comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. prohibetur ab gorgobia patruo suo. reliquisq prĩ¬
cipibus. qui hanc cuendam fortunã non existimabat
Expellitur ex oppido uercingentorix: nõ destitie tñ aiq
inagris ht̃ delectũ egentiũ ac perditoꝵ. hac coactama¬
nu quoscunq adit ex ciuitatẽ ad suã snĩam perducit.
hortatur ut cois libertatis causa arma capiãt:. inaignisq
coactis copiss aduersarios suos a quibus paulo añ erat e¬
iectus expellit ex ciuitate. rex ab sus appellatur. dnut¬
tit quoq uersus legatiões. optestatur ut in fide maneat
Celeriter sibi se nones parisios. pictones. cadurcos. turlo¬
nes. Aulercos lemonoes andos. reliquosq om̃s ꝗ oceanum
attingũt adiungit. omniũ consensu ad eũ defertur im¬
perium. qua oblata potestate omnibus his ciuitatibus
obsides imperat. certũ num militũ ad se celeriter ad¬
duci iussit. armor quantũ quaeq ciuitas domi: qđq

Expanded text:
ritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque prinritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque
Abbreviated transcription (Latin):
ab reliquis deserantur. Tunc collaudatis carnucibus da¬
to iureiurando ab omnibus qui aderãt tp̃re eius rei cõsti¬
tuto ab concilio disceditur. Ubi ea dies uenit: carnutes
romanũ. qui rei frumentaĩȩ iussu caesaris pracerat: in¬
terficiũt. bonaq. eoꝵ diripiũt. celeriterad om̃s cuita¬
tes galliae fama perfertur. Nam ubi maior acq illust¬
or incidit res. clamor̃q peragros regionesq significãt.
hanc alii deinceps excipiũt. & proximis tradunt ut
tum accidit. Nam quae genabi oriẽte sole gesta essent
añ primã confectam uigiliã infimbus aruenoꝵ audi¬
ta sunt. quod sfaciũ est miliũ passuũ circiter el x.
Simili roẽ ibi uercigentorix celtili filius aruernis sum¬
mac potentia adulescens cuius pr̃ principatum gallus
totius optinuerat: & ob eam cãm qr regnũ appecebrit ab
ciuitate erat interfectus. conuotatis sius clientib faq¬
le eos incendit. cognito eius consilio ad arma concur¬

Expanded text:
ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, daab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes stum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concur
Abbreviated transcription (Latin):
liae consiliis siluestribus atq remotis locis que rumtir
de aconis morte. poese hũc casum recidere ad ipsos
demonstrant miserantur coem galliaie fortimã õĩb
pollicitationibus ac premiis deposcũt quibelli initia faci¬
ant & sui capitis periculo galliam in libertatẽ uendicte
in primis roem cose hẽndam dicũt priusq̃ eoꝵ clades¬
tina consilia efferantur: ut caesar ab exercitu inter¬
re ab hibernis egredi audeãt: neq imperator sine p̃si¬
dio ad legiones peruenire poss&. postremo in acie prȩs¬
tare interfici q̃ non ueterem gloriã belli libertatemque
quã & maioribus acceperãt recuperare. his rebus agita¬
tis profitentur carnutesse nullum ꝑiculũ cõis salutis
causa recusare principesq se ex omnibus bellũ factu
se non possent ne res efferatur ut iure iurãdo ac fide
sonciatur petunt: collatis militaribus signis ꝙ more eoꝵ
grauissima cerimonia continetur ne facto mitio belli

Expanded text:
liae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur liae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu interente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturse non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli
Abbreviated transcription (Latin):
Senonũ & carmitũ quȩstionẽ hr̃e insticuit : &de Aco¬
ne qui princeps eius consilii fuerat grauiore sentẽtia
pronuntiat. & more maioꝵ suppliciũ sumpsit. Non
nulli iudiciũ ueriti profugerũt: quibus cũ aqua Rigni
interdirisset: duas legiones adtreueroꝵ fines duas
in lingonibus. & reliquas in senonũ finibus addixit¬
& inhnbernis collocauit frumentoq exercitui proui¬
clodii caede: Senatusq consulto certior facd
ut om̃s iuniores italiae conuirarent delectũ tota pro¬
uincia hr̃e instituit. hȩ resingalliã transalpinã cele¬
riter perferuntur. addune ip̃i & affingũe rumoribus
galli qđ resposcere uidebatur retineri urbano moti
caesarem neq miantis discenssionib ad exercitũ ue¬
niri posse. hac impulsi occasione: ꝗiam añ se .p.r. im
perio subiectos doluerũt. liberuu atq audacius de be¬
lo cõsilia inire incipiũt: Indictis interse principes gal¬

Expanded text:
Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de AccoSenonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviClodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Gal
Abbreviated transcription (Latin):
puerãt: ut si qui & in pnt̃ia se occultassent eñ his de¬
ducto excitu reꝵ omniũ mopia pereundũ uideretur
ac saepe in eũ locũ uentũ est: tanto in om̃s partes diui¬
so equitatu. ut non modo iusum ab se ambiorigẽ in fu¬
ga circũs puerẽt captiui . sed nec & plome abisse ex cõs¬
pectu contenderent: ut spe conseqndi illata atq insi¬
nito labore suscepto qui se simmã a caesare micuros
grãm putarent: pene nacuram studio umcerẽt. seq
ꝑpaulum ad summã felicitatẽ defusse uiderctur ata
ille latebris aut saltibus se eriperet. ee noctu occulta¬
re. alias regiones partesq. petere non maiore eqtũ
praesidio q̃ quatuor: quibus solis uittĩ suã cõmutẽre au¬
debat. Tali mõ uastatis regionibus exercitũ caesar
ducuꝵ cohortiũ damno duro cortoꝵ remoꝵ reducit.
concilioq i eũ locũ galliae indicto de coniuratiõe

Expanded text:
buerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his debuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione
Abbreviated transcription (Latin):
caesaris aduentus sustulit. Reuersus ile euentus bel¬
li non ignarus. unũ ꝙ cohortes ex statione et praesidio
essent emissae questus ne minimo quiđ casu locum
relinqui debiusse: multũ fortuna in repentino hostiũ
aduentu potuisse iudicabat. Multo & amplius ꝙ pene
ab ipso uallo portisq castroꝵ barbaros auertissent. qua¬
r omniũ reꝵ maxime aduertendũ uidebatur: ꝙ ger¬
mani qui eo consilio rhenũ transierãt. ut ambiorigi fi¬
nes depopularentur. ad castra romanoꝵ delati õpta¬
tissimũ ambiorigi beneficiũ optulerũt. Caesarnir¬
sus ad uexandos hostes profectus magno coacto nũo
ex finitimis ciuitatibus in omnes partes dimutit uẽs
uici atq omnia aedificia quae quisq conspexerat in¬
cendebatur. praeda ex omnibus locis agebacur. frum̃¬
ta non solum tanta multitudine iumetor dtq hõium
consumebantur: Sed &i anni cpr̃e atq ibribus procu¬

Expanded text:
Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belCaesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procu
Abbreviated transcription (Latin):
recipere conati iniquũ in locũ dimiserũt. centuriones
quoꝵ non nulli ex inferioribus ordinibus reliquaꝵ legio¬
nũ uirtutis causa in superiores erãt ordines huius Leg¬
onis traducti. ne añ partã rei militaris laudem amitte¬
rent fortissime pugnãtes conciderũt. militũ pars hoꝵ
uirtute summotis hostibus praeter spem in columis in
castra peruenit. parsa barbaris circũuenta periit. Ger¬
inmunitionibus iam uidebant: cum ea praeda quã
in siluis deposuerat̃ trans rhenũ sese receperũt. At tã¬
tus fuit & post discessum hostiũ terror: ut ea nocte cum
. uolusenus cum equitatu missus ad castra uenisset : fi¬
dem non faceret adesse cũ incolumi cacsarẽ exercitu.
Sic omnino diõs timor praeoccupauerat: ut pene alĩe¬
natamente deletis omnibus copiis equitatũ se ex fuga
recepesse dicerent. Neq incolumi exercitu germanoe
castra fuisse oppugnaturos contenderẽt. quẽ timorẽ

Expanded text:
recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Gerin munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem
Abbreviated transcription (Latin):
hinc celeriter deiecti in signa manipulosq se coniicuĩt.
eo magis timidos perterrẽt milites. Alii cuneo facto ut
celeriter prorumpãt censent: qm tam propinqua sunt
castra. et si parsaliqua circũuenta ceciderit: at reliqͦs
seruari posse confidunt. Alii ut in iugo consistãt: atq.
eũdem om̃s ferãt casum. hoc uõ ueteres non probãt mi¬
lites: quos sub uexillo una profectos docuimus. Itaq inter
secohortati duce .c. Trebonio eꝗte romano: ꝗ ciserat
praepositus per medios hostes perrumpũt: in columesq
omnes adunũ in castra perueniũt. hos subsequicti calo¬
nes equitesq eodem impetu militũ uirtute seruantur.
At hi qui in iugo constiterãt: nullo &i nũc usu rei militans
praecepto : neq in eo quod añ probauerãt consilio ꝑmanẽ
ut se superiore loco defenderẽt neq eã quã prodeese alis
iu celeritatẽq uiderãt. imitari poterãt: sed se in castꝰ

Expanded text:
Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, utvim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra
Abbreviated transcription (Latin):
erat. paulisperun& proeliuu sustinẽt. Relinquit aũis
Sextiũ grauibus acceptis uul neribus aegre ꝑ manus
tractus seruatur. hoc spacio interposito reliqui se se cõ¬
firmãt tm̃. ut in munitiõibus consistere audeãt sp̃emq
defensoꝵ prȩbeat. Interim confecta frumentatiõe miliꝰ¬
tes nrĩ elamorem exauduĩt. praecurrũt equites quãto
res sit in periculo cognoscũt. hic uõ nulla munitio est: que
perterricos recipiat: modo conscripti aeq. usus militaris
imperiti ad Tribunũ militũ centurionesq. ora conuer¬
tunt. quid ab his praecipiatur expectant. Nemo .N. for
tis est qui rei nouitate pertubetur. Barbari procul si¬
gna conspicati oppugnatiõe desistũt. redisse primo le¬
giones credunt : quãs longius discessisse ex captiuis co¬
gnouerãt. postea despecta paucitate ex omnibus ptibus
impetũ faciũt. calones in proximũ tumulũ procurnũt

Expanded text:
erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑtẽ quisq conueniat prouident. alius iam castra ca¬
pta pronunciat. alius deleco exercitu atq imperatore
iuctores barbaros uenisse contendit. pleriq nouas si¬
hi ex loco religiones fingũt: cottae & siturii calami¬
tatẽ qui in eodem occiderũt castello ante oculos ponũt.
Tali timore omnibus perterritis confirmatur opiniobar¬
baris ut ex captiuo audierãt nullum intus esse prȩ¬
sidiũ irrumpere nituntur: seq ip̃i adhortantur ne ta¬
tam fortunã ex mamibus dimittãt. Erat aegercum
praesidio relictus .p. sextius bibaculus ꝗ primũpilũ ad
caesarem duxerat: cuius mentionẽ superioribus proe¬
liss fecimus: ac iam diem quintũ cibo caruerat. hc dif¬
fisus suae ac omniũ saluti mermis ex tabernaculo prodit
uidet imminere hostes. atq in summo ease rẽ discrimi¬
ne. capit arma a proximis atq in porta consistit: com¬
sequunturq centuriones eius cohortis quae in statione

Expanded text:
in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra cain partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione
Abbreviated transcription (Latin):
erant ex legionibus aegri relicti: ex quibus qui hoc spac¬
o dier conualuerant circiter .ccc. sub uexillo uno mit¬
tuntur. Magna praeterea multitudo calonũ. magna
uis iumentoꝵ quae in castris subsederãt facta potestate
subsequitur. hoc ip̃o tempore & casu germani equites in¬
terueniũt. protinuse eodem illo quo uenerãt cursu ab
de cumana porta in castra irrumpere conantur. Nec
prius sunt uisi obiectis ab ea parte silus ꝗ̃ castris appro¬
pinquarẽt usq eo ut qui sub ualle tenderẽt mercatores
recipiendi sui falcutatẽ non hr̃ent. mopiãtes nñi reno¬
ua perturbantur: ac uix primũ impetũ cohors in statio¬
ne substinet. circũfunduntur ex reliquis parcibus hos¬
tes siquẽ aditũ reperne possent. aegre nr̃i portas tu¬
entur. Reliquos aditus locus ipse per se munitioq defen¬
dit. totis trepidatur castris: atq. alius ex alio cãm tu-¬
multus quaerit: neq. quo signa ferantur: neq quam

Expanded text:
erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spaterant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam
Abbreviated transcription (Latin):
cã uenire potestis. huc om̃s suas fortuas exercitus ro¬
manoꝵ contulit. praesidii tantũ est ut nũs quidem
obiecta spe germani quã nacti erant praedã in occul¬
to relinquũt. ipsi aduatutã contendunt. usi eodem du¬
ce cuius haec inditio cognouerat. Cicero ꝗ per om̃s supio¬
res dies praeceptis caesaris cum suma diligentia milites
tiones egredi passus esset. Septimo die diffidens de nũo
dier caesarem fidem seruaturꝵ ꝙ longius progressum
audiebat: neq ulla de reditu eius fama afferebatur si¬
mul eoꝵ permotus uocibus ꝗ illius patientiã pene obses¬
sionẽ appellabant si qđ ex cãstris egredi non licer&: nul¬
lum eiusmodi casum expectans quo nouẽ appositis le¬
gionibus maximoq equitatu dispersis ac pene deletis
hostibus in milibus passuũ tribus offendi poss& : quinq
cohortes frumentatũ in proximas segetes miitit. quas in¬
ter& castra unus ommnino collis intererat. Complures

Expanded text:
cam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Rocam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem deat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites  munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures
Abbreviated transcription (Latin):
Transrhenũ ad germanos peruenit fama diripi ehuronee:
atq ultro omnes ad praedam euocari. cogunt equitũ duo
milia sicambri qui sunt proximi rheno. & quibus receptos
ex fuga tencheros atq usipetes supra dociuimus transcũtes
rhenũ nauibus ratibusq triginto inilibus passuũ infra cũ
locũ ubi ponserat imperfectus praesidiuĩq & caesare relie¬
tum. primos eburonũ fines adeunt: multosq ex fuga dis¬
persos excipiunt. magno pecoris nuo cuius sunt cupidissi¬
mi barbari potiuntur. iniutati praeda longius procedut
non hos palus in bello latrocinissq natos non siluae mo¬
rantur. quibus in locis sit caesar ex captiuis quaerũt
profectum longius reperiũt: omnẽq exercitũ discessis¬
se cagnoscunt. Atq. unus ex captiuis quid uos inꝗt hãc
miseram uitã ac tenuẽ sectamini praedam: quibus
iam licet esse fortiatissimos: tribus horis aduatu¬

Expanded text:
Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatu
Abbreviated transcription (Latin):
gulis deerat cudacia. et in eiusmõi difficultatibus quãtũ
diligentia prouideri poterat prouidebatur: Ut potius in no¬
cendo aliquid praetermitteretur: & si ommniũ animi adul¬
ciscendum ardebant. ꝗ̃ cum aliquo militũ detrimẽto noce¬
retur. dimittit adfinitimas ciuitates nuncios caesar. ad¬
se omnesuocat. spe praedae ad diripiendos eburones. ut po¬
tius in siluis galloꝵ uita: ꝗ̃ legionarius miles pericdicecur.
simul ut magna multitudine circũfusa pro tali facinore
stirps ac nomen ciuitatis tollatur. Magnus undiq nume¬
rus celeriter conuenit. haec in omnibus eburonũptibus
gerebantur. diesq appetebut septimus quẽ ad diẽ caesar
& impedimẽta legionẽq reuerti constituerat. hc quãtũ
in bello fortima possit. et quãtos afferat casus cognosci po¬
tuit. discipatis ac ꝑterritis hostibus ut de mostrauĩmus ma¬
nus erat nulla. quae parua modo cãm timoris afferret.

Expanded text:
gulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum gulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret.
Abbreviated transcription (Latin):
titudo ubicunq aut uallis abdita: aue locus siluestris. aut
palus impedita spem praesidiĩ aut salutis aliquã offerebat
consederat. haec loca ui ciuitatibus erãt nota: magnãq
res diligentiã requirebat: non in sũma exercitus tuẽda
Nullum N poterat uniuersis perterritis ac dispersis piculum
accidere sed in singulis militibus conseruãdis. quae tñ ex ꝑte
res ad saluem exercitus pertmebat. Nam & praedae cupi-¬
ditas multos longius euocabat: et siluae incertis occultisq
it in cribus confertos adie prohibebant. Si negotiũ confici
stirpemq. hominũ sceleratoꝵ interfici uellent: dimiitendȩ
plures manus essent: deducendiq erãt milites. si continere
ad signa manipulos uellent. ut instituta rõ & consuetudo ex¬
ercitus romani postulabant. locus ille erat praesidio barba¬
ris: neq ex occulto insidiandi et dispersos circũueniendi sin¬

Expanded text:
titudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut titudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi sin
Abbreviated transcription (Latin):
ercitu .T. labienũ cum tribus legionibus ad oceanũ uersus in
eas partes quae menapios attingũt proficisci iubet. Che
boniũ cum pari legionũ nũo ad eam regionẽ quae aduatucos
adiacet depopulandam mutit. Ipse cum reliquis tribus legions¬
bus ad flumen scaldem: quod influit in mossam extremasq
arduẽnȩ partes ire constituit. quo cũ paucis equicibus pro-¬
fectum ambiorigẽ audiebat. discedens post diem septimũ
se se reuersuꝵ confirmat: quã addiem ei legioni quae in prę¬
sidio relinquebatur deberi frumentũ sciebat. Labienũ Tre¬
bonũq. hortatur si rei .p. cõmodo facere poesint ad eũ diẽ
reuertantur: ut rursus cõmunicato consilio exploratisq
hostiũ rõibus aliud mitiũ belli capere possint. Erat ut sup
demonstrauimus manus certa nulla: non oppidũ non prae¬
sidiũ qđ se armis defender&. sed in om̃s partes dispsa mul¬

Expanded text:
xercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in xercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa mul
Abbreviated transcription (Latin):
treuerosq legatos ad caescirem miserũt oratũ ne se in nũo¬
hostium duceret: neue omniũ germanoꝵ qui essẽt citra rhe¬
num unam esse cãm iudicares. Nihil se de bello cogitauicee
nulla ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re ẽ que¬
tione captiuoꝵ si qui ad eos eburonũ ex fuga conuenissẽt
ad se ut reducerent imꝑauit. Si ita fecissent fines eoꝵ se uiola¬
tur negauit. Tum copiss in trespartes distributis impedimẽta õ¬
um legionũ aduatucã contulit. Id castelli nomen est. hoc fere
est in medis eburonũ fimibus. Ubi Ticurius atq arunculeius
hyemandi causa consederant. hunc cum reliquis rebus locum
probaret. tum ꝙ superioris anni munitiones integre mane¬
bant. ut militum laborem subleuar& praesidio impedimen¬
tis legionẽ quartã decimã reliquit. Unã ex his tribus quas pro¬
xime conscriptas ex Italia traduxerat: ei legioni castrisq. q.

Expanded text:
Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Qui
Abbreviated transcription (Latin):
na ualuit. Ambiorix an copias suas uidicione non condi¬
xerit: ꝙ proelio dimicandum non existimarit: an tp̃re
exclusus & repentino equitũ aduentu prohibitus fuerit : cum
reliquũ exercitũ subsequi creder& dubiũ est. Sed cerie di¬
missis per agros nimciis sibi quẽq consulere iussit. quoꝵ ꝑs
in arduenã siluã: pars in continentes paludes profugit.
qui proximi oceano fuerũt his in silus sese occultauerunt:
quas aestus efficere consuerũt. multi ex finibus egressi se
suaq omnia alienissimis crediderũt. Catauolocus rex di¬
midiae partis eburonũ: qui una cum ambiorige consilium
imierat aetate iam confectus cum laborem belli aut fu¬
gae ferre non poss&: omnibus precibus de testatus ambi¬
ongem qui eius consilii auctor fuiss& Taxo cui magna in
gallia germaniaq copia est. se excinimauit. Segni co¬
drusii ex gente nũoq germanoꝵ ꝗ sunt inter eburones

Expanded text:
na valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones
Abbreviated transcription (Latin):
hendit. eoꝵ inditio ad ip̃m ambiorigem contendit: quo in
loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multũ cũ in oĩb
rebus tum in re militari põt fortuna. Nam sicut magᵒ
actidit casu in ip̃m incautũ atq. e imparatũ incideret.
priusq eius aduentus ab hominibus uideretur: ꝗͣ aut foma
aut nunciis afferretur: sic magnae fuit fortunae om̃i
militari instro q circũ se hẽbat erepto. rhedis equisq̃ com.¬
prehensis ip̃m effugere mortẽ. Sed hoc quoq factũ est ꝙ
aedificio circũdato silua ut sunt fere domicilia gallor
qui uitandi aestus causa plerũq. siluaꝵ atq fluminũ pecũt
propinquitates. comites familiaresq eius angusto in loco pau¬
lisper equitũ nr̃oꝵ ium substinuerũt. hns propugnãtibus il¬
lũ in equũ quidam ex suis intulit: fugientẽ siluae texenĩt
sic & ad subeundum periculũ. & ad uitandum mnultũ fortu¬

Expanded text:
hendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in hendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortu
Abbreviated transcription (Latin):
contingebat in longitudinẽ pedum .cc. rescindit. atq
in extreno ponte turrim tabulatoꝵ quatuor constituit
praesidiũq cohortiũ .xil. pontis tuendi causa ponit : ma¬
gnisq eũ locum munitionibus firmat. Eo loco praesidi¬
oq. .c. ualcatiũ culliũ adulescentẽ praefecit. Ipse cum
maturescere frumẽta inciperẽt ad bellũ ambi origis pro¬
fectus ꝑ arduennam siluã quae est totius galliae maxi¬
ma atq ab rippis rheni fimbus treueroꝵ ad neruios pti¬
net. milibusq amplius quingentis in longitudinẽ patet:
L. Minttiũ basiliũ cum omnĩ equitatu praemiitit. Si ꝗd
celeriate itineris. atq opportimitate epris proficere possit
mon& ut ignes in castris fieri prohbeat: ne qua es aduen¬
tus procil significatio fiat: se se confestim subse qui dicit
Basilius ut imperatũ erat facit celeriter: contraq omniũ
opinionẽ confecto itinere multos inagris iopinãtes de pre¬

Expanded text:
contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes depre
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩ neq ferae quã conspexerũt parcũe hosstudiose foues
captos interficiũt. hoc se labore durãt adulescentes a
hoc gnẽ uenatiõis exercent : & qui plur mosex ins interfio¬
unt relatis in publicũ cornibus quae sint testimonio ma¬
gnã ferũt laudem. sed assuescere ad hoĩes & mansueti¬
fieri ne pariuili quiđ excepti possũt. Amplicudo corniũ
& figura & species multũ boum nr̃oꝵ cornibus differunt
haec studiose conquisita a labris argento circũcludunt
atq in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar
postꝗͣ per ubios exploratores compit sueuos sese in siluas re¬
cepisse: mopiã frumẽti ueritũs. q ue supra demonstraui¬
mus minime om̃s germani agriculturis student: consti¬
tuit non progredi longuis. Sed ne omnino metũ suire¬
ditus barbaris toleret: atq ut eoꝵ duxilia retardaret
reducto exercitu partẽ ultimã pontis quae rippã ubioꝵ

Expanded text:
homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum
Abbreviated transcription (Latin):
cornuũ. Sunt item quae appellantur altes. har est con¬
similis capris figura & uarictas pelliũ sed magnitudine
paulo antetedunt: mutilaeq sunt cornibus. & criirasi ne
nodis articulisq h̃tneq quictis causo procumbunt neq
si quo affluctae casu conciderũt. crigere sese aut subleua¬
re possunt. his sunt arbores pro cubilibus ad eas se appli¬
cant. aeq uto paulũ mõ reclinatae quictẽ capuit . quar
ex uestigiis ut est animaduersum a uenatoribus: quo se
recipere consueuerint: om̃s eoloco aut ab radicibris sub¬
ruũt. aut incidunt arbores tantũ ut siñna species eaꝵ
stantiũ relinquatur. hic cum se consuctudine redina¬
uert infirmas arbores pondere affligũt. atq une ipsac cõ¬
cidunt. Tertiũ gnũs eoꝵ qui uri appellantur hi sunt
magnitudme paulo infra elefantes sfecie & colore et s¬
gura tauri magna uis eoꝵ est : & magna uelocitas ne

Expanded text:
cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est concornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque
Abbreviated transcription (Latin):
patet: neq N. ałr finiri potest: neq mensuras itmeꝵ no¬
uerunt. Oritur ab heluctior & uenetum & thauriacoꝵ
finibus: rectaq. fluminis danubii regione ꝑtinet ad fines
dacoꝵ & auarciũ. hinc se flectit sinistrorsum diuersis a
flumine regionibus. multaꝵq. gentiũ fines ꝑꝑ magnitudi¬
nem attingit. Neq quisq̃ huius germaniae ꝗ se aut audis
se. aut adisse mitiũ eius siluae dicat: cũ dieꝵ iter.Ix. pro¬
cesserit aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaq in ea
gna feraꝵ nasci constat: quac reliquis in locis uisa nõ sunt
ex quibus quae maxime differũt ab caeteris & memoriȩ
prodenda uideantur haec sunt. Est bos cerui figura . cuiꝰ
a media fronte inter aures unũ cornu existit excelsius:
magisq directũ his quae nobis nota sunt comibus. ab eiꝰ
sumo sicut palmae ramiq. late diffunduntur. Eadem se¬
minae marisq est natura. eademq forma magnitudoq̃

Expanded text:
patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum nopatet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaque fluminis Danubi regione pertinet ad fines Dacorum et Anartium; hinc se flectit sinistrorsus diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque
Abbreviated transcription (Latin):
his omniũ domus patẽt. iuctusq. cõmunicãt. ac fuit omn¬
ia inferrent: ꝑꝑ hominũ multitudinẽ agriq. inopiã trans
rhenũ colonim cõmuterent. Itaq ea quae sunt fertilissi¬
ma germaniae loca circũ hircinã siluam. quã erostoteni
teste & quibusdam graecis fama notã esse. uideo: quam
illi orciniam appellant: uulgoq uolgo tecto sages occuparũ
atq ibi consederũt: quae gens adhoc tempus hissedibus
sese continet: sum̃amqͥ. ht̃ iustitiae & bellicae laudis
opinionẽ. Nuncqͥ in eadem mopia. egestate. patientia
qua germani permanẽt: eodem uictu & cultu corporis
utuntur. gallis aũt proumciaꝵ propinquitas & transma¬
rinaꝵ reꝵ notitia multa ad copiam atq. usum largitur.
paulatim assuefacti superari multisq proeliis uicti ne se
quid ip̃i cum illis uirtute compant. huius hirciniae siluae
quae supra demonstrata est. latitudo .Uiiil. dieꝵ iter expedito

Expanded text:
hisque omnium domus patent, victusque cohisque omnium domus patent, victusque cola inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito
Abbreviated transcription (Latin):
cosistere. simul se hoc fore tutiores arbitrantur. repen¬
tinae incursionis timore sublato. cum bellum ciuitas aut
illatũ defendit aut infert. Magrãtus qui eo bello praesit
ut uitae necisq hẽant potestatẽ deliguntur. In pace nul¬
lus est comunis magrãtus. sed principes regionũ atq pagoꝵ
inter suosius dicunt: controuersiasq. minuũt. Latrocinia
nullam hñt infamiã. quae extra fines cuiusq ciuitatis fiũt.
atq ea iuuentutis exercendae ac desidiae minuendae gnã
fieri praedicant. atq. ubi quis ex principibus in consilio se
ducem fore ꝗ sequi ueline proficeantur. consurgunt hi
qui & cãm & hommẽ probunt. suũq. auxiliũ pollicentur. atq¬
a multitudine collaudantur. qia ex his secuti non sunt in
desertoꝵ ac prodieoꝵ nũo dicuntur. omniũq̃. hnsreꝵ postea
fides derogatur. hospitem uiolare fas non putant. qui quaq
de causa ad eos uenerũt ab miuria prohibene. sanctos hñt

Expanded text:
consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repenconsistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos jus dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt; atque ea juventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in consilio dixerit se ducem fore, qui sequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque multitudine collaudantur. Qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant. Qui quaque de causa ad eos venerint ab injuria prohibent, sanctos habent,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ei caseo &carne consistit: Neq quisꝗ agri modũ certũ
auut fines ht̃ proprios: sed magrãtus ac principes in annos
singulos gentibus cognatiõibusq. hõium ꝗ una coierunt
quantũ & quo loco uisum est agri aitribuũt atq anno
post alio transire cogunt. eius rei multas afferũt cau¬
sas. ne assidua consuẽtudine capti studiũ belli gerendi
agricultura cõmutent: ne latos fines parare studeant
potentiore sq humiliores possessionibus expellantur: ne ae¬
curatius ad frigora atq aestus uitandos aedificent: ne qui
oriatur pecuniȩ cupiditas: qua ex refactiones dissensio¬
nesq nascuntur. Ut cum aequitate plebem contineant
cũ suas quisq opes cum potentissimis aequari po&se uideat
ciuitatibus maxima laus est ꝗ̃ latissimis circũ se uastatis
finibus solitudines hr̃e. hoc propriũ uirtutis existimãt ex¬
pulsis agris finitimos cedere: neq prope quenquã audere

Expanded text:
te, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum te, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potenCivitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere