comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alii abiit in alt̾am regionem ⁊ ĩ. Queri pot̃
cur esau post morte pr̃is dicat᷑ abisse in
seir. ⁊ recessisse afr̃e. c̃i iã qñuenit iacob
it ut iacob fugiente in mesopotaniã es au
dolore ꝑcepte bñdictionis aꝑente recessĩt.
⁊ hĩtau̾it in seir .xx. annos quib lacob ab¬
fuit cui reu̾so reꝯciliatus. rursim feu̾sus
afr̃e recessit. qr diuuites erant ⁊ simł habi¬
tare nõ pot̾ant. ip̃e ẽ edom .i. pͥnceps ppsi¬

Expanded text:
 Abiit in alteram regionem. » STRAB Quaeri potest cur Esau post mortem patris dicatur abiisse in Seir, et recessisse a fratre, cum jam quando venit Jacob, it ut Jacob fugiente in Mesopotamiam, Esau, dolore praereptae benedictionis, a parente recesserit, et habitaverit in Seir viginti annis quibus Jacob abfuit. Cui reverso conciliatus, rursus de Seir a fratre recessit, quia divites erant, et simul habitare non poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
egressus aut̃ tu .t .m. ⁊ c. de hoc autẽ gn̾e oppina¬
fi qiot̃ scio. qd acceptũ in escã mffilib feminis
fetunditatẽ parit ⁊ iõ institisse rachel ut h acci¬
pet adꝰ egoñ arbit᷑r nec si tunc ꝯcepiss. nunc ũo
tin ꝑsciitat᷑ꝰ sũñ aliqͣ acõi sensu remociore scĩa
q̃ docet radicũ uͥtutes radit̃ ⁊ potestatẽ ħbarũ. s
qñtũ reminciat. uisus. olfẽs. gustꝰ. tẽ ꝯperi pul¬

Expanded text:
De hoc autem genere opinari quosdam scio quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem pariat, et ideo institisse Rachel ut hoc acciperet, quod ego non arbitror, nec sic tunc concepisset. Nunc vero tui perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiore scientia, quae docet virtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum renuntiat visus, olf
Abbreviated transcription (Latin):
queri de sinimałil q̃ tm̃ putant᷑ uesci carni¬
b. utrum p̾ter num̃um ibi fuerint sine tns¬
gressione mandati. que alioꝵ alendoꝵ neces¬
sitas coegisset includi. ł magiscredendum ⁊
preter carnes alimenta esse potuerunt q̃
omnib ouenirent multa enun animalia
qͥb caro cib fructib pomisq uesc̃t᷑. maxime
fico ⁊ castaneis potuit gͦ uir saptẽs ⁊ t̾tꝰ ⁊ diuini
limoniam p̾ter carnes ieꝑire ⁊conde ⁊
omñb uesci coegit fames. ⁊ nichil est
deus suane ⁊ salubre face nõ possit. qͥ
⁊̃ sine cibo ut nuiẽt diuina facultate do¬

Expanded text:
quaeri de animalibus quae tantum putantur vesci carnibus, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas coegisset includi; vel, quod magis credendum est, praeter carnes alimenta esse potuerunt quae omnibus convenirent. Multa enim animalia, quibus caro cibus, fructibus pomisque vescuntur, maxime fico et castaneis. Potuit ergo vir justus et sapiens, limoniam, praeter carnes reperire et condere. Et omnibus vesci cogit fames, et nihil est quod Deus suave et salubre facere non possit, qui etiam ut sine cibo viverent divina facultate do
Abbreviated transcription (Latin):
tione .i. in inferiorib semel came
ratri. in secunda sitper inferiorẽ
habitationem bicamerata. in
dicunt alii in inferiorib duas fuisse mansiũcu¬
las ⁊ sicarcham fuisse bicameratam. harsĩ infe¬
rior stercora suscipiebat. sed̾a escas que apote¬

Expanded text:
tione in inferioribus semel camerata erat arca, in secunda super inferiorem habitationem bicamerata. In Dicunt alii in inferioribus duas fuisse mansiunculas, et sic arcam fuisse bicameratam. Harum inferior stercora suscipiebat, secunda escas, quae apot
Abbreviated transcription (Latin):
hos ẽẽ labores humani gen̾is int̾ra nemoig¬
norat. ⁊ qd̾ ñ eeñt si felicitas que erat ĩ pa¬
radiso ten̾etur indubitant᷑ ostat. male
dicta t̾ra ⁊c̃. t̾re maledixit ñ aquis. ꝙr homo
ue fructu t̾re ꝯtra uetitum manducauit nẽ
de aquis bibit. qr in aquis ꝓcc̃m erat ablu¬
endum. de fructu t̾re otctum. animalia qͦ
frestria plus maledictionis. hñt qͣm aqua¬
tilia. qr plus uiuunt de maledicta. In
ledicitur ñ adam. utcuncti pp̃ quos hec scͥpta
sunt t̾rerentur. ne similia facientes. sut ili
pena plecterent᷑. ip̾e. uͦ chaym. qr prime p̾¬
uaricationi fr̃icidium addidit. inaledicit᷑¬

Expanded text:
Hos esse labores humani generis in terra nemo ignorat, et quod non esset, si felicitas quae erat in paradiso teneretur indubitanter constat. Tec. Terrae maledixit, non aquis, quia homo de fructu terrae contra vetitum manducavit, non de aquis bibit, et in aquis erat peccatum abluendum de fructu terrae contractum. Animalia quoque terrestria plus maledictionis habent quam aquatilia, quia plus vivunt de maledicta terrledicitur, non Adam, ut cuncti propter quos haec scripta sunt terrerentur, ne similia facientes, simili poena plecterentur. Ipse vero Cain, quia primae praevaricationi fratricidium addidit, maledicit
Abbreviated transcription (Latin):
Consũmubis. ⁊ ẽ ẽgrue archa in summo uelũ
recto quodam angusto eacuminata÷. Ut un
brium minas diffuncleret. ⁊ ima in aquis sta¬
bilitate quadrata osistens. iͨ impulsu uen¬
toꝵ nͨ impetu fluctuum. nͨ inquietudine
anmalium q̃ intꝰ erant inclinari poss aut

Expanded text:
istus. Congrue arca in summo, velut tecto quodam angusto, cacuminata est, ut imbrium minas diffunderet, et ima in aquis stabilitate quadrata consistens, nec impulsu ventorum, nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intus erant inclinari posset aut
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ⁊ ẽ Non in deumpe¬
nitentia eadit aut dolor cordis cu¬
i est de omnib tam fixa senten¬
tia. quam certa presentia. s uti¬
tur scriptura usitatis uerbis co¬
aptans se nostre paruitati. ut
ex cognitis in cognita cognosea¬
mus. nam ira dei. ñ est perturba¬
tio animi. sed iudicium qd irro¬
gatur peccatori. cogitatio uero
cordis eius mutandarum rerum
inmutabilis ratio.  Salicia¬

Expanded text:
Dominus, » etc. Non in Deum poenitentia cadit, aut dolor cordis, cui est de omnibus tam fixa sententia quam certa praescientia: sed utitur Scriptura usitatis verbis, coaptans se nostrae parvitati, ut ex cognitis incognita cognoscamus. Nam ira Dei non est perturbatio animi, sed judicium quod irrogatur peccatori: cogitatio vero cordis ejus, mutandarum rerum immutabilis ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m theodotionem. acceꝑtabile erit ħ: mu
nꝰ tuũ suscipiam. sicut suscepi munꝰ frĩs tui
qd si male egeris illico pcc̃m tuũ añ uesti¬
bulum tuum sedebit. ⁊ tali ianitore comita¬
beris. s qr liberi arbitrii es. moneo. ut ꝑtr̃m¬

Expanded text:
 Theodotion ait, acceptabile erit: id est, munus tuum suscipiam, ut suscepi fratris tui? Quod si male egeris: illico peccatum ante vestibulum tuum sedebit, et tali janitore comitaberis. Verum quia liberi arbitrii es: moneo ut no
Abbreviated transcription (Latin):
diam ostituit flammeꝰ gladiꝰ. tͥbulationes¬
⁊ dolores ⁊ labores huiꝰ uite quib nes excer¬
cemur. ł sententia iuste dapnationis q̃ ho¬
mini data÷. qui ita dapnatꝰ ut xp̃i passio¬
mouet᷑ fidelib de hac uita ad supnam beati¬
tudinem tͣnseuntib. nͨ dicit flãmam ⁊ gla¬
dium. s flammeũ gladium. qui .ii. ad para¬
disum redeunt. necesse÷ ut igne sc̃i sp̃c. om̃es
dcupiscentias huiꝰ uite exurant. ⁊ gladio u̾¬
bi d̾i omĩa noxia p̾cidant. morx. ista debet se¬

Expanded text:
iones, dolores et labores hujus vitae, quibus nos exercemur; vel sententia justae damnationis, quae homini est data, qui ita damnatus est ut Christi passiomovetur fidelibus, de hac vita ad supernam beatitudinem transeuntibus. Nec dicit flammam et gladium, sed « flammeum gladium: » qui enim ad paradisum redeunt, necesse est ut igne Spiritus sancti omnes concupiscentias hujus vitae exurant, et gladio verbi Dei omnia noxia praecidant. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
lach regio indie. que diluuium possessa ẽ. ab
euila filio et̾an. filu ether. pfitͥarche hebreoꝵ.
e iulatħ in t̾pretatur parturiens. qr aliquis
loquens u̾itatem magis parturit qmͣ pariat.¬
¶ plinius dicit regiones inclie. p̃ceteris. ue¬
nis aureis habundare. ¶ Dellium. scd̾m pli¬
nium. arbor: aromaticsi. magnitucdine olei¬
gina. cuiꝰ lacͥma lucida. gustu amara. boni
odoris. s odoratior infusione uini. Glo. onix
ẽ lapis p̃ciosus sic dictus. qr ꝑmixtum ħt cã¬
uorem. ad humanam similitudine. unguis.
bunculum ⁊ prasium. carbuncułꝰ ignei co¬
loris. ⁊ dr᷑ illustrare tenebras noctis. prasins

Expanded text:
lath. » Regio Indiae quae post diluvium possessa est ab Evila filio Jectan, filii Heber, patriarchae Hebraeorum. Evilath interpretatur parturiens, quia aliquis loquens veritatem, magis parturit quam pariat. Plinius dicit regiones Indiae prae caeteris, venis aureis abundare. « Bdellium. » Secundum Plinium arbor est aromatica magnitudine oleagina, cujus lacryma lucida, gustu amara, boni odoris, sed odoratior infusione vini. « Onyx. » Est lapis pretiosus, sic dictus quia permistum habet candorem ad humani similitudinem unguis, bunculum et prasium. » Carbunculus est ignei coloris, et dicitur illustrare tenebras noctis. Prasius
Abbreviated transcription (Latin):
so egredientib t̾ra irrigatur solidum m̃¬
tis nre edificium. prudentia. temperan¬
uirtutib tota boni operis structura osur
dum hiis. uiͦiͦi uirtutib corinfundit᷑. ab õi
desiderioꝵ carnalium estu temperat᷑ nom̃¬

Expanded text:
so egredientibus terra rigatur, solidum mentis nostrae aedificium, prudentia, temperanvirtutibus tota boni operis structura consudum his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omni desideriorum carnalium aestu temperat
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ. serpens ñ interrogatur quare fecerit.
qr ĩ p̃e ꝓpra uoluntate ⁊ i natura fecit. s de
islo diabolꝰ. ⁊ ꝑillum ⁊ in sllo. qͥiam ꝓ impi¬
etate ⁊ superbia et̃no igni destinatꝰ f̾uerat
ad ip̃m. gͦrefert᷑ qd serpenti di᷑ ⁊ qual huma¬
no gen̾i futurꝰ sit ostendit᷑. maledictꝰ eris. glo

Expanded text:
. Serpens non interrogatur quare fecerit, quia non ipse propria voluntate et natura fecit, sed de illo diabolus, et per illum, et in illo: qui jam pro impietate et superbia aeterno igni destinatus fuerat. Ad ipsum ergo refertur quod serpenti dicitur, et qualis humano generi futurus sit ostenditur. Mystice. « Et ait
Abbreviated transcription (Latin):
diso. ex eo qd̃ additum ÷ ⁊ custodiret innui¬
tur. qͣł operatio eẽt. qr in tranquillitate be¬
ate uite. ubi mors ñ÷. omnis operatio ⁊cus¬
todire ꝙ tenes. datum: p̃ceptum. ut de om̃i
te sue usurpando uetitum uiolaret. Tulit gͦ¬

Expanded text:
ice. Ex eo quod additum est, « Et custodiret, innuitur qualis operatio esset: quia in tranquillitate beatae vitae, ubi mors non est, omnis operatio est custodire quod tenes. Datum est enim praeceptum, ut de omni turae suae usurpando vetitum violarent. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
genera. q̃dam exalationib hñt e̾e. ut
q̃ dam ex corruptione humoꝵ ut uermeᷤ
in cisternis. q̃dam ex cadau̾ib. ut scara¬
corruptione lignoꝵ. ut teredones. que¬
dam ex corruptione herbarum. uͥ tinee¬
tuum. ut guguliones ex fabis. que sine¬

Expanded text:
enim ex exhalationibus habent esse, ut quaedam ex corruptione humorum, ut vermes in cisternis; quaedam ex cadaveribus,corruptione lignorum, ut terodones; quedam ex corruptione herbarum, ut brucutuum, ut gurguliones ex fabis. vv.
Abbreviated transcription (Latin):
I. iuitia suggestionis. manu sollicite oside¬
rationis. a cordis aditu extirꝑare. qui cumi
ab initio deprehenditur. pereutere calca¬
neo molitur. qr quem pͥma temptatione
ñ percutit. decipere in fine tenit. si aũ
cor intemptatione corrumpitur. sequen¬
tis actionis meclietas ⁊ t̾minꝰ ab hoste pos¬
sidetur. qi totam sibi arborem ferre cõspicit.
qͣm ueneni dente in radice uiciauit. &tu ĩ¬

Expanded text:
est initia suggestionis manu sollicitae considerationis a cordis aditu exstirpare; qui cum ab initio deprehenditur, percutere calcaneo molitur, quia quem prima tentatione non percutit, decipere in fine tendit. Si autem cor in tentatione corrumpitur, sequentis actionis medietas et terminus ab hoste possidetur, quia totam sibi arborem fructus ferre conspicit, quam veneni dente in radice vitiavit. « I
Abbreviated transcription (Latin):
uite ⁊ c̃. in altero hominis signum obediẽ¬
tie qmͣ. debebat. in altero sacramentũ uite
et̾ne. qmͣ obediendo mereret᷑. lignum uite
dictum. qr diuinitꝰ accepit ut qui ex eo moo an¬
ducaret. corpus eiꝰ stabili sanitate firma¬
ret᷑. nͨ ulla infirmitate. uł etate in deteriꝰ.
comederet. porpetua soliclitate ⁊ beata in¬
l anxietate. l senii lassitudine. ł in beeilli¬
tate fatigandꝰ. lignum ꝙ scĩe. quo tacto

Expanded text:
tc. In altero hominis signum obedientiae quam debebat: in altero sacramentum vitae aeternae, quam obediendo mereretur. Lignum vitae dictum, quia divinitus accepit, ut qui ex eo manducaret, corpus ejus stabili sanitate firmaretur, nec ulla infirmitate vel aetate in deterius comederet, perpetua soliditate vestil anxietate, vel senii lassitudine, vel imbecillitate fatigandus. « Lignumque scientiae bo
Abbreviated transcription (Latin):
iuiscera t̾re. & potuit ẽe. ut aque. que to¬
bant uaporabiles. solidate modicũ opti¬
neant locum. ⁊ t̾ra paululum subsedit.
ut int᷑se eas tamqiñ in marrice ꝯcliide¬
ret. ⁊ sic apparuit arida. t̾ra .s. que pri
latebat sub ahiuis. ⁊ tunc ꝓpͥe dicebat᷑¬

Expanded text:
ictae sunt. Et potuit esse, ut aquae quae tobant vaporabiles, solidatae modicum obtineant locum, vel terra paululum subsedit, ut eas tanquam in matrice concluderet, et sic apparuit arida, quae quasi latens sub a
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ. eirat autẽ etc̃. dciñ est sr̃ius quod filu
noe ut ailioꝵ eius distributisunt per trasse-¬
cumdum linguas suas. s hic per recapitu¬
lationem: postea ꝯmemorat quod prius
erat. s obscuritatemfacit. qd̾ eo gñe locu¬
tionis ita ꝯtexit. quasi de hiis narratio.
que postea fc̃a sunt ꝯsequant᷑. Campuiu. qͥ¬

Expanded text:
unius, » etc. Dictum est superius quod filii Noe, vel filiorum ejus, distributi sunt per terras secundum linguas suas. Sed hoc per recapitulationem postea commemorat quod prius erat. Sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis ita contexit, quasi de his narratio quae postea facta sunt consequatur. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ potuis deo cõmisit qui si uellet eius pudi¬
citiam a pd̃ pħonẽ ꝯseruare poss. s u̾itatem
uoluit celari. ñ tñ mẽdatiũ dici. soror enim
mo debet temptare dm̃ sunũ dum a ht quid
potuit. qͦd autem nõ potuit deo ꝯnusit inq̃m

Expanded text:
et non potius Deo commisit, qui, si vellet, ejus pudicitiam apud Pharaonem servare posset. Sed veritatem voluit celari, non mendacium dici. Soror enim mo debet tentare Deum suum, dum habet quod potuit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
ce. per .iiii. climata orbis. possessio palestine ꝓi¬
imititur ei. ⁊ seminieius. qd̾ in quibrdam codi¬
cib mare ꝓ occidente ponit. ideo quia palest¬
tum mundum diffuoce cͥ pr̃ dicit postula a a
et dabo tibi gentes hereclitatẽt. p̾s. et dñabit

Expanded text:
ce per quatuor climata orbis; possessio Palestinae promittitur ei et semini ejus. Quod in quibusdam codicibus, mare pro occidente ponitur, ideo fit quia Palaesttotum mundum diffudit, cui Pater dicit: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Et
Abbreviated transcription (Latin):
git. ipẽ autem habram si introgatus illam
Rabanus sublata est .m. ⁊c̃. Excusatur siꝰ¬
rai que in domũ ph̾onis tnffertur in uita
nõ solum in hoc ꝙ nõ inquinatur corpus
nisi mentis consensu. s ⁊ in hoc quod con¬
ueniente ⁊ ꝑmittente uiro suo fcm̃ est augꝰ
apud ꝓłionẽ tam diu potuit ẽẽ intacta.
quia in hesterai. legitur. quod puelle ñ
statim ad reges introducebantur s uno
aimo custodiebantur. ⁊ uii. insib oleo mu¬
tino ungebantur. ⁊ alũs uii. m̃sib: in diu̾sis
oruam̃tis erant. potuit ergo ꝑ has indicͥias
temꝑis uitacta man̾e. Int̾im bene usi sunt
habram egyptĩ donec płio a dco flagellatus
et cognoscens quod te̾t uxor cius redderet intac¬

Expanded text:
it. Si autem interrogatus illam lata est mulier. » Excusatur Sarai, quae in domum Pharaonis transfertur invita, non solum in hoc quod non inquinatur corpus nec anima nisi mentis consensu, sed etiam in hoc quod conveniente et permittente viro suo factum est. Apud Pharaonem tandiu potuit esse intacta, quia in Esther legitur quod puellae non statim ad reges introducebantur, sed uno anno custodiebantur, et sex mensibus oleo myrrhino ungebantur, et aliis sex mensibus in diversis odoramentis erant. Potuit ergo per has inducias temporis intacta manere. Et interim bene usi sunt Abram Aegyptii, donec Pharao a Deo flagellatus, et cognoscens quod esset uxor ejus, redderet intac
Abbreviated transcription (Latin):
endo oꝑiunt nisi quod bonis subditis
ferunt. quia diiudicantes fc̃m et ueneran¬
tes magr̃m uolunt uidere qͦd tegunt. filius
niorul de iaphet dicitur qui mmnoresset na¬
tu. prudentioe fuit cham maioes pecrauit

Expanded text:
entes operiunt, nisi quod bonis subditis ferunt, quia dijudicantes factum, et venerantes magisterium, nolunt videri quod tegunt. Se Japheth dicitur, qui cum minor esset, tamen prudentior fuit Cham majore. Maledixit
Abbreviated transcription (Latin):
tiones quib meditabar intedũe siłes erant
conatib exꝑgici uolentium qui tñ suꝑati
soporis altitudine de m̃gunt᷑ nec erat qͦd tͥ
lenta ⁊ sõpnolenta. tͦ ecce modo sine paulu¬
lum. s modo ⁊ mͦ nõ habebat modum ⁊ sine
paululum in longumibat. Item columba¬

Expanded text:
tiones, quibus meditabar in te, similes erant conatibus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut lenta et somnolenta: "modo", "ecce modo", "sine paululum". sed "modo et modo" non habebat modum et "sine paululum" in longum ibat. fru
Abbreviated transcription (Latin):
diisione linguaꝵ nichilnouũ fecit. s dicũ¬
dimodos et foxmas loquelaꝵ du̾sis gentib
diuisit. unde eddem silias et eiusd̃ potesta¬
tis litt̾as ałr coniunctas in diu̾sis lingius
unienimꝰ⁊ sepe eadem noĩa uł u̾ba aliud
tino sid̾a nõ ferrea significat sic̃ in Eto sed
questio nascitur ẜm lit̾tam. quo modo seni
bienmo post diluuiũ .s. ẽẽ annoꝵ dicatur.
cum supͣ qͥnquagesimo amio uoce natus as¬
seratur. et sercentesimo anno euudem noe
dilunium uenisse legatur. ut ergo n̾us tem¬
poꝵ sͥ metipĩ nõ repugnet intelligẽrt dum
est. aut noe duos plusqmͣ quingentos annoꝰ
ħuisse q ñ natus est sem ãd uos minus ad
sexcentos annos qñ uenit duuuium aut sẽ
hĩisse .c. ⁊ duos annos qñ natus est arphaxa.
solet enĩ sit loqui scͥptura. numqͣm uł si mo¬
cẽt sem duos suꝑ quingentos annos hũit

Expanded text:
divisione linguarum nihil novum fecit Deus, sed dicendi modos et formas loquelarum diversis gentibus divisit. Unde easdem syllabas et ejusdem potestatis litteras aliter conjunctas in diversis linguis invenimus, et saepe eadem nomina vel verba aliud tino sidera non ferrea significat, sicut in Graeco, sed quaestio nascitur quomodo Sem biennio post diluvium centum esse annorum dicatur, cum supra quingentesimo anno Noseratur, et sexcentesimo anno ejusdem Noe diluvium venisse legatur, etc., usqueporum sibimetipsi non repugnet, intelligendum est aut Noe duo plus quam quingentos habuisse annos quando natus est Sem, aut duo minus ad sexcentos quando venit diluvium, aut Sem habuisse centum et duos quando natus est Arfaxat. Solet enim sic loqui Scriptura nonnunquam, ut etsi moesset Sem, duos super quingentos annos habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
qua noiã perlididerunt. et quem nunc ꝓ
antiquis h̾ant ignorant᷑. saba .i. arabia
alia qmͣ suꝑior et diffunt in scͥptura. Illa
enĩ ꝑ samech. hec ꝑ su̾. scͥbitur. uͥ enim
dicimus reges arabum. ⁊ saba .do. ad. me

Expanded text:
diderunt, et quae nunc pro veteribus habeant, ignoratur. « Saba. » Alia quam superior, et differunt in scriptura: illa enim per samech, haec per schin scribitur; ubi enim dicimus: Reges Arabum et Saba dona adduce
Abbreviated transcription (Latin):
colores. ceruleum ⁊ igneum que duo uidicia ex¬
primunt. unũ aque qd̃ p̾t̾iit alud ignꝰ quod
uenturum est infine scłi. uñ ceruleus coior ex¬
trinsecus. ignens intͥnsecus. ałr: arcum dedit¬
deus insignimi securitatis ne homines formmi¬
dolosi tim̾ent alt̾o uiuno deũ pliuiaꝵ ĩ
undationes sepe cernentes ħͥ in celo posi¬
tus est ut ab omib uid̾i possit ⁊ ꝑ quac̃q
tribulatione ad eum attolamus occulos
cordis qmih̾itat in celis. ꝙ u̾o aitus nõ est nisi
ex radũs solis ⁊ humida nube. uidetur qd̾
ante diluuium nõ fuissent plnuie. pot̾at
autẽ ex iore fontium in undatione fẽcun¬

Expanded text:
colores, caeruleum et igneum, qui duo judicia exprimunt: unum aquae quod praeteriit; aliud ignis, quod venturum creditur in fine saeculi: unde caeruleus color extrinsecus, igneus vero intrinsecus. VERDeus in signum securitatis, ne homines formidolosi timerent altero diluvio deleri, pluviarum inundationes saepe cernentes. Hic in coelo positus est, ut ab omnibus videri possit, et pro quacunque tribulatione ad eum attollamus oculos cordis, qui habitat in coelis. Quia vero arcus non est nisi ex radiis solis et humida nube, videtur quod ante diluvium non fuissent pluviae. Poterat autem ex rore et fontium inundatione te
Abbreviated transcription (Latin):
utraq unium ⁊ medium ꝑietem mac̾ie. sol¬
uens inumicicias in carne sua. legem man¬
datorum de c̾tis euacuans. ut duos con-¬
dat in seictipsum in unũ nouũ hominẽ
faciens paciens pacem reconciliat amboᷤ
in uno corpore deo ꝑ crucem. altare igit᷑

Expanded text:
e solvens inimicitias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans ut duos conderet in semetipsum, in unum novum hominem faciens pacem et reconciliat ambos in uno corpore Deo per crucem, interficiens
Abbreviated transcription (Latin):
de causis hoc p̾cipitur abras primo ut ꝑ obe¬
dientiam mandatiplaceat ꝑ cinꝰ p̃uaricati¬
om̃ ad am displicuerat. scd̃o ut hoc signo ã
cen̾s nationib disc̾netur. t̾cio ut ineo menbro
arcupessis quo libido solet dominari castita¬
tems seruandam ⁊ inpudicitiam recidendã

Expanded text:
de causis hoc praecipitur Abrahae. Primo ut per obedientiam mandati placeat, per cujus praevaricationem Adam displicuerat; secundo, ut hoc signo a caeteris nationibus discerneretur; tertio, ut in eo membro circumcisus quo libido solet dominari, castitatem sibi servandam et impudicitiam rescindendam
Abbreviated transcription (Latin):
tale ꝯiugium ꝓlemq ꝯtempsit. ꝯtumelis
suꝑbissimi horrebant. omne genus conture¬
liaꝵ sustinuit. iniirias ẽẽ intollerabiles
arbitratur. que maior in iuria qmͣ iustum in¬
nocentemq dapnari. dolores corꝑis execrabae
flagellatus atq cruciatus est: mori metuebas
morte multatus est ignomimiossimtm genus

Expanded text:
Tale coniugium, prolemque contempsit; Contumelias superbissime abhorrebant: Omne genus contumelias sustinuit; Iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae maior iniuria, quam Justum innocentemque damnari? Dolores corporis execrebantur: flagellatus atque cruciatus est; Mori timebant: morte mulctatus est; Ignominiosissimum
Abbreviated transcription (Latin):
cans echimologiam sumit uocabuli ex alt̾a.
sarai ergo pͥmuĩ uocata est ꝑ sii. tes ioth. sub¬
lata ergo ioth. addita est .e. litt̾a que ꝑa. legi¬
tur et uocata est sara. aña eñ dicebatur pͥn¬
ceps mea. quasi unius familie mater. postea
ab solute pͥnceps omiũ .s. gentiũ pͥnceps fu¬
tura. quidam pessime suspicabantur eam pͥ¬
us lepeam fuisse nocatam. ⁊ postea pͥncipẽ.
cum lepea sarat dicatur. quod in nr̃a lingͤ¬

Expanded text:
vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. Sarai ergo primum vocata est   per scin, res, iod. Sublata ergo iod addita est he littera, quae pro a legitur, et vocata est Sara  . Antea enim dicebatur princeps mea, quia quasi unius familiae mater: postea absolute princeps, omnium scilicet gentium princeps futura. Quidam pessime suspicantur eam prius lepram fuisse vocatam, et postea principem, cum lepra sarai dicatur  , quod in n
Abbreviated transcription (Latin):
uouis abadolescentia mea usq ad die m hanc.
ecce p̾sto sum. lo quinun coram domino. et co-
tamxpõ eins utrum bouem cꝰqͣm tulerii aut
asinum. siq̃mqͣm calumpmatus sumsi opp̾si
aliq̃m si de manu cuiusqm minus accepi. ⁊ ꝯ¬
tempnam illud hodie restituamq nobis ⁊ dixe

Expanded text:
d diem hanc, ecce presto sum. Loquimini de me coram Domino et coram Christo eius, utrum bovem cuiusquam tulerim aut asinum, si quempiam calumpniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cuiusquam munus accaepi; et contempnam illud hodie restituamque vobis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe suo qd̃ apud ulos tetragramaton nom̃¬
est .e. litt̾am habrahe ⁊ sare addid̾it dicebil
autem halxam quod est pat̾ excelsus post el
dcũs est habraham. qd est pat̾ inustiaꝵ gen¬
tiũ innoĩe nõ h̾etur. O subauditns nec mirandũ
quod cum apud grecos et nos. alitera iudeatur
addita e. lãta addita dicatur. ydioma enim he¬
bree lingue .e. ꝯsueuit scͥbere ⁊ a. legͥem. sicut en¬

Expanded text:
nomine suo, quod apud illos tetragrammaton est, h litteram Abrahae, et Sarae addiderit. Dicebatur autem Abram, quod est pater excelsus; postea dictus est Abraham, quod est pater multarum, nam gentium in nomine non habetur, sed subauditur. Nec mirandum quod cum apud Graecos et nos a littera videatur addita, h littera addita dicatur: idioma enim Hebraeae linguae h consuevit scribere et a legere: sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
trauit dominus habraam ad ĩmolandum
hebrei. templum postea fcm̃. altare fcm̃ ibi
dit dauid angłm reponentem gladium iii
area .s. ornam iebusei. uñ ysai .ii. dicit erit
mous domus dm̃ inu̾tice montium. ad eũ¬

Expanded text:
travit Deus Abrahae ad immolandum Hebraei templum post factum, et altare factum in et David Angelum reponentem gladium, vidit in area Ornan Jebusaei. Unde dicit Isaias: Erit mons domus Domini in vertice montium, et ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
ad mecditandum et c̃. ꝑ tr̾am australem gerẽ
tatii sigͣt. uñ ad ĩmolandum adductus fuerat.
eg̾ssus est. ut exceretur in campo. in hebreo le¬
unĩ fuit ad orationem qi uirũ et iustum domo
eg̾ssum et uł nona hoea uel aute solis occasũ
spĩtales uictimas deo obtulise. dẽ c̃odem tp̃e. Glo. stͣ¬

Expanded text:
erat, » etc. Per terram australem, Geraram significat, unde ad immolandum adductus fuerat. Egressus est, ut exerceretur in campo. In Hebraeo leini fuit, ad orationem quasi virum justum a domo egressum nona hora, vel ante solis occasum, spirituales victimas Deo obtulisse. Ager mundus est
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ dñs iudicass dignum. ñ egretudine. ũ
bello. ũ aliqua passione humanam uitam
finire. s cum orationib ⁊ sacrificiis aiam̃
eius ad se reuocare. ⁊ quod suscitared eum
ad implendas ꝓmissiones. ⁊ sic ysaac li bens
accessit ad aram ⁊ mortem. ⁊ dicit alcuimis
quod indubitanti animo filium mactare uo¬
lebat laudandus in ꝯstancia offẽndi ⁊ in fide

Expanded text:
quidem judicasset dignum, non aegritudine, non bello, non aliqua passione, humanam vitam finire, sed cum orationibus, et sacrificiis animam ipsius ad se vocare, quod suscitaret eum ob implendas promissiones. Et sic Isaac libens accessit ad aram, et mortem. De hoc Alcuinus dicit: Indubitanti animo mactare volebat filium, laudandus in constantia offerendi, et in fide
Abbreviated transcription (Latin):
die aut̃ t̾tio. Notand̾ qr de geraris us ad mon¬
tem moria .i. sedem templi it̾ tͥnm dierum sit.
⁊ habraam illuc die t̾r̾io ꝑuenisse dr᷑. male
ergo putant habraham tempore. illo. hͣitas¬
se apud quircum manbre. cum iñ ad montẽ
mora ux uius diei plenum it̾ sit. Reutemur¬

Expanded text:
Die autem tertio. » Notandum quia de Geraris usque ad montem Moria, id est sedem templi, iter trium dierum sit: et Abraham illuc die tertio pervenisse dicitur. Male ergo putant Abraham illo tempore habitasse apud quercum Mambre, cum ad montem Moria vix unius diei plenum iter sit. Tr
Abbreviated transcription (Latin):
uos ysaac ꝯputant᷑. cum sint de semine habra¬
he ñ tũ computant᷑ in semine. quia pͥus est qd̾
aiãle est dem̃ qd̾ spĩtale. uñ post computatio¬
nẽ carnalium ponitur genealogia ysaac de quo
fc̃a fuit ꝓmissio. et electoꝵ ꝓpaganda successio.

Expanded text:
s Isaac computantur, qui cum sint de semine Abrahae, non tamen computantur in semine, quia prius est quod animae est, deinde quod spirituale. Unde post computationem carnalium, ponitur genealogia Isaac, de quo facta est promissio, et electorum propaganda successio.
Abbreviated transcription (Latin):
sub femore uibet pouere ⁊ ꝑ deum celi iura¬
te quia allius caro ꝑ illud menbrum descensu
manũ pon̾e iubet. quia in descensurus etat.
qurhomo. s super homines eẽt. uñ digntim
ñ fuit ut manum sc̃ tem᷑ pon̾et quia urilla ca-¬

Expanded text:
sub femore jubet ponere, et per Deum coeli jurare, quia illius caro per illud membrum descensurmanum ponere jubet, quia inde descensurus erat, qui homo, sed super homines esset; unde dignum non fuit ut manum super femur poneret, quia nulla ca
Abbreviated transcription (Latin):
modo imposuit inhumeris puerũ tam gran¬
dem. uam qui fuerat anteqͣm eẽt natus ysaac¬
habraham nonaguita nouem ⁊ natus sit y¬
saac centenario patre. lu debat autem his¬
mael cum ysaac qñ sara ꝯmota est. unde pu¬
si ut hoc quod cum ꝑulo lusit ꝑ recapitulatio¬
nem dcm̃ accipimus anteqͣm ablactetur ysaac.
etiam sic amplius qm tresdecim annoe puer hu¬
iñis matris ñ potuit imponi. s subaudiend̾ ẽ

Expanded text:
modo imposuit in humeris puerum tam grandem? Nam qui fuerat antequam esset natus IsaacAbraham nonaginta novem, et natus sit Isaac centenario patre; ludebat autem Ismael cum Isaac quando Sara commota est, utique cum puSed ut hoc quod cum parvulo lusit, per recapitulationem dictum accipiamus, antequam ablactaretur Isaac; etiam sic amplius quam tredecim annorum puer humeris matris non potuit imponi; sed subaudiendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sabee ⁊c̃. duplex causa est cur appellatus est
inebreo bersabee. uł quia septem agnas ac¬
iuramentum si ante hane causamn supͣ hoc
nomẽ legimus ꝑ ꝓlensim dc̃m est. sicut betel
⁊ galgala que anteqͣmͣ hr̃ent hec uocabula
at̾r uocabantur. notandum ex p̾orib ⁊ p̾sen¬
ti loco quod ysaac ñ sit natus ad q̃rcum mã
que puincia ante ñ grande tp̃c ex diuisiõe
p̾sidum palestine salutaris dcã est. uñ ba¬
uitauit habeaham int̾ra palestinoꝵ die

Expanded text:
etc. Duplex causa est cur appellatus sit in Hebraeo Bersabee: vel quia septem agnas acm significat juramentum. Si autem hanc causam supra hoc nomen legimus, per prolepsim dictum est; sicut Bethel, et Galgala, quae, antequam haberent haec vocabula, aliter vocabantur. Notandum ex prioribus et praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercum Mamm est, quae provincia ante non grande tempus ex divisione praesidum Palaestinae Salutaris dicta est. Unde habitavit Abraham in terra Pa
Abbreviated transcription (Latin):
¶ q̃ serotina su̾unt fc̃a sunt laban ⁊ q̃ pͥmi
temꝑis Iacob. ł focte serotina est dc̃a amissa¬
q̃ fitꝰ in autumpno qi nͦ ouium mesopotamie
⁊ ycalie eadem ẽẽ cradit᷑ ita ut bi ĩ anno pa¬
riant. Uͫ poeta. bis ꝗͦfuide fecu. ¶ S̾uitꝰ. uni.

Expanded text:
cta sunt Laban, et qui primi temporis Jacob. Vel forte serotina admissura dicta est in autumno, quia natura ovium Mesopotamiae, et Italiae eadem esse traditur, ut bis in anno pariant, unde poeta: Bis gravidae fetu . . .
Abbreviated transcription (Latin):
trabant adͥla asfngebant᷑. symatꝰ in suꝑficie
fe̾bant᷑ in similitudinem naais logittimo pou̾de
carentis. mouebant᷑. it. ixxtim pu̾i ut iueiste
alt̾ pͥor alc̾o inde̾t᷑ posse ꝓdire ad occum nõ ꝓ
exintate utͥi matͥni. q. uix geninoł capientis ĩ

Expanded text:
trabant. Aquila confringebantur, Symmachus in superficie ferebantur, in similitudinem navis legitimo pondere carentis. Movebantur enim mixtim pueri, ut vicissim alter prior altero videretur posse prodire ad ortum. Non pro exilitate ut
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ostend̾at d̾c agar qm estod̾at abiahaiti
añ agar eĩtam i ⁊ sini aby melech abstułant
illuta ab he ⁊ fece̾unt illur in lolitudine ꝓ gͥgib ad¬
aqͣnds q̃ longe a mansione eiꝰ ĩ solitudine pas¬
cebant᷑ ⁊ resticuit ei ab ymelech puceum illum¬

Expanded text:
m ostenderat Deus Agar, quem foderat Abraham ante Agar ejectam. Sed servi Abimelech abstulerant illum Abrahae, et fecerant illum in solitudine pro gregibus adaquandis, quae longe a mansione ejus in solitudine pascebantur. Et restituit ei Abimelech puteum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃ea appllait eum b̾sabee .i. putenm sacieta¬
cis ł labundancie. ⁊ impositum est ħ nom̃
urbi usq in hodiernum diem. nota qd̾ in
ꝑ sim hebreum scpͥtum seꝑtium ł ĩamen.¬
tum sonat ⁊ asꝑius Rͥdet scpͥtum u̾o psima ꝙ¬

Expanded text:
satietatis, vel abundantiae. Et impositum est hoc nomen urbi, usque in hodiernum diem. Et nota quod in per sin Hebraeum scriptum, septimum, vel juramentum sonat, et asperius stridet, scriptum vero per
Abbreviated transcription (Latin):
uol respect̾o ẽst s̃ alꝰ. resper̾ dñs pecrum et
fleuit amare si salus segecem ñ respiciat
manet in fr̾ccuosa soxetem coedis nr̃i respic̃
u̾t ⁊ radũt solis sui nos illiuiuat augat et
młtiplicat ut magni efficiam᷑ sic̾ magn᷑¬

Expanded text:
us respectus, salus. Respexit Dominus Petrum, et flevit amare. Si sol segetem non respiciat, manet infructuosa. Segetem cordis nostri respicit Deus, et radiis verbi sui nos illuminat, auget et multiplicat ut magni efficiamur; sicut magn
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ superant .uii. descendebant ad orientem ⁊ .uni.
ad ocridein . ꝑtes uͦ sagorum q̃ suꝑerant penden¬
tium uirꝰ duo latͥa magna usq ad t̾ram ex
ut᷑q ꝑte reducebant᷑ ad texendum utͦ itum
orient alem. Y ꝙi .uii. cubi. ex utq ꝑte ueniebant
in spacio uͦ uitͦitus .x. tm̃ erait supsucbat᷑ sa¬

Expanded text:
 supererant, septem descendebant ad orientem, et septem ad occidentem. Partes vero sagorum, quae supererant, pendentium juxta duo latera magna usque ad terram, ex utraque parte reducebantur, ad tegendum introitum orientalem. Sed quia septem cubiti ex utraque veniebant, in spatio vero introitus
Abbreviated transcription (Latin):
oi eo esfactꝰ: noc̾et posti suis ⁊ dux̃ eos ad abrahã
ad puteũ ꝙ̃ ostend̾at d̾s agat ꝙ̃ effod̾at abrahã ante
agar cietrã. s sit abimalech abstulũt alũ ab rahe
⁊⁊ fec̾unt alũ in solitudine. ꝓ g̾gib ad aqͣndis qͥlon¬
ge amansione eiꝰ in soluudine pascebant oi restitũ

Expanded text:
 eos Abraham ad puteum, quem ostenderat Deus Agar, quem foderat Abraham ante Agar ejectam. Sed servi Abimelech abstulerant illum Abrahae, et fecerant illum in solitudine pro gregibus adaquandis, quae longe a mansione ejus in solitudine pascebantur. Et restituit
Abbreviated transcription (Latin):
Iter. Iusticie qͦ ingre¬
di debeas. dilignter
p̃ecd̾e gressus. boñ
opꝰ ꝗ acturꝰ es. sedu¬
la cogitanone p̃nem¬

Expanded text:
Iter justitiae, quo ingredi debeas, diligenter praecedere gressus, bonum opus, quod acturus es, sedula cogitatione prae
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ dĩ. qiͣ stilla simule
ꝗ leuit̾ declinat᷑. ⁊ sic̃ gu¬
ta rhris añ lucani. q̃ pͥmo
aspectu solis. siccatũ est:¬
fluit: a sporrante despĩ¬
citur. ł negłr. ita genti¬
um multitudo celesti

Expanded text:
stilla situlae quod leviter declinatur, et sicut gutta roris antelucani , quae primo aspectusolis siccatur. Vfluit a portante despicitur, vel negligitur: ita gentium multitudo coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃is. filius stultus. ⁊ do¬
lor matris: que genuit eum. Non
est bonum: dãpnum inferre iufto.¬
nec ꝑcutere principem qui recta iu¬
dicat. qui mod̾atur sermones suos:¬
⁊ doctus ⁊ prud̾ns est. ⁊ p̾̃nosi sp̃s: u̾ir
eruditus. Stultus quoq si tacuerit

Expanded text:
ris filius stultus et dolor matris quae genuit eum non est bonum damnum inferre iustopercutere principem qui recta iudicat qui moderatur sermones suos doctus et prudens est et pretiosi spiritus vir eruditus stultus
Abbreviated transcription (Latin):
uacantẽ hortatur. ut ħ
ad alios erudiendos ñ sus¬
sicit. saltẽ suim caram
agere nõ negligat ⁊ si fa
cũ nõ habeat ducẽ neo
estate sibi cibũ ⁊ ꝯgregat¬

Expanded text:
vacantem hortatur quemque ut si ad alios erudiendos non sufficit, saltem suimet curam agere non negligat, et si sum non habeat ducem, nec aestate cib
Abbreviated transcription (Latin):
qͥlib me t anter extolle
linga tt̃tari. horicidio pol¬
lui. ⁊ mala ꝓximo intichi¬
ntri. aliis scełib m̃bͣ sb̾¬
dere. salsum ꝯtra quem¬
prã testimoniũ ꝓferre. ꝙ
nõ id̾ esse purandꝰ esꝵ qd

Expanded text:
los jactanter extollere, lingua mentiri, homicidio pollui, mala proximo machinari, aliis sceleribus membra subdere, falsum contra quempiam testimonium proferre, quod non idem esse putandum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Inhͣ ꝑiõca doctorem ĩ
scquente ã uacantẽ q̃m¬
lib ut se gerere debeat
instrait. Dicit᷑ .it. p̃cepto¬
ri eccłe. si spopond̾is pio
tionis acceꝑis. Iã ligasti
m̃tẽ. ap̃ cũrã sollicatidi¬
nis q̃ añ deerat. illaq̃atꝰ

Expanded text:
periocha doctorem, in sequente vacantem quemlibet ut se gerere debeat instruit. Dicitur enim praeceptori, Si spoponderis pro tionis acceperis, jam ligasti mentem apud curam sollicitudinis quae ante deerat. Illaqueatus
Abbreviated transcription (Latin):
Hec sint alien. ⁊c̃. In¬
mũdi sp̃s. ꝑtiapes fiunt
doctoris. si cins m̃tes ł ela¬
quolib raitio. corrũprant
uolꝰ añ aquas possidet

Expanded text:
Nec sint alieni. --Immundi spiritus participes fiunt doctoris, si ejus mentem, vel elaquolibet vitio corrumpunt. Solus autem aquas possidet,
Abbreviated transcription (Latin):
timplo ueniet ꝑditt̃
sua. ⁊ subno ꝯteretur
nec habebit ultra.¬
medicinam. Sex
nseptimum detesta¬
culos sublimes. Lingã mendacem¬
manis effundentes sangͥnem in

Expanded text:
templo veniet perditio sua, et subito conteretur, nec habebit ultmedicinam. Sex eptimum detestaculos sublimes, linguam mendacemmanus effundent
Abbreviated transcription (Latin):
¶p̃i sicdotes p̃dicationẽ
exibuerunt. ꝑ passionẽ
ꝯsũtnatã. ductiles tu  be
io crescunt: quanto tri
untur.
miistros altaris agit᷑.
ram dõ est oratio : et
odor sirauitatis .:
¶Qu̾ia õĩs eccła fatag̃
ut ꝑseu̾et in p̃ce. nsq
ad fmẽ mundi. qñ cor¬

Expanded text:
i sacerdotes praedicationem exhibuerunt per passionem consummatam. Ductiles tubae btores tanto crescunt quanto tribuntur. ministros altaris agitur ram Deo est oratio et odor suavitatis; quia omnis Ecclesia satagit ut perseveret in prece usque ad finem mundi, quando cor
Abbreviated transcription (Latin):
est habere timorẽ dei. Ꝙ¬
tenet illum cui assiłabitur: Timor dei:
untiũ diłctionis eius. fidei aũ untium:
adglinnand̾ est ei. Omĩs plaga tͥaicra
cordis. est: nom̃is malici reqͥcia. soms
mulieris. ⁊oẽm plagam. ⁊ nõ plagã honest

Expanded text:
est habere timorem Dei qtenet illum cui adsimilabitur timor Dei initium dilectionis eius fidei autem initium adglutinandum est ei omnis plaga tristitia cordis est et omnis malitia nequitia mulier
Abbreviated transcription (Latin):
corrigis te. ⁊ icipis bona
desid̾are. Cum borra desi¬
dare ceꝑis: erit in te ti
storice ostñdit. ꝙͣsit no¬
xiuis pͥmatus mulietis

Expanded text:
corrigis te, incipis et bona desiderare. Cum bona desiderare coeperis, erit in te timstorice ostendit, quam noxius sit primatus mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
dit nistus ⁊ resurgat. Impii
autẽ corruent malũ. c̃ ceci¬
derit inimncꝰ tuus. ne gau¬
deas. ⁊ in ruima eius ne ex¬
ultet cor iuũ. ne forte ui¬
deat dñs. ⁊ displiceat ei. ⁊ au¬
ferat ab eo iram suam.
Ne ꝯt̃das c̃ pessimis. ne
enuleris ympios. q̃m nõ
cerna ympioꝵ extinguet᷑.

Expanded text:
dit justus, et resurgit: impii autem corruent in malum. Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, in ruina ejus ne exultet cor tuum: ne forte videat Dominus, et displiceat ei, et auferat, ab eo iram suam. Ne contendas cum pessimis, nec aemuleris impios: quoniam non cerna impiorum extingue
Abbreviated transcription (Latin):
edificat: qui pͥmuni
corporis agrum. aspi¬
nis innoꝵ purgat.
ne desiderioꝵr sentes
ant. intus tota uir¬
nutũ fabrica fame̾
boni crescente. des¬
truatur.:¬

Expanded text:
edificat, qui primum agrum corporis a spinis vitiorum purgat, ne si desideriorum sentes ant, intus tota virtutum fabrica fame boni crescente destruatur.
Abbreviated transcription (Latin):
audiennũ capacctatẽ
p̃dicare. mͦ exẽpla.
ae dicta pr̃m ꝑ quoꝵ cũ¬
todiam: ad requiem
lut̾am replicat. modo
snamores ⁊̃ his sensũ
sp̾ieilmũ fructus quib
pra ciudientiũ deside¬
ita pascat. remoto lit¬
t̾e̾ uelĩe pandit.

Expanded text:
audientium capacitatem praedicare, modo exempla ac dicta patrum, per quorum custodiam ad requiem litteram replicat; modo suaviores in his sensuum spiritualium fructus, quibus pia audientium desideria pascat, remoto litterae velamine pandit.
Abbreviated transcription (Latin):
prudesmtt antũdo. n apientie illoꝵ &¬
corde. ꝯuingere. ut oẽm narranonem
dĩ possis audire. ⁊ ꝓuerbia laudis. nõ
esfugiant ate.t si indis sensatũ eui¬
gila ad illum. ⁊ gradus hostioꝵ illius
exterat pes tinis. Cogitatum habe ĩ p̃¬

Expanded text:
 sapientiae illocorde coniungere, ut omnem narrationem dei possis audire et prouerbia laudis ne effugiant te. et si uideris sensatum, euigila ad illum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus. cogitatum habe in p
Abbreviated transcription (Latin):
¶Feli anima q̃
cotidie inundat cor
ut suscipiat habita¬
torem dm̃ eꝰ possessor
millo eget bono.
qr oĩum bonor aue¬
torem inse habet.
mandatoꝵ custodia
⁊ bonis oꝑis paiciẽtia
aquo pueniir ad
cognitionẽ uitatis
sequit᷑. Qͥ tunent
Nustus in pͥmis:
accusator est sui.
miũ. fic suꝑbie res¬
tat supplicum. Uñ

Expanded text:
Felix anima, quae quotidie mundat cor ut suscipiat habitatorem Deum, cujus possessor nullo eget bono, quia omnium bonorum auctorem in se habet. mandatorum custodia, et boni operis patientia, qua pervenitur ad agnitionem veritatis, sequitur: Qui timent ustus in primis accusator est sui. mium, sic superbiae restat supplicium; unde
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ lemi sustinebat necciatẽ. Una .N. cathena tenebrarũ õs erant co¬
unbia ligati. siue sp̃s sybilans. aut int̾ spissos ramos auiũ somis: fua¬
mli petrarum. aut ludentiũ aĩaliũ. cursus miusus. au imigien¬
ani tiũ ualida bestiarũ uox. aut resonãs de altissimis mõtib ecch¬
deficiemtes. faciebant illos p̃timore. Omĩs. it. orb t̾rarũ.: iom¬

Expanded text:
 catena tenebrarum omnes erant cospiritus sibilans aut inter spissos ramos avium sonus suam petrarum aut ludentium animalium cursus invisus aut mugien valida bestiarum vox aut resonans de altissimis montibus echdeficientes faciebat illos prae timore om
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudo. rr̃ qͣs extͥn¬
secus ptititur. maio¬
rẽ putat esse potũ
qui se potũtes exti¬
mant. ẽ scos eruei¬
ant. potfitta eoꝵ
uixti: m̃tis angꝰtra ⁊¬

Expanded text:
valetudo rerum quas extrinsecus patitur, majorem putat esse potentqui se potentes aestimant, cum sanctos cruciant, potentia eorum victi, mentis angustia
Abbreviated transcription (Latin):
tingit eos qui aliem dui¬
pu̾nt. ad ultiurũ in opra
ꝯsumi. at illos qui sita
largint᷑. ⁊̃ bonis habim¬
dare i̾renis.

Expanded text:
tingit eos, qui aliena diripiunt, ad ultimum inopia consumi; at illos qui sua largiuntur, etiam bonis abundare terrenis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ner amana hñis illos quo
ipsos ⁊ ꝑ quos alios diabo¬
lus ꝑ mãgn studii uigilã¬
tram decipit ⁊ ꝯrerit. Der
sanyr eos .s. adquos igno¬
rtrina alis dcepnoniᷤ uolar
ẜ ħmon tales. qui qi ĩ na¬
tura ꝓmpri sut ad neqͥ¬
leones illos. quib ⁊ ꝑ quos
aliis ꝑsequitoria dñitur
seuitta. ẜ pardos hencos.
quoꝵ distinens dolis decip̃
nam.

Expanded text:
er Amana habemus illos, quos ipse, et per quos alios diabolus per magni studii vigilantiam decipit et conterit. Per Sanir, eos ad quos ignorantia talis deceptionis volat. Per Hermon, tales qui quasi in natura prompti sunt ad nequleonum, illos quibus, et per quos aliis persecutoria dominatur saevitia. Per pardos haereticos, quorum distinctis dolis decipitnam.
Abbreviated transcription (French):
flatũ. et̾tia gaidia p̃bicã¬
bo. mimstrãt. ⁊ cibos doc¬
trine. uba. qi lac ꝑauili
capree. qr acute. q̃ st agh¬
dr discernũt. ⁊ ueloc cur

Expanded text:
flatum, aeterna gaudia praedicando, ministrant, et cibos doctrinae. Ubera, quia lac parvulis capreae, quia acute, quae sunt agenda, discernunt,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ culture. diu̾sitatem.
głii in orbe seminata
bonoꝵ oꝑm: irore ex¬
cellit.:¬
an. ⁊ de ahieno labore
m̾ceb̾i q̃rere recipiet
¶ Ciii. plac otose tor¬
pore n ꝓximis docendo
ꝓdesse. tandem dolori

Expanded text:
et culturae diversitatem, gelii in orbe seminata, bonorum operum virore excellitari, et de alieno labore mercedem quaerere. Recipiet . Cui placet otiose torpere, nec proximis docendo 163 prodesse, tandem dolori
Abbreviated transcription (Latin):
ad celestia gradimtur angꝰ¬
tam mã tenent. Slatee .i. se
cłares. qͥ multas uoluptates
sequunt᷑. ⁊ lata ura incedũt.
cit ⁊ mitat᷑. ⁊̃ in sołaribus¬
aliqñ iuenit. ꝙ naleat ad
difficultatem. inuennoniᷤᷤ
subdit. Quesiui ⁊ non in¬
ueni. S d̾ querit inon in¬
uenit. ipsa ⁊ꝰ querit᷑ ⁊ nue

Expanded text:
ad coelestia gradiuntur, angustam viam tenent. Plateae, id est, saeculares, qui multas voluptates sequuntur, et alta via incedunt. cit et imitataliquando invenit, quod valeat ad difficultatem inventionis subdit: Quaesivi, et non inveni: sed dum quaerit et non invenit, ipsa et quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
slitit. qr de t̾renis pau¬
lat̃ ad excelsa leuamur.
⁊ ip̃a uestis iacinctta.
a capite usq ad talos
ueniens. indicat aerẽ
s celis: usq ad t̾itm
fuscus .

Expanded text:
strans, quia de terrenis paulatim ad excelsa sustollimur, et ipsa uestis hyacinthina a capite usque ad talos ueniens indicat aerem de caelis usque ad terram fusum.
Abbreviated transcription (Latin):
quetẽ ⁊ pacem eccłe. p̃di¬
catores ꝯtra incursus tuent᷑.
⁊ n̾nã prĩe celestis requi¬
em. quiq ꝑfexiores fixa in¬
tfimone specłantur:¬

Expanded text:
quietem, et pacem Ecclesiae praedicatores contra incursus tuentur, et internam patriae coelestis quietem quique perfectiores fixa intentione speculantur
Abbreviated transcription (Latin):
accipint. uirens qmppe
in arbore folium. finctꝰ
quos nond̾ ostũdit. signat
affinuros. ⁊ iusti .q. ni
rens foliũ g̾minrant. qͥ
spe salui fact. ĩ fide ac

Expanded text:
accipiunt. Virens quippe in arbore folium, fructus, quos nondum ostendit, signat affuturos: et justi quasi virens folium germinant, qui spe salvi facti in fidei ac
Abbreviated transcription (Latin):
de sapĩa solum loqui.
medirationi: oꝑam da¬
re satagunt :
miles quos decipunt affl¬
gunt. M hii ꝑ doctrinam
sapientium ne decipiant᷑
se mununt :¬

Expanded text:
de sapientia solum loqui meditationi operam dare satagunt. miles, quos despiciunt, affligunt; sed hi per doctrinam sapientium, ne decipiantur, se muniunt
Abbreviated transcription (Latin):
errans. Stultus illudit peccatum. inter¬
iustos morabitur gr̃a. Cor quod nouit
amaritudinẽ amine sue. in gaudio eꝰ
nõ misceb̃r extraneus. Domiis ympi¬
ors delebr̃ tabernacula iustoꝵ gernii¬

Expanded text:
errans. stultus inludet peccatum: intertos morabitur gratia. cor, quod nouit amaritudinem animae suae, in gaudio eius non miscebitur extraneus. domus impiorum delebitur: tabernacula u
Abbreviated transcription (Latin):
in nouissio ex illis añ rep¬
bis. ꝯuocata. habeb̾ tamen
m̃bra suꝑiorib nõ inꝑra
inqua fit m̃isio gressuũ
qr nõ ĩ otio furtita. s ad
c̾tam̃ ꝓcessura. pͥmam
puleriudinem ex c̾tarm¬
ne ostũditur habitura:

Expanded text:
in novissimo, ex illis ante reprobis convocata, habebit tamen membra superioribus non imparia; in qua fit mentio gressuum, quia non in otio futura, sed ad certamen processura, primam pulchritudinem ex certamine ost
Abbreviated transcription (Latin):
¶Puleritudo simam̃t
ctam ostñdus c̾atoris. set
toris qͥ splendore suo illuᷤᷤ¬
trat. credͣntes. ⁊ artore
niditii pumet petcatorẽ
undͣ sb̾uigit. Sol ĩ aspͦtu.¬

Expanded text:
Pulchritudo firmamenti tiam ostendit Creatoris, sed toris, qui splendore suo illustrat credentes et ardore judicii puniet peccatores. Unde subjungit: Sol in aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
quos d̾s excelsus ordira¬
enangłii. illustrarent
hii in n̾bis sq̃ .i. in doc¬
trina. uere fidei. ꝑrra¬
nentes. expectant idi¬

Expanded text:
quos Deus excelsus ordinaEvangelii illustrarent. Hi in verbis sanctis et in doctrina verae fidei permanentes, exspectant judi
Abbreviated transcription (Latin):
seuerans. Bona absꝯdita ĩ ore clauso. quasi apposit qͣre uidb¬
ones. eppłarum circumposite sepulcro. Qid ꝓderit.
libatio yd̾ole: ñec enĩ manducab̾. nec odorabitur. mertus:¬
Sic effugatur a dño. ⁊ portans m̃cedes imqͥtatis. ui c aud¬
dns occłis ⁊ igemiscens. sicut spndo ꝯplectens uir cut¬

Expanded text:
s. Nam bona abscondita in ore clauso quasi appositiones epularum circumposite sepulcro, Eccli.libatio idolo? Nec enim manducabit nec odorabitur. Sic qui effugatur a Domino, et portans mercedes iniquitatis. Videns oculis et ingemiscens, sicut spado complectens vir
Abbreviated transcription (Latin):
g̾e in lectione scͥpture.
cantum esse rectã fidẽ
ten̾e. mod in scĩa serra¬
batus sit. coram dõ ⁊ ho¬
minibuso:¬

Expanded text:
gere, in lectione Scripturae cautum esse, rectam fidem tenere, modum in scientia servabatus sit coram Deo et hominibus