comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ es qñ mouetur uoluntas cũ se auer¬
terit ab incõmutabili bono ad mutabile
bonũ. unde iste motꝰ existat qͥ ꝓfecto ma-¬
lꝰ est: tametsi uoluntas libera ꝙ sine illa
nec recte uiui pot̾. in bonis numeranda
sit. Si enĩ motꝰ iste idest auersio uolunta N¬
tis a dnõ dõ. sine dubitatione peccatũ est:
nũ possumꝰ auctorẽ peccati dm̃ dicere:
Non erit gͦ iste motꝰ ex dõ. Unde gͥ erit: Ita
querenti si respondeã nescire me: fortasse
eris tristior. S tam̃ uera responderĩ. Sciri
enĩ ñ pot̃. qd nichil est. Tu tantũ pietatẽ
inconcussã tene. ut nullũ tibi bonũ ł sen
occurrit. quȩ ñ sit ex dõ. Omẽm qͥppe rẽ
uͥ mensurã ⁊ numer̃ ⁊ ordinẽ uideris: dõ
artifici tribuere ne cuncteris. Unde aũ ista
penitꝰ detrax̾is: nichil omĩno remanebit.
Qͥa ⁊si remanserit aliqua formȩ aliciuꝰ incͥo¬
atio uͥ neq mensurã neq numer̃. neq or-¬
oinẽ inuenras: q uͥcũq ista st̃ forma ꝑfee¬

Expanded text:
cum se avertit ab incommutabili bono ad mutabile bonum, unde ei iste motus existat, qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte vivi potest, in bonis numeranda sit? Si enim motus iste, id est, aversio voluntatis a Domino Deo sine dubitatione peccatum est, num possumus auctorem peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igitur erit? Ita quaerenti tibi si respondeam nescire me, fortasse eris tristior? Sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest, quod nihil est. Tu tantum pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel seoccurrit, quae non sit ex Deo; omnem quippe rem, ubi mensuram et numerum et ordinem videris, Deo artifici tribuere ne cuncteris. Unde autem ista penitus detraxeris nihil omnino remanebit, quia, etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi neque mensuram neque numerum neque ordinem invenias, quia ubicumque ista sunt, forma perfec
Abbreviated transcription (Latin):
est. qd̃ in se ipsa manens innouet omiã.
hinc etiã cõprehendr̃ omiã ꝓuidentia gu¬
s bernari
Si enĩ omiã quȩ st̃ forma penituᷤᷤ subtracta
nulla ert̃ forma ipsa incõmutabit. ꝑ quã
mutabilia cuncta subsistunt. ut formar̃
suar̃ numi̾s impleant᷑ ⁊ agantur. ipsa est
eoꝵ ꝓuidentia. Non enĩ ista essent si illa ñ
esset. Intuens gͦ ⁊ considaus uniuersam cre-¬
aturã. qͥcũq iter agit ad sapientiã: sentit
sapientiã in uia seͥ s ostend̾e hilarit̾. ⁊ moĩ¬

Expanded text:
est, quod in seipsa manens innovet omnia . est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter,
Abbreviated transcription (Latin):
s dimensis motib. ⁊ distincta uarietate for-¬
mar̃ qͣsi qsdã uersꝰ tempoꝵ ꝑagant. eẽ
aliquã formã ȩt̾nã ⁊ in cõmutabilẽ. quȩ
neq contineatur ⁊ difundat᷑ locis. neq
ꝓtendatur atq uariet᷑ temporib. ꝑ quã
cuncta ista formari ualeant. ⁊ ꝓ suo genẽ
impłe atq agere locoꝵ ac tempoꝵ nuõs.
Omĩs enĩ res mutabił etiã formabił sit ne¬
Icesse ẽ. Sic̃ aũ mutabile dicimꝰ qd mutari
pot̃: ita formabile qd formari pot̃ appel-¬
laueri. Nulla aũ res formare se ipsã pot̃.
ñ habet. Nulla gͦ res ut diximꝰ formare
se pot̃. Qd aũ ampliꝰ de mutabilitate cor¬
poris ⁊ animi dicamꝰ: Suꝑiꝰ enĩ satis dictũ
ẽ. Conficit᷑ itaq ut ÷ corpꝰ ⁊ animꝰ forma
qͣdã in cõmutabili ⁊ semꝑ manente formẽ¬
Annos sine defectu ꝓ ęcernitate posuit
ꝓphetica locutio. de hac itẽ forma dictũ

Expanded text:
sed dimensis motibus et distincta uarietate forsed dimensis motibus et distincta uarietate formarurn, quasi quosdam uersus temporum peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem, quae neque contineatur et quasi diffundatur locis, neque protendatur atque uarietur temporibus, per quam cuncta ista formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari potest, ita formabile, quod formari potest appellauerim. Nulla autem res formare se ipsam potest; non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formenAnnos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum
Abbreviated transcription (Latin):
cturas sillabar̃ apte locatarũ auide audi-¬
unt : amittunt sententiar̃ pͥncipatũ cuiꝰ
illa uerba tanꝗͣ signa sonuert̃. Ne qͥ se au-¬
tunt a lumine tuo. ⁊ obscuritati sue dulci-¬
ter inherent. Tanꝗͣ enĩ dorsũ ao te ponentẽ
in carnali oꝑe uelut in umbra sua defigut᷑.
⁊ tam etiã ibi qd eos oelectet aohuc habet.
de circ̾fulgentia lucis tuȩ. S umbra oũa-¬
mat᷑ languidiorẽ fac̃ ocłm animi. ⁊ inuali-¬
diorẽ ao ꝑferendũ conspectũ tuũ. ꝓpterea
magis magisq homo tenebrat᷑: dtĩ sectat᷑
libentiꝰ. qͥcqͥd infirmiorẽ tolerabiliꝰ excipit.
Ex qͦ incipit ñ posse uid̾e qd sume ẽ. ⁊ ma-¬
lũ putare qͥcqͥd fallit imꝓuidũ. aut illicit
indigũ. aut captũ excruciat. c̃ ea ꝓ mĩ¬
to paciat᷑ auersionis suȩ. ⁊ qͥcqͥo iustũ ẽ
malũ eẽ ñ possit. Si gͦ qͥcqͥd mutabile as
dubitare ut ista mutabilia ñ int̾c̾ipiant᷑.

Expanded text:
cturas syllabarum apte locatarum avide audicturas syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non podubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dant. qͥ se artifices fieri uolt̾: corpꝰ suũ ꝑ
Accessu qͥppe tpr̃is: ꝑitiores funt. Trans¬
cende gͦ ⁊ animũ artificis ut num sempi¬
ternũ uideas. iã tͥ sapientia de ipsa intiᷤ¬
ore sede fulgebit. ⁊ de ipso secretario ue¬
ritatis. Quȩ si adhuc languidiorẽ aspectũ
tuũ reuerb̃at: refer ocłm mentis in illã
uiã ubi se ostendebat hilarit̾. Memento sa¬
ne distulisse te uisionẽ: quã fortior. sanior¬
nq repetas. Ne qui derelinquont te ducẽ.
⁊ oberrant in uestigiis tuis. qͥ nutꝰ tuos ꝓ
te amant ⁊ obliuiscunt᷑ qͥd innuas. Osua¬
uissima lux purgate mentis sapientia. Non
enĩ cessas innuere nobis quȩ ⁊ quanta sis.
⁊ nutus tui st̃ omẽ creaturar̃ decus. & ar-¬
tifex enĩ qͦdãmodo innuit spectatori oꝑis sui
de ipsa oꝑis pulchritudine ne ibi totꝰ here-¬
at s spẽm corporis fabricati sic ꝑcurrat o-¬
cłis ut ineũ qͥ fabricaui̾t. recurrat affec-

Expanded text:
dant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per dant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per accessu quippe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu
Abbreviated transcription (Latin):
instrumenta in fabricando mouent: do¬
nec iid qd format᷑ foris. ad eã quȩ intꝰ ẽ
uicẽ num̃oꝵ relatũ: qͣntũ pot̃ impetrec
ab solutionẽ placeat q ꝑ interp̃tẽ sensũ ĩ¬
terno iudici. suꝑnos nuõs intuenti. S̾rede¬
inde artificis ipsiꝰ mebra qͥs moueat nũ e
rit. Nã mouent᷑ etiã illa numo̾se. & si de¬
tͣhas de manibꝰ opꝰ. ⁊ animo intentionẽ fa¬
bricandi motꝰ ille mẽbroꝵ si ao delectatio¬
nẽ referat᷑. saltatio uocabit᷑. Qrergo qͥd in
saltatione delectet. respondebit tͥ nũs. ec¬
ce sũ. Inspice iã pulchritudinẽ formati cor¬
poris. nuĩ tenent᷑ in loco. Inspice pulchri¬
tuoinẽ mobilitatis in corpore. nus uersañ
in tpr̃. Intra ao artẽ unoe ista ꝓcedunt. ꝙͣ¬
re in ea tp̃s ⁊ loc̃. nunꝗͣ erit. nusꝗͣ erit.
uiuit in ea tñ nũs nec eiꝰ regio spacioꝵ ẽ. nec
etas dier̃. E discende arti tam̃ cũ se accomo¬

Expanded text:
instrumenta in fabricando movent, doinstrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inspice pulchritudinem mobilitatis in corpore; numeri versantur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere in eanumerus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommo
Abbreviated transcription (Latin):
omĩ ꝓuidentia occurret ilł. Iuoqͦ enĩ te u̾¬
teris: uestigiis qͥb dã quȩ oꝑib suis ĩpressis.
loqͥtur tͥ. ⁊te in extiora relabentẽ. ipsis ex¬
terioꝵ formis intro reuocat. ut qͥcqͥd te de¬
lectat in corpore. ⁊ ꝑ corporeos illicit seasꝰ:.
uideas eẽ num̃osũ. ⁊ quȩ̨rasunde sit. ⁊ m
te ipsii redeas atq intelligas. te id qd attin¬
gis sensib corporis ꝓbare aut imꝓbare ñ poᷤ¬
se. nͥ apud te habeas qͣsdã pulchritudinis le¬
ges. ao quas referas. queq pulchra sentis ex¬
teriꝰ. Intuere celũ ⁊ terrã ⁊ mare. ⁊ quec̃q
in eis ł desuꝑ fulgent. ł oeorsũ repunt ł uo¬
lant. ł natant. formas hnt̃ quȩ nũos hnt̃.
Adime it hec : nichil ert̃. a qͦ gͦ st̃ nͥ a qͦ nu¬
merꝰ: Quandoqͥdẽ in tantũ ut ẽ eẽ: in qͣn¬
tũ numosa eẽ. & omium qͥdẽ formar̃ cor¬
porear̃ artifices homines in arte hnt̃ nuõs
qͥb coaptant oꝑa sua. ⁊ tã dui manꝰ atq

Expanded text:
et illis . Quoquo enim te verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas gͦ adherens cõmuni atq in cõmy¬
tabili bono. impetrat pͥma ⁊ magna ho¬
minis bona: cũ ipsa sit mediũ qddã bo¬
nũ. uoluntas aũ auersa ab incõmutabi¬
li ⁊ cõmum bono. ⁊ conuersa ad ꝓpͥũ bo¬
nũ. aut ad exteriꝰ. aut ad inferiꝰ peccat.
Ao ꝓpͥũ conuertit᷑: cũ sue potestatis uult
inferiꝰ: cũ uoluptatẽ corporis diligit. Atq
ita homo suꝑb ⁊ curiosꝰ ⁊ lasciuus effectꝰ.
excipit᷑ ab alia uita que in cõparatioẽ
ministratione diuine ꝓuidentiȩ. quȩ con¬
gruis sedib ordinat omiã.⁊ ꝓ meritis sua
cuiq distribuit. Ita fit ut neq illa bona
quȩ a peccantib appetuntur ullo mͦ ma¬
la sint: neq ipsa uoluntas libera quã in
bonis qͥb dã mediis numerandã tẽ cõꝑimꝰ
tam̃ auersio atq conuersio: qm̃ ñ cogit᷑
s est uoluntaria: digna : iusta eã mise

Expanded text:
Voluntas ergo adhaerens communi atque incommuVoluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, impetrat prima et magna hominis bona, cum ipsa sit medium quoddam bonum. Voluntas autem aversa ab incommutabili et communi bono, et conversa ad proprium bonum, aut ad exterius, aut ad inferius, peccat. Ad proprium convertitur, cum suae potestatis vult inferius, cum voluptatem corporis diligit: atque ita homo superbus, et curiosus, et lascivus effectus, excipitur ab alia vita, quae in comparatione ministratione divinae providentiae, quae congruis sedibus ordinat omnia, et pro meritis sua cuique distribuit. Ita fit, ut neque illa bona, quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa voluntas libera, quam in bonis quibusdam mediis numerandam esse comperitamen aversio atque conversio, quoniam non cogitur, sed est voluntaria, digna et justa eam mis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb male uti nemo pot̃. Nam hec qͣmuᷤ
magna in homine ⁊ pͥma sint: ꝓpͥa tñ
eẽ uniꝰcuiꝰq hominis ñ cõmunia satis in¬
telligr̃. Ueritate enĩ atq sapientia quȩ cõ¬
munis est omib. om̃s sapientes ⁊ beati
fiunt inherendo illi. Beatitudine aũ al¬
t̾sꝰ hominis ñ fit alt̾ beatꝰ: qr ⁊ cũ eũ imita¬
in̾ tur ut sit: inde appetit beatꝰ fieri unde il¬
lĩ factũ uidet: illa scilicet in cõmutabi¬
li cõmuni q ueritate. Neq prudentia cuiꝰ¬
quã fit prudens aliꝰ. aut fortis fortitudine.
aut temꝑans temꝑantia. aut iustꝰ uisticia
hominis alt̾iꝰ qͥsquã efficitur: s coaptan¬
do animũ illis incõmutabilib regłis lumi¬
nib q uirtutũ. que incorruptibiłr uiur̃t
in ipsa ueritate sapientia q cõmuni. qͥb
⁊ ille coaptauit ⁊ fix̃ animũ quẽ istis uir¬
tutib preditũ sibi ad imitandũ ꝓposuit.

Expanded text:
quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atque sapientia, quae communis est omnibus, omnes sapientes et beati fiunt, inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus; quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri, unde illum factum videt, illa scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusquam fit prudens alius, aut fortis fortitudine, aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam efficitur; sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscimꝰ : An oblitꝰ es cũ quereremꝰ que
ratione cognoscant᷑. confessu te fuisse etiã
rationẽ ratione cognosci: Noli gͦ mirari
si cȩt̾is ꝑ lib̾am uoluntatẽ utimur. etiã
ipsa lib̃a ualuntate. ꝑ eã ipsã uti nos pd̃¬
se. ut qͦdamodo se ipsa utatur uoluntas
quȩ utitur cęt̾is : sic̃ seipsã cognoscit ra-¬
tio que cognoscit. ⁊ cęt̾a. Nã ⁊ memoria
ñ solũ cȩta̾ omiã quȩ meminimꝰ cõprehẽ¬
dit: s eciã qd ñ obliuiscimur nos hab̾e
memortã. ipsa se memoria qͦoãmꝰ tenet
in nobis. quȩ ñ solũ alioꝵ : s etiã sui
sam meminimꝰ. uoluntas gͦ quȩ mediũ
bonũ est. cũ inheret in cõmutabili bo¬
no. ei q cõmuni ñ ꝓpͥo. sicuti ẽ illa de qͣ
multũ locuti sumꝰ. ⁊ nichil digne diximꝰ
ueritas: tenet homo uitã beatã. eaq
ipsa uita beata io est animi affectio inhe¬
rentis incõmutabili bono. ꝓpͥũ : pͥmũ ẽ
hominis bonũ. In eo st̃ etiã uirtutes õs.

Expanded text:
mus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera voluntate per eam ipsam uti nos posse; ut quodammodo se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam cognoscit ratio, quae cognoscit et caetera. Nam et memoria non solum caetera omnia, quae meminimus comprehendit; sed etiam quod non obliviscimur nos habere memoriam, ipsa se memoria quodammodo tenet in nobis, quae non solum aliorum, sed etiam sui sam meminimus. 52. Voluntas ergo quae medium bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo beatam vitam: eaque ipsa vita beata, id est animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
gitatẽ bonitatis sue ut eã conderet. Sic̃ enĩ
melior ẽ ł aberrans equus quã lapis: ꝓpt̾¬
ea ñ oberrans. ꝙ ꝓpͥo motu ⁊ sensu caret:
tta est excellentior creatura quȩ libera
uoluntate peccat. quã quȩ ꝓpterea ñ pec¬
cat. qr ñ ht̃ liberã uoluntatẽ. & sic̃ lauda¬
rẽ uinu in suo gen̾e̾ bonũ. in qͦ mebriatũ

Expanded text:
gitatem bonitatis suae, ut eam non conderet. Sicut enim gitatem bonitatis suae, ut eam non conderet. Sicut enim melior est vel aberrans equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonu
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑiorib seoib. ⁊ insublimitate cęloꝵ. Pͥa
si bonitatẽ conditor p̃buit ad eã condendã
cuiꝰ p̃uidit futura peccata: nullo mͦ ñ p̃b̃et
eã bonitatẽ ut creaturã condet. quã pec-¬
caturã ñ eẽ p̾sciuit. Habet enĩ illa sublimis
ꝑpecuã beatitudinẽ suã. in ppetuũ fruens
creatore suo: quã ꝑpetua tenende iusticiȩ
uoluntate ꝓmeretur. Habet deinoe ordi-¬
nẽ suũ etiã ista peccatrix amissa in pecca-¬
tis beatitudine s ñ dimissa recuꝑande be-¬
atitu dinis facultate. quę ꝓfecto suꝑat eã
quã peccandi ꝑpetua uoluntas tener. Int̾
quã ⁊ illã pͥorẽ ꝑmaneniẽ in uoluitate
iusticiȩ. hec meoietatẽ quandã demonstrat:
quȩ penitendi humilitate altitudinẽ suã
recepit. Nam neq ab illa creatura quã
p̃sciuit ds̃ ñ solũ peccaturã. s etiã in pec-¬
candi uoluntate mansurã. abstinuit lar-¬

Expanded text:
in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia si bonitatem Conditor praebuit ad eam condendam cujus praevidit futura peccata, nullo modo non praeberet eam bonitatem, ut creaturam conderet quam peccaturam non esse praescivit. 15. Habet enim illa sublimis perpetuam beatitudinem suam, in perpetuum fruens Creatore suo, quam perpetua tenendae justitiae voluntate promeretur. Habet deinde ordinem suum etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudine, sed non dimissa recuperandae beatitudinis facultate. Quae profecto superat eam quam peccandi perpetua voluntas tenet: inter quam et illam priorem permanentem in voluntate justitiae, haec medietatem quamdam demonstrat, quae poenitendi humilitate altitudinem suam recipit. Nam neque ab illa creatura, quam praescivit Deus non solum peccaturam, sed etiam in peccandi voluntate mansuram, abstinuit lar
Abbreviated transcription (Latin):
liora cũ mente conspexerint: ñ in sedib
congrus ea ocłis quert̃. uelut si qͥsquã ꝑfe-¬
ctã rotunditatẽ ratione cop̃hendens stoma¬
cetur qd̃ talẽ nuc t̃ ñ inuenit. si nullũ unꝗͣ
xrit. Nã ata qͥdã cũ ratione uerissima iude-¬
ant meliorẽ eẽ creaturã quȩ quanuis habe¬
at liberã uoluntatẽ dõ tam̃ semꝑ infixa nũ¬
qͣ peccauerit: intuentes peccata hominũ ñ
ut peccare oesinant. s q facti st̃ dolent di¬
centes. Cales nos facẽt ut semꝑ incõmutabili
eiꝰ ueritate ꝑfrui. nunꝗͣ aũ peciare uellemꝰ.
Non clament. ñ succenseant. qr neq ipsos idõ
coegit peccare ꝙ fecit. qͥb potestatẽ utr̃
rẽ si te delectat creatura. quȩ ꝑseuerantissi-¬
ma uoluntate ñ peccat. ñ est dubitandũ
qd̃ eã peccanti recta ratione pp̃onas. d sic̃
eã tu¬
ĩ tu cogitatione pp̃onis: sic eã crea¬
tor ds̃ oromatione pp̃osuit. Crede eẽ talẽ

Expanded text:
liora cum mente conspexerint, non in sedibus liora cum mente conspexerint, non in sedibus congruis ea oculis quaerunt. Velut si quisquam perfectam rotunditatem ratione comprehendens, stomachetur quod talem in nuce non invenit, si nullum unquaxit. Nam ita quidam cum ratione verissima videant meliorem esse creaturam, quae quamvis habeat liberam voluntatem, Deo tamen semper infixa, nunquam peccaverit; intuentes peccata hominum, non ut peccare desinant, sed quia facti sunt dolent, dicentes: Tales nos faceret, ut semper incommutabili ejus veritate perfrui, nunquam autem peccare vellemus. Non clament, non succenseant: quia neque ipsos ideo coegit peccare, quia fecit, quibus potestatem utrum Quamobrem si te delectat creatura quae perseverantissima voluntate non peccat, non est dubitandum quod eam peccanti recta ratione praeponas: sed sicut eam tu cogitatione praeponis; sic eam creator Deus ordinatione praeposuit. Crede esse talem
Abbreviated transcription (Latin):
Interponunt᷑ enĩ humida flabiłq natura.
atq ex his qͣctuor elemtis alie innumerabiles
antur. Pot̃ gͦ eẽ aliqͥo in rer̃ natura qd tua
ratione ñ cogitas: ñ eẽ dũ qd uera ratione
cogitas. ñ pot̃. Neq enãtu potes aliqͥo meliꝰ
in creatura cogitare. qd̃ creaturȩ artificẽ
sug̃it. Humana qͥppe anima naturalr̃ di-¬
uinis ex qͥb pendet connexa rationib. c̃
dic̃ meliꝰ hoc fieret quã illo: si uer̃ dic̃ ⁊ ui
det qd̃ dic̃: in illis qͥb connexa est rationi¬
nb uoet. Creoat gͦ dni fecisse qd uera ratio¬
ne ab eo faciendũ fuisse cognouit. etiã si
hoc in reb factis ñ uidet. Iuia eciã si cȩlũ
ocłis uid̃e ñ posset. ⁊ tam̃ ratione uera tale
aliqͥo faciendũ fuisse collig̾e̾t. creo ere debu¬
it factũ eẽ. quanius id ocłis ñ uideret. Hon
enĩ cogitatione uidet fuisse faciendũ: nͥ in
his rationib qͥb facta sc̃ omiã. Qd̃ aũ ibiñ
est tãnemo pot̾ ueraci cogitatione uide: ꝗͣ

Expanded text:
 natura: atque ex his quatuor elementis aliae innumerabiles antur. Potest ergo esse aliquid in rerum natura, quod tua ratione non cogitas. Non esse autem quod vera ratione cogitas, non potest. Neque enim tu potes aliquid melius in creatura cogitare, quod creaturae artificem fugerit. Humana quippe anima naturaliter divinis ex quibus pendet connexa rationibus, cum dicit, Melius hoc fieret quam illud; si verum dicit, et videt quod dicit, in illis quibus connexa est rationibus videt. Credat ergo Deum fecisse quod vera ratione ab eo faciendum fuisse cognovit, etiamsi hoc in rebus factis non videt. Quia etiamsi coelum oculis videre non posset, et tamen ratione vera tale aliquid faciendum fuisse colligeret, credere debuit factum esse, quamvis id oculis non videret. Non enim cogitatione videret fuisse faciendum, nisi in iis rationibus quibus facta sunt omnia. Quod autem ibi non est, tam nemo potest veraci cogitatione videre, q
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃. si appellent᷑ corpꝰ ⁊ cuta. Quia illa q̃
tantũ uiuit neq intelligit qͣt est pecoꝵ.⁊
hec que intelligit sicuti est hominũ. rectiᷤ¬
sime uita dr̃. Hec aũ duo id est coppꝰ⁊ uta
quȩ qͥd ẽ creature deputant᷑. nã ⁊ creatoriᷤ
creature id est corpꝰ ⁊ uita. qm̃ formabilia st̃
sicuti suꝑiꝰ dicta docuert̃. amissaq omĩno
forma in nichilũ recidt̃. satis ostendt̃ ex il¬
la forma subsistere. quȩ semꝑ eiꝰmodi est.
Quamobrẽ qͣnta c̃q bona. quanuis magna.
maius in creaturis quã uta intelligens:
aut qͥd minꝰ pot̃ eẽ quã corpꝰ . Iue qͣntũlibet
deficiant. ⁊ eõ tendant ut ñ sint. tam̃ ali-¬
qͥd formȩ illis remanet : ut qͦqͦmͦ sint. Qcqͥd
aũ forme cuipiã rei deficienti remanet:
ex illa forma est que nescit defic̾e. motꝰ¬
q ipsos rer̃ oeficientiũ t ꝓficientiũ. excedẽ
numeroꝵ suoꝵ leges ñ sinit. Ecqͥo gͥ lauda

Expanded text:
lentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intelligit, sicuti est hominum, rectissime vita dicitur. Haec autem duo, id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, majus in creaturis quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ animi sine qͥb recte uiui ñ pot. media
bona sc̃. uirtutib nemo male utitur. Cȩ¬
tĩs aũ bonis idest mediis ⁊ minimis: non
solũ bene s etiã male qͥsq uti pot. & idõ
Nuirtute nemo male utitur: qr opꝰ uircutiᷤᷤ
est bonꝰ usꝰ istoꝵ. quib etiã ñ hene uti poᷤ
n sumꝰ. Nemo au bene utendo male utit᷑.
Qr̃ habundantia ⁊ magnitudo bonitatis di
ñ solũ magna s etiã media ⁊ minima bo-¬
na cẽ prestitit. Magis laudanda est boni¬
tas eiꝰ in magnis quã in mediis. ⁊ magis in
mediis quã in minimis bonis. s magis in oĩ¬

Expanded text:
vero animi sine quibus recte vivi non potest, media vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonutitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis, quam in mediis, et magis in mediis, quam in minimis bonis; sed magis in omn
Abbreviated transcription (Latin):
dis eẽ aliqd̃ bonũ. qͦ amisso tam̃ ad recte
uiuendũ ñ impeditur uoluntas libera:
tibi uidebit᷑ nullũ bonũ sine qua recte ne-¬
mo uiuit: Intueris enĩ iusticiã. qua ne¬
mo male utitur: Nec int̾ sũma bona que
in ipso sc̃ homine numerat᷑. om̃sq uir¬
tutes animi qͥb ipsa recta uita ⁊ hone¬
sta constat. Nam neq prudentia. neq
fortitudine. neq tẽꝑantia male qͥs utit᷑.¬
Etiã inhis enĩ omĩb sic̃ in ipsa quã tu cõ¬
memorasti iusticia recta ratio uiget. sine
qua uirtutes et̃ ñ posst̃. Recta ais̃ racioe
st̃. S meminisse te oportet ñ solũ magna
s etiã minima bona ñ eẽ posse nͥ ab illo aqͦ
st̃ omiã bona. hoc ẽ dõ. Id enĩ suꝑior dispu¬
tacio ꝑsuasit. cui tociens tãq letꝰ assensꝰ es.¬
n Uirtates gͥ qͥb recte uiuitur magna bona
sunt. Species aũ qͥrũlibet corpoꝵ sine qͥb
recte uiui pot̃. minima bona st̃. Potũtiȩ

Expanded text:
das esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte das esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione sunt: sed meminisse te oportet, non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ concederes: Nam ⁊ capillos nr̃os numera¬
nunii aũ sũmitate. atq a fine usq ad
finẽ ꝑtendente potentia: quȩ locuti fueri¬
mꝰ excidit tͥ: Quȩ gͥ ista est tanta ꝑuersitas
capillos nrõs quanuis int̾ exuiuas. ⁊ omiño
abiectissima tñ int̾ bona numare. nec in¬
uenire cui auctori tribuant᷑. nͥ bonoꝵ omĩ¬
ũ conditori dõ: qr ⁊ maxima ⁊ minima bo¬
na ab illo st̃. a qͦ est omẽ bonũ ⁊ dubitare
de libera uoluntate sine qua recte uiui ñ
posse concedt̃. etiã qͥ pessime uiuunt: &
certe nc̃ responde queso. qͥd tͥ eẽ meliꝰ ui-¬
deatur in nobis. sine quo recte uiui ñ pot̃.
an sine qͦ recte uiui pot̾. C lam iam parce
queso. pudet cecitatis. Qs enĩ ambigat id
longe eẽ prestanciꝰ. sine qͦ recta uita nulla
est: U lam gͦ tu negabis luscũ hominẽ
recte posse uiuere: C absit tã immanis
amentia. UCũ gͦ in corpore ocłm conce¬

Expanded text:
esse concederes? Nam et capillos nostros numeraesse concederes? Nam et capillos nostros numeranumeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum conce
Abbreviated transcription (Latin):
tuendã multa q alia uite cõmoda. rffert᷑
pit̾. ⁊ eos militare cogt̃ libidini. ⁊ uides qͣn¬
tũ bonũ desit in faciẽ: si ocłi desint. Cũ
aũ assunt. qͥs hos dedit. nͥ bonoꝵ omĩum
largitor ds̃ͦ quẽadmodũ gͦ ista ꝓbas in
corpore. ⁊ ñ intuens eos qͥ male his utunt᷑
laudas illũ qͥ hec dedit bona: sic libera uo¬
luntatẽ sine qua nemo pot̾ recte uiue̾.
opertet ⁊ bonũ ⁊ diuinitꝰ datu. ⁊ eos pociꝰ
dãpnandos qͥ hoc bono male utunt᷑. quã
eũ qͥ dedit. dare ñ debuisse fatearis. c pͥ-
us gͦ uellẽ ut michi ꝓbares. aliqͥo bonũ eẽ
liberã uoluntatẽ. ⁊ ego conced̾em dm̃ il¬
lã dedisse nobis. ꝙ fateor ex dõ eẽ omiã
bona. Ita ne tandẽ. ñ ꝓbaui tͥ tanto molimi¬
ne suꝑioris disputationis. c̃ omẽm spẽm
formã q corporis. a sũma omĩum rer̃ forma
id est a ueritate subsistere fatereris. ⁊ bonũ

Expanded text:
tuendam, multaque alia vitae commoda refert utuendam, multaque alia vitae commoda refert ugunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides quantum bonum desit in facie, si oculi desint: cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intuens eos qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos qui hoc bono male utuntur, quam eum qui dederit dare non debuisse fatearis. 49. E. Prius ergo vellem ut mihi probares aliquod bonum esse liberam voluntatem, et ego concederem Deum illam dedisse nobis, quia fateor ex Deo omnia bona esse. A. Itane tandem non probavi tibi tanto molimine superioris disputationis, cum omnem speciem formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quã animi naturã. ac ꝑ hoc animũ
maiꝰ bonũ eẽ quã corpus. Si gͦ in corporĩ
bonis inuenimꝰ aliqua qͥb non recte uti
homo possit nec tũ ꝓꝓterea dicimꝰ. ñ ea da¬
ri debuisse. qm̃ eẽ confitemur bona. qͥd
mir̃ si & in animo st̃ quedã bona. qͥbꝰetiã
ñ recte uti possimꝰ ͣ Sed qr bona st̃. ñ po¬
tuert̃ dari nisi ab illo. a qͦ st̃ omiã bona.
uides enĩ quantũ boni desit corpori cui de¬
st̃ manꝰ. ⁊ tam̃ manib male utitur qui eis
oꝑatur ł seua ł turpia. Sine pedib ali¬
quẽ si aspiceres: fatereris deesse integrita-¬
ti corporis plurimũ bonũ. & tamen eis qͥ
ad nocendũ cuͥpiã. ł seipsũ dehonestan-¬
dũ pedib uteretur : male uti pedib ñ ne-¬
gares. Ocłis hanc lucẽ uidemꝰ. formasq in-¬
ter nos scimꝰ corpoꝵ. idq speciosissimũ est
in nrõ corpore. unde in fastigio qͦdã dig¬
nitatis hec membra locata st̃. ⁊ ad salutẽ

Expanded text:
naturam, ac per hoc animum majus bonum esse quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona; quid mirum si et in animo sunt quaedam bona, quibus etiam non recte uti possimus, sed quia bona sunt, non potuerunt dari nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni desit corpori cui desunt manus, et tamen manibus male utitur qui eis operatur vel saeva vel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris deesse integritati corporis plurimum bonum; et tamen eum qui ad nocendum cuipiam, vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum; idque et speciosissimum est in nostro corpore, unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt; et ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
fident̾ q tenemꝰ ⁊ sine ulla dubitatione
bemꝰ ĩpressã. ꝑ quã unꝰqͥsq nr̃m si inter¬
roget᷑ uelit ne eẽ sapiens sine ulla cali¬
gine dubitationis se uelle respondet. Sr̃
si iã constat int̾ nos que sit sapientia. ꝗͣ
fortasse uerbis ex plicare ñ pot̾as. nã si

Expanded text:
fidenterque, et sine ulla dubitatione fidenterque, et sine ulla dubitatione bemus impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse sapiens, sine ulla caligine dubitationis se velle respondet. 27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis expli
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥsqͥs gͦ appetit qd̵ appetendũ ñ erat. tãẽtsi
id ñ appetẽt hͥ ei uidet᷑ bonũ: errat tñ. Er¬
rare aĩ neq ille pot̃: qͥ nichil appetit. ne¬
q ille qͥ hoc appetit qd debet appetere.
In qͣntũ gͥ om̃s homines appetunt uitã
bonã. ñ errant. In qͣntũ aũ dͥsq ñ eã te¬
net uite uiã quȩ duc̃ ad beatitudinẽ. c̃
nẽ ꝑuenire : in tantũ errat. Frrorẽ enĩ
uenire. Et qͣntomagis in uia uitȩ qͥs errat:
tanto minꝰ sapit. Tanto enĩ mag̾ longe
ẽ a ueritate in qͣ cernit᷑ ⁊ tenet᷑ sũmũ bo¬
cuto ⁊ adepto. beatꝰ aͥsq fit. Qd omĩ sine
controuersia uolumꝰ. Ut gͦ constat nos
beatos eẽ uelle: ita nos constat eẽ uelle
sapientes. q. nemo sine sapientia beatꝰ ẽ.
Nemo enĩ beatꝰ ẽ nͥ sũmo bono. qd̾ in ea
u̾itate quã sapientiã uocamꝰ c̾nit᷑ ⁊tenet᷑.
Sic̃ gͦ anteꝗͣ beati simꝰ mentibꝰ tñ nris ĩ¬
p̃ssa ẽ nocio beatitatis. ꝑ hanc enĩ scimꝰ

Expanded text:
n erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit ad beatitudinem, cum at. Error est enim ervenire. Et quanto magis in via vitae quis errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bocuto et adepto, beatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapientia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beatitatis; per hanc enim scimus,
Abbreviated transcription (Latin):
du questio constituta. Nã si te hoc mouet
qd̃ ap̃ sacroscam disciplinã xpĩ in sidẽ rece¬
pimꝰ. recepimꝰ eẽ patrẽ sapientie: memento
nos etiã hoc in fioẽ accepisse qd etho patͥ
de nc̃ nichil q̃rendũ ẽ s inconcussa fide
recinendũ. Est enĩ deus ÷ uere sũmeq est:
qͥd̃ iã ñ solũ indubitatũ qͣntũ arbitror. fide
retinemꝰ. s etiã certa qͣnuis adhuc tenuissi-¬
ma forma cognitionis attingimꝰ. qd q̃stioni
suscepte sufficiat. ut cȩt̾a que ad rẽ ꝑtinet᷑
explicare possimꝰ. nisi qͥd habes aduersꝰ ista
que opponas. C Ego uͦ incredibili omĩno
⁊ quã tͥ uerbis explicare ñ possũ leticia
ꝑfusꝰ accipio ista. ⁊ clamo eẽ cercissima.
clamo aũ uoce int̾iore qua exaudiri cupio ab

Expanded text:
te hoc movet quod apud sacrosanctam disciplinam Christi in fidem recepimus, esse Patrem Sapientiae; memento nos etiam hoc in fidem accepisse, quod aeternode nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinendum. Est enim Deus, et vere summeque est. Quod jam non solum indubitatum, quantum arbitror, fide retinemus, sed etiam certa, quamvis adhuc tenuissima, forma cognitionis attingimus; quod quaestioni susceptae sufficit, ut caetera quae ad rem pertinent, explicare possimus: nisi quid habes adversus ista quod opponas. E. Ego vero incredibili omnino, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfusus accipio ista, et clamo esse certissima. Clamo autem voce interiore, qua exaudiri cupio ab
Abbreviated transcription (Latin):
CHoc qͦ fateor. qͣnoo qͥsq sapiens ñ est:
eũ eẽ insipientẽ. A Nunc gͦ tu qͥo hoꝵ es:
Codlibet hoꝵ me appelles: nõũ audeo medr̃e
sapientẽ. ⁊ ex his quȩ concessi uidõ ẽẽ con¬
sequens. ut me insipientẽ ñ oubitẽ drẽ.
ANouit gͦ insipiens sapientiã. Non enĩ sic̃
iã dictũ ẽ certꝰ eẽs uelle te eẽ sapientẽ idq¬

Expanded text:
que fateor, quando quisque sapiens non est, eum esse insipientem. A. Nunc ergo tu quid horum es? E. Quodlibet horum me appelles, nondum audeo me dicere sapientem; et ex iis quae concessi, video esse consequens ut me insipientem non dubitem dicere. A. Novit ergo insipiens sapientiam. Non enim, sicut jam dictum est, certus
Abbreviated transcription (Latin):
nunqͥo iã sapientes ⁊ beati sumꝰ. an adhuc¬
eõ tendimꝰ. ut io nobis eẽ ꝓueniat: e Ego
nos pociꝰ tendere existimo. C Inoe gͦ ista
comp̃hendis. qͥb ueris certisq gaude te
clamas. ⁊ hec ad sapientiã ꝑtinere conce¬
dis: an qͥsꝗͣ insipiens pot̃ nosse sapientiã :
CQuã dui insipiens ẽ: ñ pot̃. L Tu gͦ iã
sapiens es aut ñdũ nosti sapientiã: C Non
sũ qͥdẽ adhuc sapiens. S nec insipientẽ me
dix̾im in qͣntũ noui sapientiã. qnĩ ⁊ certa
st̃ ista quȩ noui. ⁊ ad sapientiã ꝑtin̾e ne¬

Expanded text:
numquid jam sapientes et beati sumus? an adhuc tendimus eo, ut id nobis esse proveniat? E. Eo nos potius tendere existimo. A. Unde ergo ista comprehendis, quibus veris certisque gaudere te clamas, et hoc ad sapientiam pertinere concedis? an quisquam insipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non potest. A. Tu ergo jam sapiens es, aut nondum nosti sapientiam. E. Non sum quidem adhuc sapiens, sed nec insipientem me dixerim, in quantum novi sapientiam; quoniam et certa sunt ista quae novi, et ad sapientiam pertine
Abbreviated transcription (Latin):
bet intelligẽ qͣntũ ꝓpiꝰ admou̾i atiꝑ inhere¬
re potuerit in cõmutabili ueritati. Ir̃ si
nec inferior nec eqͣt ẽ. restat ut sit suꝑi-¬
o atq excellentior. ꝓmiserã aũ si me-

Expanded text:
bet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerebet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. CAPUT XIII.-
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ. s płmq etiã ita eẽ debere. & de
corporibꝰ qͥdẽ sic iudicamꝰ. c̃ dicimꝰ minꝰ
candidũ ẽ quã debuit. aut minꝰ qͣdr̃. &.
multa simiłr. De animis uͦ minꝰ aptꝰ ẽ ꝗͣ
debet. aut minꝰ lenis. aut minꝰ uehemens.
sic̃ nr̃oꝵ moꝵ se ratio tułit. Et iudicamꝰ
hec scõm illas interiores regłas ueritatis
quas cõmunr̃ cernimꝰ. de ipsis łi nullo mͦ
qͥs iudicat. Cũ enĩ qͥs dix̾it ȩc̾na tpr̃alibꝰ eẽ
potiora. aut septẽ ⁊ tria decẽ eẽ. nemo
dic̃ ita eẽ debuisse: s tantũ ita eẽ cogno¬
tas: mutabił etiã ipsa eẽt. Mentes enĩ nre
c̃ plꝰ a nob̾ uidet᷑ nec oeficiat c̃ minꝰ. s in-¬
tegra ⁊ incorrupta ⁊ conuersos letificet
lumine. ⁊ auersos puniat cecitate. So qd
etiã de ipsis mentibꝰ nr̃is scd̃m illã iudicamꝰ
c̃ de illa nullo mͦ iudicare possimꝰ: dicimꝰ
enĩ minꝰ intelligit quã debet. aut tantũ
qͣntũ debet intelligit. Tantũ aũ mens de¬

Expanded text:
 plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognotas, mutabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nostum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens de
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dr̃ a ueritate atq sapientia separatio
ꝑuersa uoluntas ẽ. qua inferiora diligunt᷑.
Nõmo aũ uult aliqͥd nolens. Habemꝰ gͥ qua
fruamur om̃s equałr atq cõmunit̾. Nul¬
le st̃ angustiȩ. nullã in ea defectꝰ. Om̃s ama¬
tores suos nullo mͦ s inuidos recipit. ⁊ omĩ¬
b cõmunis ẽ ⁊ singłis casta ẽ. Nemo alicui
dic̃ recede. ut etiã ego accedã. Remoue
manꝰ. ut etiã ego amplectar. Si inhereant¬
onĩs id ipsũ om̃s tangunt. Cib eiꝰ nulla ex
parte discerpit᷑. Nichil de ipsa bibis. qdđ ego
ñ possim bibe. Non enĩ ab eiꝰ cõmunione ĩ
pͥuatũ tuũ mutas aliqͥd. s qd tu de illa capi
cto ut reddat᷑ abste. ⁊ sic ego inspirer ex eo
hon enĩ aliqͥd eiꝰ aliquando fit cuiꝰquã uniꝰ
aut qͥrundã ꝓpͥũ. s simul omĩb tota ẽ

Expanded text:
quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: Recede, ut etiam ego accedam; remove manus, ut etiam ego amplectar. Omnes inhaerent, idipsum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; nihil de ipsa bibis quod ego non possim. Non enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; sed quod tu de illa capiscto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est
Abbreviated transcription (Latin):
qddã silentiũ ueritatis illabit᷑. aliã beatã
uitã q̃rimꝰ: ⁊ tã certa ⁊ p̃sente ñ fruimͥ:
luce auri ⁊ argenti. luce gẽmar̾ ⁊ alioꝵ co-¬
loꝵ siue ipsiꝰ lucis quȩ ao hos ocłos ꝑtinet
siue in ignibꝰ terrenis siue in stelł ł luna

Expanded text:
quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in st
Abbreviated transcription (Latin):
sa. ⁊incõmutabili ⁊ excellentissima uerita¬
te: anuͦ clamant homines beatos se eẽ
ẽ pulcra corpora magno desidio concupita
siue conuigũ siue etiã meretric̃ amplexã¬
tur. ⁊ nos in amplexi ueritatis beatos ẽẽ
dubitamꝰ: Clamant homines beatos se ẽẽ
cũ estu aridis faucib ad fontẽ habundantẽ
salubrẽq ꝑueniunt. aut esurientes pran-¬
diũ cenã ue ornatã copiosãq reꝑiunt.⁊
nos negabimꝰ beatos eẽ cũ irrigamur pas-¬
cimur q ueritate ÷ Solemꝰ auoure cͦsamã¬
tiũ se beatos si iaceant in rosa ⁊ aliis floribꝰ
ł etiã ungentis odoratissimis ꝑfruant᷑. Eo
fraglantiꝰ qͥo iocundiꝰ inspiratione uerita¬
tis: & dubitamꝰ nos c̃ ab illa inspiramur
drẽ beatos : Multi beatã uitã in cantu uo.¬
cũ ⁊ neruoꝵ ⁊ tibiar̃ sibi constituunt. ⁊c̃
ea sibi dest̃ se miseros iudicant. c̃ aũ asst̃
efferunt᷑ leticia ⁊ nos c̃mentib nr̃is sine
ullo strepitu ut ita dicã canoꝵ ⁊ facundũ

Expanded text:
sa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum
Abbreviated transcription (Latin):
bile firmũ incorruptũ q conspicimꝰ. unde
conspicimꝰ: Non enĩ uliꝰ ullo sensu corpo¬
ris om̃s nuõs attingit. Innuni̾abiles enĩ st̃.
IInde gͦ nouimꝰ ꝑ omĩs hoc eẽ. aut qͣ phanta¬
sia ł phantasmate tanꝗͣ certa ueritas nuĩ
ꝑ innumerabilia tã fioent̾ nͥ in luce int̾io¬
re conspicit᷑. quã corporał sens ignorat:
His ⁊ talib multis docum̃tis cogunt᷑ fateri
qͥb disputantib ds̃ donauit ingenium.

Expanded text:
bile, firmum incorruptumque conspicimus, unde conspicimus? Non enim ullus ullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumerabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignorat? 24. His et talibus multis documentis coguntur fateri, quibus disputantibus D
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ ⁊ cęt̾a de qͥb homines dimicant:
s ipsi etiã uilescunt s. Nec mireris nuõs
ioõ uiluisse hominib ⁊ carã eẽ sapientiã
q faciliꝰ posst̃ numerare quã saꝑe. c̃ ui¬
deas cariꝰ illos hab̾e aur̃ quã lum̃ lucer¬
ne. cui cõparatũ aur̃ ridet᷑. S honorat᷑
ampliꝰ res longe inferior : qr lucernã
is ⁊ mendicꝰ accendit. aur̃ łi pauci hnt̃.
Quanꝗͣ sapientia absit ut in cõparatione
nuĩ inueniat᷑ inferior c̃ eadẽ sit. s ocłm
q̃ id cerni possit inqͥrat. S q̃madmodũ
in uno igne consubstanciał ut ita dicã sen¬
tit᷑ fulgor. ⁊ calor. nec separari ab inuicẽ
uent᷑. fulgor eciã longiꝰ latiꝰq oiffundit᷑.
sic intelligentie potentia quȩ st̃ sapientiȩ
ꝓpinqͥora feruesct̃. sicuti st̃ animȩ ratio¬
nales. Ea uͦ quȩ remotiora st̃ sicuti corpo¬
ra ñ attingit calore sapiendi. s ꝑfundit

Expanded text:
argentum, et caetera de quibus homines dimicant, argentum, et caetera de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo viluisse hominibus, et charam esse sapientiam, quia facilius possunt numerare quam sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cum eadem sit; sed oculum quo cerni possit, inquirit. Sed quemadmodum in uno igne consubstantialis, ut ita dicam, sentitur fulgor et calor, nec separari ab invicem iffunditur: sic intelligentiae potentia, quae inest sapientiae, propinquiora fervescunt, sicuti sunt animae rationales; ea vero quae remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit