comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra p̃dicta ac ꝓmissa diuina sapiẽt̃
sͥ miseri ꝓdere uident᷑. et salubris fidei
nutͥm̃ta uelut falsa et ridenda ꝯtẽpnt̃.
lia uident᷑ hominib et tam̃ scͥpturis
scĩs quaꝵ iã u̾itas multis mocdis asser¬
ta.ẽ continent᷑. maximũ argum̃tũ tenẽt
ueracẽ di om̃ipotentiã. quẽ certũ habẽt¬
nullomͦ in eis potuisse m̃tiri: et posse
facere qͦd impossibile. est infideli.

Expanded text:
contra praedicta ac promissa diuina sapienter contra praedicta ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnuntlia uidentur hominibus et tamen scripturis sanctis, quarum iam ueritas multis modis adserta est, continentur, maximum argumentum tenent ueracem Dei omnipotentiam, quem certum habenullo modo in eis potuisse mentiri, et posse facere quod impossibile est infideli.
Abbreviated transcription (Latin):
Q tc̃ uximꝰ latro sꝑauit i cruce. nc̃
sꝑant gentes longe lateq diffuse: et
ne in ȩa̾um moriant᷑. tpsa in qua ille
istis sacris lutis p̃muinciat᷑ nouissimũ
uudiciũ. futm esse indiciũ. nͥ qͥeisdem lit¬
teris nescio qua inc̾dibili animositate
seu cecitate ñ credit: que iã u̾itatẽ suã
orbi demonstrauere t̾rarũ. In illo itaq
iudicio uł circa illud iudiciũ res didici
conflagrationẽ euisdẽq renouationẽ.
Que omĩa quidẽ uentura cẽ. c̾dendũ. ẽ:
s quib modis et quo ordine ueniant
mag̃ t̃c̃ docebit rerũ exꝑientia. qͣm nc̃
ad ꝑfectum hominũ intelligentia ua-¬
let conseqͥ: existimo tñ eo quo a me ꝯme¬
morata s̃. ordine esse uentura. Duo nob̃
ad hoc opꝰ ꝑtinentes reliqͥ s̃ libri. ut ad¬
uiuante dño ꝓmissa cõpleamꝰ: quoꝵ e
rit unꝰ de maloꝵ supplicio. aliꝰ de felici
tate iustoꝵ: in quib maxime sic̃ ds̃ do¬
nau̾it argum̃ta refellant᷑ humana. qͦ

Expanded text:
 uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille istis sacris litteris praenuntiatur, nouissimum futurum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimconflagrationem eiusdemque renouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felictate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ego inferam manũ meã suꝑ eos. et
erunt spolia his qui seruierant eis: et
sum: qͥs hic audeat intellig̾e. nͥ xp̃m lo
fieret ait euangłista. iħe ñdum erat glo¬
rificatꝰ. cẽ suꝑ gentes sp̃c sc̃s missus. ẽ. in
apłis suis. ac sic impletũ. ẽ. qͦd in psal¬
mo legit᷑. erues me de contradictiõib
ppłi. ꝯstitues me in caput gentiũ: ut qͥ
spoliauerant israelitas qͥb q israelite
seruierant qñ s̃ gentib subditi: ñ ui¬
cissim eodem mͦ spoliarent᷑: s ipsi spo¬
lia fierent ifraelitaꝵ. Hoc enĩ apłis ꝑ¬
miserat dicens: faciã uos piscatores ho¬
minũ. & uni eoꝵ: ex hoc iã inqͥt hoĩes
eris capiens. Spolia gͦ fierent: s in bo¬
nũ tamꝗͣ erepta uasa illi forti. s fortiꝰ
alligato. Itemq ꝑ eumdẽ ꝓpħ̃am dñs
loquens. et erit inqͥt in die illa queram
auferre om̃s gentes que ueniunt contͣ
ierłm: et effundam suꝑ domũ dauid. et

Expanded text:
Ecce ego inferam manum meam super eos, et Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt spolia his qui ssum. Quis hic audeat intellegere nisi Christfieret, ait euangelista: Iesus nondum erat glorificatus etiam super gentes missus est in apostolis suis, ac sic inpletum est quod in psalmo legitur: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput gspoliaverant Israelitas, quibusque Israelitae servierant, quando sunt gentibus subditi, non vicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum. Hoc enim Apostolis pmiserat dicens: Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, homines eris capiens; spolia ergo fierent, sed in bonum, tamquam erepta uasa illi forti, sed fortius adligato. Item per eundem prophetam Dominus loquens: Et erit, inquit, in die illa quaeram auferre omnes gentes quae ueniunt contra Hierusalem, et effundam super domum Dauid et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic apparet. et tam̃ ad illud ultimũ
et ifrł. quẽ ego uoco. Ego sum pͥmꝰ et
ego in sempit̾num et manꝰ mea funda¬
uit t̾ram: et dextera mea fundauit ce¬
lum. Uocabo eos et stabunt simul:
t cong̾gabunt᷑ onĩs et audient. Qͥs
ei nuncianit hec diligens te: Feci uo¬
luntatẽ tuam suꝑ babilonem: ut au¬
ferrem sem̃ chaldeors. et locutꝰ sũ et
ego uocaui et adduxi eum. et ꝓsꝑam
feci uiam eiꝰ. Accedite ad me et audite.
Hec ñ a pͥncipio in abscondito locutꝰ
sũ. Qnͣdo fiebant ibi. eram: et nc̃ dñs
ds̃ misit me et sp̃o eiꝰ Nempe ipse. ẽ
enĩ scđm formã serui de re futura:
utens p̃teriti temꝑis uerbo: quẽ ad
modũ apud euindem ꝓpħam legit᷑.
Sic̃ oiuis ad ĩmolandũ ductꝰ ẽ. None¬
nini ait ducet᷑: s ꝓ eo qͦd fut᷑m erat.¬
ỹteriti temꝑis uerbum posuit. Est
assidue. ꝓphetia sic loquit᷑. Est aliꝰ locus
suꝑ gentes q̃ spolianerunt uos: qͥa qͥ teci¬
gerit uos quasi tangat pupillã occłi eiꝰ

Expanded text:
non sic apparet et tamen ad illud ultimum et Israel quem ego uoco. Ego sum primus et ego in sempiternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum et prosperam feci uiam eius. Accedite ad me et audite haec. Non a principio in abscondito locutus sum; quando fiebant, ibi eram. Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus eius. Nempe ipse est,enim secundum formam serui, de re futura utens praeteriti temporis uerbo, quem ad modum aput eundem prophetam legitur: Sicut ouis ad immolandum ductus est. Non enim ait: \'ducetpraeteriti temporis verbum posuit. Et assidue prophetia sic loquitur. 2. Est et alius locus super gentes, quae spoliaverunt vos; quia qui tetigerit vos, quasi qui tangit pupillam oculi ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
um¬
iudicem
uiuoꝵ
atq mor¬
tuoꝵ ad
debitos
fines ambe ꝑuenerint ciuitates. quaꝵ
.ẽ una dĩ. altera diaboli. cuiꝰ modi sup¬
pliciũ sit fut᷑um diaboli et om̃iũ ad
eũ ꝑtinentiũ: in hoc libro nob̃ qͣntum
ope diuina ualebim. diligentiꝰ dispu¬
tandũ. ẽ. Ideo aut̾ hc̃ ten̾e ordinẽ ma¬
lui. ut post ea disserã de felicitate scm̃ꝵ¬

Expanded text:
umiudicem uiuorum adque mortuorum, ad debitos fines ambae peruenerint ciuitates, quarum est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate s
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ de illoꝵ stirpe uenientes. qͥ ꝑ heliã
illo temꝑe c̾dituris̃. S sic̃ dicinꝰ ui¬
deis. uos occidistis xp̃m. qͣmiuis hoc
parentes eoꝵ fecerint: sic et isti se
dolebunt fecisse qͦdã mͦ qͦd fecerunt
illi ex quoꝵ stirpe descendunt. Qmͣ¬
uis gͦ accepto sp̃u gr̃ȩ et miscdie iã¬
parentib sius : dolebunt tñ tãqͣm ip¬
si fecerunt qͦd ab illis factũ. ẽ. Non gͥ
tes. et aspicient ad me ꝓ eo qͦd insul¬
tauert: sic int̾pretatũ. ẽ. ex hebreo.
passioni. Nam et detento et alligato
et adiudicato. et obꝓbrio ignomini¬
osȩ uestis induto. et spinis coronato.
et calamo in capite ꝑcusso. et irricĩ¬
t sixis genib ad orato. et crucẽ suã
portanti: et in ligno iã pendenti uti¬
q insultauert. ꝑinde int̾pretationẽ
ñ sequentes unã s utrãq uingentes.
cũ et insultauert et confixert̃ legi¬
niꝰ pleniꝰ ueritatẽ dĩce passionis ag¬
noscimꝰ. Cum gͦ in ꝓpheticis litis

Expanded text:
irpe uenientes, qui per Heliam illo tempore credituri sunt. Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Christum\', quamuis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. Quamuis ergo accepto spiritu gratiae et miseriparentibus suis; dolebunt tamen tanquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur tes, Et aspicient ad me, pro eo quod insultaverunt; sic interpretatum est ex Hebraeo, passioni. Nam et detento, et alligato, et adjudicato, et opprobrio ignominiosae vestis induto, et spinis coronato, et calamo in capite percusso, et irridenter fixis genibus adorato, et crucem suam portanti, et in ligno jam pendenti utique insultaverunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque jungentes, cum et insultaverunt, et confixerunt legimus, plenius veritatem Dominicae passionis agnoscimus. 4. Cum ergo in propheticis litteris
Abbreviated transcription (Latin):
atib. qm sine dolore ullo in et̾na beati¬
tudine ꝑman̾e: ac ꝑ hoc cũ illã penã
ñ deb̾e esse inc̃dibilẽ demonstrau̾o. ad¬
uiuabit me plurimũ. ut multo faciliꝰ
om̃i carens molestia ĩ mortalitas cor¬
pors in scĩs fut᷑a c̾dat᷑. Nec adiuinis
ordo iste abhorret eloquiis. uͥ aliqñ qͥd̃
bonoꝵ beatitudo priꝰ ponit᷑ ut. ẽ illud.
qͥ bona fecerunt in resurrectionẽ utȩ.
qͥ aut̃ mala egerunt in resurrectionẽ

Expanded text:
in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
ciet helias. Ne forte inquit uenian
et ꝑcutiam terram penitꝰ. Terra s
enĩ qui t̾rena sapuint: sic̃ uidei car¬
nales usq nc̃. Ex quo uicio contͣ d̃m
murm᷑a illa uenerunt qͥa mali ei pla¬
cent: et uanꝰ ẽ qui seruit deo. Multa¬

Expanded text:
ciet Helias. ne forte, inquit, ueniam et percutiam terram penitus. terra sunt enim qui terrena sapiunt, sicut Iudaei carnales usque nunc; ex quo uitio contra deum murmura illa uenerunt: quia mali ei placent, et: uanus est qui serui t deo.
Abbreviated transcription (Latin):
eum aspexerint in sua maiestate ueni¬
entẽ: eũq esse cognouint. quẽ priꝰ hu¬
nulem in suis parentib illuser̃t: qͣmus
et ipsi parentes eoꝵ tãte illiꝰ impieta¬
tis auctores resurgentes uidebt̃ eũ. s
puniendi iã ñ adhuc corrigendi. Non
itaq hoc loco ipsi intelligendi s̃ uͥ dic¬
tũ. ẽ et effundam suꝑ domũ dd̃ et suꝑ

Expanded text:
eum adspexerint in sua majestate venientem, eumque esse cognoverint, quem prius humilem in suis parentibus illuserunt: quamvis et ipsi parentes eorum tantae illius impietatis auctores resurgentes videbunt eum, sed puniendi jam, non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intelligendi sunt, ubi dictum est, Et effundam super domum David et super
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpꝰ intelligi in eo qͦd dictũ ẽ. sic̃ dieb
pͥstiis et sic̃ annis pͥorib istam p̃tereo
questionẽ. ne cogar qͦd ꝓlixum. ẽ cũcta
discutere. ut aliqͥd hoꝵ ueritas mani¬
festa ꝯfirmẽt. Uideo qͥppe alt̾um sen¬
sum. ne dies pͥstinos et annos pͥores car¬
naliũ sacͥficioꝵ nobis ꝓ magno mun̾e
ꝑ ꝓpħam ꝓmissos suisse c̾damꝰ hostie nã¬
q ille ueteris legis in quibq peccorib
ĩmacłate. ac sine ullo ꝓrsus uicio iube¬
bant᷑ offerri: et significabant hoĩes scõs
modi mundatione s̃ digni. in om̃ib scĩs
nullũ inueniet᷑ om̃ino peccm: atq ita
se ipsos offerrent in usticia ut tales
hostie om̃im ĩmacłate ac sine ullo ui¬
cio sint futurȩ Erunt ꝓfecto sic̃ di¬
umbra huiꝰ rei futurȩ mundissimȩ
offerebant᷑ hostiȩ. Hec erit nãq mũ¬
dicia tc̃ in inmortali carne ac m̃te
scõꝵs: que figͣabat᷑ in illaꝵ corꝑib ho¬

Expanded text:
tempus intelligi in eo quod dictum est, Sicut diebus tempus intelligi in eo quod dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar quod prolixum est cuncta discutere, ut aliquid horum veritas manifestata confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobis pro magno mune promissos fuisse credamus. Hostiae namque illae veteris Legis in quibusque pecoribus immaculatae ac sine ullo prorsus vitio jubebantur offerri, et significabant homines sanctos, modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut prumbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortali carne ac mente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
Escce manifestatũ ẽ. qͦd absconditũ que¬
rebamꝰ hoc eium. ẽ nouissimũ iudici¬
ũ qͦd ponet in t̾ra cũ uenerit ipse de
celo. de qͦ iã uidemꝰ impletũ qͦd hic ul¬
timũ positũ. ẽ: et in nomine eiꝰ gentes
sꝑabunt. ꝑ hoc certe qͦd negari ñ pot̃:
cẽ ilud c̃dat᷑ qͦd impudent̃ negat᷑. Qͥs
enĩ sꝑaret qͦd &̃ hi qui nolunt adhuc
c̃dere in xꝑ̃m. iã nob̃cum uident:
& qm̃ negare ñ possunt. dentib sius
frendent et tabescent. Qͥs inqͣm sꝑa¬
ret gentes in xp̃i nomine sꝑaturas.
q̃n tenebat᷑. ligabat᷑ cedebat᷑. illudeba¬
tͣ crucifigebat᷑. qñ et ipsi discipłi spẽ

Expanded text:
nifestatum est quod absconditum quaerebamus. Hoc enim est novissimum judicium, quod ponet in terra, cum venerit ipse de coelo. De quo jam videmus impletum, quod hic ultimum positum est: Et in nomine ejus gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest, etiam illud credatur quod impudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi qui nolunt adhuc credere in Christum, jam nobiscum vident, et quoniam negare non possunt, dentibus suis frendent, et tabescunt? Quis, inquam, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur, ligabatur, caedebatur, illudebatur, crucifigebatur; quando et ipsi di
Abbreviated transcription (Latin):
ces mali. hoc inquit labor ẽ. ante me
donec intrẽ in scũariũ di: et intelligã
in nouissimã. Iudicio qͥppe nouissimo¬
ñ sic erit: s maꝑta unquoꝵs miseria.
et aꝑta felicitate uistoꝵ longe qm nc̃ ẽ.
aliud apparebit. Cũ autt̃ ammoniuss
bat eos młto ad huo tẽꝑe ñ cam sp̃alit᷑
sic̃ oportuerat accepturos: continno
subiecit. Aecce ego mittã uob heliam
thesbiten ante qm uemiat dies añ ma¬
gnꝰ et illustris. qui conuertat cor patͥs
ad filuum. et cor homiuis ad ꝓximũ suũ.
ne forte ueniens ꝑcutiã t̾ram penitꝰ.
ꝑhũc heliam magnũ mirabilẽq ꝓpħam
exposita sͥ lege ultimo tẽꝑe ante iudi
sermonib et cordib fideliũ. Ipse qͥppe
ante aduentũ udicis saluatoris ñ in¬
merito sꝑat᷑ esse uentus: qͥa cẽ nc̃ uni̾e¬

Expanded text:
ces mali: Hoc, inquit, labor est ante me, ces mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in nouissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; sed in aperta iniquorum miseria et aperta felicitate iustorum longe quam nunc est aliud apparebit. CAPUT XXVIIII. bat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos — continuo subiecit: et ecce ego mittam uobis Helian Tesbiten, antequam ueniat dies domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo temporum ante iusermonibus cordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito speratur esse uenturus, quia etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
quodã mͦ ꝓpħa compulsꝰ. ẽ. nouissimũ
p̃nnciare iudiciũ uͥ mali nec saltim
falso sint beati: s aꝑtissime miserrimi
appareant. et boni nulla temꝑali saltĩ
miseria laborent: s clara ac sempitna
beatitudine ꝑfruant᷑. Dixerat qͥppe
istoꝵ talia quedã nerba cẽ suꝑiꝰ: dicen¬
tiũ. Om̃is qui fac̃ malũ bonꝰ. ẽ. in cons¬
pectu dñi: et tales ei placent. Ad hec
inquã contra dm̃ mͦinira ꝑuener̃t:
legem moysi accipiendo carnalit᷑. Un¬
de et ille: in psalmo septuagesimo scd̃o
pene ꝯmotos dic̃ fuisse pedes suos et
esfusos gressus utiq in lapsum qͥa ze¬
lauit in peccatorib pacem peccators
intuens: ita ut int̾ cet̾a dic̾et qͦmͦ sci¬
uit ds̃ et si est scientia in altissimo: di¬
ceret &̃. ñ qͥd uane iustificaui cor meũ:
et laui int̾ inuocentes manꝰ meas:Ut
autẽ soluet hanc difficillimã q̃stionẽ
qͣ fit c̃ uident᷑ boni esse miseri. et feli¬

Expanded text:
quodam modo propheta conpulsus est nouissimum quodam modo propheta conpulsus est nouissimum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotos dicit fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modo sciuit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uidentur boni esse miseri et feli
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃c. Hec distantia p̃mioꝵ atq pe¬
narũ iustos dirimens ab uustis. que
sub isto sole in huiꝰ uitȩ uanitate ñ
cernit᷑: qñ sub illo sole iusticie in illiꝰ
uite manifestatione clarebit. tẽ ꝓ¬
fecto erit iudiciũ quale ñqͣm fuit.
legis moysi serui mei. quã manda
ui ei in choreb. ad om̃em ifrł p̃cepta
et iudicia oportune ꝯmemorat pꝰ de¬
claratũ futurũ tam magnũ int ob¬
seruatores legis cõtemptoresq discͥm̃:
simul cẽ ut discant legem spiritalit̃
intellige et inueniant in ea xꝑ̃m: ꝑ
quẽ uidicem facienda. ẽ. int̾ bonos &e
malos ipsa discretio. Non enĩ frustͣ
idem dñs ait uideis. si cretdetis moy¬
si ẽderetis et mͥ: de me enĩ ille scͥp¬
sit. Carnalit qppe accipiendo legem.
et eiꝰ ꝓmissa trena: rerũ celestiũ figas
esse nescientes. in illa m᷑mura corruert̃.
ante faciem dñi om̃potentis: Qnc̃ nos
beatos dicimꝰ alienos: et edificant᷑ om̃s
qͥ faciunt iniquitatem. Qͥb eoꝵ u̾bis

Expanded text:
otens. Haec distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit. lege Moysi sui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scsit.et ejus promissa terrena rerum coelestium figuras esse nescientes, in illa murmura corruerunt, ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem . Quibus eorum verbis
Abbreviated transcription (Latin):
gentes inimicas scẽ ciuitatis ierłm. que
uenuint contra eã. id. ẽ contrarie s̃ ei:
uł sic̃ alii s̃ int̾p̃tati. ueniunt suꝑ eam
id. ẽ. ut eam sͥ subiciant: aut esfunde. su¬
ꝑ domũ dauid et suꝑ habitatores eiusd̃

Expanded text:
nimicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super domum Dauid et super habitatores eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
de et ierłm sic̃ dieb pͥstinis. et sic̃ annis
porib et accedam ad uos in iudicio. et
ero testis uelox suꝑ maleficos. et suꝑ ad¬
ulteros. et suꝑ eos qͥ uirant in noĩe meo
m̃dacit᷑. et qui fraudant m̾cedem mer¬
cennarii. et oppͥmunt ꝑ potentiã ui¬
duas. et ꝑcutiunt pupillos. et ꝑuertũt
iudicium aduene. et qͥ ñ timent me
euidentiꝰ apparere: in illo indicio qͣsoã
quoꝵ dam purgatorias penas fut᷑as.
Ubi enĩ dicit᷑ qͥs sustinebit diem intro¬
itus eiꝰ aut qͥs ferre pot̾it ut aspiciat

Expanded text:
is, et sicut annis prioribus. Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox super maleficos, et super adulteros, et super eos qui jurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercenario, et opprimunt per potentiam viduas, et percutiunt pupillos, et pervertunt judicium advenae et qui non timent me,evidentius apparere in illo judicio quasdam quorumdam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur, Quis sustinebit diem introitus
Abbreviated transcription (Latin):
dieb pͥstinis et sic̃ annis pͥorib fortassis
enĩ tempꝰ illud ꝯmemorat. qͦ pͥmi hoĩes
in paradiso fuer̃t. Tunc enĩ puri atq i¬
tegri ab om̃i sorde ac labe peccati. se ip¬
sos deo mundissimas hostias offerebãt.
cet̾um ex qͦ ꝯmisse p̃uaricationis causa
inde dimissi s̃. atq humana in eis nat᷑a
dãpnata. ẽ.: excepto uno metdiatore. et pꝰ
lauachrũ regenerationis qͥb q adhuc
paruulis nemo mundꝰ a sorde sic̃ scͥptũ ẽ.
nec infans cuiꝰ. ẽ. uniꝰ diei uita suꝑ tram.
Qs si respondet᷑ &ẽ eos merito dici posse
offerre hostias ui iusticia qͥ offerunt ĩ
fide. iustꝰ enĩ ex fide uiuit. qͣmuis se ip¬
sum seducat si dixerit se ĩ hab̃e pecc̃m.
et ideo ñ dicat qͥa ex fide uiuit: ñqͥd di¬
cturꝰ ẽ. qͥspiam hoc fidei tẽpꝰ illi fini. eẽ.
coeqͣndũ. qñ igne uidicii nouissimi mũ¬
dabunt᷑ qͥ offerant hostias in iusticia:
Ac ꝑ hoc qm̃ pꝰ talem mundationẽ nullũ

Expanded text:
sis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri adque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, qui offerant hostias in iustic quoniam post talem mundationem nullum
Abbreviated transcription (Latin):
cultꝰ ab inustis iudicandꝰ iniuste. Ip¬
se inqͣm manifestꝰ ueniet et ñ filebit:
id ẽ. in uoce uidicis euidens apparebit:
qͥ priꝰ cũ ueniss occultꝰ aute iudicem
siluit. qñ sic̃ oius ad ĩmolandũ ductꝰ. ẽ
et sic̃ agnꝰ coram tondente fuit sine
noce: quẽadmodũ de illo ꝑ ysaiam
leginꝰ ꝓpħatum. et in euangłio uide¬
mꝰ ipletũ. De igne uͦ et tempestate
c̃ in ysaie ꝓphetia. tale aliqͥd tractem¬

Expanded text:
cultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipcultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, manifestus ueniet et non silebit, id est, in uoce iudicis euidens apparebit, qui prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum de illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio uidemus inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tract
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ in apłica illa epła a totoparᷤᷤ
accipit᷑. qͦd diluuio ꝑisse dictus. ẽ. mũd:
ꝗͣmus sola eiꝰ cũ sius celis parsima ꝑie¬
ꝯcedant ꝯfiagratiomi nouisstine qͣitũ
dicimꝰ ualnisse diluiuũ qͥ millis aqͥs
millis flãmis totũ genꝰ humanũ ꝑi¬
re posse contendunt. restat ut dicañ
qͦd ꝓptea dii eoꝵ hebreã sapientiam
laudauerunt: qͥa istũ psalmũ ñ lege¬
rant. In psalmo cẽ quadragesino no¬
no. de iudicio di nouissimo intelligit᷑
dictũ: ds manifeste ueniet. ds̃ nr̃ et
ñ silebit. Ignis in ꝯspectu eiꝰ ardebit:
et in circuitu eiꝰ tempestas ualida.
Aduocabit cȩlum sursum: et t̾ram dis¬
cernere pͦpłm sĩ. Congͥgate illi scõs
eiꝰ. qui disponunt testam̃tũ eiꝰ suꝑ sa¬
cͥficiã. Hoc nos de dño iħu xp̃o intel¬
liginiꝰ. quẽ sꝑamꝰ de celo esse uentum
ad uiuos et mortuos iudicandos. Ma¬
nifestꝰ enĩ ueniet nnt̾ uistos et inuistos
iudicaturus inste: qui priusuenit oc¬

Expanded text:
ica illa Epistola a toto pars accipitur, quod diluvio perisse dictus est mundus, quamvis sola ejus cum suis coelis pars ima perieconcedant conflagrationi novissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In psalmo etiam quadragensimo nono de iudicio Dei nouissimo intellegitur dictum: Deus manifestus ueniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu eius ardebit, et in circuitu eius tempestas ualida. Aduocabit caelum sursum et terram discernere populum suum. Congregate illi iustos eius, qui disponunt testamento eius super sacrificia. Hoc nos de Domino Iesu Christo intellegimus, quem speramus de caelo esse uenturum ad uiuos et mortuos iudicandos. Manifestus enim ueniet inter iustos et iniustos iudicaturus iuste, qui prius uenit oc
Abbreviated transcription (Latin):
qͣͥ ego facio in adquisitionẽ. et eligam
eos sic̃ eligit homo filium suũ qͥ seruit¬
ei. et conuertar et uidebitis qͥd sit in¬
t̾ iustũ et iniquũ. et int̾ seruientem
deo et eũ qui ñ seruit ei : qͥa ecce dies
uenit ardens sic̃ clibanꝰ et comburet
eos. et erunt sic̃ alienigene et unu̾¬
si qͥ faciunt iniquitatẽ stipula. et suc¬
et oriet᷑ uob̃ qui tunetis nom̃ meũ sol
uisticiȩ. et sanitas in pẽnis eiꝰ: et egre¬
diemini et salietis sic̃ uituli de um

Expanded text:
qua ego facio, in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum qei; et conuertar et uidebitis quid sit inter iustum et iniquum, et inter seruientem Deo et eum qui non seruit ei. Quia ecce dies uenit ardens sicut clibanus et conburet eos, et erunt omnes alienigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipula, et sucEt orietur uobis, qui timetis nomen meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius, et egrediemi
Abbreviated transcription (Latin):
manducare. et cet̾a que ibi ꝓferiuit᷑ de
bonoꝵ oꝑib bonis: et eoꝵ p̃miis sempi¬
t̾nis ꝑ ultimã sententiã uidicandis ꝓpħa
malachiel siue malachi. qͥ et angłc dictꝰ
.ẽ. qͥ cẽ esdras sacerdos cuiꝰ alia in cano¬
nem scͥpta recepta s̃ ab aliquib c̾dit᷑. nã
de illo hanc eẽ. hebreoꝵ opinionẽ dic̃
iheronimꝰ: iudiciũ nouissimũ ꝓpħat di¬

Expanded text:
manducare. et cetera quae ibi proferuntur de manducare. et cetera quae ibi proferuntur de bonorum operibus bonis et eorum praemiis sempiternis per ultimam sententiam iudicantis. CAMalachiel siue Malachi, qui et angelus dictus est, qui etiam Esdras sacerdos, cuius alia in canonem scripta recepta sunt, ab aliquibus creditur nam de illo hanc esse Hebraeorum opinionem dicit Hieronymus, iudicium nouissimum prophetat di
Abbreviated transcription (Latin):
porã. Disceruere porro p̾płm suũ qͥd. ẽ.
nͥ ꝑ nidicitĩ seꝑare bonos a malis: tãꝗͣ
oues ab edis. emde ꝯuersio sermo¬
nis ad angłos facta. ẽ: congregate. illi
iustos eiꝰ. ꝓfecto enĩ ꝑ angłicũ ministe¬
riũ res tanta ꝑagenda. ẽ. Si aut̃ que¬
rimꝰ qͦs uistos ei congregat᷑i s̃ angłi.
qͥ disponunt inqͥt testam̃tũ eiꝰ suꝑ sac¬
ficiã. Hec om̃is uita iustoꝵs dispon̾e tes¬
tam̃tũ di debet suꝑ sacrificia. Aut enĩ
miscdiam uolo q̃ sacficiũ: aut si suꝑ
oꝑis decimo me disseruisse reminiscor
in quib oꝑib disponunt iusti testam̃tũ
dĩ. Quappt̃ ꝓmissiones quȩ nouo eiꝰ tes¬
tam̃to ꝯtinent᷑: hec faciunt. Qude con¬
gͥgatis sͥ ustis suis. et ad suã dexteram
ꝯstitutis: nouissimo utiq udicio dictus
est xꝑ̃c. Yenite benecdicti patris mei pos¬
sidete paratum uob̃ regnũ. a constituti¬
one mundi. Esurii enĩ et dedistis mͥ

Expanded text:
pora. Discernere porro populum suum, quid est pora. Discernere porro populum suum, quid est nisi per iudicium separare bonos a malis, tamquam oues ab haedis? Deinde conuersio sermonis ad angelos facta est: Congregate illi iustos eius; profecto enim per angelicum ministerium res tanta peragenda est. Si autem quaerimus, quos iustos ei congregaturi sunt angeli: Qui disponunt, inquit, testamentum eius super sacrificia. Haec est omnis uita iustorum: disponere testamentum Dei super sacrificia. Aut enim Misericordiam uolo quam sacrificium; aut si super operis decimo me disseruisse reminiscor; in quibus operibus disponunt iusti testamentum Dei, quia propter promissiones, quae nouo eius testamento continentur, haec faciunt. Unde congregatis sibi iustis suis et ad suam dexteram constitutis nouissimo utique iudicio dicturus est Christus: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi. Esuriui enim, et dedistis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam scd̃m litt̃ȩ suꝑficiem qͣm aduo
cat᷑ celum sursũ: quasi possit esse nͥ sur¬
sũ: Qͦ autẽ aduinctũ. ẽ. et tram discer¬
nere p̾płm suũ. si tantũmͦ subaudiat᷑
aduocabit. id. ẽ. aduocabit et t̾ram nec
subaudit᷑ sursũ: hunc indet᷑ hab̃e sen¬
gat᷑ in eis qͥ c̃ illo iudicaturi s̃. et t̾ra
in eis qui indicandi s̃. ut aduocabit ce¬
lũ sursũ ñ hic intelligamꝰ rapiet in ae¬
ra. s in indiciarias eriget sedes. Potest
et illud intelligi aduocabit celum sursũ.
aduocabit angłos in suꝑuis et excelsis lo¬
cis. c̃ quib descendat ad faciendũ udi¬
ciũ: aduocabit et t̾ram id. ẽ. homines
in t̾ra utiq iudicandos. Si autẽ utrũq
subaudiendũ ẽ. c̃dicit᷑ et tram. id. ẽ. et
a duocabit et sursũ ut iste sit sens ᷤ ad uo¬
cabit celũ sursum. et t̾r̾am aduocabit
sur sũ. nicħ meliꝰ intelligi existimo. qͣm
om̃s qui rapient᷑ in obuiam xͦ mnaera:
s celum dictũ ꝓpt̾ animas. trã ꝓpt̾ cor¬

Expanded text:
Nam secundum litterae superficiem, quo modo uocatur caelum sursum, quasi possit esse nisi sursum? Quod autem adiunctum est: Et terram discernere populum suum, si tantummodo subaudiatur aduodetur habere sengatur in eis, qui cum illo iudicaturi sunt, et terra in eis, qui iudicandi sunt; ut aduocabit caelum sursum non hic intellegamus \'rapiet in aera\', sed \'in iudiciarias eriget sedes\'. Potest et illud intellegi aduocabit caelum sursum \'aduocabit angelos in supernis et excelsis locis, cum quibus descendat ad faciendum iudicium\'; aduocabit et terram, id est homines in terra utique iudicandos. Si autem utrumque subaudiendum est, cum dicitur et terram, id est et aduocabit. et sursum, ut iste sit sensus: Aduocabit caelum sursum, et terram aduocabit sursum: nihil melius intellegi existimo quam omnes qui rapientur in obuiam Christo in aera, sed caelum dictum propter animas, terram propter cor
Abbreviated transcription (Latin):
deo: tales offerunt qͣm se ipsos. Uerũ
ista questio de purgatoriis penis ut di¬
ligentiꝰ ꝑtractet᷑. in tempꝰ aluid disferẽ¬
da.ẽ. Filios autẽ leui et iude et ierłm.
ipsam dĩ eccł̃iam debemꝰ acciꝑe. ñ ex

Expanded text:
Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecc
Abbreviated transcription (Latin):
filios leui. et fundet eos sic̃ aurũ et¬
sic̃ argentũ qͥd aliud intelligendũ. ẽ
Dic̃ tale aliqͥd et ysaias. Lauabit dĩs
sordes filioꝵ et filiarũ sion: et sangui¬
nẽ emundabit de medio eors sp̃u u
dicii et sp̃u ꝯbustionis Nisi forte sic
eos dicendũ. ẽ emundari a sordib et
eliquari qͦdam mͦ c̃ ab eis mali ꝑ pe¬
nale iudiciũ separant᷑. ut illoꝵ sepa¬
ratio atq dampnatio purgatio sit is¬
toꝵs: qͥa sine taliũ de cetero ꝑmixtio¬
ne uicturi s̃. S cũ dic̃ et emũdabit
filios leui et fundet eos sic̃ aurũ et
argentũ. et erũt dño offerentes hos¬
tias in iusticia. et placebit dũo sacͥ¬
siciũ uide et ierłm: utiq ostendit eos
ipsos qͥ emundabunt᷑ deinceps in sa¬
cͥficiis iusticie dño esse placitos: ac ꝑ
hoc ipsi a sua iniusticia mundabut᷑
in qua dño displicebant: hostiȩ porrs
in plena ꝑfectaq iusticia. cũ munda¬
ti fuerint ipsi erunt. Qͥd enĩ acceptiꝰ

Expanded text:
os Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hostias in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis iustitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua iniustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque iustitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius
Abbreviated transcription (Latin):
tias offerebant. qñ ꝓ peccatis p̃cipue
ac pͥmiciis offerebant. usq ad eo ut sa¬
cerdos ipse quẽ debemꝰ utiq c̾dere
ceteris fiusse iustiorem. scd̃m d̃i man¬
datũ soleret ꝓ sins pͥmũ offerre pecca¬
tis demde ꝓpopło. Qua ꝓpt̾ expon̾e nos

Expanded text:
tias offerebant, quando pro peccatis praecipue tias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique credere ceteris fuisse iustiorem, secundum Dei mandatum soleret pro suis primum offerre peccatis. deinde pro populi. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
gregatã: nec talem quał nc̃. ẽ. uͥ sidi¬
rerimꝰ qͥa pecc̃m ñ habemꝰ nos ipsos
seducimꝰ et ueritas in nob̃ ñ. ẽ s qͣlis
tc̃ erit uelut area ꝑ uentilationẽ ita ꝑ
iudiciũ purgata nouissimũ. Eis qͦ
igne mundatis. qͥb talis mundatione¬
cessaria. ẽ: ita ut nulłꝰ om̃ino sit qͥ offe¬
rat sacͥficium ꝓ peccatis siuis. Om̃s
enĩ qͥ sic. offerunt ꝓfecto in peccatis
s̃ ꝓ quib dunittendis offerunt: ut c̃
obculerint acceptũq deo fuerit. tc̃ di¬
tatẽ suã tc̃ in ista consuetudine ñ fu¬
turã: dix filios leui oblatos hostias in
iusticia. Non gͦ in peccato: ac ꝑ hoc ñ
ꝓ peccato. Vnde intelligi potest in eo
qͦd secutꝰ aduinx̃ atq ait. et placebit
dño sacrificiũ udȩ et ierłm. sic̃ dieb
pͥstinis. et sic̃ annis pͥorib frustra sͥ
uideos scđm legem uet̾is testam̃ti sacͥ¬
ficioꝵ suoꝵ p̃t̾ita temꝑa polliceri.
Non enĩ tc̃ iniusticia s in peccatis hos¬

Expanded text:
nc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc diitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos s. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hos
Abbreviated transcription (Latin):
lut granioris auctoritatis oracło in xp̃i¬
nors credulitatem cansat᷑: cur ñ similit̃
sapientiã tãqͣm stulticiam culpat hebre¬
oꝵ. in quoꝵ libris piissimis inuenit᷑:
Porro si in illa sapientia que porphirio
tã multũ placet. ut eam deoꝵs qͦ suoꝵ
uocib p̃dicet. legitur celos. eẽ. ꝑituros:
cur usq ad eo uana. ẽ. ista fallacia. ut
in fide xp̃ianoꝵ uł int̃ ceta uł p̃ cetis
hoc decestent᷑. qͦd in ea ꝑiturus cditur
mundꝰ qͦ utiq nͥ ꝑeunte celi ꝑire ñ¬
possunt : & in litt̾is quidẽ sacris que
ꝓprie nr̃e st̃. ñ hebreis nobisq ꝯmunes
id. ẽ. in ȩuangłicis et apłicis libris le¬
git᷑: preterit sigura huiꝰ mundi. Le¬
git᷑ mmundus transit: legit᷑ celum et t̾¬
ra tͣnsibũt. S putro qͦd precerit tnͣsit:
tnsibunt aliqͣnto initiꝰ dictas̃. qͣm ꝑi¬
datꝰ qui tc̃ erat perisse dicit᷑ mundꝰ: sa¬
tis clarũ. ẽ. et que pars mundi a toto

Expanded text:
lut grauioris auctoritatis oraculo in Chrilut grauioris auctoritatis oraculo in Chrinorum credulitate culpatur: quur non similiter sapientiam tamquam stultitiam culpat Hebraeorum, in quorum libris piissimis inuenitur? Porro si in illa sapientia, quae Porphyrio tam multum placet, ut eam deorum quoque suorum uocibus praedicet, legitur caelos esse perituros: quur usque adeo uana est ista fallacia, ut in fide Christianorum uel inter cetera uel prae ceteris hoc detestentur, quod in ea periturus creditur mundus, quo utique n Litteris quidem sacris, quae proprie nostrae sunt, non Hebraeis nobisque communes, id est, in evangelicis et apostolicis libris legitur, Praeterit figura hujus mundi : legitur, Mundus transit : legitur, Caelum et terra transibunt, . Sed puto quod praeterit, transit, transibunt, aliquando mitius dicta sunt, quam peridatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ in psalmis: s eoꝵ plura tnͣse¬
uuter et strictim: hoc tam̃ qͦd de fine
huiꝰ scli aꝑtissime ibi dictum. ẽ. neqͣꝗͣm
silentio p̃teribo. In pͥncipio tram
tu fundasti dñe: et oꝑa manuũ tuarũ s̃
celi. Ipsi ꝑibunt. tu autẽ ꝑmanes: et
om̃s sic̃ uestim̃tũ ueterascent. Et sic̃¬
oꝑtorium mutabis eos et mutabunt᷑:
tu autẽ idem ipse es. et anni tui ñ defi¬
cient. Qͥd. ẽ qͦd porphiriꝰ cũ pietatem
laudet hebreoꝵ. qua magnꝰ et uerus
anos ob hoc arguit maximȩ stulticiȩ
cẽ ex oracłis deoꝵs suoꝵs. qͦd istum mũdũ
dicunt esse ꝑiturum : Ecce in litt̾is pie¬
tatis hebreoꝵ dicit᷑ deo. quẽ confitente
tanto philosopho &ẽ ipsa numina ꝑhor¬
rescunt: oꝑa manuarũ tuaꝵ s̃ celi. ipsi
peribunt᷑. Nũqͥd qͣndo celi peribunt mũ¬
dus cuiꝰ idemi celi suꝑior pars. ẽ. et tuti¬
or non ꝑibit: Si hec sententia ioui dis¬
plicet. cuiꝰ ut scribit iste philosophꝰ ue¬

Expanded text:
dicuntur in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen quod de fine huius saeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes; et omnes sicut uestimentum uetertabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Quid est quod Porphyrius, cum pietatem laudet Hebraeorum, qua magnus et uerus anos ob hoc arguit maximae stultitiae etiam ex oraculis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse periturum? Ecce in litteris pietatis Hebraeorum dicitur Deo. quem confitente tanto philosopho etiam ipsa numina perhorrescunt: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. Numquid quando caeli peribunt, mundus, cuius idem caeli superior pars est et tutior, non peribit? Si haec sententia Ioui displicet, cuius, ut scribit iste philosophus, ue
Abbreviated transcription (Latin):
et tra et que in ipsa s̃ oꝑa exurent᷑: ac
deide subiet̃ his om̃ib ꝑeuntib qͣles
oportet uos esse. Possunt illi celi intelli¬
gi ꝑituri qͦs dix it repositos igni reser¬
uandos. et ea elem̃ta accipi arsura que
in hac ima mundi parte subsistunt ꝓcel¬
losa et turbulentã. In qua eosdem celos
dixit esse repositos. saluis illis suꝑiorib
et in sua integͥtate manentib in quoꝵ
firmam̃to s̃ sidera ꝯstitutã. Nam et illud
qͦd scͥptum. ẽ stellas de celo esse casuras.
p̃ter qͦd potest multo ꝓbabiliꝰ et alit̃ in¬
telligi magis ostendit mansuros esse illos
celos. si tam̃ stelle uide casure s̃. c̃ uł tro¬
pica sit locutio qͦd. ẽ c̾dibiliꝰ uł in isto u¬
no celo futurũ sit: utiq mirabiliꝰ qͣm nc̃
fit. Unde et illa stella uirgiliana facem
ducens multa c̃ luce cucurrit: et in eã
se ꝯdidit siluam. Hoc autẽ qͦd de psalmo
ꝯmemoraui: nullũ celoꝵ uidet᷑ relinqͥre
qͦd ꝑiturum esse ñ dixerit. U̾bi et̃dicit᷑

Expanded text:
ac deinde subiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit repositos igni reseruandos, et ea elementa accipi arsura. quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis superioribus et in sua integritate manentibus, in quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest multo probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tropica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit. Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uehem̃t̃ qͥd habuiss curationis: cupi¬
ens qͣntũ intelligi dat᷑ nosse medicam̃¬
tũ. quo ypocratis diffinitio uinceret᷑.
Cũq ab ea qͥd factum esset audiss uoce
uelut contẽpnentis. et uultu ita ut illa
metueret ne aliqͥd ꝯtumeliosũ uerbũ
ꝓferret in xp̃m: religiosa urbanitate
respondisse fertur. Putabam inqͥt ma¬
gnũ aliqͥd te mͥ fusse dicturam. Atq
illa iã exhorresrente mox addidit. Qͥd
gͣnde fecit xp̃c sanare canchrũ qͥ qͣtri¬
duanũ mortuũ suscitauit: Hoc gͦ cũ
audissem et uehem̃ter stomacharer in
illa cuntate. atq in illa ꝑsona ñ utiq
obscura factum tam ingens nuracłm
sic latere: huc cẽ et am̃onendã et pe¬
ne obuirgandã putaui. Que cũ mͥ res¬
pondiss ñ se inde tacuisse. quesimi ab
eis qͣs forte t̃c mnatronas amicissunas
secũ habebat: utrũ hoc antea scissẽt.
qͦ tͥ tanta familiaritate uingunt᷑

Expanded text:
uehementer quid adhibuisset curationis, cupiuehementer quid adhibuisset curationis, cupiens, quantum intellegi datur. nosse medicamentum, quo Hippocratis definitio uinceretur. Cumque ab ea quid factum esset audisset, uoce uelut contemnentis et uultu, ita ut illa metueret, ne aliquod contumeliosum uerbum proferret in Christum, religiosa urbanitate respondisse fertur: Tutabam, inquit, magnum aliquid te mihi fuisse dicturam.\' Adque illa iam exhorrescente, mox addidit: Quid grande fecit Christus sanare cancrum, qui quadriduanum mortuum suscitauit?\' Hoc ego cum audissem et uehementer stomacharer in illa ciuitate adque in illa persona non utique obscura factum tam ingens miraculum sic latere, hinc eam et admonendam et paene obiurgandam putaui. Quae cum mihi respondisset non se inde tacuisse, quaesiui ab eis, quas forte tunc matronas amicissimas secum habebat, utrum hoc antea scissent. quae tibi tanta familiaritate iungunt
Abbreviated transcription (Latin):
N eadem carchagine m̃ocentia religio¬
sissima femina. de pͥmariis ipsiꝰ cuuitatis.
in mamilla cancrũ habebat: rem sic̃ me¬
dici dicunt nullis medicam̃tis sanabilẽ.
Aut gͦ p̃cidi solet et a corꝑe seꝑari mẽ¬
brũ nͥ nascit᷑. aut ut aliqͣnto diutiꝰ uuae.
tam̃ inde mortem qͣmlibet tardiᷤ asfutu¬
rã scdm ypocratis ut ferunt sententiã:
om̃is omittenda curatio. Hoc illa aꝑito
medico et sue domui familiarissimo ac¬
ceꝑat: et ad solum dm̃ se orando conu̾¬
terat. Ammonet᷑ in sompnis ꝓpinqͣnte
pascha. ut in parte feminaꝵ obseruan¬
tium baptisteriũ quec̃q illa baptirata
pͥmitꝰ occurriss: signaret ei locum sig¬
no xp̃i. fecit: ꝯfestim sanitas ꝯsetuta.ẽ.
Medicꝰ sane qui ei dixerat ut nichil cu¬
rationis ad hib̃et. si paulo duitiꝰ uellet ui¬
u̾e: cũ inspexiss eam postea. et sanissi¬
mã ꝯꝑiss quã priꝰ hab̾e illud malũ tali
inspectione cognouat: quesiuit ab ea

Expanded text:
In eadem Carthagine Innocentia, religioIn eadem Carthagine Innocentia, religiosissima femina, de primariis ipsius ciuitatis, in mamilla cancrum habebat, rem. sicut medici dicunt, nullis medicamentis sanabilem. Aut ergo praecidi solet et a corpore separari membrum ubi nascitur, aut, ut aliquanto diutius homo uiuat, tamen inde morte quamlibet tardius adfutura, secundum Hippocratis ut ferunt sententiam omnis est omittenda curatio. Hoc illa a perito medico et suae domui familiarissimo acceperat et ad solum Deum se orando conuerterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum obseruanti ad baptisterium, quaecumque illi baptizata primitus occurrisset. -signaret ei locum signo Christi. Fecit, confestim sanitas consecuta est. Medicus sane, qui ei dixerat ut nihil curationis adhiberet. si paulo diutius uellet uiuere, cum inspexisset eam postea et sanissimam conperisset, quam prius habere illud malum tali inspectione cognouerat, quaesiuit ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
.ximiꝰ. et accepta ab ep̃o bndictione dis¬
cessimꝰ : rogante illo mane ab essent. illis
ut equo anuno ess hortantib Iiluxit di¬
es qͥ metuebat᷑. Ad erant serui di sicut
se adfutos esse ꝓmiserant. Ingressi s̃ me¬
dici. parant᷑ omĩa que illa hora posce¬
bat. Trem̃da illa ferram̃ta ꝓferuutur
attonitis suspensisq om̃ib eis autẽ qͦꝵ
erat maior auctoritas. defectũ animi eiꝰ
consolando erigentib: ad manꝰ secturi
m̃bra in lectulo componunt᷑. Soluunt᷑
nodi ligam̃toꝵ. nudat᷑ locus. inspicit
medicꝰ: et scd̃m illũ sinũ armatꝰ atq in¬
tentꝰ inquirit: scrutat᷑ ocłis. digitis q
contrectat: tẽptat deniq modis om̃ib
Inuenit firmissimã cicatricẽ. Iam leti¬
cia illa et laus et gr̃arũ actio misericor¬
di et om̃ipotenti deo. que fusa. ẽ. or e
om̃iũ lacͥmantib gaudiis.ñ. ẽ. cõmit¬
tenda meis uͥbisꝰ cogitet᷑ potiꝰ qͣm dicat᷑:

Expanded text:
ximus et accepta ab episcopo benedictione disximus et accepta ab episcopo benedictione discessimus. rogante illo ut mane adessent, illis ut aequo animo esset hortantibus. Inluxit dies qui metuebatur, aderant serui Dei, sicut se adfuturos esse promiserant, ingressi sunt medici, parantur omnia quae hora illa poscebat, tremenda ferramenta proferuntur adtonitis suspensisque omnibus. Eis autem, quorum erat maior auctoritas, defectum animi eius consolando erigentibus ad manus sectori membra in lectulo conponuntur, soluuntur nodi ligamentorum, nudatur locus, inspicit medicus et secandum illum sinum armatus adque intentus inquirit Scrutatur oculis digitisque contrectat, tentat denique modis omnibus: inuenit firmissimam cicatricem. Iam laetitia illa et laus adque gratiarum actio misericordi et omnipotenti Deo, quae fusa est ore omnium lacrimantibus gaudiis, non est committenda meis uerbis: cogitetur potius quam dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
neri potiꝰ qm dolori. Tantꝰ enĩ eum
metꝰ ex pͥorib inuaserat penis: ut se
int̃ medicoꝵ manꝰ ñ dubitaret esse
morit᷑um. Consolati s̃ eũ illi. et horta¬
t ut in deo fideret: eiꝰq uoluntatem
uriit̃ ferret. Inde ad orationẽ ing̾si
sum:. Ubi nob ex more genu configentib
atq incõbentib t̾re. ille se ita ꝓiecit:
tãqͣm fuiss aliquo grauit᷑ impellente ꝓs¬
tratꝰ: et cepit orare. qͥb modis. qͦ affectu.
qͦ motu animi. quo fluuio lacͥmaꝵ. qͥb
genitib atq singultib succutientib oĩa
m̃bra eiꝰ et pene int̾cludentib spm̃: qͥs
ullis ex plicet uerbis: Atrũ orarent a¬
lii nec in hec eoꝵ auert̾et᷑ intentio nes¬
ciebam: ego tam̃ ꝓrsus orare ñ potam.
Hoc tantũ mͦ breuit̾ in corde meo dixi.
Dñe. quas tuoꝵ preces exaudis: si has ñ
exaudis: Nichil enim mͥ uidebat᷑ addi
iã posse: nͥ ut expiraret orando. Surre¬

Expanded text:
neri potius quam dolori. Tantus enim eum neri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus invaserat poenis, ut se inter medicorum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi, et hortati ut in Deo fideret, ejusque voluntatem viriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus: ubi nobis ex more genua figentibus, atque incumbentibus terrae, ille se ita projecit, tanquam fuisset aliquo graviter impellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo affectu, quo motu animi, quo fluvio lacrymarum, quibus gemitibus atque singultibus succutientibus omnia membra ejus et pene intercludentibus spiritum, quis ullis explicet verbis? Utrum orarent alii, nec in haec eorum averteretur intentio, nesciebam. Ego tamen prorsus orare non poteram: hoc tantummodo breviter in corde meo dixi, Domine, quas tuorum preces exaudis, si has exaudis?\' Nihil enim mihi uidebatur addi iam posse, nisi ut exspiraret orando. Surre