comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuctur ꝙ amo. Nec totum habebrt. ale neseo¬
tum habeo ego. S quia diligo ermtanc me
ipmi optoilli ut tm̃ habeat ut tier metũ minu¬
ates at hoc nerum dicas. uel optes. Eico eĩ
ne munitras. Quomodo eñ sociar. ertt felici¬
tas tua ꝙͣ corqriet felicitas aliena. Nonie
cumtesert ditestere uicinus cuus. et inti¬
pero ciuasi suirgere et ire post te. tĩmes ne seti¬
ter te ties ne transeat te. Ceite diligis pro¬
ximũ turntanꝙͣ te ip̃m. S non loquamius
domuidis. Au̾tat dens banc pestem ab ammuis
oium hominũ. ne dum tͥanoꝵ ditium dya¬
boli. cumqua solus dyaꝰ reris est. et mexpia¬
bilit rets. Non enĩ dicitur dẏabolo ut damp¬
netur adulteriũ ꝯmissisti. furtum fecisti.
uallam alienam rapiusti. s homi stantines
lapsus inuidisti. Inuidia dẏaboli ꝯrntumi est.¬
perbia inuidos facit. Suffoca mrẽm et nõ erit
filia. Iteo humilitatẽ docuit xp̃c¶ Nonego lo¬
quar inuidis. Bene optantib locruor Illes le¬

Expanded text:
nuetur quod amo, nec totum habebit ille, nec totum habebo ego. Sed quia diligo eum tanquam me ipsum, opto illi ut tantum habeat; ut nec meum minudicas, vel optes. Timeo enim ne invideas. Quomodo enim socialis erit felicitas tua, quam torquet felicitas aliena? Nonne cum coeperit ditescere vicinus tuus, et incipere quasi surgere, et ire post te, times ne sequatur te, times ne transeat te? Certe diligis proximum tanquam te ipsum. Sed non loquor de indivis. Avertat enim Deus hanc pestem ab animis omnium hominum, nedum Christianorum; vitium diabolicum, quo solus diabolus reus est, et inexpiabiliter reus. Non enim dicitur diabolo ut damnetur, Adulterium commisisti, furtum fecisti, villam alienam rapuisti: sed, Homini stanti lapsus invidisti. Invidentia diabolicum vitperbia invidos facit. Suffoca matrem, et non erit filia. Ideo humilitatem docuit Christus. Non ergo loquor invidis, bene optantibus loquor. Illis lo
Abbreviated transcription (Latin):
to labore didicisti in tantis penisset amabat te
qui te ad penas trahebut. Ĩe quite amabat ñe
te ad penas trahebat ut uapulares amando fa
turas in ip̃ã litteraturatractatis. Ita tero: sed
non ad hoc didicimus utteras. Non enĩ parẽ¬
tes nñ quando nos in scolam mittẽbant. hoc
nobis dicebant. Distite liti̾as. rit habeatis uñ

Expanded text:
m, perituram rem cum tanto labore didicisti in tantis poenis, et amabat te m, perituram rem cum tanto labore didicisti in tantis poenis, et amabat te qui te ad poenas trahebat: ipse qui te amabat, ipse te ad poenas trahebat; ut vapulares, amando facturas in ipsa litteratura tractatis. Ita vero: sed non ad hoc didicimus litteras. Non enim parentes nostri, quando nos in scholam mittebant, hoc nobis dicebant: Discite litteras, ut habeatis unde
Abbreviated transcription (Latin):
quidtͥ dicit ip̃a sapiepa. amate illam tanꝙͣ
pecuniam. Indigniunt: iuiriosumẽ ut sa¬
pientia pecinie ꝯperet sed amor amori com¬
paratur. uideo eñ sic ꝑp amare pecuniã ut
rubente amore recruulabores suscipietis.
ieiuma toleretis. mareranseatis uentis et
flustib uos ꝯmittatis põ unde eligam qd̾ a¬
metis. sod non heõ qd̃ add ad amorem quo a¬
matis. Sic amate plus nlo me amari dicit
dñs. Improbes loquor. aditis loquor. peciini¬
am diligitis. tm̃ me diligte. Certe melior
sum incorporalit᷑. Nolo a ꝑb̾ ampliorẽ amorẽ
quiantũ diligitis pecunian tantũ me amate.
Erubescamꝰ saltim confiequr et pectora tũ
solidat pcr̃a: et nõ tollit.: Tuidam rectus et ce¬
damus et corrigamura nob̾. Ne ille postea uoᷤᷤ
cedat qui magr̃ est Diximq em̃ qd̃ dicam.
est. quare uaptilasti quare tasta malicia in
puentia pertulistiut disceres: Qud disceres
litt̾as. oruate: Ut haberetur ttunia. aut cõ¬

Expanded text:
tibi dicit ipsa Sapientia: Ama illum tanquam pecuniam . Indignum est, injuriosum est, ut sapientia pecuniae comparetur: sed amor amori comparatur. Video enim hic vos sic amare pecuniam, ut jubente amore pecuniae labores suscipiatis, jejunia toleretis, mare transeatis, ventis et fluctibus vos committatis. Habeo unde eligam quod ametis, sed non habeo quod addam ad amorem quo amatis. Sic me amate, plus nolo me amari, ait Deus. Improbis loquor, avaris loquor: Pecuniam diligitis, tantum me diligite. Certe melior sum incomparabiliter: nolo a vobis ampliorem amorem; quantum diligitis pecuniam, tantum me amate. Erubescamus saltem, confiteamur, et pectora tundsolidat peccata, non tollit. Tundamus pectus, et caedamus nos, et corrigamur a nobis, ne ille postea nos caedat, qui magister est. Diximus enim es? Quare vapulasti? quare tanta mala in pueritia pertulisti? Ut disceres. Quid disceres? Litteras. Quare? Ut haberetur pecunia, aut ut com
Abbreviated transcription (Latin):
dit: quomodo caruem dilig. Seniq qui ini
quitatẽ amant et odiunt annã suiam: ounẽ
turpitudinẽ ex̾cent de carne ia. Iam gͦ qui
diligis miquitatẽ quo modo tuolebas ꝯmit¬
ti proximũ. ut diligeres eum unꝙx te: Homo
sic profecto perditurꝰ ut perdal e. es et eum
quem diligis sicut te: Nolo gͦ qĩe diligas ł
solus ꝑi. aut corrige dilectionẽ aut respue
tanquam mne ipm̃. audro plane audio. Iue¬
briati iis cum illo: quẽ diligis tanquã te ip¬
sum bene nob̾ faciamus hodie quitũ possumꝰ
bibamus. Uide qrua sic te diligs et illum ad
te trahis. et ad qd̾ amas nocas. Accesse ẽ ut
ꝙ̃ diligis tanquã te: illuc illũ tahas ad qd̃
te amas. Humanus homo. ĩ moteluiuꝰ amã¬
do talia. qualia belue. beluas enim deus in¬

Expanded text:
 quomodo diligit? Denique qui amant iniquitatem, et oderunt animam suam, omnem turpitudinem exercent de carne sua. Jam ergo, qui diligis iniquitatem, quomodo tibi volebas committi proximum, ut diligeres eum tanquam te? Homo, is ut perdas te; sic profecto perditurus es et eum quem diligis sicut te. Nolo ergo quemquam diligas: vel solus peri. Aut corrige dilectionem, aut respue tanquam me ipsum. Audio plane, audio. Inebriari vis cum illo, quem diligis tanquam te ipsum. Bene nobis faciamus hodie, quantum possumus bibamus. Vide quia sic te diligis, et illum ad te trahis, et ad quod amas vocas. Necesse est ut quem diligis tanquam te psum, illuc illum trahas ad quod et tu te amas. Humanus homo, imo belluinus, amando talia qualia belluae. Belluas enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
rina mat̾ ecc̃a. Uidete quantos ꝓximos hẽat
unus homo. Om̃s homes in quos incurre
mittendi sunt tot ꝓxint sic eos diligat tã¬
qũa se: Nongͦ iraicatit. Unus quisq si discu¬
tio quo mõ se diligat. Iite gͦ discrecios quia¬

Expanded text:
am se. Videte ergo quantos proximos habeat unus homo. Omnes homines in quos incurrermittendi sunt tot proximi, ut sic eos diligat tanquam se? Non ergo irascatur unusquisque, si discutio quomodo se diligat. Certe ego discutio, i
Abbreviated transcription (Latin):
nationis miserias didicissec.
trr et aurene iusi eͥ peregͥnatonis
exitus nouit. Nemosic hospitẽ et
sine terco suio introducit hospicio:
nͥ ut qͥ ante indigit alieno. Slemo ita esci¬
tientem cibat nemo sic sitientẽ potat. isi
at quisiuĩ estitiẽq perpessus ẽ. Qemo tam
facile mdum sius oꝑit nestimenus nͥ qmͣ
qui nuditatis et srigoris nort initiam.
Nemo sic trbulanti et misero et laboranti
succurnt: isi ut qui tͥbinatõnã et miseti

Expanded text:
inationis miserias didicisset. inationis miserias didicisset. ur, et advenae, nisi qui peregrinationis exitus novit. Nemo sic hospitem et sine tecto, suo introducit hospitio, nisi ut qui ante indiguit alieno. Nemo ita esurientem cibat, nemo sic sitientem potat, nisi ut qui sitim esuriemque perpessus est. Nemo tam facile nudum suis operit vestimentis, quam qui nuditatis et frigoris novit injuriam. Nemo sic tribulanti et misero et laboranti succurrit, nisi ut qui tribulationum et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
quid p̃stit̾ite nouumus ur ip̃i cum sires
abraham quid per fidei et iusticiẽ m̾itum
consecutus sit: scriptum testat᷑ ut ĩ illo ĩ
tempore solus amitus dei esset in deitis qͥ
solus fuãt iustus iuẽtus. Loch uero tit ꝑe¬
untib cunctis de sodomitaꝵ libaretur incen¬
dio. quid aliud qriam iustiẽ m̾itum fuit: lõ¬
gum est nos ite per singuios et om̃iũ meri¬
ta recensere. poprilum indaicum ꝙ ad se
deuis. primũ ex semine abraham p̾ cetens
gentib ꝑtinere optarit. quomodo ertidi¬
derelicta regrorie ĩ quaħ̾itate semp opta¬
uerat. patnaq descita in alienam patriam
hoc est in egiptum tre fecit. Non sine carisa
nec sine dei prutentia fcm̃ ẽẽ reor. S hanc
eum in extera pattia eẽ pro tempore. pegͤ¬
num ẽẽ et captinũ ut captiuitatis et pe¬
gͥnationis miseram diceret et iaboris: qͤ
facius post modum miseren regͥnanti¬
b et laborantib noscet: si ĩe ante peregͥ¬

Expanded text:
quid praestiterit novimus, ut ipsi cum suis quid praestiterit novimus, ut ipsi cum suis Abraham quid per fidei et justitiae meritum consecutus sit Scriptura testatur , ut illo in tempore solus amicus Dei esset in terris, qui solus fuerat justus inventus. Loth vero ut pereuntibus cunctis de Sodomitarum liberaretur incendio, quid aliud quam justitiae meritum fuit? Longum est nos ire per singulos, et omnium meritor. Populum Judaicum, quem ad se Deus primum ex semine Abraham prae caeteris gentibus pertinere optavit, quomodo erudiderelicta regione in qua habitare semper optaverat, patriaque deserta, in alienam provinciam, hoc est, in Aegyptum migrare fecit, non sine causa, nec sine Dei providentia factum esse reor. Sed hanc eum in extera patria pro tempore esse peregrinum et captivum, ut captivitatis et peregrinationis miseriam disceret et laboris: quo facilius postmodum misereri peregrinantibus et laborantibus nosset, si ipse ante peregr
Abbreviated transcription (Latin):
b. S ne me ex sensu ꝓprio loqui qui atbure¬
tur ant credat aut ercm puiret se facue pos¬
se ꝯtempnere. qr sua pocius uolũtate ꝙͣ le¬
g̃ auctoritate loquatur: Iamntnc ipĩus¬
legis crs p̃ceptis nob̾ uite adius apentur
tam ueteris quam noue: incipiam exempla
ꝑferre et ostent̾e qrud doꝰ ab mitõ statim in¬
uidi. hrimano gmĩ obseruare p̃cepit in quo
semꝑ placatus fin̾t uel offenstis. logo enim
post᷑ adam. quui a doo primus formatus est
de cinus carisa nunc dicendũ nõ est in exor¬
dio mundi. capmi abel fr̃s fuusse g̾manos.
e quibus tinus deo placint. co qd̾ innocens
eẽt et rastus ait̾ uero qma inustus et nocẽs
deo placere non potrt. deinde int̾ueniente
tempore enoch. satis iustum fuusse scͥptuta. de¬
signat cratantum iustitia contulit ut nec p̃¬
centem mortem sciret. sed ad ĩmortalitatem
te medio om̃itm mortalium singulanter
caperetur. Uauis monstratur exemplo. i
Noe quoq et ille iustus: cui iustĩe metit̃

Expanded text:
. Sed ne me ex sensu proprio loqui quis arbitretur aut credat; aut eum putet se facile posse contemnere, quod sua potius voluntate quam Legis auctoritate loquatur: jamlegis, cujus praeceptis nobis vitae aditus aperitur, tam veteris quam novae incipiam exempla proferre, et ostendere quid Deus ab initio status mundi humano generi observare praeceperit, in quo semper placatus fuerit vel offensus. Lego enim post Adam, qui a Deo primus formatus est , de cujus causa nunc dicendum non est, in exordio mundi Cain et Abel fratres fuisse germanos : e quibus unus Deo placuit, eo quod innocens esset et justus: alter vero, quia injustus et nocens. Deo placere non potuit. Deinde interveniente tempore, Enoch satis justum fuisse Scriptura designat , cui tantum justitia contulit, ut nec praesentem mortem sciret, sed et ad immortalitatem de medio omnium mortalium singulariter raperetur. Cujus monstratur exemplo, unNoe quoque et ille justus , cui justitiae meritum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepta multa sunt inlege. quib ip̃a bona ui¬
ta continetur temperatur et discitur. Mlulta
om̃ino precepta sunt ĩnumerabiles p̾ceptorũ
ip̃orũ paginas uix quisq enumerat qͣnto ma¬
g̾ ip̃am: uoluit tñ deus pp̃ eos qui se possent
extusare. uel quia eis nõ uocat regẽ. uel quia
non norunt legem. uł quia nõ possunt facae
ĩtellig̾e: ut extusationẽ neuio hẽat ĩ die iudi¬
cii. Uoluit sicut scirptum ẽ ꝯsũmaret et bͤ¬
uiare u̾bum suꝑ t̾ram sicut de illo ꝓpħa pre¬
dix̾at. U̾bumeĩ ꝯsũmans et breuians faciet
dñs suꝑ terram. hoc ipm̃ u̾bum ꝯsũmatũ et
breuiatũ. nec obscurũ deus ẽẽ uoluit. It̾o
breue ne nõ uacaret legem. It̾o apertũ nedi¬
cat nõ mͥ licuit ĩtelligere. thesauiꝰ em̃ ẽ ma
lia p̃cepta multa tanqũa młtas genimas
et p̾ciosa noĩa. et uasaingentia. et magni
metalli. S quis põt scrutari thesaurum
istum et uti eo. et peruenire ad om̃ia q̃ ibi st̃

Expanded text:
Praecepta multa sunt in Lege, quibus ipsa bona vita continetur, imperatur et discitur. Multa omnino praecepta sunt, innumerabilia. Praeceptorum ipsorum paginas vix quisquam enumerat, quanto magis ipsa? Quae voluit tamen Deus, propter eos qui se possent excusare, vel quia eis non vacat legere, vel quia non norunt legere, vel quia non possunt facile intelligere, ut excusationem nemo habeat in die judicii, voluit, sicut scriptum est, consummare et breviare verbum super terram, sicut de illo propheta praedixerat: Verbum enim consummans et brevians faciet Dominus super terram . Hoc ipsum verbum consummatum et breviatum, nec obscurum esse Deus voluit. Ideo breve, ne non vacaret legere: ideo apertum, ne dicat, Mihi non licuit intelligere. Thesaurus ergo est lia praecepta multa, tanquam multas gemmas, et pretiosa monilia, et vasa ingentia et magni metalli. Sed quis potest scrutari thesaurum istum, et uti eo, et pervenire ad omnia quae ibi sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
didit omĩa q̃ hũit et emit illam ut si ꝑig̃
eras ad perscrutãd̾ thesanrũ. Nonsis pig̃
mniam margaretam sb lingna ferre. et quo
ius securus ambula. Quod ẽ gͦ u̾bum con¬
sũmans et breuians: Diliges dominũ de¬
ũ tuum ex coto corde tuo et ex tota aĩa tria
duob p̃ceptis tota lex pender et ꝓpħe. ecc̃e
quid dicitur in domo discipline. Dilig̾e dm̃.
dilige ꝓximum: deum tanquã dm̃: ꝓximum:
tancͣ te. Non enĩ inucnis parem deo ut tͥ di
inuenta est tͥ regiya. quia inuentꝰ est ꝑximo tu¬
o par. Enp̃e queris quomodo diligas ꝓximũ
atcende te ip̃m. et quomodo te diligis: sic di¬
lige ꝓximum. Non est ubi erres. Uolo iam gͦ
et tͥ ꝯmitt̾e pximũ tuũ. ut diligas erintan¬
quã teip̃m. Uolo s ad huc timeo. Uolotͥ dic̾e
huc enim discurr̾e te uolo. quom̃o diligas
te ip̃m. Noli gͦ egre ferre. ñ es tu ip̃e facile
dimutendꝰ cui ẽ ꝑximꝰ ꝯmittendꝰ. Non trau¬
sitorie tecũ agendũ est. Ex imꝰ homo es pro¬

Expanded text:
didit omnia quae habebat, et emit illam : ut si piger eras ad perscrutandum thesaurum, non sis piger unam margaritam sub lingua ferre, et quo vis securus ambulare. Quod est ergo verbum consummans et brevians? Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Ecce quod discitur in domo disciplinae: Diligere Deum, diligere proximum; Deum tanquam Deum, proximum tanquam te. Non enim invenis parem Deo, ut possiinventa est tibi regula, quia inventus es proximo tuo par tu ipse. Quaeris quomodo diligas proximum? Attende te ipsum; et quomodo te diligis, sic dilige proximum. Non est ubi erres. Volo jam ergo et tibi committere proximum tuum, ut diligas eum tanquam te ipsum: volo, sed adhuc timeo. Volhuc enim discutere volo quomodo diligas te ipsum. Noli ergo aegre ferre. Non es tu ipse facile dimittendus, cui est proximus committendus: non transitorie tecum agendum est. Tu unus homo es, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ante oculos suos nõ pꝰ tisum ponat. Me loc̃p¬
ce faciat hoc aue nesciemfaciat. hoc quomo¬
do te diligis. quisquis i audis: Inmo qͥs¬
quis deum per me audien hac como discipli¬
ne attende te quomodo ⁊diligis. Qrnis enĩ
se odit: Ergo non diligis quitatẽ si te dili¬
gis. Nam si diligis miqitatẽ: nõ ego dico
psalmum audi. Qui dilut miqrutatemo
dit aminam suam. Ergo syiligis iniquita¬
tem: andi uetitatẽ. Ueritaem ño te palpã¬
tems aꝑte tͥ dicentẽ. Odite quãto magis

Expanded text:
ante oculos suos, non post dorsum ponat. Me loquente faciat hoc, me nesciente faciat hoc. Quomodo te diligis? Quisquis me audis, imo quisquis Deum per me audis, in hac domo disciplinae, attende te, quomodo te diligis. Profecto se odit? Ergo non diligis iniquitatem, si te diligis. Nam si diligis iniquitatem, non ego dico, Psalmum audi, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Ergo si diligis iniquitatem, audi veritatem; veritatem non te palpantem, sed aperte tibi dicentem, Odis te. Quant
Abbreviated transcription (Latin):
pouenda est si sic uiuit anima ut iuidem᷑ eam
peruete mn priero mox nato. uit de illaruta ni¬
cħ dicam que mntero agitur. nõ enunputo
ẽe millam. s bono animo este deus aderit n
qmddam post hoc corpus et uentatis plenis¬
siitm sine allo mendatio pollicetrar .a. Fiat

Expanded text:
ponenda est, si sic vivit anima, ut videmus eam ponenda est, si sic vivit anima, ut videmus eam vivere in puero mox nato? ut de illa vita nihil dicam quae in utero agitur; non enim puto esse nullam. R. Bono animo esto; Deus aderit, ut tissimum quiddam post hoc corpus, et veritatis plenissimum sine ullo mendacio pollicetur. A. Fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a cogitationemaginaria ducere ad centrim
sine ulla contione perueniant: tum clames
ratio imimrabiles posse drci nec se se mil¬
lis credibilib angustus nͥ centro posse contĩ¬
gereita ut nomni eaꝵ int̾uallo: scubi etiam
cutuluis posst. Hoc cum illa phantasi a implete
non possit hagisq quam ip̃i oculi defitiat. si¬
quidem penp̃os est amino inflicta: manifestẽ
est et miltm eam differre a neritate.et alam
dum hec ieritr non uiteri. ¶Hec dicentur oꝑo¬
simo atei spalitis crrm de intelligendo dissere¬
re cepenmps. Que nob̾ pars ꝓpõita est. cũ de
amime un qrudqud sollicitata fuerit. quan¬
credo te pattam foriidate ne mors humana
etam si non int̾ficiat animam terũ tamen õi¬
iniet lptue li qua comptafuent uentatis ob¬
liuionem inferat. a Non potest satis diciesm¬
tum hoe malum metuendimst. Quolis ent̃
crat iua eternauita. uel que mors nonei pre¬

Expanded text:
ipsa cogitatione imaginaria ducere, ut ad centrum ipsa cogitatione imaginaria ducere, ut ad centrum sine ulla commixtione perveniant; cum clamet ratio innumerabiles posse duci, nec sese in illis incredibilibus angustiis nisi centro posse contingere, ita ut in omni earum intervallo scribi etiam circulus possit. Hoc cum illa phantasia implere non possit, magisque quam ipsi oculi, deficiat, siquidem per ipsos est animo inflicta, manifestum est et multum eam differre a veritate, et illam, dum haec videtur, non videri. 36. Haec dicentur operosius atque subtilius, cum de intelligendo disserere coeperimus, quae nobis pars proposita est, cum de animae vita quidquid sollicitat, fuerit quancredo te parum formidare ne mors humana, etiamsi non interficiat animam, rerum tamen omnium, et ipsius, si qua comperta fuerit, veritatis oblivionem inferat. A. Non potest satis dici quantum hoc malum metuendum sit. Qualis enim erit illa aeterna vita, vel quae mors non ei prae
Abbreviated transcription (Latin):
ci sint net setenent Tec totam faciem tcertea
sboer hiis quidam si colores atep forme ue¬
luo in srecultim cogitionis se fundũt falĩ¬
q suquarentes seie decipiuit purantos illd̃
comtillse magna taione uitader que tepre¬
hendintiir fallacecrm cogitationis nariato
qna si spetulo uangut cum illa facies ueri¬
tatis ima et inmabilis maneat. Quame¬
nim alterins atetterius magnitudis qua¬
dratis s cogitatio ꝓingit. et quasi ante. ocalo
ꝑfeit. sed mens nrior que nult nerumui¬
tere adillud se pirs conu̾tat si potest scd̾m
quos uidicat oma illa ẽe quadrata. A. Qrmuo
srtiobis qͥ uuspia dicat secundrimid eam iu¬
dicare quod nide oculis solet .s. Quare er¬
gouurat si tamebene erudeta est. quantam¬
himꝰ modi non ꝯtest. an hec probamus cume¬
tiam nimimũ xculam imaginando animo
destribimus et beo lineas ad centrum ducimꝰ
Nancũ dnaduxerimus int̾ quas atuuix
pcingi possit. uas iam in medio non possum᷑

Expanded text:
ti sunt, nec se tenent donec totam faciem veritatiSed ex his quidam falsi colores atque formae, velut in speculum cogitationis se fundunt, falluntque inquirentes saepe, ac decipiunt putantes illud s magna cautione vitandae; quae deprehenduntur fallaces, cum cogitationis variato quasi speculo variantur, cum illa facies veritatis una et immutabilis maneat. Tum enim alterius atque alterius magnitudinis quadratum sibi cogitatio depingit, et quasi ante oculos praefert; sed mens interior quae vult verum videre, ad illud se potius convertat, si potest, secundum quod judicat illa omnia esse quadrata. A. Quid, si nobis quispiam dicat secundum id eam judicare, quod videre oculis solet? R. Quare ergo judicat, si tamen bene erudita est, quantamhujusmodi non potest? Annon hoc probamus, cum etiam minimum circulum imaginando animo describimus, et ab eo lineas ad centrum ducimus? Nam cum duas duxerimus, inter quas quasi acu vix pungi possit, alias jam in medio non possumus
Abbreviated transcription (Latin):
cibum ter quitor anri ꝯũgunt. Qeũo sũt
urambi semen cũ cecident. ab anib colligitur¬
orau nõ senit petrosaloca nͥ semẽ altam radi¬
c⁊ hr̃e nõ potest. et ad horam exit. et ĩ estti ares¬
sitate suffocatur. s qmi st̃ cerra bona parata
semẽ accipere. et fructũ reddere uł centenrem

Expanded text:
bum Dei, qui cor auri conjungunt; qui non sunt via, ubi semen cum ceciderit ab avibus colligitur; qui non sunt petrosa loca, ubi semen altam radicem habere non potest, et ad horam exit, et in aestu aressitate suffocatur: sed qui sunt terra bona parata semen accipere, et fructum reddere vel centenum,
Abbreviated transcription (Latin):
oire dignemii. Om̃s in domo discipline su¬
ots. s młti nolunt hr̃e disciplinã: Et cimo
eperuisius. Nec in domo discipline nolcint
Gre disciplinam cũ pp̃ea debeant in domo dis¬
crpline accuore discipimã ut seruẽt illaml
donrib saris. Ip̃i contra disciplinationẽ uo solũ

Expanded text:
dire dignemini. Omnes in domo disciplinae sumus, sed multi nolunt habere disciplinam; et quod est perversius, nec in domo disciplinae volunt habere disciplinam. Cum propterea debeant in domo disciplinae accipere disciplinam, ut servent illam et in domibus suis; ipsi contra, indisciplinationem non s
Abbreviated transcription (Latin):
quos eẽ fortasse qͥ huiꝰ ignorationis miseriã
satis coggnorierat et quib presertim rogantib
nõ sb̾uentre trudele sit. Ille aũt̃ altus nouit qͥ¬
tem ꝑ camiliautate ardorẽ nrm. s ita ionge ab¬
eit. et ita nũc ꝯstituti sumus: ut iux ad eum
uł epłe mittente facuitas sit. Qruẽ creto iam
ocio cuansalpmo perfecisse carmẽ quo mortis
metus extantatus effugiat. et antiqua glaci¬
e diratus aĩe stupor fagus ꝙ pellatur Siĩ¬
t̾im dũ ista ꝓueniunt q̃ in nr̃a potestate ñ sũt
nonne turpulmrã perire ociam urm. et totum
ipm̃ ũmũ ĩ excerto arbitͥo pent̾e delegatum.¬

Expanded text:
quos esse fortasse, qui hujus ignorationis miseriam quos esse fortasse, qui hujus ignorationis miseriam satis cognoverunt, et quibus praesertim rogantibus non subvenire crudele sit. Ille autem alius novit quidem pro familiaritate ardorem nostrum; sed ita longe abest, et ita nunc constituti sumus, ut vix ad eum vel epistolae mittendae facultas sit. Quem credo jam otio Transalpino perfecisse carmen quo mortis metus excantatus effugiat, et antiqua glacie duratus animae stupor frigusque pellatur. Sed interim dum ista proveniunt, quae in nostra potestate non sunt, nonne turpissimum est perire otium nostrum, et totum ipsum animum ex incerto arbitrio pendere deligatum
Abbreviated transcription (Latin):
se. Sed quid faciamus: an icepta omittĩmus.
et expectamus quo nob̾ librorum alienorũ
ĩmanus incidat quod huic q̃oni satis faciat:
Nam et multos aute nr̃am etatẽ scriptos eẽ
arbitror quos nõ legimꝰ. et nũc ut nicħ qd̾ nes¬
cimus opinemur manifestũ hemus et carmi¬
ne de hac re scirbi et soluta or̃one a ab hiisni¬
us quorũ nec scciptalatere nos possunt et co¬
rũ ingenia talia nonimꝰ ut nos in eorũ lutte¬
tis quod nolumus inuenturos desperate nõ
possumꝰ p̾seitim tñ hic ante oculos nrõs sit ille
ĩ quo tp̃am eloq̃ntiã ꝙͣ mortuam delebamus.
perfectam teuixisse cognorimꝰ. Ille ne nos si¬
nec scriptis suis cũ uinendi modũ tocuerit.
iuendi ignorate naturã.a. Non arbitor
equidẽ. et multũ inde spero. S unã toleo qd̾
uel erga so uel erga sapientiam studrũ nrm
nõ ei ut uolumts ualomꝰ aperire. Nam pro¬
tecto ille mise̾retur sitim nram. et exundar

Expanded text:
se. Sed quid facimus? An incoepta omittimus, se. Sed quid facimus? An incoepta omittimus, et exspectamus ecquid nobis librorum alienorum in manus incidat, quod huic quaestioni satisfaciat? Nam et multos ante nostram aetatem scriptos esse arbitror, quos non legimus: et nunc, ut nihil quod nescimus opinemur, manifestum habemus, et carmine de hac re scribi, et soluta oratione; et ab iis viris quorum nec scripta latere nos possunt, et eorum ingenia talia novimus, ut nos in eorum litteris quod volumus, inventuros desperare non possimus: praesertim cum hic ante oculos nostros sit ille, in quo ipsam eloquentiam quam mortuam dolebamus, perfectam revixisse cognovimus. Illene nos sinet, cum scriptis suis vivendi modum docuerit, vivendi ignorare naturam? A. Non arbitror equidem et multum inde spero, sed unum doleo quod vel erga se, vel erga sapientiam studium nostrum non ei ut volumus, valemus aperire. Nam profecto ille misereretur sitim nostram, et exundaret
Abbreviated transcription (Latin):
manet. Nec animus mortuns mortiuis dicitur
Iumortalem gͥ aĩmũ solus non abside negat qͥ
superiorum aliquid non recte concessum ẽẽ cõ¬
aliqͣntum reuocor carsis. Nlam pͥmũ me monz
qdꝰ circuitu tanto ust sumus. uestio qũa rõmum
agebatur demonstrati potuit quam nũc de¬
monstratum est. Quare me sollicitũ facit
quod tam diu quasi ad insidiand̾ obambu¬
lauit oratio. Pemde ño uideo quomõ ĩ aĩo
sꝑ sit dicciplina. p̾sertim dispritandi. cum
et tam parici guari sunt. et qutisqus eam no¬
uit tanto ab infantia tempore fu̾it indoctꝰ.
Nam eĩ possmmus dic̾e aut ĩpentoꝵ auimoᷤ
nõ ẽẽ animos. aut cẽ in animo. eam quam
nesciant disciplinã. Qd̾ si uehxm̃t̃ absudũ
ẽ: testat ut arit nõ semꝑĩ animo sit u̾itas:
aut disciplina illa u̾tas ñosit: s. Uites qͣm
nonfrustra tantos cirtuitus egent rõcina
libus oberratis iuteo nos ĩnestigare potuis¬

Expanded text:
manet, nec animus mortuus dicitur. manet, nec animus mortuus dicitur. Immortalem igitur animum solus non absurde negat, qui superiorum aliquid non recte concessum esse conaliquantum revocor causis. Nam primum me movet quod circuitu tanto usi sumus, nescio quam ratiociagebatur, demonstrari potuerit, quam nunc demonstratum est. Quare, me sollicitum facit quod tam diu quasi ad insidiandum obambulavit oratio. Deinde non video quomodo in animo semper sit disciplina, praesertim disputandi, cum et tam pauci ejus gnari sint, et quisquis eam novit, tanto ab infantia tempore fuerit indoctus. Non enim possumus dicere aut imperitorum animos non esse animos, aut esse in animo eam quam nesciant disciplinam. Quod si vehementer absurdum est, restat ut aut non semper in animo sit veritas, aut disciplina illa veritas non sit. 26. R. Vides quam non frustra tantos circuitus egerit nostra libus oberratis, video nos investigare potuis
Abbreviated transcription (Latin):
dam mortẽ etiam si anima int̾eat persuastĩ eis
at mͥ misero mlle adhuc rationes nullilibri
persuadere potuerut R. Noli gemere. ĩ mor¬
tał ẽ aniinus humanꝰ.a. Unde hoc probas . Ri.
Ex hus que cũ magna cantione ut arbitror
superius concessisti.a. Nich̾ quidẽ me mintis
uigilanter it̾ioganti tͥ memini dedisse. Sod
collge iam ip̃am orote. uideamus qͦ tantis ami¬
bagib peruenerimus. nec ĩa me int̾roges tolo.
Si eaem̃ breniter enumeraturꝰ es q̃ concessi.
quid namrusus responsio mea desideratur
An ut moras gaudiorum mͥ frustra inferas. si
quid bom fortasse confecimus. R. faciã qd̾ te
nelle mideo. s accende diligentissime. a. loc̃ĩ
semper necesse ẽ. Et om̃is in sb̾iecto est animo
disciplina. Necesse est igitur ut semꝑ aĩmꝰ
maneat: si semper manet disciplina. Est autem
disciplina ueritas. Et sempet ut mitio librihruͦ
nitio persuasit ueritas manet. Semꝑ gͥ aniitis

Expanded text:
dam mortem, etiamsi anima intereat, persuasum est! dam mortem, etiamsi anima intereat, persuasum est! At mihi misero nullae adhuc rationes, nulli libri persuadere potuerunt. 24. R. Noli gemere, immortalis est animus humanus. A. Unde hoc probas? R. Ex iis quae cum magna cautione, ut arbitror, superius concessisti. A. Nihil quidem me minus vigilanter interroganti tibi memini dedisse: sed collige jam ipsam summam, oro te; videamus quo tantis ambagibus pervenerimus, nec me jam interroges volo. Si enim ea breviter enumeraturus es quae concessi, quonam rursus responsio mea desideratur? An ut moras gaudiorum mihi frustra inferas, si quid boni forte confecimus? R. Faciam quod te velle video, sed attende diligentissime. A. Loqueresemper necesse est. Et omnis in subjecto est animo disciplina. Necesse est igitur semper ut animus maneat, si semper manet disciplina. Est autem disciplina veritas, et semper, ut in initio libri hujus ratio persuasit, veritas manet. Semper igitur animus
Abbreviated transcription (Latin):
non possit admittere. tam̃ extingitur locuscs
ale extincto lumine tenebratur. Ita illud eid
tenebris resistebat noq uillo modo ĩ se tenebs̃
admisit. et sic eis int̾eundo loc un fecit. ⁊ it ꝓo¬
terat etiam discedendo. Itaq timco ne mors ita
contingat corpori ut tenebre loco: aliquando
discedente animo ut lumine aliguando ar̃s
ibidem extincto. rit iam nõ de om̃i morte corpͦ
seciertas sit s aliquos genus mortis sit optã¬
dũ quo amma ex corpore ĩ columis seducatur.
perducatierq ad locunisi ẽ ullus talis locus
libi non possit extiugin. Ant sine hoc quidẽ
potest. atq in ip̃o corpore anima crtiasi lem̃
accenditur neralibi potest durate omĩsq mor̾
extinctio quedam est anime ĩ corpore. uł tite
aliquod genus eligendrmi ẽ quantũ homo sim¬
tut quo ip̃m quoduiuitur cũ secutitate at¬
q tranquillitate uinatur. Quamqña nescis
quo modoistud possit si aĩamorit᷑. O multã

Expanded text:
non possit admittere; tamen exstinguitur, locusque non possit admittere; tamen exstinguitur, locusque ille exstincto lumine tenebratur. Ita illud quod tenebris resistebat, neque ullo modo in se tenebras admisit, et sic eis intereundo locum fecit, ut poterat etiam discedendo. Itaque timeo ne mors ita contingat corpori, ut tenebrae loco, aliquando discedente animo ut lumine, aliquando autem ibidem exstincto; ut jam non de omni morte corporis securitas sit, sed aliquod genus mortis sit optandum, quo anima ex corpore incolumis educatur, perducaturque ad locum, si est ullus talis locus, ubi non possit exstingui. Aut, si ne hoc quidem potest, atque in ipso corpore anima quasi lumen accenditur, nec alibi potest durare, omnisque mors est exstinctio quaedam animae in corpore vel vitae; aliquod genus eligendum est quantum homo sinitur, quo idipsum quod vivitur, cum securitate ac tranquillitate vivatur, quanquam nescio quomodo istud possit fieri si anima moritur. O multum
Abbreviated transcription (Latin):
que in sb̾iectis funt co existunt. Non enm ut
sit iste paries paries hoc colore fit quẽ in co ui¬
demus crmmictiam si quo casu ĩgrestat uel ali
at paries ac dicatur. At uero ignis si calore ca¬
reat. ne ignis quid̾ crit. nec niuem uocare. nisi
quis concesserit. aut cui posse ficri iuiteatur.
ut id quod nib̾iecto est maneat. ip̃o int̾erte
sb̾rocto: Monstruosum enimet aueritate ali¬
quod audis .a. Iam ne ergo liquido constat aĩ¬
mum eẽ ĩmortalem. si. Si ea q̃ concessisti uera
sunt licuidissime nisi forte aninum dicis eti¬
am si moriatur animũ eẽ. a. Nunquam quid̃
hoc dixetim s eo ip̃o quio interit fieri ut atmꝰ
non sit dico. nec me ab hac sententia reuocat
quod a magnis philosophis dcm̃ est eam rẽq
quocumq ui euerit rutam p̾stat. mortem ĩse
admitt̾e non posse. Qũaits enim lum̃ qirioc̃oꝑ
intrare potuent faciat ad lutem tenebrasc in
se tõ memorabilem illam im contrariorimi

Expanded text:
quae in subjectis sunt coexistunt. Non enim ut quae in subjectis sunt coexistunt. Non enim ut sit iste paries, paries hoc colore fit, quem in eo videmus; cum etiam si quo casu nigrescat aut albeat paries ac dicatur. At vero ignis si calore careat, ne ignis quidem erit; nec nivem vocare, nisi quis concesserit, aut cui posse fieri videatur, ut id quod in subjecto est, maneat ipso intereunte subjecto? Monstruosum enim et a veritate aliquod audis. A. Jamne ergo liquido constat animum esse immortalem? R. Si ea quae concessisti vera sint, liquidissime: nisi forte animum dicis, etiamsi moriatur, animum esse. A. Nunquam equidem hoc dixerim; sed eo ipso quo interit, fieri ut animus non sit, dico. Nec me ab hac sententia revocat, quod a magnis philosophis dictum est, eam rem quae, quocumque venerit, vitam praestat, mortem in se admittere non posse. Quamvis enim lumen quocumque intrare potuerit, faciat id lucere, tenebrasque in se propter memorabilem illam vim contrariorum
Abbreviated transcription (Latin):
t paritaque restant. a. Profer siqͥd habese
inodotale sit qͥtod intesligam libentq cõce¬
dam. E. Esse aliquid ĩ aliquotĩo nos fugit
duob modis diti. uno quo itaest. ut euãse¬
liuigi at alibi ẽẽ possit ut hoc lignũ ĩ bos
lorout sol moriente. Altero autẽ quo itaest
lsi qruid in soiecto in ab eo nequeat separari.
at in hoc ligno forma et spẽs quĩa uidem᷑uit
⁊ solo sux in igne calor ut in annno discipli¬
unte adolescentia studrosissime percepta et co
Qͣuid illud. nonne concedis qd̾ ĩ sb̾iecto ẽ in se¬
parabilit̾ si sb̾iectum ipm̃ non maneat miauere
nõ posse: a. Hoc quoq iudeo necessariũ. Nam
manente sbrecto posse id quod ĩ sbrecto ẽ ño ma¬
nere quisquis diligent res adu̾tit intelligit
Siquis hnius corporis color potest uel ualitu¬
diuis rõue ueletate ĩniutari. cũ ipm̃ corpus
uec dũ interierit. Et hoc non ꝑeq ĩ om̃ib ua¬
let sed in hiis in quib non ut ip̃a sint ib̾recta ea

Expanded text:
 pauca quae restant. A. Profer si quid habes, modo tale sit quod intelligam, libenterque concedam. R. Esse aliquid in aliquo, non nos fugit duobus modis dici. Uno quo ita est, ut etiam sejungi atque alibi esse possit, ut hoc lignum in hoc loco, ut sol in oriente: altero autem quo ita est aliquid in subjecto, ut ab eo nequeat separari, ut in hoc ligno forma et species quam videmus, ut in sole lux, ut in igne calor, ut in animo disciplunte adolescentia studiosissime percepta et cogQuid illud? nonne concedis, quod in subjecto est inseparabiliter, si subjectum ipsum non maneat, manere non posse? A. Hoc quoque video necessarium; nam manente subjecto, posse id quod in subjecto est non manere, quisquis diligenter res advertit, intelligit. Siquidem hujus corporis color potest vel valetudinis ratione vel aetate immutari, cum ipsum corpus necdum interierit. Et hoc non peraeque in omnibus valet, sed in his in quibus, non ut sint ipsa subjecta, ea
Abbreviated transcription (Latin):
tum antem tempus illud ualidissimatͥ obli¬
uione sepultum est. Au aliter putas: a. Prorsͦ
consentio. se. Hec gͥ ab illa oblinione pliuimũ
differt. S illa media est. Nam est alia recordati¬
om reniscendeq ueritati ꝓprior atq nicinior:
cin simile est est quando indemus aliquid cer¬
teq recognoscimus. uos iudisse id aliquando:
acop nosse affirinamtis. S ubi aut quando au̾
quo modo aut apud quem nobis in noticiam
uenent satis agimus repetere atq recolere.
ut a te homine nobis contigent etiam que¬
mius ubi eum nouerimus. Quod cum ille

Expanded text:
tum enim tempus illud validissima oblitum enim tempus illud validissima oblivione tibi sepultum est: an aliter putas? A. Prorsus consentio. R. Haec igitur ab illa oblivione plurimum differt, sed illa media est. Nam est alia recordationi revisendaeque veritati propior atque vicinior: cui simile est quando videmus aliquid, certoque recognoscimus id nos vidisse aliquando, atque nosse affirmamus; sed ubi, aut quando, aut quomodo, aut apud quem nobis in notitiam venerit, satagimus repetere atque recolere. Ut si de homine nobis contigerit, etiam quaerimus ubi eum noverimus: quod cum ille
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. Neq nunc per istos circintus aliud ꝙͣ
excitationemtuam ut illud iudere sis ydoneus
operamii: Tamen int̾eẽ plarimum quomodo p̃¬
sit docen fortasse urcuit̃ planum facio. Fac enim
te alquid te aliquid cẽ oblitũ. alios q te uel¬
le quasi m̃ memoriam reuocare. Picunt gͦ illi
Nimquid nam hoc est aut illud. diu̾sa uelud si¬
milia proferentes. Tu uero nec illud iuides quod
recordaticupis. et tamen uites nõ hoc ẽẽ quod dici¬
tur. Nrnquid nami tͥ cum hoc euenit omnim̃õ
indetur obluio an ip̃a discretio qua nõ admit¬
titur quod fausd admoncris. pars quedam recor¬
dationis A. Ita intetur. s. Tales gͦ nũdum ue¬
rum uident. falli tamẽ decipi ñõ possunt. et qͥd
queuaint satis norunt. At si tͥ quispiam dicat te
post paucos dies risisse quam uatus os: nõ au¬
des dicere falsimi eẽ. Et si auctor sit cui fides ha¬
benda est: nõ recordaturus sod creditur᷑ es. To¬

Expanded text:
tatus; neque nunc per istos circuitus aliud quam tatus; neque nunc per istos circuitus aliud quam exercitationem tuam, ut illud videre sis idoneus, operamur: tamen interesse plurimum quomodo possit doceri, fortasse breviter planum facio. Fac enim te aliquid esse oblitum, aliosque te velle quasi in memoriam revocare. Dicunt ergo illi: Numquidnam hoc est, aut illud? diversa velut similia proferentes. Tu vero nec illud vides quod recordari cupis, et tamen vides non hoc esse quod dicitur. Numquidnam tibi cum hoc evenit, omni modo videtur oblivio? Nam ipsa discretio, qua non admittitur quod falso admoneris, pars quaedam recordationis est. A. Ita videtur. R. Tales ergo nondum verum vident; falli tamen decipique non possunt; et quid quaerant, satis norunt. At si tibi quispiam dicat te post paucos dies risisse quam natus es, non audes dicere falsum esse: et si auctor sit cui fides habenda est, non recordaturus, sed crediturus es; to
Abbreviated transcription (Latin):
corporis morte posse sb̾ouci. Ar̾itere ab nmbra tua:
ren̾ie in te. Nullts est interit᷑ tuus: nͥ oblitũte
cẽ qd̃ interire nõ possis. a. Audio. resipisco recole¬
re incipio. S queso illa q̃ restant expedias. quõ ĩ
animo imperito. nõ enim eum mortalẽ dicere
possumꝰ. disciplina et u̾itas cẽ intelligant᷑ . R. Ani¬
ud ista cĩo uolumẽ desid̾at: si cã retractare uis
diligent᷑. Simulet illa que ut potumꝰ ĩ uesti¬
gatã sunt recensenda tͥ ẽe rudeo. quia si nicħe
orsi que concessa sunt dubiũ ẽ. multũ nos e¬
gisle arbitror. nec cũ parua secuuitate ceteraq̃¬
berisi sed illud saltim impetrem autequam ter¬
minum nolumini statuas. ut quid int̾sit int̾
tieram figitram que intelligentia continet᷑. et e.¬
amquam sibi fingit cogitatio que grece phanta¬
sia siue phantasma dicitur breuiter exponas.
se. Hoc queris quod iudere nõ nisi mudissimsꝰ
potest. et ad cuius rei uisionem parinnes exci¬

Expanded text:
rte posse subduci. Avertere ab umbra tua, revertere in te; nullus est interitus tuus, nisi oblitum te sese quod interire non possis. A. Audio, resipisco, recolere incipio. Sed, quaeso, illa quae restant expediasquomodo in animo imperito, non enim eum mortalem dicere possumus, disciplina et veritas esse intelligantur. R. Aliud ista quaestio volumen desiderat, si eam vis tractari diligenter: simul et illa quae, ut potuimus, investigata sunt, recensenda tibi esse video; quia si nihil eorum quae concessa sunt dubium est, multum nos egisse arbitror, nec cum parva securitate caetera qulibens. Sed illud saltem impetrem, antequam terminum volumini statuas, ut quid intersit inter veram figuram, quae intelligentia continetur, et cam quam sibi fingit cogitatio, quae graece sive phantasia sive phantasma dicitur, breviter exponas. R. Hoc quaeris quod videre nisi mundissimus non potest, et ad cujus rei visionem parum es exerci
Abbreviated transcription (Latin):
quero utrum hoc tta ẽẽ ip̃a gramatica. anue¬
to illa disciplina dispuitationis ostendat. A. Nõ
ne ego uim ꝑitiamq diffiniendi quia nunc ego
ista separare conatus sum. disputatorie aititͥ¬
bui s. Quid ip̃a gramatica. nonne si uera ẽ eo
riera est quo disciplina est: Disciplina enim adi¬
scendo dc̃a est. Nemo aritem q̃ didicit atq tenet
nescire dici potest. Et memo sit falsa. Omĩs er¬
go uera est disciplma. a. Non indeo quidẽ quid
ĩ ista ratiricula temere concedatur. mouet me
tamen ne per istam cmpiam indeatur etiã illas
fabulas ueras cẽ. Nam et has didicimꝰ et tene¬
mtis .R. Nrmqrud nam magister nr̃ nolebat
nos credere que tocebat an nosse: A. Iimo uehe¬
menter ut nossemus instabat. s. Nunquid a

Expanded text:
quaero, utrum hoc ita esse ipsa grammatica, an vequaero, utrum hoc ita esse ipsa grammatica, an vero illa disciplina disputationis ostendat. A. Non nego vim peritiamque definiendi, qua nunc ego ista separare conatus sum, disputatoriae arti tribui. 20. R. Quid ipsa grammatica? nonne si vera est, eo vera est quo disciplina est? Disciplina enim a discendo dicta est: nemo autem quae didicit ac tenet, nescire dici potest; et nemo scit falsa. Omnis ergo vera est disciplina. A. Non video quidem quid in ista ratiuncula temere concedatur. Movet me tamen ne per istam cuipiam videatur etiam illas fabulas veras esse; nam et has discimus et tenemus. R. Numquidnam magister noster nolebat nos credere quae docebat, et nosse? A. Imo vehementer ut nossemus instabat. R. Numquid a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuitus assentior. ẜ.¶Quid tibi iudetur ergo¬
disciplina disputandi uera ne an falsa: a.
Quis dubitet ueram: R. Sed uera est etiam
gramatica. itane ut illa. A. Non indeo quid
sit ueraueritas .ẜ. Illid ꝓfecto quod nicħ ħt
faisi. quod intuens pariloᷤ ante offendebar hiis
rebus que nestio quomodo nͥ falsa eẽnt. ue¬
i ẽẽ non possent. An ignoras omĩa illa fabu¬
losa et aꝑte faisa ad gramatitam pertinere. a.
Non ignoro istrc quidem s ut opinor nõ ꝑ
gramaticam falsa sunt. s per eam qualicũcs
sunt demonstrantur. Si quidem est fabula
compoĩtum ad utilitatem delectationem ue m̃¬
datium. Est autem gramatica uocis articula¬
te custos et mod̾atrx disciplina. Cuiꝰ necessi¬
tate ꝓfessionis cogitur humane lingue omĩa
etiam figmenta colligere que memorie litte¬
ris q maudata sunt non ea falsa faciens. sed
te utabene diffinita atq distincta sunt. s illo

Expanded text:
invitus assentior. invitus assentior. disciplina disputandi verane, an falsa est? A. Quis dubitet veram? Sed vera est etiam grammatica. R. Itane ut illa? A. Non video quid sit vero verius. R. Illud profecto quod nihil falsi habet: quod intuens paulo ante offendebare ex iis rebus quae nescio quomodo nisi falsae essent, verae esse non possent. An ignoras omnia illa fabulosa et aperte falsa ad grammaticam pertinere? A. Non ignoro istud quidem; sed, ut opinor, non per grammaticam falsa sunt, sed per eam qualiacumque sunt, demonstrantur. Siquidem est fabula compositum ad utilitatem delectationemve mendacium. Est autem grammatica vocis articulatae custos et moderatrix disciplina: cujus professionis necessitate cogitur humanae linguae omnia etiam figmenta colligere, quae memoriae litterisque mandata sunt, non ea falsa faciens, sed te ista bene definita atque distincta sint; sed illud
Abbreviated transcription (Latin):
te uera picturra eẽt si falsus equs non eẽt: Un¬
te ĩspeculo uera hominis ymago. si nõ falsus
homo: Qruare si quibdam et rierum aliquid
sit prodest ut sit aligtud faisum cur tantoꝵe
falsitates formidamus. et pro magno bono appe¬
timus ueritatem.a. Nestio et multum miror. nͥ
quia mexemplis istis nicħ imitatione dignũ
it̾o. Non enim tanquiam histriones aut de spe¬
culis queq relucentia. aut tanquam miroris
butule ex aere. ita etiam nos ut in nr̃o quodã
ħitu uerissimts ad alientum ħ̾itum ad imbͣ¬
ti atq assimulatu. ob hoc falsi ẽe debemus:
sed illud uerum querete qd̾ nõ quasi bifrõ¬
ti rõne sͥ ꝙ adu̾santi ut ex alia parte uerum
sit ex alia falsim sit. R. Magna et diuina q̃¬
dam queris: que tam̃ si inueniremus nõne
fatebimur hiis ipam̃ confici et quasi conflari
uitatem a quia tenominatur. omne quodi
uerum quioquomodo nominatur. a. Non

Expanded text:
de vera pictura esset, si falsus equus non esset? unde vera pictura esset, si falsus equus non esset? unde in speculo vera hominis imago, si non falsus homo? Quare, si quibusdam, ut verum aliquid sint, prodest ut sint aliquid falsum; cur tantopere falsitates formidamus, et pro magno bono appetimus veritatem? A. Nescio, et multum miror, nisi quia in exemplis istis nihil imitatione dignum video. Non enim tanquam histriones, aut de speculis quaeque relucentia, aut tanquam Myronis buculae ex aere, ita etiam nos ut in nostro quodam habitu veri simus, ad alienum habitum adumbrati atque assimilati, et ob hoc falsi esse debemus; sed illud verum quaerere, quod non quasi bifronte ratione sibique adversanti, ut ex aliqua parte verum sit, ex aliqua falsum sit. R. Magna et divina quaedam requiris. Quae tamen si invenerimus, nonne fatebimur his ipsam confici, et quasi conflari veritatem, a qua denominatur omne quod verum quoquo modo nominatur? A. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe pictus homo non potest: quãuis ĩ speciem
hominis tendat: quam illa q̃ sunt scirpta ĩ li¬
bris comicoruim. Neq enim falsa ẽẽ uolunt aut
ullo appetitu suo falsa sunt s quadam necessi¬
tate: qrantum fingentis arbitrium sequi po¬
tuerunt. At uero inscenatoscius erat uolim¬
tate falsa hectiba erat. natura uerus homo: s
illa uoknntate etiam uerus tragedꝰ. eo iude¬
licet qrio implebat institutũ. Falsus autem
priamus. eo qd̾ priamum assimilabat. s ip̃e ñ
erat. Ex qͦ iam nascitur quoddam mirabile. ꝙ
tamen ita se h̃te nemo ambiget. a. Qitid nam
idest .R. Quid puitas nͥ hec omuia inde eẽ ĩ qui¬
busdam uera. unde inquibdam falsa sunt. a
ad suumtierum hoc solumeis protesse quod
to perrienut si nullo modo falsa ẽe fugiunt.
Quo pacto enim iste quẽ ꝯmemoraui uerꝰ tra¬
gedus eẽt si nollet falstis hector falsa androma¬
cha. falsus herctiles et alia ĩnnumera. Aut im¬

Expanded text:
esse pictus homo non potest, quamvis in speciem esse pictus homo non potest, quamvis in speciem hominis tendat, quam illa quae scripta sunt in libris comicorum. Neque enim falsa esse volunt, aut ullo appetitu suo falsa sunt; sed quadam necessitate, quantum fingentis arbitrium sequi potuerunt. At vero in scena Roscius voluntate falsa Hecuba erat, natura verus homo; sed illa voluntate etiam verus tragoedus, eo videlicet quo implebat, institutum: falsus autem Priamus, eo quod Priamum assimilabat, sed ipse non erat. Ex quo jam nascitur quiddam mirabile, quod tamen ita se habere nemo ambigit. A. Quidnam id est? R. Quid putas, nisi haec omnia inde esse in quibusdam vera, unde in quibusdam falsa sunt, et ad suum verum hoc solum eis prodesse, quod do perveniunt, si falsa esse fugiunt. Quo pacto enim iste quem commemoravi, verus tragoedus esset, si nollet esse falsus Hector, falsa Andromache, falsus Hercules, et alia innumera? aut un
Abbreviated transcription (Latin):
genus omma opificum. nonne illud ẽẽ con¬
tendunt. ad cuius quidq similitudinẽ stm̃
est: a. Prorsus adducor .s. Iam ea qmibus uł
tormientes uel furentes falluntur. concedis
ut opinor in eo eẽ genere . a. Et nulla magis.
uam nulla magis tendunt talia eẽ qualia m
guantes nel sam cernunt. et eotam̃ falsa sinit
quod id quo tendrnt ẽẽ nõ possunt. si. Quid
iam de turrium motu. uelde merso remo ui
de mmubris corporum. plura dicam. Planũẽ
ut arbitror. ex hac regula eẽ mẽtienda. a. Pla¬
uissimum. a. Tateo de ceteris sensib nã nõo
considerans non hoc inueniet falstum appel¬
lari in rebris ip̃ĩs quas sentimus qd̾ eẽ aliqͥd
sasunt alieq fallatie. R. Quia scilicet alind
est falsimeẽ: aliud uerũ ẽẽ non posse. Itaq
ip̃a orera hominum uelud comedͥas uł tragedi¬
as. ant mimos. et id genus alia possumꝰ picto
ram fictorumq contungere. Cam̃ enĩ uerus

Expanded text:
genus omnia opificum? nonne illud esse congenus omnia opificum? nonne illud esse contendunt, ad cujus quidque similitudinem factum est? A. Prorsus adducor. R. Jam ea quibus vel dormientes vel furentes falluntur, concedis, ut opinor, in eo esse genere. A. Et nulla magis: nam nulla magis tendunt talia esse, qualia vel vigilantes vel sani cernunt; et eo tamen falsa sunt, quo id quod tendunt esse non possunt. R. Quid jam de turrium motu, vel de merso remo, vel de umbris corporum plura dicam? Planum est, ut arbitror, ex hac regula esse metienda. A. Planissimum. R. Taceo de caeteris sensibus; nam nemo considerans non hoc inveniet, falsum appellari in rebus ipsis quas sentimus, quod esse aliquid sa sunt, caeteraeque fallaciae. R. Quia scilicet aliud est falsum esse velle, aliud verum esse non posse. Itaque ipsa opera hominum velut comoedias aut tragoedias, aut mimos, et id genus alia possumus operibus pictorum fictorumque conjungere. Tam enim verus