comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erucifigi debeat rp̃o Netꝰ aut̃ hõ nr̃ intelligendꝰ : uita pͥor
qͣmditrimꝰ inpeccatis. cuiꝰ finẽ & interitũ quendã facimꝰ
ubirecipimꝰ in nob̾fidẽ crucis xp̃i. ꝑquã ita destruit᷑ corpꝰ
peccati: ut menbra nrã q̃ seruiebant peccato. ultra ei ñ
plantari similitudini mortis xp̃i: qͦuelut plantã alicutꝰ¬
arborisostendit mortẽ xp̃i. cui nos conplantatos uult ẽẽ
ut ex succo radicis eiꝰ radix qͦq nr̃a suscipiens ꝓducat ramos
iusticie. & fructꝰ afferat uitȩ. Qdsi uis de scripturis agnos¬
cere q̃ sit ista planta: cui conplantati ẽẽ debemꝰ & cuiꝰ ge¬
neris arbor: audi qͥdde sapientia dr̃. Arbor inqͥt ÷ uitȩ. õĩb¬

Expanded text:
homo noster intelligendus est vita prior quam duximus in peccatis, cujus finem et interitum facimus, ubi recipimus in nobis fidem crucis Christi, per quam ita destruitur corpus peccati, ut membra nostra, quae serviebant peccato, ultra ei non plantari similitudini mortis Christi? quo velut plantam alicujus ostendit mortem Christi, cui nos complantatos vult nunc esse ex succo radicis ejus: radix quippe succrescens producat ramos justitiae, et fructus afferat vitae. Quod si vis de Scripturis agnoscere quae sit ista planta cui complantati esse debemus, et cujus generis arbor, audi quid de sapientia scribitur: Arbor, inquit, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũpserit dicens qͥcũq baptizati sumꝰ ii xp̃o.
eũ utiq ñ habeat᷑ legitimũ baptisma nͥ sub noĩe
trinitatis. S intuere prudentiã pauli. Qm̃
tis xp̃i discutere cupiebat aliqͣm similitidinẽ.
ur t nos suaderet mori debe peccato. & consepe:¬
liri xpõ. S ñ erat ntiq conueniens ut ubi de

Expanded text:
que baptizati sumus in Christo : cum utique non habeatur legitimum baptismum nisi sub nomine Trinitatis? RESPONSIO. Intuere prudentiam Pauli, quomtis Christi discutere cupiebat: ad cujus similitudinem etiam nos suaderet, mori debere peccato, consepeliri Christo. Et non erat utique conveniens ut ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
E tñdix̃ om̃s uenient. Peceatores auc̃ qͥmñ multi
& ñ om̃s uideant᷑. cũ idẽ apłsdicat. qͥa om̃s peccauert̃. debemꝰ
dstendere. Aliud ÷ peccare: aliud peccatorem ẽe. Peccator
dr̃ isqͥ multa delinquendo inconsuetudinẽ & ut ita dicam
semel aut bis aliqͥd iusticie fecerit: s ille qͥsemꝑ iuste
agendo inusu & consuetudine iusticiã habet. Nã si qͥs
inceteris fere omĩb: iniustꝰ sit. semel aut̃ ułbis aliqͥd
iustioꝑis egerit: iste ineo qͥdẽ oꝑe in qͦ iusticiã tenuit
iuste egisse dr̃: ñ tam̃ ex hoc iustus appellabit᷑. Ita &
iustꝰ peccasse qͥdẽ dicet᷑. si aliqͥd cõmiserit qd̾ ñ ucet ñ tam̃¬

Expanded text:
eccatores quomodo multi et non omnes videantur, cum idem apostolus dicit: Quia omnes peccaverunt, debemus ostendere aliud peccasse, aliud peccatorem esse. Peccator dicitur is, qui multa delinquendo in consuetudinem et, ut ita dicam,semel aut bis aliquid justitiae fecerit, sed ille qui semper juste agendo, usu et consuetudine justitiam habet. Nam si quis in caeteris fere hominibus injustus sit, semel autem vel bis aliquid justi operis gerit, iste in eo quidem opere in quo justitiam tenuit, juste egisse diceretur, non tamen ex hoc justus appellabitur; ita et justus peccasse quidem dicitur, si aliquid commiserit
Abbreviated transcription (Latin):
re quã latrocinari: & depulsũ regno ꝑ deserta & auia circũeunt̃e
querere sibi infideliũ manũ. E sd̾o clamabat apłs. R gͦ regnet pec¬
catũ in urõ mortali corꝑe. ad obediendũ desid̾is ei. Uerũ nos con¬
tẽpti ꝑsir in risse paucis ei q̃ apłs obtecta ee uoluit: sequentia reqͥramꝰ
an asemet ipso id: ab adã futĩ ut in rpõ accipiat᷑. qd̾ tẽpꝰ apło hȩc
seribenti futuruñerat. s p̃ceritũ. Quãuis ⁊ ĩalioloco cũ de adã
& eua loqueret᷑ idẽ apłs dixĩt mysteriũ magnũ ÷ ego auc̃ dico
in xpo & in eccłia. Inq̃ uidet᷑ hoc magis nob̃ ad intelligendũ
dedisse. qd̾ forma futuridicat᷑ aidã. ines qd̾ aduenit xp̃c ad eccłiã
sibi sociandã Hesciosane. qͦmi qͥspossit & p̾uaricationẽ eiꝰ de pecca¬
tũ. & hoc qd̾morsꝑipsũ in om̃s hõies ꝑtransut in formã xp̃i co¬

Expanded text:
re quam latrocinari, et depulsum regno per deserta et avia circumeuntem quaerere sibi infidelium manum, et ideo clamabat Apostolus: Non ecatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Verum nos contenti perstrinxisse paucis ea quae Apostolus obtecta esse voluit, sequentia requiramuan a semetipso, id est, ab Adam futuri, ut in Christo accipiatur, quod tempus Apostolo haec scribenti futurum non erat, sed praeteritum. Quamvis et in alio loco, cum de Adam et Eva loqueretur, idem Apostolus dixerit: Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia , quo videtur hoc magis nobis ad intelligendum dedisse, quod forma futuri dicatur Adam in eo quod advenit Christus ad Ecclesiam sibi sociandam: nescio sane quomodo quis possit et praevaricationem ejus, et peccatum, et hoc quod mors per ipsum in omnes homines pertransiit in f
Abbreviated transcription (Latin):
& apłi sententia q̃ dic̃ mortẽ in om̃s hoĩes ꝑtransire
& illiꝰ qͥdix̃. nemo mundꝰ asorde. ⁊̃ si uniꝰ
diei fuerit uita eiꝰ. S ista mors peccati que in om̃s
homines ꝑtransiit. cũ uenisset ad iħm & tẽptasset
eũ ꝑforare aculeo suo. aculeus enĩ mortis pecea¬
tũ: repulsus ÷ & confractꝰ. Uita enĩ erat: & mors
necessario ex t̾minabat᷑ a uita. St̃ẽ adeam dicit᷑.
Ubi ⁊ mors aculeustuus: Ubi ÷ uictoriatua: Iceiroenĩqͥa
qͥdẽ ñdix̃ i nom̃s hoĩes s in mundũ introire. mortẽ uͦ ñ in
mundũ s inoñis hoies. & ñ introisse s ꝑtransisse: ñ puto
qd̾ frustra ha: diu̾sitate usus sit paulus. Arbitror qd
tesdesignet. homines uͦ eosdicat qͥ iãse incipiant agnoscere:
& scire qd̾ ad imagmẽ dĩ factist̃. In illos gͦ qͥmundꝰ appellant᷑¬

Expanded text:
t in omnes homines pertransisse, et illius qui dixit: Nemo mundus a sorde etiamsi unus diei fuerit vita ejus. Sed ista mors peccati quae in omnes pertransiit, cum venisset ad Jesum, et tentasset eum perforare aculeo suo aculeus enim mortis peccatum repulsa est, et confracta. Vita enim erat, et mors necessario exterminabatur a vita; et tunc ad eam dicitur: Ubi est mors aculeus tuus, ubi est mors victoria tua? Idcirco enim quia in mundum introisse, mortem vero non in mundum, sed in omnes homines, et non introisse, sed pertransisse, non puto, quod frustra hac diversitate usus sit Paulus, arbitror quosatione permanentem designet: homines vero eos dicat, qui jam se incipiat agnoscere, et scire, quod ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qu
Abbreviated transcription (Latin):
ineũgłio qr ille homicida erat abinicio. S uide in hisapłm
naturȩ ordinẽ tenuisse: & ideo qm̃ de peccatoloquebat᷑ ex qͦ
mors in om̃s homines ꝑtransierat. successionẽ posteritatis
humanȩ q̃ huic morti succubuit expeccatonenienti. ñ mu¬
lieri adscribit s uiro. Rienĩexmuliere posteritas. s ex uiro
nominat᷑. sic̃ & ipsea płs in aliis dic̃. K enĩ÷ uir ex mulie¬
re. s mulier ex uiro. Eitm. Sic̃ enĩ mulier ex uiro: ita¬

Expanded text:
uia ille homicida erat ab initio . Sed vide in his Apostolum naturae ordinem tenuisse, et ideo quoniam de peccato loquebatur, ex quo mors in omnes homines pertransierat, successionem posteritatis humanae, quae huic morti succubuit ex peccato venienti, non mulieri ascribit, sed viro. Non enim ex muliere posteritas, sed ex viro nominatur, sicut et ipse Apostolus in aliis dicit : Non enim est vir ex muliere, sed mulier ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũq aꝑuisset archani secreta mysterii. qd̾ eũ
inimiciẽẽmꝰ dõ. ꝑ mortẽ fili eiꝰ reconciliat
sumꝰ: nc̃ & causas ułeur inimici fuerimꝰ.
uł curmorte filii dĩ indiguerit ista re¬
conciliatio nob consequent᷑ exponit. ut
fider inseparabili caritate teneamꝰ. Ideo gͥli

Expanded text:
upra aperuisset arcana secreta mysterii, quod cum inimici essemus Deo per mortem Filii ejus reconciliati sumus: nunc et causas cur inimici fuerimus, vel cur morte Filii Dei indiguerit ista reconciliatio, consequenter exponit, ut fide, et inseparabili charitate teneamur. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
siue obeditionis adiusticiã. cũ ratio poposcerit dici. ser¬
uiestiseiꝰ cui obedistis: siue peccati siue iusticie ꝑ obedientiã.
S in eo qͥ imꝑitiã sermonis sponte confitet᷑. arte̾ conposici¬
onis u̾boꝵ reqͥrere suꝑfluũ puto: cũ sensus euidens habeat᷑.¬
Hocgͦ ÷ qd̾ in hoc loco apłs docet. qͥa unꝰ qͥsq in manu sua ht̃. &
in arbitrio & pocestate. ut aut peccati seruꝰ sit: aut iusticiȩ.
Ad quãcũq enĩ partẽ indinauerit obedientiã. & cuicũq
parti parere uoluerit: hec sibi eũ uendicat seruũ. In quo
ut dixi absq ulla cunctatione. in nob̾ ẽe. ostendit arbitrii

Expanded text:
r obedientiam, cum ratio poposcerit dici, servi estis ejus cui obedistis, sive peccati, sive justitiae. Sed in eo qui per initium sermonis sponte profitetur, arte compositionis requirere superfluum puto, cum sensus habeato, quod in hoc loco Apostolus docet, quia unusquisque in manu sua habet, et in arbitrii potestate, ut aut peccati servus sit aut justitiae. Ad quamcunque enim partem inclinaverit obedientiam, et cuicunque parti parere voluerit, haec sibi eum vindicat servum. In quo, ut dixi, absque ulla cunctatione in nobis esse ostendit arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ poterat dnãri. ꝑ pt̃ ea enĩ subiungit. K
enĩ sublege estis: s subgrã. Eluident̃ ostendit exhis
nos ñẽẽ. sub lege illa in menbris posita. quã repugna¬
re dic̃ legi m̃tis⁊ qr qͥ mortificat m̃brasua. certum ÷
qd̾ ñ sit sublege m̃broꝵ: s subgrã dĩ. Dehac lege &
uelit de lege mor si illud sine dubio dicet. qͥd ñ sumꝰ sublege
litterȩ. q̃ oceidit.s: sublege sp̃s qͥuiu ificat: ꝗͣ hic grãm nomi¬
nauit. Qͥdgͦ : Peccabimꝰ. qͥa ñsumꝰ sublege s sub grã: Absit.¬
inpeccato ut grã suꝑ abundet: Absit. E ideo una atq
eadẽ utriq loco sufficiat explanatio. Hoc solũ ÷ qd̾ uidet᷑
neꝑmaneant in eo in qͦ ẽẽ. adhuc uidebant᷑. Hicuͦ tanqͣ
abhis qͥ iãdiscesserint apeccato fieri uidet᷑ int̃rogatio. &
ibi ut qͥsi grã q̃ ñdũ erat abundaret: hic aut̃ tanꝗͣ p̃sente
iã grãdic̃. qͥañ sumꝰ sublege. s subgrã. Nescitis qr eui exi¬

Expanded text:
peccatum poterat dominari. Propterea enim subjungit, non enim sub lege estis, sed sub gratia, et evidenter ostendit ex his, nos non esse sub lege illa quam in membris positam repugnare dicit legi mentis, quia qui mortificat membra sua, certum est quod non sit sub lege membrorum, sed sub gratia Dei. De hac lege et  accipere de lege Moysi, illud sine dubio dicet, quod non sumus sub lege litterae quae occidit, sed sub lege spiritus qui vivificat, quam hic gratiam nominavit. in peccato, ut gratia abundet? Absit. Et ideo una atque eadem utrique loco sufficiat explanatio. Hoc solum est, quod vidne permaneant in eo, in quo esse adhuc videbantur; hic vero tanquam ab his qui jam discesserint a peccato, fieri videtur interrogatio, et ibi, ut quasi gratia, quae nondum erat, abundaret; hic autem tanquam praesente jam gratia dicit, quia non sumus sub lege, sed sub gratia. Nescitis quia cui exhi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dequa sermo ÷. in cogitatione magis & ratione subsistit:
qr huiꝰ modi mors ñ in effectii. s incogitatione habenda ÷.
Qui enĩ cogitat uł existimat apud semet ipsũ moriturũ se
ẽẽ: ñ peccat. Uerbi grã si me concupiscentia mulieris tra¬
hat. si argenti si auri. si predii cupiditas pulset. & ponã
incorde meo qd̾ mortiius sim cũ rp̃o. & de morte cogitem:
extinguit᷑ continuo concupiscentia. & effugat᷑ peccatũ.
Ac si odio uł ira inflãmatꝰ. ad nec̃ẽ concitor iniici mer÷
si me existimo mortuũ ẽẽ. cũ xp̃o. & cogitationes mortis
ponam in animo meo: extinguit᷑ sine dubio furor. cessat
ira. odiũ conqͥescit. peccato non dat᷑ locus: & hoc modo

Expanded text:
tione subsistit, quia hujusmodi mors non in effectu, sed in cogitatione habenda est. Qui enim cogitat et existimat apud semetipsum mortuum se esse, non peccat. Verbi gratia: si me concupiscentia mulieris trahat, si argenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in corde meo quod mortuus sim cum Christo, et de morte cogitem, exstinguitur continuo concupiscentia, et effugatur peccatum. Aut si odio vel ira inflammatus ad necem conciter inimici mei, si me existimem mortuum esse cum Christo, et cogitationes mortis ponam in animo meo, exstinguitur sine dubio furor, cessat ira, odium conquiescit, peccato non datur locus, et hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
lentẽ. ne uiolento uideat᷑ eruentoq uicisse conflictu:
qͥa & militantes sub tiranno sui erant. qͦs ñ ꝑderes
lib̾are cupiebat. Consilio gͥ meliore habitũ sumit
eoꝵ qͥ aparte tiranni erant.  specie ꝑ oĩa fit similis
eis: donec subduãtione positꝰ tiranni eos qͥdẽ qͥ ei pare¬
bant suaderet abscedere. & ad regnũ legitimũ repedare.
ipsu uͦ fortẽ tẽpore oportuno alligaret. & potestates
eiꝰ ae pͥncipatꝰ erueret: & auulsã captiuitatẽ q̃ ab eo
tenebat᷑ abstraberet. Hocgͥ mꝰ ⁊̃ xp̃c̃ uoluntate qͥdẽ

Expanded text:
lentem, ne violento videatur cruentoque vicisse conflictu, quia et militantes sub tyranno sui erant, quos non perdere, sed liberare cupiebat. Consilio igitur meliore habitum sumit eorum qui apud tyrannum erant, et specie fit per omnia similis eis, donec sub dominatione positus tyranni eos quidem qui ei parebant, suaderet abscedere, et ad regnum legitimum repedare, ipsum vero fortem tempore opportuno alligaret, et potestates ejus ac principatus exueret, et avulsam captivitatem, quae ab eo tenebatur, abstraheret.
Abbreviated transcription (Latin):
Qđitademũ poterimꝰ agnoscere: si naturas
ĩ conpetenti distinctione teneamꝰ. Qdaut̃ di
beri debeat disputatio: tam̃ quantũ ad p̃sentẽ
locũ sufficit ꝓferemꝰ. Bona illa certũ ÷ ꝓpriedici
q̃ adurtutes animȩ ꝑtinent. & mala ea sola defi¬
niri q̃ ad maliciã expectant. & contͣ legẽ dĩ agunt᷑
itera si in differentia ẽẽ. id÷ neq bona neq mala
nominanda. ut st̃ diuicie. species corporis & for¬
titudo uł ꝓceritas: atq ea quȩ corꝑis usib serui¬
unt. Siqͥs gͥdistinctionẽ diuersitatis eiꝰ ignorat.

Expanded text:
demum poterimus agnoscere, si naturas rerum competenti distinctione teneamus. Quod auteberi debeat disputatio, tamen quantum ad praesentem locum sufficit proferemus. Bona illa certum est proprie dici, quae ad virtutes animi pertinent; et mala ea sola definiri, quae ad malitiam spectant, et contra legem Dei aguntur: caetera vero indifferentia esse, id est, neque bona, neque mala nominanda, ut sunt divitiae, species corporis, et fortitudo, vel proceritas, atque ea quae corporis usibus serviunt. Si quis igitur distinctionem diversitatis hujus ignorat,
Abbreviated transcription (Latin):
te cũ iam effugerit dolor & tristicia. & gemitꝰ. & cũ eaque
inspeculo nẽ uident᷑. & inenigmate destriumꝰ. ꝙ manent
illa. que sunt fatie ad fatiem. Qd̾ si cui forte uidebit᷑ hinie
erpositioni nr̃ȩ illud e contrario obici posse. qđ ipse apło
sp̃u: ox dicit. quomͦ adhuc sp̃e głe gerit. qͥ reuelata ũ
Differentias michi apłs indet᷑ ostendere głarii. & aliam

Expanded text:
 cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Apostolus tu , et dicit, quomodo adhuc spem gloriae gerit qui revelata jam differentias mihi Apostolus videtur ostendere gloriarum, et aliam
Abbreviated transcription (Latin):
apud paulũ uarietas ista uerboꝵ: qd̾ aliqͥndo infirmos
aliqͣndo impios. aliqͥndo peccatores nominat: ꝓqͥb xp̃m¬
mortuũdic̃. & qͣnuis inꝑitũ se faceat᷑ insermone.
ti colligit᷑ genꝰ. Auc enĩ ignoransdm̃ qͥs peceat in
tenebris. & uocat᷑ impiꝰ. aut uolens seruare man¬
datũ uincit᷑ fragilitate carnis & illecebris p̃sentis

Expanded text:
apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores nominat, pmortuum dicit: et quamvis imperitum se fateatur in sermone, ti colligitur genus. Aut enim ignorans Deum quis peccat in tenebris, et vocatur impius: aut volens servare mand
Abbreviated transcription (Latin):
neficiis p̃stitis. Qdenĩ xp̃c cũ adhuc peccatores ẽẽ mꝰ
ꝓ nob̾ mortuꝰ ÷. spẽ nob donat. qd̾ multo magis nos
lã apeccato purgatos & nistificatos. ab ira q̃ inmi¬
net peccatorib saluabit ꝑ ipsũ : & qͥ alienos & ini¬
micos ita dilexit. ut ꝓ nob ad mortẽ unicũ suũ da¬
ret: multo magis suis effectos & reconciliatos sibi.

Expanded text:
istus, cum adhuc peccatores essemus pro nobis mortuus est, spem nobis dat quod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvavit per ipsum, et qui alienos et inimicos ita dilexit, ut pro nobis ad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos et reconciliatos sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfert. Est enĩ amor uicȩ huiꝰtantꝰ. ut ⁊̃ cũ iusta
causa mortis aduenerit: uix unꝰ qͥsq mortẽ pacient᷑
accipiat. Iusta aut̃ causa mortis uidet᷑: cũ nate lege
defert᷑. &. ꝗͣuis iustũ sit conditione mortalitatis.
uir tam̃ amplectit᷑ animꝰ nat᷑e legib cedere. Ineg̃¬

Expanded text:
t. Est amor vitae hujus tantus, ut etiam cum justa causa mortis advenerit, vix unusquisque mortem patienter accipiat. Justa autem causa mortis videtur, cum naturae lege defertur: et quamvis justum sit conditione mortalitatis, vix tamen amplectitur animus naturae legibus cedere.
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑantẽ. Simul enĩ cũ spe & caritatis abundantiã tenet:
q̃ pͥmo loco qm̃ maior oiũ ÷ caritas spũi copulat᷑. Qdsi
qui nob̾occurrat. & dicat mediũ ẽẽ. & indifferens tribu
& ñ continuoqr tribularit᷑ ꝓmalis actib siuis. uirtꝰ ani¬
mi tribulatio eoꝵ reputanda ÷. uide si possimꝰ hoc mͦ
iniustoꝵ tribulatio flagella appellent᷑. Deniq in
psalmo sic dic̃. Multȩ tribulationes iustoꝵ. Deistis aut̃
ait. Multa flagella peccatoris. E fortasse ꝓpt̃ ea tri¬
bulatio & angustia ad scõs ꝑtinet. qr ipsi st̃ qͥ artam &
angustã uiã incedt̃. & ꝓpt̾ea tr ibulari dicunt᷑. Qđ ⁊̃ in¬

Expanded text:
s abundantiam tenet, quae primo loco, quia major omnium est charitas, spiritui copulatur. Quod si quis nobis occurrat, et dicat medium esse et indifferens tribulet non continuo, quia tribulantur pro malis actibus suis, virtus animi tribulatio eorum reputanda est: vide si possimus hoc modo injustorum tribulatio flagella appellentur. Denique in psalmo sic dicit, Multae tribulationes justorum ; de istis autem ait, Multa flagella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angustia ad sanctos pertinet, quia ipsi sunt qui arctam et angustam viam incedunt, et propterea tribulari dicuntur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tolerat. om̃ĩa credit. o̾ia sꝑat. oĩa sustinet. ⁊ cȩt̾a his si¬
milia : q̃ siqͥs habeat. recte mͥ uidet᷑ dicere qd̵ habeat
omẽm caritatẽ. quȩ caritas si nedubio ex his singulis
tror diciposse. Eforte ꝑhec singła. sic̃ de fidedictũn
qͥafides reputata ⁊ adiusticiã. ita & de caritate drei

Expanded text:
tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , et caetera his similia. Quae si quis habeat, recte mihi videtur dici quod habeat omnem charitatem: quae charitas sine dubio ex his singulis rtutibus arbitror dici posse. Et forte per haec singula, sicut de fide dictum, quia fides reputata est ad justitiam, ita et de charitate di
Abbreviated transcription (Latin):
intribulatione tristantib. nos gr̃ȩ ipsiꝰ uirtute
roborati intribulationib głamur. Pidicimꝰ
nãq nouã ex ipsiꝰ eruditione disc iplinã. ut ꝑ
tribulationes bonũ pacientiȩ capiamꝰ: habentes
uͦ pacientie bonũ ꝓbabiles iudicem᷑. & ꝑpacien¬
tiã multarũ tribulationũ ꝓbati: spẽ futurȩ re

Expanded text:
in tribulatione tristantibus, nos gloriae ipsius virtute roborati, in tribulationibus gloriamur. Didicimus namque novam ex eruditione ipsius disciplinam, ut per tribulationes bonum patientiae capiamus; habentes vero patientiae bonum, probabiles judicemur: et per patientiam multarum tribul
Abbreviated transcription (Latin):
ingr̃am. Bene aut̃e apłs paulus ingr̃a stare se dicit:
qͥ &x alibi dixit. Abundantiꝰ aut̾e quam os laboraui. ñ
autem ego: s gra dei mecũ. Unde siqͥs ẽ. aliꝰ qui libo¬
ret abundanti.  qͥ głet᷑ in infirmitatib suis: qͥmi
ꝑicłis semꝑ uerset᷑. ꝑicłis maris. ꝑicuł fluminũ.
ꝑicłis latronũ. ꝑiculis infailsis fr̃ib & inhis d̾ib stet
deam̃. Mouet me cur non dixerit głari se ingładi
cutionis uidetur: ita ut subaudiri debeat. inspe
uidendi głam dei. Edocet. aut̃ nos ꝑhec. sic̃ u̾alibi

Expanded text:
sibi. Bene autem Apostolus Paulus in gratia stare se dicit, qui et alibi dixit: Abundantius autem quam omnes illi laboravi, non autem ego sed gratia Dei mecum . Unde si quis est alius qui laboraret abundiculis maris, periculis fluminum, periculis latronum, periculis in falsis fratribus , et in his omnibus stet deamus. Movet me cur non dixerit gloriari se in glcutionis videtur, ita ut subaudiri debeat, in spe videndae gloriae Dei. Edocet autem nos per haec,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitissimꝰ. cũ dixisset qͥagłam᷑ in tribulationib
nr̃is: ne forte putaret᷑ in reb indifferentib &
mediis głari: reddit continuo rationẽ. & ostendit
qd̃głatio sua quã intrbulationib ht̃ aduirtutes
animi ꝑtineat. Dic̃ enĩ. qr tribulatio ꝑꝗͣ głor pa

Expanded text:
cum dixisset quia gloriamur in tribulationibus nostris, ne forte putaretur in rebus indifferentibus et mediis gloriari, reddit continuo rationem, et ostendit quod gloriatio sua, quam in tribulationibus habet, ad virtutes animi pertineat. Dicit enim, quia tribulatio, pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa concẽptibilia mundi elegit d̃s & q̃ ñst̃. ut:  ea q̃ st̃ des¬
trueret. ut ñ głet᷑ õis cato corãdd̃: &dcat scd̾m U hanc expo¬
sicionẽ ñ conuenire ut destrusdicant᷑ qͥ st̃ cũ. ea q̃ ñ st̃
electa sint: dicimꝰ ad hȩcqr in illo loco alios dx̃ eosqͥst̃: & alios
os: iͥa dehis diceret. qͦs supͣ enumerauerat: Dix̃ enĩ suꝑiꝰ

Expanded text:
ut ea quae sunt destruat, ut non glorietur omnis caro coram Deo , et dicat secundum hanc expositionem convenire, ut destrui dicantur quae sunt, cum ea quae non sunt electa sint, dicemus ad haec, quia in illo loco alios dixit eos qui sunt, et alios os, quia de his diceret, quos supra enumeraverat. Dixit enim superius.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ habemꝰ adgrãm. S uideamꝰ quid ÷ hostiũ: ut sciamꝰ
quales ẽẽ. debeant qͥ intrent ꝑ ipsũ: & accessũ habeant
ad grãm. Istud hostiũ ueritas ÷: & ꝑhostiũ ueritatis ñ
posst̃ introire mendaces. & rursũ istud hostiũ iusticia ÷
& ꝑ hostiũ iusticie ñ ingrediunt᷑ in iusti. Istud hostiũ

Expanded text:
 ad gratiam. Sed videamus quale est ostium, ut sciamus quales esse debeant qui intrant per ipsum, et accessum habeant ad gratiam. Istud ostium veritas est, et per ostium veritatis non possunt introire mendaces. Et rursum istud ostium justitia est, et per ostium justitiae non ingrediuntur injusti. Istud o
Abbreviated transcription (Latin):
rior statim sermo capituli huiꝰ: ambiguitats
aliqͥd contine. N enĩ ht̃ aliqͥd inconsequentib
ad qd̾ referri debeat qd̾ dix̃: ñ solũ aut̃. Unde
uide si possimꝰ hoc modo ambiguitatẽ eloeu¬
tionis absoluere. Qm̃ insuꝑiorib multa nob

Expanded text:
rimus statim sermo capituli hujus ambiguitatis aliquid continet: non enim habet in consequentibus ad quid referri debeat quod dixit, Non solum autem. Unde vide si possimus hoc modo ambiguitatem elocutionis absolvere. Quoniam in superioribus multa nob
Abbreviated transcription (Latin):
tas intelligat᷑ sermo iste assertione ñ indiget. Siuͦ ꝙr
dix̃ effusã ẽẽ dĩ caritatẽ in cordib nr̃is. ista potiꝰ intelli¬
genda sit. quadiligim᷑ a dõ: cercũ ÷ qd̾ uelut sũ mũ &
maximũ donũ scĩ sp̃s caritatẽ ponat: quo uelut mu¬
nere priꝰ suscepto a dõ ꝑhoc ipsũ diligere possimꝰ dm̃.

Expanded text:
s intelligitur, sermo iste assertione non indiget: si vero diffusa Dei charitas in cordibus nostris ista potius intelligenda sit, qua diligimur a Deo, certum est quod velut summum et maximum donum sancti Spiritus charitatem sonat, quo velut munere prius suscepto, per hoc ipsum diligere possimus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
secta. igͥ carnalit̃ sapias uł uitã tuã cupiditatib
eriis exponas. & affluentia desiciarũ resoluas:
uissi delegis intellectu carnalit̃ & ñ sp̃ĩtaliter
sentias. &s hec assertionib humana arte quesi¬
tis magisꝗͣ sꝑitali gr̃a & intellectu subtiliore de¬
fendas: ꝑsamentiã carnis inimicus efficerisdõ.
Net solus hec paulꝰ in suis litteris scribit. audi
eiacobũ fr̃emdñĩ similia ꝑtestantẽ. cũdicit

Expanded text:
go carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spiritaliter sentias, et haec assertionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
rio annoꝵ numero positꝰ emortui corꝑis dici: qͥ
postea ꝗͣ suscepisset ysaac. & defuncta ẽẽt sara.
quȩ eũ nonageriaria conceꝑat. & uixerat annis
ta factꝰysaac accepit rebeccã. post ista omĩa scribit᷑¬
& apponens abrahã accepit uxorẽ cui nom̃ cechira.
qͥ multo senior effectꝰ ꝗͣ t̾cerat. & uxorẽ acciꝑe. &
sex liberos potuit pcreare: Quas obiectiones ut
decent̃ possimꝰ excludere. expositionẽ emortui cor¬
poris illo transferamꝰ: ut dicamꝰ abrahã ñ infirmi¬

Expanded text:
is dici, qui posteaquam suscepisset Isaac, et defuncta esset Sara, quae eum nonagenaria conceperat et vixerat annis ta factus Isaac accepit Rebeccam, post ista omnia scribitur: Et apponens Abraham accepit uxorem cui nomen Cethura: qui multo senior effectus quam tunc erat, et uxorem accipere, et sex liberos potuit procreare? Quas objectiones ut decenter possimus excludere, expositionem emortui corporis illo transferimus, ut dicamus Abraham non infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
aeiquȩ exuꝑat omẽm m̃tẽ. inqͥ ce sũma ꝑfectionis
consistit. inuitat. S ut diligentiꝰ sensũ ꝑspiciamꝰ
discordat: ubi nichil hostile. nichil barbarũ gerit᷑.
Nosgͥ qͥaliqͥndo fuimꝰ inimicidei. sequentes hostem &
tyrannũ diabelũ: nẽsi illiꝰarma piciamꝰ. & signũ¬

Expanded text:
tem, in qua et summa perfectionis consistit, invitat. Sed ut diligentius sensum perspiciamus discordet, ubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes hostem et tyrannum diabolum, nunc si illius arma projicimus, et signu
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ s hominũ. Hominib enim ministrate st̃
& suert̃ eiꝰ mensure. quas caꝑe homines possent. Illa
uero in qua filiꝰ hominis ad iuditiũ mundi uentur
e. gła patͥs cinta erit: q̃ asolis angłis capi possit.
erunt deqͥb dicit᷑: qr erunt sic̃ angłi dei. Et hoc
mͦ recce de futura gła ꝗ̃ sꝑanda ẽ. dictum uidet᷑.
qd̾ filiꝰ hominis ueniat ingła patris & sc̃oꝵ angłoꝵ.¬
id ẽ. qd̾ ñ tam homines t̾ren s sc̃i angłi caꝑe mereant᷑.
ca pacitate enim mentiũ: dispensat as ⁊̃ magnitudinẽ
głarũ. S sic̃ istã głam quã uidisse se apłi ineuangłus
dicunt. głam tanquã unigeniti a patre. plenũ gre c&e

Expanded text:
 sed hominum: hominibus enim ministratae sunt et fuerunt ejus mensurae quas capere homines possint; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est gloria patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; erunt, de quibus dicitur, quia erunt sicut angeli Dei , et hoc modo recte de futura gloria quae speranda est, dictum videtur, quod filius hominis veniat in gloria patris et sanctoid est, quia non eam homines terreni, sed sancti angeli capere mereantur: pro capacitate etenim mentium dispensat Deus etiam magnitudines gloriarum, sed sicut, istam gloriam quam vidisse se apostoli in Evangelio dicunt, gloriam tanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ indisceptationib cogitationũ. Nã aliꝰ credit mandu¬
care om̃ĩa: qͥ aut̃ infirmꝰ ÷. olera manducet. ꝑqd̾ utiq
designat. uerbi olera p̃benda esse ei qͥ infirmat᷑. ne ple¬
na fidei doctͥna cunctantib in ea. & qͦdã mͦ egrotantib
quã qͥ habet sꝑitalis appellat᷑. & diiudicat omĩa. & in
nullo sermone scandalizari pot̃. Unde euident̃ apparet
ẽẽ augm̃ta quedã & ꝓfectꝰ infide: & alios hab̃e partẽ
fidei exiguã. alios magnã: alios uͭ hab̃e omẽm fidẽ. Unde
&e apłs dicebat. Si habeã omẽm fidẽ: ita ut montes trans¬
feram. S & in eũgłiis discipłi dic̃t ad dñm. qͣsi qͥb ñdũ ple¬
na mẽẽt fides: auge nob̾fidẽ. Consid̾a sane. si scđm ea qͣ

Expanded text:
tionum. Nam alius credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olera manducet . Per quod utique designat verbi olera praebenda esse ei qui infirmatur in fide, ne plena fidei doctrina cunctantibus in ea et quodam modo aegrotantibus quam qui habet, spiritalis appellatur et dijudicat omnia, et in nullo sermone scandalizari potest. Unde evidenter apparet esse augmenta quaedam profectus in fide, et aliquos habere partem fidei exiguam, alios magnam, alios vero habere omnem fidem. Unde et Apostolus dicebat: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam . Sed et in Evangeliis discipuli dicunt ad Dominum quasi quibus nondum plena inesset fides, Auge nobis fidem. Considera sane, si secundum ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã: s uide neforte hȩceadẽ ⁊̃ deysaac similit̃ acci¬
pienda sint: ut q̃ de ipso scripta st̃. ñ iosũ solũ s ⁊ nos aspici¬
ant. Similit̃ & de iacob: & cȩt̾is patriarchis. Nã quȩ ratio
uidebit᷑. ut de abrahã qͥdẽ q̃scripta st̃ ⁊̃ ad nosꝑtinere dicant᷑.
ñ aut̃ simili forma ⁊̃ de ysaac &̃ de iacob. & de iuda &̃ deroseph.¬
& cet̾is: Qđ sinichilrationis uidebit᷑. curde uno patriar¬
cha uł ista accipi debeant. ⁊ ñ ⁊̃ de cet̾is: consequens erit.
ut de oĩb q̃ seripta st̃ ñ selũ ppt̃ illos qͥt̾c erant. s ⁊ ꝓpt̃ nos
seripta uideant᷑. Inqͦ me p̃cipue suadet. ita sentire ille¬
cere hominẽ qͥueritatẽ locutꝰ sũ uob̃: quã audna
a patre meo. Oꝑa hec. abrahã ñ fec̃. E qd̾utiq osten

Expanded text:
Abraham? Sed vide ne forte haec eadem etiam de Isaac similiter accipienda sint, ut quae de ipso scripta sint, non ad ipsum solum, sed et nos aspiciant, similiter et de Jacob, et caeteris patriarchis. Namque ratio videbitur, et de Abraham quidem quae scripta sunt, etiam ad nos pertinere dicantur, non autem simili forma etiam de Isaac et de Jacob, et de Juda vel Joseph, etc. Quod si nihil rationis videbitur, cur de uno patriarcha hoc ita accipi debeat, et non etiam de caeteris, consequens erit ut de omnibus quae scripta sunt, non solum propter illos qui tunc erant, sed et propter nos scripta videantur, in quod me pficere hominem, qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Patre meo: h
Abbreviated transcription (Latin):
puto. si hocbonũ qd̾ insehabinit paulus. neq enĩ
aliis imꝑaret qd̾ ipse ñfecerat: si inꝗͣ hocbonũ
qd̵ paulꝰ habuit abrahã tantũ patriarcham. quẽ s̃
suũ patrẽ dic̃ apłs. ñ credamꝰ habuisse. Fuit gͦ ⁊̃ in
illo mortificatio ista m̾broꝵ. N incitabat᷑ lireuru
ñ urebat᷑ libidine: sic̃ illi deqͥb apłsdic̃. Meliꝰ : nu¬
bere ꝗͣ uri. Hoc idẽ erat & insara: qr defecerant
sarȩ fieri muliebria. Hierat in illa laciuia mu¬
liebris. aut incontinentie dissolutio: neq in
usũ libidinis p̃cipitabant᷑ inuiti. S ubi audi¬
unt tantã posteritatis spẽ. & sobolissuȩ głam
cęlo && siderib exequandã ÷ ubi hec audiunt. ñ
aspierunt ad ppria bona. adcontinentiȩ grãn.
id inembroꝵ mortificationẽ: s hec omĩa q̃ sibi luera
duebint arbitrant᷑ detrim̃ta. ut xp̃m lucrifaciañ.¬

Expanded text:
puto si hoc bonum quod in se Paulus habuit neque enim aliis imperaret, quod ipse non fecerat, si, inquam, hoc bonum quod Paulus habuit, Abraham tantum patriarcham, quem etiam suum patrem dicit Apostolus, non credamus habuisse? Fuit ergo etiam in illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuria, non urebatur libidine, sicut illi de quibus Apostolus dicit: bere quam uri. Hoc idem erat et in Sara, quia defecerant Sarae fieri muliebria. Non enim erat in illa lascivia muliebris, aut incontinentiae dissolutio, neque in usum libidinis praecipitabantur inviti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis suae gloriam coelo et sideribus exaequandam, ubi haec audiunt, non aspiciunt ad propria bona, ad continentiae gratiam, ad membrorum mortificationem, sed haec omnia quae sibi lucra ducebant, arbitrantur detrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit dñm iħm a mortuis: Uelim gͦ considare qͥd uisũ
sit paulo consid̾anti nob̃. qr sic̃ abrahȩ reputata ⁊ credenti
sensus mei illud aduerto. qd̾ multo sit magnificentiꝰ in
enĩ fuit facere q̃ ñerant: hoc aut̃ reparare q̃ ꝑierant
llud fuit ñdũ dirupta instituere: hoc iam dirupta rẽstitu¬
ere. Ilud deniq iussiore: hoc passione ꝑfectũ ÷. S huius
tantitamq magnistci mistȩrii: in fide abrahã forma &&

Expanded text:
ant. Velim ergo considerare, quid visum sit Paulo promittenti nobis, quia sicut Abrahae reputatum est, credenti sensus mei illud adverto, quod multo sit magnificentius inenim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus tanti tamque magnifici mysterii in fide Abraham patris no
Abbreviated transcription (Latin):
niũ reddente eis conscientia: E statuamꝰ si uidet᷑
ante ocłos duos aliqͦs. uerbi grã. qͥcũ masculi sint.¬
ñ cancupierint concubitũ muliebrẽ. unũq ex
his p̃ceptolegis ꝓhibitũ. cuiꝰsi metũ ñ habuis¬
set fortasse fecisset. & aliũ qͥ ꝓpͥe m̃tis iudicio
huiꝰ modi contagionẽ ne cogitationes qͥdẽ suas
adire ꝑmiserit: nonne multo illũ pͣferas. qui
nulla legis int̾mmatione deterritꝰ inmunẽ¬
se aflagicii contaminatione seruauit: Similit̃ ⁊̃ decetͥis
peccatis si habeat᷑ examen. & ideo siue moysi lex intelsi
qua iustificatꝰ: abrahã. S fortasse reqͥrat aliqͥs. qͥm ñ
& qͥsublege moysi ÷ sublege fidei ẽe uideat᷑. cũ scriptũsit
in exodo credidit aut̃ popłs dõ & moysifamulo eiꝰ E iterũ

Expanded text:
tia. Et statuamus, si videtur, ante oculos aliquos, verbi gratia qui cum masculis non concubuerunt concubitu muliebri, unum ex his praecepto legis prohibitum, cujus si non metum habuisset, fortasse fecisset; et alium qui proprie mentis judicio hujusmodi contagione cogitationes quidem suas audire non permiserit: nonne multo illum praeferas, qui nulla legis interminatione deterritus immunese a flagitii contaminatione servavit. Similiter etiam de caeteris peccatis si habeatur examen; et ideo sive Moysi lex intelligqua justificatus est Abraham. Sed fortasse requirat aliquis quomodo is qui sub lege Moysi est, sub lege fidei non esse videatur, cum scriptum sit in Exodo: Credidit autem populus Deo et Moysi famulo ejus ; et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
e fide ⁊ legẽ hic sic̃ suꝑiꝰ dirimꝰ. indicare paturale.
& hoc asserere. qd̾ ñhis qͥer lege naturali solũ ueni¬
unt firmasit ꝓmissio.s. & hisqͥexfielegi adaderia
nat᷑ali eã fidẽ ꝗ habuit abrahã ꝑat̃ nr̃. ut ñ duo
popłos idt unũ exfide & aliũ ex lege indicare usde¬
At᷑. s unũ atq eundẽ. qͥ ñ solũ exlege naturali
qua om̃s hõiesutunt᷑. s & exfide cutꝰ abralã aue¬
tor extitit placeat dõ: qͦ scilicet ostendat. qd̾ si qͥs
habeat integra omĩa. q̃ edocet lex naturalis. &
in nullo eũ peccati conscientia rep̃hendat. ñ tam̃
habeat ⁊̃ fidei grãm: ñ posse eũ iustificari. fides
enł ÷ q̃ ad iusticiã reputat᷑. E hoc mͦ habita distite¬

Expanded text:
ex fide est, legem hic, sicut saepe diximus, indicare, naturalem, et hoc asserere quod non his qui ex lege naturali solum veniunt firma sit promissio, sed his qui ex fide legi addiderint naturali eam fidem quam habuit Abraham pater noster, ut non duos populos, unum ex fide et alium ex lege, indicare videatur, sed unum atque eumdem, qui non solum ex lege naturali qua omnes homines utuntur, sed ex fide cujus Abraham auctor existit, placeat Deo: quo scilicet ostendat quod si quis habeat integra omnia quae lex edocet naturalis, et in nullo eum peccati conscientia reprehendat, non tamen habeat etiam fidei gratiam, non posse eum justificari: fides enim est quae ad justitiam reputatur; et hoc modo habita distinc
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. cũ iã fere centũ eẽt annoꝵ: nec emortuam
uuluã sare. In rȩpmissione ⁊̃ dĩ ñ hesitauit difi¬
dentia: s confortatꝰ : fide. Quantũ qͥdẽ ad simplic̃e
ꝑtinet intellectũ. euident̃ ꝓtulit rationẽ. qd abra¬
ham cũ audisset sibi adõ sobolẽ repmitti. ñ respex̃
nichil difficile ẽẽ. credidit. inhis quȩ ꝓmittebat
omp̃s. S dedit inqͥt głam dõ: intelligens soliꝰ dei
ẽe. munꝰ. ubi humanȩ fecunditatis iura cessaue¬
rant. Merito gͦ dedit głamdõ. qͥnaturȩ furerat¬

Expanded text:
t annorum, et emortuam vulvam Sarae: in remissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide. Quantum quidem ad simplicem pertinet intellectum, evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fu
Abbreviated transcription (Latin):
icit p̃terea & alias seges : de qͥb dic̃. Uideo aut̃ aliã
lea ⁊̃ inmẽbris meis repugnantẽ legi m̃tis mee: &
ptiuũ meducentẽ in lege peccati. Et ita de una
Iterã legẽ transit: ut nisi sensus uigilans &
intent̾. dep̃hendere eũ & sequi uie possit. Uidendũ
estiͦ neforte illa lex quȩ ⁊ inmenbris nr̃is. & cap¬
tiuos nosdueit in lege peccati: ipsa sit lexquã apls
irã dic̃oꝑari. Oꝑat᷑ enĩ sine dubio irã ei. quẽ
captiuũ duxerit in lege peccati. Ubiaut̃ sex ista
ñ fuerit. cercũ ÷ qd̾ ibi nec p̃uaricatioerit. Qui uͥ
sub ista lege fuerint: consequent᷑ nec heredes er̃t
d & si delege moysi cõmemorari qͥs uelit &dicere. quã
irãoꝑat᷑ : Peo fortassis solo hoc poterit affirmare
d̾peccaicem inse. ãut lapidari continuo. aut con¬
cremari ignib iubet: uł si qd̾ aliud peccantib
decernit᷑ in lege suppliciũ: ut pena ipsa que pec¬
eanti infert᷑ ex lege. ira nc̃ ab apło nom inataui¬

Expanded text:
 video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati ; et ita de una ad alteram legem transit, ut nisi sensus vigilans et intentus sit, deprehendere eum et sequi vix possit. Videndum est ergo ne forte illa lex quae est in membris nostris, et captivos nos ducit in lege peccati, ipsa sit lex quam Apostolus iram dicit operari; operatur enim sine dubio iram ei, quem captivum duxerit in lege peccati. Ubi autem lex ista non fuerit, certum est quod ibi nec praevaricatio erit. Qui vero sub ista lege fuerint, consequenter nec haeredes erunt. Quod etsi de lege Moysi commemorari quis velit, et dicere quia iram operatur, pro eo fortassis solo hoc poterit affirmare, quod peccantem in se aut lapidari continuo, aut cremari ignibus jubet, vel si quod aliud peccantibus decernitur in lege supplicium, ut poena ipsa quae peccanti infertur ex lege, ira nunc ab Apostolo nominata vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ filii habrabã. si eiꝰ ñ habent fidẽ. Sic deniq
& ꝓpħa dic̃ ad eos. ꝑ it̃ tuus amorreus: & mat̾ tua
cethea. Quib utiq ñ eos necessitudo generis. s moꝵ
similicudo iungebat. Ut eet gͦ inqͥt pat̾ om̃iũ creden¬
tiũ ꝑ p̃pueiũ. ut reputet᷑ illis ad iusticiã. & sic pat̃
cireũ̾cisionis. ñ histantũ qͥst̃ excircũcisione. s &¬
abrahã. In qͦ euident̃ ex utroq popłosic̃ suꝑi diximꝰ ꝑ
nunciat. ñ carnis originẽ: s nobilitatẽ fidei reqͥrendã.

Expanded text:
n habent fidem. Sic denique et propheta dicit ad eos: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethaea , quibus utique non eos necessitudo generis, sed morum similitudo jungebat. Ut esset, inquit, Pater omnium credentium, per praeputium, ut reputetur illis ad justitiam; et pater circuAbraham, in quo evidenter et utroque populo, sicut superius diximus, pronuntiat non carnis originem, sed nobilitatem fidei requirendam.
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionẽ dedit. mercedis & grẽ dicens. mercedẽ rem
debiti ẽẽ grãm aut̃ nulliꝰ debiti ẽe s beniuolentie bene¬
ficiũ. Ꝙ inp̃senti gͦ loco ostendere uolens am̃ hereditatũ
hereditas a dõ ñ ex mercedis debito. s fidei munere con¬
cedat᷑. Sic̃ enĩ ut exẽpli grã oixerim. hoc qd̾ subsistimꝰ

Expanded text:
Distinctionem dedit mercedis et gratiae dicens mercedem rem debiti esse; gratiam autem nullius esse debiti, sed benevolentiae beneficium. In praesenti ergo loco ostendere volenst non ex mercedis debito, sed fidei munere concedatur. Sicut enim, ut exempli gratia dixerim, hoc quod subsisti m
Abbreviated transcription (Latin):
ptea eoꝵ qͥ ereircũcisione crediturist̃. Nea enĩ hi qͥ scd̾m
carnẽ nascunt᷑ ex abrahã. filii abrahã dicendist̃. ñ fidẽ
essetis: oꝑa utiq ab rahe faceretis. Uis aut̃ & ex ueteri
semine descendit: s & eiꝰ cuiꝰ actꝰ imitat᷑ & oꝑa᷑. Audi da¬
mielqͥddicat ad unũ ex illis senioribꝰ: qͦs arguit adulte¬
rii. Semen inqͥt chanaan & ñ iuda. species decepit
te: & concupiscentia euertit cortuũ. Hides eũ qͥ car

Expanded text:
dituri sunt. Neque enim hi qui secundum carnem nascuntur ex Abraham, filii Abraham dicendi sunt, ni fidem essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri semine descendit, sed ejus cujus actus imitatur et opera? Audi Daniel quid dicat ad unum ex illis senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan et non Juda, species seduxit te, concupiscentia ever
Abbreviated transcription (Latin):
signo& signaculodisseramꝰ. Cũ signũ sit ut diximꝰ. ubi
indicat᷑ aliqͥd ꝑ hoc qd̾ uidet᷑ signaculũ uͦ ubi claudit᷑ pr̃o¬
tẽpore aliqͥd & ñpatet: pot̾ ⁊̃ ita intelligi.qd̾ mysterra¬
q̃ in lege & patriarchis adumbrabant᷑. huiꝰ modi erant.
q̃ & signis indicanda ẽent. & signaculis obseruandã.
Qđ gͦ signis indicanda erant: in hisqͥcrederent exgentib

Expanded text:
signo et signaculo disseramus, cum signum sit, ut diximus, ubi indicatur aliquid per hoc quod videtur; signaculum vero, ubi clauditur aliquid et non patet: potest etiam ita intelligi quod mysteria in lege et patriarchis adumbrantur, hujusmodique erant, quae et signis indicanda essent, consignaculis observanda. Quod ergo signis indicanda erant, in his qui credebant ex gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce positꝰ ⁊ hic in ruinrã. & in resurrectionẽ mul¬
toꝵ: & insignũ cui contͣdicet᷑. Contradicebat᷑ enĩ
signo in qͦ. xp̃c uenerat: qͥa aliud in eo uidebat᷑.
& aliud intelligebat᷑. Caro cernebat᷑. & as crede¬
bat᷑. Sicgͦ accepit & abrahã signũ. & qd̾ eet signũ
inconsequentib dic̃. Circũcisionẽ inqͥt. q̃circũci

Expanded text:
esurrectionem multorum, et in signum cui contradicetur : contradicebatur enim, in quo Christus venerat, quia aliud in eo videbatur, et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. Sic ergo accepit Abraham signum, et quod esset signum in consequentibus dicit: circumcisionis, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e głam apuddm̃. ut pote apud inspicientẽ
corda hominũ: & scientẽ qͥs ÷ qͥcredit ĩ occulto & qͥs
qͥñ credit. E ido merito apud solũ dm̃ ht̃ głam:
qͥ affectũ fidei eiꝰ ꝑuidet ĩ occultis. Qnͦ iustifieati
oꝑe & in manifesto ÷. E si fides i nocculto ⁊ oꝑa ai tẽ
palã sc̃. cõueniet in hoc assumi illud qd̾scriptũ:
Que occultast̃ dnõ dõtuo: que aut̃ manifesta st̃.
uob̾ & filiis ur̃is. S & illud his aptari conueniet¬

Expanded text:
a, non apud Deum: ut pote apud inspicientem corda hominum, et scientem qui credit in occulto, et qui non credit. Et ideo merito apud solum Deum habet gloriam, qui affectum fidei ejus pervidet in occultis. Quid eniopere manifestum est: et si fides in occulto est, opera autem palam sunt, conveniet in hoc assumi illud, quod scriptum est: Quae occulta sunt Domino Deo tuo; quae autem manifesta sunt vobis et filiis vestris . Sed et illud
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑtinere ⁊̃ ad ipsũ hȩc beatitudo q̃ diẽ. beatꝰ uir
cui ñ imputauit dñs peccatũ. Ostendit gͦ qͥa ñ cui¬
libet dñs ñ imputet peccatũ. s ei qͥcrediderit
ꝓpt̃ fidẽ suã peccata ñ reputet. Sic̃ enĩ abrahȩ
reputata ÷ fides adiusticiã. ita& omĩ credenti
cũ fides adiusticiã reputat᷑ peccata utiq ñ im¬
putant᷑. Neq enĩde iustisdic̃. qͥa reputat᷑ eisfides¬

Expanded text:
inere etiam ad ipsum haec beatitudo, quae dicitur: Beatus cui non imputat Dominus peccatum. Ostendit ergo quia non cuilibet Dominus non imputet peccatum, sed ei qui crediderit per fidem suam peccata non reputet. Sicut enim Abrahae reputata est fides ad justitiam, ita et omni credenti cum fides ad justitiam reputatur, peccatum utique non imputatur. Neque enim de justis dicit, quia reputatur eis
Abbreviated transcription (Latin):
circũcideret᷑. Benegͦ circũcisionẽ signũ appella¬
uit in abrahã: qͥa & inpsa aliud uidebat᷑. aliud
intelligebat᷑. Ꝙ ostendit qͥa iã t̾c carnalis illa cir
carne suscipit᷑. s in corde. Qd̾ uͦ dix̃ signaculũ.
ita intelligendũ puto. Signaculũ dr̃ eũ alieui
rei seruandȩ ꝓtẽpore. custodia imponit᷑ qd̾ nemo alius
nͥ ip̃se qͥ impressit debeat resignare. ꝑ istudgͦ signaculũ
ut erponit apłs. iusticia fidei ꝗͣ inp̃pucio positꝰ abraham
acciꝑe meruit indicat᷑ & pat̾ ẽẽ multarũ gentiũ. Qd̾ t̾e
credimꝰ resignandũ. cũ plenitudo gentiũ introierit. &¬

Expanded text:
ignum appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam tunc carnalis illa circcarne suscipitur, sed in corde. Quod vero dixit signaculum, ita intelligendum puto. Signaculum dicitur cum rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum plenitudo gentium introierit
Abbreviated transcription (Latin):
intendere: Qum potiꝰ. aperienda ÷ hoc in loco
ueritas latens. Nonenĩ possibile ⁊ tã iniquo
iudicio uti quenquã hominũ ut de causa
equali ñ equalit̾ sentiat: s qd̾ auctores obtrec¬
tatoꝵ eiꝰ i it̃ qͥuł in eccłia disputare latiꝰ solent¬
uł ⁊̃ libros scribere: qͥ totũ de origẽne uł lo¬
essent. neqͦꝗͣ criminosa uiderent᷑: sim pliciores
qͦsq ab eiꝰ lectione deterrent. Deniq qͥdã ex ip¬
sisqui se euangłiz andi necessitatẽ ꝑ om̃s gences
Quisi utiq ut ipse diere solet ꝓ cognoscendis
malis eiꝰ legebat: sufficere poterant decem
libri ad cognoscendũ aut uigniti cerce.: aut
quãplurimũ triginca. Sex milia aut̃ libros
uicã suã disciplinis eiꝰ ac studiis dedere.
qui instructionis suȩ causa ꝑpauca eiꝰ salua
fidei regula acq integra piecate leger̃t:¬

Expanded text:
tur: « Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiat. Sed quod auctores obtrect isti, qui in Ecclesia disputare latius solent? qui libros scribere? qui totum de Origene loessent, nequaquam criminosa viderentur, simpliciores quosque ab ejus lectione deterrent. Denique quidam ex ipsis, qui se velut evangelizandi necessitatem per omnes gentes Qui si utique ut ipse dicere solet pro cognoscendis ejus malis legebat, sufficere poterant decem libri ad cognoscendum, aut viginti certe, aut ut plurimum triginta. Sex millia autem librorum vitam disciplinis ejus ac studiis dedere. qui instructionis suae causa perpauca ejus salva fidei regula atque integra pietate leger