comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt scła electi adño esse credantur docente apło
acdicente quielegit nos ante mundi constitutionẽ
ut essemus scĩ & inmaculati inconspectu eiꝰ. sedtam̃
mentionẽ. cumdicer& in euuangelio. Nonne xͦii
loco traditorẽ. seebeatũ mathiã successorẽ eiꝰ & prę¬
dicatorẽ. Hunc gͦ p̃uidit. humc insitiuauit. que in
loco illius posita mirabilit̾ ordinauit. Ipse & enĩ
pollictns inquit. Ecce ego uob̾cũsũ om̃ib dieb. usq
ad consummationẽ scłi. Ac ꝑhoc datur intelligi.
quia sicuti decimũ ordine̾ incęlesti gła constituit
dehumana generatione. ita duodenariũ numerũ
manifestũsit qđ duo generasint passionũ. unium
mocculto & alterũ itimanifesto. pat& nimirũ qm̃¬
quidẽ crucificus illi mundus erat. quia odio illũ
habebat. & tanquã mortuũ estimabat. Similit᷑ &¬
ille mundo. quia illum adsua gaudia trahere non
ualebat. Quis & enĩ sapiens ignorat duriora esse
supplicia cotiche spiritualit̾ inacie stare. diabolice

Expanded text:
ante saecula electi a Domino esse credantur, docente Apostolo ac dicente: Qui elegit nos ante mundi constitutionem ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus ; sed tamen mentionem, cum diceret in Evangelio: « Nonne duoloco traditorem, sed B. Matthiam successorem ejus et praedicatorem. Hunc ergo praevidit, hunc insinuavit, quem in lpollicens inquit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . At per hoc datur intelligi, ut sicuti decimum ordinem in coelesti gloria restituit de humana generatione, ita duodenarium numerum manifestum sit quod duo sunt genera passionum, unum in occulto, et alterum in manifesto; patet nimirum quoniam quidem illi mundus erat crucifixus, quia odio illum habebat, et tanquam mortuum aestimabat. Similiter et ille mundo: quia illum ad sua gaudia trahere non valebat. Quis etenim sapiens ignorat duriora esse supplicia, quotidie spiritualiter in acie stare, diabolicae
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qui fidelis ẽ inminimo. & in maiore fidelis t̃.
uid adhaic denaturalib dicamꝰ. Qđdocuit uirtutes
cȩloꝵ moueri. & dnm solum esse unigenitũ filiũ dĩ
in cuiꝰ passione tenebre ꝑdiem facte sunt. t̾ra obscu-¬
rata ẽ: solfugiens radios sue claritatis subtrax. Ergo
om̃is quẽ mundana sibi prudentia falso uendicat
talis. p̃sertim cũ audacius ut aliquid usurpemꝰ ipsa
fides nr̃a ipsũ mysteriũ trinitatis sint hac triplici sa¬
lrarationali. Nisi enĩ credamꝰ illũ generalit̾ patrẽ
qui nob̾ genuit redẽptorẽ. & illũ mortalẽ quipatri

Expanded text:
imo, et in majori fidelis est . Quid adhuc de naturalibus dicam, quod docuit virtutes coelorum moveri, Dominum solum esse unigenitum Filium Dei, in cujus passione tenebrae per diem factae sunt, terra tremuit, sol refugiens radios suae claritatis abstraxit? Ergo omnem quem mundana sibi prudentia falso vindicat talis: praesertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium Trinitatis sine hac triplici sali, rationali. Si credamus illum naturaliter Patrem qui nobis genuit redemptorem, et illum moralem qui Patri
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ angłoꝵ numerũ reparans nouã creaturã ad
imaginẽ & similitudinẽ suã. homine̾ plasmare dig¬
natus ẽ: Excuius ꝓgenie tantos illuc ascendere sta¬
tuit cũipsa uidelic& instauratione decimi ordinis.
quantos illic scos angłos remansisse creditur. testan

Expanded text:
novos angelos recreans, novamque creaturam ad imaginem et similitudinem suam hominem plasmare dignatus est: ex cujus progenie, tantos illuc ascendere statuit cum ipsa videlicet instauratione decimi ordinis, quantos illic sanctos angelos remansisse creditur, docen
Abbreviated transcription (Latin):
mundi inpatibulo crucis suspensus sem& ipsũ dõ¬
patri hostiam uiuã exhibuit: Sequo euuangelista
pulchre sedulius presbit̾ in paschalis descriptione
carminis sui herdico ꝑcurrens famine ait. Tura sa¬
inuersib canit. Hic medicꝰ lucas. prius arte.
drinde loquela. Bis mrdicꝰ lucas. ut quondã corpo¬

Expanded text:
ute totius mundi in patibulo crucis suspensus, semetipsum Patri hostiam vivam exhibuit. De quo evangelista pulchre Sedulius presbyter in paschalis descriptione carminis, heroico percurrens carmine ait: Jura saversibus canit: Bis medicus Lucas, prius arte, deinde loquela, Bis medicus Lucas, ut quondam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut sp̃ssẽs dabat eloqui illis. Illa nãq in lege hostia
acceptabilis dõ erat quȩ telesti igne consumabatur.
sicuti diuinitus actum legimꝰ inholocaustũ iusti abel.¬
mento hab& maximã sanctionẽ. scĩssimã possiden¬
di firmitatẽ. Unde igitur & exquo: qm̃ confirmans
petuo loquerentur. Sedforsitan dic& aliquis. Fuit
illo intẽpore & illo in loco. p̃ ostea uͦ ablatus ẽ. sicut
orbata ꝓle adpucrũ suũ. Dimitet illã qm̃ anima
tiꝰ in amaritudine r. & dñs celauit ame. & non indi.¬
cauit mihi. Absit inqu̾a hoc absit acatholica utri¬
tate. Namsi beato heliseo acectris ꝓpħis fuit olĩ fp̃s
pedielat. ita congruũ fuit. sicut ꝓphetantib utti¬

Expanded text:
us sanctus dabat eloqui illis . Illa namque in lege hostia acceptabilis Deo erat, quae coelesti igne consumebatur; sicuti divinitus actum legimus in holocausto justi Abel,mento habet maximam sanctionem, et sanctissimam possidet firmitatem. Unde igitur et ex quo? Quoniam confirmans  linguis perpetuo loquerentur. 8. Sed forsitan dicit aliquis: Fuit illo in tempore et in illo loco, postea vero ablatus est, sicut le ad puerum: « Dimitte illam quoniam anima ejus in amaritudine est: et Dominus celavit a me, et non indicavit mihi . » Absit, inquam, hoc, absit a catholica veritate. Nam si B. Eliseo ac caeteris prophetis fuit olim Spiritus pediebat, ita congruum fuit, sicut prophetantibus veri
Abbreviated transcription (Latin):
renter sortib ẽ credendũ. cũ priuilegia singuloꝵ
cõmune̾ lege̾ facere om̃ino non possitit. Pam in
sorte ione ꝓpłie grntiles tẽpestate coacti aucto¬
rem ꝑiculi sorit quȩrebant. & hic beatus mathias
dilectus dĩ sorte eligitur. neeius electio alege ue¬
teris testamenti discrepare uideretur. ubi sumitiꝰ
sacerdos sorit quęri iubebatur. sicut detacharia
dicitur. scd̾m consuetudinẽ sacerdotii sorte tant
ut incensum poner& Sedhanc figuram licuit exerce¬
ri donec ueritas apͥs compleretur. cuiꝰ hostia tẽpore
parente uere consummata ẽ. Inde e̾ quodbeatus
oretbias ante pente costen sorte ordinatut. Septẽ
cernere meruit. postta ne quaqua sortis agitatio.¬
lam eaemplo apłoꝵ tenere uoluerint. caueant &
uideant hoc beatos apłos non elegisse nisi frm cętu
tulit. die pente costes ꝑ igne̾ sp̃s mirabilit̾ consũmauit.¬

Expanded text:
privilegia singularium communem legem facere omnino non possint. Nam in sorte Jonae prophetae Gentiles tempestate coacti auctorem periculi sorte quaerebant: et hic B. Matthias dilectus Dei sorte eligitur, ne ejus electio a lege Veteris Testamenti discrepare videretur, ubi summus sacerdos sorte quaeri jubebatur: sicut de Zacharia dicitur, « secundum consuetudinem sacerdotii sorte exiit, ut incensum poneret . » Sed hanc figuram licuit exerceri donec veritas per Jesum compleretur: cujus hostia tempore parente, vere consumma est. Inde est, quod B. Matthias ante Pentecostem sorte ordinatur: septem cernere meruit postea nequaquam sortis agitatiolam exemplo apostolorum tenere voluerint, caveant et videant hoc beatos apostolos non fecisse, nisi fratrum coetu tulit, die Pentecostes per ignem Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
tudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quã in cõp̾¬
hensibilia sunt iudicia enis. & inuestigabiles ingeiꝰ
Danc enim sapientiã cõpletã uidemꝰ inbeati mathuę
electione. quẽ dĩ sapientia inthesauro suo recon¬
ditũ habuit humilt̾ & paruũ. Sedtam̃ uoluit
inscło pandere magnũ & głosum. scilic& ut inthro¬
no illũ duodecimo exaltar&. Eatipiamꝰ ergo eũ
tanquã adõ donatũ. tanquã ab ipso prgordinatũ.
ueneremur illũ tanqu̾a ab ipso inter discipulos
ualde glorificatũ. Uonenĩ iste predictus barsabas
ille filius consolationis. licaut filius quietis int̾¬

Expanded text:
tudo divitiarum sapientiae et scientiae, quam incomptudo divitiarum sapientiae et scientiae, quam incomphensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Hanc enim sapientiam completam invenimus in B. Matthiae electione, quem Dei sapientia in thesauro suo reconditum habuit humilem et parvum: sed tamen voluit in saeculo pandere magnum et gloriosum, scilicet cum in throno illum duodecimo exaltaret. Excipiamus ergo eum tanquam a Deo donatum, tanquam ab ipso praeordinatum: veneremur illum et tanquam ab ipso inter discipulos valde glorificatum. Non enim ille praedictus Barsabas ille filius consolationis, hic autem filius quietis inte
Abbreviated transcription (Latin):
tatur di paruus siue donatꝰ. sp̃s scĩ electione factus e
magnus. Ouere paruiis. ouere magnus. qui non ideo
magnꝰ quia electꝰ. sedidõ magnꝰ qm̃liumilis factus. sec̃
Et illud quod in alio loco dix̃ cũ zebedȩi filios ad scam
coger& humilitatẽ quise humiliat inquit exaltabit᷑.
& quise tocaltat humiliabitur. Et donatꝰ idẽ mathi¬
ante suã incarnationẽ. quatenꝰ uttũ uenir& olin
plenitudo tẽporis. cũ ex sacra uirgine sumer& carnẽ.
cum nasceretur. cũ a suo discipło traderet᷑: donatus
abipso dño in duo detiario numero exaltaret atq
glorificaretur. acduo denarius numerꝰ ꝑfectꝰ inue¬
niretur. Nec mirũ nec incredibile. Nichil enĩ dĩ sapi¬
entiȩ inpossibile. nichilq incognitũ esse creditur.
O m̃a eni quͤ cũq uoluit fecit᷑ incęlo & int̾ra. in ma¬
ri & inom̃ib abyssis. O quantũ distant humana me¬
rita suꝑnis iudiciis atq diuinis: O quantũ humana
sapientia illius sapientie dequo clamat apł̃s. Oalti¬

Expanded text:
tatur Dei parvus, sive donatus, Spiritus sancti electione factus est magnus. O vere parvum! o vere magnum, qui non ideo magnus quia elatus, sed ideo magnus quoniam humilis factus, sectaEt illud quod in alio loco dicit, cum Zebedaei filios ad sanctam cogeret humilitatem: « Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . » Et Donatus idem Matthiante suam sanctam incarnationem, quatenus cum veniret olim plenitudo temporis, cum ex sacra sumeret Virgine carnem, cum nasceretur, cum a suo post discipulo traderetur, Donatus ab ipso Domino in duodenario numero exaltaretur atque glorificaretur, et duodenarius numerus perfectus inveniretur. Nec mirum, nec incredibile: nihil enim Dei sapientiae impossibile, nihilque incognitum esse creditur. Omnia enim quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis. O quantum distant humana merita a supernis judiciis atque divinis! O quantum humana sapientia ab illa sapientia, de qua dicit Apostolus: O alti
Abbreviated transcription (Latin):
erat int̃ duoderĩ aplos. Ideo suggero ut noueritis
intelligere duodeeim sedes. Nouerint enĩquisuerint
dit traditor iudas. in locũ eiꝰ subrogatus e beatꝰ orat¬
lias. Sietii singuli sedebunt insingulis sedib. iam
te sibi indebitã sedem usurpauit. quando diã nesci¬
tis quia angłos iudicabimus: Duodecĩ gͦ sedes. uniũ¬
se sunt sedes in quib & apłi & cȩteri scĩ sedebunt cũdño

Expanded text:
erat inter duodecim apostolos. Ideo suggero, ut noveritis erat inter duodecim apostolos. Ideo suggero, ut noveritis intelligere duodecim sedes. Novimus enim quia dit traditor Judas, in loco ejus subrogatus B. Matthias. Si enim singuli in singulis sedibus sedebunt, jam te indebitam sibi sedem usurpavit, quando dixit: Nescitis quia angelos judicabimus? Duodecim ergo sedes universae sunt sedes in quibus et apostoli et caeteri sancti sedebunt cum Domino
Abbreviated transcription (Latin):
Qũt liceat supplere uice̾ tunc suma prexantes.
Consticuere duos. ioseph cognomine iustum:
Hebiro sermone sonat. humilẽq uocuido:
Cõpbat: oquantũ distant luimana suꝑnis
I udiciis. parui merito transcendit᷑ ille
Laude hominũ quinstus erat duo dena refulgent
Signa chiori. t̾risq iubar iaculat̾ olimpi
Uerũtam̃ sialiqui. imperiti & scãrũ scriptus. arũ minus
idonei dociunentis dehunis scissimm apłi electione
obsistere uoluerint dicentes. sibeatus mathias duo
denarius numerus in hacre ułcęt̾is sacre seripture
accipitur. Quaratione ꝓcul dubio & beatus paulus
apls & ceteri scĩ sedebunt cũdño adiudicandum.
Hoc nãq uerissime approbat beatus augustmnꝰ. in expla.¬
natione ȩuuangelii deuillico inquiens. U̾ idemus
apłmi dm̃ paulũ sine ulla ambiguitate dixisse. nesci¬
tis quia angłos iudicabimus: Quos utiq angłos rsi
malos aipsũ toꝵ principẽ posuit: Ergo sedebit ipse

Expanded text:
Quem liceat supplere vices. Tunc summa precautes, Quem liceat supplere vices. Tunc summa precautes, Constituere duos, Joseph, cognomine Justum, Hebraeo sermone sonat, humilemque vocando, Comprobat. O quantum distant humana supernis Judiciis! parvi merito transcenditur ille, Laude hominum qui justus erat: duodena refulgent Signa chori, terrisque jubar jaculatur olympi. 10. Verumtamen si aliqui imperiti et sanctarum scripturarum minus idonei documentis, de hujus sanctissimi apostoli electione obsistere voluerint, dicentes: si B. Matthias duoddenarius numerus in hac re vel caeteris sacrae scripturae accipitur: qua ratione procul dubio et B. Paulus apostolus, et caeteri sancti sedebunt cum Domino ad judicandum. Hoc namque verissime approbat B. Augustinus in explanatione Evangelii de villico , inquiens: Videmus apostolum Domini Paulum sine ulla ambiguitate dixisse: Nescitis quia angelos judicabimus ? Quos utique angelos, nisi malos, et ipsum eorum principem posuit? Ergo sedebit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
limꝰ. ut intelligamꝰ aquanta ꝑfectionis gra beatꝰ
mathuas electus int̾ duodeci apłos duodecimꝰ apłat
culm̃ scandere meruit. ac ꝑ inde cũ dñs adiudi¬
candũ uenerit głosus cũ illo residens clarebit.
Dehuius quoq apłi matiuȩ mirabili ȩlectione ac
iude traditoris deiectione tea tũ beati lucȩ s¬
S quamea turba capi. subito delitore uisus
S ic uenerandus ait nostis quia ꝓditor amens¬
M ercedẽ sceleris soluit sibi tedia noȩ
Horruit ipse suȩ. stringens ingutture uocẽ
E rẽplo cessante reã. qui parte necari
Promeruit quaculpa fuit. crimenq retractans
Iudicio tali ꝑmisit menbra furori.
A eris ut medio cõmuni poner& hosti.
Debita pena locũ: cȩlo t̾rȩq perosus:
Int̾ utrũq perit: nullis condenda sepuldiris
Uiscrira rupta cadunt. tenuesq elapsus inauras
Fugit ab orbe cinis¬
N unc opus e̾ uotis. quod utrba ꝓphȩtica clamant.

Expanded text:
limus ut intelligamus ad quantam perfectionis gratiam B. limus ut intelligamus ad quantam perfectionis gratiam B. Matthias est electus qui inter duodecim apostolos duodecimi apostolatus culmen scandere meruit: ac proinde cum Dominus ad judicium venerit, gloriosus cum illo residens apparebit. De hujus quoque apostoli Matthiae mirabili electione ac Judae traditoris dejectione textum B. Lucae Squamea turba capi, subito de littore visus Sic venerandus ait: Nostis, quia 55 Mercedem sceleris solvit sibi; taedia noxae Horruit ipse suae, stringens in gutture vocem, Exemplo cessante, ream, qui parte necari Promeruit, qua culpa fuit, crimenque retractans Judicio tali permisit membra furori, 56 Aeris in medio communi ut poneret hosti Debita poena locum; coelo terraeque perosus Inter utrumque perit; nullis condenda sepulcris Viscera rupta cadunt, tenuesque elapsus in auras Fugit ab ore cinisNunc opus est votis, quod verba prophetica clamant.
Abbreviated transcription (Latin):
auditis & non audier̃. Qui aut hoc inꝓteruiã ꝓbartꝰ
uolueruit. caurant omino neueritati obsistant. ne
aueriate recedant quȩ ap̃s ẽ. Ipse enĩ hanc sententi¬
a confirmat inquiens apłis. Sidiligitisme mandata
ia seruatã. e ego rogibo patrẽ. & alium parachtũ dabit
uob utmaneat uobcum inȩcnũ. Anim aduertendũ t̃¬
de E quodriũquã finitur. miqũa recedit. non habens fi.¬
sr prqroccusũ. Et reuera nonait hodie ułeras ułtot
dueb. sieltunis. sedinȩt̾nũ. Hoc senticns bectus hitro¬
bitus afirmat illud induodecĩ questionib dibie
dicens. Egoutiq audact᷑ actota libcate ꝓnuntis eec
to tt̃port quo apłi indnim credider semꝑ eos habuis¬
tium loqui. ut annuntiaturi apm nullo egerent
interprete. Unde inlicaonia cũ audissent accolȩ
paulũ & barnaban loqui linguis suis. deos in homi.¬
sua hoc approbans ait. Gras agodõ. quia om̃ium
gentiũ linguis loquor. Hoc ideo insinuando ꝓtu¬

Expanded text:
 non audierunt . » Qui autem hoc proterve improbare voluerint, caveant omnino ne veritati resistant, et ne a veritate recedant, quae est Christus. Ipse enim hanc sententiam confirmat, inquiens apostolis: « Si diligetis me, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat est quod nunquam finitur, quod nunquam recedit, non habens finem neque occasum. Et revera non ait, hodie vel cras, vel tot diebus vel annis, sed in aeternum. Hoc sentiens beatus Hieronymus affirmat illud in duobus quaestionibus indubie dicens: Ego utique audacter ac tota libertate pronuntio, ex eo tempore quo apostoli in Domino crediderunt, semper eos habuissarum gentium loqui, ut annuntiaturi Christum nullo egerent interprete. Unde in Lycaonia cum audissent accolae Paulum et Barnabam loqui linguis suis, deos etiam in homisua hoc approbans ait: « Gratias ago Deo, quod omnium gentium linguis loquor . » Hoc ideo insinuando protu
Abbreviated transcription (Latin):
ente ita conueniat. ꝓpt̾ hanc excellentiã illoꝵ sol¬
lẽpnitates sub una festiuitate merito cęlebrari con¬
gruum fuerat. sicuti cõmunẽ uitã atq consortiũ cũ
dño habuerunt. Nã & beatus hieronimꝰ hoc astruens
inmartirologio qđ chromatio & heliodoro ep̃is edi¬
dit: coniunctos eos censuit ordinari dicens. Sane
in prima parte libelli mei om̃ium apłoꝵ festa opor¬
unia dignitas apostolatus incȩlesti gła fecit esse subli¬
mes. Seaquia mos optinuit in sca ȩccła ut unius cuiq
eclebittur. nos hodieriia die brati oathię duo decimi
natilẽ tanta ueneratione tacolere debemꝰ. quan¬
ta ut predictum est int̾ apłos iirabilit̾ electũ esse

Expanded text:
ente ita convenit, propter hanc excellentiam illorum soente ita convenit, propter hanc excellentiam illorum solemnitates sub una festivitate merito celebrari congruum fuerat, sicuti communem vitam atque consortium cum Domino habuerunt. Nam et B. Hieronymus hoc astruens in Martyrologio quod Chromatio et Heliodoro episcopis edidit, conjunctos eos censuit ordinare, dicens: Sane in prima parte libelli mei omnium apostolorum festa oppordividi quos una dignitas apostolatus in coelesti gloria fecit esse sublimes. Sed quia mox obtinuit in sancta Ecclesia ut uniuscujusqcelebrentur; nos hodierna die B. Matthiae duodecimi apostoli natalem tanta veneratione excolere debemus, quanta, ut praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
tum uerę incarnationis suȩ ostender& qm̃quidẽ ille
es̃ uetus dies quiduodicim horis lucebat duodetĩ
aplos eligere cersuit. Seinde adsumilitudinẽ septu¬
aguita duarum linguarum septuaginta luos discipbos
assumpsit: binosq miit adpr tdicandũ. Anter quos si¬
quidẽ beatus orathias set̃ preicitionis mnysteriũ suscipi¬
cando adscẽ matris ȩccłę gremiũ & linicũ populũ ꝑ¬
ducere curauit. ut admodũ acceptabilis & deuotissimꝰ
xp̃o factus cũtraditor ille iudis dnm proder& xp̃m
suiq homicida effectus apłatum ꝑder&. iste u̾it dñi
cũillo habuerunt. comederunt acbiberunt. omnẽq
illius efficatiã sitibundo pectore hauserunt. quiq
etiam ab ipso dño amici ac fratres appellari merurr.
cumdicer& iã non dicã uos seruos sedamicos meos:
t alibi ait. hisunt fratres mei. Magnaq insuꝑ uicissitu¬
dinẽ illis conferens. guidete inquit &exultate qđ
nomina ur̃a scripta sunt incelis. H ocquia ipso annu¬

Expanded text:
e incarnationis suae ostenderet; quoniam quidem ille esset verus dies, qui duodecim horis lucebat, duodecim apostolos eligere censuit: deinde ad similitudinem septuaginta duarum linguarum, septuaginta duos discipulos assumpsit, binosque misit ad praedicandum. Inter quos siquidem B. Matthias sanctae praedicationis ministerium suscipie gremium, ethnicum populum perducere curaret. Unde admodum acceptabilis et devotissimus Christo factus, cum traditor ille Judas Deum proderet Christum, suique homicida effectus apostolatum perderet; iste vir Domini cum illo habuerunt, comederunt ac biberunt, omnemque illius efficaciam sitibundo pectore hauserunt: quique etiam ab ipso Domino fratres et amici appellari meruerunt, cum diceret: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos . Et alibi: Hi sunt fratres mei . Magnamque insuper vicissitudinem illis conferens: Gaudete, inquit, et exsultate, quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Hoc quia ipso annu
Abbreviated transcription (Latin):
generis conditor atq redemptor cũ propensiori a archano
consilio censuissa mundũ languidũ clem̃tissimȩ uisi¬
tare siumq plasma de potestate diabolicę fraudis
mirabilit̾ erpere quodꝑqumq milia & to amplius
annor possederat. ille quierat itaregum &dns domi¬
naritiũ subpotestate humani regis octauiani scilio&
augusti hunilit̾ nasci dignatus est Et ille quierat
ciratoi celi acterrȩ carnẽ nr̃ȩ fragilitatis suscoꝑt ñde

Expanded text:
generis conditor atque redemptor, cum propensiore et arcano consilio censuisset mundum languidum clementissime visitare, suumque plasma de potestate diabolicae fraudis mirabiliter eripere quod per quin que millia et eo amplius annorum possederat ille qui erat Rex regum et Dominus dominantium sub potestate humani regis, Octaviani scilicet Augusti, humiliter nasci dignatus est; et ille qui erat Creator coeli et terrae
Abbreviated transcription (Latin):
generis conditor atq redrmptor cũ propensiori & archano
conuilio cenfuisa mundũ languidũ clim̃tissimȩ uisi¬
tare suumq plasma de potestate diaboli fraudis
mirabilit̾ eripere quodꝑquinq milia & eo amplius
annoꝵ possederat. ille quierat rearegum & ans domi¬
nantiũ sub potestite humani regis octͦuiani scilio&
augusti hunilit̾ nasci dignatus est Ot ille quierat

Expanded text:
conditor atque redemptor, cum propensiore et arcano consilio censuisset mundum languidum clementissime visitare, suumque plasma de potestate diabolicae fraudis mirabiliter eripere quod per quin que millia et eo amplius annorum possederat ille qui erat Rex regum et Dominus dominantium sub potestate humani regis, Octaviani scilicet Augusti, humiliter nasci dign
Abbreviated transcription (Latin):
r& demanib illoꝵ⁊ ligantes funẽ incollo eiꝰ noctur¬
no tẽpore dilaceratum asynagoga in ipodromũ ꝑ¬
traxerunt. & de inde foris porta. Posthiec autẽ¬
beatus apłs post multos agones & diuturna cer¬
tamina ꝓ xp̃i amore adustus. migrauit adgaudi¬
a sẽpit̾na Ampii aut̃ iudei non saciati denece illusꝰ.
locello plubeo recludentes inmare p̾cipitare dis¬

Expanded text:
ret de manibus eorum et ligantes funem in collo eius, dilaceratum penis a synagoga in ypodromium pertraxerunt et deinde foris portam et ibi beatus apostolus, post multos agones et diuturna certamina, pro Christi amore adustus migravit ad gaudia sempiterna. Impii autem Judaei, non satiati de nece illius, locello plumbeo recludentes in mare dis
Abbreviated transcription (Latin):
iftos libros nosse. ⁊ si nũdũ ad intellectũ. legendo tam̃
deinde illa que meis aꝑte posita st̃ ł p̾cepta uiuendi
⁊ regulȩ cteoendi sollertius diligentiusq inuesti¬
ganda st̃. Que tanto quisq plura inuenit. qͥnto
intelligentia capatior fuerit. In his enĩ que aꝑte
inscripturis posita sunt inueniunt illa ota que
continent fidem moresq uiuendi. sp̃e scilic& atq
caritatem. Tũ li facta quadam familiantate cũipsa
lingua diuinarũ scripturarũ inra qͥ obsc̃a sunt
apienda & discutitnda ꝑgenoũ est. ut ad obscurio¬
res locutiones illustndas demanifestiorib suman
tur exẽpla. ⁊ quedã certarum sententiarũ testi¬
monia dubitationẽ incertis aufrrant. Quid:¬

Expanded text:
istos libros, et si nondum ad intellectum, legendo tamenDeinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt, quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentia capacior. In his enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, mores vivendi, spem scilicet atque charitatem; cum vero facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda, pergendum est ut ad obscuriores locutiones illusttur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. I
Abbreviated transcription (Latin):
bibat. ⁊ fruat̾ lȩtitia ex labore suo. ⁊ bonge &
longe inferiuꝰ subiungit.m elius ẽ ire
ad domũ luctꝰ. quã ad domũ conuiuii. Si enim
bonũ est manducare & bibere. melius fuisse ui¬
debatur ad domũ conuiuii ꝑgere. quã ad domũ
luctꝰ. Ex qua re ostendit᷑ quia illud ex infirman¬
tiũ ꝑsona intulit. hoc u exrationis diffinitione
subiunx̃. Nã ipsas rationis causas edisserit. ⁊ de
domo luctꝰ que sit utilitas ostendit dic̃s. In illa
enĩ finis cunctoꝵ amonet᷑ hominũ. & uiuens
cogitat qͥd futurꝰ sit. Rursũ illic scriptũ ⁊¬

Expanded text:
et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo . Et longe inferius subjungit: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Si enim bonum est manducare et bibere, melius fuisse videbatur ad domum convivii pergere quam ad domum luctus. Ex qua re ostenditur quia illud ex infirmantium persona intulit, hoc vero ex rationis definitione subjunxit. Nam ipsas protinus rationis causas edisserit, et de domo luctus quae sit utilitas ostendit, dicens: In illa enim finis cunctorum admonetur hominum, et vivens cogitat q
Abbreviated transcription (Latin):
trarius oꝑib nr̃is. ⁊pmittit se scientiam dĩ habe.
⁊ filium dĩ senominat. ⁊ infra. si eñi uere est filius di
utsciamꝰ reuerentiã illius ⁊ ꝓbemꝰ patientiã eiꝰ. morte
turpissima condẽpnemꝰ eũ. collatione facta netir̃i
es ꝓtam aꝑto sacrilegio derogarent aꝓphiticis rũ
uoluminib recider̃. Legendũq suis ꝓhibuer̾.
ibrum aut̃ eccłasticũ cõposint iħs filius sytach¬

Expanded text:
tris, et promittit se scientiam Dei habere, et Filium Dei se nominat . Et infra: Si enim est vere Filius DeiUt sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ejus, morte turpissima condemnemus eum ; collatione facta, ne nostri eos pro tam aperto sacrilegio derogarent, a propheticis eum voluminibus reciderunt, legendumque suis prohibuerunt. Librum autem Ecclesiasticum composuit Jes
Abbreviated transcription (Latin):
susseit inierłm diumo afflatꝰ spũ reparauit. cuncta
ꝓpharũ uolumina qͥ fucrant agentib corrupta correrit.
totũq testamentũ iuxx ii. libros constituit.
ut tot libri eent in lege. quot babent̃ ⁊ litere
Primã post ezram editionẽ deebreo ingiecur
lxx. int̾p̃tes edider̃ substolomeo egiptio rege
successore alexandri. qui in legendo studiosius fuit.
leataro qui erat pͥnceps sactrdotũ multa dona
mittens ad templũ. petut ut senes ex xii. tribu¬
bus isrł trans mitterentur. qui interp̃tarent᷑
om̃s libros. & ut fidem interp̃tationis adu̾ter&
singulis eoꝵ qui fuerant destinati singulas cellas
dedit. ⁊ assignans om̃ib om̃s scripturas iussit
int̾pretari. Qui cũ ꝑ hex. dies istius rei negotiũ
adͥ plessent. om̃ium simul interp̃tationes quas
ꝑ diuersas segregati cellas nullo admillũ ppinq̃nte
fecrr̃ congregaũ mnunũ. atq ita om̃s libri int̾¬

Expanded text:
u reparavit; cunctaque prophetarum volumina, quae fuerant a gentibus corrupta correxit; totumque Testamentum in XXII libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habentur et litterae. 4. Primam post Esdram Editionem de Hebraeo in Graecum LXX interpretes ediderunt sub Ptolomaeo Aegyptio rege, successore Alexandri, qui in legendo studiosus fuit, oab Eleazaro, qui erat princeps sacerdotum, multa dona mittens ad templum, petiit ut seni de duodecim tribubus Israel transmitterentur, qui interpretarentur omnes libros. singulis eorum qui fuerunt destinati singulas cellulas dedit, et assignans omnibus, omnes Scripturas jussit interpretari. Qui cum per septuaginta dies istius rei negotium adimplessent, omnium simul interpretationes, quas per diversas cellas segregati nullo ad nullum propinquante fecerunt, congregavit in unum, atq
Abbreviated transcription (Latin):
heus hebreo scripsisse phibetur eloqͥo. cetrri grero
⁊ philemoni. Adnebreoi aut̃ epła plerisq latinis
cĩ rt̃ incerta ẽ. ꝓpt̾ dissonantiã sermonis. candẽq
alii barnabam conscripsisse. alii adem̃te scriptã
fuisse suspicant᷑. Petrus aut̃ scripsit duas nomine
suo epłas quȩ catholice nominantur. quarũ scda
aquib dam eiꝰ eẽ non credit᷑. ꝓpt̾ stili sermonisq
distantiã. Ia cob suã scripsit epłam. quę & ipsa
a non nullis eiꝰ eẽ negatur. seo sub nomine ei aba¬
lio uctata existimat᷑. Ioħis epłas idem loħs eoidit.
quarũ tantũ pͥma aquib dã eiꝰ eẽ asseritur. reliquę
due ioħis cinusoã prb̃i existimant᷑. cuius iuxta it¬

Expanded text:
thaeus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri Graeet Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis certum est 377 propter dissonantiam sermonis. Eamdemque alii Barnabam conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. 12. Petrus scripsit duas nomine suo epistolas, quae catholicae nominantur: quarum secunda a quibusdam ejus esse non creditur propter styli sermonisque da nonnullis ejus esse negatur, sed sub nomine ejus ab alio dictata existimatur. Joannes Epistolas tres edidit: quarum tantum prima a quibusdam ejus esse asseritur, reliquae duae
Abbreviated transcription (Latin):
tam oñs dicit. Facti sunt domui isrł inoffendi¬
culũ iniqͥtatis. Nemo quippe amplius ineccła
noc&. qͣm qui ꝑuerse agens nomen uł ordinemn
scitatis hab&. Refugerent aut̃ indigni quiq
tanti reatꝰ pondera. si ueritatis sententiã sollici¬
ta cordis aure pensarent. qui ait. Qui scanda¬
litauent unũ depusillis istis. melius erat ei
indigaretur mola asinaria collo eiꝰ. ⁊ piceret᷑
inpfimd ũ maris. Permolã qͥppe asmariam
scłaris uite circuitꝰ ac labor expͥmit᷑. ⁊ ꝑ ꝓfun¬
dũ maris extrema dãpnatio designatur. Qui
g ao scitatis spetiem de ouctꝰ uł uerbo uł exẽplo
seteris cestruit. melius ꝓfecto fuerat ut admor¬
tu sub ectrriori habitu terrena constrigerent.
qrabo sacra offitia inculpa cęteris imitabilẽ
benonstrarent. quia nmirũ si solus cader&.¬

Expanded text:
tam dicit: Facti sunt domui Israel in offendiculum iniquitatis . Nemo quippe amplius in Ecclesia nocet, quam qui perverse agens, nomen vel ordinem sanctitatis habet. Refugerent autem indigni quique tanti reatus pondera, si veritatis sententiam sollicita cordis aure pensarent, qui ait: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, melius erat ei ut ligaretur mola asinaria in collo ejus, et projiceretur in profundum maris . Per molam quippe asinariam, saecularis vitae circuitus et labor exprimitur, et profundum maris, extrema damnatio designatur. Qui ergo sanctitatis specie deductus, vel verbo, vel exemplo caeteros destruit, melius profecto fuerat, ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent, quam hunc sacra officia in culpa caeteris imitabilem demonstrarent, quia nimirum si solus cader
Abbreviated transcription (Latin):
eman. & filii chorę. idc̃ asir. hlchana. ebiazab.
St̃ qui erram & aggeũ & zachariã scripsisse dicunt.
Salomon scripsit ꝓuerbia. ecclesiasten. canticũ can¬
ticoꝵ. Iiaias scripsit librũ suum. ureinias librũ suũ
cũ lam̃tationib eiꝰ. uiri sinagoge sapientes duodccĩ¬
scripser̃ ezechidem. danielem. paralipomenion.& hest.

Expanded text:
man, et filii Core, id est, Asir, Elcana, Abiasaph. Sunt qui et Esdram, et Aggaeum, et Zachariam scripsisse dicant. Salomon scripsit Proverbia, Ecclesiastem, et Cantica canticorum. Isaias scripsit librum suum, Jeremias librum suum cum lamentationibus ejus. Viri synagogae sapientes scrips
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ueratior sit insententiis. ⁊ clarior in u̾bis.
ibrum sapientie salomon scripsissę ꝓbatur tisti¬
monus illis quib ibi legitur. Tume inqͥt ele¬
gisti regem popło tuo. ⁊ oixisti mͥ edificart tr̃plũ
innomine sc̃o tuo inciuitate habitationis tuę.
oc opus lrebrei ut quidam sapientũ meminit int̃
canonicas scripturas recipiebant. sed post quã xp̃m

Expanded text:
quod veneratior sit in sententiis, et clarior in verbis. quod veneratior sit in sententiis, et clarior in verbis. Librum Sapientiae Salomon scripsisse probatur, testimoniis illis quibus legitur: Tu me, inquit, elegisti regem populo tuo, et dixisti aedificare templum nomini sancto tuo, in civitate sanctae habitationis tuae . Hoc opus Hebraei ut quidam sapientum meminit, inter canonicas Scripturas recipiebant. Sed postquam com
Abbreviated transcription (Latin):
lectu. uerum ctiã insermonib consonantes inue¬
mrentur. Hȩc fuit pͥma int̾pretatio uera acdi¬
uina. hos libros meditari om̃iũ gentiũ eccłe
pͥmũ ceperunt. eos demq degreco inlatinum
int̾ p̃tantes primi eccłatum ꝓuisores tradider̃.
Lost hec scd̃am editionem aquila. tertiam & iiii.
teo dotion ⁊ simacꝰ edider̃. ambo iudei & ꝓseltt
uintam uero ⁊ uiͦ editionem origenes reꝑit.
⁊ cũ ceteris supͣ dictis eoitionib comparauit.
Hi sunt itaq tantũ qui scripturas sacras dehe¬
breo ingrecũ uerter̃. quiq & num erantur.
Ha latinoꝵ int̾ptũ qui degreco in ñrm eloqͥũ¬
transtuler̃. ut meminit ses augtinꝰ infinitꝰ est¬
iuimerꝰ. Si cui ciñ inqͥt pͥmis fiori tẽporib admanꝰ
accidit tam innumtrabiles apuo latinos exstitisse
interp̃tes. d eebreo aut̃ inlatinũ eloquiũ tatũmͦ
ieronimꝰ prbr scãs scripturas conũtit. cuiꝰ editio¬
ne grneralit̃ om̃s eccłę usq quaq utuntur. pto

Expanded text:
ectu, verum etiam in sermonibus consonantes invenirentur. Haec fuit prima interpretatio vera ac divina. 6. Hos libros meditari omnium gentium Ecclesiae primum coeperunt, eosdemque de Graeco in Latinum interpretantes primi Ecclesiarum provisores tradiderunt. Post haec secundam Editionem Aquila, tertiam et quartam Theodotion et Symmachus ediderunt, ambo Judaei proselyti. Quintam vero et sextam Editionem Origenes reperit, et cum caeteris supradictis Editionibus comparavit. Hi sunt itaque tantum qui Scripturas sacras de Hebraeo in Graecum verterunt. Qui etiam et numerantur. 7. Nam Latinorum inttranstulerunt, ut meminit sanctus Augustinus, infinitus numerus est. Si cui enim, inquit, primis fidei temporibus ad manus accidit tam innumerabiles apud Latinos exstitisse interpretes. De Hebraeo autem in Latinum eloquium, tantummodo Hieronymus presbyter sacras Scripturas convertit: cujus editione generaliter omnes Ecclesiae usquequaque utuntur, pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ audiamꝰ ipse sibi testis ẽ quia inse multoꝵ
ꝑsonas suscipiens qͣsi solus locutꝰ ñẽ. Unde a
alia st̃ que in libro eodẽ ꝑ inqͥsitionẽ mouent᷑.
atq alia quę ꝑrationẽ satis fatiunt. alia que ex

Expanded text:
pariter audiamus, ipse sibi testis est, quia in se multorum pariter audiamus, ipse sibi testis est, quia in se multorum personas suscipiens, quasi solus locutus non est. Unde et alia sunt quae in libro eodem per inquisitionem moventur, atque alia quae per rationem satis
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt. ecclastes appellat᷑. Eccłastes aut̃
ꝓpͥe cunctionator dr̃. In cunctione uͦ sentrii-¬
tia ꝓmit᷑. ꝑ qu̾ã tumultuosȩ turbȩ seditio
cõprimat᷑. ⁊ cum multi diuersa sentiunt. ꝑ
cunctionantis rationẽ ad unã sententiã ꝑ du¬
cunt᷑ laic gͥ lib̃ idcirco cunctionator dr̃. qͥa
salomon inẽo qͥsi tumultuantis turbe suscepit
sensum. utea ꝑinqͥsitionẽ dicat. quȩ fortasse
ꝑtẽptationẽ inꝑita mens sentiat. Nã quot sen-¬
tentias quasi ꝑinqͥsitionẽ mou&. quasi tot inse
psonas diũsori. suscipit. seo contionator uerax ue¬
lut extensa manu om̃s tumultꝰ sedat. cosq. adu¬
nã sententiã reuocat. cũ inti dtin libri termino ait
finr̃ loquendi om̃s parit̾ audiamꝰ. Dm̃ time.
⁊ mandata eiꝰ obierua. hoc t̃ enĩ omis homo Dunĩ
in libro todẽ ꝑ locutionẽ suã multoꝵ ꝑsonas nou
susceꝑat. cur ad audiendũ loquendi fine̾ secũ parit᷑
om̃s ãmonebat: Quia gͥ infinr libri dicit om̃s

Expanded text:
. Ecclesiastes autem proprie concionator dicitur. In concione vero sententia promitur, per quam tumultuosae turbae seditio comprimitur. Et cum multi diversa sentiant, per concionantis rationem ad unam sententiam perducuntur. Hic igitur liber idcirco concionator dicitur, quia Salomon in eo quasi tumultuantis turbae susceperit sensum, ut ea per inquisitionem dicat, quae fortasse per tentationem imperita mens sentiat. Nam quot sententias quasi per inquisitionem movet, quasi tot in se personas diversorum suscipit. Sed concionator verax velut extensa manu omnium tumultus sedat, eosque ad unam sententiam revocat, cum in ejusdem libri termino ait: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time et mandata ejus observa: hoc est omnis homo . Si enim in libro eodem per locutionem suam multorum personas non susceperat, cur ad audiendum loquendi finem secum pariter omnes admonebat? Qui igitur in fine libri dicit, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uelut radix ẽ. fiee noua uelut fructꝰ ex radice:
inꝓpħis. sicut si criptunie̾. Qui loquebar eece adfu̾.
ꝓmittebatur. hic uͦ sub gra exfide uiuentib
ueteris testam̃ti. quos ob amorẽ ooctrine & pictatis
legendos recipiendosq eccłarĩ pͥncipes tradiderunt.

Expanded text:
velut radix est, haec nova velut fructus ex radice. in prophetis, sicut scriptum est: Qui loquebar, ecce adsum, promittebantur, hic vero sub gratia ex fide viventibus Veteris Testamenti, quos ob amorem doctrinae et pietatis legendos recipiendosque Ecclesiarum principes tradiderunt. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
non humilis. nec adeo sublimis. nonfracta. non
tenera. ni chilq femineũ sonans. non habens
inflata uł anhelatͥa uerba. non infalcib frenoen¬
tia. nec oris inanitate resonantia. nec dettib
frendentib asꝑa. non hiantib labris ꝓlata.s
pressim ⁊ ȩquabiliter & lenit̾ & clare ꝓnun¬
tiata. ut suis queq sonis litterȩ enuntient᷑.
& unũ qͦdq uerbum legitimo accentu de:¬
coretur nec ostentationis causa frangat᷑
oratio. Corporis quoq motũ non deb&¬
non oculis. nepotuis dese ipso expectatores
nisi c aritatem. nec culpat̾ nui cupiditattit.
& eo mͦ informat mores hominũ. Caritatẽ
uoco motum animi adfrueudũ dc̃ ꝓpt̾ ipsũ.

Expanded text:
non humilis, nec adeo sublimis; non fracta, non non humilis, nec adeo sublimis; non fracta, non tenera, nihilque femineum sonans; non habens inflata vel anhelantia verba, non in faucibus frendentia, nec oris inanitate resonantia, nec aspera frendentibus, non hiantibus labris prolata, sed pressim, et aequaliter, et leniter, et clare pronuntiata, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur, et unumquodque verbum legitimo accentu decoretur, nec ostentationis causa frangatur oratio. Corporis quoque motum non oculis, ne potius ex seipso spectatores nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem; et eo modo informat mores hominum. Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ scientia pornatꝰ ita ut inoistinctionib
sententiarum intelligat ubi finiat᷑ iunctura.
ubi ad huc pendeat oratio. ubi sententia tx.¬
trema claudatur. sicq expeditꝰ uĩꝓnuntiati¬
onis optint̾it. ut ad intellectũ mentes om̃iũ
sensusq ꝑmoueat. disceruendo grnã ꝓnunti-¬
ationum. atque ex pͥmendo ꝓpͥos sententiarũ
affectus. mͦ uoce indicantis simpliciter. mͦ do¬
lentis. mͦ in dignantis. mͦ in crepantis. mͦ exor¬
tantis. mͦ miserantis. mͦ ꝑ cunctantis. ⁊ his simi¬
lia scd̃m genꝰ propͥe ꝓnuntiationis expͥmenda
sunt. Multa sunt enim inscripturis. que nisi
ꝓpͥo mͦ ꝓnuntiant᷑. incontrariã redtunt senten¬
nouerit in qͦ sillaba uox ꝓtendat᷑ ꝓnuntiantis.
quia multe st̃ dictiones quȩ solummͦ accentu dis¬
cerni debent aꝓnuntiante. ne insensu earũ errit᷑¬
Porro lectoris uox simplex eẽ deb& & clara. ⁊ ad
om̃e ꝓnuntiationis genus accomodata. plãna
sono uirili. agrestem ⁊ rusticũ sonũ effugiens.

Expanded text:
borum scientia perornatus: ita ut distinctionibus sententiarum intelligat ubi finiatur junctura, ubi adhuc pendeat oratio, ubi sententia extrema claudatur. Sicque expeditus vim pronuntiationis tenebit, ut ad intellectum omnium mentes sensumque promoveat, disceationum, atque exprimendo proprios sententiarum affectus, modo voce indicantis simpliciter, modo dolentis, modo indignantis, modo increpantis, modo exhortantis, modo miserantis, modo percontantis, et his similia secundum genus propriae pronuntiationis, expromenda sunt. Multa sunt enim in scripturis, quae nisi proprio modo pronuntientur, in contrariam recedunt sentennoverit in qua syllaba vox protendatur pronuntiantis, quia multae sunt dictiones quae solummodo accentu discerni debent a pronuntiante, ne in sensu earum erretox lectoris simplex esse debet et clara, et ad omne pronuntiationis genus accommodata, plena succo virili, agrestem et subrusticum effugiens sonum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ut fidelis ⁊ deuotus suffitientẽ habeat doctri¬
nã. ⁊ infidelis ⁊ contẽptor non inueniat blasphe¬
dectrnit᷑. qͥo genꝰ indum̃til. erucis signũ pur¬
pureo colore expͥmit. quo in dutꝰ pontiftx
a tergo t̃pectore crucem habeat. ⁊ digne de
passione ⁊ edẽptoris cogitans. popło redc̃ptionis

Expanded text:
ut fidelis et devotus sufficientem habeat doctrinam, et infidelis et contemptor non inveniat blasphedecernitur, quod genus indumenti crucis signaculum purpureo colore exprimit, ut ipso indutus pontifex a tergo et pectore crucem habeat, suaque mente pie et digne de passione Redemptoris cogitet, ac populo pro
Abbreviated transcription (Latin):
possimꝰ. his potissimũ consulenoũ ẽ. qui ꝓ lo¬
corum & tẽporũ uł quarũ lib& rerum oportu¬
nitatib constrictius nobis quasi quadã sorte
inguntur. Uelle tamen debemus utom̃s
homines nobiscum oiligant dmt̃. & totũ qͦdeos
uł adiuuamꝰ uel as iuuam᷑ ad eis adunũ illũ
dentię. scientia est sc̃arũ scripturarũ. quȩ abilla
incõmutabili ęt̾naq sapientia ꝓfuens. quȩ exo.¬
re altissimi ꝓout. primogenita scilic& aute om̃to
creaturã. sp̃s scĩ distributionib ꝑuasa script᷑ę
lumen indeficiens quasi ꝑlat̾nas orbi luc&̃
uniuerso. acsi qͥo aliud e̾ qͦd sapientiȩ nomine
ueri aquocũq reperitur. aueritate uerũ eẽ ꝑ
ipsam ueritatem dinoscit᷑. & quicqͥd ubi cũq

Expanded text:
 his potissimum consulendum est, qui locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius nobis, quasi quadam sorte junguntur. Velle tamen debemus, ut omnes homines nobiscum diligant, et totum quod eos vel adjuvamus, vel adjuvamur ab eis, ad unum illum dentiae, scientia est sanctarum Scripturarum: quae ab illa incommutabili aeternaque sapientia profluens, quae ex ore Altissimi prodiit, primogenita scilicet ante omnem creaturam Spiritus sancti distributionibus, per vasa Scripturae lumen indeficiens, quasi per laternas orbi lucet universo, ac si quid aliud est, quod sapientiae nomine veri a quocunque reperitur, a veritate verum esse per ipsam veritatem dignoscitur; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
cui facile̾ inuestigata plerũq uilescunt.
unt enim in libris diuinis loca plurima tropicis
locutionib diffuilia. sunt qͦq multa rerũ mag¬
nitudicir eximia. atq ideo necesse ẽ ut & sensus

Expanded text:
cui facile investigata plerumque vilescunt. cui facile investigata plerumque vilescunt. Sunt enim in divinis libris plurima loca tropicis locutionibus difficilia, sunt quoque multa rerum magnitudine eximia, atque ideo necesse est, ut et sensus
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & qͥcquid sapientiȩ aquoquã inuestigatur.
a sapientia sapiens eẽ intelligit᷑. Nec enĩ illa que
in libris prudentiũ huiꝰ scłi uera & sapientia
reꝑiuntur alii qua ueritati & sapientiȩ ne¬
tribuenda sunt. quia non abillis hec pͥmũ
statuta st̃ in quoꝵ dictis hec legunt᷑. sed abȩ¬
terno manantia magis inuestigata sunt.
quantũ ipsa doctrix & illuminatrix om̃iũ
ueritas & sapientia eis inuestigare posse con¬
cessit. ac idõ adunũ terminũ cuncta refe¬
renda sunt. Sunt que inlibris gentiliũ utilia.
& que inscripturis sacris salubria inueniunt᷑.
ut ad cognitionem ꝑfectam ueritatis ⁊ sapientię
ꝑueniamus. quacernit᷑ & tenet᷑ sũmũ bonũ.
sentientes. Quib dã aut̃ locis qͥd uł falso suspi-¬
centur noninueniunt. ita obscure dicta
queda densissimã caliginem oboucunt. Eo totũ
ꝓuisum ẽe diuinitꝰ nondubito. adedomandam
labore suꝑbiã & intellectum a fastidio remouendũ.

Expanded text:
 quidquid sapientiae a quoquam investigatur, a sapientia sapiens esse intelligitur. Nec enim illa quae in libris prudentium hujus saeculi vera et sapientia reperiuntur alii quam veritati et sapientiae attribuenda sunt, quia non ab illis haec primum statuta sunt in quorum dictis haec leguntur, sed ab aeterno manentia investigata sunt, quantum ipsa doctrix et illuminatrix omnium veritas et sapientia eis investigare posse concessit; ac ideo ad unum terminum cuncta referenda sunt, et quae in libris gentilium utilia, et quae in Scripturis sacris salubria inveniuntur ut ad cognitionem perfectam veritatis et sapientiae perveniamus, qua cernitur et tenetur, summum bonum. sentientes, quibusdam autem locis quid vel falso suspicentur, cum non inveniunt, ita obscure dicta quaedam, densissimam caliginem obducunt. Quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio renovandum,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝑirent. Siqͥdem in eodẽ mense nabugodo¬
nosor. ⁊ multo post tẽpore acesare tito templũ
tũsũ ẽ atq succensũ. ⁊ in oꝓbriũ gentis ꝑ oite
arliqui qui trant imerusalem interfecti sunt.
sicut loquitur ieremias. Dies itiumi decimi ẽ
inmense detimo. qui apud nos uocat᷑ dete̾ber
ꝗͣndo cognouer̃ cuncti babilone capti. Um̃se
templum fuisse oestructum. & frcer plantũ atq

Expanded text:
omnes perirent. Siquidem et in eo mense a Nabuchodonosor, et multo post tempore a Caesare Tito templum eversum est atque succensum, et in opprobrium gentis perditae et reliqui qui erant in Jerusalem interfecti sunt, juxta quod loquitur Jeremias . Dies jejunii decimi est in mense decimo, qui apud nos vocatur December, quando cognoverunt cuncti Babylonii capti quinto mense templum fuisse destructum, et fece
Abbreviated transcription (Latin):
diligrnda sunt. unũ qͦd supͣ nos ẽ id ẽ di. alterũ
qͣd nos sumꝰ. id ẽ anima adimaginẽ dĩ citata. t̃tiũ
qd iucta nos ẽ. ioẽ alter homo quartũ ꝗd infra
nose. ioẽ corpꝰ. descõo & quarto nulla p̾cepta dan¬
ailitrant. Quantũ lib& enim homo excidat acaritate.

Expanded text:
diligenda sunt, unum quod super nos, id est Deus; alterum quod nos sumus, id est anima ad imaginem Dei creata; tertium quod juxta nos est, id est alter homo; quartum quod infra nos, id est corpus; de secundo, et quarto nulla praecepta danda erant. Quantumlibet enim homo excitat a charitate,
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. quia sacrũ dant sic̃ ep̃i. idẽ in confectio¬
nẽ diuini corporis ⁊ sanguinis. & inbaptis mate.
⁊ inoffitio p̃dicandi. Sed lic& sint sactractes.
tam̃ pontificatꝰ apic̾e̾ non habent. quia nec cristna¬
te front̾e signant. nec paraclytũ sp̃m dant. qͦd solis cp̃is
debi lectio actuũ apłoꝵ demonstrat. nec ordinart
usus inpopb̾m numeras multitudines facile gubnara¬

Expanded text:
episcopi, id est, in confectione divini corporis et sanguinis, et in baptismate, et in officio praedicandi. Sed licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent, quod nec chrismate frontem signant, nec paracle tum spiritum dant, quod solis episcopis deberi lectio Actus apostolorum demonstrat; nec ordinare usus in populo, innumeras multitudines facile guber
Abbreviated transcription (Latin):
in agris ⁊ uillis constituti sunt. ne eis solatiũ con
sac̃dotũ. hi aut̃ a solo ep̃o ciitatis cin adiacent
decernunt. ut clericꝰ quiad sacrũ ordinẽ accedit.
int̾ lectores siue exorcistas .u. annos exoluat. ex inde
accolitꝰ uł subdiaconꝰ .iiii. annis fiat. adbenedictio¬
nẽ qͦq diaconꝰ non minoris &atis quaxxu. annoꝵ acceait¬

Expanded text:
in agris et villis consistunt, ne eis solatium confsacerdotum; hi autem a solo episcopo civitatis cui adjacent decernunt ut clericus qui ad sacrum ordinem accedit, inter lectores sive exorcistas quinque annos exsolvat, exinde acolythus vel subdiaconus quatuor annis fiat. Ad benedictionem quoque diaconatus non minoris aetatis quam viginti qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne dogmatũ. differentiã medicaminũ contra
uarietatr̃ egritudinum. hec quinescit. nondi¬
co alioꝵ. s nec suã bene potest disponere uti¬
litatem. ac ioco necesse est ut futurꝰ popłi rector
duuacat. parde sibi ante arma inquib post mo¬
dũ hostes fortit̾ suꝑ&. ⁊ gregim sibi cõmissũ opor¬
tunc defrnoat. turpr ẽ enĩ tr̃ pͥmũ qũe liba¬

Expanded text:
ne dogmatum, differentiam medicaminum, contra ne dogmatum, differentiam medicaminum, contra varietatem aegritudinum. Haec ergo qui nescit, non dico aliorum, sed nec suam bene potest disponere utilitatem; ac ideo necesse est ut futurus populi rector, dum vacat, paret sibi ante arma, in quibus post modum hostes fortiter superet, et gregem sibi commissum opportune defendat. Turpe est enim tunc p