comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ico ergo. Num quid sic
offenderunt ut caderent
Absit hoc dicit quod supra
memoraui. quia non sio dif¬
fiderunt ut num quam iã
crederent: Id est nonita
ꝓpt̃ in ꝓbitatem suam cȩ¬
scati sunt ut curari non pos¬
sent. sicut & diabolum le¬
gimus cecidisse. Dicente
esaia słquo modo cecidit de
cȩlo lucifer Casũ apostasiã
significa it Non ergo hos
sic̃ offendisse dicit ut ca¬
derenit sed offensionis suȩ
causa ad tempus obtun sos
Sedillorum delictũ salus
gentibus ut illos aemulen¬
tur. Hoc est quod dixit
Quia propter peccatum il¬
lorum gentibus salus data
est. Quia enim donum dĩ
recusarunt uidȩr trans¬
latum hoc adgentesẽ ut
aeniulationo Zeli accen¬
si iudei con uerterentur
onem patrum Quod side¬
Ilictum illorum diuitiae
sunt mundi & deminu¬
Itio eorum diuitiae gen¬
tium. quanto magis plonitudo
illorum: Manifostum esto
quia sidelictum illorum p¬
fuit mundo dum horun
dispendio plures hab & bo¬
nos quia multo pluros sunt

Expanded text:
Dico ergo: Numquid sic Dico ergo: Numquid sic offenderunt, ut caderent? Absit. Hoc dicit, quod supra memoravi, quia non sic diffiderunt, ut numquam jam crederent, id est, non ita propter improbitatem suam caecati sunt, ut curari non possent, sicut et diabolum legimus cecidisse, dicente Esaia propheta: Quomodo cecidit de coelo Lucifer ? casum et apostasiam significans. Non ergo hos sic offendisse dicit, ut caderent, sed offensionis suae causa ad tempus obtusos. Sed illorum delicto salus gentibus, ut illos aemulentur. Hoc est quod dixit, quia propter peccatum illorum gentibus salus data est. Quia enim donum Dei recusaverunt Judaei, translatum est hoc ad gentes; ut aemulatione zeli accensi Judaei converterentur onem Patrum. Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; quanto magis plenitudo illorum! 91 Manifestum est quia si delictum illorum profuit mundo, dum horum dispendio plures habet bonos; quia multo plures sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cios fecissent. quia quoda paucis
defenditur. sol& non ꝑbatum
uideri Ideo excȩcatisunt ne
dec&ero possint credere
& saluari In uoluntate ergo
sua aduitisunt ut qm̃ scien¬
tes uerũ dicebant ẽẽ falsũ.
De c&ero non intellegerent
quod estuerum. Ut uerum
Haberent falsum qđ uolebaN
Alterum est. quod cum iustiti¬
as legis seciator iustiam
xp̃i non recipit. Ex quo iam
non ꝑinuidiam male uolun¬
tatis hoc agit. sed errore
emulando tradiuonom pa¬
trum. cȩcantur ad tempus
Quia cum deberent magna¬
libus xp̃i ad discere. hunc
non pos se fallere cuius
tam magnifica uirtus in
rebus gestis apparer&.
& p̃dicationem eius testamen¬
to nouo ꝓmisso ꝑ prophȩ¬
tas conparare. & ex in de
ꝓfiteri hunc eẽ. qui ꝓmis¬
sus est. neglegentes contra
dm̃ & hominibus ad sentien¬
tes inuenti sunt. Propter¬
ea ergo cecantur.utamis¬
centibus ad ꝑmis sionem eon
Ipsa emulatione durci inui¬
dent gentbus reuertantur
adfidem dĩ

Expanded text:
cios fecissent; quia quod a paucis cios fecissent; quia quod a paucis defenditur, solet non probatum videri. Ideo excaecati sunt, ne de caetero possint credere, et salvari. In voluntate ergo sua adjuti sunt; ut quoniam scientes verum, dicebant esse falsum, de caetero non intelligerent quod est verum; ut verum haberent falsum, quod volebant. Alterum genus est, quod cum justitias Legis sectatur, justitiam Christi non recipit: ex quo jam non per invidiam malae voluntatis hoc agit, sed errore aemulando traditionem Patrum, caecantur ad tempus; quia deberent magnalibus Christi addiscere hunc non posse fallere, cujus tam magnifica virtus in rebus gestis apparet, et praedicationem ejus testamento novo promisso per prophetas comparare, et exinde profiteri hunc esse, qui promissus est; negligentes contra Deum, et hominibus assentientes inventi sunt. Propterea ergo caecantur, ut admiscentibus se ad promissionem eorum ipsa aemulatione, dum invident gentibus, revertantur ad fidem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
usque. ad eo ut intellegentes
dicant se nescire qđ audiunt
Denique dicebat desaluatore
quid est quod dicit: Nescimus
quid loquitur : quid et̃ĩ auditise
demonium hab& & in sanit
Alia autem pars que uere isra¬
hel est contra dicebat illis hec
uerba non sunt demonium ha¬
bentis : Num quid de monium
potest cȩcorum oculos aperire
Dam inuident ergo saluatori.
nolebant uideri intellegere
que dudiebant Vt dumꝰ alegis¬
peritis & phariseis nonintel¬
legi uid&ur res absurdas
& quȩ extra legem es sent loqui
putar&ur. Quȩ res &iam alios
a fide possit duertere Vnde
audiunt a saluatore uos habe¬
tis clauem scientiȩ. & neque
uos intratis neque alios sinitis
Introire. Quis enim non leuiũ
sed paulo grauiorum legis pe¬
ritorum &pharis eorum con¬
silium & sententiam non se¬
quer&ur & quiuiderentur
legis defensorese Denique his
credidit in illuma Ut inde iusti
uiderentur non credidis se si
multos conspirationis suae so¬

Expanded text:
usque adeo ut intelligentes usque adeo ut intelligentes dicant se nescire quod audiunt. Denique dicebant de Salvatore: Quid est quod dicit? Nescimus quid loquitur. Quid eum auditis? Daemonium habet, et insanit . Alia autem pars quae vere Israel est, contradicebat illis: Haec verba non sunt daemonium habentis. Numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Dum invidebant ergo Salvatori, nolebant videri intelligere quae audiebant; ut dum a legisperitis et pharisaeis non intelligi videtur, res absurdas, et quae extra legem essent, loqui putaretur: quae res etiam alios a fide possit avertere. Unde audiunt a Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire . Quis enim non levium, sed paulo graviorum, legisperitorum et pharisaeorum consilium et sententiam non sequeretur, et qui viderentur Legis defensores? Denique iis rincipibus credidit in illum? ut inde juste viderentur non credidisse, si multos conspirationis suae so
Abbreviated transcription (Latin):
quia sic &ammonfiliis
dauid doceptus est. a fratre suo
absaloni Et malignus olo¬
fernis ꝑ ȩpulum scam iudith
putauit se pos se decipere.
Et in mensa scelerati hero¬
dis seuierunt maligni in ca¬
put iohannis ꝓph&e. unus
sensus est. duorũ ꝓph& arũ
De eias modi hominibus qui
ab initio inuidi &ropugnantes
inuenti sunt hostes bonorum
Sed aliqui illorũ emendati sũ
& correcti lic& tarde Qui
hoc est excȩcati. nede c&ero
pos sint suiam ueritatis aspicere:
quam maliuolentia aspernati
fuerant dedinantes abea
& ad salutis gratia ꝑ uonire
Quienim cum intellexis s& cre¬
dere noluit id deb& consequi
quoduult. Ne dec&ero possit
fidem recipere & saluari
Exempla igitur ꝓphȩcarum
supra dicta duplicem continent
sensum. Duobus enim modis
decr&asunt & scripta Duo
& enim genera hominũ bic con¬
tinentur Undm est quod ma¬
liuolentie suȩ causa exccatur
insempiter num. nes alu&ur
Sunt enm pessime uoluntatis

Expanded text:
Quia sic et Ammon filius Quia sic et Ammon filius David deceptus est a fratre suo Absalon , et malignus Holophernes per epulum sanctam Judith putavit se posse decipere , et in mensa scelerati Herodis saevierunt maligni in caput Joannis prophetae . Unus sensus est duorum prophetarum de hujusmodi hominibus, qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes bonorum. Sed aliqui illorum emendati sunt et correcti, licet tarde: quihoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea et ad salutis gratiam pervenire. Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi quod vult; ne de caetero possit fidem recipere, et salvari. Exempla igitur prophetarum supradicta duplicem continent sensum; duobus enim modis decreta sunt, et scripta. Duo etenim genera hominum hic continentur. Unum est quod malevolentiae suae causa excaecatur in sempiternum, ne salvetur; sunt etenim pessimae voluntatis,
Abbreviated transcription (Latin):
bat ĩsrł. hoc non ẽ¬
sconsecutus el ectio autem
consecuta est: Is rabelitae
hi carnales sunt qui exope¬
ribus legis iusti ficari
se putantes non sunt ad¬
epti ut iusti essent ꝑfidẽ
apud dñi proptorea cum
om̃s reisint ꝑ legemi quia.
maledictus omnis qui non
scripta sunt in libro legis
ut faciat ea qui autem ꝑ
fidem iustificari sea crodi¬
derunt. consequuti sunt
electionom Ut iustificati
filii dĩ fierent. Mẽmores
scripturȩ dicentis. quia
iustus ex fideuunt. Id est
non exlege. Cueriuero
ex cȩcatisunt Sicut scrip¬
tum est hoc subiectum
lnesaia legiur: Dedit il¬
lis ds̃ sp̃m conpunctionis
oculos ut non uideant & au¬
Iros ut non audiant us que
In hodiernum diem. & dauid
dicit: fiat mensa eorum
inlaqueum & in captionem
& inscandalunt & in recribu¬
tionem illis. Ob scurentur
oculi eorum ut nonuideant.
& dor sum illorum semꝑ
incurua. Ideo mensam ma¬
ledicit malorum quia illlae
Dolo enim uocantur ad con¬
uiuium. ut perimantur.

Expanded text:
bat Israel, hoc non esbat Israel, hoc non est assecutus; electio autem consecuta est? Israelitae ii carnales sunt, qui ex operibus Legis justificari se putantes, non sunt adepti, ut justi essent per fidem apud Deum. Propterea cum omnes rei sint per Legem; quia maledictus omnis qui nonscripta sunt in libro Legis, ut faciat eam . Qui autem per fidem justificari se crediderunt, consecuti sunt electionem, ut justificati filii Dei fierent, memores Scripturae dicentis: Quia justus ex fide vivit , id est, non ex Lege. Caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est; hoc subjectum in Esaia legitur: Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem . Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, 90 et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis . Obscurentur oculi eorum, ut non videant, et dorsum illorum semper incurva. Ideo mensam maledicit malorum, quia illic dolo enim vocantur ad convivium, ut perimantur.
Abbreviated transcription (Latin):
idolatria hortabantur Sic
igitur & in hoc tempore reli¬
quiȩ secundum electionẽ gra¬
tiȩ salue factesunt Hoc est
ita inquit & nunc hi reman¬
serunt In legis ꝓinissione se¬
cedentibus multis quos ante
presciit ds̃ quienim suscsper̃
xp̃m quasi in lege ꝓinis sumi
hi in lege steterunt qui enim
non illũ receperunt. Alege
reces sorunt Ideo credentes
reliqui dicuntur. hoc est rema¬
nentes in lege. Si autem gratia
iam non exo peribus Mani¬
festũ est. quia gratia donum
dĩ est Non debita mer ces
operibus sed gratiitae ratione
misericordia inter ueniente
sconcessa. Alio quin gratia
iam non est gratia. Ueram
est quia si merces estagratia
Sed quia merces non est. sine
dubio gratiaest. quia ueniã
dare peccantibus nonest
aliud quã gratia & his qui
non requirunt sed offertur
illis ut credant. Du plex
ergo gratia est. qui a hoc
cõnp&it dõ qui habundat
misericordia ut & requirat
quos gratis cur&
uid ergo quod quere¬

Expanded text:
idololatriam hortabantur. Sic idololatriam hortabantur. Sic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae, salvae factae sunt. Hoc est, ita, inquit, et nunc hi remanserunt in Legis promissione, recedentibus multis, quos ante praescivit Deus. Qui enim susceperunt Christum quasi in Lege promissum, ii in Lege steterunt: qui autem non illum receperunt, a Lege recesserunt. Ideo credentes reliquiae dicuntur, hoc est, remanentes in Lege. Si autem gratia, jam non ex operibus. Manifestum est quia gratia donum Dei est, non debita merces operibus, sed gratuita ratione, misericordia interveniente, concessa. Alioquin gratia jam non est gratia. Verum est, quia si merces est, non est gratia: sed quia merces non est, sine dubio gratia est; quia veniam dare peccantibus non est aliud quam gratia: et iis qui non requirunt, sed offertur illis, ut credant. Duplex ergo gratia est, quia hoc competit Deo, qui abundat misericordia; ut et requirat, quos gratis curet. Quid ergo? quod quaere
Abbreviated transcription (Latin):
suo doc& pariem isył. saluatã
quam presciit ds̃ saluandam
Aut ad huc posse saluari &
partem isrł ꝓp̃t iugem dif¬
fidentiã ꝑditioni deputatam
Non reppulit ds plebem suã
quã p̃scut hoc est quod dicit
saluator. Pater quos dedisti
Amihi custodiuiꝰ & nemo exhis
perut nisi filius ꝑditionis
lta & hi quos prescit ds̃ cre¬
dituros. nemo exhis aꝓmissi¬
one repulsus est. quia sic fac
effoderunt. & ego relictus su
solus & querunt᷑ Animam
meam: Sed quiddicit illi
rosponsum diuinum. Reli¬
qui mihi septem milia uiro¬
rumi qui non curuauerunt
sgenua ante bahalꝰ. Aꝑtas
hec ostendit non solum helyã
romansis se quideuotus do
ñ ado rauerit idola sed & mul¬
tos quiinfide dĩ ꝑmanserunt
Sicut & exiudeis non pauci cre¬
diderunt huic rei & historia
congruit. quia malti ꝑspelun¬
cas occultati sunt prõpter a¬
chab regem sa marie & te¬
tabel uxorem eius qui pseudo¬
ꝓph&is credentis di ꝓph&as
ꝑsequebantur & populum ad

Expanded text:
suo docet partem Israel salvatam, suo docet partem Israel salvatam, quaut adhuc posse salvari; et partem Israel propter jugem diffidentiam perditioni deputatam. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit; hoc est, quod dicit Salvator: Pater, quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis . Ita et hi quos praescivit Deus credituros, nemo ex his a promissione repulsus est; quia sic facteffoderunt: et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam . Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . Aperta sunt haec; ostendit enim non solum Eliam remansisse, qui devotus Deo, non adoraverit idola: sed et multos, qui in fide Dei permanserunt, sicut et ex Judaeis non pauci crediderunt. Huic rei et historia congruit; quia multi per speluncas occultati sunt propter Achab regem Samariae, et Jezabel uxorem ejus, qui pseudoprophetis credentes, Dei prophetas persequebantur, et populum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tadie. semꝑ significat: Sem¬
ꝑ enim correcti sunt. prop¬
terea increpantur noncre¬
dituri. ut sciant quia ipsi
sibisunt causa ꝑditionis.
potest hoc & desaluatore
Accipi qui incruce extensis
manibus interficientium
eum peccatum arguitꝰ Cau¬
sa enim illa clamat. scele¬
ratũ facinus iudeoram Su¬
perius quođ usussit dicere
esaias aohis quidĩ fuerant
inimici. hos ostendit Ami¬
cos futuros. Et eos qui isran¬
helitȩ dicebantur propter
quod inoboedientes erant.
ut inimicos abiciendos
Numquid reppulit
hereditatẽ suame Absit.
quia populum isrł incre¬
dulũ ostendit. Nunc ne
omnẽ ifrahel diffidentẽ
dixisse putaretur. Ostendu
non reppalisse dm̃ here¬
ditatẽ suam quã presciit.
Id est filios abrahȩ quos
fideles sibi futuros sct
Nec enim ꝓmitteret oĩs
regnum siscir& nullum exins
crediturum: hereditas ergo dñi
iuxta legem filu sunt abrahȩ
sed credentes: Nam & ego isra¬
helitasun ex semine abrahȩ
d&ribu beniamin Exemplo

Expanded text:
ta die, semper significat; semta die, semper significat; semper enim correpti sunt. Propterea increpantur non credituri; ut sciant quia ipsi sibi causa sunt perditionis. Potest hoc et de salvatore accipi, qui in cruce extensis manibus, interficientium se peccatum arguit. Causa enim illa clamat sceleratum facinus Judaeorum superius, quod ausus sit dicere Esaias de iis, qui Dei fuerant inimici, ostendit hos amicos futuros: et eos qui Israelitae dicebantur, propter quod inobedientes erant, ut inimicos abjiciendosNumquid repulit Deus haereditatem suam? Absit. Quia populum Israel incredulum ostendit, tunc ne omnem Israel dixisse diffidentem putaretur, ostendit non repulisse Deum haereditatem suam, quam praescivit, id est, filios Abrahae, quos fideles sibi futuros scivit. Nec enim promitteret eis regnum, si sciret nullum ex iis crediturum. Haereditas ergo Domini juxta Legem filii sunt Abrahae, sed credentes. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
suũ appellare qui fuerat
iudeorum. & donum illis y¬
mis sum se ad sequutã. per
quam Telum passi iracun¬
diȩ distenderentor ut ma¬
linae & increduliatis suae
mercedes exsoluerent: Nul¬
la enimres si consumit ho¬
minẽ niselus. Quom ideo
ds̃ ultorem posuit in cre¬
dulitatis. quia graue peo¬
catum est: Nã se mel inirã
missi excruciantur. quan¬
do audiunt legẽ & ꝓph&as
ad nos ꝑtinere qui xpm̃
credimus esaias aud&¬
÷ & dicit. palam factus sũ
non querentibus me. & in¬
uentus sum inter eos qui
me non inter rogabant qm̃
supra uerbis mosi usus ost
do exdusiono iudeorum.
Ad hoc quoque esaie ꝓphe¬
te exemplum subdidit.
ut de eius ꝓse quutione
Apertius docer& dm̃ ex¬
pulsis iudeis ultro gentib
gratiam obtulis se. adob¬
ꝓbrium & necem iudeo¬
rum hacc enim esaias
Adisrł autem quiddicit:
Totadie expandi manus
meas ad populum noncre¬
dentem & contradicentẽ
bic isył carnalis est.
qui credendo uidit dm̃ To¬

Expanded text:
suum appellare, qui fuerat suum appellare, qui fuerat Judaeorum; et donum illis promissum esse assecutam, per quam zelum passi iracundia distenderentur, ut malitiae et incredulitatis suae mercedes exsolverent. Nulla enim res sic consumit hominem, ut zelus, quem ideo Deus ultorem posuit incredulitatis, quia grave peccatum est. Nam semper in iram missi excruciantur, quando audiunt Legem et prophetas ad nos pertinere, qui Christum credimus. Esaias audet, et dicit: Palam factus sum non quaerentibus me, et inventus sum inter eos, qui me non interrogabant . Quoniam supra verbis Moysi usus est de exclusione Judaeorum, ad hoc quoque Esaiae prophetae exemplum subdidit; ut de ejus prosecutione apertius doceret Deum, expulsis Judaeis, ultro gentibus gratiam obtulisse ad opprobrium et necem Judaeorum. Haec enim Esaias Ad Israel autem quia dicit: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem . Hic Israel carnalis est, qui credendo videt Deum. To
Abbreviated transcription (Latin):
dicationom. ut nemo exhis
excusatus sit acrimine dif¬
fidontiȩ. Sed dico. Nũ quid
isrł non cognouithocest.
testimonidm genus isri
In credulitatis causa drguit
cumdolore deomnibus is ra¬
helitis quȩri uider&ur
Nantiegat israhol cogno¬
nis se & assequutũ eẽ: quod
illi ꝓmissum fuerat in lege
Sedꝰ eum qui spũ magis
isrł est. quam carne que  đs
prescierat crediturum. Om̃s
enim dudierunt. & non om̃s
crediderunt. Ideo primus mo¬
ses dicit. in cantico deutero no¬
mu Ego ad emulationem
uos ad ducã in nongentẽ ingen¬
tem insi pientem miram uos¬
mittã. INdignantis uerba sunt.
propter quod semꝑ diffiden¬
tes inuenti sunt iudei. &om¬
nibus malis unam adsignat
generationẽ & causa Dum
presentes in crepat ibi dõ
tangit magis futuros ad quos
hocꝰ ꝑtin& Omnium enĩ
horum una damnatio est
si ꝑ manent indiffidentia
mulatio orgo illis nata est
inuidentiȩ dum uident gen¬
tẽ quȩ prius qua sine dõ
fuit sensu bruta orat dm̃

Expanded text:
aedicationem; ut nemo ex his aedicationem; ut nemo ex his excusatus sit a crimine diffidentiae. Sed dico: Numquid Israel non cognovit? Hoc est, testimonia genus Israel incredulitaticum dolore de omnibus Israelitis queri videretur, non negat Israel cognovisse et assecutum esse quod illi promissum fuerat in lege: sed eum qui spiritu magis Israel est, quam carne, quem et Deus praescierat crediturum. Omnes enim audierunt, et non omnes crediderunt; ideo: Primus Moyses dicit, in cantico Deuteronomii: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram mittam . Indignantis verba sunt, propter quod semper diffidentes inventi sunt Judaei: et omnibus malis unam assignat generationem et causam; dum praesentes increpat, ibidem tangit magis futuros, ad quos hoc pertinet. Omnium enim horum una damnatio est si permanent in diffidentia. Aemulatio ergo illis nata est invidentiae, dum vident gentem, quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
exem plo contradicto res
euan gelicȩ ueritatis. Lex
enim iudeos increpat. quia
sicut fuit apud u&eros
ita & nunc est: hunc enĩ
numerum nontangit. qui
fidem non recipit.Ergo
fidos exauditu. auditus
nifestum est. quia nisi di¬
catur aliquid nec audiri
potest nec credi Sed dico
Numquid non audierunt
hoc ost audierunt &tre¬
dere noluerunt: Quãts
enim fides exauditu sit.
sunt tamen qui audientes
non credunt: Audiunt
eium & non intelle gunt
quia maliuolentia obcȩ
dĩ iudeis auditam esso testa¬
tur ut &iam impl&um or¬
bom diuina ad nuntiatione
pnunti&. Ipsa enim fabrita
mundi predicat creatorem
Quod enim psal mo gra pbus
de creatura dixiti hoc apłs
de euan gelistis quia ubi que
auditaest & ꝑ uonit In omnẽ
locũ p̃dicatio nominis xp̃i
Ubi enim p̃sentia hominis
p̃dicantis defuit. sonus tam
nerat opinio factarum uir¬
tutũ in aegxpto Adomnes
gentes. Testeraab mer&rico
sienim inomnem locum in ꝑ¬
uenit. non poterunt
audire iuder Apostolicam p̃¬

Expanded text:
e contradictores Evangelicae veritatis. Lex enim Judaeos increpat; quia sicut fuit apud veteres, ita et nunc est. Hunc enim numerum non tangit, qui fidem non recipit. Ergo fides ex auditu, auditus nifestum est, quia nisi dicatur aliquid, nec audiri potest, nec credi. Sed dico: Numquid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere noluerunt. Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et non intelligunt; quia malevolentia obcaecDei a Judaeis auditam esse testatur, ut etiam impletum orbem divina annuntiatione pronuntiet; ipsa enim fabrica mundi praedicat Creatorem. Quod enim Psalmographus de creatura dixit , hoc Apostolus de evangelistis, quia ubique audita est, et pervenit in omnem locum praedicatio nominis Christi. Ubi enim praesentia hominis praedicantis defuit; sonus tamen nerat opinio factarum virtutum in Aegypto ad omnes gentes, teste Rahab meretrice. Si enim in omnem locum pervenit, non potuerunt non audire Judaei apostolicam pr
Abbreviated transcription (Latin):
tre suo positus predicator offen¬
sio factus est iudeis dumse
sisium dĩ predicat. Natus despũ
sco ex muliere ꝑ corpus autem
eius scandalam passisunt &
dicebant Nonne mater & fr̃s
eius apud nos sunt: Quomodo
hic dicit quia deçelo descendir
Uolebant enim uerba gestis
conparare. ut ꝑ inde agnosce¬
rent non absurdum ee quod
dicebat de celo. descendis se
quasi corpus operar &ur
Et non ds latens operibus ta¬
men sẽ ꝓdens incorpore. Para
ergo hȩc scandalum est uideis
& of fensio. quȩ p&ra sine dubio
corpus intellegitur saluatoris.
Haec excisa sine manibus prop¬
terea quia sine uiro despũ scõ
dm̃ ꝑillis insalutem Testimo¬
nium enim ꝑhibeo illis. quod
emulationem dĩ habent. sed
non secundum agnitionem
ferre credentes. quia uelamen
esteis. Neque hoc odið̾
iudais mi facere uide r&ur
ostendit affectum suum cir¬
ca illos. Ꝙlegi dat multũ
sed doc& tempus iam seruan¬
de legis non esse. Acꝑ hoc

Expanded text:
tre suo positus praedicator, offentre suo positus praedicator, offensio factus est Judaeis, dum se Filium Dei praedicat, natus de Spiritu sancto ex muliere. Per corpus autem ejus scandalum passi sunt, et dicebant: Nonne mater et fratres ejus apud nos sunt? Quomodo ergo hic dicit: Quia de coelo descendi ? Nolebant enim verba gestis comparare, ut perinde agnoscerent 86 non absurdum esse, quod dicebat de coelo se descendisse; quasi corpus operaretur, et non Deus latens, operibus tamen se prodens in corpore. Petra ergo haec scandalum est Judaeis et offensio: quae petra sine dubio corpus intelligitur Salvatoris. Haec excisa sine manibus, propterea quia sine viro de Spiritu sDeum pro illis in salutem; testimonium enim perhibeo illis, quod aemulationem Dei habent, sed non secundum agnitionem. ferre, credentes quia velamen est Judaeis; ne hoc odio Judaismi facere videretur, ostendit affectum suum circa illos, et Legi dat multum: sed docet tempus jam servandae Legis non esse; ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
data est. promis sa in lege: Ait
enim esaias ꝓph&a. ueni&
exion quieripiat & auertat
impieatem abiacob Et hoc illis
ame testamentum cum al stũ¬
lero peccata eoram Hoc est no¬
uum testamentum. promis sum
ađo inxp̃o. Offenderunt in
lapidem offensionisꝯsicut scrip¬
tum est ecce pono insion la¬
pidem offensionis & p&ra
scandali. & quiꝰ crediderit
inillum non confundetur
hoc mesaia hab&ur Mul¬
torum relatione conpertum
est inp&ra uella pide xpm
esse significatum. Danihol
enim ꝓph&a lapidem hunc
dicit qui abscisus amonte sine
manibus ꝑcus sit & comminu¬
it omnia regna. & reple uit
omnem terram quod euiden¬
ter dexp̃o dictum est & inlo¬
ge p&ra dequa fluxerunt
aquȩ xp̃s est appellatus
qui re ꝓbatus est auobis aedi¬
ficantibus. offensio ergo.
posita insion. Xp̃s est. Sion
uero altitudo est siue ciuitas¬
ipsa hierusalem. quȩ propter no¬
titiam dĩ non in merito excelsa
dicta est. In qua saluator adõ pa¬

Expanded text:
data est promissa in Lege; ait data est promissa in Lege; ait enim Esaias propheta: Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob. Et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum , hoc est, novum testamentum a Deo promissum in Christo. Offenderunt in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in illum, non confundetur. Hoc in Esaia habetur . Multorum relatione compertum est in petra vel lapide Christum esse significatum; Daniel enim propheta lapidem hunc dicit, qui abscissus a monte sine manibus percussit et comminuit omnia regna, et replevit omnem terram, quod evidenter de Christo dictum est . Et in Lege petra de qua fluxerunt aquae, Christus est appellatus: qui reprobatus est a vobis aedificantibus . Offensio ergo posita in Sion Christus est . Sion vero altitudo est, sive civitasHierusalem, quae propter notitiam Dei non immerito excelsa dicta est, in qua Salvator a Deo Pa
Abbreviated transcription (Latin):
quod magna cum sollicitu¬
dine obseruantes. exqua¬
cumque causa incurrebant
ut mundi essent. Siautẽ san¬
guis mustelȩ pauimentum
maculass& non leui cura
expiandum erat . Et ut
acy bis melioribus abstine¬
rentur. Sabbatum uero
& circum cisio pro priam ha¬
buerunt iustitiam tempo¬
re suo. quia infigura data
sunt hoc dñs ꝑezechihel
ꝓpheam ostendit inter ce¬
tera dicens propterea de¬
di illis precepta nonbona.
quia erant in reuerentes
& infide Inaduentu aute xp̃i
qui salutare donum erat
daturus. ꝑhieremiam pre¬
dicat dicens. Dabo illis tes¬
tamentum nouum. non qua¬
le dedi patribus illorum
hoc testamentum legem uo¬
cat. in qua non ꝑuenerunt
ficut supra memoraui Nã
cumgentibus quȩcrediderant.
hanc sarcinam obseruatio¬
nis iudei credentes uellent
inponere: Iunc a postolus
p&rus . ait. quid in ponitis
iugum supra ceruitẽ fratrã
quod neque nos neque pa¬
tres nr̃i portare potuer Atẽ¬
pore enĩ xp̃i indul gentia

Expanded text:
: quod magna cum sollicitu: quod magna cum sollicitudine observantes, ex quacumque causa incurrebant, ut immundi essent. Si autem sanguis mustelae pavimentum maculasset, non levi cura expiandum erat, et ut a cibis melioribus abstineretur. Sabbatum vero et circumcisio propriam habuerunt justitiam tempore suo; quia in figura data sunt. Hoc Dominus per Ezechielem prophetam ostendit, inter caetera dicens: Propterea dedi illis praecepta non bona ; quia erant irreverentes et infidi. In adventu autem Christi, quia salutare donum erat daturus, per Hieremiam praedicat, dicens: Dabo illis Testamentum novum, non quale dedi patribus illorum . Hoc testamentum Legem vocat, in quam non pervenerunt, sicut supra memoravi. Nam cum gentibus quae crediderant, hanc sarcinam observationis Judaei credentes vellent imponere, tunc apostolus Petrus ait: Quid imponitis jugum super cervicem fratrum, quod neque nos, neque patres nostri portare potuerunt ? A tempore enim Christi indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
iustitie non ꝑuenit: ꝑ fecto le¬
gis fides est. quam gentes
ad prehendentes totam legẽ
implere uidentur: Iudei aũt
dum ꝑ inuidiam salua¬
tori non credunt. Iustitiam¬
quȩ in lege mandata est uin¬
dicantes Idest sabbatum
circum cisionem & c&era
in legem non ꝑuenerunt.
hoc est legem non ꝑfecerunt
& qui non ꝑficiunt legem
reisunt iuxta legemꝰ hi c
enim impl& legem quial
lege moysi ꝑ uenit ad fidẽ
xp̃i Quare: quia non exfi¬
de sed quasi exoperibus
Spernentes enim fidem
quȩ sicut dixi ꝑfectio le¬
gis est. Exoperibus legis
iustificari se dicebant Id
estꝑ sabbatum neo menias
circum cisionem & c&era
IN memores scripturae
dicentis quia iustus ex fide
uiuit Iuftitia autem legis
idcirco dicitur. qui a iusto
iuditio dĩ haec iudeis data
sunt propter duritiam
cordis illorum Vt simus¬
telam forte quis mortuũ
calcas s& aut tetigiss &
ali quam morticin ũ aut
si su rixinuas ruiss&
inmundum dicer& ur

Expanded text:
justitiae non pervenit. Perfectio Lejustitiae non pervenit. Perfectio Legis fides est, quam gentes apprehendentes, totam Legem implere videntur. Judaei autem dum per invidiam Salvatori non credunt, justitiae in Lege mandata est, vindicantes, id est, sabbatum, circumcisionem, etc., in Legem non pervenerunt, hoc est, Legem non perfecerunt: et qui non perficiunt Legem, rei sunt juxta Legem. Hic enim implet Legem, qui a lege Moysi pervenit ad fidem Christi. Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus: Spernentes enim fidem quae, sicut dixi, perfectio Legis est, ex operibus Legis justificari se dicebant, id est, per sabbatum, neomenias, circumcisionem, etc., immemores Scripturae dicentis, quia Justus ex fide vivit . Justitia autem Legis idcirco dicitur, quia justo judicio Dei haec Judaeis data sunt propter duritiam cordis illorum; ut si mustelam forte quis mortuam calcasset, aut tetigisset aliqua morticinia, aut si sorex in vas ruisset, immundum diceretur
Abbreviated transcription (Latin):
Idcirco hunc se quendũ doc&.
qui presidium contulit uitae
uid ergo diceius quod gen¬
tes que non sectabantur
iustitiã conprehenderunt ius¬
Ititiam: Iuftitiam autẽ quȩ ex
fide est: Qm̃ iustitia ẽ in lege
quae credita mundo est. quȩ ꝓ¬
hib& peccare. Idcirco gentes
non bano iustitiam dicit com¬
prehendisse quȩ natura ma¬
gistra di noscitur. sed gam ius¬
titiam quȩ exfido est xp̃i
dõ enim haec̾ uera iustitiae
& ꝑ manens. si agnoscitur.
Quid enim est tam iustum quã
iustitia est agnoscere crea¬
torẽ. Deinde custodiro quae
precepit Ventesergo quȩ
prius non requirebant iusti¬
tiam Idest legem quȩcreato¬
ri testimoniumꝰ ꝑhibebat
uem ente xpͦinuenerunt iustitiã.
suꝑ habundantẽ plus quam
scribarum & phariseorum:
Quienim tunc quod minus ẽ
non sectabantur. conprehen¬
derunt postea quod maius ẽ
Iudei autem in lege positi qui
proficere magis debuerant.
d&eriorauerunt: Nam isrł
sectando legem iustitie in legẽ

Expanded text:
Idcirco hunc sequendum docet, Idcirco hunc sequendum docet, qui praesidium contulit vitae. Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur justitiam, comprehenderunt justitiam: justitiam autem quae ex fide est. 85 Quoniam justitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignoscitur, sed eam justitiam quae ex fide est Christi; Deo enim haec vera justitia est, et permanens, si agnoscatur. Quid enim est tam justum, quamjustitia est agnoscere Creatorem, deinde custodire quae praecepit. Gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, Legem, quae Creatori testimonium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plus quam scribarum et pharisaeorum. Qui enim tunc quod minus est, non sectabantur, comprehenderunt postea quod majus est: Judaei autem in Lege positi, qui proficere magis debuerant, deterioraverunt. Nam Israel sectando Legem justitiae, in Legem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo nobis olim ꝓmissum
sublatisque onẽri erant
legis reliquid adredemp¬
tionem. ut data remissione
peccatorum non puniremur
Alege. sicut periit sodoma
Saluatorem ergo relictũ
nobis dicit adsus fragium
une quamlex prouidene
non potuit. quem ab initio
ds̃ nasci decreuit qui
propterea quod solus sine pec¬
cato inueniretur deuicto hu¬
mani generis hoste. omnium
peccata deler& hoc & ina poca¬
lypsi iohannis hab&urꝰ quia
nemo ait dignus inuentus est
siue in cęlo siue interra. quia¬
perir& librum & signacula
eius nisi saluator quiꝰ uicit
inondũ hoc ergo est semen
quod olim promis sum resor¬
uauit ds̃. ut tunc fructificar&
quando omniũ tã iudeorum
quam gentilium peccata re¬
pl&a erant fructus aiem
eius est. indul gentia peccato¬
rum. Nisi enim xp̃s fuiss&
reseruatus quem idcirco sem̃
dicit quia ꝑipsum reparitu
est genus hominum interis s&
progemes habrahȩ Eo quod
peccatis obruti erant & lex
eis prodes se non potuit.

Expanded text:
ergo nobis olim promissum, ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret. Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui vicit mortem . Hoc ergo est semen, quod olim promissum reservavit Deus, ut tunc fructificaret, quando omnium tam Judaeorum quam gentilium peccata repleta erant. Fructus autem ejus est indulgentia peccatorum; nisi enim Christus fuisset reservatus quem idcirco semen dicit, quia per ipsum reparatum est genus humanum, interisset progenies Abrahae; eo quod peccatis obruti erant, et Lex eis prodesse non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
prescut ds̃ Verbum enim
sconsũmens & breuians
s inequitate. quia uerbum
breuiatum faci& dñs suꝑ
terram saluari hos pro¬
mittit quos reliquos dicit
ꝑ uerbum quod iuste defi¬
mens breuiauit dñs super
terram Conuenit enim
ut in solo nomine dñi con¬
ditoris consequatur salutẽ.
creatura. hoc est perfidẽ
quia sub latis omnibus
neo meniis & sabbato &cir¬
cum cisione & lege escaru
&oblatio nibus peccorum.
sola fides posita est ad salu¬
tem quae. adbreuiata. ex
lege est. Quia quod infide est
in lego hab &ur quasi prin¬
cipale legis. Dicente saluato¬
ure detis enim scripsit mo¬
reliqui iudeorum saluantur
Ceri uero saluari nom pos¬
sunt. quia p̃finitionem dĩ
spernunt perquam genus
Ipredixit esaias. Nisi dñs
Isab ahot reliquiss& nobis
Isemen. sicut sodoma fuis se¬
÷ mus. & sicut gomorra simi¬
Iles fuissemus hoc semen
quod de omnibus solum re¬
lictum & reseruatum est.
ad reformationem generis
Semen est uerbum di hoc

Expanded text:
praesciit Deus. Verbum enim praesciit Deus. Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum breviatum faciet Dominus super terram. Salvari hos promittit, quos reliquos dicit per verbum, quod juste definiens, breviavit Dominus super terram; convenit enim ut in solo nomine Domini conditoris consequatur salutem creatura, hoc est, per fidem; quineomeniis et sabbato, et circumcisione, et lege escarum, et oblationibus pecorum, sola fides posita est ad salutem, quae abbreviata ex lege est, quia quod in fide est, in lege habetur, quasi principale legis, dicente Salvatore: De me enim scripsit Moreliquiae Judaeorum salvantur: caeteri vero salvari non possunt, quia per definitionem Dei spernuntur, per quam genus praedixit Esaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hoc semen, quod de omnibus solum relictum et reservatum est ad reformationem generis Semen est verbum Dei . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uiui prius enim nus quauoca¬
bantur filii dĩ. nisi iniudea hoc
est hierosolimis ubi domus di
erat. Si cut dicit inpsalmo
LXXU. Notus iniudȩa ds postea
autem proph&a Ta charia.
ponam inquit hierłm in om
nibus gentibus. quia ubique fu¬
turi erant filii dĩ &domus dĩ
duobis regnũdĩ & dabitur genti
facienti fruccum eius
Isaias autem clamat ƿisrł.
hocdicit. quia osaias clamat
ꝓhis qui credunt in xp̃m hi
enim ueresunt is rabelite. Si¬
cut dicit dñs ad nathanahel.
Ecce uere is rahelita. in quo
dolus nonest: Si fuerit nu¬
merus filiorum isrł tam quã
arena maris roliquiae salue
fient Recedentibus iudaeis
Amerito & promissio ne pa¬
trum dum illã non recipun.
hiꝰ reliqui sunt quicredendo
recedunt. qui in eum quem
lex solum adsalutem suffice¬
re ꝑromisit noncredunt.
Igitur a postate habeantur
neces se est. quidum xpm̃
non recipiunt reisunt
uiolate legis domaxima
itaque multitudine so los
credentes dicit saluari. quos

Expanded text:
vivi. Prius enim nusquavivi. Prius enim nusquabantur filii Dei vivi, nisi in Judaea, hoc est Hierosolymis, ubi domus Dei erat, sicut dicit in psalmo LXXV: Notus in Judaea Deus, postea autem in propheta Zacharia: Ponibus gentibus ; quia ubique futuri erant filii Dei, et domus Dei a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Esaias autem clamat pro Israel. Hoc dicit, quia Esaias clamat pro iis, qui credunt in Christum . Hi enim vere sunt Israelitae, sicut dicit Dominus ad Nathanael: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Recedentibus Judaeis a merito et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliquiae sunt, qui credendo recedunt, qui in eum quem Lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt. Igitur apostatae habeantur necesse est, qui dum Christum non recipiunt, rei sunt violatae Legis. De maxima itaque multitudine solos credentes dicit salvari, quos
Abbreviated transcription (Latin):
adinteritum hoc est autem ma¬
iifestare potentiam suam in
multa patientia. Quia cumputat
non uindicaturus quia diu dissi¬
mulat. cum cȩperit uindicare
apparebit eius potentia. quia
cumpos sit statim uindicare¬
ppa diu sustinuit: ut ꝑfidi quȩ ri¬
ao non possint damnat. Prepara¬
re est. autemi unum quem que
p̃scire. quid futuram est Quos
& uocauit nos non solum ex iudȩ¬
is sed &iam ex gentibus hos
quos uocauit preparauit adglo¬
riam. Siue eos qui ꝓpe eranti
siue illos. qui longe. sciens per¬
Smansuros infide Sicut inosce
Idicit. Vo cabo non plebemmeã.
pleberx mea & non dilectã dilec¬
tam. Erit enim in loco ubi.
dictum ẽ non plebs mea. ibi uo
quẽ prius nonerant plebsdĩ pos¬
tea autem ad obꝓprium iudȩorã
misericordiam accipientes. uo¬
catȩ sunt plebs dĩ E quidilec
ti nonerant. ab dicatis iudaeis
adoptati infilios & dilecti sunt
Vt in loco ubi non uocabuntur
plebs dĩ ibi uocarentur filii dĩ

Expanded text:
ad interitum. Hoc est autem maad interitum. Hoc est autem manifestare potentiam suam in multa patientia, quia cum putatur non vindicaturus, quia diu dissimulat, cum coeperit vindicare, apparebit ejus potentia; quia cum possit statim vindicare, diu sustinuit, ut perfidi queri non possint damnati. Praeparare est autem, unumquemque est praescire quid futurum est. Quos et vocavit nos, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Hos quos vocavit, praeparavit ad gloriam, sive eos qui prope erant, sive illos qui longe, sciens permansuros in fide. Sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam. Et erit in loco, ubi vocabuntur non plebs mea; ibi vocaedictum, quae prius non erat plebs Dei: postea autem ad opprobrium Judaeorum misericordiam accipientes vocatae sunt plebs Dei: et qui dilecti ante non erant, abdicatis Judaeis, adoptati in filios, et dilecti sunt; ut in loco ubi non vocabantur plebs Dei, ibi vocarentur filii Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& alterum despicit. Nonsi¬
ne iustitia Infigulo enĩ sola
uoluntas est. In dõ uoluntas
xeaemcum iustitia Scit enim cuius
debeat misereri. sicut supra
memoraui
Ipse sensus est. quia uolunta¬
te & longanimitate di quȩ
est patientia preparantur
infideles ad poenam Diu
enim expectati. conuerti
noluerunt Ideo ergo ex¬
pectatisunt. ut inexcusabi¬
les de perirent. Sciuit enĩ
ds̃ hos non credituros:Ut
ostender&. diuitias gloriȩ
suȩ inuasis misericordiȩi
quȩ prȩparauit. adgloriam
Patientia & longanimitas
dĩ ipsa est quae sicat malos
p̃parat adimteritum. Ita
& bonos preparat adcoro¬
nam Boni enimꝰ sunt. in qui¬
bus spes fidei est: om̃s enim sus¬
tin& sciens exitum singulorũ
Ac ꝑ hoc patientia est quȩ illos
qui ex malis corriguntur. aut
in bono ꝑ seuerantes sunt. p̃pa¬
rat ad gloriam dĩ: Diuitia e
autẽ glories unt. dignitas mul¬
tiplex preparata credentibus.
Gos autem qui exbonis fiunt
mali incepto ꝑduramt. p̃parat

Expanded text:
et alterum despicit non siet alterum despicit non sine justitia. In figulo enim sola voluntas est: in Deo autem voluntas cum justitia; scit enim cujus debeat misereri, sicut supra memoravi.Ipse sensus est, quia voluntate et longanimitate Dei, quae est patientia, praeparantur infideles ad poenam; diu enim exspectati converti noluerunt. Ideo ergo exspectati sunt, ut inexcusabiles deperirent. Scivit enim Deus hos non credituros. Et ut ostenderet divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeparavit ad gloriam. Patientia et longanimitas Dei ipsa est, quae sicut malos praeparat ad interitum, ita et bonos praeparat ad coronam; boni enim sunt in quibus spes fidei est. Omtinet, sciens exitum singulorum, ac per hoc patientia est, quae illos qui ex malis corriguntur, aut in bono perseverantes sunt, praeparat ad gloriam Dei. Divitiae autem gloriae sunt dignitas multiplex praeparata credentibus, eos autem qui ex bonis fiunt mali et in coepto perdurant, praeparat
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis eius simile haber&
qui ergo tã prouidus & bonus
est. ambigi non deb& quia ius¬
hominẽ respondere in ad
ꝑ fecto: infirmum fortissi¬
mo. Corruptibilem incor
rupto in mortali mortalẽ:
seruum nequã dño. crea¬
turam conditori: Num¬
s quid dicit figmentum ei
qui se finxit. quid me fecisti
siohoc de esdia proph&a
est. quod hic quasi propri¬
um ponit. Quo ostendit
contra duccorem o pus
eius queri non pos se
Inpotestato enim aucto¬
ris est. qualem uelit con¬
sdere creaturam. An non
hab& potestatem figulus
luti exeadem mas sa fa¬
cero aliud quidem uas
Inhonorem. Aliud uero
ad contum eliam Mani¬
festum est uasa aliqua
fieri adhonorẽ. quȩ ad
husus honestasint neces¬
saria: Alia uero ad contu¬
meliam. quȩ strumento
sint culinarum. Vnius
tamen esso sub stantie. sed
differre uoluntatem opificis
in honorem: Ita & ds̃. Cum om̃s
exuno atque exeadem mas sa
simus in substantia & cuncti
peccato res Ali miser&ur.

Expanded text:
majestatis ejus simile haberet. majestatis ejus simile haberet. Qui ergo tam providus et bonus est, ambigi non debet quia juso respondere in advritum perfecto, infirmum fortissimo, corruptibrupto, mortalem immortali, servum nequam domino, creaturam conditori. Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic ? Hoc de Esaia propheta est, quod hic quasi proprium ponit quo ostendit contra auctorem opus ejus queri non posse; in potestate enim auctoris est qualem velit condere creaturam. An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero ad contumeliam? Manifestum est vasa aliqua fieri ad honorem, quae ad usus honestos sint necessaria: alia vero ad contumeliam, quae instrumento sint culinarum; unius tamen esse substantiae, sed differre voluntate opificis in honore. Ita et Deus, cum omnes ex una atque eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur,
Abbreviated transcription (Latin):
bant quo modo prodes sent
uiuis ssque in homine
latebant. Apertis his cog¬
noscerent causas egrituda¬
nis ut pęna morientis ꝓficnt
ad salutem uiuentis.
gitur cui uult mise¬
r&ur. & quem uult indurat
Dicitis itaque mihi Ex ꝑsoua
contra dicentis loquitur qui qͣsi
put& dm̃ neglecta iustitia
Alicui gratiosum. Vt unum
deduobus partrbus ac cipiat. al¬
terum respuat: hoc est conpun¬
gat ut credat. Alterum indurat
uecredat Cui quidem ex aucto¬
ritate respondet᷑ Seruata
ta men iustitta exsupra me¬
morata. prescientia dicens quid
ad huc quęritur Uoluntati
enim eius quis rosistite primũ
dicit quia resisti ei nonpo¬
test. Est enim potentis si mũ
ultra om̃s. deinde qui a ds̃ om¬
nium est & parens. &ideo nul¬
li male uult quae fecit enim.
In coloma uult manere. Nec¬
enim conp&it ei ut iniustus
sit. cuius beni uolentia tanta
appar&. ut nonsolum facerot¬
es so quȩ nonerant. uerum . ea
ipsa uita &erna donar&
& gloria Vt opus eius aliquid

Expanded text:
bant quomodo prodessent bant quomodo prodessent vivis, quae in homine latebant, apertis; ut his cognoscerent causas aegritudinis, et poena morientis proficeret ad salutem viventis. Igitur cui vult miseretur, et quem vult indurat. Dicis itaque mihi. Ex persona contradicentis loquitur, qui quasi putet Deum, neglecta justitia, alicui gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, alterum respuat, hoc est, unum compungat, ut credat: alterum induret, ne credat. Cui quidem ex auctoritate respondit, servata tamen justitia, ex supra memorata praescientia dicens: Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Primum dicit, quia resisti ei non potest; est enim potentissimus ultra omnes. Deinde quia Deus omnium est et parens, et ideo nulli male vult; quae fecit enim, incolumia  competit ei ut injustus sit; cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceresse quae non erant, verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria; ut opus ejus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ado Ad hoc te seruaui. utos¬
tendam inte uirtutem meam.
& ut nunti&ur nomen ineũ
inuniuersa terra Vt in hoc
cetere gentes ad discerent.
non eẽ alium dm̃ preter
hunc qui iudeorum erat
& facius est . xp̃i anorum
quam uis & illi xp̃iani fu¬
erint. & nos nunc simus
do futurum xp̃m redep¬
torem. xp̃iani erantꝰ Nam ra¬
ab meretrix dicit explorato¬
ribus missis diesu naue: qui
prius auxes dicebatur. Audi¬
tesunt hic uirtutes & plage
quȩ facte sunt in aegypto ado
uestro & conterriti sunt nimis
liment enim a facie uestra
Ad hoc enim seruatus sirao.
ut multa signa & plage osten¬
derentur inillum quasi iã
mortuum Sus citatus autẽ
dictus est quia cum apud dm̃
mortuus ess& modicum tẽ¬
pus accepit. ut uiue¬
re uider&ur. Vt ess& in cu¬
ius poenam & uariã tormen
torum genera usque ad mor
eẽ cumadmiratione maxima
faterentur. a quo hȩc uindio¬
tȩsunt. Hoc a&iam genet
Antiqui medict in hominibus
morte dignis uel mortis sen¬
tentiam consecutis. requi re

Expanded text:
servavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut nuntietur nomen meum in universa terra; ut in hoc caeterae gentes addiscerent non esse alium Deum praeter hunc, qui Judaeorum erat, et factus est Christianorum; quamvis et illi Christiani fuerint, et nos nunc simus do futurum Christum redemptorem, christiani erant: nam Rahab meretrix dicit exploratoribus missis a Jesu Nave, qui prius Auxes dicebatur: Auditae sunt hic virtutes et plagae, quae factae sunt in Aegypto a Deo vestro, et conterriti sunt nimis; timent enim a facie vestra . Ad hoc ergo servatus est Pharao, ut multa signa et plagae ostenderentur in illum quasi jam mortuum. Suscitatus autem dictus est; quia cum apud Deum mortuus esset, modicum tempus accepit, ut vivere videretur; ut esset in cujus poena et vario ttorum genera usque ad mortesse cum admiratione maxima faterentur: a quo hae vindictae fiunt. Hoc etiam genere antiqui medici in hominibus morte dignis, vel mortis sententiam consecutis, requ
Abbreviated transcription (Latin):
quam docuerat demonstrar&
thoc scientes tempus. qm̃
hora est iamnos de somno
surgere Tempus eẽ dicit
quo admeritum ꝓficerer de¬
beamus. Hoc est de somno ope

Expanded text:
quam docuerat, demonstraret. Et hoc scientes tempus, quoniam hora est jam nos de somno surgere. Tempus esse dicit, quo ad meritum proficere debeamus. Hoc est, de somno
Abbreviated transcription (Latin):
rere siconuertant ur
Quiꝑ ꝓphexã dixit: Re¬
uertontes ad mẽ Replanta¬
bo Vt hoc scientos gentiles
xp̃iani noninsultent pi¬
deis Certi reser uari illis
quasi lapsis misericordiã
dĩ Nam situ ex natura¬
li excisus es oleastro & con¬
Itra naturã insertus es
inbonã oliuã quanto ma¬
gis hi socundũ naturam
inserontur suȩ oliue
oliuã fidõ ꝑ quã habrahã
iustificatus est accipiamus
Oleastrum uero quia agres¬
tis & infructuosce naturae
est ꝑfidiã significatam
Ae ꝑhoc sihi qui semꝑ ini¬
micidĩ fucrunt conuer¬
si infidẽ habrabȩ inser¬
tisunt excuius origine ñs̃.
quanto magis ui dei si.
post diffidontiã credent.
pat̃ ne reddendi sunt natu¬
re inserti iterum in suã
olo enim uos gnora
re fr̃s misterium hoci
at nonsitis ipsi uobis sapi¬
entes quia obtunsis quȩdã
exparte isrł facta est.
donec plenitudo gentium
intrar& & sic omĩs isył

Expanded text:
rere, si convertantur, rere, si convertantur, qui per prophetam dixit: Revertentes ad me replantabo ; ut hoc scientes gentiles Christiani non insultent Judaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei. Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam: quanto magis hi qui secundum naturam inserentur suae olivae! Olivam fidem, per quam Abraham justificatus est accipiamus: oleastrum vero quia agrestis et infructuosa natura est, perfidiam significatam. Ac per hoc, si hi qui semper inimici Dei fuerunt, conversi in fidem Abrahae inserti sunt, ex cujus origine non sunt; quanto magis Judaei, si post diffidentiam credant, paternae reddendi sunt naturae, inserti iterum in suam olo enim ignorare vos, fratres, mysterium hoc; ut non sitis ipsi vobis sapientes; quia obtusio quaedam ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret: