comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usr. Ouidam fundos dotis cã ab u¬
xore sua accepat int̾q cos ꝯuen̾at ut
mercedes eius fundi ubi uxori amiui
noie daret demide eum fund̾ uir matͥ
młris certam pensionẽ tollend̾ loca¬
uerat ea q cum m̾cedes eius fundide¬
b̾et decesserat ⁊ illanfiliã suã solã hedẽ

Expanded text:
.Quidam fundum dotis causa ab uxore sua acceperat interque eos conuenerat, ut mercedes eius fundi uir uxori annui nomine daret: deinde eum fundum uir matri mulieris certa pensione colendum locauerat eaque, cum mercedes eius fundi deberet, decesserat
Abbreviated transcription (Latin):
tas uł impensas frãs tuc ft̃a pactioua¬
lebit .i. post diuortiũ. ¶Siextraneus
de suo datur᷑ sit dotem quicquid uult¬
pacisciignorante młre sicut ⁊ stiplatip̾
leg̾e enim sue rei dicit postqmͣ ñ ded̾it
pacisci cõsentiente młre d. ¶ Sicon¬
uen̾it ne a młre ne ue a pre dospetatur
heres non habebit exceptõem s si conus¬
sidos exigi potuit nͥ forte añ direptum

Expanded text:
tas uel impensas factas tunc facta pactio ualebit, id est post diuortium.Si extraneus de suo daturpacisci et ignorante muliere, sicut et stipulari potest: legem enim suae rei dicit: postquam vero dederit, pacisci consentiente muliere debet. Si convenerit, ne a muliere neve a patre dos petatur, heres non habebit exceptionem. sed si convesi dos exigi potuerit: nisi forte ante diremptum
Abbreviated transcription (Latin):
auisr. Se iꝰ euditor de mancipio at¬
firmau̾it idq ñita ee uenditor ẽptorq̃¬
rat᷑ aut redhibitorio aut extimatorio id
est qnͣto minoris iuditio ag̾e pot̾. u̾bi
gr̃a si constantẽ aut laboriosũ aut cu-¬
ratem iugilacem cẽ aut ex frugalita¬
te sua peccłiũ ad quirentẽ affirmauit
⁊ is ex diu̾soleuis ꝓpt̾nus desidiotꝰ
sonuiculosus piger ⁊ tardꝰ cõmessor
inueniat᷑ ħ oĩa uidentur eopertin̾e
ue. Uqd̃ affirmau̾it uenditor amarẽ
ab eo exigat᷑ s cũ quodam temꝑ m̃to
ut si forte constantẽ ẽẽ affirmauit ñ
exacta grauitas ⁊ constantia qiͣ aphi¬
losopho desidet᷑ ⁊ si laboriosũ ⁊ iugilacẽ
affirmau̾it ẽẽ ñ contunus labor perdi¬
es noctes q ab eo exigat᷑ s hoc oĩa ex bo¬
no ⁊ equo modice desid̾ent᷑ idem ⁊ ĩcet̾is
q̃uenditor affirmaint intellignũ uen-¬

Expanded text:
Si quid venditor de mancipio adfirmaverit idque non ita esse emptor queratur, aut redhibitorio aut aestimatorio id est quanto minoris iudicio agere potest: verbi gratia si constantem aut laboriosum aut curracem vigilacem esse, aut ex frugalitate sua peculium adquirentem adfirmaverit, et is ex diverso levis protervus desidiosus somniculosus piger tardus comesor inveniatur. haec omnia videntur eo pertinere, ne id quod adfirmaverit venditor amare ab eo exigatur, sed cum quodam temperamento, ut si forte constantem esse adfirmaverit, non exacta gravitas et constantia quasi a philosopho desideretur, et si laboriosum et vigilacem adfirmaverit esse, non continuus labor per dies noctesque ab eo exigatur, sed haec omnia ex bono et aequo modice desiderentur. idem et in ceteris quae venditor adfirmaverit intellegemus. Ven
Abbreviated transcription (Latin):
inquit eũ emptori tradess ita ut ille
soluat ꝙ ob eam rẽticio ꝯdẽpnat᷑ es
s ob eam quidẽ partẽ qmͣ uendidisti
ꝓ euictõe cau̾e debes ob alt̾am tm̃de
autẽ de dolo maloꝓmitt̾e equũ est .ni.
eandẽ ẽẽ ꝯdictõem emptoris que futura
s si certis regionib fund̾ int̾ te e⁊ti¬
tiũ iudex diuilit sñ dubio partẽ que
adiudicata est emptori trad̾e debes.:¬
Si ꝙͣ seruo distrasto uenditor donauit
añ traditionẽ ħ quicquid restitui d ħx
ditates quo per seruũ acquisite ⁊ lega¬
ta oĩa nec distinguend̾ cuiꝰ respectũ ista
sint relicta. Itẽ ꝙ ex oꝑis seruus p̾stitit
uenditori emptori restituend̾ est insi
dies ĩo traditonis ex pacto ꝓrogat᷑ est
ut ad uẽditorẽ opere ꝑtiu̾ent. ¶ Ex
uendito actio uenditori ꝯpetit ad eacõ¬
sequenda que ei ab emptore pr̃ari oz
diem tradictõnis nã cum re emptorf¬

Expanded text:
inquit, eum emptori trades, sed ita, ut ille soluat, quod ob eam rem Titio condemnatus es. sed ob eam quidem partem, quam uendidisti, pro euictione cauere debes, ob alteram autem tantum de dolo malo repromittere: aequum est enim eandem esse condicionem emptoris, quae futura sed si certis regionibus fundum inter te et Titium iudex diuisit, sine dubio partem, quae adiudicata est, emptori tradere debes.Si quid seruo distracto uenditor donauit ante traditionem, hoc quoque restitui debet: hereditates quoque per seruum adquisitae et legata omnia, nec distinguendum, cuius respectu ista sint relicta. item quod ex operis seruus praestitit uenditori, emptori restituendum est, nisi ideo dies traditionis ex pacto prorogatus est, ut ad uenditorem operae pertinerent.Ex uendito actio uenditori competit ad ea consequenda, quae ei ab emptore praestari diem traditionis: nam cum re emptor
Abbreviated transcription (Latin):
fruatur est equissimũ eñ usuras p̾cii
pend̾e possessionẽ autẽ tͣoitã accipere
debemꝰ ⁊ si p̾caria sit possessiohoc enim
solũ spectare debemĩ an hẽat facłtatem
fructus percipiendi p̾tẽa ex uendito a¬
gendo consequetur ⁊̃ sũptus qui frĩst
in re oistracta ut puta si quid in edifiti¬
a distracta erogatũ sit est scribit enĩ
labeo ⁊ trebatiꝰ cẽ ex uendito ħ noĩe acti¬
torẽ uelle impendi ħ ampłiꝰ labeo ait ⁊ si
quis in funus mortui serui impensũ
ex uendito cõsequi oport̾e si mͦ sñ culpa
uenditoris morte obierit ĩtẽ si cõuene¬
rit cum res uenuret ut locuplex ab emp¬
tore reus detͣ ex uendito agl posse ut id
fiat. ¶ Si int̾emptorẽ p̾dioꝵ ⁊ uendi¬
torem ꝯueniss si ea pͥdia emptor heres¬
ut eiuis pluris uendidilsz ciꝰ partem
dimidiam uenditori pr̃aret ut heres
emptoris pluris ea p̾dia uendidiss¬

Expanded text:
fruatur, aequissimum est eum usuras pretii pendere.Possessionem autem traditam accipere debemus et si precaria sit possessio: hoc enim solum spectare debemus, an habeat facultatem f‹r›uctus percipiendi.Praeterea ex uendito agendo consequetur etiam sumptus, qui facti sunt in re distracta, ut puta si quid in aedificia distracta erogatum est: scribit enim Labeo et Trebatius esse ex uendito hoc nomine actitorem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait et si quid in funus mortui serui impensum sit, ex uendito consequi oportere, si modo sine culpa uenditoris mortem obierit.Item si conuenerit, cum res ueniret, ut locuples ab emptore reus detur, ex uendito agi posse, ut id fiat.Si inter emptorem praediorum et uenditorem conuenisset, ut, si ea praedia emptor heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidiam uenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidiss
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus actorib eis uendidit in tm̃te
netur ĩ qntũ locupletior ex eo tt̃ est tu¬
torib in residuo perpetuo condẽpnãdis
qr nec tnͣffert᷑ ĩ pupillũ post lib pub̾tatẽ
tiũ ab emptore d cũ ex ẽpto agͥ ⁊ ĩosi
dam ex empto actio uenditor enĩ qiͣ
pignꝰ retine pot̾ eamrem qua uendidit¬
unde q̃rit᷑ si ꝑs sit p̾cii soluta ⁊ res tradi
ta post euictasit utrũ eiꝰ rei ꝯseqͣt᷑ p̾ciũ
integrũ exẽpto agens anu̾o ꝙ miiau
maturis ager distractꝰ sit ⁊̃ fructꝰ ẽptori
ced̾e nisi aluid cõuenit exploratũ est
silocatus ag̾ fu̾it pẽsionẽ utiq cicedet
qͥ locau̾at. Idem in p̾diis urbanis nͥ quid
noĩatim ꝯuenisseꝓponat᷑ s ⁊ si qus p̾¬
t̾ea ei reddite uendite nocitũ est actio
emptori. pr̃anda est dãpni forte infecti
uł uocturis iuintoꝵ ł nauiũ quesitũ
est ẽptori pr̃abit᷑ ⁊ si qui d depeccłio eoꝵ
accessit non tñ si quid ex re uenditoris.¬

Expanded text:
pupillus auctoribus eis uendidit, in tantum tenetur, in quantum locupletior ex eo factus est, tutoribus in residuum perpetuo condemnandis, quia nec transfertur in pupillum post pubertatem etium ex empto actio: uenditor enim quasi pignus retinere potes‹t› eam rem quam uendidit.Unde quaeritur, si pars sit pretii soluta et rta postea evicta sit, utrum eius rei consequetur pretium integrum ex empto agens an vero quod nmaturis ager distractus sit, etiam fructus emptori cedere, nisi aliud convenit, exploratum est. Si in locatis ager fuit, pensiones utiqui locauerat: idem et in praediis urbanis, nisi si quid nominatim conuenisse proponatur.Sed et si quid praeterea rei uenditae nocitum est, actio emptor‹i› praestanda est, damni forte infecti uel uecturis iumentorum uel nauium quaesitum est, emptori praestabitur, et si quid peculio eorum accessit, non tamen si quid ex re uenditoris.
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq quidem ꝓcõsulana
insigniabãt stacĩatq ur¬
bem egressus est potãtẽ autẽ ñ ex̾s
uiris dittem s ñ cõtentõsã s uolũtariã
ũ ecce manumitti ap̃eos post̾ tamli⁊¬
uo ꝓconsul nẽo manumitt̾e pot qr ñ¬

Expanded text:
 quidem proconsularia insignia habet statim atque urbem egressus est: potestatem autem non exercet iurisdictionem, sed non contentiosam, sed uoluntariam: ut ecce manumitti apud eos possunt tam libuero proconsulis nemo manumittere pot
Abbreviated transcription (Latin):
principis aucte adoptamꝰeos qui sui
uiris sunt que sp̃es adoptois d̾ arro¬
gatio qr et is qi adoptat rogat᷑ .i ĩt̾
ꝑio magr̃atꝰ adoptamus eos quiĩ
potãte ꝑentis sunt sũ pͥmũ gradũ
lib̾oꝵ optineant qual est filiꝰ filia
sũ int̾iorẽ quał est nepos neptis
ꝓnepos ꝓneptis. ¶ Ild̾ utriusq¬

Expanded text:
principis auctoritate adoptamus eos qui sui iuris sunt: quae species adoptionis dicitur adrogatio, quia et is qui adoptat rogatur, id estperio magistratus adoptamus eos qui in potestate parentis sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Illud utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
retor actio annalis
qiui in alt̾uis potãte fu̾it postea
ueqͣis emancipatus manumissus alie¬
natus uefuit dum taxat de peccłio ⁊ si
quid dolo malo eiuis inc̾potãte fc̃mfu¬
crit quomiñ peccłii cẽt in anno quopͥ¬
mũ de care exꝑuindipotestas erit iudi¬
tiumdabo. Qm̃duiseriuis uł filius
inpotate est de peccłio actõ perpetua est
post mortem autem eius uł postqmͣemã

Expanded text:
ACTIO ANNALIS qui in alterius potestate fuerit. posteaue quam is emancipatus manumissus alienatusue fuerit, dumtaxat de peculio et si quid dolo malo eius inrit, quo minus peculii esset, in anno, quo primum de ea re experiundi potestas erit, iudicium dabo'.Quamdiu seruus uel filius in potestate est, de peculio actio perpetua est: post mortem autem eius uel postquam ema
Abbreviated transcription (Latin):
dentes liberos parentiq dabimus hoc
fideuissor ꝓ pr̃e fi̾ potest. ĩ si in alt̾ius
potãte sit ¶ Nurim ⁊̃ ꝓnurum ac
pretor qiualiscunq fideiussor accipia¬
quem iudicio sisti ꝓmisit tanti qnͣti
res ea erit actionem dat ir u̾itatis ⁊¬

Expanded text:
dentes liberos. parentique dabimus hoc fideiussor pro patre fieri potest, etiam si in alterius potestate sit. nurum etiam pronurum et praetor 'qualiscumque fideiussor accipiaquem iudicio sisti promiserit, tanti quanti ea res erit actionem dat praetor.
Abbreviated transcription (Latin):
pap̾ ł iii. q̃stioñ cornelio ꝓtulo resꝙͥ¬
sit u̾ito petitorem recusare. talenifi¬
dcuissorems si alias cauere ñ possit
preclicendum est ei ne usurũ eum
priuiłio si conueniatur. Si necc¬
essaria satisdatio fuit ⁊ si facile possit
reus ibi eam pr̃are ubi ⁊uenitur.
pot̃ audiri si in alia eiusdem ꝓuin¬
cie ciuitate satisdationem pr̃are pa¬
tus sit sin autem satis datio uolun¬
cnĩ m̾etur quia ip̃e sibi neccessitatẽ
satisdatõnis imposuit. ¶ Sisatis¬
datum ꝓ re mobili ñsit s pͣ suspecta
sit ex qua satisdatio desid̾atur apd̾
osficium deponi debetis si hoc iudi
cisederit: donec uł satisdatio detur
uel lis finem accipiat.
solet inter litigatores ⁊uenire si ñ
conueniat pedius putat in stipła¬
uere s nec miles nec minor .xxu. an
nis ꝓbandi sunt nisihee persone in
rem suã fideuibeant ut ꝓ seio ꝓcu¬
rator. ¶Quidam ĩ auint si a ma¬
rito fundus dotalis petatur in rem
suam fideiussuram młrem. ¶Sis̾¬

Expanded text:
 tertio quaestionum Cornelio Proculo rescripsit merito petitorem recusare talem fideiussorem: sed si alias caveri non possit, praedicendum ei non usurum eum privilegio, si conveniatur. Si necessaria satisdatio fuerit et non facile possit reus ibi eam praestare, ubi convenitur: potest audiri, si in alia eiusdem provinciae civitate satisdationem praestare paratus sit. si autem satisdatio volunenim meretur qui ipse sibi necessitatem satisdationis imposuit. Si satisdatum pro re mobili non sit et persona suspecta sit, ex qua satis desideratur: apud officium deponi debebit si ci sederit, donec vel satisdatio detur vel lis finem accipiat. solet inter litigatores convenire. si non conveniat, Pedius putat in potestauere: sed nec miles nec minor uiginti quinque annis probandi sunt: nisi hae personae in rem suam fideiubeant, ut pro suo procuratore. quidam etiam, si a marito fundus dotalis petatur, in rem suam fideiussuram mulierem. Si se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcreditore agi. Titius mutuã peccu
niam accepit agaioseio sub pignore
culleoꝵ istos culleos cum scins ĩ hortro
hr̃et missus ex offõ ãnone cent̾io culle¬
os ad ãnonam substulit ac postea ĩ stã¬
tiagaisei creditoris recuꝑiti sunt qͣ¬
ro intercutura q̃ ex oꝑis fc̃a uttũ¬

Expanded text:
creditore agi. Titius cum pecuniam mutuam accepit a Gaio Seio sub pignore culleorum: istos culleos cum Seius in horreo haberet, missus ex officio annonae centurio culleos ad annonam sustulit ac postea instantia Gaii Seii creditoris reciperati sunt: quaero, intertrituram, quae ex o
Abbreviated transcription (Latin):
restitu̾e d nec quicqͣm ampliꝰ pr̃are
cogitur Itasi in mediotemꝑe pignꝰ
creditor pign̾ori ded̾it dño soluente
pecciũam ꝙͣ debuit scdi pignorism ꝑ
sccutio dabitur n retentio relinquetur.
aurr. Nemalienã pignoridedisti de¬
egotitiodirem meam obligau̾at sũ
.ꝙ sufficit ad ꝯpetendam utilẽpignora
o arguatur imꝑbe resistit quouinꝰu
roditor quo iuditio de pignore dato
ꝓponitur ut sr̃fluũ procii cum usuris
restituat iure cogitur nec audiend̾ erit
siuelit emptorem de legare ꝯin uẽditõe
que rite fc̃a snũ creditor negõm q̃rat

Expanded text:
stituere debet nec quicquam amplius praestare cogitur. itaque si medio tempore pignus creditor pignori dederit, domino soluente pecuniam quam debuit secundi pignoris neque persecutio dabitur neque retentio relinquetur.um. Rem alienam pignori dedisti, deego Titio, qui rem meam obligauerat sinque sufficit ad competendam utilem pignerao arguatur, improbe resistit, quo minus reditor iudicio, quod de pignore dato proponitur, ut superfluum pretii cum usuris restituat, iure cogitur, nec audiendus erit, si uelit emptorem delegare, cum in uenditione, quae fit ex facto, suum creditor negotium gerat
Abbreviated transcription (Latin):
instr̃m emptõis tradidit ⁊ cumeum lo¬
tum inedificare uell mota sibi ꝯtrou̾¬
sia a uicino de latitudine ꝙ alias ꝓba¬
renon pot̾at. peciit a creditore ũ ĩstr̃̾m
a se traditum emptori actori exiberet.
quo fĩ exibente mĩorem locũ edificaũ
atq ita dapnũ passus est. Quesitũ
estan si creditor pecciũam petat ułi
pignus uendicet doli exceptõe oppoĩ
bitorem si peccũam soluat pignora¬
añ pectiũam solutã in idqid̾ int̾est

Expanded text:
ntum emptionis tradidit: et cum eum locum inaedificare uellet, mota sibi controuersia a uicino de latitudine, quod alias probare non poterat, petit a creditore, ut instrumentum a se traditum auctoritatis exhiberet: quo non exhibente minorem locum aedificauit atque ita damnum passus est. est, an, si creditor pecuniam petat vel pignus vindicet, doli exceptione positabitorem pecunia soluta pigneraante pecuniam so
Abbreviated transcription (Latin):
cciũ̾e sue ꝯpensatr̃em certo temꝑe possi¬
d̾et u̾m an expietũ tempus ⁊ creditocõ
sup̾ma sua ordĩaret. testõ cauit ut
alter ex filus hr̃et eum fundum ⁊ addi¬
dit quem de lutio titio emi. ñ emiss
hoc test̃m int̾ cet̾os signau̾it ⁊ õmiusseiꝰ
qui fu̾it debitoꝵ q̃ro anl ex hoc ꝙ signa¬
uit p̾inditiũ aliqd̾ sibifec̾it dulłm in¬
strumentũ uenditois ꝓferat᷑ s solũ pa¬
in cinose emisse pignus exp̾ssit. signasse
emit uł rei sue ulła emptõsit nec si mł¬
noris en̾nt ⁊ pigñpetat aũ dm̃ũ uendi

Expanded text:
e suae certo tempore possideret: uerum ante expletum tempus creditor cum suprema sua ordinaret, testamento cauit, ut alter ex filiis suis haberet eum fundum et addidit 'quem de Lucio Titio emi', cum non emisset: hoc testamentum inter ceteros signauit et Gaius Seius, qui fuit debitor. quaero, an ex hoc quod signauit praeiudicium aliquod sibi fecerit, cum nullum instrumentum uenditionis proferatur, sed solum pain quo se emisse pignus expressit, signasseemit, cum rei suae nulla emptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium uindi
Abbreviated transcription (Latin):
onatus noĩe ꝑlectetur ut est sepissĩe
rescriptũ. S ed ⁊ si quis rem alienã
mͥ pignoridedit sciens prudãstyr
si qͣm alii obligatam mͥ obligauit
nec me de ħ c̾tiorauit eodem crimine
plectetur. Hlane si eares ampla
⁊ ad m̾oditũ cris fuit pignorata dici
debebit cessare ñ solũ stellionat᷑ criᵈ¬
men s ĩ pignoraticiam ⁊ de dolo actõ¬
nem qiͣ in nlło captus sit quipignori.
scd̾o loco accepit.ͭ
sit aĩmꝰ possc̃em adupitendi.

Expanded text:
onatus nomine plectetur, ut est saepissime rescriptum. Sed et si quis rem alienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stellionatus crimen, sed etiam pigneraticiam et de dolo actionem, quasi in nullo captus sit, qui pignori secundo loco accepit. 3sit animus possessionem apiscendi.
Abbreviated transcription (Latin):
uroris ⁊ ministioꝵ cius iutiũ itin̾i sui
cã datas repete nom posse It autem fuisse
uidetur uir causa cũ uxor ad uirum
petuenit nec inteet an aliqiuid de ue¬
uocandũ non est si uxor uirro dotem
ꝓmiserit in dotis usuras sine dubio
dicend̾ est petiusuras posse qr ñ est

Expanded text:
uxoris et ministeriorum eius uirum itineris sui causa datas repetere non posse: iter autem fuisse uidetur uiri causa et cum uxor ad uirum peruenit. nec interesse, an aliquid de ueuocandum non est.Si uxor uiro dotem promiserit et dotis usuras, sine dubio dicendum est peti usuras posse, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
donat᷑ hoc em̃ bone fi dei possorib con¬
cessum est uirũ autẽ scientẽ alienum¬
riti ea ancilla comparata fit an adu̾¬
siis agentem młrem de dote marit᷑ pͥti¬
umpossit per exceptõem retin̾e ⁊ di¬
tend̾ est posse maritũ ⁊ exteptoemba¬
be si dos si dos adeo petẽtur scd̾m m̃r¬
alcoi. S uiseris quiuxoris mor¬
cis ca donatus est prins uir decedet stipła¬
tus est impendenti puto eẽ camoblit.¬
tionis donec iur aut moriat aut sus¬
pitionẽ morti ꝑꝑ cuam donauit lid̃e¬
nationẽ autẽ perimat aut confiri
id quo tãm stipłonis aut cõfirma¬
bit aut resoluet. N ipianus

Expanded text:
m bonae fidei possessoribus concessum est, uirum autem scientem alienumriti ea ancilla comparata fuerit, an aduersus agentem mulier‹em› de dote maritus pretium possit per exceptionem retinere. et dicendum est posse maritum et exceptionem habere, si dos ab eo petetur, secundum Maris seruus, qui uxori mortis causa donatus est, prius quam uir decederet stipulatus est, in pendenti puto esse causam obligationis, donec uir aut moriatur aut suspicione mortis, propter quam donauit, liberenationem aut peremat aut confirmet, id quoque causam stipulationis aut confirmabit aut resoluet. 21 Ulpianus
Abbreviated transcription (Latin):
ci pot᷑ ne dolus malus p̾stet᷑ qm̃uis si
dus patiscatur ne depoĩtiagat uup̃a
id ꝑactus uideat᷑. Neͦ dolo agat qd̾ pa¬
ctum ꝓderit. ¶Pacta que turpem
tam ꝯtinent ñ sunt obseruanda uelu¬
ti si patiscar ne furti agãuł iniuriaꝵ
si fec̾it expedit .n. tim̾e furtiur ĩuiri¬
arũ penã. s post hec admissa pacisci
possum. ¶Item neexꝑiar int̾dicto
uñ ui q̃tenꝰ publicã cãm ꝯtingit pa¬
cisci ñ possumꝰ ⁊ in sũma sciend̾ est si
pactum conuentũ a repriuata re¬
motumsit. Non seruand̾ añ. oĩa. a

Expanded text:
ci potest, ne dolus praestetur: quamuis si quis paciscatur ne depositi agat, ui ipsa id pactus uideatur, ne de dolo agat: quod pactum proderit.Pacta, quae turpem causam continent, non sunt obseruanda: ueluti si paciscar ne furti agam uel iniuriarum, si feceris: expedit enim timere furti uel iniuriarum poenam: sed post admissa haec pacisci possumus. item ne experiar interdicto unde ui, quatenus publicam causam contingit, pacisci non possumus. et in summa, si pactum conuentum a re priuata remotum sit, non est seruandum: ante
Abbreviated transcription (Latin):
ceptilatõe unrꝰ rei tota obligatõ sol¬
na re non petenda int̾poĩto: totã obli¬
gatõem submou̾i. ¶ S ⁊ siad actum

Expanded text:
ceptilatione unius rei tota obligatio solna re non petenda interposito totam obligationem summoveri. sed si id actum
Abbreviated transcription (Latin):
duab autem actõib agend̃ ẽẽ una ad¬
u̾sus pr̃em alt̾a ad u̾sus filiũ cũ pr̃e de
eocinꝰ est dies añ emancipatoemcessit
sociuis filii post emancipatoem filii dolofe¬
cit eius non pr̃is filio actõdãda ¶ Si
seruꝰ m̃s societatẽ ꝯ titio choierit et alie¬
natus in eadẽ ꝑmansit poc̾ dicialiena¬
tõe serui ⁊ priorẽ societatẽ sinitã ⁊ exĩ¬
tegro alt̾am inchoactã attso ⁊ inͥtẽp¬

Expanded text:
ibus agendum esse, una aduersus patrem, altera aduersus filium: cum patre de eo, cuius dies ante emancipationem cessitsocius filii post emancipationem filii dolo fecseruus meus societatem cum Titio coierit et alienatus in eadem permanserit, potest dici alienatione serui et priorem societatem finitam et ex integro alteram inchoatam, atque ide
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ nec .n. q̃ ex testõ adiit ꝙ put
cat ualere repudiare lumam hedita¬
tem uidetur qͣmqͣm nescit sibi def
ri ꝯ⁊hii qui sciant ius suum eligẽ¬
tes id qd̃ putent sibi ꝯpet̾e ñ amit¬
cti falsa opinione motus amplexꝰ.
repudiasse ex quib ñ recteapparet
totam heditatẽ p̾titam uendicare cũ

Expanded text:
ditatem: nec enim quae ex testamento adiit, quod putat ualere, repudiare legitimam hereditatem uidetur, quam quidem nescit sibi deferri: cum et hi qui sciant ius suum, eligentes id quod putant sibi competere, non amitcti falsa opinione motus amplexus repudiasse. ex quibus apparet non recte totam hereditatem praeteritam uindicare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
possõr ut int̾im ⁊ possideat et a latur
⁊ actõnib p̾iiditiũ ñ paciatur. Qui
ositestĩ querelã instituit et fraude
hedis scripti qĩ terciã partẽ hedita¬
tis tacite rogatus eet eirestitue reliqͥi
eam actõnem non uideri deseruisse
achani actõem. Item quesitum
anhr̃s audiendus est añ deinoffõso
querelamactã desiderans restituis
obseruari oport̾e acsi heditas ad ita
ñ fuiss ⁊ ĩo ⁊ petitdem integ̃m debiti
h̾edi instituto adũsus eũ qui ssauit

Expanded text:
possessor, ut interim et possideat et alatur et actionibus praeiudicium non patiatur: qui osi testamenti querellam instituit et fraude heredis scripti, quasi tertiam partem hereditatis tacite rogatus esset ei restituere, reliquit eam actionem, non uideri deseruisse atam actionem. Item quaesitum est, an heres audiendus est, ante de inofficiosi querellam actam desiderans restitui sobseruari oportere, ac si hereditas adita non fuisset: et ideo et petitionem integram debiti heredi instituto
Abbreviated transcription (Latin):
liuĩ emancipauit ⁊ nepotemex eo reti¬
nuit emancipatus suscepto p̃ca filio
duob exħedatis pr̃e p̾t̾ito uita decẽ¬
sit ĩ qõne de inosfitioso testam̃ti p̾ce¬
dente cã filioꝵ pr̃is intentõadhuc pẽ¬

Expanded text:
lium emancipauit et nepotem ex eo retinuit: emancipatus suscepto postea filio, duobus exheredatis patre praeterito uita decessit. in quaestione de inofficiosi testamenti praecedente causa filiorum patris intentio adhuc pen
Abbreviated transcription (Latin):
la ñ .n. sufficit. l mstitũe si ñ ĩ ea ꝑse¬
uerat. E iluis qui de inosficiosiactõ¬
ne adu̾sus duos h̾edes exꝑtus diu̾sas
sm̃as iudicum tulit ⁊ uniũ incitab
altosuꝑatus est ⁊ debitores ꝯuelre
⁊ ip̃e a creditorib ꝯueĩri pot ꝓꝑte ⁊¬

Expanded text:
lla: non enim sufficit litem instituere, si non in ea perseueret.Filius, qui de inofficiosi actione aduersus duos heredes expertus diuersas sententias iudicum tulit et unum uicit, ab altero superatus est, et debitores conuenire et ipse a creditoribus conueniri pro parte
Abbreviated transcription (Latin):
pars fundi uidentur esse.
uentoem restituit᷑ siquidẽ abone fi dei
possõre puto cauend̾ c̃e de dolo solode¬
be ceteros autẽ deculpasua int̾ quos
erit ⁊ bone fidei possor post litẽ ꝯtesta
mata qnͣti in litem actor iurau̾it dñi¬
.n.ꝯeo ⁊ decidisse iudcor eo p̃cio qd̃ ip̃e
si res presens sit. Si absens tunc cũ
possõem euis possõr nactꝰ sit ex uolun¬

Expanded text:
pars fundi uidentur. 45 Uluentionem restituitur, si quidem a bonae fidei possessore, puto cauendum esse de dolo solo, debere ceteros etiam de culpa sua: inter quos erit et bonae fidei possessor post litem contestmata est, quanti in litem actor iurauerit, domicum eo et decidisse uideor eo pretio, si res praesens sit: si absens, tunc cum possessionem eius possessor nactus sit ex volun
Abbreviated transcription (Latin):
unde int̾dictũ cessare qm̃ ñ uideor udõ¬
iectus qiui deici ñ expectaui s ꝓfugi
atꝙ si postea qmͣ armati ingressi sunt¬
tunc dicessi huic .n. edicto locũ fac̾e. ⁊dẽ
ait ⁊ si forte ad hibita manu in meoso¬
io per ium edifices ⁊ int̾dictũꝙ iui aut
clam ⁊ hoc etlictũ locũ hr̃e .s. qm̃ posse¬

Expanded text:
uideor ui deiectus, qui deici non expectaui sed  posteaquam armati ingressi sunttunc discessi: huic enim edicto locum facere. et si forte adhibita manu in meo solo per uim aedifices, et interdictum quod ui clam et hoc edictum locum habere,
Abbreviated transcription (Latin):
cum reuocata est plebs quia multe
discordie nascebantur de huis plebis¬
citis pro legib placuit ei. obserua¬
ri lege hortensia et ita fc̃m est ut ĩt̾

Expanded text:
cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia: et ita factum est, ut int
Abbreviated transcription (Latin):
in istis iure cõstitut᷑ s ad senatꝰ cõsul¬
ut post mortẽ legatarii ad menuim
rediret qm̃qmͣ adscͥptũ sit ut usũ
eiꝰ titiꝰ hr̃et ꝓprietatẽ tñ ei legatam
⁊ usus mentõem ft̃am arerat resi¬

Expanded text:
in istis iure constitutus, sed ad senatus consulut post mortem legatarii ad Maeuium rediret, quamquam adscriptum sit, ut usum eius Titius haberet, proprietatem tamen ei legatam et usus ment
Abbreviated transcription (Latin):
Neq femina neꝙ milesnz qui rei
publice cã abfuturꝰ est. aut qui n¬
morbo perpetuo tenetur aut ma¬
gratũ nuturus est aut qui inui tus
iudiciũ pati ñ pot̃ ydoneus defen¬
sor intlłr. ¶ Tutores qui in aliquo
loco administnt eodem loco ⁊ defen
rendus ñ est dñs ꝓcuratori ĩ litem
mouendam uł ꝑ̃m suscipiendam
Quin suo noĩe utiles actões ht̃ re¬
demł .xlu. cteeas intendit.
ut confestĩ agat intelligendꝰ est
ꝑmitt̾e ꝓcuratori ⁊ pꝰea litẽ ꝑag̾e.
¶Si quis omisit exceptõemꝓcura¬

Expanded text:
Neque femina neque miles neque qui rei publicae causa afuturus est aut morbo perpetuo tenetur aut magistratum initurus est aut invitus iudicium pati non potest, idoneus defensor intellegitur. Tutores, qui in aliquo loco administraverunt, eodem loco et defencuratori in litem movendam vel pecuniam suscipiendam: qui enim suo nomine utiles actiones habet, rite eas intendit. ut confestim agat, is intellegendus est permittere procuratori et postea litem peragere. Si quis remisit exceptionem pr
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ si fu̾it qͥcqͥdeoꝵ fec̾it impugne fit.
omũ autẽ ꝓhĩbitõe ⁊ domicilionos acti¬
ꝑe deb̾e cͥtũ ẽ. ¶ Qd̾ autẽ p̾tornegat se
furtiactõe daturũ uideamꝰ utrũ ad pena¬
lẽ actc̃em solã ꝑtineat.an ⁊ si ad exibend̾

Expanded text:
sor non fuerit qui quid eorum fecerit, impune fit. domum autem pro habitatione et domicilio nos accipere debere certum est. Quod autem praetor negat se furti actionem daturum, videamus utrum ad poenalem actionem solam pertineat an et si ad exhibendum
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ deducant᷑ eoꝵ q̃ noĩa ⁊ note ⁊ cuiꝰ¬
se seruũ quis ẽẽ dicat ad magr̃at᷑ defe¬
rant᷑ ut facilius agnosci ⁊ ꝑcipi sugi¬
tiui possũt. Note aut̃ aut u̾bo ⁊̃ tica¬
trices ꝯtinent᷑. Idẽ iuris est si hoc ĩ scͥptiͤ
publice ⁊ in edes ꝓponant᷑.

Expanded text:
 nomina et notae et cuius se quis esse dicat ad magistratus deferantur, ut facilius adgnosci et percipi fugitiui possint notae autem uerbo etiam cicatrices continentur: idem iuris est, si haec in scriptis publice uel in aedes proponas.
Abbreviated transcription (Latin):
lpl uius pius rescripsit eñ qui fu¬
gitiuũ uult requir̾e ĩ p̾diis alienis pos¬
se adirep̾sidem tr̃as ei daturũ ⁊ si ita
resegerit ap̃ aꝑitorẽ qͦ ut ei ꝑmittat᷑
ing̾di ⁊ inquir̾e ⁊ pena eũdẽ p̾sidẽ ĩ eñ¬

Expanded text:
Diuus Pius rescripsit eum, qui fugitiuum uult requirere in praediis alienis, posse adire praesidem litteras ei daturum et, si ita res exegerit, apparitorem quoque, ut ei permittatur ingredi et inquirere, et poenam eundem praesidem in e
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ⁊̃ gn̾alis epła diuoꝵ mͣrci ⁊ ꝯmodi q̃ de¬
clarat ⁊ p̾sides ⁊ magr̾atꝰ ⁊ milites cta¬
cionarios dños aduiuare deb̾e ĩniqͥren¬
dis fugitiuis ⁊ ĩentos reod̾ent ut hii
ap quos deli cta delitescant pugniat᷑
si crimine ꝯtingant᷑ unꝰcunsq eoꝵ ꝙͥͣ¬
d im̾ito i admouent᷑ magr̃atꝰ eos di¬
ligenter custodire ñeuadant ¶Fu¬
gitiuũ accipe ⁊ siquis error sit fugiti¬
ui aut appłłone ex fugitiua natũ nõ¬

Expanded text:
Marci et commodi, qua declaratur et praesides et magistratus et milites stationarios dominum adiuvare debere inquirendis fugitivis, et ut inventos redderent, et ut hi, apud quos delitescant, puniantur, si crimine contingantur. Vnusquisque  merito monentur magistratus eos diligenter custodire, ne euadant. Fugitiuum accipe et si quis erro sit. fugitiui autem appellatione ex fugitiua natum no
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o culpa locatoris qmͣ prare necce est aĩ¬
dux̾at ita rescripsit. Si capias latrones
citra tuam fraudem abegisse ꝓbari pot̾
iuditio locati casũ pr̃are ñ cog̾is atq tẽ¬
poris ꝙ insequutũ est m̾cedes ut mdebi¬
dum quid polliendũ ue condux̾it cul
culpan ce quippe ut artifex inquit
conduxit. ¶Si alienã domũ mͥ loca¬
i̾us eaq mͥ legata uł donata sit nron
ten̾i me tͥ ex locata ob pensionem s de
temꝑe p̾t̾ito uideam siquid añ legi¬
ti diem pensionis deb̾et puto soluendũ
ur mhoc ut me liberes

Expanded text:
uero culpa locatoris, quam praestare necesse est, daduxerat, ita rescripsit: 'Si capras latrones citra tuam fraudem abegisse probari potest iudicio locati, casum praestare non cogeris atque temporis quod insecutum est mercedes ut indebidum quid poliendumue conduxit, culpculpam esse: quippe ut artifex, inquit, conduxit.Si alienam domum mihi locaueris eaque mihi legata uel donata sit, non teneri me tibi ex locato ob pensionem: sed de tempore praeterito uideamus, si quid ante legati diem pensionis debetur: et puto soluendum:uel in hoc, ut me liberes
Abbreviated transcription (Latin):
bit. si Sifructuariꝰ locau̾it fundũ in quĩ¬
quenniũ decesserit ħxdẽeius non teneu
ut frui pr̃aret ñ mag̾ ꝙͣ insula exusta
ten̾etur locator conductori. S anex lo¬
cato teneatur conductor ut ꝓ ratatẽꝑis
quo frnitus est pensionem prestent si
tõem ⁊ magis admittit ten̾i eũ ⁊ est eqͥ¬
ssimũ. Idem querit si sũptꝰ fecit ĩ fund̾
cuͣ quinq̃nnio fruiturꝰ an recipiat ⁊ ait
buit. Quid tñsi ñ qiͣ fructuariꝰ ei loca
quo edibus oius temꝑis quo edifi¬
tiũ stetit m̾cedem p̾stitit pr̃andamres¬

Expanded text:
uarius locauerit fundum in quinquennium et decesserit, heredem eius non teneri, ut frui praestet, non magis quam insula exusta teneretur locator conductori. sed an ex locato teneatur conductor, ut pro rata temporis quo fruitus est pensionem praestet, Mationem? et magis admittit teneri eum: et est aequissimum. idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, an recipiat? et ait buit. quid tamen si non quasi fructuarius ei locauquoque aedibus eius temporis, quo aedificium stetit, mercedem praestandam res
Abbreviated transcription (Latin):
debeat prare ei ꝙ a se conduxit qm̃emo¬
lumentũ condustionis ad comꝑatoem
ub̾ioris m̾cedis computatũ maiorem
perciꝑet si dñs insule hĩtare nouissimũ
conductorem ñ uetuiss quo iureutim̃.¬
ip̃t. Si cuus domũ bona fide emptã
uł fundũ locauit mͥ isq sit euictus si¬
ne dolo malo culpa q̃ enis pomp̾ aiti
dux̾it lic̾e plane si dñs ñ paciãt ⁊ locator
ꝑatus est aliam hitatdem ñ minꝰ ꝯmodã
pr̃are equissimũ ẽẽ ei absolui locatorem.¬

Expanded text:
debeat ei, qui a se conduxit, quoniam emolumentum conductionis ad comparationem uberioris mercedis computatum maiorem perciperet, si dominus insulae habitare nouissimum conductorem non uetuisset: quo iure utim.Si quis domum bona fide emptam uel fundum locauerit mihi isque sit euictus sine dolo malo culpaque eius, Pomponius ait duxit licere. plane si dominus non patitur et locator paratus sit aliam habitationem non minus commodam praestare, aequissimum e
Abbreviated transcription (Latin):
Ompr Sihoc in locationẽouenit
ignem ne habeto ⁊ habuit tenebit᷑
⁊ si fortuitus casus admisit incendiũ
qr ñ debuit ignem hr̃e aliud est enim
uinũ de camponia transportandũ cõ¬
duxiss deinde mota a qͦdã cõfrou̾sia sig¬
natũ suo ⁊ alt̾inus sigillo ĩ appothecã
deposuiss ex locato tenet᷑ ut locari pos

Expanded text:
obat.Si hoc in locatione conuenit 'ignem ne habeto' et habuit, tenebitur etiam si fortuitus casus admisit incendium, quia non debuit ignem habere. aliud est enim uinum de Campania transportandum conduxisset, deinde mota a quodam controuersia signatum suo et alterius sigillo in apothecam deposuisset, ex locato tenetur, ut locatori pos
Abbreviated transcription (Latin):
spondes q̃sitũ est anns ex quotempore
ẽet num̾andꝰ. utrũ ex die stipłonis ft̃ean¬
quo dos est potuissz que est nuptiaꝵ ⁊
exp̾ssum est ex die nuptiaꝵ ãnũ eẽ mi¬
m̾and̾ ne sialit̾ obseruarem᷑. Si intͣ an¬
num nuptie fc̃e non sunt ind̾i possit
dos ex ea obligõne non deb̾i Socerge¬
nero suo sic legau̾at lutio ticio filie mee
noĩe .c. heres meus dãpnas esto dare

Expanded text:
annus ex quo tempore esset numerandus, utrum ex die stipulaquo dos esse potuisset, id est nuptiarum. et responsum est ex die nuptiarum annum esse numerandum, ne, si aliter observaremus, si intra annum nuptiae factae non sint, videri possit dos ex ea obligatione deberi. Socer genero suo sic legaverat: "Lucio Titio filiae meae nomine centum heres meus damnas esto dare
Abbreviated transcription (Latin):
Siuo alii nuptura uissit filiũ famili¬
as debitorẽ de pectulio dotem ꝓmitt̾e
cempꝰ inspicitur qͦd̾ dos ꝓmissa est ut
tiñ inpectulio esse estimaretus.
debitor mulicris dotem ꝓmiserit n
culpam traditione quo rei dotalis
mpersona serui uł filii familias ft̃a
dos constituit᷑ ita ut n pericłm n c

Expanded text:
uero alii nuptura iussit filium familias debitorem de peculio dotem promittere, tempus inspicitur, quo dos promissa est, ut tantum in peculio esse aestimaretur. debitor mulieris dotem promiserit neque culpam. traditione quoque rei dotalis in persona serui uel filii familias facta dos constituitur ita, ut neque periculum nec
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ut fundꝰ qiͣ sñ causa penes maritũ
ẽe ceperit cum dicatur ⁊ hoc euidentius
cura actõem pignoratitiã apparebit et¬
enĩ sicut fundũ cornelianũ pignoris
catͥ tradidissem postea ex ꝯuentione fũd̾
ticianũ in hoc tͥ tradid̾int ut cornelianũ
m restitu̾es minime puto dubitandũ
qm statum recte pignorantia ad acci¬
quas filie emãcipate pr̃donau̾it ex uo¬
lũtate enis postea ĩ dotempro ea date sũt
a filia ĩ dotem ñ a pr̃e uid̾i datã.

Expanded text:
uenit, ut fundus, quasi sine causa penes maritum esse coeperit, condicatur.Et hoc euidentius circa actionem pigneraticiam apparebit. etenim si, cum fundum Cornelianum pignoris causa tibi tradidisse‹m›, postea ex conuentione fundum Titianum in hoc tibi tradiderim, ut Cornelianum mihi restitueres: minime puto dubitandum erit, quin statim recte pigneraticia aquas filiae emancipatae pater donauit, ex uoluntate eius postea in dotem pro ea datae sunt, a filia dotem, non a patre uideri datam.
Abbreviated transcription (Latin):
Rendint. ¶Cuisdem quo principit ex¬
tat scriptũ ad ualerianũ uerum deex¬
ulło certo modo satis deffinir pot sicuti
non semꝑ ita sepe sine publicis mouiuli¬
tis ciũc rei u̾itas dep̾hendit᷑ alas nũs

Expanded text:
erint'. Eiusdem quoque principis exstat rescriptum ad Ualerium Uerum de ex sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest. sicut non semper, ita saepe sine publicis monumentis cuiusque rei ueritas ‹d›eprehenditur. alias nu
Abbreviated transcription (Latin):
pp longũ iter ⁊ młtos nimis milites
reuocandi sunt a signis ⁊ mum̾b
ꝓhibendi testimonii cã idq diuusad¬
a ñ rescripsit s ⁊ diuitr̃es rescripserĩt
qd ad testes euocandos pertin diligẽ¬
tie iudicantis est explorare q̃ cosuetu¬
do m ea ꝓuintia in qua iudicat fuit
iamsi ꝓbabit᷑ sepe ĩ aliã ciuitatẽ testi¬
monii gr̃ã plerosq euocatos ñ eẽdu

Expanded text:
per longum iter et multo minus milites auocandi sunt a signis uel muneribus perhibendi testimonii causa, idque diuus Hadrianus rescripsit. sed et diui fratres rescripserunt: 'Quod ad testes euocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii
Abbreviated transcription (Latin):
credas aut parũ ꝓbatũ tibi oppinaus
Idem diuus adriañ in nio ruffinopre¬
confuli maredonie rescripsit testib si
non testimoniis crediturũ u̾ba epłe¬
ad hanc partem pertinentia ħ sunt
que crimina obiet̾it apud me alexã¬

Expanded text:
credas aut parum probatum tibi opinaris'. Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus se, non testimoniis crediturum. uerba epad hanc partem pertinentia haec d crimina obiecerit apud me Alexan
Abbreviated transcription (Latin):
anłł. Ll ege iulia iuditioꝵ publico¬
rum cauetur ne inuito denũciet᷑ ut
testimoniũ dicat adu̾sus socerũ gene¬
rum uitcitũ priignũ sobrinũ sobri
rorum m eius parentũ mr̃e ⁊ uxoris
cogant᷑ cestimonium dicere¬
ner aut socer inuitus testimoniũ dr̃e
est cuinalia probatio ad euĩcendam

Expanded text:
am. Lege Iulia iudiciorum publicorum cauetur, ne inuito denuntietur, ut testimonium litis dicat aduersus socerum generum, uitricum priuignum, sobrinum sobrinrorum eius, parentium, uiri uxoriscogantur testimonium dicerener aut socer invitus testimonium dicerest, quum alia probatio ad eruendam
Abbreviated transcription (Latin):
Ripħ Cestimonioꝵ usus frequens
ac nectessariꝰ est ⁊ ab hiis p̾cipue exigend̾
quoꝵ fides ñ uacillat ad hib̃i qͦ testes
possunt ñ solũ in criminalib cansis ⁊
s ⁊̃ in peccuniariis litib sicu̾res
postulat ⁊ hiis quib ñ int̾drͣ testimo¬
niũ nec ulla lege a dicendo testĩo extu¬
satur ¶Qmͣcimͣ ciuibdam legib
amplissimis mucrꝰ testiũ diffinit᷑
est tm̃ ex constitutõnib principum
ħ licentia ad sufficientẽ nũm testiũ
coartatur ut iudices mod̾ent᷑ ⁊ cũsolũ
nu̾m testiũ quem neccͣriũ eẽ putaue¬
runt euocari paciant᷑ ne effrenata po¬
testate ad uexendos hoĩes sr̃flua mł¬
titudo testiũ protrahatur R.
daest ⁊ io testes qui adu̾sus fidẽ sue te¬
erunt in pͥmis condictiocĩq utrũ
egens sit ut lucti cã quid facile aduit¬
tat uł an ei inimicꝰ sit adu̾susquẽ trai¬
moniũ fert łannc̾ ei sit ꝓ quo testim¬
moniũ dat nã si careat suspitõne te¬

Expanded text:
 Testimoniorum usus frequens ac necessarius est et ab his praecipue exigendus, quorum fides non uacillat. Adhiberi quoque testes possunt non solum in criminalibus causis, sed etiam in pecuniariis litibus sicubi res postulat, e‹x› his quibus non interdicitur testimonium nec ulla lege a dicendo testimonio excusantur. Quamquam quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex constitutionibus principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coartatur, ut iudices moderentur et eum solum numerum testium, quem necessarium esse putauerint, euocari patiantur, ne effrenata potestate ad uexandos homines superflua multitudo testium protrahatur. 2 da est: et ideo testes, qui aduersus fidem sua‹e› teerunt imprimis conditio cujusque, utrum egens sit, ut lucri causa quid facile admittat, vel an ei inimicus sit, adversus quem testimonium fert, vel amicus ei, pro quo testimonium dat. Nam, si careat suspicione te
Abbreviated transcription (Latin):
iuire ducis pot̾atem hẽres nͥne id fac̾es
cautum est sit  Si per tuũ finidum
uiis mͥest aquam riuo ducẽ tacite hec
uira sequentur ut refic̾e mͥ rinũ lice¬
at aitadire qͣmꝑxime possim ad resi¬
limũ lapidem harenam calce iace̾ po
tes sequentur edificia queq fundo ⁊ fũ¬
fundo botriano qmͣ retinebat legẽ
ded̾at ne contͣ eñ piscacio thyranie
exħ ciatur qmͣ iuis mari qe natumoĩ¬
b patet seruitus imponi pͥuata lege¬
non pot̾ qr tm̃bona fides contͣctꝰ legẽ
seruariuenditõnis exposcit ꝑsone
possidentiũ aut in ius eoꝵ succiden¬
tiũ perstipłonis uł uenditõnis legẽ
obligatũ Siostat in tuo agro la¬
pidicinas ẽẽ munto se nec pͥuato nec
publico noĩe quisqmͣ lapides potest
ced̾e cu id faciendi uis non est
ñ talis consuetudo in illius lapidici¬
nis ꝯsistat ut si qnis uolu̾it ex hiis
ced̾e non ałr hoc faciat nisiprius soli¬
tum solatiũ ꝓ hoc dño prestet ĩtatũ
lapides cede̾d postqmͣ satisfaciat dño

Expanded text:
iure duci potestatem habes, nisi si ne id faceres cautum sit. Si prope tuum fundum ius est mihi aquam riuo ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad refilimum lapidem harenam calcem iacere ptes sequuntur. aedificia quoque fundis et funfundo Botriano, quem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynnaria exerceatur. quamuis mari, quod natura omnibus patet, seruitus imponi pnon potest, quia tamen bona fides contractus legem servari venditionis exposcit, personae possidentium aut in ius eorum succedentium per stipulationis vel venditionis legem obligantur. Si constat in tuo agro lapidicinas esse, invito te nec privato nec publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi ius non est: nisi talis consuetudo in illis lapidicinis consistat, ut si quis uoluerit ex his caedere, non aliter hoc faciat, nisi prius solitum solacium pro hoc domino praestat: ita tamen lapides caedere debet, postquam satisfaciat do
Abbreviated transcription (Latin):
auił. Qui per certũ locũ iterant
actum alicui cessiss enm płib per
euidem locũ iteruł actũ cede posse
unũ est q̃madmod̾ si quis uicino su¬
suũ quis damp̾nare ne altius edes
collat neluminib ediũ uicinarum
officiat uelud paciatur eũ tignum
in parietẽ imnutt̾e uł stillicidia ad
int̾dicto qd̃ p̾cario ht̃ agi non pot̾it
nec in mat̾ia poĩta dño seruitutis
perfecta intelłr nec utiłr nitenden¬
tes ius sibi ẽẽ inuito te edificatũ bẽc
dedificiũsoli ꝯdcõem secutũ inutilẽ

Expanded text:
rum. Qui per cert‹um› locum iter aut actum alicui cessisset, eum pluribus per eundem locum uel iter uel actum cedere posse uerum est: quemadmodum si quis uicino susuum quis damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium ui‹cin›arum officiat, uel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, uel stillicidia aduinterdicto 'quod precario habet' agi non poterit, nec maceria posita donatio seruitutis perfecta intellegitur, nec utiliter intendetur ius sibi esse inuito te aedificatum habere, cum aedificium soli condicionem secutum i
Abbreviated transcription (Latin):
atq si ꝯpostrem̃ cedat. om̃s cessissẽt
Igifarusus hic actus pendebit. doi¬
natione nouus socius cedat. Idem
uiris ẽ siuni ex dñs ceditur deinde
inꝑͣ socii aliquid hoꝵ acciderit gͦ ⁊
tale hoꝵ contig̾ite

Expanded text:
atque si, cum postremus cedat, omnes cessissent: igitur rursus hic actus pendebit, donec novus socius cedat. idem iuris est et si uni ex dominis cedatur, deinde in persona socii aliquid horum acciderit. ergo et tale eorum contige
Abbreviated transcription (Latin):
est ut płies dñi ⁊ non pit̾ cedentes
seruitutes imponant uł acquirant
ut tã ⁊̃ nouissimo actu sr̃iores con¬
firmentur perindeq sit aiq ecdem
tpr om̃s cessissent Et iosi is quipͥmꝰ
cessit uł defunctus sit uł alio gn̾e¬

Expanded text:
es domini et non pariter cedentes seruitutes imponant uel adquirant, ut tamen ex nouissimo actu etiam superiores confirmentur perindeque sit, atque si eodem tempore omnes cessissent. et ideo si is qui primus cessit uel defunctus sit u
Abbreviated transcription (Latin):
uista decã eaq exceptõ fideinssoridã¬
da cẽt ⁊ mandatori si ꝯꝓponas eũ ab¬
fuisse inqũ est auferriei actõem sic̃
pignus aut pͥusłm qui potiit p̾sẽs
id ip̃m ꝓclamare nec desid̾are decreto
p̾toris. n .n. si quis dix̾it submouẽdo
creditorẽ hedi ꝯsulit᷑ s mandatori uł
fideiussori quib mandati iuditio eã

Expanded text:
et fideiussori danda esset et mandatori. sed cum proponas eum afuisse, iniquum est auferri ei electionem sicut pignus aut priuilegium, qui potuit praesens id ipsum proclamare nec desiderare decretum praetoris. nec enim si quis dixerit summouendum creditorem, heredi consulitur, sed mandatori uel fid
Abbreviated transcription (Latin):
mandatotitii capharius pecciũam
qm̃ titiꝰ credebat stipłatꝰ eet ñ donãdi
aĩo mandati iuditio eũ ab hede titii
posse ꝯueniri ut actões suas p̾staret
Idemest ⁊ si exacta a capharmo pectĩa

Expanded text:
mandatu Titii Calpurnius pecuniam quam Titius credebat stipulatus esset non donandi animo, mandati iudicio eum ab herede Titii posse conueniri, ut actiones suas praestet: idem est et si exacta est a Calpurnio pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
tie facte sunt uxor uiro dotem ded̾it di¬
uortio fr̃o quero utrũ quinquennii
die uir uxori dotem redoet an statuto
meliorẽ conditionẽ młris fĩ possecer¬
tiorem non posse Itaq si cautũ est ut
priore temꝑe qmͣ legib constitutum
est reddatur starieo deb̾e siue longiore
uel ualere id pactũ conuentũ cuism̃e
tias data fu̾it tanto post diuortiũ red¬
datur si priore temꝑe qmͣ in reddenda
dote constituta est data sit uałe pactũ
conuentũ si longiore ñ ualere.
sit int̾ uirũ ⁊ uxorẽ conuenire ut lõ¬
giore die dos reddatur post diuortiũ
ip̃r. Aliuid est si pater pro filia
dotem promiserit ut annua binia
trina quadrima quinto anno dos
a se redoetur ⁊ conuenit ut hiisdem
dieb dos soluto m̃ino redoctur hoc

Expanded text:
tiae factae sunt uxor uiro dotem dedit: diuortio facto quaero, utrum quinquennii die uir uxori dotem redderet an statutmeliorem condicionem mulieris fieri posse, deteriorem non posse: itaque si cautum est, ut propiore tempore, quam legibus constitutum est, reddatur, stari eo debere, si ut longiore, nec ualere id pactum conuentum. cuius tias data fuerit, tanto post diuortium reddatur, si propiore, quam in reddenda dote constitutum est, data sit, ualere pactum conuentum, si longiore, non ualeresit inter uirum et uxorem conueniri, ut longiore dos reddatur, post diuortium um.Aliud est, si pater pro filia dotem promisit, ut annua bima trima quadrima quinto anno dos a se redderetur, et conuenit, ut isdem diebus dos soluto matrimonio redderetur: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
post emptd̃em ex int̾uallo aliquidexͣ
naturam ccͣctus conueniat ob lrnc
cam agi exempto ñ posse pp̃eandem
regłam ne ex pacto actio nascatur er
⁊ in om̃ĩb bone fidei iudiciis erit di¬
cendũ. s ex parte rei locum habebit
pactũ qi solent et ea pacta clue postea
int̾ponunt᷑ parere exceptões. ¶Adeo
postea facte que ex eodem cͣcͣctu ĩ sũt
ut constet inemptõem cet̾isq bõe
fidei iudiciis re nundũ secuta pos¬
se abire ab emptõe. si igitur in totũ
bit. Q̾cunq ĩ ex parte agentis pactio
locum ht̃ ut ad actionem ꝓficiat ñ¬
dum re setuta eademr̃õe Namsi pot̃
totares tolli cur ñ ⁊ reformari ut
uideatur ꝙ ñ in subtiliter dicipot.
in partem recidi pacto ab emptõe qĩ
repetita pactis emptio eͤst. ¶s cũ duo
heredes emptori extit̾int uenditor cũ
alto pactus est ut ab emptõe recedẽt᷑
aituil ualere pactõem ⁊ dissolui pro
parte emptõem qm̃ ⁊ ex alio cͥctu pa¬
ciscendo alter ex ħedib ad quirere si

Expanded text:
post emptionem ex interuallo aliquid extra naturam contractus conueniat, ob hanc causam agi ex empto non posse propter eandem regulam, ne ex pacto actio nascatur. quod et in omnibus bonae fidei ‹i›udiciis erit dicendum. sed ex parte rei locum habebit pactum, quia solent et ea pacta, quae postea interponuntur, parere exceptiones. Adeo postea factae, quae ex eodem suntut constet in emptione ceterisque bonae fidei iudiciis re nondum secuta posse abiri ab emptione. si igitur in totum t, etiam ex parte agentis pactio locum habet, ut et ad actionem proficiat nondum re secuta, eadem ratione. nam si potest tota res tolli, cur non et reformari? ut videatur. quod non insuptiliter dici potest. in parte recedi pacto ab emptione, quasi repetita partis emptione. sed cum duo heredes emptori exstiterunt, venditor cum altero pactus est, ut ab emptione anus ualere pactionem et dissolui pro parte emptionem: quoniam et ex alio contractu paciscendo alter ex heredibus adquirere si