comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de aqua illa qui biberit sitiet it̾m. Oꝑtebat a
ut xpõ credens scło rem̃tiaret. ⁊ relicta ydria
cupiditatem sclareni se reliquisse monstraret.
non solum corde credens ad uisticiam. S etiam
ad salutem ore confessura ⁊ p̾dicatura qd̃ cͤdid̃.

Expanded text:
de aqua illa qui biberit, sitiet iterum. Oportebat autem de aqua illa qui biberit, sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens saeculo renuntiaret, et, relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura quod credidit.
Abbreviated transcription (Latin):
tatum. aũt non deputabatur cum lex cum lex
non eẽt. Et it̾m. Sine lege enĩ pcc̃m mortuũ
est. Egoaũt uiuesam aliqũ sine sege. Qd̃ enĩ
hic dicit mortuũ est. hoc est qd̾ suꝑius dicit ñ
deputabatur .i. satebat. Qd̃ manifestat in con¬
seqũtib ubi dicit. S pcc̃m ut appareat pec̃m
gem. ꝑ legem quia bona est lex. si quis ea
legitime ntatur. Sis ergo st ħic ait ut appa¬
reat potm manifestum ẽ. quia suꝑuis id̾o di¬
cebat. mortuum ⁊ nõ deputari quia nõ appa¬
rebat añqmͣ lege ꝓhibente ostend̾e̾tur. Ad
sdam actionem ista testimonia cõueniunt.
ex aũt subintrauit ut hũndaret delictum.
Accessit aũt ⁊ p̾uaricatio q̃ nõ erat. ⁊ illud qd̾
iam cõmemoratum est. Cum enĩ eẽmus ĩ car¬
ne passiones pcc̃õꝵ que ꝑ legem st̃ oꝑabant᷑
in menbris nr̃is ut frustumi fr̾ent morti. Et̃

Expanded text:
lex non esset . Et iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jam commemoratum est: Cum essemus enim in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum
Abbreviated transcription (Latin):
lo facio bonum. S qd̾ nolo mallum hoc ago. Si
pugnantem legi mentis mee. ⁊ captiuangem
me sub lege pecĩ que est in menbris meis. huc
usq sunt u̾ba hominis sub lege constituti ñ¬
dum sub grã. Qui etiam si nolit pcc̃are uinci¬
tur a pcc̃o. Inualuit enĩ consuetudo carualis ⁊
naturale uinculum mortalitatis. quo de adam
ꝙpagati sumus. Imploret ergo auxilium qui
sic positus est. ⁊ nou̾it suum eẽ quicquid qi aci¬
dit. non suum eẽ qd̾ suigit. Iam eñ lib̾atus ag¬
noscens grãm lib̾atoris sui. miser inquit ego
homo quis me siberabit de corꝑe mortis huius¬
iam u̾bu dici. hominis sub gr̃a constituti mac¬
tione qmͣ t̾ciam demonstimumus. Que hũc
quidem reluctantem mortalitatem carnis s nõ
iuncentem atꝙ captiuantem ad consenfionem
pecandi. Sic enĩ dicit. Igitur ip̃e ego nĩte seruio
Legi dei. carne aũt legi pecĩ. Nulla gͦ condemp¬
uatio est mĩc hiis qui sunt in xp̃o ihũ lib̾auit

Expanded text:
t, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si pugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gratiam Liberatoris sui dicit: Miser ego homo, quis me jam verba dici hominis sub gratia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nulla ergo condemnatio est
Abbreviated transcription (Latin):
te litt̾e̾. Apłs in hac similitudine inqua de
uiro ⁊ muliere loquit᷑. qm̃ mulier tenet᷑ lege
uiri Tria q̃dam consid̾ auda cõmendat. mulie¬
rem iurũ. ⁊ legem. Mulierem scil subiugatã
uiro ꝙ uincutum legis. quo untulo morte niri
lib̾atur. ut cui uult nubat. Sic enĩ dicit. mu¬
lier .n. sub uiro uiuo marito: uincta ẽ legi. Si
aũ mortuus fu̾it uir euis euacuata est alege ui¬
ri. Igitur uinente uiro uocabitur adult̾a si fu̾it
cum uiro alio. Si aũt mortuus fu̾it uir eiꝰ. libe¬
rata est alege ut non sit adult̾a si fiu̾t cũ alio
iuiro. Huc usq similitudo est. Demde incipit
rem loqui cui explanande ac ꝓbande similitu¬
dinem induxit. In qua etiam re tͥa similit̾ at¬
tendenda sinit. homo ꝓcẽm. lex. Tamdui enĩ

Expanded text:
. 1. Apostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim
Abbreviated transcription (Latin):
dr̾ p̃cursorem dñi futurum in spiritu ⁊ uirtu¬
ti helye. Pactis aũ maria cũ ehelẏsabethmẽ¬
sibus trib discedit. Quo num̾o mͥ uidet᷑ sig̾¬
ficari fides tͥnitatis. ⁊ bap̃ma in nomine pa¬
tͥs ⁊ filii ⁊ spiritus scĩ quo ꝑ humilem do¬
mini aduentum gẽnus humanum ĩbuitur
⁊ futuro adiientib claritatis euis excolit

Expanded text:
ursorem Domini futurum esse in spiritu et virtute Eliae. Peractis autem Maria cum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro adventu claritatis ejus extollit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs duas etates infantiam ⁊ puericiam gene¬
ris humani eẽ diximus. Adolescentia uero
⁊ iuuentus ⁊ gͣuitas .i. ab abraham usq ad
dauid ⁊ inde usq ad tͣnsmigrationem ĩ baby¬
lonem. ⁊ inde usq ad aduentum dm̃ quatu¬
or denis gñonib figurantur septimano ge¬
minato ad eamdem rõnem ut̾usq sexus cũ
quinario qi est in sensib corꝑis actio ⁊ cog¬
tenere temꝑis qnͣtum relique etates. Nam
cum a sexagesmio anno senectus dicatur incipe

Expanded text:
s duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cogtenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur inciper
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus fcũs ẽ. de t̾ra t̾renus. ⁊ quia ei a quo fc̾s
ẽ uoluit obtemꝑare in idlapsus est. Uñ fcũs ÷.
axeruit ꝙ post pec̃m audire. Terra es. ⁊ in t̾ram
ibis. Talib ig᷑ hominib dicit apłs. O hõ tu
quis es. qui respondeas d̾o. Nũquid dicit figm̃¬
tum ei qui se fy̾cint. Quare sic me fecisti: ꝙͣ¬
nondumi hausisti plenissimam gr̃am qua no¬
bis data est potestas filios d̾i fĩ quo possis au¬
dire. Iam nõ uos dicam seruos s amicos. Tu
quis es. qui respondeas dõ ⁊ uelis dĩ uosse con¬
silium. Qui si haminis tͥ equalis nosse uolu.¬
isses mnprudent̾ faceres uisi pͥus ĩ amiciciam
recipieris. Sicut ergo ꝑtauimus ymaginẽ
t̾rem. ꝑtemus ⁊ ymaginem celestis. exuentẽ
nos uet̾em hominem ⁊ iduentes nouũ ut nõ
dicatur nobis luteo figm̃to. Nunquid dicit
figm̃tum ei qui se finxit. quare me sic fecisti:

Expanded text:
mus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Qunondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑabolas a domino dictas solet q̃rentes młtũ
excercere ista que de decem uirgnnib posita est.
Et multi quidem hinc multa senserunt. q̃ nõ
sunt p̾ter fidem. S quomͦ ꝑtib eius om̃ib
cõueniat expositio id elaborandum .. L egi
etiam in quadam scriptura ex earum gen̾e q̃¬
a pocrife nominantur qd̃ non sit contra catho¬
licam fidem. S huic loco michi minus congͥ¬
e insum est consid̾anti om̃s huiꝰ smilitudinᷤ
ꝑtes. Ne qua tanĩ expositione tem̾e nichil
audeo uidicare ne forte nou euis conueniencis
michi angustias fec̾it. S mea tarditas in ea
conuementiam non inuenerit. Quid aũt mithi
uidetur non absurde hoc loco accipi qnͣtum poto
secreto a discipulis de consũatione scłi int̾ qu
multa que loqutus est. hec quoq dixit. Tuc̃ simi¬
le estunabitur regnum celorum .x. uirgiibus

Expanded text:
abolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero, secreto a discipulis de consummatione saeculi inter multa, quae locutus est, hoc quoque dixit: tunc simile aestimabitur regnum caelor
Abbreviated transcription (Latin):
lumpniari scͥpturis anti latebram pcc̃oꝵ suoꝵ
querere ceꝑunt ut p̾cepta contempnãt quil
ad uitam bona muitantur respondeamus fi¬
dentissie. O honio tu quis es qui respondeas
d̾o nec gos ren̾itis scm̃ canib demus. aut ꝓpicia¬
mus margaritas nr̃as añ porcos. si tam̃ si iam
ipĩ canes ⁊ porci nõ simius ⁊ dem̾tis animaꝵ
reuelante spũ scõ sbͣlime aliquid ⁊ anulgari s̃¬
iectura remotissimũ uł ex ꝑte atq in enigin¬
te suspicemur. Non enĩ apłs hoc loco scõs ꝓbi¬
buit acq̃rendo. S eos qui nondimi st̃ in cari

Expanded text:
 aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eo
Abbreviated transcription (Latin):
rum qu̾e ioh̃es gestabat ut supͣdem̃ ẽ. Ideo
ex senib ꝑentib nascitur tanqmͣ senescente
scło. ꝓpb̃ia ilia inotesc̾e incipiat ⁊ qͥnq mẽ¬
fib se occultat mat̾ eius sic̾ sc̾ptum ẽ. Occul¬
tͥauit se elizabeth mensib qͥnq. Sexto aũ niẽ¬
se uisitatur a maria matre dnĩ ⁊ exultat in¬
fans mut̾o. tanqmͣ pͥmo aduentu dñi quo
fateasitur qd̾ futurum credimus scdo̾ aduen¬
tu. dnĩ quom claritateuenturus ẽ. Cuiꝰ aduẽ¬
tus. pcur̾sor sꝑatur helyas sic̾ huiꝰ Ioh̃es fuit.
Et id̾oide̾ a dnõ. Helyas iamuenit ⁊ młta ei
eadem un tutetanqmͣ p̾cedentis p̾conis officio
⁊ hic iamuenit ⁊ ille uenturꝰ ÷. pp̃ea ⁊ istum¬

Expanded text:
m Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primo adventu Domini quo fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a Domino: Elias jam venit, et multa ei eadem virtute, tanquam praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est.
Abbreviated transcription (Latin):
bus computetur nic̾tum est. Et hoc utilit̾ deꝰ
m noc̃te ẽẽ futurum. S tam̃ sexta etate ui¬
sitatum eẽ genus humanum humili disĩ ad¬
uentu suꝑus distinctis gn̾onib edocet᷑. or ua
uisitatõne incipit manifestari ꝓpħia que s

Expanded text:
bus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae s
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a pp̃ spm̃ manẽtem in uobis. Nondũ ẽ ho¬
locaustum. Erit aũt cum absorbebitur mors
in uictoriam. cũ ei dicetur. Ubi ẽ mors cõter¬
tio tua. Ubi ẽ mors aculens tuus. Nunc gͦ
inquit uõ solum om̃is c̾atura .i.: cũ corꝑe. ⁊̃

Expanded text:
r Spiritum manentem in vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id
Abbreviated transcription (Latin):
inquit oꝑtet cresc̾e me aũt minui. Ccd̃ ⁊ de
dieb quib nati sunt ⁊ mortib quib passi
sũt figuratum ẽ. Nascitur namq Iohes ex qͦ
dies incipit minui. Nascitur dñs ex quo dies in¬
cipit crescere. Capite ille minuitur dum cctidit᷑.
hic uͦ astollitur cruce. Postqmͣ ergo ꝓphia ipã ĩ
ioħe constituta digito ostendit p̾sentem quẽ uẽ¬
turum ab exordio gen̾is humani cecinerat. In¬
cipit minui. atq inde cresc̾e p̾dicatio regni dei.
Et ideo baptizauit iohes in pm̃tenaa. fiut᷑
enĩ uetus uita usq ad pnĩam. atq inde inti¬
pit noua. Non aũt tm̃ in hiis qui ꝓp̾e ꝓpħe

Expanded text:
t crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille minuitur, dum occiditur: hic vero attollitur in cruce. Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque inde incipit nova. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑtinet ⁊̃ illud in ut̾o scĩficaui te. ⁊ cũ eẽs
in renib patris iuidi te ⁊ iacob dilexi esaua
odio hũi: cum dictum sit añqmͣ nasc̾entur.
Tanta enĩ caritate fundati possunt iam forcis¬
se cum scĩs comp̃hend̾e longitud̾iem latitu¬
dmem altitudinem ⁊ ꝓfundum. Illud tam̃
coistantissima fide retinendũ. n qͥcqmͣ d̾m¬

Expanded text:
tiam illud: In utero sanctificavi te: et cum esses in renibus patris tui, vidi te. Et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, cum dictum sit antequam nasceretur: Tanta enim charitate fundati, possunt jam, si fortasse cum sanctis, comprehendere longitudinem, latitudinem et profundum. Illud tamen constantissima fide retinendum, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ꝓpħia non silere colligitur ab eis qui pie q̃¬
runt. ⁊ ad hec inuestiganda diuinitus adiuuan¬
tur. maxime tam̃ illis euidentiorib rerum
figuris apparet. qd̾ abel uistus a frat ͤ int̾ficit᷑.¬
⁊ doꝰ a uideis. qd̾ archa noe tanqmͣ ni diluiio
scl̃i eccłia gub̃natur. qd̾ ysaat ĩ molandꝰ d̾o duci¬
tur. ⁊ aries ꝓ illo in sentib tanqmͣ cͥcifixus
agnoscitur. qd̾ in duobus abrahe filiis uno
de ancilla. alt̾o de lib̾a duo testam̃ta intelligũ-¬
passus ab alienis honorat᷑. sic̾ dñs iudeis ꝑsex̃¬
tib ap̃ gentes cdarificatus est. Longũ ẽ singła
cõmemorare: cum ita conludat apłs ⁊ dicat. B¬

Expanded text:
tia non silere colligitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficitd arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelligunpassus, ab alienis honoratur ; sicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
de pħone facile respondet᷑. Priorib m̾itis qͥ¬
bus afflixit in regno suo. ꝑeg̾nos dignũ ef¬
fectum cui obduraret᷑ cor. ut nͨ manifeitissi¬
mis signis iubentis d̾i cred̾et. Ex eadẽ gͦ mas¬
uiret cum eũ dep̾carent᷑ filii isrł. ⁊ uasa ire
quoꝵ supplicio illos erudiret .i. phõnem ⁊ ppłm
adunam massam ꝑtin̾ent alit̾ tam̃ tͣctan¬
Ptulit ergo in multa patiã uasa ire. que ꝑfcã
sũt in ꝑditõnem. Et eo ipõ qd̾ ait. In multa
patĩa satis sig̃cauit p̾ora eoꝵ pec̃a in quib
eos ꝑtulit ut oꝑtune tunc subueniend̃ erat

Expanded text:
De Pharaone facile respondetur, prioribus meritis, quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei cederet. Ex eadem enim masniret, cum eum deprecarentur filli Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractanulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret
Abbreviated transcription (Latin):
sam fec̾it nõ tanĩ nulla ẽ int̾ eos diu̾sitas.
Precedit ergo aliquid in pcc̃orib quo qmͣuis ñ¬
dum sint uistificati. digni efficiantur iustifi¬
catione. Et item p̃cedit in aliis pccõrib quo
digni st̃ obtinsione. Habes eundem apłm ali
dedit in reꝓbum sensum hoc est qd̾ indurauit¬
cor phonis. Qd aũ illi non repbau̾nt dm̃ hr̃e
inuoticiam hoc qd̃ ⁊ digni exstiterunt qui¬
darentur in reꝓbum sensum. Tam̃ uerum est
quia non uolentis n currentis s misentis ẽ
di. Quia etiam si leuiorib quisq poc̃is aut c̃¬
to qmͣuis grauiorib ⁊ multis.tam̃ magno
gemitu ⁊ dolore penitendi miscd̾ia d̾i dignuᷤ
fu̾it. non ipũis est. qui si relinq̃retur int̾iret.
S inis̾entis d̾i. qui euis p̾cibus doloribq sub¬
uenit. Parum ẽ enĩ uelle nisi d̾s misereatur̾.
S d̾s non mise̾tur qui ad pacem uocat ñ uolũ¬

Expanded text:
sam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibdedit in recor Pharaoni. Quod autem illi non probaverunt Deum habere in notitiam, hoc est quod digni exstiterunt dari in reprobum sensum: tamen verum est, quia non volentis, neque currentis, sed miserentis est i: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ut tot ⁊ tantis ꝙ tamq manifestis d̾i signis
uõ cred̾e̾t quo posset euis supplicio sine obdu
rationis suie ultime iusibilis subm̾siomis eru¬
onis ⁊ manifeste subm̃sionis m̾itum comꝑa¬

Expanded text:
ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdrationis, sive ultimae visibilis submersionis eruonis, et manifestae submersionis ino
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ãmonitus ⁊ uocatus siue int̾nsecus uͥ nullꝰ
hoñ uidet siue ext̾nsecus ꝑ sermonẽ sonã¬
tem aut aliqua signa iusibilia efficitur. ut
etiam ipm̃ uelle d̾s opetur in nobis. Ad il
nͨ om̃s qͥui uocati sũt uenire uoluerunt. neꝙ a
li qui uenire uenerunt uenire potuissent nisi
uocarentur. Itaq nͨ illi debent sibi tͥbuere qͥ ue¬
uerunt. quia uocati uenerunt: nͨ illi qui uolue¬
ergo añ m̾itum uoluntatem oꝑatur. pp̃ea ⁊ si
quisqmͣ sibi t̾buit. qd̾ uenit uocatus nõ sibi pot̾
tͥbuere qd̾ uocatus est. Qui añ uocatus nõ uemit
sic̃ nou hũit m̾itum p̾mii ut uocaretur. sic in¬
choat m̾itum supplicii cum̃ uocatus uenire negłr¬
cium eoꝵ qui uenire noluerunt. Nũquid gͦ
latebat pħonem qnͣtum boni consequte fu
aũt huic uocationi obtemꝑare noluit ⁊ exc̃¬
cuit crudelitatem. in eis quib humanitas ⁊
mĩa debebatur. Meruit penam ut induraret᷑
illi cor ⁊ tantam cecitatem mentis pat̾etur

Expanded text:
ocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis . Ad ilnec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur . Itaque nec illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui nolueergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit qutribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglecium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuautem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur,
Abbreviated transcription (Latin):
niam. Qnta a transmigratione in babiloni¬
am usq ad aduentum diũ. Sexta ab aduẽ¬
tu dñi usq ad finem scłi. Eꝑanda ẽ qua:
ext̾ior homo tanqmͣ senectute corrumpitur.
Qui etiam uetus dr̃. ⁊ int̾ior renouat᷑: de di¬
e in diem. In de requies sempit̾na est. q̃ sigͥ¬
ficatur sabb̃o. Huic rei congruit qd homo
sexto die factus est ad ymagnem ⁊ similitu¬
dinem dĩ. Nemo aũt ignorat hoĩm uitam.
iam aliuid aidministrantem cognitõne ⁊ ac¬
tione fulciri. Nam ⁊ astio temeraria ẽ sme
cognitione ⁊ sine actione ignana cognitio.
S pͥma uita hominis cui nulla administͣ¬
tio recte creditur. qͥnq sensib corꝑas dedita ÷.
Qui st̃ uisus. auditas. olfcũs. gustus. tactuis.
Et id̾o due pͥme etates gen̾is humani denis
gn̾ationib diffiniuntur tanqmͣ infancia ⁊

Expanded text:
in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et
Abbreviated transcription (Latin):
scłorum tanqmͣ senestus ẽ uef̾is hominis si to¬
tum genus humanũ tanqmͣ unum hoĩem
qua dñs uenit. Sunt eñ etates sex. ⁊̃ ĩ uno
homine. Infantia. pu̾itia. adolescencia. iuuẽ¬
tus gͣuitas. senectus. Pma itaq gn̾is huma¬
ui etas est ab adam usq ad noe. Scd̾a a noe¬
usq ad abraham. Qui articuli euidentissimi
sũt ⁊ notissimi. Tercia ab abraham usq ad
dauid. Sic enĩ math̾s euuigłista ꝑtitur. Qrͣ¬

Expanded text:
senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
cum om̃ib scã latitudmem. longitudinen.
Ioco exequitur. Non ergo ꝓhibuit acq̃rendo
qui dicit. Spĩtalis aũt om̃ia iudicat. Ip̃e aũt
a nemine uidicatur. Et illud p̾cipue. Nos
qui ex dõ est ut sciamus que ad̾o donata sũt.

Expanded text:
udinem, longitudinem, loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa que tm̃ mͦ sut. Cum ipm̃ uiu̾e magis
sit. qmͣ sine ntellectu uiu̾e: Cum gͦ miser hõ
⁊̃ si sunt aliqui ĩam in siu abrahe. ⁊ latro ille
cum dño in ꝑadyso constitutus illa die quacͤᷤ¬
did̾it dolere destit̾it tam̃ usq ad huo om̃is cͤa¬
tura congenuscit. ⁊ dolet. quia in hiis qui ꝑ ip¬
sum nondum lib̾ati sũt om̃is est pp̃ spm̃ ⁊

Expanded text:
magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo cetiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum lib
Abbreviated transcription (Latin):
tes sentiamus qd̾ uerum ẽ indignos ⁊ inf̾moᷤ
eẽ ad intelligenda duima secreta quib ista c¬
clauduntur. Et eis murmiurantib ⁊ indig¬
nantib qd̾ consilia dĩ nõ discunt cũ disce cepe¬
runt. Ergo cuiꝰ uult miseret ᷑ ⁊ qũe uilt obdᷤ¬
at. Quid ad huc cõqueritur. Nam uolũtati¬

Expanded text:
tes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc co
Abbreviated transcription (Latin):
oħes hap̃ta consid̾ata scͥptura que deillo in euͣ¬
uanglio legitur multis ꝓbabilib docum̃tis
uõ absurde creditur ꝓpħie gestare ꝑsonam ⁊
eo maxime qd̾ de illo dñs dicit. Plusꝙͣ ꝓpħa.
Hic si quidem tocus ꝓpħie que ab exordio ge¬
u̾is humani usq ad aduentum dnĩ de dño
fcã ẽ. ymagnem gestat. Est aũt euuͣgłis ꝑͣ.

Expanded text:
nnes Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, et eo maxime quod de illo Dominus dicit, Plus quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gest
Abbreviated transcription (Latin):
mitati uissu diũ nr̃i opitulant᷑ nõ impie pꝰ¬
sit existimari. S sine illa qmͣ executi sumus
siue alia aliqua huiꝰ capituli expositio ꝓfe¬
ratur. id tam̃ cauendum est ne iolet aut
uulu̾et catholicam fidem. Scio enĩ uanos ħe¬
ticos de hoc capitło multa impia ⁊ mepta iac¬

Expanded text:
rmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie pormitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jac
Abbreviated transcription (Latin):
dolore gemitib eẽ añquͣ nos peuitus lib̃e¬
mur: qm̃ dictum est. Omĩs c̾atura conge¬
miscit ⁊ dolet. Qmͣuis em̃ adiuuent nos ꝓ
sua sublimitate dum optemꝑant d̾o q̃ ꝓ
nobis etiam unicum filiũ suũ dignatus ẽ
urufe. tam̃ sine gemitu ⁊ dolorib id facere
credendi st̃. ne miseri existimentur. felicior¬
q sit de uumi̾o nr̃o lazarus ille qui iam ĩ si¬
nu abrahe requiescit. p̃sertim qr dixit eani¬
dem creaturam que congemiscit ⁊ dolet uani¬
tati esse subiectam qd̃ de sũmis ⁊ excelleu¬
tib uirtutum potestatumq creaturis ne¬
phas est credere. Demide lib̾ari eam dixit. a
seruitute int̾itus quo illos cecidisse qui in ce¬
lis agunt uitam heatissimam ut possumꝰ
cred̾e. tamen nichil tem̾e confirmandũ÷.
⁊ pia diligentia etiam atq u̾ba diuina trac¬
tauda sũt. Ne forte congemuscit ⁊ dolet ⁊ ua¬
uitati subiecta est possit alio aliquo mͦ ni
telligi. ut de sũmis angłis qmͣ du nr̃e inf̾¬

Expanded text:
os penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infi
Abbreviated transcription (Latin):
cãtura in hoĩe ẽ quia ⁊ intelligit spũ ⁊ sẽ¬
tit anmia ⁊ lecalit᷑ corꝑe mouet᷑. Om̃is itaꝙ
catura in homine congemiscit ⁊ dolet. Non.
enim totam s oẽm dixit. Tanquͣ siqͥs dicat
Qrã solem om̃s homines uident qui st̾ inco¬
lumes. S nõ toti u̾dent. qui tm̃ crulis rdẽt.¬

Expanded text:
ra in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantu
Abbreviated transcription (Latin):
animalem regit. ⁊ tam̃ bñ regit cum ipã re¬
genda se subicit. Cum aũt transgreditur pre¬
cepta eus laborib ⁊ crumpnis ꝑ eadẽ ip̃a
que regere pot̾at implicat᷑. Qui gͦ muit ex
corꝑe carnalis bomo uł aĩal uocatur. Carna¬
lis quia carnalia sectatur. Animalis aũt quia
ftur dissoluta lascuua anime sue qmͣ nõ regit
spc̃. neq coħ̾cet intra metas naturalis ord̾is.
quia ip̃e se nõ subdit regendum d̾o. Qui aũ
spũ aĩam regit ⁊ ꝑ aĩam corpus qd̃ fac̾e nõ¬

Expanded text:
m ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus , vo
Abbreviated transcription (Latin):
ruit qd̃ erimus. Scimus quia cũ apparuit si¬
nules ei ermuis ꝙm̃ uidebinius eũ sicuti est.
Ipã est reuelatio filioꝵ d̾i quiͣ nc̃ expectat ex¬
pectatio c̾ature. Non qd̃ creatura reuelonem
expectet alt̾us nature que non sit c̾atura u̾
ipã qualis mĩc est. expectat qñ sit. qualis futaͣ
est. tanqmͣ si dic̾etur oꝑante pictore subiectiᷤᷤ
sibi colorib. ⁊ ad opus eius ꝑatis expectatio
colorum mamfestationem ẏmagnus expectat.
Nõ: quia tunc alii ⁊ alii. erunt. aut non co¬
est. Hoc ẽ illud. Uanitas uauitatũ ⁊ onũa
uanitas. que hñdancia homini moĩ labore
suo quẽ ip̃e laborat sub sole. Cui dictum ẽ. In
labore manducabis panem. Uanitati eiũ c̾at᷑a
subiecta ẽ non sponte. bñ additum ẽ ñ spõte
homo quippe sponte peccauit. S nõ sponte
dampnatꝰ est. p̾ccm̃ itaq fuit spontaneum
contra p̾ceptum fac̾e uoł u̾itatis. pecĩ aũt p¬
na subici fallatie. Non gͦ sponte c̾atura ua¬

Expanded text:
d erimus. Scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae; non quod creatura revelationem expectet alterius naturae, quae non sit creatura, sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaginis exspectat: non quia tunc sunt alii, et alii erunt, aut non coest. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura
Abbreviated transcription (Latin):
ta qmͣ h̃ebunt filii d̃i. Scimus quia om̃is
c̾atura congemiscit ⁊ dolet ad huc. Om̃is c̾at᷑a
in homine num̾atur nõ quia in eo st̃ om̃s an¬
glĩ ⁊ suꝑeminentes uirtutes ac potestates
aut celum ⁊ t̾ra ⁊ mare ⁊ om̃ia que in eis st̾.
S quia om̃is c̾atura ꝑtim spĩtalis ẽ ꝑtim¬

Expanded text:
am habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃̾m carnem mortali gñatione formamur:
⁊ om̃s una massa luti fc̃i sumus. qd̾ ẽ massa
petĩ. Cum ergo m̾itum pecando amiserimus
homo de hac massa ut d̾o respondeat ⁊ dicat.
Quare me fecisti: Si uis ista cognosc̾e no
qui dedit potestatem filios di fi̾ credentib
in noĩe euis. Non aut̃ qd̾ tu cupis añ ꝙͣ cre¬
dant diuina nosse cupientib m̾ces es cogni¬
tduis m̾itis redditur. creddendo aũ m̾itũ cõꝑa¬
iu̾tis p̃cedentib data ẽ. Qd̾ est enĩ m̃itũ p̾ca
tuus ẽ. ut ad credendũ ñ m̾ito. s gr̃a uocare¬
mur. Credendo aũt etiam m̃itum collocaremꝰ.
Pcc̃ores igͣ cred̾e uibentur. ⁊ a petĩs credendo
purgantur. nesciunt enĩ quid recte uiuendo
uisuri sũt. Qua pp̃ cum uid̾e nõ possint nisi
recte uiuant. nͨ recte uiuere ualeant nͥ credãt
manifm ẽ a fide incipiendum ut p̃cepta qͥb
credentes a scło hoc adu̾tutur cormũdũ fa¬
ciant ubi. uid̃i ds possit. Beati enĩ mũdi cor

Expanded text:
undum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus,homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, nqui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum compameritis praecedentibus dattuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo cord
Abbreviated transcription (Latin):
ex eadem consꝑsione face aliud quid̃ uas ĩ ho¬
uorem aliud incontumeliam. Expurgate
uetus fm̾entum ut sitis noua consꝑsio. ⁊ in
ea ipã non adhuc ꝑuulus in xp̃o ut lacte po¬
tandus sis. S ꝑuemies ad uiriun ꝑfcm̃ ut

Expanded text:
ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut głificemur q̃d̃ itaq ait. Nam expectatio
creature reuełonem filioꝵ d̾i expectat. Hoc
eũ puto dic̾e̾. Nam ⁊ hoc ipm qd in nobis
dolet cum stã carnis mortificamus .i. cũ esu¬
rimusul sitimusᷤ ꝑ abstnentiam. dũ frera¬
mus delectationem concubitus ꝑ castitatẽ
dum iniuriamur lac̾ationes ⁊ contumeliaꝵ
aculeos ꝑ patĩam sustmnemus. dũ neglectis
atq reiectis uoluptatib nr̃is ꝓfectu matͥs
ecclie laboramus. quicquid in nobis in hac at
eiusmodi dolet actritione c̾atura ẽ. Polet enĩ
corpus ⁊ anima que utiq c̾atura est ⁊ expͤtat

Expanded text:
ificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat
Abbreviated transcription (Latin):
corripuisse curiosos dicendo. O hõ
tu quis es. qui respondeas d̾o. Qde hoc ip̃o illi
qõuem mouent. ⁊ in ea siña nõ desmũt esse
curiosi. qua obuirgata ẽ ipã curlositas. ⁊ ĩpui
h̃etici quia non decipunt nisi cũ scĩam qmͣ
non exhibent pollicentur. ⁊ adu̾santes legi
⁊ ꝓpħis quecumq de illis apłis sermoni sio
nseruit falsa. ⁊ a corruptionib ĩmissa esse
cͥminantur etiam hoc int̾ ip̃a q̃ iit̾ ꝓ lata di¬
cunt inunerare maluerunt ⁊ negare paulũ
dixisse. O homo tu quis es. qui Rudeas deo.
Qm̃ si in ipĩs dicantur ad dectpiendos hõies
calumpniantib ꝓcul duͦ tacebunt is aude¬
bunt ullam de uoluntate d̾i omĩpotentis im
ꝑitis quos deciꝑe cupiunt scĩam polliceri. Qͥ¬
dam aut̃ boni ⁊ ꝑia mente scͥpturas legen¬
tes querunt. quid hic possit uł maledicen¬
respond̾̃i. S ⁊ nos ⁊ auctoritati apłice sa¬

Expanded text:
ndo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicenresponderi. Sed nos et auctoritati ap
Abbreviated transcription (Latin):
expͤtantes redemptionem corꝑis nr̃i. rut ⁊¬
ipm̃ corpus accipiens bñfm̾ adoptionis filioꝵ¬
d̾i qua uocati sumus totos nos lib̾os tͣnsactis
om̃is molestiis ex omĩ ꝑte dĩ filios eẽ manife¬
stet. Spe enĩ salui fcĩ sumus. Spes aũt q nõ
uidetur nõ est spes. Tunt gͦerit res q̃ uũc
spes ẽ. cũ apparu̾it quid ermmus .i. similes ilłi

Expanded text:
exspectantes, redemptionem corporis nostri, m corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi
Abbreviated transcription (Latin):
ampletit᷑ dm natũ nõ ab horret uͥgnis partum. dic̃¬
meã natiuitatẽ. Non sum libidinis ꝯceptꝰ cupi¬
ditate. eͦ matrẽ de q̃ nascerer feci. eͦ mã meo
itineri p̃pani atq mũdaui. hanc ꝙͣ despiscis in¬
anichee mat̾ ẽ mea. sec manu fabricata est¬
io mea. si potui inqͥnari. cũ eã fac̾em: potui in

Expanded text:
m natum, non horret Virginis partum. Dicimea Natiuitate? Non sum libidinis conceptus cupiditate, ego Matrem de qua nascerer, feci: ego viam meo itineri præparaui atque mundaui. Hanc quam despicis Manichæe, mater est mea, sed manu fabricata est mea. Si po
Abbreviated transcription (Latin):
istrut captus necet᷑. Ouidel adhoc fertis ĩ manib
luceruans legis. ut aliis uiam demonstretis ⁊ uo¬
bis tenebras nigeratis. Ecce magi pͥmitie gentiũ
xp̃o offerunt munera nõ solum aurũ thus ⁊ murã
lierũ etiam aiãs suas ⁊ uos repudiatiiquitas
ꝓpra ut illũ qui itos uenit obligatos llerare de¬
mentes effecti queratis eccidere. Quid uobis ꝓfuit
qd̃ ꝓdidistis herodi ibi xp̃c nasceret. Nõne uos le¬
fittis qm̃ xp̃o aliquid nociustis. Audiens enĩ ille
auobis ubi xp̃t natus posset inueniri ur̃e gentis
infantes contruto p̃cepit occidi. Senit herodes ut
intermuitos ꝑdatimũ. ⁊ psimos netando efficit se¬
reum. nec eccidit quẽ querit hominẽ d̾m. Oberedes
magna tua miquitas. ⁊ infantes necas ⁊ tite ne

Expanded text:
isti, ut captus necetur. O Judaei, ad hoc ferentes in manibus isti, ut captus necetur. O Judaei, ad hoc ferentes in manibus lucernam Legis, ut aliis viam demonstretis, et vobis tenebras ingeratis: ecce Magi primitiae Gentium Christo offerunt munera, non solum aurum, thus et myrrham, verum etiam animas suas; et vos repudiat iniquitas propria, ut illum qui vos venit obligatos liberare, dementes effecti eum quaeratis occidere! Quid vobis profuit, quod prodidistis Herodi, ubi Christus nasceretur? Nonne vos laesistis quam Christo aliquid nocuistis? Audiens enim ille a vobis ubi Christus natus possit inveniri, vestrae gentis infantes continuo praecepit occidi. Saevit Herodes, ut inter multos perdat unum: et plurimos necando se efficit reum, nec occidit quem quaerit hominem Deum. O Herodes, ma
Abbreviated transcription (Latin):
sentit ꝓlem que se ignorabat cõiugem. Angłs
ad uirginem loquitur. auirgine cor pp̃aratur. ⁊p̃t
fide contipitur. Miraris hec ÷ ad huc mirare. Parti
mater ⁊ uirgo feta ⁊ intacta. Hascitur faiꝰ homine sr̃
patre qui fecit ⁊ ip̃am matrem factor oĩum fit
miter om̃ra. portatur manib m attis rector torĩ orb¬
Lanbit uba regens sͥitera. Tacet ⁊ uetbum est.
Net dũ ꝑ linguam se demonstrat quis eẽti ⁊ umusa
creaturã suũ natũ indicat creatorem angłi pasto¬
rib annũtiant. Stella magos inuitat. rusticitas
pastoꝵ admonitõem exigit angeloꝵ. Curiositas
magoꝵ instructa ẽ lingua celoꝵ. Magi iudeoꝵ
regeni p̃dicant uidei abnegant. Illi q̃runt adorare
isti q̃runt occidere. Dicunt magi herodi regi quem
qͣpunt regeni natũ. Dicunt uidei. Ex qua ciuitate
xp̃ surgat regnare. Utriq p̃dicant utriꝙ cõfiten¬
tur. S isli aliter istialiter. Itli ut iuentus adoref

Expanded text:
sentit prolem quae se ignorabat conjugem. Angelus sentit prolem quae se ignorabat conjugem. Angelus ad virginem loquitur, a virgine cor praeparatur, Christus fide concipitur. Miraris haec? Adhuc mirare. Parit mater et virgo, feta et intacta: nascitur filius sine homine patre, qui fecit et ipsam matrem. Factor omnium fit inter omnia: portatur manibus matris rector totius orblambit ubera, regens sidera: tacet, et Verbum est. Necdum per linguam se demonstrabat quis esset, et universa creatura suum natum indicat Creatorem. Angeli pastoribus annuntiant, stella Magos invitat: rusticitas pastorum admonitionem exigit Angelorum, curiositas Magorum instructa est lingua coelorum. Magi Judaeorum regem praedicant, Judaei abnegant: illi quaerunt adorare, isti quaerunt occidere. Dicunt Magi Herodi regi quem quaerunt natum Regem: dicunt Judaei ex qua civitate Christus surgat regnare. Utrique praedicant, utrique confitentur: sed illi aliter, isti aliter; illi, ut inventus adoretur;
Abbreviated transcription (Latin):
Sic accepictis. sic uos credere dixistis. credo. Hes
natiuitas dei ⁊ hõis. fcã ẽ causa hõis ut sublimis
Ala maiestas ꝓtedens excorde pr̃is infunderet
se mutero matris. causa exegit pietatis ut hõ
utenietur ꝑditus ⁊ deo patri ꝑ mediatorẽ restitu¬
eretur inuentus. Mira tam̃ hec natiuitas scd̾a
tr̃es dslectissumi. Ceterũ sllam pͥmã qua depat᷑
natus ẽ. sine aliqua matre qͥs enarrabit Si hãc
sĩ possimus explicare istã qnualemus ił in¬
choare: at hec ita nos exercet ut fidei det locum.
illam qñ attgipuuis que nec corda potuerũt cõ¬
pͣhendece ꝓpħaꝵ. Dehac tam̃ scda mita ⁊ meffabili
dicamus aliquid qd̃ fc̃m ẽ ꝓ nobis ut u̾bum fie¬
ret caro. ⁊ hitaret in nobis. Quis enĩ nõ expa¬
uescatũrt. audit d̾m natũ. Audis nascentem.
uide imp̃o ortu miratula fatientem. Aluuis tu¬
mescit uirgiuis claustrũ pudoris ꝓmanet qm¬
pletur uterus matris sine ullo cõplexu patris

Expanded text:
Sic accepistis, sic vos credere dixistis, Credo. Haec nativitas Dei et hominis facta est causa hominis: ut sublimis illa Majestas procedens ex corde Patris, infunderet se in utero matris, causa exegit pietatis; ut homo inveniretur perditus, et Deo Patri per Mediatorem restitueretur inventus. Mira tamen haec nativitas secunda, fratres dilectissimi. Caeterum illam primam qua de Patre natus est sine aliqua matre, quis enarrabit? Si hanc non possumus explicare, illam quando valemus vel inchoare? Si haec ita nos exercet, ut fidei det locum; illam quando attingimus, quam nec corda potuerunt comprehendere Prophetarum? De hac tamen secunda mira et ineffabili dicamus aliquid, quod factum est pro nobis, ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . Quis enim non expavescat, cum audit Deum natum? Audis nascentem, vide in ipso ortu miracula facientem. Alvus tumescit virginis, claustrum pudoris permanet: impletur uterus matris sine ullo complexu patris,
Abbreviated transcription (Latin):
e ẽ ionas ad ciuitatem niniue ut eus finẽ p̃dicaret
missus ẽ xp̃t apatre ut finem mundi om̃ib de¬
ascendit ꝑ mare huiꝰ scłi transiens. Irruit tempes¬
tas magna in mari ꝑturibatio matis ꝑfidia uideoꝵ
data ẽ sors ut ꝓpħa fugitiuus ĩ mari muteretur

Expanded text:
est Jonas ad civitatem Ninive, ut ejus finem praedicaret: est Jonas ad civitatem Ninive, ut ejus finem praedicaret: missus est Christus a Patre, ut finem mundi omnibus deascendit, per mare hujus saeculi transiens. Irruit tempestas magna in mari: perturbatio maris, perfidia Judaeorum. Data est sors, ut propheta fugitivus in mare mitteretur
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃m iam sedet incelo. Ad hoc pugnare ille uoluit
ut te doceret qũo uinceres. S si iurestue ꝓue sũt
ip̃m inuora saluatorem. ip̃m inueca ad iutorem
Cum te ꝓspexerit fidelit̾ inuocantẽ qui ꝓ te pepẽ¬
dit uligno. ⁊ hic uictortam ⁊ coronã uictorie p̃pa¬
rauit incelo. Tertia dte. Triduana mors dñi per¬
apha ait Post biduũ resuscitabit nos. die tercta ue¬
nemus. ⁊ qi ante lucem paratũ illũ inueniemꝰ.
Ostendens nos millo resurgere qm̃ dignatus est
carnem inqua morereturꝰ anõbis recipe. Quidiam
demonstrans. ait ad iudeos generatio hec generatõ
neqͣm ẽ. Signũ querit ⁊ signũ nõ dabit᷑ ei. nisi sig¬
num ione ꝓphe. Sicut enĩ fuit ionas ĩuentre cecĩ¬
trib dieb ⁊ trib noctib. ita oportet ẽẽ ⁊ fslium
hõis incorde terre trsb dreb ⁊ trib noctib. Ip̃am
figuram ꝓphicam cõparando breuit̾ ꝑcurramꝰ. Missus

Expanded text:
caput nostrum jam sedet in coelo. Ad hoc ille pugnare voluit, caput nostrum jam sedet in coelo. Ad hoc ille pugnare voluit, ut te doceret quomodo vinceres. Sed si vires tuae parvae sunt, ipsum invoca salvatorem, ipsum invoca adjutorem. Cum te perspexerit fideliter invocantem, qui pro te pependit in ligno, et hic victoriam, et coronam victoriae praeparabit in coelo. propheta ait, Post biduum suscitabit nos, die tertia veniemus, et quasi ante lucem paratum illum inveniemus : ostendens nos in illo resurgere, quoniam dignatus est carnem in qua moreretur a nobis accipere. Quid jam demonstrans, ait ad Judaeos: Generatio haec, generatio nequam est; signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Sicut eniita oportet esse et Filium hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus . Ipsam figuram propheticam comparando, breviter percurramus. Missus