comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsũ quȩcũq facturus. ẽ. ñ uoluntate sed necessitate
facturũ si omĩa quorũ p̾scius as.ẽ. necessitate funt non
uoluntate: E. Ego cũ dicerẽ necessitate uniũsa fieri quȩ
as futura p̾sciuit: ea sola intuebar quȩ in creatura eiꝰ fiunt
ñ autẽ quȩ in ipso. Non enim it᷑a fiunt: sed sunt sempit̾na.
AE. Nichil gͦ in sua creatura oꝑatur ds̃. E lã semel sta¬
tuit quẽad modũ feratur ordo eiꝰ uniũsitatis quã condidit.
Neq enim aliquid noua uoluntate administrat. aUNã¬
beatus futurus es: pꝰ annũ te beatũ facturus. ẽ. Ru̾. Etiam.
AU. lam gͦ p̾scit hodie. qđ pꝰ annũ facturus. ẽ Eu. Sẽꝑ
hoc p̾sciuit. Hunc qͦq hoc eũ p̾scire consentio: si ẽ. ita
futurũ. Ał Dic queso nũ tu creatura eiꝰ es. aut tua beati¬
tudo non in te fice. E Immo & creatura eiꝰ sũ: & in me fia

Expanded text:
etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate facturum, si omnia quorum Deus praescius est, necessitate fiunt, non voluntate? E. Ego cum dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intuebar quae in creatura ejus fiunt, non autem quae in ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratur ordo ejus universitatis quam condidit; neque enim aliquid nova voluntate administrat. A. Numtia, post annum beatus futurus es, post annum te beatum facturus est. E. Etiam. A. Jam ergo praescit hodie quod post annum facturus est. E. Semper hoc praescivit: nunc quoque hoc eum praescire consentio, si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet
Abbreviated transcription (Latin):
fixa necessitas. Qua ratiormatione hoc uidelico ne consi¬
ciatur times ut aut ds futurorũ omĩum p̾scius impie
negetur. aut si hoc negare ñ possumꝰ fateamur non uo¬
luntate sed necessitate peccare: an aliquid aliud te moua.
&̾ Nichil interim aliud. A Resgͦꝰ uniũsas quarũ ds̃ prescius ẽ.
non uoluntate sed necessitate fieri putas R Omĩ no ita puto
AU. Exꝑgiscere tandẽ. teq ipsũ paululũ intuere & dic mͥ
sipotes qualẽ sis habiturus oras uoluntatẽ utrũ peccandi
an recte faciendi E Nescio. A̾. Quid dm̃ itidẽ nescire hoc
putas F Hullomͦ id putauerĩ. Ad̾. Si gͦ uoluntatẽ tuã cra
futuras p̃uid& uoluntates multomagis p̃uid& quid de ui¬
stis impusq facturus sit R̾ Prorsus simeorũ oꝑum p̾sciũ
dm̃ dico: multo fidentius cͦum dixerĩ p̾scire oꝑa sua. & qͥd
sit facturus certissime p̃uiđe ad̾ Nonne gͥ caues ne tͥ dicat᷑

Expanded text:
fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne confifixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crasfuturas praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praescium Deum dico, multo fidentius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cipiunt. considantesq sem& ipsos. grãs dõ se debe intellige¬
rent. etiam si a liquid inferius eos uoluissoe. eẽ. quam sunt.
omĩbusq ossib & medullis conscientiȩ suȩ clamarent. Ego
dixi dnẽ miserere mei. cura animã meam quia peccaui tibi
ita certis itinerib diuinȩ miscđiȩ in sapientiã ducerentur.
ut neq inuentis reb inflati. neq ñ inuentis turbulenti. &
cognoscendo instructiores fierent aduidendũ. ⁊ qͣuȩrendum
ignor andomitiores. libi uͦ cui hoc iam ꝑsuasũ. eẽ non dubito
uide quã facile de tam magna questione respondeã cũ mͥ
& hoc miraris. quomͦ ñ sint cont᷑ria & repugnantia ut & ds̃
p̾scius sit omĩum futurorũ: & nos non necessitate sed uolu¬
ntate peccemꝰ. Si enim p̾scius. ẽ ds inquis peccaturũ homi¬
nẽ. necesse. ẽ ut pecc&. Si autẽ necesse. ẽ: non ergo ẽ. in
peccando uoluntatis arbitriũ sed potius in euitabilis et

Expanded text:
cipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligecipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito, vide quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi et hoc miraris, quomodo non sint contraria et repugnantia, ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et
Abbreviated transcription (Latin):
accusantur forunȩ patrocino ꝓpulsare se putant. Quã
tam̃ cęcam effingere ac pingere consuerunt: ut aut me¬
liores ea sint a qua se rege arbitrantur. aut se quoq cũ
eadẽ cęcitate & sentire ista fateantur & dicere. Nec enĩ
talib absurde etiã conceditur casib eos agere omia
quando agendo cadunt. Ded adũsus hanc opinionẽ ple¬
nã stultissimi & dem̃tissimi erroris satis ut arbitror scđa
nostra sermocinatione. disertũ ẽ Alii uͦ quãꝗ negare ñ
audeant. p̾side humanȩ uitȩ ꝓuidentiam dĩ malunt tam̃
eã uel infirmã. uł iniustã. uł in alã. nefario errore crede
quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui onis si ꝑ¬
suaderi sibi paterentur. ut cũ de optimo & iustissimo ⁊ po¬
tentissimo cogitant. bonitatẽ & iustitiã & potentiã dĩ lon¬
ge maiorẽ suꝑiorẽq: eẽ cred̾ent quã quod cogitatione con¬

Expanded text:
accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione con
Abbreviated transcription (Latin):
nec ob. eẽ: quicquã deo poss& peccatũ eius quẽ bonum
ipse fecit. immo in quo faciendo bonitatẽ suã ostendat.
ostendit etiam in puniendo iustitiã & libando miscđiã
cẽ. p̾sciuerat: necesse erat id fieri quod futurũ. eẽ. p̾scie¬
bat ds̃ Quomꝰ est igͥ uoluntas lib̾a. ubi tam in eui¬
tabilis appar& necessitas: AUs. Pulsasti uehem̃ter mise¬
ricordi ã dĩ. Ad sit: aꝑiatq pulsantib Uerũtam̃ maximã
partẽ hominũ ista questione torqueri ñ ob aliud cre¬
diderim: nisi quia non pie quęr̃. uelocioresq sunt ad ex¬
cusationẽ quã ad confessionẽ peccatorũ suorũ: Aut enĩ
nullã diuinã ꝓuidentiã pre eẽ. reb humanis libenter
opinantur. dũq fortuitis cõmittunt casib & animos & cor¬
pora sua tradentes se ferendos ⁊ dilaniandos libidinib
diuina uidicia negantes. humana fallentes: eos a quib

Expanded text:
nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando miesse praesciverat, necesse erat id fieri, quod futurum esse praesciebat Deus. Quomodo est igitur voluntas libera ubi tam inevitabilis apparet necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. a bono dõ satis appar&. Motus autẽ quo huc atqͣ. illuc
uoluñtas conũtitur. nisi essoe uoluntarius. atq in nr̃a po¬
situs potestate: neq laudandus cũ ad suꝑiora. neq cul¬
pandus homo essa cũ ad inferiora detorqu&. quasi que¬
ndã cardinẽ uoluntatis. Neq omĩno monendus ess& ut
istis neglectis ȩt̾̃na uell& ad ipisci atq ut male nollet
uiuere. uell& autẽ bene. Hoc autẽ monendũ ñ. eẽ. homi¬
nẽ quisquis existimat: de hominũ numero ext̃minandus
possit. ut & deus p̾scius sit omĩum futurorũ. & nos nulla
necessitate peccemꝰ. Quisquis enim dixerit alit̃ euenire ali¬
quid posse. quã ds̃ antẽ p̃sciuit. p̾scientiã dĩ destruere
insanissim a impietate molitur. Qua ꝓpt᷑ si p̾sciuit ds̃ pec¬
caturum eẽ primũ hominẽ. quod necesse ẽ concedat
michi quisquis mecũ omĩum futurorũ p̾sciũ fatetur dm̃
Diergo ita .ẽ: non dico non eũ facer&. bonum enim fecit

Expanded text:
e a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus possit ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ. Dum aut̃ uolumꝰ si uoluntas ipsa deẽ nob: non utique
uolumus. Qđ si fieri non potest. ut dũ uolumꝰ non uelimus
ad ẽ utiq uoluntas uolentib Nec aliud quicq ẽ. in potesta¬
te: nisi quod uolentib ad ẽ. Uoluntas igͥ nra nec uoluntas eẽt:
nisi. eẽt in nrã potestate. Porro qr .ẽ. in potestate : lib̵ a .ẽ. nob
Non enĩ ẽ. nob̾ lib̾um qđ in potestate non habemus: aut po¬
test non eẽ. quod habemꝰ. Ita fit ut & dm̃ non negemꝰ eẽ.
p̃scium omĩum futurorũ : & nos tam̃ uelimꝰ quod uolumꝰ Cũ¬

Expanded text:
lumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique lumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim est nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse quod habemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praescium omnium futurorum, et nos tamen velim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃̾sciuit. neesse. ẽ. ut uelĩ quod ille p̾sguit. Si autẽ necesse
ẽ: n on iã uoluntate sed necessitats id me uelle fatendũ
e. O stubatiã singularẽ. Quomͦ gͦ non potost aliud fieri
quã p̃scunt ds̃. si uoluntas non erit. ꝗ uoluntatẽ fitturã
ille p̃scuerit. Omitto illud ęque monstrosũ. qđ paulo
ante dixi cundẽ hominẽ dicere. necesse. ẽ ut ita uelĩ
qui necessitate supposita auferre nititur uoluntatẽ Si
enĩ necesse ẽ ut uelit. unde uol& cũ uoluntas ñ erit:
Qd si ñ hoc mͦ dixerit sed dixerit se qr necesse ẽ. ut ue¬
lit ipsã uoluntatẽ in potestate non habe: occurretur
ex eo quod ipse dixisti. cũ quęrerẽ utrũ inuitus beatus
futurus sis. Respondisti enim: quod iã esses beatꝰ. si po¬
testas essa. Uelle enim te. sed ñdum posse dixisti. Ubi
ego subieci: dete damasse ueritatẽ. Non enĩ negare
possumus habe nos potestate᷑ nisi dũ nob non ad est quod uo¬

Expanded text:
sse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest quod vo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ si tu p̾scires peccaturũ. eẽ. aliquẽ. non eẽt necesse
ut peccarte : Eu̾ Immo necesse ess& ut peccar&. Non eni
alit̾ essa p̾scientia mea: nͥ certa p̃scirẽ &. Non gͥ quia dĩ
p̾scientia . ẽ. necesse. ẽ. fieri quę prescierit : sed tantũ modo
qr p̾scientia.ẽ. Quȩ si non certa p̾noscit: utiq nulla ẽ
E Consentio. Sed quorsũ ista: Aũ Quia nisi fallor ñ
continuo tu peccare cogeres: quẽ peccaturũ esse p̾scires. Sic¬

Expanded text:
Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut peccaret? E. Imo necesse esset ut peccaret: non enim aliter esset praescientia mea, nisi certa praescirem. A. Non igitur quia Dei praescientia est, necesse est fieri quae praescierit, sed tantummodo quia praescientia est; quae si non certa praenoscit, utique nulla est. E. Consentio: sed quorsum ista? A. Quia, nisi fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires;
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ potestas adimitur quȩ propt̾ea mͥ cercior ad erit quia
ille cuiꝰ p̃scientia ñ fallitur. affuturã mͥ. eẽ p̃sciuit Eu
Ecce iã non nego ita necesse. eẽ. fieri quȩcũq p̾sciuit ds̃ &
ita eũ peccata nrã p̾scire: ut maneat. tam̃ nob̾ uoluntas lib̾a
atq in nrã posita potestate. AU. Quid gͦ te mou&. An forte
Quid gͦ te mou&. An forte
oblitus quid pͥma disputatio nra ꝑegit: negabis nullo co¬
gente aut supiore. aut inferiore. aut ęquali sed ea nos uolun¬
tate peccare: R̾ Pichil horũ ꝓrsus audeo negare : sed tam̃
fateor. ñdum uideo qͦmͦ sibi ñ adũsent᷑ hȩc duo. p̃scientia dĩ.
& iustũ dm̃ necesse. c̃ fatram᷑ & p̃sciũ. Sed scire uellẽ qͣ
iustraa puniat peccata. quȩ necesse. ẽ fieri. aut qͦmͦ non sit
necesse fieri quȩ futura. eẽ p̾sciuit. aut qͦm creatori depu¬
tandũ ẽ. quicquid in eiꝰ creatura fieri necesse. ẽ AU̾ Unde
scientia. ẽ. an qr dĩ p̃scientia ẽ ⁊ Quia dĩ potius AUo

Expanded text:
ientiam mihi potestas adimitur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in nostra posita potestate. CAPUT IV.-- Deus praeQuid ergo te movet? an forte oblitus quid prima nostra disputatio peregerit, negabis nullo cogente, aut superiore, aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non adversentur haec duo, praescientia Dei et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puniat peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non sit necesse fieri quae futura esse praescivit; aut quomodo non Creatori deputandum est, quidquid in ejus creatura fieri necessscientia est, an quia Dei praescientia est? E. Quia Dei potius. A.
Abbreviated transcription (Latin):
bono. Si aut̃ peccatrices animȩ ꝑmittant᷑ habitare in sub¬
limib locis inhonestũ ẽ qr ñ conueniuint illis. quib nec
iste t̾renus rebꝰ corruptibilib deputatꝰ sit : tam̃ seruans
quantũ potest imaginẽ suꝑiorũ. exẽpla nob̾ & indicia
quȩd ã: demonstrare ñ cessat. Si enũ bonũ & magnũ aliqͦ
uirũ hortante honestatis officio uideamꝰ ignib quantũ
ad corpꝰ attin& c̃cremari : ñ hoc uocamꝰ penã peccati. sed
fortitudinis & patientiȩ docum̃tũ: eũq magis diligimꝰ cũ
sȩdissima corruptio corporea m̃bra eiꝰ absumat ꝗͣ si nihil
Miramͦ nãq animi naturã mutabilitate corporis ñ mutari
At uͦ crudelissimi latronis m̃bra cum tali supplicio c̃fici
aspicimꝰ. apꝓbamꝰ ordinẽ legũ. Ornant gͦ ambo illa torm̃ta
Sed ille merito uirtutis: iste peccati. At si pꝰ illos ignes uł etiã

Expanded text:
bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in subbono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihilmiramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
do serui ⁊ mundatio cloacȩ iã coniunctũ & redactũ in
quandã sui generis unitatẽ. ita dispositȩ domui coap¬
tatur atq subtęxit᷑: ut eiꝰ uniũsitati ordinatissimo decors
c̃ueniat. Qui tam̃ seruus si peccare noluiss&: ñ defuissae
domesticȩ disciplinȩ alia ꝓuisio. qͣ necessaria mundarent᷑
Qud itaq tã infimũ in rebꝰ. ꝗͣ corpꝰ omẽ t̾renũ: Hanc tam̃
corruptibilẽ carnẽ tã & si peccatrix anima sic ornat ut
ei speciẽ decentissim ã p̃beat motũq uitalẽ. Habitationi
gͦ celesti talis anima ñ c̃gruit ꝑ peccatũ trestri aũt c̃¬
gruit ꝑ suppliciũ: ut qđ lib& elegerit. sẽꝑ sit pulchra
uniu̾sitas. decentissimis partib ordinata. cuiꝰ.ẽ. c̃ditor ⁊ ad¬
ministrator ds̃. Nãq optimȩ animȩ cũ in infimis ereaturis
habitant ñ eas ornant miseria sua ꝗͣ ñ habent. sed usu etrũ

Expanded text:
do servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in do servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchrasimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aut̃ ipse ñ desunt animȩ quas uł peccantes sequitur mi¬
seria uł recte facientes beatitudo: semꝑ naturis omĩb uni¬
ũsitas plena atq ꝑfecta ẽ. Non enĩ peccatũ & suppliciũ pec¬
cati. naturȩ st̃ quȩdã: sed affectiones naturarũ Illa uolun¬
taria: ista pęnalis. Sed uoluntaria quȩ in peccato fĩt t̃pis
affectio. ẽ Cui ꝓpt̾ea pęnabꝰ adhibet᷑: ut ordinae eam.
ubi tales. &ẽ. ñ turpe sit. & decori uniũ sitatis c̃gruere cogat ut
peccati dedecꝰ em̃d & pena peccati. Hinc fit ut pacatis crea¬
tura supior creaturis inferiorib puniat᷑: qr illȩ tã sunt infimȩ
ut ornari etiã a turpib: animis possint. atq ita decori uniꝰ¬
ũsitatis c̃gruere: Iuid enĩ tã magnũ in domo ẽ ꝙͣ homo
& qͥd tã abiectũ & infimũ ꝗͣ cloaca domꝰ. Seruus tam̃ in
tali peccato detectꝰ. ut mundande do ace dignꝰ habeatur:
orat eã etiã turpitudine sua. Et utrũq horũ id ÷ turpiti¬

Expanded text:
 autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
Et si uariabatur in amore istorũ: munit᷑ in illiꝰ Ec si dif¬
Eluebat in amore transeuntiũ: in ꝑmanentis amore so¬
lidabit᷑. Et stabit & obtinebit ipsũ eẽ qđ uolebat
cũ tunebat non. eẽ & stare non poterat irretitꝰ amore fugi¬
entiũ. Non gͦꝰ tibi displiceat ĩmo maxime placeat qđ ma
exordio quo. eẽ.iuis. si adicias magis magisq et̃: consurgis
atq extrueris in id quod summe. ẽ. Atq ita te ab omĩ labe
hibebis ꝙr transit ut ñ sit qđ infime. ẽ & secũ amantis uiꝰ¬
res subruit. Hinc fi&. ut qͥ mauult ñ. eẽ ne miser sit: qe ñ
eẽ nͥ potest. rest& ut miser sit. Qui aut̃ plus amat. ẽẽ quã
odit miser eẽ adiciendo ad id qđ amat quod odit exclu¬
dat. Cũ enĩ in suo genere ꝑ fecte eẽ ceꝑit: miser ñ erit. Nã¬

Expanded text:
Et si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si difEt si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si diffluebat in amore transeuntium, in permanentis amore solidabitur, et stabit, et obtinebit ipsum esse, quod volebat cum timebat non esse, et stare non poterat irretitus amore fugientium. Non igitur tibi displiceat, imo maxime placeat, quod exordio quo esse vis, si adjicias magis magisque esse, consurgis atque exstrueris in id quod summe est; atque ita te ab omni labe cohibebis, qua transit ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quod amat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, miser non erit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Si enĩ magis magisq eẽ uolueris: ei qđ summe. ẽ
ꝓpinquabis Et grãs age nunc. qr es. Quãuis enĩ sis beatis
inferior: suꝑior tam̃ es ꝗ ea quȩ ñ habent uł beatitudi¬
nis uoluntatẽ. Quorũ tam̃ multa etiã a miseris lauda¬
ntur. Omĩa tamen eo ipso quo sunt iuro laudanda st̃
quia eo ipso quo st̃. bona sunt. Quanto enim ampliꝰ eẽ
amaueris: tanto ampliꝰ uitam ęc̾n̾ã desidabis. teq ita
formari exoptabis: ut affectiones tuȩ non sint tẽporales
de tẽporaliũ rerũ amorib iniustȩ̃ & imp̃ssȩ. Quȩ tẽpo¬
ralia & ante ꝗ sint non st̃. & cũ sunt fugiunt : & cũ fi¬
gerint nꝰ er̃. Itaq cum futura sunt: ñdũ st̃. Cũ autẽ p̃¬
terraesunt: iã ñ sunt. Quomͦ gͥ tenebunt᷑ ut maneant
qͥb hoc ẽ inciꝑe ut sint qđ ẽ ꝑgere ut non sint. Qui
aut̃ amat. eẽ ꝓbat ista in ꝗntũ sunt. & amat qđ sẽꝑ. ẽ

Expanded text:
vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est propinquabis: et gratias age nunc quia es. Quamvis enim beatis sis inferior, superior tamen es quam ea quae non habent vel beatitudinis voluntatem; quorum tamen multa etiam a miseris laudantur. Omnia tamen eo ipso quo sunt, jure laudanda sunt; quia eo ipso quo sunt, bona sunt. Quanto enim amplius esse amaveris, tanto amplius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, ut affectiones tuae non sint temporales, de temporalium rerum amoribus inustae et impressae: quae temporalia et antequam sint non sunt, et cum sunt fugiunt, et cum fugerint non erunt. Itaque cum futura sunt, nondum sunt; cum autem praeterita sunt, jam non sunt. Quomodo igitur tenebuntur ut maneant, quibus hoc est incipere ut sint, quod est pergere ut non sint? Qui autem amat esse, probat ista in quantum sunt, et amat quod semper est.
Abbreviated transcription (Latin):
id uolo qđ uelle deb̾em. magis enĩ non. eẽ quã miser
eẽ uelle deb̾em. nunc uͦ fateor me quidẽ malle uł miserũ eẽ
quã nichil. sed tanto stultius id uolo. quanto miserius. Tanto
autẽ miserius: quanto uerius uideo non hoc ms uelle de¬
buisse respondebo Caue potius ne hic erres: ubi te uide
uerũ putas. Nam si beatus esses. utiq eẽ quã non esse
malles. Et nunc miser cum sis: mauis tañĩ. eẽ. uł miser:
quã omĩno non. eẽ. cum eẽ. nolis miser. Consida igͥ qͣntũ
potes quã magnum bonũ sit ipsum. eẽ: quod & heati ce
miseri uolunt. Nam si hoc bene considaueris udebis
in tantum te. cẽ miserũ. in quantũ non ꝓpinquas ei qđ
sũme. ẽ. In tantum autẽ putare melius. eẽ ut quisq ñ
sit quã ut miser sit: in quantũ ñ uides qđ summe ẽ
Et idõ tamen. eẽ te uelle: quia ab illo es qui sũme ẽ
Si uis itaq miseriam fugere: ama in te hoc ipsum qͥe ẽẽ

Expanded text:
id volo, quod velle deberem; magis enim non esse, quam miser id volo, quod velle deberem; magis enim non esse, quam miser esse velle deberem. Nunc vero fateor me quidem malle vel miserum esse quam nihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse vel miser quam omnino non esse, cum esse nolis miser. Considera igitur, quantum potes, quam magnum bonum sit ipsum esse, quod et beati et miseri volunt. Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in tantum esse miserum, in quantum non propinquas ei quod summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit quam ut miser sit, in quantum non vides quod summe est: et ideo tamen te esse velle, quoniam ab illo es qui summe est. 21. Si vis itaque miseriam fugere, ama in te hoc ipsum, quia esse
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Si autẽ uolens in nulliꝰ eris potestate ad hoc ra¬
tio recurrit ut sis in tua. & aut te iniuste regendo iuste
miser sif. autqm̃ qđ lib&. uolens eris. Habes ad huc unde
gras agas bonitati conditoris. tui. Qđ si in tua potestate
non eris. aut potentior ꝓfecto aut infirmior te habebit
in potestate. Quod si infirmior: tua cũlpa & iusta miseria
Eoteris enĩ infirmiorẽ suꝑare : si uoles. Si aut̃ potentior te
infirmiorẽ habebit in potestate : nullomͦ tam rectã ordi¬
nationẽ recte iniustã putabis. Uerissime gͥ dictum ẽ. si
hoc inustũ.ẽ. ñ sic eris. Si autẽ iustũ. laudemus eũ cuiꝰ¬
legib sic eris. Si dixeris idõ magis uolo uł miser. eẽ ꝗͣ
omĩno non. eẽ. qr iã sum. si aut̃ priꝰꝗͣ. eẽm possẽ consuli.
eligerẽ ñ. eẽ potius quã ut eẽm miser. Nunc enĩ quod
timeo non.eẽ. cũ miser sim. ad ipsã miseriã ꝑtin&e qua ñ

Expanded text:
potestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc rapotestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc ratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens eris, habes adhuc unde gratias agas bonitati Conditoris tui. Quod si in tua potestate non eris, aut potentior profecto, aut infirmior te habebit in potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: poteris enim infirmiorem superare si voles. Si autem potentior te infirmiorem habebit in potestate, nullo modo tam rectam ordinationem recte injustam putabis. Verissime igitur dictum est: Si hoc injustum est, ni dixerit: Ideo magis volo vel miser esse, quam omnino non esse, quia jam sum; si autem priusquam essem possem consuli, eligerem non esse potius quam ut essem miser. Nunc enim quod timeo non esse cum miser sim, ad ipsam miseriam pertinet, qua non
Abbreviated transcription (Latin):
es. Qđ si ingratus es in eo quod. eẽ uis: iure cogeris eẽ qđ
non uis. Ex illo igit᷑ quod etiã ingratus habes quod uis:
crcatoris laudo bonitatẽ. Ex illo autẽ quod ingratus pate.¬
ris quod ñ uis: ordinatoris laudo iustitiã. Si dixeris non idõ
mori nolo qđ malĩ miser. eẽ. ꝗ omĩno ñ . eẽ sed ne post ino¬
rtẽ miserior sim : respondebo. Si hoc iniustũ. ẽ: non sic
eris. Si autẽ hoc iustũ . ẽ : laudemꝰ cũ cuiꝰ legib sic eris.
Di dixeris unde p̃sumã quod si hoc iniustũ. ẽ. non sic ero:
respondebo q si eris in tua potestate : aut miser nꝰ eris.
aut tu ipse te iniuste regendo iuste eris miser. aut uolen¬
do & ñ ualendo tẽ iustẽ regere. ñ eris in tua potestate. &
aut in nullius eris: aut in alteriꝰ. Si in nullius: aut inuitꝰ.
auti uolens. Sed inuitus. eẽ. nihil potes. ꝓͥ te uis aliqͣ
suꝑ auerit. Porro nulla ui suꝑari potest qui ẽ. in nullius

Expanded text:
es. Quod si ingratus es in eo quod esse vis, jure cogeris esse quod es. Quod si ingratus es in eo quod esse vis, jure cogeris esse quod non vis. Ex illo igitur quod etiam ingratus habes quod vis, Creatoris laudo bonitatem: ex illo autem quod pateris ingratus quod non vis, ordinatoris laudo justitiam. 19. Si dixerit, Non ideo mori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed invitus esse nihil potes, nisi te vis aliqua superaverit; porro nulla vi superari potest, qui est in nullius
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodatius adhibent: In suꝑiorib uͦ atq meliorib parã
eũ ñ laudantes minꝰ ue laudantes. partĩ etiã uituꝑars aut
eñ dare conantes. partim non credentes qđ earũ ille sit condi¬
tor. talium iudicia uł omĩno contempnere si corrigere neque¬
unt. uel donec corrigant ȩquo animo tolerare ac sustinere
creatori deputanda existim antur peccata creaturȩ. quãuis
necesse ẽ fiant quȩ ipse futura p̾sciuit ut cũ dixeris non te
inuenire qͦmͦ non ei deputetur quicquid in eius creatura fi¬
eri necesse.ẽ. ego contra non inuenia modũ neq inueniri posse
atq omĩno non eẽ. confirmẽ. quo ei deputet᷑ quicquid in eius
creatura ita fieri necesse ẽ ut uoluntate peccantiũ fiat
inunc miser es: nec ob aluid mori ñ uis nisi ut sis. Ita cum
miser nolis᷑ eẽ uis tam̃. Age igͥ gras ex eo quod es uolens:
ut quod inuitus es auferatur. Uolens enim es: & miser inuitꝰ

Expanded text:
commodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim commodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nequeunt, vel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustinere Creatori deputanda existimantur peccata creaturae, quamvis necesse est fiant quae ipse futura praescivit, ut cum tu dixeris non te invenire quomodo non ei deputetur quidquid in ejus creatura fieri necesse est; ego contra non inveniam modum, neque inveniri posse atque omnino non esse confirmem, quo ei deputetur quidquid in ejus creatura ita fieri necesse est, ut voluntate peccantium fiat. et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus
Abbreviated transcription (Latin):
sꝙ̃ suꝑabit. Alit̃ enĩ estimat ratio: alit̾ usus. Ratio esti¬
mad luce ueritatis. ut recto iudicio subdat minora maioribꝰ
usus aũt consuetudine cõmoditatis plerũq inclinatur
ut ea pluris estim&. quȩ ueritas minora. es̃. conuncte
Cũ enĩ corpora cęlestia corporib trestrib magna diffe¬
rentia ratio p̃ponat quis tam̃ carnaliũ hominũ ñ mal¬
l& uł plura de eẽ. in cęlo syđa. quã unã arbusculã in
agro suo aut uaccã in arm̃to. Sed sicui ȩtate maiores ho¬
mines uł omĩno contẽpnunt. uł certe patient̃ corrigenda
expectant iudicia paruulorũ qui exceptis quibꝰ. dã quoꝵ amo¬
re lȩtant᷑ quẽ lib& hominũ ceterorũ mori m alunt quã pas-¬
serem suũ & multomagis si homo sit ille t̾ribilis. passer aut̃
canorus & pulcher: Ita hi qui ꝓuectu animi ad sapientiã
ꝓfecer̃ imꝑitos rerũ existimatores cũ inuenerimt dm̃ lau¬
dantes in creaturis minorib qr eas carnalib suis sensibꝰ. ac¬

Expanded text:
 17. Aliter enim aestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia parvulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori malunt, quam passerem suum; et multo magis si homo sit ille terribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
detractis miseria ꝑseuerat. aut eti ã peccata p̃cedit re¬
ge deformari dr̃ ordo atq administratio uniu̾sitatis.
Rursus si peccata fiant & desit miseria: nichi lominꝰ de¬
honestat ordinẽ iniquitas. Cũ aut̃ ñ peccantib ad ẽ. bea¬
titudo: ꝑfecta. ẽ. uniũsitas¬

Expanded text:
detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, redetractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas
Abbreviated transcription (Latin):
miserȩ fieri debuerunt. qr peccatrices. eẽ uoluer̃. Tantũq
ab.ẽ. ut ds̃ tales facere debuerit ut eciã cȩt̾as creaturaᷤᷤ
laudabilit̃ fecerit longe inferiores animis miseris. Sed
ad huc uidetur minꝰ intelligens qđ dictũ ẽ. habe quod
cont̾dicat. Dicit enĩ. Si unu̾sitatis ꝑfectionẽ cõpla etiã
nostra miseria: defuiss& aliqͥd huic ꝑfectioni si beati sq̃ꝑ
essemꝰ. Qua ꝓpt̾ si ad miseriã nisi peccando ñ ꝑuenit
anima: etiã peccata nrã necessaria sc̃ ꝑfectioni uniũ sitatis
quã condidit ds̃. Quomͦ gͦ iuste punit peccata: quȩ si defu¬
issent creatura eiꝰ plena & ꝑfecta non ess&e. Hic respondet᷑.
non ipsa peccata uł ipsã miseriã ꝑfectioni uniũsitatis. eẽ
necessaria : sed animas in ꝗntũ animȩ st̃. Quȩ si ueluit.
peccant. Si peccauerint: miscre fiunt. Si enĩ peccatis earũ

Expanded text:
miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum
Abbreviated transcription (Latin):
uis enĩ corpora cȩlestia sint: corpora st̃ tam̃ ꝗtũ ad
lucẽ istam ꝑtin&e quȩ ꝑ oculgs corporeos sentiri potest
Nulla aut̃ corpora quantũ sese attinae uł beati posst̃
eẽ: uł misera: quãꝗ beatorũ aut miseroꝵ copia possint
eẽ. Ded de illis luminib similitudo adhibita id docet
quẽadmodũ corporũ differentias c̃tẽplando. uidens
alia clariora inuste petis auferre quȩ obscuriora
conspexeris. aut clariorb ad ȩqͣri. Sod ad ꝑfectionẽ
uniũsitatis reserens omĩa: quantomagis minꝰue int̃
se data sunt tantomagis cernis. eẽ. omĩa. Nec tͥ occurrit
ꝑfecta uniũsitas: nisi ubi maiora sio p̃̾sto st̃. ut minora ñ
desint. Sic etiã differentias animarũ cogites: in qͥb hoc
ꝗꝗ inuenies. ut miseriã quã doles ad id ꝗꝗ ualere cogno¬
scas ut uniu̾sitatis ꝑfectioni nec ille desint animȩ quȩ

Expanded text:
vis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad vis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sidicat ñ .eet luna. cũ etiã lucernȩ charitatẽ longe in¬
feriorẽ. in suo tam̃ genere pulchrã. & t̾renis tenebris sed
corã. atq aptã nocturnis usib atq in om̃ĩb ꝓ suo modulo
uttq laudabilẽ. aut fateat᷑ aut stultissime uł contentiose
nege. Quomͦ gͦ recte dicere audebit. luna non eẽt in reb:
qui si dicer&. lucerna ñ.eẽt. deridendũ se. eẽ. sentirae
Qđ si ñ dicit luna ñ eẽt. sed qualẽ solẽ uida talẽ dicit
lunã eẽ. debuisse: ñ intelligit nichil aliud sedic̃e ꝗ ñ
eẽt luna sed eent soles dus. In quo duplicit᷑ errat qđ
rerũ ꝑfectioni & adđe aliquid cupit cũ desidat alte¬
rũ solẽ. & minuere cũ lunã uult decħi. Hic fortasse di¬
cat. idõ nichil se de luna conqueri. qr splendor eꝰita
minor .ẽ. ut miser ñ sit: de animarũ aut̃ ñ obscuritate.
sed miseria se dolere. Sed cogita ita lunę splendo¬
rẽ non . eẽ miserũ : ut nec splendor solis sit beatus. Quã¬

Expanded text:
at, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hoc aut om̃ip̃s ñ potuit. aut bonus inuidit: responde¬
bo. odinẽ creaturarũ a sũna usq ad infimã gradib¬
iustis ita decurrere. ui ille inuideat qui dixerit ista ñ cĩt
inuideat etiã ille qui dixerit ista talis essa. Si enim talẽ
uult. eẽ qualis .ẽ. supior iam illa. ẽ Et tanta ẽ: ut adici ñ¬

Expanded text:
enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondeenim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibujustis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis
Abbreviated transcription (Latin):
re naturã: Lanta uis : in dominatu & pͥncipatu rationis.
Cũ gͦ quisq credens qđ pꝰ mortẽ ñ erit intolerabilib tam̃ mo¬
lestus ad totã cupiditatẽ mortis impellit̾ & decernit atq ar¬
ripit mortẽ in opinione hab& errorẽ omĩmodȩ defectionis
in senfu aut̃ naturale desidium quietis. Qđ aut̃ quiȩtũ ẽ. ñ
ẽ nichil. Immo etiã magis. ẽ: quã id qđ inquietũ . ẽ. Inqͥetudo
enĩ uariat affectiones ut alt̾a alt̾am ꝑimat. quies autẽ¬
sed ut reqͥescat intendit᷑. Ita cũ errore credat ñ se futurũ
natura tam̃ quietꝰ. eẽ hoc ẽ magis. eẽ. desidat. Qua ꝓpt̃
si nullo pacto fieri potest ut ex eo qđ .ẽ. qͥsq b onitati crs
atous ingratꝰ sit. si dixerit ñ erat tam̃ difficile aut labo¬
riosũ omipotenti dõ ut omĩa quȩcũq fecit sic hab̾ent or¬
dinẽ suũ ut nulla creatura usq ad miseriã ꝑuenirae. ñ

Expanded text:
re naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. re naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enised ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potuniversi. 24. Si dixerit: Non erat tamen difficile aut laboriosum omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ mortẽ ñ sit futurus. tã isi aliꝗ̃ntũ hoc in opinione habeat
Nã opinio aut in errore aut inueritate raciocinantis . ẽ uł cre¬
dentis. Sensus aut aut c̃suetudine aut natura ual&. Posse
aũt fieri ut aliud sit in opinione aliud in sensu uł ex hoc
cognoscere facile. ẽ qđ plerũq aliud faciendũ eẽ. credimus
& aliud facere delectat. Et aliꝗndo ueratior ẽ sensꝰ ꝗ opinio
siilla de errore. illaede natura. ẽ uelut. cũ eger plerũq aqͣ
frigida c̃ducibilit̃ delectatur quã tm̃ credit sibiberit ẽẽ
nociturã. Aliꝗudo ueracior opinio ꝗͣ sensus: si credat arti
medicins ob. eõ frigidã. cũ re uera oberit & tam̃ bibe de¬
ita credit᷑ sed eti ã lib& aliꝗndo. Utrũq in errorẽ. cũ id qđ
noca ⁊ ꝓdesse creditur & lib̾e ñ desinit. Sol&e aut̃ oe recta
opinio puã corrigere c̃suetudinẽ: & p̃ua opinio rectã depͥua¬

Expanded text:
post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere deita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam deprava
Abbreviated transcription (Latin):
Qd autẽ non ẽ melius eẽ ñ potest. Nongͦ id uelle debui¬
sti. Ueratiorq sensus ẽ. quo id ñ uis: ꝗ opinatio ꝑ ꝗ te id
uelle debuisse arbit᷑ris. Deinde qđ quisq recte eligit ap¬
petendũ. cũ ad id ꝑuenerit: necesse ẽ melior fiat. Melior
autẽ. eẽ. ñ poterit: qͥ ñ erit. Nemo gͥ recte potest eligere:
ut n᷑ sit. Neq enĩ moueri nos oportae. eorũ iudicio : qͥ ur¬
gente miseria sese int̾emer̃. Aut enĩ eo confuger ubi me
putauerint : aut si nullos se futuros om̃ino credider̃.
multo minꝰ falsa electio nichil eligentiũ cõmouebit.
Q uomꝰ onĩ sequar eligentẽ aut quo si quȩrã quid eligat
respondebit nichil: Nã qͥ cligit ñ cẽ ꝓfecto se nichil elige¬
re. etiã si hoc nolit. responđe c̃iuncitur. Uerũ tañ ut de
hac tota re si potero dicã qđ sentio: nemo mͥ uidet᷑ cũ se¬
ipsũ necat. aut qͦlib& mͦ emori cupit hab̾e insensu qđ

Expanded text:
 potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubie, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis cũ magno errore uenerantur. Qđ si in ordine corpore
gradatim bonarũ rerũ pulchritudo contexitur. ut imꝑitissime
dicatur. quid ẽ. hoc. aut quid hoc: Omĩ a enim in ordine suo
creata sunt: ꝗntũ imꝑitius de quacũq anima quȩ quocũq¬

Expanded text:
quamvis cum magno errore, venerantur. Quod si in ordine corporeaquamvis cum magno errore, venerantur. Quod si in ordine corporeagradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacumque anima dicitur, q