comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secundus uidelicet Oto cundem Imperiũ quod
satis strenue dum adiuueret rexit todem ergo
imperante uenerabili pontisea Adalbertue Ex
pro umeia qua singua Se lauor Uocaturbethem
m cĩuitate Braga tregeno ecclesiam sanch mars¬
tires detiselodi egressuo ad gentem bru coron
et eisueroum sa tutis p redicaret etsequẽt iero¬
quoꝗ post multa nobiliter gesta rem publicaro
deçenter dispositam tem̃pore obnt oto rebmguẽ
filuim Uttonem ⁊ idelicet tentium adolescenton
tamen fere duodecim anoꝵo Dui isterat iuuẽtulus
acer ły uiribus et ingenio suscepit iure paterno
regimen imgery Contigit igitur imperi illius
tur pontifice Ipse uero ilico imperiali isus pre¬
cepto quendari sui consanguincum cuiuidam
ducia Riuim ills delegit atq ex more in sede iplica
subliari mandauit Q uod utiꝗ dum sine mon
peractum fuisset pergrandis calamitatis occasi
extitit Erat em̃ quidam Crescentius Romar

Expanded text:
secundus videlicet Otto, idem imperium, quod secundus videlicet Otto, idem imperium, quod satis strenue dum adviveret rexit. Eodem ergo imperante, venerabilis pontifex Adalbertus, ex provincia quae lingua Sclavorum vocatur Bethem, in civitate Braga regens ecclesiam sancti martyris Vitisclodi, egressus ad gentem Bruscorum, ut eis verbum salutis praedicaret, dumque que, post multa nobiliter gesta remque publicam decenter dispositam, tempore obiit Otto, relinquens filium Ottonem videlicet tertium, adolescentem tamen fere duodecim annorum. Qui, ut erat juvenculus, acer tamen viribus et ingenio, suscepit jure paterno regimen imperii. Contigit igitur imperii illius tur pontifice. Ipse vero illico, imperiali usus praecepto, quemdam sui consanguineum, cujusdam ducis filium illo delegit, atque ex more in sede apostolica sublimari mandavit. Quod utique dum sine mora peractum fuisset, pergrandis calamitatis occasio exstitit. Erat enim quidam Crescentius, Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
Prescrptopigitur regũ genere exfinanito sumo¬
serunt mnperium Rom̃a noyo reges daxonum
Quor scilicet primus Otto henrici saxonũ Regis
filias cuius etram sororem nomne Ilabnisgm
duxit ⁊xorem Iugo dux francor cognomẽtamag¬
nus Is deme oth̃o in gloria e sigore imperii non
diopar illoro qui ante se imperium rexerat nec non
e m eccłiay at elee mosme expensis ualde liberalio
extitit Nuius quoꝗ imperi tempore egress audaci¬
ter sarracem ab slfricanis partib oceupauere
tutiora Algiar montium loca ibiꝗ aliquãdiu morĩtes
uastando regionem in gyro diuerso raptu temsur
expleuerũt sontigit ergo codem tempore. ut beatuo
pater piauolus ab Italia rediens in arctisimis¬
s alpium eosdem sarracenos obuaret etis¬
semq sarracem paulo post in loco qui fraxinetus
dicitur circumact ab exercitu Milelmi trelatẽr
ducis omnes ꝗ m sreuiperierunt ut ne dnusqudẽ
rediret in patriam. Ipso igitur in tempore mortiu
est predretus otto Imperator suscepitꝗ filius eius

Expanded text:
Praescriptorum igitur regum genere exinanit sumpserunt imperium Romanorum reges Saxonum. Quorum scilicet primus Otto Henrici Saxonum regis filius, cujus etiam sororem, nomine Haduidem, duxit uxorem Hugo dux Francorum, cognomento Magnus. Is denique Otto in gloria et vigore imperii non dispar illorum qui ante se imperium rexerant, necnon et in Ecclesiarum atque eleemosynae expensis valde liberalis exstitit. Hujus quoque imperii tempore, egressi audacter Sarraceni ab Africanis partibus occupavere tutiora Alpium vastando regionem, in gyro diuerso raptu tempus expleuerunt. Contigit ergo eodem tempore, vt beatus Pater Maiolus ab Italia rediens in artissimis Alpium eosdem Sarracenos obuiaret. Quie Sarraceni paulo post, in loco qui Fraxinetus dicitur, circumacti ab exercitu Willermi Arelatensis ducis, omnesque in brevi perierunt, ut ne unus quidem rediret in patriam. Ipso igitur in tempore mortuus est praedictus Otto imperator, suscepitque filius ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
eundem Rotbertum filium ⁊ idelicet suũ anno
serlicet tertio decnno ante millesimunimcarna.¬
t saluatoris ad huc se superstite regẽ constituit
Tost aliquot rero annos iden etram̃ rexflugo
in pace regno disposito feliciter obit. Erat nãꝗ¬
rex Rotbertus tunc iuuenis ⁊ ⁊ dix mus prudẽs
atꝗ eruditus dulersq. eloquio ac pictate in signis
Sed diuina proudente clementia huiusmodi
uire ao Catholica plebis regr̃ ommum dominus
illo precipue in tempore dignatus est destinare
Nam diebus regni issius elementoy etiam signig
preeuntibus. non modica clades incubuere. ỹpĩ
ecclesia. quibus nisi rex sapienter deo se iuiuãte
restitisset seuiendo multip liciter in longmquũ
processissent¬

Expanded text:
eumdem Robertum, filium videlicet suum, anno scilicet tertio decimo ante millesimum incarnati Salvatoris, adhuc se superstite, regem constituit. Post aliquot vero annos idem etiam rex Hugo in pace, regno deposito, feliciter obiit. Erat namque Robertus rex tunc juvenis, ut diximus, prudens atque eruditus, dulcisque eloquio ac pietate insignis. Sed, divina providente clementia, hujusmodi virum ad Catholicae plebis regimen omnium Dominus illo praecipue in tempore dignatus est destinare. Nam diebus regni ipsius, elementorum etiam signis praeeuntibus, non modicae clades, incubuere Christi Ecclesiae: quibus nisi idem rex sapienter, Deo se juvante, restitisset, saeviendo multipliciter in longinquum processissent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cmenti obuiam cum maxma utrarumq
sacrop oromum multitudme processise
ex more. eiꝗ hiuuis modi insione. sełes emperii
in conspedtu totius Romande plebro tradidiset
suscigiens illuo hulariter arcumspedtog. co.
it erat uirfagaciffimus dixit. Ootime̾ pater
inquiens aõ Papam istuid facere dec reuisti nostrae
portendendo uiuens manarchia. quauter sese
moderari debeat cautius perdocusti Dem̃de
manu gerens illud auri pomum subuinxit Aullis
inquit melius hoc presens eonum posidere. ac
cernere congruit. quam illii qui pompio mundi
calcatis erucem expeditius sequũtur saluatoris
Qui protinus misit illus ad Clumense mmonasteriũ
galliay. quod etiam tunc temporis sabebatrer re¬
ligio i sium ceteroꝵ. cui e alia dona plurnna
contulerat or namentoꝵ Sed et illud nimirum
etram perpendendum qm̃ cum ista qua
retulius uideliçet de conuers iombut persi¬
sarum ad fidem christigentium altomsecuo
mo quilonaribus atꝗ occidentales ona

Expanded text:
am cum maxima virorum et sacrorum ordinum multitudine processisset ex more, eique hujusmodi insigne scilicet imperii in conspectu totius Romanae plebis tradidisset: suscipiens illud hilariter, circumspectoque eo, ut erat vir sagacissimus, dixit: « Optime pater, inquiens ad papam, istud facere decrevisti nostrae portendendo innuens monarchiae, qualiter sese moderari debuerat, cautius perdocuisti. » Deinde manu gerens illud auri pomum, subjunxit: « Nullis, inquit, melius hoc praesens donum possidere ac cernere congruit quam illis qui, pompis mundi calcatis, crucem expeditius sequuntur Salvatoris. » Qui protinus misit illud ad Cluniacense monasterium Galliarum, quod etiam tunc temporis habebatur religiosissimum caeterorum, cui et alia dona plurima contulerat ornamentorum. Sed et illud nimirum etiam perpendendum quoniam, cum ista quae retulimus, videlicet de conversionibus perfidarum ad fidem Christi gentium, extrinsecus in aquilonaribus atque occidentalibus orbis
Abbreviated transcription (Latin):
necnon e Burgundionũ pleriꝗ cũ predictis
Nor mannis cathouica fides iam effectio
cultorib pacifice uixere conubia ati unius¬
recis. atꝗ̃ inius regis regnum ẜañ cõsensu
oecreuerunt dieie ese Indegort duces
oxcellenti sumi Iilelmũs u idelicet. atꝗ post
is sum quiꝗ de nominato paterno seu auito uure
Richardi Ilio yo quipe ducaminis prmcipatũ
fuit metropolis cuitas Rhotomacoro sum
ugitur predich duces ultra eoes ceteras ⁊iguerint
militia armis tum permie pre ceteria gr̃a
communis pacis ac uirtate liberalitatĩ  an

Expanded text:
necnon et Burgundionum plerique, cum praedictis necnon et Burgundionum plerique, cum praedictis Normannis, catholicae fidei jam effectis cultoribus, pacifice junxere connubia, atque unius regis regnum pari consensu decrevere dici et esse. Indeque orti duces excellentissimi. Guillermus videlicet, atque post ipsum quique denominati, paterno seu avito jure Richardi. Illorum quippe ducaminis principatus fuit metropolis civitas Rothomagorum. Cum igitur praedicti duces ultra caeteros viguerint militiae armis, tum perinde prae caeteris gratia communis pacis ac virtute liberal
Abbreviated transcription (Latin):
quam ab eius Iuccessorib illius uidelicet
gentis ꝓrmncipibus. in spatio fere centũ a noro
huuis modi clades ullata est songe lateg pogulꝰ
calliaꝵ I de quoꝗ qua retulmius per mtesualla
defunctoyo regum seu Imperatoro tam in Italia
quam in halliis priusquam rest auraretur se¬
pus contigerunt ses cum interea predictae
sentis exercitus more soliti ad gallias proce¬
Sere Secreuiset occurrit illis iam longius a
solo progrio remotis uenerabilis Burgundie dux
Richardus pater seilicet regis Rodulphi it supra
commemorauimus. imtoꝗ cũ ieleis prelo tãta
cede eosdem prostrauit. it perpaues ex eis fuga
la psi ad progria uix remcarent et licet post hac
plures in sulas ac prouncias mar contiguas idem
scilicet Normami deposulauerint in partes tỹ
francor Regũ sorte regendas non deme
nisi ad eisoem̃ regibus euocati conscenderunt¬
ꝗ̃ uum etiam paulõ post uicissmm scilicet T ranoi

Expanded text:
quam ab ejus successoribus, illius videlicet quam ab ejus successoribus, illius videlicet gentis principibus, in spatio fere centum annorum hujusmodi clades illata est longe lateque populis Galliarum. Haec quoque, quae retulimus, per intervalla defunctorum regum seu imperatorum tam in Italia quam in Galliis, priusquam restaurarentur, saepius contigerunt. Sed cum interea praedictae gentis exercitus more solito ad Gallias procedere decrevisset, occurrit illis jam longius a solo proprio remotis venerabilis Burgundiae dux Richardus, pater scilicet regis Rodulphi, ut supra commemoravimus. Initoque cum eis praelio, tanta caede eosdem prostravit, ut perpauci ex eis fuga lapsi ad propria vix remearent. Et licet posthaec plures insulas ac provincias mari contiguas iidem scilicet Normanni depopulaverint, in partes tamen Francorum regum sorte regendas non deinceps, nisi ab eisdem regibus evocati, conscenderunt. Quin etiam paulo post vicissim scilicet Franci,
Abbreviated transcription (Latin):
dosit pesimis cõmilitombus tanto existere di¬
ligintior quam efficiebatur flagitiosior laula¬
tĩmꝗ robustior ceteris uiribus ac rebus esatu
omnes pariter sui illum constituere terra man
principem sonstitutus autem tiuiusmod ãpliore
crudelitate assumpta paruipendens preteritoꝵ
seuitiam. cepit suum in longiquas gladum
orlatare proumeras. Postmodum etiam cum
iniuersa pene cui preerat gente conscendens
ad superiores halliaro partos puamius pestifer
parens natiuum mate querens reuisere solũ
Qui cum remsset gladio e igne iltra omnem
fiot ium cladem u muersa do moliens nemine
yepugnante diuitius consumpsit. Tune quoꝗ
domus ecclesiaro per Gallias unĩuẽrsae preter
quas municipra ciuitatum rel castroro seruarũt
omnimodis destronestate atꝗ igne succensa sunt
u muersis si quide m peragrati galliis opimag
diuersa y reyo potitus spolia ad propria reduxit
exercitum Sicꝗ deinceyps tam ab iesosistingo

Expanded text:
coepit pessimis commilitonibus tanto existere dicoepit pessimis commilitonibus tanto existere diligentior, quanto efficiebatur flagitiosior. Paulatimque robustior caeteris viribus ac rebus effectus, omnes pariter illum constituere terra marique principem. Constitutus autem hujusmodi, ampliore crudelitate assumpta, parvi pendens praeteritorum saevitiam, coepit suum in longinquas gladium dilatare provincias. Postmodum etiam cum universa pene, cui praeerat, gente conscendens ad superiores Galliarum partes, quamvis pestifer parens nativum male quaerens revisere solum. Qui cum venisset, gladio et igne ultra omnem hostium cladem universa demoliens, nemine repugnante, diutius consumpsit. Tunc quoque domus Ecclesiarum per Gallias universae, praeter quas municipia civitatum vel castrorum servarunt, omnimodis dehonestatae atque igne succensae sunt. Universis siquidem peragratis Galliis, opimaque diversarum rerum potitus spolia, ad propria reduxit exercitum. Sicque deinceps tam ab ipso Astingo
Abbreviated transcription (Latin):
as Equilonarib partibus audaciter occidẽtal
petiere plagam si quidem Eingua illoꝵ pregi
ca occanũ degentes breuibus cõtenti stipendis
quo i ꝗm gentem coaluere non mobicã Post¬
madum sero telluris ampla e pelagi tiostiss
manu peruagantes aliquas drbegespo¬
cias in progriam redigere sortem n processus
quoꝗ temsoris ortus dir̃ quidam in cago
trecassio ex insimo rusticorum genere
I singus nomine in dico didelicet qui
tranquillus dicitur / tribur a esuutate dista
millibus ꝗ ui iuuenis ralens robere corsoris
peruers& tamen indolis superbiendo abnciens
fortunam paugerparentum elegit exulpore
dominandi rictus cupidine Demꝗ clam egredies
ad preductam Normanioygentem illis tatum¬
modo primitus adhesit: qui assiuo raptui
seriuentes. ⁊ ictum atheris ministrabãt quos
etiam illi cominumter flottam docant
Illoꝗ aliquandiũ huic nequam mori mseruc̃te

Expanded text:
ex aquilonaribus partibus audacter occidentalem ex aquilonaribus partibus audacter occidentalem petiere plagam. Siquidem lingua illorum propria mare Oceanum degentes, brevibus contenti stipendiis, quousque in gentem coaluere non modicam. Postmodum vero telluris ampla et pelagi hostili manu pervagantes, aliquas urbes ac provincias in propriam redegere sortem. In processu quoque temporis ortus est vir quidam in pago Trecassino ex infimo rusticorum genere, Astingus nomine, in vico videlicet qui Tranquillus dicitur, tribus a civitate distans milliaribus. Qui juvenis, valens robore corporis, perversae tamen indolis, superbiendo abjiciens fortunam pauperum parentum, elegit exsul fore dominandi victus cupidine. Denique clam egrediens ad praedictam Normannorum gentem, illis tantummodo primitus adhaesit qui, assiduo raptui servientes, victum caeteris ministrabant, quos etiam illi communiter Flottam vocant. Illoque aliquandiu huic nequam mori inserviente,
Abbreviated transcription (Latin):
Demꝗ circa nongetesimũ ierdi incarnati annum
egressus ab Aispania rex sarracenop lgalif
Remensꝙ cã exercitu maximo in Etalia serlicet
traditupo fumanas res cum suis nipredam tum
gladro atꝗ incendro demoliendas Qui dũ denisset
depopulans totam regionem isꝗ Beneuentuna
progresus est Ex aliquib tamen ciuitatibus
ꝑtalia primates collecto agmine ebisi sunt cum
predicto Algalif mre pugnam Seo cum se
cernerent᷑ exercitu nimium impares iL sesus
mos est istis modermis Etalicis fuga potius quã
bellum petiere presidum Interea reueni cũ
suo principe ad Africam sarracem ab illo teme¬
sore non destiterũt impugnare regionem ẜtalia
quamius plurimis fusent prelns. lacessiti. tã
as imperatorib. quam a patria ducibus ac
marchuonib ysꝗ ad Almuzor ihloꝵ princis
es predictum Menricum Romanor Drescris
popuilis Normanno y infestatione. excitit
nostium dui urdelicet Normamm nomẽ inde
sunssere q̃ m̃ raptus amore primitus egres

Expanded text:
e circa nongentesimum Verbi incarnati annum, egressus ab Hispania rex Sarracenorum Algalif, veniensque cum exercitu maximo in Italiam, scilicet traditurus humanas res cum suis in praedam, cum gladio atque incendio demoliendas. Qui cum venisset, depopulans totam regionem usque Beneventum progressus est. Ex aliquibus tantum civitatibus Italiae primates, collecto agmine, nisi sunt adversus praedictum Algalif inire pugnam. Sed cum se cernerent exercitu nimium impares, ut saepius mos est istis modernis Italicis, fugae potius quam bellum belli, petiere praesidium. Interea reversi cum suo principe ad Africam Sarraceni, ab illo tempore non destiterunt impugnare regionem Italiae, quamvis plurimis fuissent praeliis lacessiti tam ab imperatoribus quam a patriae ducibus ac marchionibus, usque ad Altmuzor illorum principem, et praedictum Henricum Romanorum imperatpopulis, Normannorum infestatione, exstitit hostium. Qui videlicet Normanni nomen inde sumpsere, quoniam raptus amore primitus egressi
Abbreviated transcription (Latin):
uel familia in iuiolata fidei concore dege bat
Acmge furi ac predoni apuo illes comparabatar
rel falsum quispiam uenundandũ menitens
slissma sacris ecclesnspene ment scilice
muttesant: ita  tetiam aborient :aiucet
auru argenti sius deferrenne eua
Mergsolimam yero ad sepulesipo saluatoris
centum auri libras secundus msit Richardus
ac quosꝗ cupientes illuc deuote peragrare. donio
iuuabat inmensis Preterea i successorib predictiy
tempoꝵ exigentibus culpis peccantuem hominũ
orta est discordia duoro Regum francoꝵ scuicet
ac saxonumqua se ddicet diutiãs ex ardescens
occult deiiudicio ruysus temuslletleg e dumt
emes at bus omnem mserabuliter de cesula bian¬
eoginem istruꝑehan genus hormnum capsans

Expanded text:
iolatae fidei concors degebat. Nempe furi ac praedoni apud illos comparabatur  sumens, vel falsum quidpiam venundandum mentiens, plissima sacris Ecclesiis pene in toto orbe mittebant, ita ut etiam ab oriente, scilicetauri et argenti suis deferrent xenia. Hierosolymam vero ad sepulcrum Salvatoris centum auri libras secundus misit Richardus, ac quosque cupientes illuc devote peragrare donis juvabat immensis. Praeterea in successibus praedictorum temporum, exigentibus culpis peccantium hominum, orta est discordia duorum regum, Francorum videlicet ac Saxonum. Quae scilicet, diutius exardescens, occulto Dei judicio rursus terribile flagellum semel ac bis omnem miserabiliter depopulans regionem, utrumque etiam genus hominu
Abbreviated transcription (Latin):
igitur hugo regimine regni francoro non
multo pest plerosꝗ. suoy quos etiam erius in
iniuersis h abuerat subditos persensit con¬
fumaces Tamen iterat corpore. e ment
riuidro cunctor sibi rebellantes paulatim
compese uit. Tabebat enim filium admodum
prudentem nomine Rotbertum artiũ petian
literaꝵ Rudñs plurmum eruditum Cumꝗ
se cognouiset ram aliquantulum dirib de fici

Expanded text:
igitur Hugo regimine regni Francorum, non igitur Hugo regimine regni Francorum, non multo post plerosque suorum, quos etiam prius in universis habuerat subditos, persensit contumaces. Tamen, ut erat corpore et mente vividus, cunctos sibi rebellantes paulatim compescuit. Habebat enim filium admodum prudentem, nomine Robertum, artium etiam litterarum studiis plurimum eruditum. Cumque se cognovisset jam aliquantulum viribus defici
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut quisspram eo Igitur finito ut diymus tas
regnandi quam Imperandi apuo Etaliam et
gallias magnoze regum genere Uidelicet ludor¬
inec non et sarol ac sui generis ccterorũ regun¬
i protinus in unius consanguinitatis uirositri¬
usq  regni contigit deuenire mon archian
Nam qualiter primus ac secundus ncc non
es tertiue Othio sint potiti Romanoꝵ imperio
seilicet isꝗ ad Henrici imperium superius nos
iam digessyse meminimus. Aune quoꝗ restat
ut quemadmodum adhuc francoꝵ sit regnũ dispo¬
situm referamus Martius igitur lothario
ac Ludouico regibus totires francia regni dispi¬
sitio incubiut nugoni parĩsiensie dueis filio
uidelicet illius magni Nugonis supra memoras
Cuius etiam fratererat nobilissimus burgũdie
Aux Nenricus Qui simul cum totius regmpri.¬
matibus tuementes predictan Ilugonem in
Regem ungi fecerunt Erant ergo itiam com¬
memorauimus affintate consanguinitatis
regibris saxonumbiniti. aprimo seilicet othone
qui natus ex hugonis magni sorore. suscepto

Expanded text:
certior. Igitur finito, ut diximus, tam regnandi quam imperandi apud Italiam et Gallias, magnorum regum genere, videlicet Ludovici, nec non et Caroli, ac sui generis caeterorum Regum, protinus in unius consanguinatis viros utriusque regni contigit devenire monarchiam. Nam qualiter primus et secundus nec non et tertius Otto sint potiti Romanorum imperio, scilicet usque ad Henrici imperium, superius nos jam digessisse meminimus. Nunc quoque restat, ut quemadmodum abhinc Francorum sit regnum dispositum referamus. Mortuis igitur Lothario ac Ludovico regibus, totius Franciae regni dispositio incubuit Hugoni Parisiensis ducis filio, videlicet illius Magni Hugonis supra memorati, cujus etiam frater erat nobilissimus Burgundiae dux Henricus. Qui simul cum totius regni primatibus convenienter praedictum Hugonem in regem ungi fecerunt. Erant ergo, ut jam commemoravimus, affinitate consanguinitatis regibus Saxonum uniti, a primo scilicet Ottone, qui natus est ex Hugonis Magni sorore. Suscepto
Abbreviated transcription (Latin):
Uigelicet ⁊ brꝗ terr̃a ꝵ quilibet tiramn sese
procaciter impellentes sefilme sint sinpe¬
ratores creatͣ. Atꝗ cominus asti reipublice
quo condtat eos tramnde quam pietatio
auctoritate processise: ⁊nountur dominica
incarnationis sestingente s muõ decino licet
illus insigne Imperiale diuensia petiesi
orius figuratum fusset arenerabil to
precepit fabricari quasi aureuxnsomũm
moisitere per mibetur dt dum sequdemuels
reibiceret princeps tertensepiro mgerare
redocumentum non alitea u ebere muorare
eps muuare in mundo quan t diesenuona¬

Expanded text:
videlicet olim ubique terrarum quilibet tyranni, sese videlicet olim ubique terrarum quilibet tyranni, sese procaciter impellentes, saepissime sint imperatores creati, atque eo minus apti Reipublicae, quo constat eos tyrannide quam pietatis auctoritate processisse. Anno igitur Dominicae incarnationis septingentesimo decimo, licet insigne illud imperiale diversis speciebus prius figuratum fuisset, a venerabili tamen Praecepit fabricari quasi aureum pomum, circumsistere perhibetur, ut dum siquidem illud respiceret princeps terreni imperii, foret ei documentum, non aliter debere imperare vel militare in mundo quam ut dignus ha
Abbreviated transcription (Latin):
Siriquit Qua demꝗ clades tamdurdesecuit quoo
depsrogitiante ⁊ triusꝗ regni prtcises franat
dideliret ac Saxonum uniuo fedes ae con sang̃ui.¬
mitatis iuendo nec terentur euaeuato si qurdem
regnum per fontem sacribabtis matis circãquag
tiranos sib subiugare. Ipsa deme ngror gño
pose tot satrata flagitia. pest tot fagellargeñtis
udlta cum suo rege ao fidem catfiolicam cõneya
qud prus consueuerat crudeleser moere abena
libens impertitur pro pridto prefura quesbeciã
uendutum diripiendo castiuabantuor ndecũe
m mi scrima mancigia distrasen done uy ueniẽ
anturchrictiani ab eidem quos fouẽ turmuno
seu fratres rel uberi Illud insulo tmnus nienuo
sonsedens ac perhonestum uidetur atquȩ a
patututelam optimum dectetiani enbeet
it ne quisquam audacter Aomans Emngery
preproperus gestare princeps appetat. seu ips¬
rator autesse ralcat: nisi quem Papa sedis
Lomana moro probitate. delegerit aptũ reio

Expanded text:
iripuit. Quae denique clades tandiu desaevit, quousque Deo propitiante utriusque regni principes, Francorum videlicet ac Saxonum, unius fidei ac consanguinitatis vinculo necterentur. Evacuato siquidem ristique regnum per fontem sacri baptismatis circumquaque tyrannos sibi subjugare. Ipsa denique Hungarorum gens, post tot patrata flagitia, post tot flagella gentibus illata, cum suo rege ad catholicam fidem conversa, quae prius consueverat crudeliter rapere aliena, libens impertitur pro Christo propria; a quibus etiam jamdudum diripiendo captivabantur, undecunque in miserrima mancipia antur Christiani; ab eisdem quoque foventur nunc ceu fratres vel liberi. Illud nihilominus nimium condecens ac perhonestum videtur, atque ad pacis tutelam optimum decretum, scilicet ut ne quisquam audacter Romani imperii sceptrum praeproperus gestare princeps appetat, seu imperator dici aut esse valeat, nisi quem papa sedis Romanae morum probitate delegerit aptum reipu
Abbreviated transcription (Latin):
primitus ecclesia sanct Alartini demoni pater
ducens a parentibus presapiam e Nam codemtenr
delebatur prius uocato U lpran construxit mo=¬
nasteriumi es postea ab ipso mutato nomine frutuad
riense cognominatum ¶ Demderero quasi terna¬
transimgratione. in superror e burgundia Bal¬
mense occupauit monasterium A DCtimũ queꝗ
predicta ridelicet institutio rai pene defessa autore
Deo elegit sibi sapientia sedemuires collectura
ac fructificatura germine multiplici ini monastes¬
rio sełt cognomento lumaco qued ex situ euisoe
loei accliuo atq fumili tale sortitum ẽst nomen¬
r el etiam quos aptius illi congruit a eluendo dictu
q̃ni cluere crestere diennus Insigne ꝙ uispe m¬
crementum diuersoro donop ã su principio m¬
dies locus iem obtinuit Construxit igitur
predietũ cenobium prmmitũs pater monachoy
post prefatum Bernonem suscesit regiinis
sancti martmi Turonis eccdia p repositus Post¬
preruidit Uerlonem. Hic et enim quintus a
prime Berno Abba extitit

Expanded text:
primitus ecclesiae sancti martyris Benigni Pater ducens a parentibus prosapiam: nobilior tamen debebatur, prius vocato Vulpiam, construxit monasterium rense cognominatum. Quodtransmigratione in superiore Burgundia locatum Balmense occupavit monasterium. Ad ultimum quoque, praedicta videlicet institutio jam pene defessa, auctore Deo, elegit sibi sapientiae sedem, vires collectura, ac fructificatura germine multiplici, in monasterio, scilicet cognomento Cluniaco. Quod etiam ex situ ejusdem loci acclivo atque humili tale sortitum est nomen, vel etiam, quod aptius illi congruit, a cluendo dictum, quoniam cluere, crescere dicimus. Insigne quippe incrementum diversorum donorum a sui principio dies locus idem obtinuit. Construxit igitur praedictum coenobium primitus Pater monachorum post praefatum Bernonem suscepit regiminissancti Martini Turonis Ecclesiae praepositus, morpraevidit Odilonem. Hic etenim quintus a primo Bernone abbas exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur infra supradictũ nuilesimũ tertio Ian
fere inminuente anno contigit in umuerso
pene terrap orbe precipue tãmen in Etaliae
i gallns innouar declesray basilicas ee E¬
quoꝗ tempore. inter cetera beat Mlartim iuronis
monasteriu enncuit auenerabili elti uro
Bernier euisoem loci Archuielauo euersũ atꝗ
ante ipsius obitum ynrificoopere reedificatum

Expanded text:
Igitur infra supradictum millesimum tertio jam fere imminente anno, contigit in universo pene terrarum orbe, praecipue tamen in Italia, in Galliis, innovari ecclesiarum basilicasque tempore inter caetera beati Martini Turonis monasterium emicuit, a venerabili scilicet viro Heriveo ejusdem loci archiclavo eversum, atque ante ipsius obitum mirifico opere reaedificatum
Abbreviated transcription (Latin):
argenti e pretusaꝵ ꝗ̃ emmay denrico centũ tectar¬
insuper equos honestissnne faleratas sugerrnum¬
quẽg corica e galea. mandans insupertãtum illoꝵ
a micitiam minuere. quan tum continçer et ex
omnibus ttts illi reliquere. At Henricus cemeno
annei liberalrtatem suscępit ex illii tantum libi
euangely auro es lagidibus pretissus insertum̃
ac phrlateriun simle factum continens dentem
sanet ⁊incentyi leurte. e martiris Ixer 2C
illius pares auri tantum naues accepit setera

Expanded text:
argenti et pretiosarum gemmarum Henrico, centum argenti et pretiosarum gemmarum Henrico, centum insuper equos honestissime phaleratos, super unumquemque lorica et galea, mandans insuper tantum illorum amicitiam minuere quantum contingeret ex omnibus illi relinquere. At Henricus cernens amici liberalitatem, suscepit ex illis tantum librum Evangelii, auro et lapidibus pretiosis insertum, ac phylacterium simile factum, continens dentem sancti Vincentii Levitae et martyris. Uxor vero illius pares auri tantum naves accepit. Caetera
Abbreviated transcription (Latin):
Qua de causa etiam primates regni sensit
plurium contumaces qui despectis hunilib
Sui simles eligebant superbos fut enim essax
cum regibus in grro regni sus positis maxmio
cum suprascripto. Imperatore Henrico Aam
cum aliquando adinuicem colloquendũ super
mosam fluuium qui limes est itiuisꝗ regni
conuenissent p luresꝗ ex ambobus partid̾ui
inusitaret indecens esse ut quis illop tantoꝵ
scilicet reguiy se met tumiluns quasim alte¬
rius transiret auxilium Roc etram fore potisinũ
it in fluminis medis nauibus pertarentur siniul
locuturi Sed ⁊ ir. eruditignin illad tergin mete.
habens quanto magnus es fu miliate. m omnibus
Irmio nãꝗ mane surgens imperator transyt
cum paucis ad regem francoꝵ nimos afexu
semet deosculantes sacranientiꝗ miibarum
decenter ab epis ni conpectu illoꝵ celebratis prã¬
Sere snnul utrisꝗ congruit Expleto quoꝗ prandio
obtulit Robertus rex inmensa munera auriatꝗ

Expanded text:
Qua de causa etiam primates regni sensit Qua de causa etiam primates regni sensit plurimum contumaces, qui despectis humilibus sui similes eligebant superbos. Fuit enim ei pax cum regibus in gyro regni sui positis, maxime cum supradicto imperatore Henrico. Nam cum aliquando ad invicem colloquendum super Mosam fluvium, qui limes est utriusque regni, convenissent, pluresque ex ambabus partibus mussitarent indecens esse, ut quis illorum, tantorum scilicet regum, semet humilians, quasi in alterius transiret auxilium, hoc etiam fore potissimum, ut in fluminis medio navibus portarentur simul locuturi; sed viri eruditissimi illud uterque in mente habens: Quanto magnus es, humilia te in omnibus: primo namque mane surgens imperator transiit cum paucis ad regem Francorum, nimioque amplexu semet deosculantes, sacramentisque missarum decenter ab episcopis in conspectu illorum celebratis, prandere utrisque simul congruit. Expleto quoque prandio, obtulit Robertus rex immensa munera auri atque
Abbreviated transcription (Latin):
filios quatuor e filias duaz extitit tamen
aliquando quida Nugo dretus belua censis
qui interipsum regem euisq. con iugem
nequã semen odns spargebat᷑ suꝗ grã gremi
reginã ei fecerat odresam Tantan demo¬
m̃ supor gram a rege consecutui fuerat
pt comes palatn haberetur factũꝗ est
it die quadam rex in silua uenatum iret
idem hugo ⁊E semper solebat crillo renerũti
mis a fulcone Andegauero comite auunculo
sełt euisdem regma forti sii ilites duodeem
qui supradictum̃ fugonem ante regemtru¬
cidauerunthyse iero rex licet aliquanto
tempore tali facto tristis epectuo. postea
tamen ⁊ t decebat concors Regma fuit
pliertag Rex it sapientisimus descultor
semser fuit humilium amator. superbotig
et ialit osor si qua enim pontificalis sedes
in suo regno ⁊ iduaretur preside curaerat¬
ey max ia ut ⁊ tiuo pastor licet genere
infimus restitueretur cedesia potius quani
nobilitatis eligeretur persona secularis pomga

Expanded text:
filios quatuor, et filias duas. Exstitit tamen aliquando quidam Hugo dictus Bellovacensis, qui inter ipsum regem ejusque conjugem nequam semen odiis spargebat, suique gratia praemii reginam ei fecerat odiosam. Tantam denique insuper gratiam a rege consecutus fuerat, ut comes palatii haberetur. Factumque est ut die quadam rex in silva venatum iret, idemque Hugo, ut semper solebat, cum illo. Veneruntque missi a Fulcone, Andegavorum comite, avunculo scilicet ejusdem reginae, fortissimi milites duodecim, qui supradictum Hugonem ante regem trucidaverunt. Ipse vero rex, licet aliquanto tempore tali facto tristis effectus, postea tamen, ut decebat, concors reginae fuit. Hic itaque rex, ut sapientissimus Dei cultor, semper fuit humilium amator, superborumque, ut valuit, osor. Si qua enim pontificalis sedes in suo regno proprio viduaretur praesule, cura erat maxima ut utilis pastor, licet genere infimus, restitueretur Ecclesiae potius, quam nobilitatis eligeretur persona saecularis pompae.
Abbreviated transcription (Latin):
normani quispe cum suo duceRodulpho rer
reuersi in suam patriam gratanter receot
a progrio principe Richardo sequent demq
ainno mense uulio obiit henricus imper̃a¬
tor apuo saxomam. sepult usꝗ est honorifa
in monasterio Bauoberhi quod ipse ut ductũ
est in honore a sostolor: Ormciro edificauerat

Expanded text:
Normanni quippe cum suo duce Rodulfo, reversi in suam patriam, gratanter recepti a proprio principe Richardo. Sequenti denique anno, mense Julio obiit Henricus imperator apud Saxoniam, sepultusque est honorifice in monasterio Bavoberch, quod ipse, ut dictum est, in honore apostolorum principis aedificaverat
Abbreviated transcription (Latin):
autem uara egrediens i grr̃a ẽminsit
Sequenti ioitur dre iter Reg Robertus cum
qui eum satis fublime. srscrpiens expletoꝗ simul
prandio centum libras es ex auropuro obtulit
Nb alys quoꝗ regibuo satis gratifice fuit sẽper
hatitus. Ab A lrado scilicet Rege sengloꝵ et
Noculpho rege. Austrasroꝵ nẽenon et Scõ
rege Nauarra his paniay mitteiantꝗ es
munera e petebant ab es auxilia
mense incipiente nocte perdurani patio
sedones nuncupant Tis ita gesti contigit
et senerabilis Aba pater monastern sanct
benediet floriacensis cognominati grã propa¬
gand& religionis monastica inpreuinciam
transiret meridianoꝵ Uasconũ e ferebatur¬

Expanded text:
autem egrediens in gratia dimisit. Sequenti igitur die iterum rex Robertus cum qui eum satis sublime suscipiens, expletoque simul prandio, centum libras ei ex auro puro obtulit;Ab aliis quoque regibus satis gratifice fuit semper habitus, Adalrado scilicet rege Anglorum, et Rodulpho rege Austrasiorum, nec non et Sancio rege Navarriae Hispaniarum; mittebantque ei munera et petebant ab eo auxiliamense, incipiente nocte, perdurans spatio reliquit. His ita gestis, contigit ut venerabilis Abo, Pater monasterii S. Benedicti Floriacensis cognominati, gratia propagandae religionis monasticae in provinciam transiret meridianorum Vuasconum. Cumqu
Abbreviated transcription (Latin):
regnum Roberto rege plurimas contulere sur
contumelia insolentias illi marmie quios
ex medroeri aut ex infimogenere tam ise
maximis honoribus sublimes inter quos
fuit ooo rebellium maximuo qui fuit filius
tetbaldi sar notensishnomne fallacis cete¬
riꝗ quamosures inferioris potentia ⁊ui
exinde extiterunt ei rebelles unde esse
debuerant siuiliores &uop non dipar fuit

Expanded text:
regnum Roberto rege, plurimas ei intulere sui contumeliae insolentias, illi maxime quos, aut ex mediocri aut ex infimo genere, tam ipsmaximis honoribus sublimes. Inter quos fuit Odo rebellium maximus, qui fuit filius Tebaldi Carnotensis, cognomento Fallacis, caeterique quamplures inferioris potentiae, qui exinde exstiterunt ei rebelles unde esse debuerant humiliores. Quorum non dispar fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ut subiugaret sib gentem Scotoꝵ. quoꝵ didelices
yex nelculo yocabatur uirib esarmis ialidu
et quod petisimum erat fide atꝗ opere chris¬
tranissimus ut autem cogno uit q̃m̃ Canue
audacter illus quereret inuadere regnũ
congregans omnem sua gentis excerertum
potenter es ne ualeret restitit de diu multũs
falibus grocaciter Canue inseruieni iurgh̃s
ad postremũ tñ predict Richardi Rothomaoꝵ
Sucis eiusꝗ sacrio persuas iombus prodes amo¬
re omni proysus deposita feritate mita effeetꝰ
in pace deguit. Insuper e scotoꝵ regem ami¬
citia ꝗratia diligens. illiusꝗ filium de sacro
baptis matis fonte excesit sesit ergo ex illo
fien si qua hostilio necessitas Rothomacis
Duei incumberet a transmarinis insulio
m sui aux ilium exercitum sumeret copio.
it ipsi potius formidme sud potentia plerosq
exteraꝵ proumciaꝵ terrerent populos. quãm
issi ab alyis terrerentur Nec mrum quippe

Expanded text:
ut subjugaret sibi gentem Scotorum, quorum videlicet ut subjugaret sibi gentem Scotorum, quorum videlicet rex Melculo vocabatur, viribus et armis validus, et, quod potissimum erat, fide atque opere Christianissimus. Ut autem cognovit quoniam Canuc audacter illius quaereret invadere regnum, congregans omnem suae gentis exercitum, potenter ei, ne valeret, restitit. Ac diu multumque talibus procaciter Canuc inserviens jurgiis, ad postremum tantum praedicti Ricardi Rothomagorum ducis, ejusque sororis persuasionibus, pro Dei amore omni prorsus deposita feritate, mitis effectus, in pace degit. Insuper et Scotorum regem amicitiae gratia diligens, illiusque filium de sacro baptismatis fonte excepit. Coepit ergo ex illo fieri ut, si qua hostilis necessitas Rothomagorum duci incumberet, a transmarinis insulis in suum auxilium exercitum sumeret copiosuut ipsi potius formidine suae potentiae plerosque exterarum provinciarum terrerent populos, quam ipsi ab aliis terrerentur. Nec mirum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
diso
it dicere cepimus Occam portento exoysus¬
sus est
bellicus tumultus in yniuersa occidentatis
orsis plaga: ⁊relicet tam in regionib galliar
quam in transmarinis Oceanꝰ insulis urdeli.
delieta infimi poguli uersi in desonsionem
illoy reges ac ceteri princibes statimas
ex ardescentes in subiecta plebio depogulatio¬
nem seilicet N Dum perducũtur ad su met
sanguinis effusionem Q uod uidelicet tamdiu
patratum est in predictis insulis. quouisꝙ unus
reguĩ earrimde in ui solus potiretur regiminis
ceteraꝑo Demo mortuo rege Adalrado ĩ regno
scilicet illoyo qui dammarches cognominãtur
qui etiam ⁊xorem duxerat sororem Richaro
Rotomagoꝵo duers. inuasit regnum illuis
Rex uidelicet canue occrdentalium angloꝵ
Qui etram post crebra belloꝵ mollimiña ac
patria sepopulationes pactum cum Richardo
tabrliens erusꝗ germanam Ad alnidi ridelicet
ixorem in matrimonium ducens. utriuꝗ
regni tenuit monarchiam Post fiaee quoꝗ
idem canuccum plurmo exercitu egresus

Expanded text:
viso, ut dicere coepimus, Oceani portento, exorsus est bellicus tumultus in universa occidentali orbis plaga, videlicet tam in regionibus Galliarum quam in transmarinis Oceani insulis, Anglorudelicta infimi populi versi in dissensionem illorum reges ac caeteri principes, statimque exardescentes in subjectae plebis depopulationem scilicet, usque dum perducuntur ad suimet sanguinis effusionem. Quod videlicet tandiu patratum est in praedictis insulis, quousque unus regum earumdem vi solus potiretur regiminis caeterarum. Denique mortuo rege Adalrado, in regno scilicet illorum qui Danimarches cognominantur, qui etiam duxerat uxorem sororem Ricardi Rothomagorum ducis, invasit regnum illius rex videlicet Canuc occidentalium Anglorum, qui etiam, post crebra bellorum molimina ac patriae depopulationes, pactum cum Ricardo stabiliens, ejusque germanam Adalradi videlicet uxorem in matrimonium ducens, utriusque regni tenuit monarchiam. Post haec quoque idem Canuc cum plurimo exercitu egressus,
Abbreviated transcription (Latin):
rent irbi ambo predicti filii Odonis Quod horfredꝰ
comperiens expediut aux ilium beat. Martini
Gromisit se liumiliter emendaturo quidquie in
issius sa nc confestoris ceterorumꝗ sanctoꝵ
posesiombus raptu abstraxerat. Indẽꝗ accepto
sigillo miponens illud propria hasta eũ exercitio
equitum peditumꝗ multoro obiuam perreget
aduersum se dimeaturis dũꝗ uemrent utres
partre incõminus tantus terror inuasit
exercitum duoy fratzo aesi ymch ligamimbus
omnes pariter imbelles ex diterrint Stephanus
autem arrepta fuga cum aliguibui militibus
euasit Tetbaldus ⁊ero cum cetera multitudmo
totius exercitus captus ad Turonensem ciuui¬
tatemdes ucitur ipsamꝗ horfredo reddidit atꝗ.
cum suis omnibus huc illucꝗ dispersis in cap¬
suis filii odonis Prebuit enim uniuersis audi¬
Ientibrs formidolosum tuporeni quod mille
septingenti ex eo amplius dir. armis instructi

Expanded text:
rent urbi, ambo praedicti filii Odonis. Quod Gozfredus rent urbi, ambo praedicti filii Odonis. Quod Gozfredus comperiens, expetivit auxilium beati Martini, promisit se humiliter emendaturum quidquid in ipsius sancti confessoris caeterorumque sanctorum possessionibus raptu abstraxerat. Indeque accepto vexillo, imponens illud propriae hastae, cum exercitu equitum peditumque multorum obviam perrexit adversum se dimicaturis. Dumque venirent utraeque partes in cominus, tantus terror invasit exercitum duorum fratrum, ac si vincti ligaminibus omnes pariter imbelles exstitissent. Stephanus autem, arrepta fuga, cum aliquibus militibus evasit. Thebaldus vero, ex caetera multitudine totius exercitus, captus ad Turonensem civitatem deducitur, ipsamque Gozfredo reddidit, atque cum suis omnibus huc illucque dispersis in capsuis filii Odonis. Praebuit enim universis audientibus formidolosum stuporem, quod mille septengenti et eo amplius viri armis instructi
Abbreviated transcription (Latin):
sredieo mense. Nouembuo peroucte sunt
in quibrisdam locis ꝗalliaropreter solitum
ad matreritatem segetes prime saccionis
Augusti mensis. collecte mense betobrio
quod non sine magna admiratione cõipit
Sub codem quoꝗ tempore fuerat orta grandr
discordia esg ad efftusionem multi sanguinis
inter Nenricũ francoꝵ regem Roberhi
flium es filior supra taxati Odonis Tetbalou
idelicet atg steptianum lontigit emin
ex hermania longe. lateq euisdemn re cedi¬
nium semet super exercere gratãter expeti¬
uant e non imimerito erat en tate barata¬
Suutate pratissimus ac liberalitate perpicu
multas strages cladis itraroꝙ partium it rdem
Rex ablato ab eisdem dominio turonica ⁊rbio
daret illuo hor fredo cognomento tudili filio selt
tulconis iam dicti Andegauoyo comitis ꝯ ui
collecto magno exercitu ipsam euutatem amo
yna e eo amplius ossidione circunidedit Ahuers.
quem tandem hostili manu pergentes onnicaturi
reuerant aflicte indigentiꝗ alimonyis succurre¬

Expanded text:
praedicto mense Novembri, perductae sunt, in quibusdam locis Galliarum, praeter solitum, ad maturitatem segetes primae sationis Augusti mensis, collectae mense Octobri; quod non sine magna admiratione contigitSub eodem quoque tempore fuerat orta grandis discordia usque ad effusionem multi sanguinis, inter Henricum Francorum regem, Roberti filium, et filios supra taxati Odonis, Thebaldum videlicet atque Stephanum. Contigit enam ex Germania, longe lateque, eumdem regem dominium super semet exercere gratanter expetebant. Et non immerito. Erat enim affabilitate gratissimus, ac liberalitate perspicumultas strages cladis utrarumque partium, ut idem rex, ablato ab eisdem dominio Turonicae urbis, daret illud Gozfredo, cognomento Tuditi, filio scilicet Fulconis jam dicti, Andegavorum comitis. Qui, collecto magno exercitu, ipsam civitatem anno uno et eo amplius obsidione circumdedit. Adversus quem tandem hostili manu pergentes dimicaturi, revera ut afflictae indigentique alimoniis succurre
Abbreviated transcription (Latin):
yt nemo mortalium a ferie quarta respere
eqad secundam feriam incipiente luçe ausu
temerario presumeret qued piam alicu hominum
per dm auterre. neg ultionis emdictam ao
quocũꝗ mimico exigere nec etian a fideusore.
occasio disidium superbipimi litigii quod exortun
fuerat inter Aenricam regem filium R obers
e filios supradisti Odoms qui uicissim incemdiyis
bella miscentes intestina sibimet damna mserẽtes
non modica plurima siuy sstrages dederunt.
milles miũ dominiça incarnationis annũ antedieru
Nenricus filius Con radi rex saxonũ iam iuireRo¬
manoro dero Imperator in spe duxit ⁊xorẽfiliam
wilelmi bict auoro ducis nomine: Lꝗ netem. quan
etiami desponsauit in enuitate. Crisopolitana quae
dlgo uesantio rocatur. illuc denigos amoris
ae beniuolentia gratiam ⁊ triusꝗ conuenitma¬
xima nobilium multitudo. episcoporum de ro
predich regio regnũ Austrasioyo quoo illi a

Expanded text:
ut nemo mortalium a feriae quartae vespere ut nemo mortalium a feriae quartae vespere usque ad secundam feriam incipiente luce, ausu temerario praesumeret quidpiam alicui hominum per vim auferre, neque ultionis vindictam a quocunque inimico exigere, nec etiam a fidejussore occasio dissidium superbissimi litigii quod ortum fuerat inter Henricum regem filium Roberti, et filios supradicti Odonis, qui vicissim incendiis bella miscentes intestina, sibimet damna inferentes non modica, plurimas suorum strages dederunt. millesimum Dominicae Incarnationis annum, antedictus Henricus, filius Chuonradi, rex Saxonum jam in re, Romanorum vero imperator in spe, duxit uxorem filiam Willelmi Pictavorum ducis, nomine Agnetem, quam etiam desponsavit in civitate Chrysopolitana, quae vulgo Vesontio vocatur. Illuc denique, ob amoris ac benevolentiae gratiam utriusque, convenit maxima nobilium multitudo, episcoporum vero praedicti regis regnum Austrasiorum, quod illi a
Abbreviated transcription (Latin):
tar̾noserensem erat quidam presbiter religiose
degens ⁊ roterius nomine temporeuo truno
lingonu presulatũ tenebat heodene tra¬
filius regis Roberti Menricus pidestelun
regnauit ad eundem castypira pentuotuer
denieno cũt ingene exercitu multa ibiden
hominũ sedes as otrag parte patrata est e
Amro igitur millesmo quadragesio primo¬
incarnatrome dominica extitit terimnus pascalis
Quodecio kalendaro Ilprilium. e ypse dieb undeci¬
mo Atꝗ idcirco ad notare plac uit qnĩ nee cõmunis
inqũa fit temperror. nec embolismus segtimo
aalendar. Maiaro diem aliquando excedit sedmter
ipsos trignta quing dies legit mie dies sacerrimus
pascha coarctatur Obnt quog codem amo sonradiui
Imperator cui successit in regnũ Penricus filur
issius. um ab eodem patre Rex constitutua Cotrgit
rero isso in tempore. inspirante diuina gratia
prm̃tus i partibus Aquitanicis dende paulateg
peri muersum gallar territorium firman pastũ
proster timorem des pariter et amorem taliter

Expanded text:
Tarnodorense erat quidam presbyter religiose degens, Fretterius nomine, tempore quo Bruno Lingonum praesulatum tenebat. Hic verfilius regis Roberti Henricus, qui post illum regnavit, ad idem castrum ira permotus veniens cum ingenti exercitu, multa ibidem hominum caedes ab utraque parte patrata est. amIncarnationis Dominicae exstitit terminus paschalis duodecimo kalendarum Aprilium, et ipse dies undecimo. Atque idcirco adnotare placuit, quoniam nec communis unquam fit temperior, nec embolismus septimum Kalendarum Maiarum diem aliquando excedit. Sed inter ipsos triginta quinque dies legitime dies sacerrimus Paschae coarctatur. Obiit quoque eodem anno Chuonradus imperator. Cui successit in regnum Henricus filius ipsius, jam ab eodem patre constitutus rex. Contigit vero ipso in tempore, inspirante divina gratia, primitus in partibus Aquitanicis, deinde paulatim per universum Galliarum territorium, firmari pactum propter timorem Dei pariter et amorem. Taliter
Abbreviated transcription (Latin):
extollentia nutũ notabatur indeptudaso
dcirco ⁊ niuersis circumeurea existesat
amabilis lso itidem anno dee qudararefmo
uetitit quam ille hostiliter aggressui potẽter
deuicit sibiꝗ tributariã subugauit lamen
prosi pudor inum inco erat namiũ repre

Expanded text:
extollentiae nutu notabatur indeptus. Atque idcirco universis circumcirca existebat amabilis. Ipso itidem anno praedicta exstitit. Quam ille hostiliter aggressus, potenter devicit, sibique tributariam subjugavit. Tamen, proh pudor! unum in eo erat nimium repre
Abbreviated transcription (Latin):
Quõd qualites actuu it paucia est degdocnidim
Factumt. est du quõda tp̃e nobe lua ude
gouiam pelaret ut R constantia xegna una
cum hugone filio parulo tilto remanbes quã
ut ecota Regnia dũdus causa cõnsangninitatia
A xg repñdiata comptil prosecuta est sus
per aua se fautir tibua ad hoc quibusidam auliciar¬
regia docreto aposto lio ⁊ estitu lurami foro rgio
Pnde Constantia Regma ⁊ muiena se amouchi a segno
catoe Anenarabili de tin ebatun menuore. Qua diui nocz
quãdam ob hoc mimia cogitãonum tumul tebua pul sietr
e ircañda fut uir quĩdam angeliciaẽ decorotua cama in

Expanded text:
quod qualiter actum sit paucis est disserendum. Factum est, dum quodam tempore Rotbertus rex Romam peteret, ut Constantia regina una cum Hugone filio parvulo Tillo remaneret. Quod ut Berta regina, dudum causa consanguinitatis a rege repudiata, comperit, prosecuta est eum, sperans se, faventibus ad hoc quibusdam aul cis, decreto apostolico restituturam toro regio. Unde Constantia regina, timens se amoveri a regio latere, inenarrabili detinebatur moerore. Quae dum nocte quadam ob hoc nimiis cogitationum tumultibus pulsata e circ
Abbreviated transcription (Latin):
us qur ad dl ud punctuas quo ea tempestat solet ficoi.
pora uox ta quedn cum samulua a quo preparato cii
fusidac debebat hor taretur liua noct himminesa
ut ase didcret susture me paudulum Suquit sigubuda
cum tuo socio mnrabelia de que hacgius nion uidi
uo mi roculo faimuli ad toniti So no rantea qud Seragn
prgedo ret. Signaculo caucia se muniuns de Seo.
Manctogur hauiniano ꝓ auepaete Ioto corde sis
conmittunt: Steeta Uo Si loco quo usubas ꝓ nululum
sus titis õretio g̃cado cursu ad locum ondc dula
En niua ͦ ory spatio Iterum rediis quari pdir bsgu
tio dertram uigiliami. noctia contemplentra d an

Expanded text:
usque ad illud punctum quo ea tempestate solet fieri hora sexta. Quem cum famulus, equo praeparato cui insedere debebat, hortaretur, quia nox imminebat, ut ascenderet: Sustine me paululum, inquit, et intuere cum tuo socio mirabilia Dei quae hactenus non vidi. » Quo miraculo famuli attoniti, ignorantes quid praesagii praeferret signaculo crucis se muniunt, et Deo sanctoque Saviniano pavefacti toto corde se committunt. Stella vero in loco quo venerat paululum substitit, et retrogrado cursu ad locum unde venerat in unius horae spatio iterum rediit; quam pene usque ad tertiam vigiliam noctis contem