comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
llianꝰ fuit om̃i gnẽ litteraꝵ ꝑitus. s& ĩ eloqͥndo paꝵ facił &
minꝰ comptus & młtu obscur̃ fuit. Ergo ne hic̃ qđ satis cele¬
britatis ĩuenit. Unus ig̃ p̃cipuus & claxꝰ extitit Cyprianꝰ qm̃
& magnã sibi głam ex attis oratoriȩ ꝓfessione q̃sierat & admo¬
du multa constripsit ĩ suo gn̾e miranda. Frat .n. ĩ genio facili
copioso suaui & que ẜmonis maxĩa est uirt̾: aꝑto. ut discernẽ
nõ queas utrũ ne ornatior ĩ eloq̃ndo an facilior ĩ explicando
ut a solis fidelib audiant᷑. Deniq a doctis huiꝰ seculi ꝗb forte
scraipta eiꝰ ĩnotuert deridei̾ solet. Audiui ego qͥnda hoĩe sane
diẜtu. ꝗ eũ ĩmutata una littera copͥanũ uotaẽt: qĩ ꝙ elegãs
igeniu & melioib reb aptu ad aniles fabulas cõtuliss. qđ si
actideĩt hoc ei cuiꝰ eloqͥntia nõ ĩsuauis est ꝗd tandẽ putemꝰ accidẽ¬

Expanded text:
llianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et llianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et minus comptus et multum obscurus fuit. ergo ne hic quidem satis celebritatis inuenit. unus igitur praecipuus et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. erat enim ingenio facili copioso suaui et, quae sermonis maxima est uirtus, aperto, ut discernere non queas, utrumne ornatior in eloquendo an felicior in explicando ut a solis fidelibus audiantur: denique a doctis huius saeculi, quibus forte scripta eius innotuerunt, derideri solet. audiui ego quendam hominem sane disertum, qui eum inmutata una littera Coprianum uocaret, quasi quod elegans ingenium et melioribus rebus aptum ad aniles fabulas contulisset. quodsi accidit hoc ei cuius eloquentia non insuauis est, quid tandem putemus accide
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe paꝵ docti. Nam ut plene sint eloq̃ntes ꝑ raro cõ¬
tingit cuiꝰ rei cã ĩ aꝑto est. Eloq̃ntia .n. seculo ẜuit ppło se
iactare & ĩ reb malis plate̾ gestit suꝗđ ueritatẽ sepiꝰ expugnae
conãt᷑ ut uim suam mõstret opes expetit honões cõcupiscit
sũmu deniq gradu dignitatis exposcit. Egͦ hȩc qͣi humilia
despicit. archana tanꝙͣ contraria sibi fugit. Qiupye ꝗ̃ publico
gaudeat & młtitudme celebritatemq desideret. Eo fit ue sapiã
& u̾itas idoneis p̃conib ĩdigeat & siꝗ forte litteratoꝵ sead ea
cõtulert defensioni eiꝰ nõ suffetert. Ex his iii nihil noti st Mi¬
nutius felix non ignobilis inter tausidicos loci fuit huiꝰ liber
cui octauio titulus est declarat ꝙͣ̃ ydoneus uẽĩtatis assertor
ẽẽ potuss& si se totu ad id studiũ cõtulissa. Septimꝰ q Tertu¬

Expanded text:
aut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro conaut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. eloquentia enim saeculo seruit, populo se iactare et in rebus malis placere gestit, siquidem ueritatem saepius expugnare conatur, ut uim suam monstret: opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. ergo haec quasi humilia despicit, arcana tamquam contraria sibi fugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebritatemque desideret: eo fit ut sapientia et ueritas idoneis praeconibus indigeat. et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni eius non suffecerunt. ex iis qui mihi noti sunt Minucius Felix non ignobilis inter causidicos loci fuit. huius liber, cui Octauio titulus est, declarat quam idoneus ueritatis adsertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertu
Abbreviated transcription (Latin):
dibili quadam iotunditate ꝑfusum. Ueꝵ nõ est desꝑandum
fortasse nõ canimus surdis nec &̃ tam ĩ malo statu res est ut
desint sane mẽtes ꝗb & u̾itas placeat & mõstratu sibi rectum
iter & udeant & sequãt᷑. Cixcũlinatur mõ poculũ celesti melle
sapĩę ut possint ab ĩprudentib amara remedia sine offẽsione
potãĩ du illiciens pͥma dultedo a terhitatem saporis asperi sub
p̃textu suauitatis occultat. Nam hȩc ĩ pͥmis causa ẽ cur apud
sapientes & doctos & pͥncipes huꝰ seculi scriptura. sancta fide
ẜmone sono multet. Illa uõ q̃ sordida uident᷑ anilia ĩepta
uulgarta existimantur. sdeo nihil ueꝵ putãt nͥ qđ anditu su¬
aue est nihil tredibile nͥ qđ põt ĩcutẽ uoluptate. Nemo rem
uexitate ponderat s ornatu. Non credũt gͦ diuinis qr fuco ca¬
rent s& ne illis qđ ꝗ ea interp̃tantur qr st̾ & ip̃i aut oĩo ruđs

Expanded text:
dibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. dibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. Fortasse Non canimus surdis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scriptore sono mulcet, illa uero quae sordida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat, sed ornatu. non credunt ergo diuinis, quia fuco carent, sed ne illis quidem qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi aut omnino rudes
Abbreviated transcription (Latin):
extorq̃nt. Cu talib nũc tõgredi ac disputare cõtendimꝰ
hos ad ueĩtatem ab inepta ꝑsuasione traducẽ ꝗ sangine
faciliꝰ haufint ꝙͣ u̾ba iustoꝵ. Quid igitur: Oꝑam ne ꝑdemꝰ:
Minime. Nam si lucrãi hos a morte ad quã cõcitatissime tedũt
nõ potuerimꝰ si ab illo itin̾ẽ deuio ad uitã lutẽq yeuotare:
qͣ̃m ip̃i saluti fuę repugnãt. Nostros tñ cõfirmabimꝰ quoꝵ est
irretire post̾ suauitate ẜmonis & tarminũ dulti modulatõe
cũrentiu. Ob eamq cãm uolui sapiam cũ religione cõuĩgẽ ne quid
studiosis inanis illa doctrina possit officẽ. Ut iam scia litteraru
si is qui eas didice̾i̾t sit ĩuirtutib istructior. iueritate sapiẽtior
freterea & si nulli alii nob terte ꝓdei̾t delectabit se cõsientia gau
debitq mens ue̾itatis se lute uersari. Qđ est aĩȩ pabulũ ĩcre¬

Expanded text:
extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? minime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, irretire possunt suavitate sermonis, et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officere, ut iam scientia litterarum si is qui eas didicerit, sit in uirtutibus instructior, in ueritate sapientior. praeterea etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit se consciedebitque mens in veritatis se luce versari; quod est animae pabulum, incre
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. Obstreput ig̃ & ĩt̾cedũt ne audiãt & oculos suos oppri¬
mũt ne lum̃ uideant qđ offerimꝰ quo plane ip̃i diffidentia
qr scuĩt se facile suꝑari & idcirco disceptatione sublata pe¬
llitur e medio sapĩa. ui geritur res ut ait Enniꝰ & qr studẽt
dãnare tanꝙͣ notentes. quos utiq sciũt inotentẽs: constare
de ip̃a inocentia nolũt qi uoͣ maior sit iniꝗtas ꝓbatam
ĩuotentia dãnasse ꝙ ĩ audita sed ut dixi uerent᷑ ne si
audierint dãnare nõ possit̾ & ĩo cultores dei sũmi hoc
ẽ iustos hoĩes torqͥnt int̾ficĩt ext̾minant nec tãs odioꝵ
reddẽ ip̃i post ꝗ tam uehem̃ter oderũt. qr unĩ exrãt iras¬
cunt᷑ his qui ueram uiam secũt᷑ & cũ corrige̾ se possine
errores suos in suꝑ crudelib factis coacerũãt. ĩ notentium
truore maculantur & ditatas. deo m̃tes euisceratis corꝑib

Expanded text:
gantur. obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprigantur. obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, innocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
On est apud me dubiun Constantine impe¬
rator maxĩe. In hoc opus nr̃m. quo singularis
ille reꝵ conditor & huiꝰ ĩmẽsi rector asseritur.
si quis attigei̾t ex istis in epte religiosis. ut sunt
nimia suꝑstitione ĩpacientes. ĩ fectetur &̃ maledi¬
ctis. & iux lecto fortasse pͥncipio affligat ꝓiiciat
exetretur seq ĩ expiabili scelere cõtaminãi atq astringi putet si
hȩc aut legat patienter aut audiat. Ob hoc tñ si fieĩ põt humani¬
tatis iure postulamꝰ ut nõ pͥus dãnet: ꝙͣ uniu̾sa cognou̾it. Nam si
sacrilegis & ꝓditõib & ueneficis potestas defendendi sui dat᷑ nec
p̃damnaĩ quẽꝙͣ in cognita causa licet nõ ĩuiste petẽ uidemur:
ut siꝗs erit ille qui incideit ĩ hȩc si leget ꝑlegat si audiet smãm
differat ĩ extremu. Sed noui hominũ ꝑtinatiã nũꝙ̃ ĩpetrabimꝰ.
Timẽt .n. ne a nob reuicti manꝰ dare aliqͥn clamãte ip̃a ueritate co-¬

Expanded text:
on est apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigenimia superstitione inpatientes, insectetur etiam maledictis et uix lecto fortasse principio adfligat proiciat exsecretur seque inexpiabili scelere contaminari atque adstringi putet, si haec aut legat patienter aut audiat. ab hoc tamen si fieri potest humanitatis iure postulamus, ut non prius damnet quam uniuersa cognouerit. nam si sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate co
Abbreviated transcription (Latin):
Ignorabant .n. quõ aut qñ id fieri oportẽt. Itaq renasci
eas putauer̃t & denuo ad uteꝵ reuolui. atq ad ĩfantiam
regredi. Uñ & Plato de aĩa disserens & hoc ait posseco.¬
gnosci aĩas ẽẽ ĩmõtales atq diuinas: qđ ĩ pueris mobilia
sint igenia & ad ꝑcipiendu facilia qđ ea ꝙ̃ discãt. ita
celeriter rapiant: ut nõ tue pͥmũ disce̾ illa iuideãt᷑ sed
retognosce̾ atq reministi. In quo uir sapĩẽs poetis in epti-¬
ssime credidit.

Expanded text:
Ignorabant enim quomodo, aut quando id fieri oporteret. Itaque renasci Ignorabant enim quomodo, aut quando id fieri oporteret. Itaque renasci eas putaverunt, et denuo ad uterum revolvi, atque ad infantiam regredi. Unde etiam Plato de anima disserens, ex hoc ait posse cognosci animas esse immortales atque divinas, quod in pueris mobilia sunt ingenia, et ad percipiendum facilia; quod ea quae discant, ita celeriter rapiant, uti non tunc primum discere illa videantur, sed recognoscere, atque reminisci: in quo vir sapiens poetis ineptissime credidit.
Abbreviated transcription (Latin):
oporta ad hȩc eadem resurge̾ aut reu̾ti hõies ad itami
i qua tuti eẽ nõ post᷑. Cum g ͦ iusti tã iuiles heant  ta facle
collt quid putemꝰ futurum fuisse siꝗs ab ĩferis rediens
uitã postliminio recepissas: Auferetur ꝓfecto ab oculis hõms
ne uiso eo uł audito deos uniusi relinquerẽt & ad unsꝰ
se dei cultu religionẽq cõi̾terẽt. Ergo semel fierire¬
surectionem necesse est cum malu fuei̾t ablatũ qm̃
eos qui resurexnnt: nec mori iam ulterius nec iuolãs ulo
ot mõ fas est ut beatã possint age̾ uitam: quor mors resignata
est. Poetȩ̨ uõ cũ scirẽt hoc seculu malis oĩb redundare: ob¬
liuionis amnẽ ĩduxunt ne maloꝵ aut laboꝵ memores aĩę
reu̾ti ad suꝑos recufarent. Unde Uirgilius.
O pater an nẽ aliquas ad cęlu hinc ire pͦutãdũ est
Sublimis aĩas. iterũq ad tarda reuerti
orpora: quȩ lucis miẜis tam dira cupido:

Expanded text:
oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines ad uitam, oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines ad uitam, in qua tuti esse non possunt? cum ergo iusti tam uiles habeantur, tam facile tollantur, quid putemus futurum fuisse, si & quis ab inferis rediens uitam postliminio recepisset? auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos uniuersi relinquerent et ad unius se dei cultum religionemque conuerterent. ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum, eos qui resurrexerint nec mori iam ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut beatam possint agere uitam quorum mors resignata est. poetae uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad superos recusarent. unde Vergilius: o pater, anne aliquas ad caelum Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido?
Abbreviated transcription (Latin):
tsẜint. Sae nichilominꝰ tũ uerisimile nõ putat᷑. & res tota
uelut licenter ac fabulose ficta respuit᷑. Nob̃ aũt resure¬
cionẽ affirmãtib & docẽtib tuãs ad alt̾am uitã nõ ebli.¬
tas sui. s& ĩ eodem sensu ac figura ẽẽ redituras illd̃ oppo¬
nit᷑. Tot iã secula transierũt. ꝗͦs unꝙͣ unꝰ ab iferis resure
xexit. ut exemplo eiꝰ fieri posse tredamꝰ. At .n. resurectio
fieri nõ põt dñante adhuc ĩiustitia. hoc .n. seculo necat᷑
hotes .ui. ferro insidiis uenenis & afficiunt᷑ ĩ uiriis. egestate
cãcerib. torm̃tis. ꝓscriptionib. Eo accedit ꝙ iustitia ĩuisa ẽ
ꝙ hoĩes qui deum sequi uolũt nõ tm̃ odio hñtur sed
uexantur õib cõtumeliis & excruciantur m̃łti pliti genere
poenaꝵ & ad impios cultus manu factoꝵ deoꝵ no rõe aut
ueitate s& nefanda corpoꝵ lateratione cogũt Non igitur

Expanded text:
sserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota sserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur. nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: \'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur- rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?\' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficiuntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus. eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur. num lgitur
Abbreviated transcription (Latin):
aut mͥcuriũ qui cȩ̨lestes putantur. sa qui mõtalis fũt &¬
iustus. uł ili noe uł gacu uł rhadamãchu. Cõruper̃t ig
poetita licẽtia qđ acceꝑant uł opimo ueitatẽ ꝑ diu̾sa ora
ẜmonesq uarios dissipata mutauit. Nam qđ ꝑactis apud
ĩferos mille annis rursꝰ ad uita restitui ceaiu̾unt arone
ita dicente.
Has omines ubi mille rotam uolu̾e ꝑ annos
Letheum ad fluuiu deus euocat agmĩe magno
Scilic& ĩ memores supera ue cõuexa reuisant
Rursus & incipiant ĩ corpora uelle reuerti.
mõtis suȩ  sed ut restituti rursꝰ ad uitã mille anis cum
deo regnent. Deus .n. ueret ut orbe hec ab om̃i labe pũ¬
gato diuinas ustoꝵ cas cõporib ĩ nouatis ad sempit̾nã
beatitudiñe suscita. Itaq p̃ter aquã obliuionis uera st̃
cȩterd quã idcĩco finx̾unt ne illis oppon̾etur. Curgͦ nõ
memin̾int: se aliqñ iuxisse aut qui fuerint aut q̃ ge¬

Expanded text:
aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eum, qui et aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eum, qui et Rhadamanthum. corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem per diuersa ora sermonesque uarios dissipatam mutauit. nam quod peractis ad inferos mille annis rursus ad uitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: has omnis, ubi mille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et incipiant in corpora uelle reuerti, mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas corporibus innouatis ad sempiternam beatitudinem suscitet. itaque praeter aquam obliuionis uera sunt cetera; quam idcirco finxerunt, ne quis illis opponeret: \'cur ergo non meminerint se aliquando uixisse aut qui fuerint aut quae ge
Abbreviated transcription (Latin):
ete acceꝑint. ac negant hȩc fieri posse: nec miꝵ est ita
ilsis udexi. aliter.n. ꝙͣ res ht̃ traditur a poetis ꝗ litee sint
multo antigores ꝙͣ historici & oratores & cętera gn̾a scrip.¬
toꝵ. tñ qr mysteriu diuini sacram̃ti uestiebãt. & ad eos
mentio resurectionis futurȩ obsturoꝵ ore ꝑuenerat cam
uõ tenẽ temere ac leuiter auditam ĩ modũ comẽtitie fa¬
bule ꝓdiderũt. & tñ idem testati st̃ nõ auctorem se c̾tu
s& opinionẽ seꝗ ut uaro ꝗ ait. Sit mihi fas audita loꝗ
uerior iuenit᷑ qđ cum ꝓphetis ĩ ꝑte cõsentiũt : qđ nõb ad
ꝓbationẽ rei satis est exxori tñ illoꝵ subest rõ nõ nulla.
Nam cũ ꝓp̃ħȩ assidius cõtionib p̃dicarẽt uiditatu ẽẽ de
mõtius filiu dei. & hȩc anũtiatio nõ latet. qm̃ rectorem
cȩli deum nõ aliĩ putabant eẽ ꝙͣ Iouem. inditare apđ
ĩferos Iouis filium tradider̃t. s& tñ nõ apollinẽ aut liberum

Expanded text:
etae acceperint, ac negant haec fieri posse: nec mirum est ita illis uideri. aliter enim quam res habet traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici et oratores et cetera genera scriptorum, tamen quia mysterium diuini sacramenti nesciebant et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore peruenerat, eam uero temere ac leuiter auditam in modum commenticiae fabulae prodiderunt. et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loquuerior inuenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est. errori tamen eorum subest ratio non nulla. nam cum prophetae adsiduis contionibus praedicarent iudicaturum esse de mortuis filium dei et haec adnuntiatio non lateret, quoniam rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput inferos Iouis filium tradiderunt, sed tamen non Apollinem aut Liberum
Abbreviated transcription (Latin):
piaꝵ pñti deo gr̃as agent. ꝙ malũ om̃e deleue̾it: ꝙ eos ad
regnũ uitamq ꝑpetuam suscitaĩt. Qua de anastasi pħi qͦ
trãsire aĩas ĩ noua corꝑa disputauit. s& inepte. qđ ex̃ hõib
ĩ petudes & ex pecudib ĩ hõies & se ip̃m ex Euforbo esse
reꝑatu. Melius chrysippꝰ quem Cico ait fulcire porticũ
stoycoꝵ qui ĩ libris quos de ꝓuidentia scripsit: cum de
ĩnouatiõe mũdi loqueretur hȩe intulit. tobtou dt oitioc¬

Expanded text:
praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit. qua de anastasi philosotransire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in hreparatum. Melius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum, qui in libris, quos de Providentia scripsit, cum de innovatione mundi loqueretur, haec intulit: τούτου δέ
Abbreviated transcription (Latin):
ratio: s& si a pͥncipio deus hoiẽm nestio quo menãrabili mõ
ĩstituit: credamus ab eodẽ restitiu ueterem posse qui
nouum fecit.
Nunc reliqua sb̾nectam. ueniet ig̾ sũmi & maximi dei
filius ut uiuos ac mõtuos uilit& Sibylla testãte atq ditẽte

Expanded text:
ratio: sed si a principio deus hominem nescio quo inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem posse qui nouum fecit. Nunc reliqua subnectam. ueniet igitur summi et maximi dei filius, ut uiuos ac mortuos iudicet, Sibylla testante atque dicente
Abbreviated transcription (Latin):
cem christi dñi. S & Salamon filiꝰ eiꝰ ꝗͣ lerosolimã cõdidit.
eam ipãs ꝑiturã eẽ ĩ ultionẽ scẽ crucis ꝓphetauit. Quod si au̾
a terra quã dedi illis & domũ hãc quã ȩdificaui illis ĩ nõie meo

Expanded text:
cem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, cem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auerta terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuctimã ĩ me cogitauert cogita tõne dicẽtes uenite mitan
lignũ ĩ panẽ eiꝰ & eradamꝰ a texea uitã eiꝰ & nom̃ eiꝰ nõ aati
memoria amplĩ. Lignũ aut cruce significat & panẽ corpꝰ eiꝰ qr
ip̃e est cibus ac uita hoiũ ꝗ tredũt ĩ carnẽ quã põtauit & in
crucẽ quam pependit de qua tñ aꝑtiꝰ ip̃e uoisesĩ deuterorionu
ita p̃dicauit. Et eĩt pendens uita tua añ oculos tuos & timebis
didit᷑ & ĩ tuebunt᷑ ĩ me quẽ trãsfix̾unt. Idem dauid ĩ psalmo
xxi. Effoderũt manꝰ meas & pedes meos. dinumꝰauert oĩa ossa
mea ipi aũt cõtemplati st̃  uiderũt me a diuuserũt uesti¬
menta mea sibi & suꝑ uestem meam sortẽ miẜũt. Quȩ utiq
ꝓpħa nõ de se locutus est. fuit .n. rex & nũꝙͣ illa ꝑpessus ẽ sed
spus dei ꝑ eum log̃batur qui fuerat illa passurꝰ post annos mille
& ꝗnquaginta: tot .n. colligunt᷑ anni a regno dauid usq ad cru¬

Expanded text:
tationem dicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius. lignum autem crucem significat et panem corpus eius, quia ipse est cibus ac uita omnium qui credunt in carnem quam portauit et in crucem qua pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis didit: et intuebuntur in me, quem transfixerunt. item Dauid in psalmo XXI: effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et diuiserunt uestimenta mea sibi et super uestem meam sortem miserunt. quae utique propheta non de se locutus est. fuit enim rex et numquam illa perpessus est, sed spiritus dei per eum loquebatur, qui fuerat illa passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad cru
Abbreviated transcription (Latin):
nia ꝓpħaꝵ hec an̾cesẜunt. Apud Esdram ita scriptu est. Et
dixit esdras ad populũ hoc pascha. saluator nr̃ est. & refugiũ
& post hec sperabimꝰ ĩ eum ne deẜat᷑ hic locꝰ ĩ eternũ tempꝰ
dicit dñs deus ũtutũ si nõ credideitis ei neq exaudĩcitis
adĩciationẽ eiꝰ eritis derisio ĩ gentib. Unde appa udȩos
nullã aliã spem hr̃e se nͥ abluerint a sangiũe. ac sꝑau̾int ĩ eũ
ip̃m quẽ uetau̾unt. Isaus qͦ facinꝰ eoꝵ designat & dic̃ ĩ hũi¬
litate uiditiũ eiꝰ sublatum est. Natiuitatem eiꝰ ꝗs enarrabit:
ad mõtem & dabo malos ꝓ sepultura eiꝰ & diuites ꝓ morte eiꝰqr¬
ditabit anultos & fortiũ diuidet spolia. ꝓpt̾ea ꝙ traditꝰ e ad
captabunt ĩ aĩam uisti & sangiue ĩnocẽtẽ tõdẽnabũt & fcts
est mͥ dñs ĩ refugiũ. Itẽ leremias dñe significa mͥ & cognostã¬

Expanded text:
 haec antecesserunt. aput Hesdram ita scriptum est: et dixit Hesdras ad populum: hoc pascha saluator noster est et refugium in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus. unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt. Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatum est: natiuitatem autem eius quis enad mortem, et dabo malos pro sepultura eius et ipsos diquetur multos, et fortium dividet spolia; propterea quod traditus est ad Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi Dominus in refugium. Hieremias
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnocens fui̾t & illo suplicio ĩ dignus mõtalis cũ & ab homine
scelesto ꝗ iustitiã ignorar& affectus ẽ. Qud de huiꝰ crucis ĩdi¬
gnitate dicemꝰ ĩ qua deus a cultõib dei suspens ẽ atq suffixꝰ
Quis tam facundꝰ & tanta reꝵ u̾borũq copia ĩstructꝰ exista: q̃
or̃o tantȩ affluẽtie ub̾tate decurẽs: ut illã crucẽ deploret me
rito. qua mũdꝰ ip̃e & tota mũdi elem̃ta luxerũt: hȩc aũt sic
est. Apud Isaiam ita sc̃ptũ ĩuẽt᷑. Non sum coturiax neq
cõtradico dorsum meu pono ad flagella & maxillas meas
ad palmaf faciẽ aũt mẽa nõ auerti a feditate sputoꝵ. Simłr
daiel ĩ psalmo .xxxiuii. Congretati stͥ suꝑ me flagella & igno¬
rau̾unt dissoluti st̾ nec cõpuncti st̃ tentauerunt me & deri

Expanded text:
innocens fuerit et illo supplicio indignus, mortalis tamen et ab homine innocens fuerit et illo supplicio indignus, mortalis tamen et ab homine scelesto qui iustitiam ignoraret adfectus. quid de huius crucis indignitate dicemus, in qua deus a cultonbus dei suspensus est atque subfixus? quis tam facundus et tanta rerum uerborumque copia instructus existet, quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? Haec autem sic est. Apud Esaiam ita scriptum invenitur: Non sum contumax, neque contradico: dorsum meum posui ad flagella, et maxillas meas ad palmas: faciem autem meam non averti a foeditate sputorum. Similiter David in psalmo XXXIV: Congregata sunt super me flagella, et ignoraverunt: dissoluti sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Dux̾unt ig̃ eũ flagellis u̾beratũ. & pͥus ꝙͣ cruci affigent̃
illuẜunt. ĩdutũ .n. colois punitei ueste ac spinis coronatũ. qi
regem salutau̾unt & dederut ei cibũ fellis & miscuerũt ei aceti
potionem. Post hec cõspuerũt ĩ faciem eiꝰ & palmis cetiderũt. Cũq̃
ip̃i tãnifices de uestim̃tis eius cõtendent sortiti st̃̾ int̾ se de
tunita & pallio & cum hȩc oiã fieñt nullã uotẽ ex ore suo
tanꝙͣ si mutus eẽt emisit. Tunc suspender̃t eum inter duos
noxios meduĩ ꝗ ob latrocina dãnati erant cruciq affixerũt.
Quid ego hic ĩ tanto facinõẽ deplorem: aut ꝗb u̾bis tãtu
nefas cong̃rar: Non n gauianã trucem describimꝰ quã .u.
Tulliꝰ uniu̾sis ȩloq̃ntię sue neruis ac uirib uelut effusis totiꝰ
ĩgenii fontib ꝓsetutꝰ est facimis ĩdignu ꝓclamans ẽẽ ciuem
Romanũ contra om̃s leges ĩ crucem eẽ sublatu. Qui ꝙͣuis

Expanded text:
. duxerunt igitur eum flagellis uerberatum et priusquam cruci adfigerent, inluserunt: indutum enim coloris punicei ueste ac spinis coronatum quasi regem salutarunt et dederunt ei cibum fellis et miscuerunt ei aceti potionem. post haec conspuerunt faciem eius et palmis ceciderunt. cumque ipsi carnifices de uestimentis eius contenderent, sortiti sunt inter se de tunica et pallio. et cum haec omnia fierent, nullam uocem ex ore suo, tamquam si mutus esset, emisit. tum suspenderunt eum inter duos noxios medium, qui ob latrocinia damnati erant, crucique fixerunt. quid ego hic in tanto facinore deplorem aut quibus uerbis tantum nefas conquerar? non enim Gauianam crucem describimus, quam Marcus Tullius uniuersis eloquentiae suae neruis ac uiribus uelut effusis totius ingenii fontibus prosecutus est, facinus indignum esse proclamans ciuem Romanum contra omnes leges in crucem esse sublatum. qui quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
cto̾itas tanti heãt a poste̾is. quos nemo cum uiuent neq sũmꝰ
n ĩfimꝰ uffinitate dignos iudicauit.
Ware oportet ĩ ea re in qua maxĩe iutȩ ratio u̾satur sibi qͥnꝙͣ¬

Expanded text:
ctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus ctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi q
Abbreviated transcription (Latin):
pastores inter quos adoleuerat tõuocauit. Cumq is nũs con¬
dende urbi paꝵ idoneus uidẽtur cõstituit asilum. Eo passi
cõfugerũt ex finitimis locis pessimi quiq sine ullo cõditiõis
discrimĩẽ. Ita conflauit ex his om̃ib popi lũ legitq ĩ senatu
eos qui etate anteibant et pr̃es appellauit. qͣnoꝵ consilio
gerẽt oĩa. de quo senatu ꝓꝑtius elegiaꝵ scriptor hȩc loquit
Bucina cogebat priscos ad uerba quirites
Centu illi ĩ prato sȩpe senatus erat
Curia pretexto nũc quę nitet alta senatu¬
Pellitos huit rustica torda patres. Hi st̃ patres quoꝵ decretis eru¬
ditii ac prudentes uiri deuotissime ẜuiant. Idq ueru atq ĩmu¬
tabile oĩs posteritas iudicet ꝙ centu pelliti senes itatutu esse
uoluert quos eñ ut ĩ pͥmo libro dictum est. Pompiliꝰ illexit ut
uera ẽe credenͣt sacra quȩ ip̃e tradebat. Est uõ ꝙ illoꝵ au¬

Expanded text:
pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus conpastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatpellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum au
Abbreviated transcription (Latin):
Maiorib aũt nr̃is et̃ nulla rõe reddita rõis ẽ credere.
Si credis: Cur gͦ rõnem reꝗris que põt effice̾ ne credas
Si rõnem reꝗris et querendam putas gͦ nõ credis. Ideo .n
qͥris ut eam sequãis cum ĩuenẽis. Docẽt te ecce r̃õ nõ ẽẽ
sequẽis. Que qđ tibi non ab alio ĩ sinuata s a te ip̃o ĩuẽ¬
ta et electa ẽ cum om̃s religiones radicitꝰ eriusti. Si rõnẽ
manis discede̾ te netesse est ab istitutis et auctoritate ma¬
ioꝵ ꝙͣdo id solum rectum ẽ qđ rõ prescribit. Si aũt pie¬
tas maiores sequi suadet. fate ig̃ et stultos illos fuisse qui ex¬
cogitatis cõtͣ rõnem religionib ẜuierũt et te ineptum qui id
colas qđ falsum ẽẽ cõuinteras. S tñ qm̃ nobis tantoꝑe maioꝵ
nom̃ opponit᷑. Uideamꝰ tam̃ qui fue̾it maiores illi a quor
auctõitate distedi nefas dr̃. Romulus urbem cõditurus

Expanded text:
maioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. maioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. docet ecce tc ratio nou esse sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum omnes religiones radicitus eruisti? si rationem mauis, discedere te necesse est ab institutis ct auctoritate maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus seruierunt, et te ineptum, qui id colas quod falsum esse conuiceris. sed tamen quoniam nobis tanto opere maiorum nomen opponitur, uideamus tandem qui fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus
Abbreviated transcription (Latin):
religionis gratia quȩ nulla põt ẽẽ ĩ rebus male ꝑtis et corup¬
tibilib q̃ u̾t auꝵ oculis hauriãt nitorem leuigati mãmoris¬
aut eboris aspitiant ut ĩ signes lapides lapillis et colorib
uestes uł distincta gẽmis fulgentib pocula ĩsatiabili cõtem¬
platione cõtrectent et ꝙͣto fiũt ornatiora templa et pul¬
chrcora simulac: tanto plus maiestatis hrͣe treduntur. ađo
hȩ st religiones quas sibi a maioribo suis traditas ꝑtina¬
cissime tueri ac defendẽ ꝑseuerant. nec tõsiderant quales
sint. sed ex hoc ꝓbatas atq ueras ẽẽ cõfidũt: qđ eas ueteres
tradiderũt tantaq est auctoritas uetustatis: ut ĩ quire ĩ
eam scelus ẽẽ dicatur. Itaq credit᷑ ei passi tanꝙͣ cognite
ueritati. Deniq apud Ciceronẽ sic dicit Cotta lucilio.
hẽs balbe ꝗd cotta ꝗd pontifex sentiat. fac nc̃ ego ĩtelligã

Expanded text:
religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corrupreligionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibaut eboris aspiciant; ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. Et quanto fuerint ornatiora templa, et pulchriora simulacra, tanto plus majestatis habere creduntur: adeo ratur. Hae sunt religiones, quas sibi a majoribus suis traditas pertinacissime tueri ac defendere perseverant: nec considerant quales sint; sed ex hoc probatas atque veras esse confidunt, quod eas veteres tradiderunt, tantaque est aucteam scelus esse ducatur. itaque creditur ei passim tamquam cognitae ueritati. denique aput Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: habes, Balbe, quid Cotta, quid pontifex sentiat. fac nunc ego intellegam
Abbreviated transcription (Latin):
deo prȩferũt. dem̃  elem̃toꝵ ip̃oꝵ figuras hũana spetie com¬
p̃hensas tolunt. Nam solis lunȩq simiciacͣ hũanũ ĩ modu
formant. Item ignis et terre et maris que illi. uulcanũ uestam
Neptunũ uocant᷑ nec elem̃tis ip̃is ĩ aꝑto litant. Tanta hoĩes ima¬
ginũ cupiditas tenet: ut iam uiliora ducant᷑. illa quȩ uera
st auro .s. et gemis et ebore delectantur. hoꝵ pulctudo ac
nitor prȩstͥngit oculos nec ullam religionẽ putant ubicũq¬
illa non fulẜuit. Itaq ss̾ obtentu deoꝵ auaritia et cupiditas
ꝑ totum orbem populos urbesq sbuertunt. Cõsecrant gͦ diis
manubias et rapinas suas quos terte netesse ẽ ĩ becillos eẽ
ac sume uirtutis exꝑtes si sbiecti st cupiditatib. Cur .n.
celestes eos putemꝰ sĩ desiderãt aliꝗd e terra uł beatos si aliqͣ
re indigent uł ĩ coruptos. si uoluptati hñt ea ĩ ꝗbo appeten¬
dis cupiditas houi nõ im̾ito dãnatur. ueniũt ig̃ ad deos nõ tam

Expanded text:
de, quod elementorum ipsorum figuras humana specie comprehensas colunt. Nam solis lunaeque simulacra humanum in modum formant; item ignis, et terrae, et maris, quae illi Vulcanum, Vestam, Neptunum vocant; nec elementis ipsis in aperto litant. Tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut jam viliora ducantur illa quae vera sunt: auro scilicet, gemmis, et ebore delectantur. Horum pulchritudo ac nitor praestringit oculos: nec ullam religionem putant ubicumqilla non fulserunt. Itaque sub obtentu deorum avaritia et cupiditas od bella per totum orbem populos urbesque subvertunt. Consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est imbecilles esse, ac summae uirtutis expertes, si subiecti sunt cupiditatibus. cur enim caelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra, uel beatos, si aliqua re indigent., uel incorruptos, si uoluptati habent ea in quibus adpetendis cupiditas hominum non inmerito damnatur? ueniuut igitur ad deos non tam
Abbreviated transcription (Latin):
agere se dicẽt ꝙ ĩgeniosus ꝙ docilis nat̾ eẽt. ꝙ ĩ his opib ut
liberaliter erudirere᷑. Nam ꝙ athenis natꝰ est ꝗd ĩ eo bñfitii
fuit: an nõ plurimi extiterũt ĩ aliis ciuitatib excellẽti ĩgemõ
atq doctrina uiri ꝗ meliores singuli ꝙͣ om̃s atheniens eo
fuert̃: Quãta hõmi milia fuisse credamꝰ ꝗ & athenis natiad
temꝑib socratis: ĩdocti tñ & stulti fuerut. Non .n. parietesae
lociis ĩ quo ꝗsq ẽ effusus exutero tõtiliat hõi sapia. quid uo
attinuit socratis se temporib natum gratulai: Num sotrates
ĩgenia discentib potuit cõmodare: nõ ueĩt ĩ mẽtẽ platoni
alcibitdem q & eritiam eiusdem Socratis assiduos auditoes
fuisse. quoꝵ alter hostis ꝓrĩȩ acẽximꝰ fuit. alter crudelissimꝰ
diũ tyrannorum :

Expanded text:
agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur. Nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? An non plurimi extiterunt in aliis civitatibus excellenti ingenio atque doctrina viri, qui meliores singuli, quam omnes Athenienses fuerunt? Quanta hominum millia fuisse credamus, qui et Athenis nati, et temporibus Socratis, indocti tamen, ac stulti fuerunt? Non enim aut parietes, aut locus in quo quisque est effusus ex utero conciliat homini sapientiam. Quid vero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? Num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? Non venit in mentem Platoni Alcibiadem quoque et Critiam ejusdem Socratis assiduos auditores fuisse; quorum alter hostis patriae acerrimus fuit, alter crudelissimus omnium tyrannorum.
Abbreviated transcription (Latin):
barharꝰ aut mulier aut asianꝰ deniq natus eẽt. idem ipse
plato nõ eẽt. ac nõ illud ip̃m qđ nat̾ fuiss. S iudelicet py¬
thagore credidit qui ut uetaret hoĩes aĩalib uexi dixit aĩas
de torpib ĩ alioꝵ aĩaliũ corpora tõmeaẽ. qđ & uanũ & ĩpo¬
ssibile ẽ. uanũ qr necesse nõ fuit ueteres aĩas ĩ noua corꝑa
ĩducẽ cu idem artifex ꝗ pͥmas aliq̃ñ fet̾at potũt sempẽr
nouas facẽ. Impossibile qr recte rois aĩa tam ĩmutae niturã
status sui nõ põt. ꝙͣ ignis aut deorsum niti. aut ĩtransuersu
flumĩs mõ flaminã sua funde̾. Existimauit ig̃ hõ sapiens¬
potuisse fieri: ut aĩa quȩ tunc erat ĩ platone ĩ aliqđ mutũ ãal
ĩ cluderet᷑. eẽtq hũano sensu predita ut ĩtellige̾t ac doleret
ĩ congruenti se corꝑe honeratã. Quanto sanius facẽt si gr̃as

Expanded text:
barbarus aut mulier aut asinus denique natus esset, idem ipse barbarus aut mulier aut asinus denique natus esset, idem ipse Plato esset ac non illud ipsum quod natus fuisset. sed uidelicet Pythagorae credidit, qui ut uetaret homines animalibus uesci, dixit animas de corporibus in aliorum animalium corpora commeare. quod et uanum et inpossibile est: uanum, quia necesse non fuit ueteres animas in noua corpora inducere, cum idem artifex qui primas aliquando fecerat, potuerit semper nouas facere, inpossibile, quia rectae rationis anima tam inmutare naturam status sui non potest quam ignis aut deorsum niti aut in transuersum fluminis modo flammam suam fundere. existimauit igpotuisse fieri, ut anima, quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum animal includeretur, essetque humano sensu praedita, ut intelligeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. Quanto sanius faceret, si gratias
Abbreviated transcription (Latin):
uitã putemꝰ. illã uitã qua nos ꝓ mõte timeamꝰ. Ita pͥm̃ bonũ
ẽẽ nõ nasci. scđm citiꝰ mori que ut maiõis sit auctoritatis
scilentio attribuit. Cic̾o ĩ cõsolatione nõ nasti ĩ ꝗt longe
ssimo dicto ex inde apꝑet ꝙ adiecit de suo aliꝗd ut õnãet.
Quero ig cui ẽẽ optim̃ putet nõ nasci: cũ sit nullus oĩo qui
sentiat. Ham ut bonũ sit aliꝗd aut malũ sensus efficit.
qͣĩ uut ĩ nr̃a fuit potãte. nee nascerem̃ aut uitã nõb̃ fõtuna
tribuat nõ deus aut uiuendi rõ quicꝙͣ simile ĩ tendio hr̃e
iudeat᷑. Nam dissimile platonis illud est qđ aiebat se gr̃ãs
potiꝰ ꝙ femina. ꝙ gretus ꝙͣ barbarꝰ. postremo ꝙ atheniensis
& ꝙ tp̃rib socratis. dici nõ põt ꝙͣtam m̃tib cetitatẽ q̃ptos
pariat errores ignoratio ueritatis. Ego plane cõtẽderim
nũꝙͣ qnicꝙͣ ĩ rebus hũanis dictu ẽẽ delirius qĩ uõ si aut

Expanded text:
 illam vitam, quam nos pro morte timeamus: ita primum bonum esse, non nasci, secundum citius mori. Quae, ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolatione: « Non nasci, inquit, longe ssimo dicto exinde apparet, Quero igitur cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid aut malum sensus efficit; quasi aut in nostra fuerit potestate ne nasceremur aut uitam nobis fortuna tribuat, non deus, aut uiuendi ratio quicquam simile incendio habere uideatur. non dissimile Platonis illut est, quod aiebat se gratias potius quam femina, quod Graecus quam barbarus, postremo quod Atheniensis et quod temporibus Socratis. dici non potest quantam mentibus caecitatem, quantos pariat errores ignoratio ueritatis. ego plane contenderim numquam quicquam in rebus humanis dictum esse delirius: quasi uero si ant
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit ip̃e. Quo nhil sceleratiꝰ fie̾i̾ põt. Nlam si homitida
nefarius est qr hõĩs extinctor est / eidem scele̾i obtrictus est
qui se necat qr hoiem necat. lmo u̾o maiꝰ eẽ id facinꝰ extimãdũ
est cuĩ ultio soli deo sbiacet. Nam sic̃ ĩ hane uitam nõ nr̃a
sponte uenimꝰ. ita rursus ex hoc domicilio corꝑis qđ tuendũ
nobis assignatum est eidem iussu recedendũ est qui nos ĩ hoc
corpꝰ ĩduxit tã diu hĩturos donec iubeat emitti. & si ius aliqͣ
ĩferatur equa mnte paciendu ẽ. cũ excincta inocentis dĩa ĩulta

Expanded text:
optulit ipse, quo nihil sceleratius fieri potest. nam si homicida optulit ipse, quo nihil sceleratius fieri potest. nam si homicida nefarius est, quia hominis extinctor est, eidem sceleri obstrictus est qui se necat, quia hominem necat. immo uero maius esse id facinus existimandum est, cuius ultio soli deo subiacet. nam sicut in hanc uitam non nostra sponte uenimus, ita rursus ex hoc domicilio corporis, quod tuendum nobis adsignatum est, eiusdem iussu recedendum est, qui nos in hoc corpus induxit tamdiu habitaturos, donec iubeat emitti. et si uis aliqua inferatur, aequa mente patiendum, cum extincta innocentis anima inulta
Abbreviated transcription (Latin):
caũ ĩciderũt i ueritatem. Itaq in eo ip̃o qđ recte sentiebãt
aliꝗd erxarũt. Nam cũ timerent argum̃tum illud quo
colligitur necesse ẽẽ ut occidant aĩȩcum corꝑib qr cum
corpibus nascunt. Dix̾unt nõ nasti aĩas s ĩsinũaĩ potiꝰ in
corpora & de aliis ĩ alia migrare. nõ putauerunt uliter fieiͣ
posse ut suꝑsunt aĩe post corpora nͥ uideant᷑ fiusse ante
corpora. Par ig̃ ac ꝓpete similis exror est ꝑtis utriusq. sed
hec in p̃teito falsa est illa ĩ futuro. Nemo uidit qđ est ueri¬
suspicabant᷑. tanꝙ̃ ĩ cȩlum migraturi eent sibi ip̃i manus
ĩtulerũ cleainthes & crisippũs ut ceno ut E mpedocles ꝗ
se ĩ ardentis ethne specus ĩtempesta nocte deiecit. ut cũ repente
nõ apparuiss abiisse ad deos crederetur. Et ex romanis Cato ꝗ
fuit ĩ om̃i sua uita socratice uanitatis imitator. Nam demo¬
critus ĩ alia fuit ꝑsuasione. s tñ sponte sua leto caput obui

Expanded text:
casu inciderunt in veritatem. Itaque in eo ipso quod recte sentiebant aliquid errarunt. Nam cum timerent argumentum illud, quo colligitur necesse esse, ut occidant animae cum corporibus, quia cum corporibus nascuntur, dixerunt non nasci animas, sed insinuari potius in corpora, et de aliis in alia migrare. Non putaverunt aliter fieri posse, ut supersint animae post corpora, nisi videantur fuisse ante corpora. Par igitur, ac prope similis error est partis utriusque. Sed haec in praeterito falsa est, illa in futuro. Nemo enim vidit, quod est verisuspicabantur, tamquam in coelum migraturi essent, sibi ipsis manus intulerunt: ut Cleanthes, ut Chrysippus; ut Zeno, ut Empedocles, is Aetnae specum intempesta nocte dejecit, ut, cum repente non apparuisset, abiisse ad deos credefuit in omni sua uita Stoicae uanitatis imitator. nam Democritus in alia fuit persuasione, sed tamen sponte sua leto caput obuius
Abbreviated transcription (Latin):
atq artib expolitos leui quodam & facili lapsu ad deos ÷ ad
nas sunilẽ siui ꝑuolãe que smña suꝑiori ilh argum̃to ⁊epugͣt
Illud n. sic assumptũ ẽ tanꝙͣ metesse sit om̃s hominẽ natum
ĩmõtalitate donãi. Quod ig̾ erit discrim̃ iũtutis ac sceleis sinhil
ifest utrũ ne aristides sit aliqđ an phalaris. utrũ. Cato an ca¬
ritatem. Si quis igꝰ nos xoget. utrũ ne bonũ sit mors an ma¬
lum. Rñdebimꝰ qualitatẽ eiꝰ ex uitȩ rõe pendẽ. Nã sĩc̃ iuta ip̃a
bonũ ẽ sicũ uĩtute uiuat᷑ malũ si tũ scelere sic & mors exprȩ¬
teͣitis uitȩ actib ponderada ẽ. Ita fit ut si uita ĩ dei religioe
trasacta sit. mors malũ nõ sit. qr trãslatio ẽ ad ĩmõtasitatẽ
si aliter malũ sit necesse est qm̃ ut dixi ad eterna suppli
appetũt tanꝙͣ honũ aut uitã fugiuĩt tanꝙͣ malũ nͥ qđ sunt

Expanded text:
atque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos idatque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos id similem pervolare. Quae sententia superiori illi argumento repugnat. Illud enim sic assumptum est, tamquam necesse sit, omnem hominem natum immortalitate donari. Quod igitur erit discrimen virtutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utrum Cato, an Casi qui tenet veritatem. Si quis igitur nos roget, utrumne bonum sit mors, an malum? respondebimus, qualitatem ejus ex vitae ratione pendere. Nam sicut vita ipsa bonum est, si cum uirtute uiuatur, malum, si cum scelere, sic et mors ex praeteritis uitae actibus ponderanda est. ita fit ut si uita in dei religione transacta sit, mors malum non sit, quia translatio est ad inmortalitatem: sin aliter, malum sit necesse est, quoniam ut dixi ad aeterappetunt tanquam bonum, aut vitam fugiunt tanquam malum? Nisi quod sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mors aut lenorẽ ꝙͣ qui est ĩ iuta aut certe nõ deteriorẽ
allatura est statum. Nam sine corꝑe aĩo iugente diuina
uita e. sensu carente nͥ ꝓfecto ẽ mali. Argute ut sibi uidẽt᷑
qͣi nihil eẽ aliud possit: aut qui utrũq hoc falsu ẽ. Do¬
tent .n. diuinȩ litte̾̃ nõ extingiu aĩas s aut ꝓ iustitia prȩ¬
mio affici. aut poena ꝓ scele̾ib sempiterna. Nec fas est aut
eum ꝗ sceleratus ĩ iuta felicitex fui̾t effugẽ qđ meretur:
aut eum ꝗoh iustitiã miẜrimꝰ fu̾it sua mercede fraudãs
qđ adeo ueꝵ est ut Idem Tulliꝰ ĩ ꝯsolatõe nõ easdem sedesĩ¬
cole̾ iustos atq impios p̃dicau̾it. Hec n. õib mꝗt idem illi
sapientes arbitrati st̃ eundem cursum ĩ telu patẽ ł iã uicꝰ
& scelẽibus cõtaminatos deymi i tenebras: atq ĩ ceno iacere do¬
tuerunt. castos aũt aĩos puros ĩ tegros i cõruptos bonis & studiss

Expanded text:
mors aut meliorem quam qui est in uita aut certe non deteriorem mors aut meliorem quam qui est in uita aut certe non deteriorem adlatura est statum: nam sine corpore animo uigente diuina uita est, sensu carente nihil profecto est mali. argute, ut sibi uidentur, quasi nihil esse aliut possit. atquin utrumque hoc falsum est. docent enim diuinae litterae non extingui animas, sed aut pro iustitia praemio adfici aut poena pro sceleribus sempiterna. nec enim fas est aut eum qui sceleratus in uita feliciter fuerit, effugere quod meretur aut eum qui ob iustitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. quod adeo uerum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere iustos atque inpios praedicauerit. nec enim omnibus inquit idem illi sapientes arbitrati sunt eundem cursum in caelum patere. nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras atque in caeno iacere docuerunt, castos autem animos, puros integros incorruptos, bonis etiam studiis