comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta sententia dampnauerat. martim armaret
auctoritas. nec oportuisse hominem recipi menib
illum iam non defensorem esse hereticorum. sed
uindicem. Nichil actum morte priscilliam: si
martinus exerceat illius ultionem. Postremo ꝓ¬
strati cum fletu &e lamentatione. potestatem re¬
giam implorant: ut utatur aduersus unum
hominem uisua. Nec multum aberat. quin co
Sed ille licet ep̃is mimofauore esset obnoxius: non
erat nescius mrartinum. fide. sc̃itate. ac uirtute
cunctis prestare mortalib. Alia longe uia
scm uincere parat. Nc primo secreto accersitum
blande appellat: hereticos iure dampnatos more
iudiciorum publicorum potius qmͣ insectationib
sacerdotum. non esse causam qua tacii ceteroꝵq
partis eius commumonem putaret esse dãp¬
nandam. theognistum. odio potius qmͣ cau¬
la fecisse discidium: eundemq tamen solũ
esse qui se a communione interim separa
a reliqͥs
retꝰ Ichil nouatum. quinetiam ante paricos

Expanded text:
ta sententia condemnaverat, Martini armaret ta sententia condemnaverat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus, illum jam non defensorem haereticorum esse, sed vindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. Postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam implorant, ut utatur adversus unum hominem vi sua. Nec multum aberat, quin cogSed ille, licet episcopis nimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos
Abbreviated transcription (Latin):
non est temporis explicare nam uictoris emertci.
Illa precipua cura: ne tribum cum iure gladiorim
ad hispamas miterentur. Pia enimerat sollici¬
tudo martino. ut non solum xp̾anos qui subila
erant occasione uexandi: sed ipsos etiam heretis
uberaret. Uerum primo die atq altero suspen¬
dit hominem callidus imꝑator siue ut rei pon-¬
lis erat: seu ut pleriq q̃uia tum arbitrabant᷑
auaritia repugnabat. Siquidem inbona eorũ
inhiauerat. Fertur enim ille uir multis bomsq
actib preditus aduersus auaritiam parum con¬
suluisse: nsi regni necessitas cogeret: Quippe e¬
hausto a suꝑiorib principib reipublice eratio:
pene semꝑ mexpeditione atq ꝓcinctu bellorum
cuuilium constitutus: facile excusabatur qͥblibit
ep̃i in quorum commumone martinus nonibat
trepidi ad regem concurrunt. predampnatos se
conquerentes. actum esse de suo omnium statu
si theognisti ꝑtinatiam qui eos solqͥs palam illa¬

Expanded text:
non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei ponlis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene sempcivilium constitutus, facile excusabitur, quibuslibepiscopi quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes: actum esse de suo omnium statu, si Theognisti pertinaciam, qui eos solus palam la
Abbreviated transcription (Latin):
merent. Nec dubium erat. quin sc̃orum etiam
Etenim tum solis oculis iudicabatur: cum quis¬
pallore potius aut ueste: qmͣ fide hereticus esti¬
maretur. Hec nequaqmͣ placitura martino ep̃i
sentiebant. Sed male consciis illa uel molestissi¬
ma erat cura: ne se ab eorum commumone adue¬
mens abstineret: non defuturos qui tanti uiri
constantiam p̾missa auctoritate sequerentir.
Incunt cum imꝑatore consilium: ut missis obu¬
am martino officialib. urbemillam ꝓpius ueta¬
retur accedere: nsi se cumpace ep̃orum ibi con¬
sistentium asfore fateretur. Quos ille callide est¬
trustratus. Profitetur se cumpace xp̃i esse uentu¬
rum. Postremo ingressus. nocturno tempore adiit
eccl̃iam: tantum orationis gr̃a. Post tridie palatiũ
petit. Preter multas quas euoluere longum est:
has principales petitiones habebat. Pro narsete
comite & leucadio preside: quorum ambo gra¬
tiam partium fuerant ꝑtinatiorib studus: que

Expanded text:
merent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam merent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quipallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eniam ad ulud quod ꝓpter temporum notam
semꝑ occultauit: sed nos celare non potuit
In quo ilud est miraculi: quod facie ad faciem cũ
co est angls collocutus. Maximus imꝑatoraliaᷤ
sane bonus. deprauatus consiliis sacerdotum:
post priscilliam necem ithatium ep̃m priscilliam
accusatorem ceterosq illius socios quos nomina¬
ri non est necesse ui regia tuebatur. nequis ei
crimini daret oꝑam: illius cuiuscumq modi
hominem fuisse dampnatum. Interea martinꝰ
multis grauibq laborantium causis ad comi¬
tatum ire compulsus: procellam ipsam totuis
tempestatis incurrit. Congregati apud treue¬
ros ep̃i tenebantur: qui cotidie communicantes
ithacis: communem sibi causam fecerant. His
ubi nuntiatum est inopinantib adesse marti¬
num: totis ammis labefactati: musitare & tre¬
pidare ceꝑunt. Et iam pridie imꝑator ex eoꝵ
sententia decreuerat. tribunos summa potesta¬
te armatos ad hyspanias mutere: qui hereti¬
cos inquirerent: deprehensis: uitam & bona adi¬

Expanded text:
eniam ad illud, quod propter temporum notam semper occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adi
Abbreviated transcription (Latin):
igitur tempore relictis
scolis beato me uiro iun¬
xi: paucos post dies cun¬
tem ad eccl̃iam
sequebamur.
Interim ei seminudus hẏbernis mensib pauꝑ
occurrit: orans sibi uestimentum dari. Gunc
ille arcessito arcidiarono: iussit algentem si ne
dilatione uestiri. Demde secretarium ingressus
cum solus ut erat illi consuetudo resideret: hanc
emm sibi etiam in ecclia solitudinem ꝑmissa
clericis libertate prestabat: cum quidem in
alio secretario prb̃ri sederent: uel salutationib
uacantes: uel audiendis negotus occupati: Ma¬
tinum uero.usq in eam horam qua sollempnta
populo agi consuetudo deposceret. sua solitudo
cohibebat. Illud non preteribo: quod in secre¬
tario sedens. numqmͣ cathedra usus est. Nam
in eccłia nemo unqmͣ illum sedere conspexit:
sicut quendam nuꝑ. testor dm̃. non sine meo
pudore uidi sublimi solio quasi regio tribu¬
nali celsa sede residentem. Sedebat autẽ mar¬
quas nos rustici galli tripedas: uos scolastici.

Expanded text:
igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quialio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetcohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Marservulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici,
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter irascerer discessione fugituri. Sed qͥa nas
non licet tota istorum commemoratio que
nos compungit abolenda est: te inquam
postumiane: te potius audiamus. E aciam
inquit oalle quod precipis: quatinus tam
studiosos esse audiendi uos uideo. Sedme¬
mentote quia non sine fenore. istum apud
uos depono sermonem. Libens presto qd̃
poscitis: dum modo paulopost quod popo¬
scero non negetis. Nos uero inqmͣ nichil habe¬
mus. in quo tibi mutuum uel sine fenore
restituere possimus. Sed tamen quicquid
putaueris imꝑato: dum modo ut ceꝑas de¬
sideriis nr̃is satisfacias. Ualde enim nos de¬
lectar tua oratio. Nichil inquit postumianꝰ
nr̃a studia fraudabo. Et quia heremite unius¬
incipientis ãgnouistis iurtutem: referam uo¬

Expanded text:
grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenda est. te, inquam, Postumiane, te potius audiamus. Faciam, inquit, Sulpici, quod praecipis, quatenus tam studiosos esse audiendi uos uideo. sed mementote, quia non sine faenore istum apud uos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos uero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum uel sine faenore restituere possimus.. sed tamen quidquid putaueris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: ualde enim nos delectat tua oratio. Nihil, inquit Postumianus, uestra studia fraudabo: et quia eremitae unius agnouistis uirtutem, referam ad
Abbreviated transcription (Latin):
commemoratio non uidetur. siquidem id de
corum uirtutib & abbatis ipsius testimonio
& omnium fr̃m audierim sermone celebrari:
quod unum eorum sol numqͣm uidisset epu¬
lantem: alterum numqͣm uidisset iratum.
Ad hec sallus me intuens:osi ur ille nomen nolo
edicere nunc adesset. uellem ad modum istud
audiret exemplum: quod in multorum sepe
ꝑsonis minium exꝑti sumus uehement̃ irasci:
Sedquia mimicis sius quantum audio nuꝑ
ignouit: si istud audiret magis magisq ꝓpo¬
sito confirmaretur exemplo: preclaram esse
uirtutem. iracundia non moueri. Nec uero
inficiabor iustas illi causas irarum fuisse:
sed ubi durior pugna: ibi gloriosior est ce coro¬
na. U nde quendam si agnoscit censeo iure
laudandum: quod cum eum libertus deseru¬
erit ingratus: mifatus est potius. qmͣ insectat̾
abeuntem. Sed neq illi irascitur: a quo iude¬
tur abductus. Ego autem nisi istud uincende
iracundie postumianus ꝓcdisset exemplum:

Expanded text:
commemoratio non uidetur, siquidem id de commemoratio non uidetur, siquidem id de eorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone celebrari, quod unum eorum sol numquam uidisset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ministrari sibi ab homine noluisset: ad
requirendum eum ipse ꝓficiscitur. Ille ubi
eminus senem uenire conspexit: occurrit: agit
gr̃as: ducit ad cellulam: cum ingressi pariter
ambo conspiciunt palmitiam sportam forib
panis odor sentitur: tactu uͦ. acsi ante paulu¬
lum focis esset ereptus. ostenditur: egyptiitam̃
panis forma non cernitur. Obstupefacti ambo
munus celeste cognoscunt: cum ille hoc abbatis
aduentii prestitum fateretur: abbas uero: illiꝰ
fidei ac uirtuti id potius asscriberet.: Ita ambo
celestem panem cum multa exultatione frege¬
runt. Quod cum senex ad monasterium post
regressus fr̃ib retulisset: tantus omnium in¬
cenderat ardor ammos: ut certatim ad here¬
mum &e sacras solitudines ire ꝓperarent: mi-¬
seros se fatentes. qui diutius in congregatione.
multorum. ubi humana esset patienda conu̾¬
rio duos ego senes uidi. qui iam ꝑ quadragin¬
ta annos ibi degere. ita ut numqm inde disces¬
serint ferebantur: quorum pretereunda michi

Expanded text:
qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciunt palmiciam sportam, calidopanis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conu In hoc monasterio duos ego senes uidi, qui iam per quadraginta annos ibi degere, ita ut numquam inde discesserint, ferebantur. quorum praetereunda mihi
Abbreviated transcription (Latin):
runt: uideant gloriam suam: et uel nunc adũ¬
sum me grassari desinant uindicati. Hec
cum maxime flebili uoce gemeremus: ommũ
lacrimis ꝑ nr̃a lamenta commotis. cum mag¬
na quidem martini admiratione: secd non
mmore ex nr̃is fletib dolore discessum est.

Expanded text:
runt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est.
Abbreviated transcription (Latin):
hic nuntius fateretur. Tunc confessus est se¬
deceͥm demones fuisse qui rumorem hunc per
populum disseminassent: ut hoc saltim metu
ex illo martinus oppido fugaretur: barbaros
nichil minus qm irruptionem cogitare. Ita
cum hec inmundus sp̃s media mȩccłã fateret᷑.
metu & turbatione p̾senti ciuitas liberata est.

Expanded text:
hic nuntius, fateretur. tum confessus est hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiritus in media ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est.
Abbreviated transcription (Latin):
mine ipso restitit: dicens horribile in atrio do¬
mus demonium se uidere. Qui cum ut discede¬
ret imꝑaret:quendam e familia qui minteriore
parte edium morabatur arripuit. Seiuire denti¬
bus miser cepit:& obiuos quoscumq lanare.
Commota domus: familia turbata. populus in
fugam uersus:Martinus se furenti obiecit: ac
primum stare ᷤ imꝑat. Sed cum dentib fremeret
hiantiq ore morsum minaretur: digitos ei mar¬
tinus in os intulit Si habes inquit aliquid
potestatis: hos deuora. Tum uero acsi candeis
ferrum faucib accepisset: Longe reductis dentib
digitos beati uiri uitabat attingere. Et cum fu¬
gere de obsesso corpore penis ce cruciatib cogeret᷑.
nec tamen exire ei ꝑos liceret: feda relinquens
uestigia. fluxi uentris egestus est. xuiii¬
Nterea cum de metu atq impetu barbarorum
subita ciuitatem fama turbasset: demoniacum
ad se exhiberi iubet: imꝑat. ut an uerus esset

Expanded text:
mine ipso restitit dicens, horribile in atrio domine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset
Abbreviated transcription (Latin):
ris infudit: statimq uox reddita est Tum pau¬
latim singula contactu euis ceperunt menbra
demonio correptus: dolendo exitu cruciabatur
Nogatus ergo martinus. ut ei manum imponert
deduci eum ad se uibet. Sed nequam sp̃s nullo
proferri modo ex cella inqua erat potuit: itam
aduenientes rabidis dentib seiuiebat. Tum tetra¬
dius ad genua beati cartini aduoluitur: orans
ut ad domum in qua demoniacus habebatur
ipse descenderet: Tum uero martinus negare se
ꝓfani & gentilis domum adire non posse. Ham
detradius adhuc eodem tempore gentilitatis er¬
tore implicatus tenebatur: Spopondit eigo se si
de puero demon fuisset exactus. xp̃ianum fore.
Ita martinus imposita manu puero: immundũ
ab eo sp̃m eiecit. Quo uiso tetradius. dñm nrm
iħma pͣm credidit: statimq catecuminus factus
nec multopost baptizatus est: semꝑq orartinum
salutis sue auctorem miro coluit affectu.un¬
er idem tempus in eodem oppido ingressus
patrisfamilias cuiusdam domum: in li¬

Expanded text:
ris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in li
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum uel materia uel testimonium fuit.
Idem tamen referre erat solitus: se corpore exutũ
ad tribunal iudicis ductum. deputandumq ob¬
scuris locis. & uulgarib turbis: tristem excepisse
sententiam. Tum ꝑ duos angłos iudici fuisse sug¬
gestum: hunc esse pro quo martinus oraret. Ita ꝑ
eosdem angłos se iussum reduci: & martino redili¬
tum: uiteq pristine restitum. Ab hoc primo tem¬
pore beati uiri nomen enituit: ut qui sc̃s iam
ab omnib habebatur: potens etiam & uere

Expanded text:
uirtutum uel materia uel testimonium fuit. uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere
Abbreviated transcription (Latin):
humanis reb excederet. Corpus in medio positũ.
tristi merentium fr̃m frequentabatur officio:
Qũ martinus flens & eiulans accurrit. Tum uero
tota scm sp̃m mente concipiens: egredi cellulam
in qua corpus iacebat ceteros iubet: ac forib obse
Et cum aliquandiu orationi incubuisset. sensissett
ꝑ spiritum dñi adesse uirtutem: erectus paulu¬
lum & in defuncti ora defixus: orationis sue ac
miscłie dñi. intrepidus expectabat euentum.
Uixq duarum fere horarum spacium intercesse¬
rat: udit defunctum paulatim membris om̃ib
commoueri: & laxatis in usum uidendi palpita¬
re luminib. Tum uero ad dñm magna uoce
conuersus. grãs agens: cellulam clamore comple¬
uerat. Quo audito qui ꝓforib astiterant: statim
irruunt. Mirum spectaculum. quod uidebant
uiuere: quem mortuum reliquissent. Ita red¬
ditus uite: statim baptisma consecutus: plures
postea annos iuxit: primumq apud nos orartini

Expanded text:
humanis rebus excederet. corpus in medio positum humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseret cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini
Abbreviated transcription (Latin):
magnarum uirtutum uiro. Hic aliquandiu
radicib iuxit herbarum. Quo tempore ellebo¬
rum uenenatum ut ferunt gramen in cybum
sumpsit. Sed cum uim ueneni in se grassantis
uicina iam morte sensisset: imminens ꝑiculũ
oratione reppulit: statimq omnis dolor fugatꝰ
est. Nec multopost cum sc̃o hylario comꝑisset
regis penitentia potestatem indultam fuisse re¬
deundi: rome ei temptauit occurrere. u¬
rofectusq est ad urbem. cum iam Hylarius
preterisset: ita eum e uestignis ꝓsecutus. Oũq
ab eo gratissime fuisset susceptus: haut longe sibi
ab oppido monasterium collocauit. Quo tempore
se ei quidam catecuminus iunxit: cupiens sc̃issi¬
mi uiri institui disciplinis. Paucis quippe inter¬
positis dieb laħore correptus. ui febrium labora¬
bat: at tum martinus discesserat. Et cum ꝑ tridu¬
um defuisset: regressus exanne corpus inuenit.
Ita subita mors fuerat: ut absq baptismate

Expanded text:
magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
ait ad eum. Quocumq iens. uel quecumq tẽp¬
taueris: diabolus tibi aduersabitur Tunc ei
timq e conspectu eius inimicus euanuit. Itaq
ut animo & mente conceꝑat. matrem gentili¬
tatis absoluit errore: patre in malis perseue¬
rante: plures tamen suo saluauit. exemplo.
emde cum heresis arriana ꝑ totumu
orbem & maxime intra ylliricum
pullularet: cum aduersus ꝑfidiam sacerdo¬
tum solus pene acerrime pugnaret. multisq
suppliciis esset affectus: nam & publice uir¬
gis cesus est: & ad extremum de ciuitate exre
compulsus: italiam repetens. cum intra galli¬
as quoq discessum scĩ hylarai quem ad exili¬
um hereticorum uis coegerat. turbatam ecclam
comperisset: medialani sibi monasterium statuit.
Ibiquoq auxentius auctor & princeps arria¬
norum grauissime insectatus est: multisq affec¬
tum iniuriis. de ciuitate exturbauit. Qedendũ
itaq tempori arbitratus. ad insulam cui nom̃

Expanded text:
ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque tempait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei timque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrinorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gall
Abbreviated transcription (Latin):
caput eius librasset: ictum ferientis dexter e
sustinuit alter. Uictis tamen post tergum
manib: uni seruandus & custodiendus tradi¬
tur. Qui cum eum ad remotiora duxisset. per¬
cunctari ab eo cepit quisnam esset. Nespondit
xp̾ianum se esse. Querebat etiam ab eo: an ti¬
meret. Tunc uero constantissime ꝓfitebatur:
numqm se tam securum fuisse: quia sciret
miscdiam dñi maxime intu ꝓtationibus
miscłia. utpote latrocina exercens esset in¬
dignus. Ingressusq euu᷑m glicam disputatio¬
nem: uerbum dei latromi predicauit Quid
longius morer. Latro credidit: prosecutusq
martinum uie reddidit: orans. ut pro se
dñm precaretur. Idemq postea religiosam
agens uitam uisus est: ut hec que supra re¬
tulimus abipso audita dicantur.
oitur martinus inde progressus cum medi¬
olanum preterisset: diabolus in itinere hu¬
mana specie assumpta se ei obuium tulit:
quo tenderet querens. Cumq id a martino res¬
ponsi accepisset. se quo dñs uocaret tencdere

Expanded text:
caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus ti misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere,
Abbreviated transcription (Latin):
constitit: dum ille atrigua ramis humiliorib
poma decerperet. Cumq plenam palmulis
manum optulisset: occurrit bestia accepitq:
tam libere. qmͣ nullum animal domesticum.
Et cum comedisset: abscessit. Nos hec intuentes.
& adhuc trementes: facile potuimus ꝓpendere.
quanta in illo fidei uirtus: & quanta in nobis¬
lium eque esset infirmitas.
singulariter uirum uidimus paruo tu¬
gurio: in quo non nisi unum recipi posset ha¬
bitantem. De hoc illud ferebatur. quod ei lu¬
pa solita erat astare cenanti: nec facile umqͣmͣ
bestia falleretur: quin illi ad legitimam horã
refectionis occurreret. & tam diu ꝓforib ex¬
pectaret: donec ille panem qui cenule suꝑfu¬
isset. offerret. Illam manum eius lambere so¬
litam: atq ita quasi impleto offitio. & prestita
consolatione discedere. Sed forte accidit ut
sc̃s ille dum frẽm qui ad eum uenerat deducit
abeuntem. dutius abesset: & non nisi subno¬

Expanded text:
constitit, dum ille attigua ramis humilioribus constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. cumque plenam palmulis manum obtulisset, adcurrit bestia accepitque tam libere quam nullum animal domesticum, et cum comedisset, abscessit. nos haec intuentes et adhuc trementes facile potuimus expendere, quanta in illo fidei uirtus et quanta in nobis esset infirmitas. singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem. de hoc illud ferebatur, quod ei lupa solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia falleretur, quin illi ad legitimam horam refectionis occurreret et tam diu pro foribus expectaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offerret: illam manum eius lambere solitam, adque ita quasi inpleto officio et praestita consalutatione discedere. sed forte accidit, ut tus ille, dum fratrem, qui ad eum uenerat, deducit abeuntem, diutius abesset et nonnisi sub no
Abbreviated transcription (Latin):
forte non creditis: ollam cum holerib que no¬
bis in cena p̾parabatur. sine igne feruere.
Tanta uis solis est: ut quiblibet cocis etiam
ad gallorum pulmenta sufficiat. Post cenã
autem iam inclinante uespera. inuitat nos
ad arborem palmam: cuius interdum po¬
mis uti solebat: que fere duob milib abe¬
rat. Nam he tantum arbores in heremo: li¬
cet raro habentur. Tamen quod utrum solleis
antiquitas ꝓcurauerit. ansolis natura gignit.
ignoro: nsi ds prescius habitandam quandoq
a scis heremum hec seruis suis parauerit. Ex
maiore enim parte qui intra illa secreta con¬
sistunt cum alia ibi germina nulla succeduĩ.
istarum arborum pomis aluntur. Ergo ubi ad
illã ad quam nos humanitas nr̃i hospitis duce¬
bat. arborem ꝑuenimus: leonem ibi offendi¬
mus. Quo iuso ego & ille dux m̃s intremui¬
mus. Sc̃s uero ille incunctanter accessit: nos
licet intrepidi secuti sumus. Fera paululum
cerneres imꝑatam a dõ modesta discessit. oe

Expanded text:
forte non creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis etiam ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum in eremo arbores, licet raro, habentur tamen. quod utrum sollers antiquitas procurauerit, an soli natura gignat, ignoro, nisi Deus praescius habitandam quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta consistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus: quo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. fera paululum — cerneres imperatam a Deo — modesta secessit et
Abbreviated transcription (Latin):
cam ꝓpius accedere: ac manu blanda capud
triste ꝑmulcet: dem pane duplicato ream suã
reficit. Ita indulgentiam consecuta: officii con¬
suetudinem deposito merore reparauit. Intue¬
mini queso.xp̃i etiam in hac parte uirtutem:
cui sapit omne quod brutum est: cui mite est
omne quod seuit Lupa prestat offitium: lu¬
pa furti rea crimen agnoscit: lupa conscio pu¬
dore confunditur: uocata adest: capud prebet:¬
& habet sensum indulte sibi uenie: sicut pu¬
dorem gessit errati. Tua hec uirtus. xp̾e:tua
sunt hec xp̃e miracula. Etenim que in tuo no¬
mine oꝑantur serui tui: tuasunt. Et in hoc
ingemiscimus. quod maiestatem tuam fere

Expanded text:
eam propius accedere ac manu blanda caput eam propius accedere ac manu blanda caput triste permulcet: dein pane duplicato ream suam reficit. ita indulgentiam consecuta officii consuetudinem deposito maerore reparauit. intuemini, quaeso, Christi etiam in hac parte uirtutem, cui sapit omne quod brutum est, cui mite est omne quod saeuit. lupa praestat officium, lupa furti crimen agnoscit, lupa conscio pudore confunditur: uocata adest, caput praebet et habet sensum indultae sibi ueniae, sicut pudorem gessit errati: tua haec uirtus, Christe, tua sunt haec, Christe, miracula. etenim quae in tuo nomine operantur serui tui, tua sunt, et in hoc ingemescimus, quod maiestatem tuam fer
Abbreviated transcription (Latin):
cellulam cum familiarem patronum abesse
sentiret. ingressa: curiosius explorans ubinam
esset habitator: casu contigua cum pamibus
quinq palmitia sportella pendebat. Exx his
unum presumit & deuorat: dem perpetrato
scelere discedit. Regressus heremita. uidit spor¬
tulam dissolutam non constante panum mi¬
mero. Dampnum rei familiaris intelligit:
ac ꝓpe limen panis assumpti fragmenta cog¬
noscit. Sed non erat incerta suspicio: que fur¬
tum ꝑsona fecisset. Ergo cũ sequentib dieb
scdm consuetudinem bestia non uenisset: in¬
mirum audacis facti conscia ad eum uenire
dissimulans cui fecisset iniuriam: egre patieba¬
tur heremita se alumpne solatio destituitũ.
Postremo illius oratione reuocata. septimum
post affuit. diem ut solebat ante cenanti.
Sed ut facile cerneres uerecundiam penitentis:
non ausa ꝓpius accedere. deiectis in terram pro-¬
fundo pudore luminib. quod palam licebat
intelligi. quandam ueniam precabatur. Quã
illius confusionem heremita miseratus. iubet

Expanded text:
cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriam —, aegre patiebatur eremita se alumnae solacio destitutum. postremo illius oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet
Abbreviated transcription (Latin):
ulti sunt qui uirtutes
sancti martim uel
stante uersu uel stilo
prosaico conscripsert
E quib primus ille
Seuerus sulpicius cuitantus feruor amoris
fuit. in sando dei: ut eo adhric degente in scło
unum librum de mirabilib uite etus scribe¬
ret. Exinde post transitum beati uiri duos
scripsit: quos dialogos uoluit uocitari. In
quib nonnulla de iurtutib heremitarum
anachoritarumue referente postumiano in¬
seruit: sed in nullo inferiorem nr̃m potuit
tem: sed nec gallias axp̃o derelictas: quibus
complexus est quinq libros: illa comprehen¬
dit miracula. que post eius gestasunt transi
energumin ꝑ cancellos basuice aertͥo uehertnt᷑
uolatu: et sepe inputeum qui in ipsa habetur
eccł̃ia impulsu demonis iactarentur: abstracti
ex inde illesi. populis spectantib sunt resũpti
Idq mectlem puteo et nr̃is tẽꝑib iudimus gestũ.

Expanded text:
ulti sunt, qui virtutes sancti Martini, vel stante versu, vel stylo prosaico consripserunt. De quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in Sanctum Dei, ut eo adhuc degente in saeculo, unum librum de Mirabilibus vitae ejus scriberet, exinde post transitum beati viri duos libros scripsit, quos Dialogos voluit vocitari. In quibus nonnulla de virtutibus eremitarum, anachoretarumve, referente Posthumiano, inseruit. Sed in nullo inferiorem nostrum 1000 potuit tem; sed nec Gallias a Christo derelictas, quibus complexus est, quinque libros, illa comprehendit miracula quae post ejus gesta sunt transienergumeni per cancellos basilicae veherentur volatu aereo, et saepe in puteum qui in ipsa habetur basilica, impulsu daemonis jactarentur abstracti, exinde illaesi, populis spectantibus, sunt resumpti. Idque in eodem puteo, et nostris temporibus vidimus gestum.
Abbreviated transcription (Latin):
ista proferre. qui ex aruda cute in heremo pr.¬
ducens aquas. populi sitientis extinxit ar¬
dorem: aut certe constabit eum rursus os
asine. reserare: si labia mea aperiens. ꝑ me
indotum ista dignetur exponere:. Sed qͥd
timeo rusticitatem meam. cum dñs redẽplor
et ds̃ nr̃ ad destruendam mundane sapiente
uanitatem. non oratores sed piscatores: non
philosophos. sed rusticos preelegit. Confidi¬
mus ergo orantib uobis. quia et si non po¬
test. paginam sermo incultus ornare: faciet
eamgloriosus antistes preclaris uirtutibus

Expanded text:
ista proferre, qui ex arida cute in heremo producens aquas, populi sitientis extinxit ardorem; aut certe constabit, eum rursum os asinae reserare, si labia mea aperiens per me indoctum ista dignetur expandere. Sed quid timeo rusticitatem meam, cum dominus Redemptor et dens noster ad distruendam mundanae sapientiae vanitatem non oratores sed piscatores, nec philosophos sed rusticos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
eis arbitrer ꝓfuturum: ut non indigeant libris
post hec hierommi coherteri. Sed tu illa potiꝰ
euolue. que ceꝑas: & illud quod aduersus fal¬
sam iusticiam dicturum te esse ꝓmiseras ꝓde
documentum. Namut uere tibi fatear nullo

Expanded text:
eis arbitrer profutura, ut non indigeant libris posthac Hieronymi coerceri. sed tu illa potius euolue quae coeperas, et illud, quod aduersus falsam iustitiam dicturum te esse promiseras, prode documentum: nam, ut uere tibi fatear, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
restitisset: indignum se esse uociferans: intel¬
lexit uir altioris ingenii. hoc eum modo posse
constringi: si id ei officii imponeret in quo qui¬
dam locus inurie uideretur. Itaq exorcistam
eum esse precepit. Quam ille ordinationem
ne despexisse tanqm humiliorem uideretur:
non repudiauit. Nec multopost ammonitus
ꝑ soporem. ut patriam parentesq quos adhuc
gentilitas detinebat. religiosa sollicitudine
uisitaret: ex uoluntate sc̃i hylarii profectus est
Multisq obstrictus ab eo precib &e lacrimis ut re¬
diret: mestus ut ferunt pegrinationem illam
aggressus est: contestans frẽs multa se adu̾sa
passurum. Quod postea rei probauit euentus
Ac primum inter alpes deuia secutus: incidit
in latrones. Cumq unus securi eleuata in

Expanded text:
restitisset, indignum se esse uociferans, intelrestitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in
Abbreviated transcription (Latin):
At orartinus intrepidus. immo illato sibi terrore
constantior: si hoc inquit ignauie adscribit᷑
non fidei: crastina die ante aciem mermis asta¬
bo: & in nomine dñi iħu signo crucis non cly¬
peo protectus aut galea. hostium cuneos pene¬
trabo securus. Netrudi ergo in custodiam iube¬
tur: facturus fidem dictis: ut mermis barba¬
ris obiceretir. Postera die hostes legatos de
pace miserunt: sua omnia seseq dedentes.
Unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse
uictoriam: cui prestitum sit ne inermis ad
prelium muteretur.d Et qmͣuis pius dñs
seruare militem suum licet inter hostium
gladios & tela potusset: tamen ne uel aliorũ
morte sc̃i uiolarentur obtutus:. exemit pugne
necessitatem. Neq enim aliam ꝓ milite suo
xp̃c debuit prestare uictoriam: qmͣ ut subac
xinde relicta militia scm hylaraum iii
Temptauit autem idem hẏlarius imposito dia¬
conii officio sibi eum artius implicare: & mi¬
nisterio uincire diuino. Sed cum sepissime

Expanded text:
at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactExinde relicta militia sanctum Hilarium temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime
Abbreviated transcription (Latin):
meo ipse custodies. Quirum in effabilem nec
labore uictum. nec morte uincendum: qui in
nullam se partem pronior inclinauerts. nec mori
timuit. nec uiuere recusauit. Itaq cum iam per
aliquot dies ui febrium teneretur: nontamen a
deiope cessabat. Pernox in orationib & iugiliis
fatiscentes artus spiritui seruire cogebat: nobili
illo stratu suo incinere &e cilitio recubans. Et cum
a discipulis rogaretur. ut saltim uilia sibi sineret
stramenta supponi: non decet inquit filii xp̃ia¬
num nisi incinere mori. Ego si aliud uobis
exemplum relinquo: ipse peccaui. Oculis ac ma¬
nib incelum semꝑ intentis: inuictum ab oratio¬
ne spiritum non relaxabat. Et cuma prb̃ris qͥ
tinc ad eum confluxerant rogaretur: ut corpuscu¬
lum lateris mutatione releuaret: simte inquit
sinite me fr̃s celum potius respicere qm terram:
e suo iam itinere iturus ad dominũ sp̃s dirigat᷑
bic inquit adstas cruenta bestia. Nichil in me

Expanded text:
meo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec meo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirighic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me,
Abbreviated transcription (Latin):
rib affluebat. Lacrimasse ꝑhibetur. Conuer¬
susq ad dñm: hac tantum flentib uoce respon¬
dit. Dñe si adhuc populo tuo sum necessariũ.
non recuso laborem: fiat uoluntas tua. Ssimi¬
rum inter spem amoremq positus. dubitauit
pene quid mallet:quia nec hos deserere: nec a
xp̃o uolebat diutius separari Hichil tamen
in uoto suo ponens aut uoluntati relinquens:
totum se in dñi arbitrio potestatiq commutteis:¬
tur. Graiuis quidem est dñe corporee pugna
militie: & iam satis est quod hucusq certauil.
Sed si adhuc in eodem labore pro castris tuorum
stare me precipis. non recuso nec fatiscentem cau¬
sabor etatem: munia tua deuotus implebo: sub
signis tius quo ad ipse tu iusseris militabo. Et
qmͣuis optata sit seni messio post laborem: est
tamen animus uictor annorum: & cedere nescius
senectuti. Acsiiam parcis etati bonum
michi est dñe uoluntas tua: hos uero quib ti¬

Expanded text:
ribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuerribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committegrauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus ti
Abbreviated transcription (Latin):
aridas peterent desertasq regiones. Eommirũ
circa aues illas usus imꝑio: quo demones fuga¬
re consueuerat. Ita grege facto omnes in unum
ille uolucres congregate. relicto flumine montẽ
siluasq petierunt: non sine admiratione mul¬
torum qui tantam in martino urtutem uide¬
rent: ut etiam auib imꝑaret. Aliquandiu gͦ
in uico illo uel in eccł̃ia ad quam ierat commo¬
ratus. pace inter clericos restituta. cum iam re¬
gredi ad monasterium cogitaret:uirib corꝑis
cepit repente destitui. Conuocatisq discipulis
indicat se iam resolui. Tum uero meror &e luctꝰ
omnium: uox una plangentium. Cur nos pa
ter deseris. aut cui nos desolatos relinquis
Inuadent enim gregem tuum lupi rapaces. Et
quis eos amorsib nr̃is ꝑcusso pastore ꝓhibebit.
Scimus quidem desiderare te. xp̃m. sed salua tibi
sunt. tua premia. nec dilata minuentur: nr̃i
potius miserere quos deseris. Tunc ile motus
his fletib. ut totus semꝑ in dño miscłĩe uisce¬

Expanded text:
aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangter, deseris, aut cui nos desolatos relinquis? Invadent enim gregem tuum lupi rapaces. Et quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisce