comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&restagnata est a bruptĩo aquarũ. & ille
fons diuisus est perriuulossuos ad inriganda
uniuersã faciẽterrȩ sicutnunc uidimusire
aquas ꝑ alueos fluminis: Alueosq riuorum¬
& ex eorum excessu uicina ꝑ fundere. sic
& tunc quasi deuno fonte multi ꝓcesserunt
Aut fons unus appellatus est. & in quodã
sinuterrae occultant. & in de om̃s fontes
magne & parue progrediuntur. INT.
Quid est enim quod fons iste manifeste
non inuenitur qui inrigare uide a tur
unuerse faciem terrae. R. forsitan
propter peccatũ primi hominis parentoͥs
ubertatẽ a terra. & maiorem laborem
exercer& humanũ genus. IN. & quomodo
potest fieri: ut unus fons omnem terram
inrigar&. & si totã terrã inrigabat. montes
quomodo quia ex illis magne multitudinis
innouitate terrarũ & non omnia plura
tam̃ plena fuisse credibileest. Aut sicut
nilus inrigat uniuersam terrã aegypti.
lta & tunc potuit ille fluuius inrigare
uniuerse faciem terrȩ ꝑimperium di&

Expanded text:
restagnata aquarum abruptio est, et ille restagnata aquarum abruptio est, et ille fons diviuniversam faciem terrae, sicut nunc videmus ire aquas per alveos fluminis, alveosque rivulorumt ex eorum excessu vicina perfundere loca; sic et tunc quasi de uno fonte multi processerunt. Aut unus fons appellatus est, et in quodam sinu terrae occultatur, et inde omnes fontes parvi et magni progrediuntur. D. Quid est enim quod fons iste manifeste non invenitur, qui irrigare videtur universam faciem terrae? Forsitan propter peccatum primi hominis parentis ubertatem a terra, et majorem laborem exerceret humanum genus. Et quomodo potest fieri quod unus fons omnem terram irrigaret? et si terram irrigabat, montes quomodo, quia aliqui ex illis magnam altitudinem in novitate terrarum, et non omnia, plura tamen plena fuisse credibile est. Aut sicut Nilus irrigat universam terram Aegypti, ita et tunc potuit ille fluvius irrigare universam faciem terrae, per imperium Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
aturȩ uisibiles disponuntur administrant̃
atq exsistunt. INTR. Quid sibi uult
quod nunc nominato caelo. caelo & terra
ad iecit uirgultũ agri. & herbam regionis
& tacuit & cetera quae sunt incaelo
& in terra uł &iã inmari. R. Quia per
uirgultũ agri inuisibilemcreaturam
creaturam demons rat intellegi sicut est
uitae. herba propter eandem uitã nũquam
marciscentẽ. deinde qđ ad didit. ante quã
ess& suꝑ terrã Initellegitur antequã anima
peccar&. Terrenis enim cupiditatibus sordi¬
datam tamquam suꝑ terrã nat᷑a uł suꝑterr̃a
ET INRIGATIONEFONTISTERRE IÑT
ons a scendebat deterra in rigans uniuerse
faciem terrae quis est iste fons qui in riga¬
bat uniuersam faciem terrae. R. Non
sicut nilus qui solum a egyptũ inrigatur.
sed iste fons totum mundũ inrigare dicitur.
Aut fons unus appellatus est. antequam
para drsus plantatus ẽ& &accepto humo¬
ris adiutorio inrigabat uniuersam suꝑficiẽ
terrae. Aut post quã para dysus plantatest

Expanded text:
aturae visibiles disponuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult, quod nunc nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera quae sunt in coel et terra, vel etiam in mari, nisi quia per virgultum agri invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut estigorem vitae; herba, propter eamdem vitam nunquam marcescentem. Deinde quod addidit, antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram ET IRRIGATIONE TERRAE. Sed et fons ascendebat a terra, irrigans universam superficiem terrae. Quis est iste fons qui irrigabat universam faciem terrae? Non sicut Nilus, qui solam Aegyptum irrigat, sed iste fons totum mundum irrigare dicitur. Aut fons unus appellatus est, antequam paradisus plantatus esset, et, accepto humoris adjutorio, irrigabat universam superficiem terrae. Aut postquam paradisus plantatus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
est. sed quod animale postea spiritale
quide caelo est. Imaginem autem terreni
hominis ab ipso exordio humani generis in¬
duimus. Imaginem ergo caelestis hominis
nunc ex fide portamus. qũa habere in resur¬
rectionem credimus. IN. Quare non bene¬
dixit ds̃ arbores. uel herbas. sed homines.
& animalia. RP. Ideo ista benedixit
propter propagendi prolem. aut propter
sexum masculini & feminini. aut quia
arbores sensum non habent senciendi. uł
intellegendi. Animalia uero sentiunt
& non intellegunt. homo quidem sentit
& intellegit. Ideo arboribus non dixit.
crescite & multiplicamini

Expanded text:
est, sed quod animale, deinde quod spiritale.est, sed quod animale, deinde quod spiritale.qui de coelo est, imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humani generis induimus; imaginem vero coelestis hominis nunc ex fide portamus, quam habere in resurrectione credimus. Quare non benedixit arbores et herbas, sed hominem et animalia? Ideo namque ista benedixit propter propagandi prolem, aut propter sexum masculini et feminini, aut quia arbores sensum non habent sentiendi vel intelligendi, animalia sentiunt, et non intelligunt, homo quidem sentit et intelligit: ideo arboribus non dixit: Crescite et multiplicamini
Abbreviated transcription (Latin):
melius quanto spiritalis corporali p̃ponitur.
Vnde ait apłs: seminatur corpus animale
surgit corpus spiritale. Non enimrecepimꝰ
inmortalitate corporis spiritalis. sed rece¬
pimus iustitiã dequa ꝓpeccatũ lapsus est
Renouamur igitur auetustate peccati
non in pristinum corpus animale in quofuit
adam sed in melius. Id est incorpus spiritali.
cum efsicimur aequales angelis dĩcȩlestȩ
habitatione. Renouabimur &iã sp̃u
mentis nr̃ae secundum imaginem eius
quicreauit nosmos. quam
peccando perdidit adam. Renoramini
&iam carne cum hoccorruptibile induit᷑
incorruptionẽ & mortale hoc in morta¬
litatem. ut sit spiritalecorpus in quo
nondum mutatus est adam sed mutanđ
erat quia incorpore portamus imaginẽ
hominis. Vnde iterum ait apostolus
Siest corpus animale est & spiritale sicut
scriptum est. factus est primus homo
adam in anima uiuentẽ. Nouissimus adã
in sp̃ũ uiuificantẽ. sed non priũ qđ spiritale

Expanded text:
melius, quanto spiritale corporali praeponitur. melius, quanto spiritale corporali praeponitur. Unde ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surgit spiritale . Non enim recepimus immortalitatem corporis spiritalis, sed recepimus justitiam, de qua per peccatum lapsus est renovabimur igitur a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est, in corpus spiritale, cum efficimur aequales angelis Dei coelesti habitatione. Renovabimur etiam spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creapeccando perdidit Adam. Renovamur etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem, ut sit spiritale corpus in quod nondum mutatus est Adam, sed mutandus erat quia in corpore portamus imaginem coelestis . Unde iterum ait Apostolus: Si est corpus animale, et spiritale, sicut scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam viventem, novissimus Adam in spiritum vivificantem. Sed non primum quod spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
animalis. quomodo spiritalis. & si spiritalis
animalibus in commune cibum sumpsit¬
R. Mortalis erat in mortalis. Mortalis¬
erat quia potuit mori. In mortalis quia
potuit non mori. Quia si non peccass&
mori omnino non potuiss&. Post quã aũt
peccauit mortalis factus est:. Iterum.¬
mortalis enimerat & in mortalis. Mor¬
talis erat sua conditione. inmortalis dibeneficio.
quod ei prestabatur aligno uitȩ : A quo ligno
cum peccas set. proiectus est ut potius & mor¬
IN. Si ista uox fuit aerem percutiens
aut quomodo iste sermo intellegendus ẽ.¬
E. Ipse sermo eius ante omnem aeris
sonum. & ante omnem carnẽ & nubis
uocem in ipsa summa sapientia perquẽ
facta sunt omnia. Non quasi humanis
auribus instrepebat. IN. quid est ergo
quod nos qui per xp̃m renati sumus
ipsam mortalitatẽ non accepimus qđ adã
habuit ante peccatũ. R. Non enimhoc
accepimus quod inadam perdidimus.
Id est corpus animale. sed tanto accepimus

Expanded text:
animalis, quomodo spiritalis? Et si spiritalis, animalis, quomodo spiritalis? Et si spiritalis, animalibus in commune cibum sumpsit? Mortalis erat et immortalis, quia potuit mori; immortalis, quia potuit non mori. Quia si non peccasset, mori omnino non potuisset; postquam autem peccavit, mortalis factus est. Mortalis enim erat, et immortalis. Mortalis erat sua conditione, immortalis Dei beneficio, quod ei praestabat a ligno vitae, a quo ligno, cum peccasset, projectus est, ut potuisset mori. Si ista vox fuit aerem percutiens, aut quomodo iste sermo intelligendus est? Ipse sermo ejus ante omnem aeris sonum, et ante omnem carnem, et nubis vocem, in illa summa Sapientia per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat. Quid est ergo quod nos per Christum renati sumus, ipsam immortalitatem non accipimus, quam Adam habuit ante peccatum? Non enim accepimus quod in Adam perdidimus, id est, corpus animale; sed tanto accipimus
Abbreviated transcription (Latin):
tellegendum est. quia non secundũ concu¬
piscentiam carnis. Neq ulla uoluntate¬
carnis malam debuerunt filios procreare.
uel sicut indolore pariunt filios. sed sicut
quisq: imperat membra sua aliquid exer¬
cere. uel manum in operando. uel pedem
inambulando. Ita & illi debuerunt
in para dyso fedus procreare. IN. Si aũt
sic debuerunt fedus procreare quid est̃
quod in paradyso antequam proiecti
fuissent. Non coierunt simul ut filios
procrearent. Rs. Quia moxcreata
mulier trans gressa est & de alta in morta¬
litate in imo profundo proiecta est. IN.¬
Quomodo igitur corpora illorũ debuerunt
mutare si illi in mortales permanerent. R¬
Id intellegendum est quisi non peccassent
mori omnino non potuissent. sed corpora
illorũ sine mortalitate perqũa numerũ
ille impl&us fuiss& iuxta numerum
angelorũ in melius commutare debuerunt
IN. Si adam in mortalis aut mortalis fuit.
& si mortalis. quomodo inmortalis. & si

Expanded text:
telligendum est, quia non secundum concutelligendum est, quia non secundum concupiscentiam carnis, neque ullam voluntatem malam debuerunt filios procreare, vel sicut nunc in dolore pariunt filios, sed sicut quisqcere, vel manum in operando, vel pedem in ambulando, ita et illi debuerunt in paradiso fetus procreare. D. Si autem sic debuerunt fetus procreare, quid est quod in paradiso antequam projecti fuissent non coierunt simul ut filios procrearent? Quia mox creata mulier transgressa est, et de alta immortalitate in imo profundo projecta est. Quomodo igitur corpora illorum debuerunt mutare, si illi immortales permanerent. Id intelligendum est, quia si non peccassent, mori omnino non potuissent, sed corpora illorum sine mortalitate, postquam numerus ille impletus fuisset, juxta numerum angelorum in melius mu. Si Adam immortalis aut mortalis fuit; et si mortalis, quomodo immortalis? Et si
Abbreviated transcription (Latin):
git cum dicitur. & creauit ds hominem.
ad imaginem. Idest ut in mortalis per¬
maner&. & similitudinem. Id est ut in¬
tellectum mentis habuiss& non ut ani¬
malia habent quinesciunt discernere
bonum & malum. IN. Et creauit
dñs dĩ hominem ad imaginem suam
ad imaginem dĩ creauit illum masculũ
& feminam creauit eos. Quid est enĩ
quod feminam dic̃ creature cũmasculo
ldest quia de adam processura erat
Quia sicut insemente arboris multa
occulta tur. primoigitur in radice
figitur. de inqualitate arboris & postea
in effusione ramorum. & exinde in
incorpore adam latebat quia de costa
istam benedictionem accipere meruit. Rs̃¬
Id est ne inculpari uider&ur in procreandis
filiis qđ dixissent peccatũ eẽ. filuis creare:
Ita dñs benedixit hominem in ꝓcreandis
filus. Vt declarar& nullum ex inde pec¬
catum habere. si legitime nuberentur¬
IN. Si ergo adam talis creatus fuit ut in¬
mortalis permaner&. Quid est quod dicit
crescite & multiplicamini. R. hocuero in¬

Expanded text:
git dicens: Et creavit Deus hominem, ad imaginem, idem ut immortalis permaneret. Et similitudinem, idem ut intellectum mentis habuisset, non ut animalia habent, qui nesciunt discernere bonum et malum. Ille autDominus Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum; masculum et feminam creavit eos . Quid est enim quod feminam dicit creare cum masculo, M. Quia de Adam processura erat. Sic etenim in semente arboris multa occultantur; primo igitur in radice figitur, deinde in qualitate arboris, postea in effusione ramorum, et exinde inin corpore Adae latebat, quia de costa istam benedictionem accipere meruit? Id ne inculpare videretur in procreandis filiis, quod dixissent peccatum esse filios procreare. Ita et Dominus benedixit hominem in procreandis filiis, ut declararet nullum exinde peccatum habere, si legitimo nuberentur. Si ergo Adam talis creatus fuit, ut immortalis permaneret, quid est quod dicit: Crescite et multiplicamini? Hoc vero in
Abbreviated transcription (Latin):
na cordis nr̃i uocem ad caelum mittere.
sicut pisces depinnulissuis in altũ saltum
tribuent. & uolucres caeli inaer uoli¬
tant. Ita & nos sensum nr̃m ad superiora
debemus facere serpentes & pecora uel
cetera. Id est ut simplicitatẽ ac pruden¬
tiam habeamus discernendi bonũ & malũ
& fructũ bonorum operũ agamus . qualit̃
Persp̃m timoris dm̃ debemus requiescere
n requie uitae a&ernae. quia scriptũẽ
initium sapientiae timordñi IÑ quare
in primodie non posuit mane uel in sep¬
timo die uespera. R. Ideo manenon
posuit quia pra eiudit homiñẽ peccantẽ
inpara dyso & nox ignorantiae tenebrarũ

Expanded text:
na cordis nostri vocem ad coelum mittere, na cordis nostri vocem ad coelum mittere, sicut pisces de pinnulis suis in altum saltum tribuunt, et volucres coeli in aere volitant; ita et nos sensum nostrum ad superiora debemus facere pecora, serpentes, vel caetera, id est, ut simplicitatem ac prudentiam habeamus discernendi bonum et malum, et fructum bonorum operum agamus, qualiter per spiritum timoris Domini debemus requiescere in requie vitae aeternae, quia scriptum est: Initium sapientiae timor Domini . Quare in primo die non posuit mane, vel in septimo die vesperam? Ideo mane non posuit, quia praevidit hominem peccantem in paradiso, et nox ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
& germinare terram fecisse. Per spm
fortitudinis. posiusse luminaria in firma
tilibus & aer deuolatilibus per sp̃m¬
ueritatis uestire terrã de animalibus &
hominẽ creare uel cetera quae secuntur
scificasse. Ita & nos debemus ista septem
dona gratiae sp̃s scĩ in nos imitare. & per
sp̃m sapientiae caelũ & terrã facere.
id est caelestia meditare & terrenadere¬
linquere uł luce a tenebris separare.
Id est opera nr̃a perfecta a tenebris prauo¬
rum operũ. & per sp̃m intellegentiae
debemus facere firmamentũ interaquas
inferiores & superiores. Id est disciplina
sc̃a interuitia & uirtutes separare ab¬
arida. Id est homines reprobos ab anima
sicienti uerbodĩ. Per sp̃m fortitudinis
debenius ponere luminaria infirmam̃to¬
caeli. Id est dilectionẽ dĩ & proximi. quia
dixit sc̃s ioħs. qui odit fratrẽsuũ homi¬
cida est. Persp̃m scientiȩ debemus aquas
ornare dereptilibus. &c&r. Idestde arca¬

Expanded text:
et germinare terram fecisse; per spiritum et germinare terram fecisse; per spiritum fortitudinis posuisse luminaria in firmamtilibus, et aerem de volatilibus; per spipietatis vestire terram de animalibus, et hominem creare, vel caetera quae sequuntur;sanctificasse. Ita et nos debemus ista septem dona gratiae Spiritus sancti in nos imitari, et per spiritum sapientiae coelum et terram facere, id est, coelestia meditari, et terrena derelinquere, vel lucem a tenebris separare, id est, opera nostra perfecta a tenebris pravorum; et per spiritum intelligentiae debemus facere firmamentum inter aquas superiores et inferiores, id est, disciplina sancta inter vitia et virtutesarida, id est, homines reprobos ab anima scienti verba Dei; per spiritum fortitudinis debemus ponere luminaria in firmamentocoeli, id est, dilectionem Dei et proximi, quia dixit sanctus Joannes: Qui odit fratrem suum, homicida est ; per spiritum scientiae debemus aquas ornare de reptilibus, et caetera de arca
Abbreviated transcription (Latin):
cortix. folia. fructa. uł multa alia
quae de ipso arbore ueniunt: Ita apud
dm̃ ista om̃ia occultabantur quȩ postea¬
in specie uenerunt. IN. Ergo sisimulom̃a
quamius tunccreass& omnia simul cotidie
tamengubernat inrigando. in plantando
inaedificando. uel in c&eris rebus. Nã
sicut homo qui agrum exerc&. sullum
dimittit incultus reman&. Ita& mund
a dõ creatus sine dĩgubernatione ẽe. non
potest secundum a postolum paulum.
Neq qui plantat est aliquid neq qui
rigat sed qui incrementum dat ds̃:
Auuero hic istos septem dies septem dona
gratiȩ sp̃s scĩ intellegere uolunt. Id est
sp̃s sapientiae & intellectus. sp̃s consibl&
fortitudinis. sp̃s scientiae & pi&atis. sp̃s
timoris dñi. Dicunt ueroper sp̃m sapi¬
entiae fecisse dm̃ caelum & terram
& per sp̃m intellegentiae. fecisse firma¬
mentũ. & separare aquas ab aquis. Per
spm consilii segregasse aquas ab arida.

Expanded text:
cortex, folia, fructus, vel multa alia cortex, folia, fructus, vel multa alia quae de ipsa arbore veniunt, ita apud Deum ista omnia prius occultabantur, quae posteain speciem venerunt. D. Ergo si simul omnia quamvis tunc creasset omnia simul, quotidie tamen gubernat in rigando, in plantando, in aedificando, vel in caeteris rebus. Nam sicut homo qui agrum exercet, si illum dimittit, incultus remanet, ita et mundus a Deo creatus, sine Dei gubernatione esse non potest, secundum Apostolum Paulum: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed Deus qui incrementum dat . Alii enim istos septem dies septem dona gratiae Spiritus sancti intelligere volunt, id est, Spiritum sapientiae et intellectus, Spiritum consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Dicit vero per spiritum sapientiae fecisse Deum coelum et terram, et per spiritum intelligentiae fecisse firmamentum, et separasse aquas ab aquis, per spiritum consilii separasse aquas ab arida,
Abbreviated transcription (Latin):
& terram. & omnem uirgultũ agri. ante¬
qũã orir&ur in terra. Omnemq herbam
regionis prius quam germinar&. IN.¬
iuquirenda est ratio si ista omnia in uno
die facta fuerunt. Aut persex dies sicut
scrptura hic commemorat. & sipersex dies
facta fuerunt. quo modo ergo scã scriptira
dicit : quiuiuit in a &ernũ creauit om̃ia
rerum simul creauit omnia. Nam secundũ
speciem forme non simul creauit omnia¬
Nam sicut mater infantem nutriens
ingremio suo expectat ut conualescat.
ita & dñs tarditatem humani ingenii
expectauit. Nam in princio apud ipsũ
omnia creata fuerunt. sed non statim
inspecie uenerunt. quando uerodixit.
in principio creauit ds̃ caelum & terramx tunc
om̃ia sicut diximus apud ipsum facta sunt
dere uoluiss&. sicut dicit quarto die sidera
incaelo posusse : tamen primodie apud
ipsum incaelo facta sunt. Quod die
quarto inspecie uenerunt quia sicut in
grano sementis multa occultantur. radix.

Expanded text:
et terram et omne virgultum agri anteet terram et omne virgultum agri antequam oreretur in terra omnemque herbam regionis priusquam germinaret ninquirenda est ratio si ista omnia in uno die facta fuerunt, aut per sex dies, sicut Scriptura hic commemorat; et si per sex dies facta fuerunt, quomodo ergo sancta Scriptura dicit: Qui vivit in aeternum, creavit omnia rerum simul creavit omnia, nam secundum speciem formae, non simul creavit omnia; sicut mater infantem nutriens in gremio suo, exspectat ut convalescat, ita Dominus tarditatem humani ingenii exspectavit. Nam in principio apud ipsum cuncta creata fuerunt, sed non statim in speciem venerunt. Quando vero dixit: In principio creavit Deus coelum et terram, tunc omnia sicut diximus apud ipsum facta sunt,dere voluisset, sicut dicit quarto die sidera in coelo posuisse, tamen primo die apud ipsum in coelo facta sunt, quae die quarto in speciem venerunt. Quia sicut in grano sementis multa occultantur, radix,
Abbreviated transcription (Latin):
lapis figuratȩ: Ita & enim alia fuit lux
angelica. altera lux sidenirũ. IN. quare
non benedixit diem in quo lucem angelicã
creauit. uel illum diem in quo omiã ꝑfecit¬
R. Nonenim scĩficans diem in quohoc
facere inchoauit. Neq eum inquo hoc¬
perfecit. Ne illis uł faciendis. uł factis
atcio eius gaudium fuisse uider &ur
Sed eum in quo ab ipsis in sem& ipsorequieuit
sed nobis eum perdiem septimum ostendit
ipsetamen illud requie nũquã caruit. sed
significans eam. non perciperereqiuem
suam nisi post perfectionem operis. & ideo
in hacdie uespera non successisse cognoscit᷑.
quia requies nr̃a post perfectionẽ operis.
sine fine ingaudio erit. IN. quare non
posuit mane in priodie. Neq uesperã
in nouissimo. R. Ideo mane non posuit.
quia initio non habuit. & uespera ideo
quia finem hab&. Neq ullo termino
clauditur
ste generationes caeliet terrae quando
creatae sunt. Indie quofecit dñsds̃caelũ

Expanded text:
lapis figurate, ita etiam alia fuit lux lapis figurate, ita etiam alia fuit lux angelica, altera lux siderum. Quare non benedixit diem primum, in quo lucem angelicam creavit, vel illum diem in quo omnia perfecit? Non enim sanctificans diem, in quo hoc facere inchoavit, neqperfecit, ne illis vel faciendis vel factis, actio ejus gaudium fuisse videretur: sed eum in quo ab ipsis in semetipso requievit, et nobis eam per diem septimum ostendit. Ipse tamen illa requie nunquam caruit, sed significans non percipere requiem suam, nisi post perfectionem operis; et ideo in hac die vespera non successisse cognoscitur, quia requies nostra per perfectionem operis sine fine in gaudio erit. Sequposuit mane in primo die, neque vespere in novissimo? Ideo mane non posuit, quia initium non habet; et vespere id, quia finem non habet, neque ullo termino clauditur. stae generationes caeli et terrae quando creatae sunt in die quo fecit Dominus Deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
animabus ur̃is. Quia ipse permortẽ suã
transtulit nos de morte aduitam. IN.
Benedixit inquid ds̃ diei septimo & scĩ¬
ficauit illũ. quare benedixit die septimo
in quo nihil creauit. R. Ne forte indigens
apparere uider&ur. sicut homo post labo¬
rem fessus est & dicit. Gratias ago dõ
quia perfeci opus meum. Non erim dñs
ita fecit. sed diem in quo nihil creauit.
ut demonstrar&. quod dm̃ nr̃m nulla
fuit labor. quando cuncta creauit:
quia tantum dixit ds̃. fiat & facta suNt
Ideo ipse indie septimo requieuit. ut
nos in ipso feciss& requiescere. IÑTR
ipse est secundus. Ipse nouissimus. quia
repetitio est septimediei. Ilste tresdies
qui praecesserunt antequam sidera incȩlo
posuiss& pertinent ad dies. anñ. RSP
Id intellegendum est. quia ad dies ꝑtinent
quia ante lux non erat. qua oculinr̃i
potuissent prospicere. quia maior est
scripture huius auctoritas. quam omnes
humani ingenii capacitas. quã s̃cut xp̃s
aliter est lux. Aliter lapis. Lux ꝓpriȩ.

Expanded text:
 suam transtulit nos de morte ad vitam. Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Quare benedixit diei septimo, in quo nihil creavit? Ne forte indigens apparere videretur, sicut homo post laborem fessus est, et dicit: Gratias ago Deo meo, quia perfeci opus meum. Non enim Dominus ita fecit, sed diem in quo nihil creavit, ut demonstraret quod Deo nostro nullus fuit labor cuncta creare, quia tantum dixit Fiat, et facta sunt. Ideo ipse in die septimo requievit, ut nos in ipso fecisset requiescere. In ipse est secundus, ipse novissimus, quia repetitio est diei septimi. Et isti tres dies qui praecesserunt, antequam sidera in coelo posuisset, pertinent ad dies, an non? Id intelligendum est, quia ad dies pertinent, quia ante lux non erat, quam oculi nostri potuissent prospicere, quia major est Scripturae hujus auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Quia sicut Christus aliter est lux, aliter lapis, lux proprie,
Abbreviated transcription (Latin):
tratio quod & ardatus animus. ut non in
illud sumũ ꝑgar. donec consurgatcorpus
ut qđ nunc ei sarcinũ ẽ. sit tunc in gloria¬
IN. & quid opus est ut paruuli qui paren¬
tes habent xp̃ianos patre& matrẽ. lterũ
renascantur ꝑ aquã baptismatis. R. ꝗa
unusquisq in originali peccato nascitur.

Expanded text:
tratio, quo detardatur animus, ut non in tratio, quo detardatur animus, ut non in illum summum pergat, donec consurgat corpus, ut quod ei nunc sarcinum est, sit tunc in gloria. Et quid opus est ut parvuli, qui parentes habent Christianos, patrem et matrem, iterum renascantur per aquam baptismatis, nisi quia unusquisque in or
Abbreviated transcription (Latin):
non narrat. ullo loco . Nos non possumus
discernere quodueritas tacuit. &ñ dicit
neq de ipsa anima mulieris quomodo facta
sit nisi tantum narrat. quo modo adam
sedunde adam. Idest. exdõ. quia qũauis
de propagine peccati descendit. tamen
de propagine peccati non concepit. quia
nec ipsa erat caro peccati. Sed similitudo
carnis peccati. non enim inde accepitreatũ
moriendi. IN. & anima quando de hoc
corpore migrauerit est corporalis. an in¬
corporalis: R. Incorporalis quidem est
IN. quomodoergo portatur si incorporalis
est. R. Incorporea quid desimilis corpo¬
ribus. IN. &ubiportatur ad locum
corporeum. An incorporeum. R. Idest
gad i corporeum locũ similia corporibus¬
IN queritur ergo ratio si potestanima
absq corpore int̃angelos inꝑp&uabea¬
titudine sine defectu consistere ꝗdergo
opus ut lterum surgatcorpus. ut eumtunc
in mortalẽ induat. que nunc mortalẽ depo¬
suit . R. In est quidem corporis adminis¬

Expanded text:
non narrat ullo loco. Nos non possumus non narrat ullo loco. Nos non possumus discernere quod Veritas tacuit, et non dicit neque de ipsa anima mulieris, quomodo facta sit, nisi tantum narrat quomodo Adam sed unde Adam, id est, ex Deo, quia quamvis de propagine peccati descendit, tamen de propagine pnec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. Non enim inde accepit reatum moriendi D. Et anima, quando de hoc corpore migraverit, est corporalis an incorporalis? M. Incorporalis quidem est. D. Quomodo ergo portatur, si incorporalis est? M. Incorporea quidem similis corporibus, et ubi portatur, ad locum corporeum an incorporeum? Id ad incorporeum locum, similia corporibus. Quaeritur ergo ratio si potest anima absque corpore inter angelos in perpetua beatitudine sine defectu consistere? Quid ergo opus est ut iterum surgat corpus, ut illud tunc immortale induat, quod nunc mortale deposuit, nisi quia inest quidem corporis adminis
Abbreviated transcription (Latin):
sumit decerra in aqũã reuertit᷑. & de terra
dequa sumipta est inaer anima uero ñ hab&
ullum elimentũ adquem reuertatur.
Misi adcreatorem sium quieam creauit
postqũa de corpore exierit si recte egent¬
ueniat quando homonascicur .R. Alii
dicunt quod sicut Karo decarnenascitur.
ita & anima de amimanascatur. Sed hoc
scriptura non narrat inullo loco undeani
homini ueniat quandonatus est Neq
de ipsa anima mulieris quomodo eidata
fuiss& sicut narrat decarne quomodo
factasit. Aliiuero melius sentiunt: qđ
uno quoq homine anima adodatasit.
quando natus est. Sicut in esaia scriptũ ẽ
finxit singillatim corda eorũ. & alii
remerarie dicunt. quod tunc anima
omniũ creata fuiss&. quando simul om̃ia
fecit. & in quodam loco occultat᷑. donec
homonatus sit. & tunc ei datasit anima
exdõ. Sed hoc non est in reb nr̃is consicde¬
randũ. quid uel sinat. uł ñsinat qud¬
modo anima data sit homini. qđ scriptuta

Expanded text:
sumit de terra, in aquam revertuntur. Et iterum sumit de terra, in aquam revertuntur. Et iterum de aqua sumptus est aer; anima vero non habet ullum elementum, ad quod revertatur, nisi ad creatorem suum qui eam creavit, postquam de corpore exierit, si recte egerveniat, quando homo nascitur. Alii dicunt quod sicut caro de carne naita anima de anima nascatur; sed hoc Scriptura non narrat ullo loco, unde anima homini veniat quando natus est, neque de ipsa anima mulieris, quomodo ei data fuisset, sicut narrat de carne quomodo facta est. Alii vero melius sentiunt, quod unicuique homini anima a Deo data sit, quando natus est, sicut in Isaia scriptum estfinxit singillatim corda eorum . Et alii temerarie diomnium creata fuisset, quando simul omnia fecit, et in quodam loco occultantur, donec homo natus sit, et tunc ei anima data sit ex Deo. Sed hoc non est in rebus nostris considerandum, quid vel sinat vel non sinat, quomodo anima data sit homini, quod Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ scripturae fuisset quaedixit. qui ui¬
uit in a&ernũ creauit omnia simul. FN.
Et situnc sicut ais creata fuit ubi tunc late¬
bat usq dum homo eamaccepit. R forsitan
inter creaturas dĩ occultabat donec in homi¬
nem intronr&. IN. Quid est enim qđ anima
quae innocens creatafuit: in corpus introuit
quem dĩ prae sciebat peccantẽ. R. Absit¬
ut hoc recipiendũ sit. Vt propterea anima
ad ministrandũ corpus. ꝗa ꝑ animã sentit̃ corpus
quia sine anima nr̃a corpus mortuũ ẽ. IN.
Quidestergo anima. Aut siest aliqua res unde
animaefiunt. quid ipsa est . quid nom̃ euis.
affectibus beatã neuitã ducit. an miseram.
quid est ergo anima. caelũ ñ est neq terra
neq aer. neq ignis. ñ aqua. ñ ds̃ ñ sidera
uł c&era. quae enumerare longum est.
Vnde ergo est anima. R. Ex dõdata est
& exnihilo facta. quia homo quide terra
factus est interram reuersurus erit. similit̃
niues uł procella quae exaqua fit & aer

Expanded text:
 Scripturae, quae dixit: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Si tunc anima creata fuit, ubi ergo latebat, usque dum homo eam accepit? Forsitan inter creaturas Dei occultabat, donec in hominem introiret; et quid est quod anquae innocens creata est, in corpus introivit, quod Deus praesciebat peccaturum? Absit hoc recipiendum, ut propterea anima administrandum ipsum, quia per animam sentitur corpus; quia si anima non est, corpus mortuum est. Quid ergo est anima? aut si est aliqua res, unde animae fiant, quid ipsa est? quid nomen ejus? affectibus? beatamne vitam ducit, an miseram? Quid est ergo anima? coelum non est, neque terra, neque aer, neque ignis, non aqua, non Deus, non sidera, etera, quod enumerare longum est, Unde ergo est anima? Anima ex Deo data est, et ex nihilo facta: quia homo qui de terra factus est, in terram revertitur: similiter nives et procellae, quae ex aqua fiunt, et aer
Abbreviated transcription (Latin):
factus est sciens bonũ & malũ Nuncergo
uidete neforte mittat manũ suã & sumat
&iã deligno uitȩ. & comedat & uiuat in
a&ernũ. R. Vox trinitatis est patris
scimus in terbonũ oboedientiȩ. & malũ
in oboedientiae : Ita nunc adã intellegit
quia ille non solũ fuerat factus qualisfieri
uoluit. sed nec illud qđ fuerat factus c̃seruauit
Accepit &iã tonicã pelliciã diuino iudicio
quo nomine corporis mortalitas significatur
in istoria. In allegoria aũt carnalibus abs

Expanded text:
ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum. Vox Trinitatis est Patris,scimus inter bonum obedientiae, et malum inobedientiae, ita nunc Adam intelligit, quia ille non solum non fuerat factus qualis fieri voluit, sed nec illud quod factus fuerat conservavit. Accepit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis mortalitas significatur in historia. In allegoria autem a carnalibus s
Abbreviated transcription (Latin):
para drsũ uoluptatis cherubin & flãmeũ
gladiũ atq uersatilẽ. ad custodiendam
uiam ligniuitae Ideo aũt istegladius
positus est ut homo non introir& inpara¬
disum Necomeder& delignouitȩ. neforte
in mortalis permansiss& & ess& in repara¬
bilis sicut demones . qui non possunt repa¬
rari. & propterea uersatilis flãmea posita
fuit. Vt cũ tẽpus miseri cordiȩ ꝑ aduentũ¬
saluatoris nr̃i aduenerit. potiuss & lterũ remo

Expanded text:
erubin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Iste autem gladius ideo positus est, ut homo non introiret in paradisum, ne comederet de ligno vitae, ne forte immortalis permansisset, et esset irreparabilis, sicut daemones qui non possunt reparari; et propterea versatilis framea posita fuit, ut cum tempus misericordiae per adventuSalva
Abbreviated transcription (Latin):
ignumq scientiae boni & mali. quareistũ
nomen accepit. quia ds̃ ualdebona omnia
creauit. R. Id est dinoscendi bonił mali:
quantũ fuiss& int̃ oboedientiaeboni & in¬
oboedientiae mali : quia siex inde trans gres¬
quia si trans gressus non fiuss&. experim̃tũ

Expanded text:
igno scientiae boni et mali, cur istud nomen acceperit, quia valde bona omnia Deus creavit. Id dignoscendum boni et mali quantum fuisset inter obedientiae bonum et inobedientiam mali, quia si exinde transgresquia si transgressus non fuisset, experimentum
Abbreviated transcription (Latin):
inuadendi. Nocendi autem ñ habuit
potestatem: Similiter debestiis quando
danihel missus fuit in lacum leonum.
tunc leones nihil ei nocuerunt. & prop¬
terea ista animalia uenenosa sacrata
fuerunt ad terrendum hominem. quia
ds̃ p̃uidebat eum peccantẽ. ut intelle¬
ger& poenas infernales. quia alibi dic̃
Vermes quorũ non moriuntur & ignis
eorum non extinguetur. quã obrem
bestiae inter sem& ipsis nocent. dum
de originali peccato non habent unde
eis uindicta tribuatur

Expanded text:
invadendi, nocendi autem invadendi, nocendi autem potestatem. Similiter de bestiis, quando Daniel missus fuit in lacum leonum, tunc leones ilterea ista animalia venenosa creata fuerunt ad terrendum hominem, quia Deus praevidebat eum peccantem, ut intelligeret poenas infernales, quia alibi dicit: Vermes eorum non moriuntur, et ignis eorum non exstinguitur . Quamobrem bestiae inter semetipsos nocent, dum de originali peccato non habent unde eis vindicta tribuatur
Abbreviated transcription (Latin):
quia simplices in ecclesia suꝑ prudentes
fundatisunt. & lta aq uiue dicuntur
quia sustentant eos. quos inferiores uł in¬
firmiores uidere conspiciunt. quia quan¬
tum est int̃ lunã & sidera caeli. tantum est
inter scãm rusticitatẽ. & scãm simplicitatẽ
IN Benedixitq eis dicens. crescite &
multiplicamini. quare ista animalia
benedictionem accipere meruerunt. sicut¬
& homo. R. Idest ut intellegamus istã
benedictionem in ceteris animalibus per
igitur die quinta facta sunt in aquis
reptilia animarum uiuarum. homines
scilic& renouati inuitam ꝑbaptismi
sacramentum. facta sunt & uolatilia
id est scãe animae ad superna uolantes
DE DIE SEXTA
Quaerenda est enim ratio si ista animalia
uenenosa in principio quando creata
R. Intellegendum est quod sicut tunc
creata fuerunt. Ita permanent. sed tam̃
sicut probari possimus de serpentibus quaon¬
do uipera inuasit manu pauli. & nihil
ei nocebit quia potestatem habuit

Expanded text:
quia simplices in Ecclesia super prudentes quia simplices in Ecclesia super prudentes fundati sunt: vivae itaque aquae dicuntur illi, quia sustentant eos quos inferiores vel infirmiores se esse conspiciunt, quia quantum est inter lunam et sidera coeli, tantum est inter sanctam rusticitatem et sanctam simplicitatem. Sequitur: Benedixit eis dicens: Crescite et multiplicctionem accipere meruerunt sicut homo? Id ut intelligamus, istam benedictionem in caeteris animalibus permm inter haec die quinta facta sunt in aquis reptilia animarum vivarum, homines scilicet renovati in vitam per baptismi sacramentum; facta sunt et volatilia, id est, sanctae animae ad superna volantes. DE DIE SEXTAQuaerenda est enim ratio, si ista animalia venenosa in principio, quando creata . Intelligendum est quod sicut tunc creata fuerunt, ita permanent. Sed tamen  sicut probare possumus de serpentibus, quando vipera invasit manum Pauli, et nihil ei nocuit, quia potestatem habuit
Abbreviated transcription (Latin):
tium. IN. Inquirendum est aũt quando
minimipisces uł animalia siue uermiculi
qđ scriptura non meminit. creati fuissent¬
& dum ratio in quirenda est. ab elefanto
maximo. usq aduermiculũ minimum
hic nihil indicauit. R hutellegendũ est
enim quia quando dĩ separauit aquas
ab aquis tamminima animalia quide aqus
efficunt in ipsis aquis natura illa rũcsistebat
& illiuermes qui in corporibus mortuorũ st̃¬
habent eorum uigorem nascendi. & pisces
de aquis procreant dum dicit. Producant
aque reptile animȩ uiuentis. IT.
Si aqua tegebat terra Canterra
anterra
quasi aliqua pars terrae elapsa fuerit
superaquam statim erupta est aqua &¬
in locũ suũ terra reuertitur. IN. quomodo
autem dicit in alio loco. quia ipse super
maria fundauit eam & suꝑ flumina prȩ¬
parauit illam siaquã tegebat terra.
R. De alciore terra hoc dicit ubimontes
ẽẽ uidentur. aut de insulis illud dictũ ẽ
ubi terra altior est quam aqua. sed magis
hoc secundum sensum intellegendum est

Expanded text:
um agit. Inquirendum est autem quando minimi pisces, vel animalia, sive vermiculi, quod Scriptura non meminit, creati fuissent, dum ratio inquirenda est, ab elephanto maximo usque ad vermiculum minimumhic nihil indicavit? Intelligendum enim est quod quando Deus separavit aquas ab aquis, tunc minima animalia quae de aquis efficiuntur in ipsis aquis natura illorum consistebat, et illi vermes qui in corporibus mortuorum seorum habent vigorem nascendi; et pisces de aquis procreantur, dum dicit: Producant aquae reptile animae viventis . Si aqua tegebat terram, an terra quasi aliqua pars terrae elapsa fuerit super aquam, statim erupta est aqua in locum suum terra revertitur. Quomodo autem dicit in alio loco: quia ipse super maria fundavit eam, et super flumina praeparavit illt? De altiori terra hoc dicit, ubi montes esse videntur, aut de insulis illud dictum est, ubi terra altior est quam aqua; sed magis hoc secundum sensum intelligendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
docionposuit. Ait enim. Et in flammauit
ds̃ superabel & supersa crificia eius Suꝑ
cainuero & supersacrificia eius non inflam
mauit Ignemuero ad sacrificium deuoran¬
dum solitum uenire decaelo & indedicati¬
one templi subsalomone legimus. & quan¬
do helias inmonte carmelo construx̃ altare
Curcain ex terrae fructib: munera repro¬
bantur & abeldea dipib gregis suae mu¬
nera suscipiuntur R Caintipum ge¬
rebat iudaeorum quia illi corporalia sacra¬
menta secundum u&us testamentũ exerce¬
bant horumenim sacrificia superueni¬
entitestamenti noui fide ex innocentia
noluisti. INT HTER

Expanded text:
dotion posuit, Et inflammavit dotion posuit, Et inflammavit Dominus super Abel, et super sacrificium ejus: super Cain vero et super sacmavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare. Augustinus. - Cur Cain ex terrae fructibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente testamenti novi fide, ex innocentia noluisti . Hier
Abbreviated transcription (Latin):
& illududerent quod nullam creaturam
perindigentiam sed solabonitate feciss&
Hocenim arbitror posse intellegere requiẽ
dĩ Intellegitur & aliterrequiesdĩ id est
cum nos post bona opera requies cerefacit
scđm illion modum quem dixit ds̃ ad abrahã
iunc cognoui quod timeasdm̃ Intellegit᷑
& aliter. cognoscerete feci. ita & hicintel¬
legitur requies cere ds̃ cum scĩs suis requiem
prestat Itemaliter requiescere dĩ dicit᷑
a condendis nobis creaturis quia postediti¬
onem s ex dierum operum nullam de inceps
condiditcreaturam Nam quod ait
paterm̃s usq modo operatur &ego operor
uon nouam condens creaturam intellegt᷑
sed quam condidit adminis trandam¬
Etrespexit dñs super abel & suꝑmunera
eius Superca in uero & supersacrificia eius
non respexit & con tristatus est cainualde
Vndescire potuit cainquod fratrissuimune¬
ra suscepiss& ds̃ & suarepudias s&
& Illaigitur interpreatio uera est quamtheo¬

Expanded text:
t illum viderent quod nullam creaturam t illum viderent quod nullam creaturam per indigentiam, sHoc enim arbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter. Requiescere dicitur Deus a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo operatur et ego operor, non novam condens creaturam intelligitur, sed quam condidit administrandet respexit deus super Abel et super munera eius, super Cain uero et super sacrificia eius non respexit. et contristatus est Cain ualdeUnde scire poterat Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, nisi quod illa interpretatio vera est, quam Theo
Abbreviated transcription (Latin):
facta non ad augendum hominis poenã ꝓducta
Cum requies non sit nisi post laborem cur
ds roquies ceredicitur. an&ipse operefa¬
tigatus est ut requiescere dicer&ur
ENNom in aliquam creaturam tamquameiꝰ
bona indigens requieuit dẽ sed in seipso
Deniq non in aliquo dierum sed post sexti
diei opera requies cerelegitur. Vndeliq¬
do appar& nullamcreaturam ds̃ perin¬
digentiam sed bona uoluntate fecisse quod
si in aliqua creatura requiescer& aliquã
creaturam indigens feciss&. Ergo quia
nullam creaturam indigens fecit prom¬
dequia innulla creatura requieuit Nã
quod dicit scriptura requieuis sedm̃ indie
septima ab omnib: operibussuis quasse¬
cit hoc intellegi posse arbitror quod non
in ipsadie tamquameius bona indigens
quod ũbeatior requieuerit sed ipsumdiem
septimum id est angelicam naturam adduxis¬
se ad requiem suam ut uderent scilice a dõ
sicut omnem formandam creaturamitaut¬

Expanded text:
facta, non ad augendam hominis poenam productafacta, non ad augendam hominis poenam productaCum requies non sit nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? An et ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam ejus bono indigens requievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam per indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi posse arbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit beatior, requieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita e
Abbreviated transcription (Latin):
atus pertempus mori potest non plocum
Sp̃s uero creatur sine tempr & loco. corpus
autem& loco & temp̃r. INT¬
umds̃ dixerit germin& terra herbamui¬
rentem & ad ferentem semen & ligna fruc¬
tifera. ligna infructuosa uel spinas &
tribulos quando fecit &
Simulomĩa ds̃ fecit dicente scriptura
Quiuiuit ina &ernum creauit omia si mul
nulla tenus igitur dicenda sunt infructuosa
ligna quae alico modo hominib ad feran¬
tur adiumenta. quia & reuera si non in¬
uenimus in ea aliquid adedendum inue¬
nimus aliquid scilic& ad medicamentũ
inuenimus ad adiutorium Namquan¬
tas utilitates inueniantur inea ipse nosti
sunt & ab omni ligno possumus habere
adiutorium iurenullum lignumdicim
infructuosum Spinas uero & tribulos
quãuis post peccatum hominis nascant᷑
ad laborem dicente scriptura Spinas
& tribulos pari&tibi. Tamen non est dicendũ
tunc ea aborire exterra quia iamerant
utiq ad pastus pecorum acuolatilium

Expanded text:
atus per tempus moveri potest, non per locum: Spiritus creator, sine tempore et loco: corpus autem, et loco et tempore. us dixerit, Germinet terra herbam virentem, et afferentem semen et ligna fructifera ; ligna infructuosa, vel spinas vel tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia et revera, si non invenimus in eis aliquid ad edendum invenimus certe ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse r fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente Scriptura, Terra spinas t tribulos pariet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oriri ex terra; quia jam erant utique ad pastus pecorum vel volatilium
Abbreviated transcription (Latin):
gura caeli breuit̃ tibi dicendum est
hoc tamen scisse auctores nr̃os quod
ueritas hab&. sed spmdĩ qui super eos
loquebatur noluisse ostendere. Nullo
iuidimus quid prohibeat pellẽ extensa
inmodum cameri curuari uł quasi spera
in rotundum sinum extendi. IN. Doce
die disposuit ds̃ firmamentũ. Idest soli¬
damentũ scarũ scripturarũ. firmam̃tũ
enim in eccłae scripturȩ diuinȩ intelle¬
guntur. quia caelum plicabitur sicut
liber. Discreuitq: super hoc firmamento
oquas. ldest caelestis populus angelorũ.
qui non opus habent hoc suscipere firma¬
mentum ut legentes audiant uerbũdĩ
Vident enim sempereum &diligunt.
sed super posuit ipsud firmamentum
legis suae super infirmitate inferiorũ
populorum. ut ibi suspicientes cognos¬
cant. qualiter cognoscant. qualiter
discernant inter carnalia & spiritalia
quisi hiteraquas superiores & inferiores
DE DIETERTIO

Expanded text:
gura autem coeli breviter dicendum est, hoc scisse auctores nostros, quod veritas habet; sed Spiritum Dei qui super eos loquebatur noluisse ostendere nullo videmus quod prohibeat pellem extensam in modum camerae curvari, vel quasi sphaerae in rotundum sinum extendi. Item die disposuit Deus firmamentum, id est, solidamentum sanctarum Scripturarum; firmamentum enim in Ecclesia Scripturae divinae intelliguntur, quia coelum plicabitur sicut liber. Discrevitque super hoc firmamentum aquas. Id est, coelestes populos angelorum, qui non opus habent hoc suscipere firmamentum, ut legentes audiant verbum Dei . Vident enim semper eum, et diligunt. Sed superposuit ipsum firmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut ibi spiritales suscipientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritalia, quasi inter aquas superiores et inferiores. DE DIE TERTI
Abbreviated transcription (Latin):
liat firmamentum in medio aquarũ.
& diuidat aquas ab aquis . R. Sp̃s
ergo dĩ scribenti aderit quas siquis
ab eo requirer& quomodo factum sit
suid iresponder&. dixit ds fiat idest
quod in uerbo dĩ coa&erno estut fier&
debide incipit narrare unum qua dque
faccum. Cum uero audiuimus & sice
factum. intellegimus factamcreatũ¬
ram non excellisse perscriptus in uerbo
dĩ terminum generis sui. Cum uero
audiuimus Vidit ds̃ qua bonum est
intellegimus in benignitate sp̃seĩ non
quas i in cognitum post factũ placiuss&
sed potius in ea bonitate placuisse ut
maner& factum ubi placebat ut fier&¬

Expanded text:
at firmamentum inter medium aquarum, et dividat aquas ab aquis. Spiritus ergo Dei scribendus aderat, quasi quis ab eo requireret, quomodo factum sit recte responderit. Dixit Deus: Fiat, id est, quod in Verbo Dei aeterno erat ut fieret. Deinde incipit narrare unumquodque factum. Cum audivimus, Et sic factum est, intelligimus factam creaturam non excelluisse perscriptum in Verbo Dei terminos generis sui; cum vero audivimus: Vidit Deus quia bonum est, intelligimus in benigno Spiritu ejus, non quasi incognitum post factum placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret factum, ubi placebat ut fier
Abbreviated transcription (Latin):
nubila globentur. & maria subter¬
fusa uolunt in tellegere caelum esse
malibus plenus discus ille ad p&rum
inextasin mentis descendit: Tertium
uero caelum quomente cognoscimus
lta secr&um atq remotum uel
omnino mundatum uel a carnis sen¬
sibus abreptum. Vt ea quaelillo
caelosunt. ipsam dĩ substantiam
uerbum perquem facta sunt omnia
in caritate sp̃sscĩ in effabiliter uidere¬

Expanded text:
nubila globantur, et maria subternubila globantur, et maria subterfusa, volunt intelligere coelum esse malibus plenus discus ille ad Petrum missus in extasi mentis descendit. Tertium vero coelum quod mente cognoscimus, ita secretum atque remotum, vel omnino mundatum, vel carnis sensibus abreptum, ut ea quae in illo coelo sunt, ipsam Dei substantiam Verbum, per quod facta sunt omnia, in charitate Sp