. icini. spongie. ex his a-¬
lias mares dici eo qͦd tenues sint fistu¬
le spissioresq alias feminas. qͥ maio¬
ribus fistulis st̾ ac ꝑpetuis. Alias du
cosas dicere possumꝰ ob asꝑitatẽ sui.
mollissimum genꝰ earum penecilli
uocant᷑. eo qͦd apte sint ad ocłorum
tumores.⁊ ad ext̾gaendas lippitudineᷤᷤ
utiles. Candide spongie eura fiũt:
ꝑestatem enĩ ad solem st̾nunt᷑. ⁊ sict̾
cera punica candorem bibt̃. Anima
rum g̾nib. serpentium cõmuniũ
t̾re &e aquȩ. cancroꝵ. concharum lo¬
custarũ. peloridum. polippoꝵ. solea
rum. lacertoꝵ. ut luligo. & huic si¬
milia: ex qͥb multa qͦdam naturȩ
intellectu ordinem tempor suoꝵ
agnoscunt. quedam uͦ in suis locis
sine mutatione uagant᷑. In piscibꝰ
autem femininiᷤᷤ. aliȩ cõmixtione
mascłi concipiunt ⁊ pariunt catu¬
los: aliȩ ponunt oua sine masculi

Expanded text:
aquis et discurrunt, ut pisces: alia, quae stant aquis et discurrunt, ut pisces: alia, quae stant fixa, ut ostreae, icini, spungiae. Ex his alias mares dici eo quod tenues sint fistulae, spissioresqribus fistulis sunt, ac perpetuis: alias durcosas dicere possumus ob asperitatem sui. 62. Mollissimum genus earum pennicilli vocantur, eo quod aptae sint ad oculorum tumores, et ad extergendas lippitudines utiles. Candidae sfungiae cura fiunt; per aestatem enim ad solem sternuntur, et, sicut cera Punica, candorem bibunt. 63. Animal belluarum, serpentium communium terrae, et aquae, cancrorum, concharum, locustarum, rum, lacertorum, et lulliginum, et huic similia; ex quibus multa quodam naturae intellectu ordinem temporum suorum agnoscunt, quaedam vero in suis locis sine mutatione vagantur. In piscibus autem feminis aliae commixtione masculi concipiunt et pariunt catulos; aliae ponunt ova sine masculi
Abbreviated transcription (Latin):
ostreȩ carnes erodit. Tradunt qͥdã
decem cancͥs cum ocumi manipło
alligatis. om̃s qͥ ibi sunt scoryioneᷤᷤ
ad eum locum coituros. Duo sun
autem gn̾a cancrors. fluuiales &
marini.Ostrea dict̾a est a testã. qͥ
bus mollicies interior carnis mu¬
nitur. Greci enim testum. ostrea
uocant. Ostrea autẽ neutrum. carne
eiꝰ feminino dñr gñe. Muscł̃isunt ut
p̃diximus cocleȩ. a quoꝵ lacte conci-¬
piunt ostrex̧.⁊ diẽti muscłi qͣsi mas.¬
culi. spongia a fingere dicta. id ẽ ni¬
tidare ⁊ extgere. unde cycero. Ifin¬
gebatur spongis sanguis.id ẽ ext̾ge¬
batur. Anmal autem ẽẽ docetur
cruore inherente petͥs:unde ⁊dum
abscidit᷑. sangumem emitcit. Spõ¬
giaenĩ caua mistice sig̾cat dolosam
infidelitatem iudeoꝵ: de qͥb scrip¬
tum est in eugłio. Ili autem spongi¬
amplenam aceto.ysopo circumpo¬
nentes obtulert̾ ori eiꝰ. Nam de ip¬
sis animantib alia st̃ uiuentia in

Expanded text:
ostreae carnes erodit. Tradunt quidam, ostreae carnes erodit. Tradunt quidam, decem cancris cum ozimi manipulo alligatis, omnes, qui ibi sunt, scorpiones ad eum locum coituros. Duo sunt autem genera cancrorum: fluviales et marini. Ostrea dicta est a testa quibus quae mollities interior carnis munitur. Graeci enim testam ostrea dicunt. Ostrea autem neutro, carnes ejus feminino genere dicuntur. Musculi sunt ut praediximus cochleae a quorum lacte concipiuntur ostreae, et dicti musculi, quasi masculi. Spungia a fingere dicta, id est, nitidare et extergere. Unde Cicero: « Et fingebatur spungiis sanguis, » id est, extergebatur. Animal autem esse docetur cruore inhaerente petris. Unde et dum absciditur, sanguinem remittit. Spungia enim cava mystice significat dolosam infidelitatem Judaeorum, de quibus scriptum est in Evangelio: Illi autem spungiam plenam aceto hysopo circumponentes obtulerunt ori ejus . Nam de ipsis animantibus alia sunt viventia in
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Omnium enim clausoꝵ maris
animaliũ atq concharum increm̃to
lunȩ m̃bra turgescunt: defectu eua¬
cuantur. Luna enimeum in augm̃to
fu̾it. auget humorẽ: cum uͦ in defectu
uen̾it. humores minuunt᷑: hoc enim
nera sunt. int̾ qͣs ce margaritiferȩ qͦ
eceloe dicunt᷑: in quarum carne p̃¬
ciosus calculus solidat᷑. De qͥbꝰ tͣduñ
hi qui de animantium scͥpsere nat᷑is.
tunt.⁊ ex cȩlestirore margaritũ cõ
mine ⁊ asꝑitate: quȩ alio nomine
concilium nominat᷑. ꝓpt̾ qͦd circũ¬
cisa ferro.lacrimas purpurei coloriᷤ
emittat: ex qͥb purpura tinguitur.
& inde ostrum appellatum. qͦd hec
tinctura ex testȩ humore elicit᷑. Can
bentes. inimica ostreis ammalia: eo¬
rum enĩ carnib uiuunt magnoinge¬
nioꝙ qr ualidã testã eiꝰ aꝑire ñ potest.
explorat qñ ostrea claust᷑ testarum
aꝑiat. Tunc cancer latent̾ lapillũ
inicit. atq impedita conclusione

Expanded text:
tur. Omnium enim clausorum maris tur. Omnium enim clausorum maris animalium atque concharum incremento lunae membra turgescunt, defectu evacuantur. Luna enim cum in augmento fuerit, auget humorem: cum vero in defectus venerit, humores minuuntur. Hoc enim nera sunt, inter quas et margaritiferae quae cochleae dicuntur, in quarum carne pretiosus calculus solidatur. De quibus tradunt hi, qui animantium scripsere naturis, tant, et ex coelesti rore margaritas concmine et asperitate, quae alio nomine conchylium nominatur, propterea quod circumcisa ferro, lacrymas purpurei coloris emittit, ex quibus purpura tingitur. Et inde ostrum appellatur, quod haec tinctura ex testae humore elicitur. Canbentes, inimica ostreis arum enim carnibus vivunt miro ingenio. Quae cum validam testam ejus aperire non potest, explorat, quando ostrea claustra testarum aperiat, tunc cancer latenter lapillum injicit, atque impedita conclusione
Abbreviated transcription (Latin):
Mugilis nom̃ ht̃. qͦd sit multum agi¬
lis: namub disposita senserit plseato¬
rum insidias. confestim retrorsum re¬
diens. ita transilit rete. ut uolare pis¬
cemuideas. Anguillȩ similitudo an¬
guis nom̃ dedit. origo huiꝰ ex limoun¬
de ⁊ qñ captt̾ adeo lenis ẽ: ut quanto
fortiꝰ p̾sseris. tanto citiꝰ elabat᷑ ferunt
autem orientis fluuium gangen an¬
guillas tricenis pedib gignere anguil¬
lȩ uinonecate: qui ex eo bib̃int. tediũ
uini hñt. Draco marinꝰ aculeos in bͣn¬
chiis ht̃ ad caudam spectantes: qͥ dum
ꝑcusserit quaqua ferit. uenenũ fudit.
unde ⁊ uocat. Murenam greci mirȩ¬
namuocant: eo qͦd cõplicet se in cͥcłos.
Hanc feminini tm̃ sexus ẽẽ tradunt et
conciꝑe a serpente. obid a piscatoribꝰ
tanqm serpente sibilo uocat᷑ &e capit᷑.
Ietu aut̃ fustis difficult̃ intĩmit᷑. Conche
et coclee hac ex causa uocate: qͥa
deficiente luna cauant᷑ id ẽ euacuan¬

Expanded text:
Mugillus nomen habet, quod sit multum agiMugillus nomen habet, quod sit multum agilis. Nam ubi dispositas senserit piscatorum insidias, confestim retrorsum rediens, ita transilit rete, ut volare piscem videas. Anguillae similitudo anguis nomen dedit. Origo ejus ex limo. Unde et quando capitur, adeo lenis est, ut quanto fortius presseris, tanto citius elabatur. Ferunt autem Orientis fluvium Gangen anguillas tricenis pedibus gignere. Anguillae vino necatae: qui ex eo biberint, taedium vini habent. Draco marinus aculeos in branciis habet ad caudam spectantes, qui dum percusserit, quaqua ferit, venenum fundit: unde et vocatus. Murenam Graeci minanam vocant eo quod complicet se in circulos. Hanc feminini tantum esse sexus tradunt et concipere a serpente. Ob id a piscatoribus, tanquam a serpente, sibilo vocatur et capitur: ictu autem fustis difficulter interimitur. Conchae et cochleae hac ex causa vocatae, quia deficiente luna cavantur, id est, evacuan
Abbreviated transcription (Latin):
ficium:⁊ nͥ rostrum arenisimmergant.
pastum ñ colligt̃. Cocodrillus a cro¬
ceo colore dictꝰ: gignit᷑ in nylo animal
qͣdrupes. in t̾ra ce in aqͥsualens.Longi¬
tudine plerumq .xx. cubitorum den
dium ⁊unguium immanitate arma¬
tum. tantȩq cutis duricia ut qmuis
fortium ictꝰ lapidum t̾go reꝑcutiat: No¬
ct̾e in aqͥs die humi qͥescit: oua in t̾ra
fouet: mascls &e femina uices seruant.
Hunc piscem qͥdam serratam hñtes
cristam. tenera uentrium deseeantes
int̾imunt: solus ex ammalib suꝑiorẽ
tus. qͦd sit equosimilis dors o iuba et
humitu: rostro resupinato a pͥmis den¬
tibus cauda tortuosa. die in aqͥs com¬
morat᷑ nocte segetes depascit᷑. & hunc
nilus gignit. Mullus uocatꝰ qͦd mollis
sit atq tenerrimꝰ cuiꝰ cibo tradunt l¬
bidinem inhiber⁊ ocłorum autẽ aciẽ
hebetari. Homines uͦ qͥb sepe pͥastus.
piscem olent. Mullus inuino necatꝰ.
hi qͥ in de bib̃int. tedium uini habeÑ.

Expanded text:
ficium, et nisi rostrum arenis immergant, ficium, et nisi rostrum arenis immergant, pastum non colligunt. Crocodilus a croceo colore dictus. Gignitur in Nilo, animal quadrupes in terra et in aquis valens, longitutium et unguium inmanitate armatum, tantaque cutis duritia ut quamvis fortium ictus lapidum tergo repercutiat. Nocte in aquis, die humi quiescit. Ova in terra fovet: masculus et femina vices servant. Hunc pisces quidam serratam habentes cristam tenera ventrium desecantes interimunt. Solus ex animalibus superiorem amus vocatus, quod sit equo similis dorso, iuba et hinnitu, rostro resupinato, aprinis dentibus, cauda tortuosa. Die in aquis commoratur, nocte segetes depasciNilus gignit. Mullus vocatus, quod mollis sit atque tenerrimus: cujus cibo tradunt libidinem inhiberi, aciem autem oculorum hebetari: homines vero, quibus saepe pastus, piscem olent. Mullus in vino necatus: hi, qui inde biberint, taedium vini habent.
Abbreviated transcription (Latin):
fundendo aqͥs uocate cȩt̾is enĩbestisꝰ mariꝰ
gentia gn̾a beluarum & ȩqͣlia montiũ
corpora. qualis cȩtꝰ excepit ionam cuiꝰ
aluus tantȩ magnitudinis fuit. ut
instar obtineret inferni dicente ꝓpħa.
marini:qͦd pͥma parte equi sunt: po
strema soluunt᷑ inpiscem. F ocas dict̃
ẽẽ boues marinos: quasi boacas. Ceru¬
li acolore appellati: nam cerulum est
uiride cum nigro.ut ẽ mare. Delfines
certum hñt uocabulum. quod uoces
hoium sequant᷑: uel qͦd ad symphoni¬
am gregatim conueniunt. Nicħ in
mari uelociꝰ istis. Nam plerumq sa¬
lientes naues trans uolant. qnͣdo
autem p̾ludunt influctib ⁊ in un¬
darũ semolibus saltu p̃cipiti ferir̃t.
tempestates sig̾care uident᷑. Hi ꝓpͥe symo¬
nes nuncupant᷑: est ce delfinum genus
in nylodorsoserrato. qͥ cocodrillostene¬
escam querunt. more suis t̾ram sub aqͥs
fodiunt: circa guitur enim hñt oris of¬

Expanded text:
fundendo aquas vocatae; ceteris enim bestiis maris fundendo aquas vocatae; ceteris enim bestiis maris gentia genera beluarum et aequalia montium corpora; qualis cetus excepit Ionam, cuius alvus tantae magnitudinis fuit ut instar obtineret inferni, dicente Prophmarini, quod prima parte equi sunt, strema solvuntur in piscem. Bocas discunt esse boves marinos, quasi boacas. Caerulei a colore appellati: nam caeruleum est viride cum nigro, ut est mare. Delfines certum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mari velocius istis: nam plerumque salientes naves transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et undarum se molibus saltu praecipiti feriunt, tempestates significare videntur. Hi proprie Simones nominantur. Est et delfinum genus in Nilo dorso serrato, crocodilorum teneescam quaerunt more suis, terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris of
Abbreviated transcription (Latin):
st̾: aut ex similitudine t̾restũ aĩalium.
aut ex sp̃e ꝓpͥa. siue morib. siue colore uł
figͣa aut sexu. Ex similitudine t̾restriũ. ut
ranȩ:⁊ uituli. ⁊leones.⁊ nigͥ meruli ⁊ ꝑaui
diu̾so colore. dorso. ⁊ collo pieti.⁊ turchi¬
¶ albo ua¬
rii & cȩt̾a. Quȩ sibi iuxta species t̾restͥ¬
um animalium nomina uendicaue¬
runt: ex morib t̾restrium. ut canes in
mari a t̾renis canib nuncupati qͦd
mordeant:⁊ lupi qͦd imꝓba uoracita¬
te alios ꝑsequant᷑. a colore ut umbrȩ.
qͥa colore umbrȩ st̃.⁊ aurate. qui in
capite auri colorem hñt: & uarii. a
uarietate qͦs uulgo tructas uocant:a
figa. ut orb̃ qui rotundꝰ est. totꝰq in ca¬
pite constat: ut solła qͦd sit instar cal¬
ciamentorum solsis a sexu ut muscłs.
qͦd sit ballenȩ mascłs: eiꝰ enim coitu
conciꝑe hec belua ꝑhibet᷑. Hinc et
mus cłi coclearum: quoꝵ lacte conei¬
piunt ostreȩ. Ballenȩ autẽ st̾ immensȩ
magnitudinis bestiȩ: ab emittendo &e

Expanded text:
sunt aut ex similitudine terrestrium animalium, aut ex specie propria sive moribus seu colore, vel figura, aut sexu. Ex similitudine terrestrium: ut ranae et vituli et leones et nigri meruli et pavi diverso colore, dorso et collo picti, et turdi albo varii, et cetera quae sibi iuxta species terrestrium animalium nomina vindicaverunt. Ex moribus terrestrium: ut canes in mari a terrenis canibus nuncupati, quod mordeant; et lupi, quod inproba voracitate alios persequantur. A colore: ut umbrae, quia colore umbrae sunt; et auratae, quia in capite auri colorem habent; et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. A figura: ut orbis, quia rotundus est totusque in capite constat; ut solea, quod sit instar calciamentorum soleis. A sexu: ut musculus, quod sit ballenae masculus; eius enim coitu concipere haec bellua perhibetur. Hinc et musculi coclearum, quorum lacte concipiunt ostreae. Ballenae autem sunt inmensae magnitudinis bestiae, ab emittendo et
Abbreviated transcription (Latin):
sonȩ regia & sac̾dotalis. in euangłio. Q
tuit. Hamꝰ in esca. de qͦ hamo dñs ad ioba¬
it loquens. Nunqͥd abstrahere pot̾is le¬
uiathan hamo tuo: Qa idem hostis hu
dñi ꝑ passionem momordit: enecatus
ẽ ꝑ potentiam diuinitatis. Idem in ma¬
lam partem ꝓ diabolo ꝑ abacuch. to¬
tum in hamo suo subleuabit.

Expanded text:
ersonae, regia et sacerdotalis. In Evangelio: Eersonae, regia et sacerdotalis. In Evangelio: Etuit hamus in esca. De quo hamo Dominus ad Job loquens ait: Nunquid abstrahere poteris Leviathan hamo tuo? quia idem hostis antDomini per passionem momordit, enecatus est per patientiam divinitatis. Item in malam partem pro diabolo per Habacuc: Totum in hamo suo levab
Abbreviated transcription (Latin):
pisces maris qͥ ꝑambulant semitas
maris. Uolucres celi suꝑbi st̃ hoĩes.
qͥ inflatiuento iact̾antiȩ. quasi ꝑ ĩania
aeris efferunt᷑: ⁊ humilia despidiunt.
cũ altiꝰ eleuant᷑. Uolueres enĩ a uola¬
tu crebro dictȩ st̃. Pisces enim maris
phylosophos fortasse designant:qui
huiꝰ mundi naturã erratica curiosi¬
tate ꝑtͣctant. Nam sic̃ illi posita fron¬
te. itinera sͥ reserant pelagi inunda-¬
tione confusa:ita ⁊ isti capite dimisso.
uenas rerum ratione humana assidyo
labore ꝑqͥrunt. S cum sint pisces ce
fluminum. ñuacat qͦd hic posuit ma¬
ris ꝓpt̾ eos qͥ sibi uident᷑ ẽẽ sapientes.
uerum isti tales eoꝵq similes dñi pe
dibus felicit̾ subiciunt᷑. qͣn ad xp̃ia¬
nȩ uen̾int religionis affectum. Pisca-¬
tores apłi uel cȩdi p̃dicatores unde in
euangłio legit᷑. Ide post me: &e faciam
uos piscatores hominũ fieri. Iin ma¬
lam partem ꝑ ysaiam.lugebant pisca¬
coniunct̃i uᵈ. panib. duo testamenta le¬

Expanded text:
ambulant semitas maris. Volucres coeli superbi sunt homines, qui inflati vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et humilia despiciunt, cum altius elevantur. Volucres enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi inundatione confusa, ita et isti capite demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Verum isti tales, eorumque similes Ddibus feliciter subjiciuntur, quando ad Christianae venerint religionis affectum. Piscatores, Apostoli vel caeteri praedicatores. Unde in Evangelio legitur: Ite post me, et faciam vos piscatores hominum fieri . Et in malam partem per Isaiam: Lugebunt piscaconjuncti quinque panibus, duo testamenta le
Abbreviated transcription (Latin):
is ces inde dicti unde ⁊ pecꝰ. U.
a pascendo scilicet. Reytilia di¬
cuntur hȩc quȩ natant. eo qͦd rap¬
tandi habeant speciem. & natura
quamuisse in ꝓfundum immerge.
tam̃ in natando repunt. Unde ⁊ dðait.
Hoc mare magnum ⁊ spacios ũ illic
reptilia quor non ẽ numerꝰ. Amfi¬
uia sunt quedam gn̾a pisciũ. inde
dicta. eo qͦd ambulandi in t̾ris usũ.
&e natandi in aqͥs officiũ habeant.
Amphi enim grece utrũq dr. id est
qͥa ce in aqͥs & in t̾ris uiuunt ut focȩ.¬

Expanded text:
isces inde dicti, unde pecus, a pascendo scilicet. Reptilia dicuntur haec, quae natant eo quod reptandi habeant speciem et naturam: quamvis se in profundum inmergant, tamen in natando repunt. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia, quorum non est numerus . Anfivia sunt quaedam genera piscium, inde dicta eo quod ambulandi in terris usum, et natandi in aquis officium habeant. Anfi enim Graece utrumque dicitur, id est, quia et in aquis et in terris vivunt, ut foc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ piscatorib est commissa.⁊ ꝑ eam
qͥsq ad et̾num regnum a p̃sentis
scli fluctib trahit᷑. ne in ȩt̾nȩ morti
ꝓfunda mergat᷑: que ex oĩgn̾e pisciũ
conggat. qͦd ad peccatorum ueniã sa-¬
pientes. & fatuos. libos. & seruos. diui¬
tes &e pauꝑes. fortes ce infirmos uocat:
s litꝰ hoc ẽ finis mundi indicat sage¬
na scã ȩccłia qͥd trahebat. Iquidem bo¬
nipisces hoc ẽ boni homines t̾e recipi¬
entur inuasa. hoc ẽ in et̾nas ducunt᷑
mansiones: mali autem foras mitten¬
tur in caminum ignis uidelicet. uͥ
erit fletꝰ & stridor dentium. Possunt
& pisces sapientes istiꝰ mundi sig̃care:¬

Expanded text:
et piscatoribus 1474 est commissa, et per eam quisque ad aeternum regnum a praesentis saeculi fluctibus trahitur, ne in aeternae mortis profunda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam sapientes et fatuos, liberos et servostes et pauperes, fortes et infirmos vocat. Sed littus hoc finem mundi indicat, sagena sanctam Ecclesiam, quam trahebat. Et quidem boni pisces, hoc est boni homines, tunc recipiuntur in vasa, hoc est, in aeternas ducentur mansiones: mali autem foras mittentur, in caminum, videlicet ignis, ubi erit fletus et stridor dentium. Possunt et pisces sapientes istius mundi sig
Abbreviated transcription (Latin):
qd sitientib apta sit adbibendũ. qđ
uas greci cadũ uocant. Situla mistice
carnẽ xp̃i significat. inde in libro nu¬
meroꝵ scͥptum ẽ. fluit aqua de situla
eiꝰ. Catinũ uas fictile qđ meliꝰ neutro

Expanded text:
quod sitientibus apta sit ad bibendum: quod quod sitientibus apta sit ad bibendum: quod vas Graeci cadum vocant. Situla mystice carnem Christi significat. Unde in libro Numerorum scriptum est: Fluit aqua de situla ejus . Catinum vas fictile, quod melius neutro
Abbreviated transcription (Latin):
noforum uas ferens uinũ. enon eñ ẽ¬
bulo dicte: hec ꝓuehendis at reconden¬
dis fialis pͥmum facte sunt: unde et
ñcupate : pꝰ ea inusũumi transierunt ma¬
nente greco uocabulo: unde sumpser̃t
initiũ. Lagena et situla greca noĩa suñ:
inflera exparte. ut fierent latina. illi eñ
lagenos. nos lagena. illi sicili nos situ¬
lam dicimꝰ. Lagena corꝑa hoĩum sapien¬
tie uinum retinentiũ significat. ut in
ꝓp ħa: omĩs languncła implebitiu uino.
Ydria genꝰ uasis aqͣtilis ꝑderiuationẽ uo¬
cata: ydor enĩ greci aqͣ dicunt. ydria
carnẽ hoĩm significat.: ut inlibro iudi¬
cum. et dedit inmanib eoꝵ ydrias uacu¬
as. et insalomone. ñ conterat᷑ inqͥt hydria
suꝑ lacũ. hoc ẽ carnał cupiditas: deqͦ in
euͣgłio legit᷑: reliquit gͦ hidriã suã. &
abiit inciuitatẽ. Sex gͦ hydrie in eũgłio.
significant sex etates mundi: inqͥb aqͣ
sapientie legalis ꝑxp̃m conũsa ẽ. con¬
uersa ẽ. inuinũ gr̾e sp̃italis. Situla.

Expanded text:
noforum dicitur vas ferens vinum, obulo dicte, he provehendis et recondendis phialis prius factnuncupatae. Postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo, unde sumpserunt initium. Lagena et situla Graeca nomina sunt, inflexa ex parte, ut Latina fierent. Illi enim lagenos, nos lagenas, illi sicile, nos situlam dicimus. Lagenae, corda hominum, sapientiae vinum retinentia, ut in propheta: Omnis laguncula implebitur vino . Hydria genus vasis aquatilis per derivationem vocata: udor enim Graeci aquam dicunt. Hydria carnem hominum significat, ut in libro Judicum: Et dedit in manus eorum hydrias vacuas . Et in Salomone: Conteratur, inquit, hydria super lacum , hoc est, carnalis cupiditas, de qua in Evangelio legitur: Reliquit ergo hydriam suam, et abiit in civitatem . Sex ergo hydriae in Evangelio , significant sex aetates mundi, in quibus aqua sapientiae legalis per Christum conversa est in vinum gratiae spiritalis. Situla,
Abbreviated transcription (Latin):
nas uini ap̃sitiã pͥmũ excogitatũ: sic̃ cilici¬
les asilicia nuncupate. unde pͥmũ aduecte
st̃. Scisus gͦ significat scientiam legis. unde
insaco beniamĩ inuentꝰ c̃. sciphꝰ iosephe qͥa
incorpote pauli doct̾na celestis p̾fulgebat
eloqͥi. Orca ẽ amphore sp̃es. cuiꝰ immore uo-¬
cabulo urceus. diminutiio oͦrceolꝰ. Dolrũ id
U t̃ abutero uocatꝰ. deutre uͦ psalmista ait fac¬
tus lait factus sum sic̃ ut̾ inpruina: iͦtifi¬
cationes tuas ñ sũ oblitꝰ. Uter enĩ inpruina. corpꝰ¬
ẽ natiuo calore uacuatũ ^ bñficio conu̾̃fionis
attrahit᷑: et cũ sic fuerit felici sorte macera¬
tũ ꝓuenit qd sequit᷑ ut iustificationes clm̃¬
possint nullatenꝰ obliuisci. Ut̃ enĩ corpꝰ mor¬
tale significat pruina bñficiũ conũsioniᷤᷤ
ostendit. ꝑꝙͣ euenit. ut caro nr̃a lascuui
Tantũ enĩ crescit calor fidĩ: quantũ de flã¬
ma subtractum fu¬
erit corꝑali. De

Expanded text:
 vini apud Syriam primum excogitatum, sicut cilicises a Cilicia nuncupatae, unde et primum advectae sunt. Scyphus significat scientiam legis: unde in sacco Benjamin inventus est scyphus Joseph ; quia in corpore Pauli doctrina coelestis praefulgebat eloquii. Orca est amphorae species, cujus minore vocabulo urceus, diminutivo urceolus est. Dolium . . Uter ab utero vocatus est. De utre vero psalmus ait: Et factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus . Uter enim in pruina nativo calore vacuatum beneficio conversionis attrahitur, et cum sic fuerit felici sorte maceratum, provenit, quod sequitur, ut justificationes Domini nullatenus possit oblivisci. Uter enim corpus mortale significat: pruina beneficium conversionis ostendit: per quam evenit, ut caro nostra lacivie Tantum enim crescit calor fidei, quantum de flamma subtractum fuerit corporali. De
Abbreviated transcription (Latin):
misit peccis ueniã fusis lacͥmis precet᷑. qd̾
cũ comittantib dignis penit̾ntie fructib
longo temꝑe ꝑfecerit. restat ut securior de
accepta pecc̃oꝵ uenia esfectus. iam desidiis
inhiantib optet uenire tempꝰ. qͦ mereat᷑ in¬
t beatissimos angłoꝵ cͥoros faciẽ uidere c̾ato¬
ris. pelus uocata: qđ pedes ibi lauent᷑ pel

Expanded text:
peccatis, veniam fusis lacrymis precetur; quod si comitantibus dignis poenitentiae fructibus longo tempore perfecerit, restat, ut securior de accepta peccatorum venia effectus jam desideriis inhiantibus optet venire tempus, quo mereatur inter beatissimos angelorum choros faciem videre Creatoris. Pelvis voca