comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confidere in homine. Neq .n. quod sine in¬
inria innotentie illius dixerim. si peccauit
cecilianus. ⁊deo hereditatem suam perdidit
xp̃t facile homini est scu uera seu faisa de al¬
t̾o homine creotre sed scesate impudentie
b diuinorũ codicum fu̾it ordinatus nescio.
non uidi. ab mimicis meis audirii. Non m
ciu non ꝯmunicat pars donati uniu̾sarum
scripturaꝵ testimonia consona uoce ꝓclamãt
In semine tuo benedicentur om̃s gͦentes: lex
dei dixit. ab ortu solis usq ad occasum sacri¬
ficium mundum offertur nomini mõ qm̃
glorificatum est nomen meum in gentib.
per ꝓpħam dñs dixit. dominabitura mani
tsꝙͦ ad mare et a flumine usq ad t̾minos
orbis terraꝵ: per psalmum dñs dixit fruc
giensis ep̃c humanis lutibus accusatur ec¬
clesia xp̃i monũbus gentib constituti diui¬
nis uocib conmendatur. Ipsa pietas. u̾itas.
caritas. nos non ꝑmittit contra cecilianũ eoꝵ

Expanded text:
confidere in homine. neque enim, quod sine inconfidere in homine. neque enim, quod sine iniuria innocentiae illius dixerim, si peccauit Caecilianus, ideo hereditatem suam perdidit Christus. facile est homini seu uera seu falsa de altero homine credere, sed sceleratae inpudentiae bus diuinorum codieum fuerit ordinatus, nescio; non uidi, ab inimicis eius audiui: non mihi cui non communicat pars Donati, uniuersarum scripturarum testimonia consona uoce proclamant. in semine tuo benedicentur omnes gentes, lex dei dixit: ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nomini meo. quoniam glorificatum est nomen meum in gentibus, per prophetam deus dixit; dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. per psalmum deus dixit: frucginensis episcopus. humanis litibus accusatur, ecclesia Christi in omnibus gentibus constituta diuinis nocibus commendatur. ipsa pietas, ueritas, caritas nos non permittit contra Caecilianum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
eccam̃ in eo quod sequitur et p̾dicari in no¬
mine eius penitenciamet remissionẽ pcc̃o¬
rum. et omnes gentes incipientib ab ierui¬
salem et in numabilia sunt destimonia ciꝰ.¬
sc̃orum librorum. que in hunc librum co¬
artare non debui ni quib sicut apparet dñs¬
łest prĩ qui m principio erat uerbum et u̾¬
bum erat apud dm̃i. et deus erat uerbum
siue scd̾m suscepte carnis humilitatẽ. qui¬
auerbum caro fcm̃ est et habitaut in nob̾:
dic apparet etiam enis ecc̃a non sola africa si¬
cut isti impudentissima uauitate delirant
sed toto terrarum orbe difusa. testimoniis
enim diuinis lites suas p̾ferunt. qͣuia in c̃a
possunt: se ab ecc̃a catholica hoc est ab unui¬
tate om̃ium gentium diuiscrunt. Quani¬
nis et si uera ẽẽnt que ab eis obiecta sunt ce¬
ciliano et nobis possent aliquando monstra¬
ri ipam̃iam mortuami non anathematitare¬
testationib compbatur. pp̃ quẽlibet honu¬
nem relinquere debemus quia bonum est

Expanded text:
dicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. et innumerabilia sunt testimonia sanctorum librorum, quae in hunc librum coartare non debui. in quibus sicut apparet dpatri. quae in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum, siue secundum susceptae carnis humilitatem, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. sic apparet etiam eius ecclesia non in sola Africa, sicut isti inpudentissima uanitate delirant, sed toto terrarum orbe diffusa. Testimoniis enim diuinis lites suas praeferunt, quia in causa possunt, se ab ecclesia catholica, hoc est ab unitate omnium gentium diuiserunt. quamuis et si uera essent, quae ab eis obiecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum iam mortuum anathematizaretestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus; quia bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quia nee donatus ip̃e sic credidisse
asseritur. de curus parre se ẽẽ gloriantur
Non de autemista conturbent filii dilectis¬
sime hereses autemet scandala fitura pre¬
dicta sunt ut int̾ mimicos erudiamur ac
sic fides et duectio nr̃a possit ẽẽ ꝓbatior. fi¬
des utiq ne ab eis decipiamur. dilectio aũ
at etiam ex ipĩs corrigendis: quantũ pos¬
sumus et consulamus non solum autem¬
instantes ne infirnuis noceant atq ut ab
errore nefario liberentur. Sed etiam orãtes
pro eis ut aꝑiat illis dñs sensum ut ĩ telli¬
gant scripturas. quia in scĩs libris ubi ma̾i
festatur dñs xp̃o: ibi et eius ecc̃a declaratur
Isti autem mirabili cecitate cum ipm̃ ꝓpm̃
Sedhumanum calumpniaꝵ uanitate cõ¬
legitur: fodetant manis meas et pedes¬
meos dinumerau̾nt omĩa ossa mea. Ip̃a u̾o
conspexerunt et consid̾auerunt me. diuiser̃

Expanded text:
tur, quia nec Donatus ipse sic credidisse tur, quia nec Donatus ipse sic credidisse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haereses enim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utique, ne ab eis decipiamur, dilectio autem, ut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus non solum instantes, ne infirmis noceant atque ut ab errore nefario liberentur, sed etiam orantes pro eis, ut aperiat illis dominus sensum et intellegant scripturas, quia in sanctis libris, ubi manifestatur dominus Christus, ibi et eius ecclesia declaratur. isti autem mirabili caecitate, cum ipsum Chrsed humanarum calumniarum uanitate conn eo, quod legitur: Foderunt- derunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
audoet gratuioret s factum.
admiror filis dilectissime bonefa¬
ci quod inter curas bellorum et ar¬
morum uehementer desideras ea
de qute dei sunt. Uere huic te apparet en¬
am de ipsa mitute militari fi dei seruire ꝙͣ
hes in xp̃o. ut ergo breuiter infinuem dile¬
ctioniurẽ int̾ atrianoꝵ et donatistaꝵ qͥd
int̾ sit errorem arriam pr̃is et filii et sp̃c sci di¬
ueisas sb̾stantias ẽẽ dicunt donatiste autem
non hoc dicunt. Sed unam trinitatis sb̾am
confitentur et si aliqui ip̃orum minorem fi
omĩo credere de patre et filio et spũ sc̃o: qd̾
catholica credit ecca. nec ip̃a cum illis uerti¬
tur questio. Sed de sola commnunione nfe¬
liciter litigant et contra uurtatem xp̃i re¬
belles. inimicitias peru̾sitate sui erroris eͥ.¬
cent. Aliquando autem sicut audiuimuꝰ
non nulli ex ip̃is uolentes sͥ gethos recõ¬
ciliare quoniam uident eos aliquid pos¬
se: dicũt hoc se credere quod et illi credũt
Sed maiorum suorum auctoritate uincũ¬

Expanded text:
audo et gratulor et admiror, fili dilectissime Bonifati, quod inter curas bellorum et armorum uehementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, Arriani patris et filii et spiritus sancti diuersas substantias esse dicunt, Donatistae autem non hoc dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filomnino credere de patre et filio et spiritu sancto, quod catholica. credit ecclesia. nec ipsa cum illis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos uident aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincun
Abbreviated transcription (Latin):
clesia eorum iam tał est. Non ergo dicant
d̾o quod dominus nos orare docuit. dimit¬
t̾e nobis debita nr̃a. Cum .n. in baptismo
tuncta dimissa sint nunquid non hoc pos¬
cit ecc̃a: Si iam etiam in hac uita ño ħt
matulam aut rugam aut aliquid eius
modi: contempnant et apłm iohannem
clamantem in epła sua. si dixerimus qui¬
apeccatumnion habemus nos ipõs decipi¬
mus. et ueritas in nobis non est. Si autẽ
confessi fuimus peceata nr̃a. fidelis et iustꝰ

Expanded text:
clesia eorum iam talis est. non ergo dicant clesia eorum iam talis est. non ergo dicant deo, quod dominus orare nos docuit: Dimitte nobis debita nostra. cum enim in baptismo cuncta dimissa sint. ut quid hoc poscit ecclesia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi? contemnant et apostolum Iohannem clamantem in epistula sua: Si dixerimus! quia peccatum non habemus. nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem confes
Abbreviated transcription (Latin):
putetur fides euis ad iusticiam. Sed puto¬
quod etiam se ip̃os horrent si tamen ista
uel cogitare dignantur. Iustus enim et iꝰ¬
tificans non est nisi deus. potest auteme
dicat ut aut suam iusticiam uelit consti¬
tuere i dest quasi a se ipõ sibi datam cum
dicatur ei. quid enim habes quod nõ acte¬
pisti: aut sine peceato se ẽe iactare ludeat
in hac uita. sicut ipĩ in ip̃a collatione di¬
xerunt mea se ẽẽ eccã que iam non h̃t:
maculam aut rugam aut alicuid hł̃.
Nescientes hoc in eis modo compleri qui¬
⁊ uel post baptismum continuo uel dimissis
debitis que dimittenda in oratione poscun¬
ctur de hoc exeunt corpore. in tota uero ecc̃a
tunc futuram ut sit onũo non hñs macłam
aut rugam aut anquid eiusmodi quando
dicendum erit. ubi est mors uictoria tua:
uͥ est mors aculeus tuus: Aculeus eĩ mor¬
tis ẽ peccatum. In hac autem uita uͥ corpꝰ
quod corrumpitur aggrauat animã si ee¬

Expanded text:
deputatur fides eius ad iustideputatur fides eius ad iustiquod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, quae iam non habet maculam aut rugam aut aliquid eius nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in oratione poscuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat animam, si ec
Abbreviated transcription (Latin):
illis anma una et cor unum et nemo
dicebat aliquid ꝓprium. Sed erant ilł
mus. ecce quam bonum et quam iocon¬
dum hitare frẽs in unum. Ut sic experi¬
ant et sciant quam ueraciter clamet ma¬
ter catholica quod scribit paulus apłs ad
corintħ. non quero que sunt ur̃a seduos.
Si autem consid̾emus quod scriptum est ĩ
libro sapiencie. Id̾o iusti tulerunt spolia ĩ¬
pioꝵ. Itemq legitur in ꝓu̾biis tesauiãt
ustis oiuicie impiorum tunc uidebimus
non eẽ querendum qui habeant heretico¬
runi. Sed quod sint in societate iustorum
Scͣimus quidem illos tantam sͥ arrogare cͣdia¬
iusticiam ut eam se iactent nonsolum ha¬
bere. Sed etiam illis homũbus dare a se qͥp cet¬
pe dicunt ustificari eum quem baptua¬
unt ubi nicħeis restat nisi dicere illi qui ͥdr ca¬
baptiratur ab eis: ut in baptiratorẽ suum si¬
credat. Cur enim non faciat quando apłs mĩt
dicit. credentim eum qui iustificat ut de Mnͥ

Expanded text:
illis anima una et cor unum et nemo illis anima una et cor unum et nemo dicebat a aliquid proprium, sed erant illimus: Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum, ut sic experiantur et sciant, quam ueraciter ad eos clamet mater catholica, quod scribit beatus apostolus ad Corinthios: Non quaero, quae sunt uestra, sed uos. Si autem consideremus, quod scriptum est in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in prouerbiis: Thesauustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium,
Abbreviated transcription (Latin):
cius uel fastu dominationis elatus deside¬
rat hr̃e consortem. Ip̃os certe attendant
quondam suos et iam nr̃os socios et fr̃na
dilectione coninnctos quĩadmodũ tene¬
ant sua non solum quod habebant. Sed
etiam nr̃a que non habebant. que tamĩ
si pauꝑes cum pauper sumus: et nrã sunt
et illorum. Si autem priuatim que nobis
sufficiant possidemus non sunt illa nr̃a
sed panperum. quorum ꝓcurationem quo¬
dammodo gerimus nõ ꝓpͦrietatem usupa¬
tione dampnabili uindicandus mus. Qrͥd¬
quid etgo nomine eccaꝵ ꝑtis donati pos¬
sidebatur xpĩani imꝑatores legibus religi¬
osis cum ip̃is eccłiis ad catholicum tranff̾¬
ri uisserunt. Cum ergo nob̾cum sunt ple¬
bes earumdem ecc̃arum nob̾cum pauperes
qui endem possessi uinculis alebanturp
si pociuis foris positi designant concupis¬
cere aliena. Sed intrent in unitatis socie¬
mus non illatantum que dicunt sua. ue
quod scriptum est in actib apłorum. Erat

Expanded text:
tus uel fastu dominationis elatus desidetus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae habebant. sed etiam nostra, quae non habebant, quae tamen, si pauperum conpauperes sumus. et nostra sunt et illorum; si autem priuatim, quae nobis sufficiant, possidemus, non sunt illa nostra sed pauperum, quorum procurationem quodam modo gerimus. non proprietatem nobis usurpatione damnabili uindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis ecclesiis ad catholicam transire iusserunt. cum ergo nobiscum sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis sociemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerquod scriptum est in actibus apostolorum: Erat
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipicio necarent dolorem de cet̾is nr̃m de
unius salute consolaremur non tamẽ
ue ue ipõs alii perderent: perire iminer¬
sos nullo lib̾ato permitteremus. Quid
igitur de opere misericordie quod pro uita
salute ista non solum temporali. Sed eti¬
am breni ad ipm̃ tempus exigurmn lib̾an¬
da sic nos hom̾ib sb̾uenire ratio uera et
benigna compellit. quod autem nobis
obiciunt quod res eorum concupistamꝰ
et afferamus. Utinam catholici fiant et
non solum que dicunt sua. Sed etiam nr̃aĩ
pate uobiscum et caritate possideant usq
ad̾o autem calumpniandi cupiditate cecã¬
ctur ut non attendant quam sint int̾ se
contraria que loquentur. Ip̃i certe dicũt
et muidiosissime sͥ conqueri uidentur ꝙ
eos inrñram communionem molendo le¬
gum imꝑio coartamus. Hoc itaq nullomͦ
faceremus si res eorum possidere uellem᷑
Quis auarus querit possessorem. Quis
dominandi querit cupiditate inflamna¬

Expanded text:
praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullo liberato permitteremus. quid igitur de opere misericordiae, quod pro uita dum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus. hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflamma
Abbreviated transcription (Latin):
tis eruere nos memetip̃m contimuo tiri¬
cidabo alter alitem nec exue quidem
inde nec erui uellet. Sed neq necare se
auderet. Quid elige̾mus utrum ambõ
muine opprimendos relinquere. An uno
saltem per misericordie nt̃e opam liba¬
to alterum non nr̃a culpa sed sua pocuiᷤ
int̾ire. Nemo est tam infelix quinõ
quid fierim talibus rebus oporteat facilli¬
me uidicet et de duob hominib. uno .s. ꝑ
dito et uuolib̾ato: similitudinem istam ꝓpo¬
sui. Quid ergo sentiendum est de quibdã
paucis ꝑditis et in num̾abili multitudine
populorum lib̾atorum. Non enim uł dot
sunt illi homines qui sua uoluntate quam
quot lib̾antur per istas leges ab illa pesti¬
fera et̾naq ꝑnicie fundi. pagiuici. catestel¬
la municipia. cinitates. Sẽd autem dili¬
gentius rem de qua loquimur cogitemuꝰ
puto autem si plurimi eeñt in domo ruitu¬
ra et inde salutem imus lib̾ari possent
atqp ideum facere conaremur. alii se ipõs

Expanded text:
tis eruere nos, me ipsum continuo trutis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per misericordem nostram operam liberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentiendum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ falso iactanũnt multorum in eis e¬
tiam confessiones qui olimuellent ẽẽ
catholici nec inter homines tanti furo¬
ris auderent. Horum ergo populorum
congregationes per plurimas africe re-¬
giones ab illa perditione lib̾atorũ si sb̾
ud conspectu iideres tunc diceres mi¬
nime fuisse crudelitatis si dũ timetur
ne homines disparati et istorũ ĩmumi̾abi¬
li multitudini nulla estimatione compa¬
randi. sius uoluntariis ignib ctemarẽ¬
tur isti in et̾num perdendi et sempiter¬
ns ignib cruciandi relinquentur. Sie¬
nim duo aliqui inuna domoħitarent
quam certissime sciremus ẽẽ ruituram
nob̾q id p̾minciantib nollent credere
atq in ea persisterent si eos inde possem᷑
erciere uel inuitos quibus ĩminentẽ
illam cumnans. post demonstraremus
ut redire ulternis sb̾ eius periculum nõ
aud̾ent puto nsi facetemus non in me¬
rito crudeles diiudicarentur porro sun̾
illorum nobis diceret quando intranu¬

Expanded text:
quam falsa iactauerint, multorum etiam in equam falsa iactauerint, multorum etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestimatione comparandi suis et uoluntariis ignibus cremarentur, isti in aeternum perdendi et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueri
Abbreviated transcription (Latin):
sui regni parte aquisita suam mesticiam
consolari. Sic ergo catholica mat̾ bellan¬
tib ad u̾isus non aliis qm̃ filiis siuis qr
utiq ex ip̃a magna arbore que ramorum
suorum porrectione toto orbe diffundit᷑
iste in affrica ramusculus fractus est tũ
eos caritate parturiat ut redeant ad ra¬
dicem sine qua ueram uitam hr̃e nõ pos¬
sunt si aliquorum perditione ceteros c̃ã
multos collegit presertim quia isti non
sicut ab salon casu bellico. Sed spontaneo
magis interitu ꝑeunt dolorem materni
cordis liuit et sanat tantorum lib̾atõe
populorum. Quorum si uideas in pace
xp̃i leticias frequentesq alacritates et
ad hymiros audiendos et cauendos et
ad uerbum xp̃i percipiendum celeres.
hylares q conuentus multorumq in eis
cum dolore magno recordationem p̾t̾i¬
ti erroris et cum gaudio consid̾ationẽ
cognite u̾itatis et cum indignatione
et detestatione mendatium magistrorũ
quomodo cognoscunt denrĩs sacram̃tis

Expanded text:
sui regni pace adquisita suam maestitiam sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica mater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et sanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace laetitias, frequentias. alacritates et ad hymnos audiendos et canendos et ad uerbum dei percipiendum celebres hilaresque conuentus multorumque in eis cum dolore magno recordationem praeteriti erroris et cum gaudio considerationem cognitae ueritatis et cum indignatione et detestatione mendacium magistrorum, quod modo cognoscant, de nostris sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
dispersas. In pacem salutis et̾ne suo sangͥ¬
ne congregarent. Ptens est dñs et miseri
quem cotidie rogamus ut etiam ceteris
det penitenciam et resepiscant de dỹ abo¬
li laqueis a quo captini tenentur. scd̾
ip̃us uoluntatem. Qui non querunt uͥ
unde uobis ealumpnientur et retribu¬
ant mala pro bonis quia nec intelligere
nouerunt quem circa eos aninum dile¬
stionemq seruiemus. et quomodo eos
nelimus scd̾m dñi p̾ceptum quod per e¬
rechielem ꝓpħam pastorib dedit: reuo¬
cate errantes et perditos iuenire. Illi
nr̃m uelit ñõ solum aliquem illorum ꝑi¬
te. U̾m etiam aliquid peroere. Sed si ali¬
cter nõ meruit pacem hr̃e domus dauid nͥ
absalon filius eius in bello quod contra
patrem gerebat fuissec extnctus qũatus
magna crira mandaũit suis ut eum qũã¬
dimpossent uiuum saluumq sanarent
et ẽẽt cui penitenti pat̾nuis affcũs ignos¬
cerec quid ei restitit nisi perditum flere et

Expanded text:
dispersas in pacem salutis aeternae suo sangudispersas in pacem salutis aeternae suo sanguine congregarent. potens est dominus et misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenen tur secundum ipsius uoluntatem, qui non quaerunt. nisi unde nobis calumnientur et retribuant mala pro bonis, quia nec intellegere nouerunt, quem circa eos animum dilectionemque seruemus et quo modo eos uelimus secundum domini praeceptum, quod per Ezechielem prophetam pastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et
Abbreviated transcription (Latin):
et disputionem que inter nos et epõs
coꝵ apud cartagiem funit ex magna
parte corresti sunt. In quibdã uero lotis ubi
non pot̾ant pautiores quorũ erat melior.
de cõmuni sententia aut turbe auctoritati
paucorum potentiorum sb̾dite in malam ꝑ¬
cem obtemperarent aliquando diutius la¬
boratum est. Ex hiis sunt in quib adhuc la¬
boratur in quo labore multa catholici et
bͣͣ quando quorumdam et oculi extincti st̃
et ciiusdam manus episcopi et lingua pre¬
cisa est non nulli etiam trucidati sunt. Tace¬
o erudelissimas cedes et domorum dep̾datio¬
ces dñicos mitt̾ent. Sed uos huiusmodi af¬
elictos malis: consequens consolatus ẽ fruct᷑ꝰ.
Nam ubicumq aꝑtiꝰ ista comnissa st̃: ibi
feruentius atq ꝑfectui unitas xͥana ꝑficit
et uberius laudatur dñs qui donare dig¬
natus ut serui eius passionib sius lucrarẽ¬
ctur fr̃es suos et oues eius mortifero errore

Expanded text:
et disputationem, quae inter nos et episcopos et disputationem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt. in quibusdam uero locis, ubi non poterant pauciores, quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiusdam episcopi manus et lingua praecisa est, nonnulli etiam trucidati sunt. taceo crudelissimas caedes et domorum depraedatioces dominicos mitterent Sed nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore
Abbreviated transcription (Latin):
tietiam qui sola illic a parentib tradita
consuetuome tenebant qualem uero can¬
sam ip̃a heresis hr̃et: nũquã ante cogitaue¬
rant nunꝙͣ querere et consid̾are uolui̾ant
Mox ubi ceperunt adu̾tere et nicħ in eadͥ¬
gnum iuenire ip̃ quod tanta dampna
paterentur smerilla difficultate catholi¬
ci fci sunt: docuit .n. eos sollicitudo quos ne¬
gligentes securitas fecerat. Istorũ autẽ om̃i¬
um p̃cedentium auctoritatẽ et suasionẽ
secuti sunt multi qui minus ydonei erãt
ꝑ se ipõs intelligere quid distaret inter do¬
natistaꝵ ectorem et catholicam u̾itatem.
Ita cum multa agmina populorũ uera
mat̾ in sinum gaudens recipet remansi¬
runt turbe dure et milla peste in felici
nimosirate ꝑsistentes de hiis quoc plu¬
runi simulando ꝯmunicaũt. alii pauctta¬
te latuerunt. Sed illi qui simulabant ꝑ
paulatim assuescendo et p̾dicatione uen¬
tatis audiendo. maxime post collationẽ

Expanded text:
lti etiam. qui sola illic a parentibus tradita lti etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per se ipsos intellegere, quid distaret inter Donatistarum errorem et catholicam ueritatem. Ita cum magna agmina populorum uera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae et in illa peste infelici animositate sistentes. ex his quoque plurimi simulando communicauerunt, alii paucitate latuerunt. sed illi, qui simulabant, paulatim adsuescendo et praedicationem ueritatis audiendo maxime post conlationem
Abbreviated transcription (Latin):
tra illos qui eum occidere conspirauerant cõ¬
silium illorum tribuno ut ꝓderetur effec̃.
Unde fcm̃ est ut eum ad locum quo fu̾at
ꝑducendus. deduceret miles armatus. ne
illorum pateretur insidias Romanas etiã
leges implorare minime dubitauit ciuẽ
romanum se ẽẽ ꝓclamans quos tunc af¬
fligi u̾bib non udebat. Iternq ne uideis
eum int̾im̾e cupientib traderetur: cesariᷤ
poposcit auxilium romani quidem princi¬
satores quando imꝑatores xpĩanos ꝑieli¬
tante ecc̃a reperirent. Hinc ergo fem̃ est
ut intempore religiosus et puis ꝓlatis ĩ
innocenciam suam talibus causis mall
piissimis legib illius impietatis errorem
modo anferrelicenciam et errandi a pe¬
reundi relinquere. Iam uero cum ip̃e lege
uenissent in affricam p̃cipue illi qͥ que¬
rebant occõnem aut seuiciam furientiũ
metuebant aut suos uerecondebantur
ostend̾e ad eccam continuo transierunt. mł¬

Expanded text:
tra illos, qui eum occidere conspirauerant, contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Romanum se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem princiispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem modo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. mu
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti multitudine suꝑabant et facile
serendo terrebant in de quandam tertẽ
leuatũ iam de tesse arbitrantes cum ille
adhuc uiueret abiecerunt. Sed quodã
molli ag̾e exceptus et a quibdam nocte
transseuntib per luceruam conspectus
agnitus atq collectus et et ad religiosam
domum aportatus adhrbita magna cu¬
ra post multos dies cum illa desꝑatione
recreatus cẽt occisum tũ eum fama cele¬
ris donatistaꝵ in transmare nuncian̾at.
Quo postea ꝙͣ uenit et uita euis mopi¬
natissima apparint cicatricib suis tam
multis tam ingentib. tam recentibus.
non frustra fama mortuũ ẽẽ nuinciasse
monstrant. Auͣxilium ergo petiuit ab
imꝑatore xp̃iano non tãm suiusciscendi
causa: quam tuende eccẽ sͥ credite. Ꝙ
si p̾t̾imsisset᷑: nõ eius fuisset laudanda
pacientia. Des negligencia mito culpã¬
da. neq .n. et apostolus paulus uite sue tnͣ¬
sitorie consulebat. Sed ecc̃e dei: quando con¬

Expanded text:
ingenti multitudine superabant et facile ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione recreatus est. sed occisum tamen eum fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopinatissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse monstrauit. Auxilium ergo petioit ab imperatore Christiano non tam sui ulciscendi causa quam tuendae ecclesiae sibi creditae. quod si praetermisisset, non eius fuisset laudanda patientia sed neglegentia merito culpanda. neque enim et apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando con
Abbreviated transcription (Latin):
tur quam ip̃a seniebat ño cantum uolẽ¬
cta ẽẽ. Sed omĩo ẽẽ nõ sineretur impune
Non tamẽ suplicio capitali pp̃ seruandũ
etiam circa indignos mansuetudinẽ xp̃ia¬
nam sed pecuniariis dampnis ꝓpoĩtis et
cia obtinuerat basilicã quã illi cum catho¬
licus ẽẽt inuaserunt stantem ad altare ir¬
ruentes horrendo impetu et furore crude¬
li. fustib et hrꝰmodi telis. lignis deniq eiꝰ¬
dem altaris effractis: mumanit̾ ceciderũt.
pugione etiam ꝑcusserunt in inguine qͦ
uulnere sanguis effluens cum exammen
redderet nisi ei adultam maror eorũ seiicia
ꝓfuisset. Nam cum grauit̾ sauciatũ per t̾¬
ram insuꝑ traherent exundanti uene pul¬
uis obsirusus canguinem abstinuit cuius
effusione ibat in mortem deniq cum ab e¬
is tandem relictumntĩ cum psalmis auf¬
re temptarent illi mora ardentiore succẽ¬
si eum deportantium manib astulerũt
male mulgatis fugatisq catholicis quoᷤ

Expanded text:
tur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uioletur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et tia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catholica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes horrendo impetu et furore crudeli fustibus et cuiusce modi telis, lignis denique eiusdem altaris effractis immaniter ceciderunt; pugione etiam percusserunt in inguine, quo uulnere sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei ad uitam maior eorum saeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi eum de portantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque catholic-is. quos
Abbreviated transcription (Latin):
tum et bocoꝵ exempla currentib ubi fir¬
cam cog̾ent: obtinuimꝰ tñ ut illud pocius
ꝙ dixi ab imꝑatorib pet̾etur. Decretum
ẽ m concilio nro legati ad comitũ missist̾
Sed dei maior mĩa qui sciret haꝵ t̾roꝵ legũ
et quedam medicinał molestia ꝙͣ multo¬
rum ẽe praiis uł frigidis aninis ncc̃a et il¬
li diricie que uerb̃ em̃edari ño potuit: uł¬
potest. Sedcum aliqnͣtula seueritate disci¬
pline potest id egit. ut legati nr̃ ꝙ suscepe¬
rant optinere ñ possent. iam .n. uos p̾uiene¬
rant ex aliis locis quidam ep̃oꝵ q̃rere gra-¬
uissime. qua mala fuãnt ab ipĩs mutta ꝑpes¬
si ec a suis sedib exturbati p̾cipue horrenda
et incredibilis cedes maximiani catholicie¬
pistopi ecc̃e uagiensis: effecit ut nr̃a legatio
iam quid ageret non hr̃et. Iam .n. lex fu̾at
ꝓmulgata. ut tante inmagnitudinis he¬
sis donatistaꝵ cui crudelius partim uideba¬

Expanded text:
tum et locorum exempla curantibus, ubi firtum et locorum exempla curantibus, ubi fircam cogerentur, obtinuimus tamen. ut illud potius, quod dixi, ab imperatoribus peteretur. decretum est in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed dei maior misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari non potest, sed tamen aliquantula seueritate disciplinae potest, id egit, ut legati nostri, quod susceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum quissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani catholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uideba
Abbreviated transcription (Latin):
no nõ ẽẽ penam constituendo eis qui in illa
ẽe uoluissent. Sed ħ pocius constituerunt ut
eoꝵ furiosas iolentias nõ pat̾entur qui
u̾itatem catholicã uł p̾dicarent loqũẽ do
Siͣ legem prissime meniorie theodosii qũa
gñałr in om̃s hereticos ꝑmulgauit. ut qͥs
.x. lib̾. auri multaretur: exp̾ssius in dona¬
tistas qui se negabant heticos: confirmaĩ¬
tit nõ om̃s ea multa seruentur. Sed in quo
ca pateretur ut scilicet p̾t̾ ꝑtestationem
catholicoꝵ qui fuissent ista ꝑpessi iam cura
ordinũ ad ꝑsoluendam multam epĩ siue
ministri ceteri tenerentur. ita .n. existiba¬
mͦ. eis t̾ritis et nicħ fac̾e tale audentibus.
posse lib̾e doceri et teneri catholicã iita¬
tem ut ad eam cog̾etur nemo. Sed eam
ꝙͣ nellet sine formid me sequeretur. Ne
falsos et simulatores catholicos haberem᷑
et qͣmuis aliis fr̾ibrs aliud iuderetur
iam etate grarorib uł multaꝵ ciuita¬

Expanded text:
ino non esse poenam constituendo eis, qui in illa ino non esse poenam constituendo eis, qui in illa esse uoluissent. sed hoc potius constituerent, ut eorum furiosas uiolentias non paterentur, qui ueritatem catholicam uel praedicarent loquendo uesi legem piissimae memoriae Theodosii, quam gene raliter in omnes haereticos promulgauit, ut, quitus. decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorca pateretur. ut scilicet post protestationem catholicorum, qui fuissent ista perpessi, iam cura ordinum ad persoluendam multam episcopi sine ministri ceteri tenerentur. ita enim existimabamus eis territis et nihil tale facere audentibus posse libere doceri et teneri catholicam ueritatem, ut ad eam cogeretur nemo. sed eam, qui uellet, sine formidine sequeretur, ne falsos et simulatores catholicos haberemus. et quamuis aliis fratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum ciuita
Abbreviated transcription (Latin):
multa fc̃a maxime ad iudeos de quib dcm̃
est.Iudei signum petunt. In ip̃is quoq gen-¬
tib talia temporib apłoꝵ miracula euuan¬
głcũ ꝯmendari̾nt ut si talib cogi iuberẽtur:
priores ut dixi pocius ꝯmue coacti ẽe m̾ito
credentur. Qtia pp̃si per potestatem quam
per religionem ac fidem regum tpr̃ qͦ debiut
diuino num̾e accepit ectã hi qͥ ĩueniũt᷑
inuiis et sepib id est in heresib et scismatib
doguntur intrare: nõ quia coguntur rep̃hen¬
dant. Sed quo cogantur aitendant. Conuiui¬
um dñi unitas est corporis xp̃i in solum in sa¬
cram̃to altaris. Sed etiam in uinculo pacis. de
ipĩs sane possumus uerissime dic̾e ꝙ nemi¬
nem cogunt ad bonũ. Quoscumq .n. cogũt:
re in affricam mittͥentur ñ nulł fr̃b uide¬
batur in quibus et ego eram ꝙuis donatista¬
rum rabies usq̃qͣ seuiret: non ẽẽ petendum
ab imꝑatorib ut ipãm heresim uberent oĩ¬

Expanded text:
multa facta sunt, maxime ad Iudaeos, de quibus dictum multa facta sunt, maxime ad Iudaeos, de quibus dictum est: Iudaei signa petunt. in ipsis quoque gentibus talia temporibus apostolorum miracula euangelium commendarunt, ut, si talibus cogi iuberentur, priores, ut dixi, potius conuiuae coacti esse merito crederentur. quapropter si potestate, per religionem ac fidem regum, tempore quo debuit divino munere accepit Ecclesia, hi qui inveniuntur in viis et sepibus, id est in haeresibus et schismatibus, coguntur intrare, non quia coguntur repdant, sed, quo cogantur, adtendant. conuiuium domini unitas est corporis Christi non solum in sacramento altaris sed etiam in uinculo pacis. de ipsis sane possumus uerissime dicere, quod neminem cogant ad bonum; quoscumque enim cogunt, re, in Africam mitterentur, nonnullis fratribus uidebatur, in quibus et ego eram, quamuis Donatistarum rabies usque quaque saeuiret, non esse petendum ab imperatoribus, ut ipsam haeresem iuberent omn
Abbreviated transcription (Latin):
ditar an ñ pocuis manibolus agnoscitur et
onore debito qm̃ regius approbatur. Quia
nec ad bonum se cogi oportere contendunt
Red a xp̃o coactum ostendimus paulum in¬
mutatur itaq ecc̃a in istis cogendis domi¬
num suum que prius neminem cogere expͦ¬
tauit ut de fide regum atq gentium pre¬
dicatio ꝓpħica compleretur. Etiam hiion.
ubi pͣaulus beatus dicit. parati ulcisti õ¬
nem mobedientiam ur̃am cum c̾opleta fu¬
ent prior obediencia ur̃a. Unde ip̃e dñs ad
magnam cenam suam priuus addrci uib
conuiuias. posteas cogi. Nam cum ei ser¬
ui respondissent. dñe fcm̃ ẽ quod iussisti. et
adhuc locus ẽ. Exite inquit inuias et c̾ta¬
sepes et quoscumq inueneritis cogite in¬
trare millis ergo qui leuiter primo add¬
usti sunt: completa est prior obediencia
in istis autẽ qui coguntur in obediencia
cohcetur. Nam quid est cogite intrare. cũ
eos qui prius uocati sunt diuina miracła

Expanded text:
ditur. an non potius in ambobus agnoscitur et ditur. an non potius in ambobus agnoscitur et honore debito, quoniam est regius. adprobatur? quia nec ad bonum se cogi oportere contendunt. sed a Christo coactum ostendimus Paulum; imitatur itaque ecclesia in istis cogendis dominum suum, quae prius; ut neminem cogeret, expectauit, ut de fide regum atque gentium praedicatio prophetica compleretur. Etiam hinc enubi Paulus beatus dicit: Parati ulcisci omnem inoboedientiam. cum completa fuerit prior oboe- 25 dientia uestra. unde et ipse dominus ad magnam cenam suam prius conuiuas adduci iubet, postea cogi; nam cum e serui respondissent: Domine, factum est, quod iussisti. et adhuc locus est, Exite, inquit, in uias et saepes et, quoscumque inueneritis, cogite intrare. in illis ergo, qui leniter primo adducti sunt, completa est prior oboedientia, in istis autem, qui coguntur, inoboedientia cohercetur: nam quid est cogite intrare\', cum eos. qui prius uocati sunt, diuina miracula
Abbreviated transcription (Latin):
am illos quos non cogerunt. Sed tm̃modo
se duxerunt non ꝑt̾ribiles sed ꝑ salubres
leges ut in eius gremio reuocentur blan¬
drus pia mat̾ amplectitur ut de ilł mul¬
to amplius ꝙẜ de hiis qͥuos nunc̃ ꝑdidas
gratuletur: an non pertinet ad diligenciami
pastoralem etiam illas oues que non uiolent
raui̾nt et ab alieiis coꝑint possid̾i muentas
ad oiile dñ cum resistere uolu̾int flagelloꝵ
trorib uel etiam dolorib reuocare. p̃sertimi
qm̃ si apud fugituos et p̾dones seiuos fecun¬
ditate multiplicentur. plus hiis utrisq meᷤ
pimus nec tamem rebaptitamus minime ui¬
olatur. Sic enim eiror corrigendus est ouis: ut
nonm ea corrumpatur signaculum redemp̃¬
toris. Nec enĩ si quas quam regio caracte¬
re assignato deserto resignetur et accipiens
indulgentiam atq illi redeat ad miliciam.
Ille autem autem ẽe ĩ milicia ĩ qua nõdũ
etat accipiat in aliquo eoꝵ caraft̾ ille rescin¬

Expanded text:
am illos. quos non coegerunt, sed tantum modo am illos. quos non coegerunt, sed tantum modo seduxerunt, si per terribiles sed salubres leges in eius gremium reuocentur, blandius pia mater amplectitur et de illis multo amplius quam de his. quos numquam perdiderat, gratulatur. an non pertinet ad diligentiam pastoralem etiam illas oues, quae non uiolenterauerint et ab alienis coeperint possideri, inuentas ad ouile dominicum, si resistere uoluerint, flagellorum terroribus uel etiam doloribus reuocare, praesertim quoniam, si apud fugitiuos et praedones seruos fecunditate multiplicentur, plus habet iuris, quodpimus nec tamen rebaptizamus, minime uiolatur? sic enim error corrigendus est ouis, ut non in ea -corrumpatur signaculum redemptoris. neque enim, si quisquam regio charactere a signato desertore signetur et accipiant indulgentiam atque ille redeat ad militiam. ille autem esse in militia, in qua nondum erat, incipiat. in aliquo eorum character ille rescin
Abbreviated transcription (Latin):
apsos solo uerbo uaccasset: paulũ ecc̃e
rendum antea uastatorẽ nõ solum uoce
compescuit. U̾m etiam porestate ꝓstrauit
atq imfelicitatis tenebris fementem ad
desid̾andum lumen cordis ut suggerer pͥ¬
us corporis cecitate percussit. si pena illa ñ
eẽt ño ab ea post modum sanaretur. Et
qñ aꝑtis ocitlis nicħ uidebat si eos saluos
hrẽt ño ad impõitionem manus ananicus
eorum aperiretur obtutus tanꝙͣ squa¬
mas quib clausi fu̾ant. in de cecidisses¬
tura nariaret. uͥ est quod isti clamare co¬
sueuerunt lib̾um ẽẽ credere uel nõ crede
cogentem xpm̃ et postea docentem prins
ferienteni et postea consolantem. Mirũ
est autem quomodo ille qui pena corꝑis
ad enuangeliũ coactus intrauit. plꝰ uł
om̃ib qui solo uerbo uocati sunt: in ewͦi¬
głio laborauit. Et quem maior timor c̃¬
pulit ad caritate: eius ꝑfc̃a caritatis fors
misit timorem. Cum ergo nõ cogeret ecc̃

Expanded text:
apostolos solo uerbo uocasset. Paulum. priusapostolos solo uerbo uocasset. Paulum. priusrendum antea uastatorem, non sola uoce compescuit. uerum etiam potestate prostrauit atque, ut infidelitatis tenebris saeuientem ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit. si poena illa non esset, non ab ea postmodum sanaretur et, quando apertis oculis nihil uidebat, si eos saluos haberet, non ad inpositionem manus Ananiae, ut eorum aperiretur obtutus, tamquam squamas, quibus clausus fuerat, inde cecidisse scriptura narraret. ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credercogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. mirum est autem, quo modo ille, qui poena corporis ad euangelium coactus intrauit, plus illis omnibus, qui solo uerbo uocati sunt, in euangelio laborauit et, quem maior timor compulit ad caritatem, eius perfecta caritas foras mittit timorem. Cur ergo non cogeret ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ait. stultus uerb̾ non emendabitur
filium mndisciplinatum plagis ẽẽ thoer¬
cendum et magno fructu. Nam tu qui¬
dem inquit percutis euum u̾ͥga uero aĩam
etus lib̾abis a morte et alibi dicit. qui ꝑcit
baculo suo: odit filium suum. Da michi qͥ
recte fide utroq intellectu totis amme sue
turib dicat. Sitiuit anima mea ad deũ
uium quando ueniam et apparebo añ faci¬
em dñi et huic non tali solum temporali¬
rim penaꝵ uł imꝑialium legum. Sed nec
le bonum est ad herere d̾o ut non solumab
illa felicitate alienari tanquam magnũ
supplicium perhorrescat. U̾m etiam diffri
moleste ferant. Sedtamẽ ante ꝙͣ dicant
boni filii concupiscentiam habemus disso¬
lui et ẽẽ cum xp̃o: multi prius tanquam
serui et quodammodo imꝓbi. fugitiũi ad
dñm sirum temporaliũ flagellorũ u̾b̾e
reuocantur. Quis .n. potest nos amplius
amare quam xp̃c. Qui animam suam po¬
suit pro ouib suis et cum petrum et alios

Expanded text:
sunt, ait, Verbis non emendsunt, ait, Verbis non emendfilium indisciplinatum plagis esse cohercendum et magno fructu: nam: Tu quidem, inquit, percutis eum uirga. animam uero eius liberabis a morte, et alibi dicit: Qui parcit baculo suo, odit filium suum. da enim. qui ri fide ueroque intellectu totis animae suae uiribus dicat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? et huic tali non solum temporalium poenarum uel imperialium legum sed nec le bonum est adhaerere deo, ut non solum ab illa felicitate alienari tamquam magnum supplicium perhorrescat, uerum etiam differri moleste ferat. sed tamen antequam dicant boni filii: Concupiscentiam habemus dissolui et esse cum Christo. multi prius tamquam mali serui et quodam modo inprobi fugitiui ad dominum suum temporalium flagellorum uerbere reuocantur. Quis enim nos potest amplius amare quam Christus, qui animam suam posuit pro ouibus suis? et tamen cum Petrum et alios
Abbreviated transcription (Latin):
aut si ea que non contemptu sed ignorã¬
cia religionis ꝯmittuntur nitius uidic̾a¬
Da nonquid ideo negligenda sunt. Meliꝰ
quidem quis dubitau̾it. ad d̾m colendũ
doctrina homines duci: quam pene timo¬
re uł dolore compelli. Sed non quia isti
meliores sunt. Id̾o illi qui tales non st̃
negligendi sunt. Multis enĩ ꝑfuit ꝙ ex¬
ꝑimentis ꝑbanimus et ꝓbamus dei timo¬
re uel dolore cogi. uel postea possint doc̾i
arit quod iam uerbis didicerant: oꝑe secta¬
ri. pponunt quidam nob̾ sentenciam cuius¬
dam seculanis auctoris sacuis ẽẽ credo: qmͣ¬
metu. hoc quadem uerum esi. Sed sicut
res suut quos corrigit timor. Nam ut
de ipõ auctore istis respondesitur: apud il¬
lumetiam legunt cunisi male coactus:
rec̾te facere nescis porro autem scriptura di¬
tuna. et pp̃ illos meliores dixit. timor nõ ẽ
in caritate. Sed perfc̃a caritas foras mittit¬
ctit timorem: et pp̃ hos infi̾ores qui plures

Expanded text:
aut si ea, quae non contemptu sed ignoranaut si ea, quae non contemptu sed ignorantia religionis committuntur, mitius uindicanda, numquid ideo neglegenda sunt? Melius esse quidem quis dubitauerit ad deum colendum doctrina homines duci quam poenae timore uel dolore compelli? sed non, quia isti meliores sunt, ideo illi. qui tales non sunt, neglegendi sunt. multis enim profuit, quod experimentis probauimus et probamus, prius timore uel dolore cogi, ut postea possint doceri aut, quod iam uerbis didicerant, opere sectari. proponunt nobis quidam sententiam cuiusdam saecularis auctoris, qui dixit: metu. hoc quidem uerum est; sed sicut res sunt quos corrigit timor. Nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud illum etiam legunt: Tu nisi malo coactus, recte facere nescis. Porro autem Scriptura divina, et propter illos meliores dixit, Timor non est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem ; et propter hos inferiores, qui plures