comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. aut ĩ quo ĩꝑium tuũ dehonestaue-¬
rũt. a celis usq ĩ nouissima. iustũ.⁊ ĩ¬
tegrum: Quo .N. fugerũt cũ fugerẽt
a facie tua. aut ubi tu ñ ĩuenis eos: S
fugerũt ut non uiderent te. uidentẽ se:
atq extetati. inte offend̾ent. qi ñ deseris
aliquid eoꝵ que fecisti. Ni te offend̾ent
ĩuisti. ⁊ iuste uexarentur subtrahentes
se lenitati tue. ⁊ offendẽtes ĩ rectitudi¬
nẽ tuam: ⁊ cadentes inasꝑitatẽ tuam.
uidelicet nesciũt qd̾ ubiq sis: quem
nullus circũscribit locus solus es p̾sẽs
etiã his qui longe fiunt a te. Cõu̾tan¬
tur ergo. ⁊ q̃rant te: qi ñ sicut ip̃i dese¬
ruernt creatorẽ sũ. ita tu deseriuisti cͤ¬
aturã tuam. Ip̃i conu̾tãtur ⁊ quetãt¬
te: ⁊ ecce ibi es ĩ corde eoꝵ. ĩ corde cõfitẽ¬
tium tibi. ⁊ ꝓicientiũ se ĩte. ⁊ plorã¬
tiũ in sinu tuo post uias suas diffi¬

Expanded text:
tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauetibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuae et offendentes in rectitudinem tuam et cadentes in asperitatem tuam. uidelicet nesciunt, quod ubique sis, quem nullus circuminscribit locus, et solus es praesens etiam his, qui longe fiunt a te. conuertantur ergo et quaerant te, quia non, sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita tu deseruisti creaturam tuam. ipsi conuertantur, et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi et proicientium se in te et plorantium in sinu tuo post uias suas diffi
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe sacrificiũ confessio¬
nũmearũ de manu lin-¬
gue mee qͣm formasti ⁊ ex¬
citasti ut cõfiteat᷑ nõĩtuo
et sana oĩa ossa mea. ⁊ dicant. Dñe qͥs
similis tͥ. Neq .i. docet te qͥd agatur ĩ se¬
quitibi confitet᷑ qi ocł̃m tuum ñ exclu-¬
dit cor clausũ: nec manũ tuam repel-¬
lit duritia hoũm s soluis eam cũ uo¬
les. aut miserans aut uindicans: ⁊ ñ
est qui se abscondat a calore tuo: s telau¬
det aĩa mea ut amet te. et confiteat᷑ tibi
miseratões tuas ut laudet te. Non cessat
nec tacet laudes tuas uniu̾sa creatura
aĩalia. nec corporalia ꝑ os cõsid̾antiũ e¬
a: ut exurgat inte. a lassitudĩe aĩa no¬
stra ĩuitens eis que fecisti. ⁊ trãsiens ad
te qui fecisti hec mirabilit̾: ⁊ ibi refectio.
et uera fortitudo. Eant ⁊ fugiant a te
ĩquieti ⁊ iniqui: ⁊ tuuides eos ⁊ distĩ¬
gus umbras. Et ecce pulcͣ sũt cum eis
oĩa: ⁊ ip̃i turpes sũt. Et quid nocuerũt

Expanded text:
Accipe sacrificium confessionum mearum de manu linguae meae, quam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura alia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
querebat manicheũ. nescio quẽ etiã
ista scribere. sũ quoꝵ peritia pietas dis¬
ci poterat: Dixisti eñi homini. Ecce pie¬
tas est sap̃ia. qm ille ignorare posset. e¬
tiam su sta perfecte nossetz ista u̾o qi ñ
nouerat ĩ prudentissie audens doce ꝓr¬
sus illam nosse ñ posset uanitas est
eñi mũdana ista etiã noda ꝓfiteri: pi¬
etas aũt tibi confiteriUnde ille deuiꝰ
ad hoc ista multũ locutꝰ est. ut cõuictꝰ
abeis qui ista u̾e didicissent. qui eẽt eiꝰ
sensus. ĩ cet̾is que abditiora sũt. mani¬
feste cognosc̾etur. Non eñi parui se es

Expanded text:
quaerebat manichaeum nescio quem etiam quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non e
Abbreviated transcription (Latin):
am si illa nesciat. Qui u̾o. ⁊ te ⁊illa no¬
uit. ñ ꝓpt̾ illa beatior.s ꝓpt te solũ be¬
atus est si cognocens te sic. ut te głificet
et gras agat: ⁊ non euanescat ĩ cogita¬
tõib suis. Sicut enĩmelior ẽ qui noĩi
possid̾e arborẽ. ⁊ deusu eius tibi gr̃as a¬
git. qͣmiuis nesciat. uel quot cubitis al¬
ta sit. uel qͣnta latitudĩe diffusa. ꝙͣ
ille qui eam metitur. ⁊ om̃s ramos eiꝰ
numerat. ⁊ neq possidet eam. neq
creatorẽ eus nouit. aut diligit. sic
fidelis homo cuiꝰ totus mũdus diui¬
tiarũ est: ⁊ qͣi nich habens oĩa possi¬
det. ĩherendo tibi cui seruiũt oĩa. Qy¬
uis enĩnͣ saltẽ septẽtrionũ giros no¬
uit. dubitare stultũ est. qͥn utiq
melior sit qͣm mensor celi ⁊ nume¬
rator siderũ. ⁊ pensor elemẽtoꝵ. ⁊ ne¬
gligens tui: qui oĩa ĩ mensura. ⁊ nu¬
mero ⁊ pondere disposusti. S tam̃ qͥs

Expanded text:
amsi illa nesciat. qui uero et te et illa noamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed tamen quis
Abbreviated transcription (Latin):
corrupti dei. ĩ similitudiem imaginis
corruptibilis hõis. ⁊ uoluctũ ⁊ quad ͥ¬
pedum. ⁊ serpentiũ ⁊ conu̾tunt u̾ita¬
tem tuam ĩ mendatiũ: ⁊ colũt ⁊ serui¬
unt creature potius quã creatori. Ml¬
ta tam̾ abeis. ex ipsa creatura. uera dicta
retinebam: ⁊ occurrebat mͥ ratio ꝑ nu-¬
meros ⁊ ordinem temporũ. ⁊ uisibiles
attestationes syderũ: ⁊ cõferebã cũ dic¬
tis manichei que de his teb muita scri¬
psit. copiosissime delirans: ⁊ ñ mͥ occur¬
rebat rationec solsticioꝵ ⁊ equinocti¬
oꝵ. nec defectuũ luminariũ: nec qͥdqͥd
tale ĩ libris secularis sap̃ie didicerã Ibi
aũt credere iubebar. ⁊ ad illas rõnes nu¬
meris. ⁊ ocd̾is meis exploratas ñ occurre¬
bat: ⁊ longe du̾sum erat. Nũquid dñe
deus u̾itatis. quisqͥs nouit ista iã placet
tibiꝰ Infelix .ii. homo qui scit illa oĩa.
te aũt nescit beatus aut̃ qui te scit. eti¬

Expanded text:
corrupti dei in similitudinem imaginis corrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, eti
Abbreviated transcription (Latin):
rant. ⁊ sensũ quoc̾nunt que nume¬
rãt ⁊ mentẽ de qua numerãt: ⁊ sapĩe
tue non est numerus Ipe aũt unigeni¬
tus factus est nobis sap̃ia ⁊ iusticia.⁊
sc̃ĩficatio ⁊ num̾atus est int̾ nos: et
soluit tributũ cesari. Non nouerũt hãt
uiã. qua descendãt ad illum a se:⁊ ꝑe
um ascendãt adeum. Non nouetũt hãc
uiam. ⁊ putant se excelsos ẽẽ cũ syderi¬
b. ⁊ lucidos. ⁊ ecce ruerunt ĩ terrã: ⁊ ob¬
curatũ est ĩsipiens cor eoꝵ. Et multa
uera de creatura dicũt. ⁊ u̾itatem crea-¬
ture artificẽ ñ pie q̃runt: ⁊ id̾o non ĩ
ueniunt. Aut si inueniũt. cognoscen¬
tes dm̃. ñ sicut dm̃ honorant. aut gr̃as
agunt. ⁊ euanescunt. ĩ cogitatõibus
suis. ⁊ dicũt se cẽ sapientes. sibi tribu¬
endo que tua sũt. ⁊ ꝑ hoc student ꝑu̾sis¬
sima cecitate etiam tibi tribuere que
sua sũt. mendatia scilicet inte conferẽ¬
tes qui u̾itas es: immutãtes głiam in¬

Expanded text:
rant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratus est inter nos et soluit tributum Caesari. non nouerunt hanc uiam, qua descendant ad illum a se et per eum ascendant ad eum. non nouerunt hanc uiam et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos, et ecce ruerunt in terram, etobscuratum est insipiens cor eorum. et multa uera de creatura dicunt et ueritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt et ideo non I inueniunt, aut si inueniunt, cognoscentes deum non sicut ; deum honorant aut gratias agunt et euanescunt in cogitationibus suis et dicunt se esse sapientes sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student peruersissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui ueritas es, et inmutantes gloriam in
Abbreviated transcription (Latin):
ga me habebat ãi ⁊ qͣnto maiore sol¬
licitudĩe pͣarturiebat sp̃u qͣm carne¬
pepererat. Nonitaq uideo quom sana¬
retur. si mea talt illa mors trãsu̾beras-¬
set iuscera dilestõis ens. Et ubi eẽnt
tante p̾ces. ⁊ tam crebre sine ĩtermissiõe
nusqͣm insi adte: Anu̾o tu deus mise¬
ricordiaꝵ sperneres cor contritũ. ⁊ hu¬
miliatũ uidue caste. ac sobrie. Freq̃p¬
tantis elemosinas. obseq̃ntis atq ser¬
uientis sc̃is tuis. nullũ diem pret̾¬
mittentis oblatõem ad altare tuum.
bis indie. mane et uesꝑe. ad eccl̃iam
tuam Eñ ulla int̾missione uemiẽ-¬
tis. ñ ad uanas fabulas. ⁊ aniles lo

Expanded text:
ga me habebat animi, et quanto majore solga me habebat animi, et quanto majore sollicitudine me parturiebat sppepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles lo
Abbreviated transcription (Latin):
cruce fantasmatis. qd̃ de illo ñ credide¬
ran: Qm ergo falsa mͥ uidebat᷑ mors
carnis eiꝰ. tam u̾a erat aĩe mee. Et qͣm
u̾a erat mors carns eiꝰ. tam falsa ii-¬
ta aĩe mee. que id ñ credebat. Et ĩgra-¬
uescentib febrib iãibam. ⁊ peribam.
Quo eñurem si hĩctũt abirem. insũ
ignẽ ad torm̃ta digna fc̃is meisĩu̾ita¬
te ordinis tui: Et hoc illa nesciebat: ⁊ ta¬
p̾sens. ubierat exaudiebas eam: ⁊ uͥ
eram miserebaris mͥ: ut recuꝑarẽ salu¬
tẽ corporis. adhuc ĩ sanus corde sacrile¬
go. Neq enĩ desid̾abam ĩ illo tãto peri¬
culo baptismũ tuum ⁊ melior eram
quo puer illũ de mat̾na pietate fla-¬
gitaui. sicut iã recordat᷑ atq cõfessus
sũ: sed indedetus meũ creuerã: ⁊ consi¬
lia medicine tue demens irridebam,
qui ñme sciuisti talem bis mori: quo
uulnere si fenret᷑ cor matris. nunqͣm
sanaret᷑. Non em̃satis eloquor. quider¬

Expanded text:
cruce phantasmatis, quod de illo credidecruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in ueritate ordinis tui? et hoc illa nesciebat et tapraesens, ubi erat exaudiebas eam; et ubi eram miserebaris mei, ut recuperarem salutem corporis mei, adhuc insanus corde sacrilego. Neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum; et melior eram puer, quando illum de materna pietate flagitavi, sicut jam recordatus atque confessus sum. Sed in dedecus meum creveram, et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui me non sivisti talem bis mori. Quo vulnere si feriretur cor matris, nunquam sanaretur. Non enim satis eloquor quid er
Abbreviated transcription (Latin):
tuas contẽpnentis ista. cũ ⁊ me cupi¬
ditatib meis rapetes. ad finiendas ip̃as
cupiditates: ⁊ illiꝰ carnale desid̾ium.
iusto doloꝵ flagello uapularet. Ama-¬
bat eñi setum presentiã meã more ma¬
trũ sed młtis multo ãpluis: ⁊ nescie-¬
bat qͥd tu illi gaudioꝵ factut᷑ eẽs de ab¬
sentia mea. Nesciebat. id̾o flebat ⁊ eiu¬
labatz atq illis cruciatib arguebatur
rat. Et tñ post accusatõem fallaciaꝵ
et crudelitatis mee. conu̾sa rursus ad
dep̾candũ te pro me. abiit ad solitas ⁊
ego romam. Et ecce excipior ibi flagel¬
lo egritudĩs corporalꝰ ⁊ ibam iã adĩfe¬
ros. portãs oĩa mala q̃ cõmiserã. ⁊ in te.
et ĩme. ⁊ ĩalios multa ⁊ grauia. super
originalis pecti uinculũ: quo om̃s ĩ a-¬
dam morim̃. Noneĩ qͥcqͣm eoꝵ mͥ dona¬
ueras in xp̃m nec soluerat ille ĩ cruce
sua inimicicias. quas tecũ contͣceram
pect̃is meis. Quomͦ enĩeas soluerat in

Expanded text:
tuas contemnentis ista, cum et me cupituas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur rat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculum, quo omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat ille in cruce sua inimicitias, quas tecum contraxeram peccatis meis. quomodo enim eas solueret in
Abbreviated transcription (Latin):
temuit aut reuocaret. aut mecũ ꝑgeret.
Et finxi me amicũ nolle deserete. donec
uento facto nauigaret. ⁊ m̃titꝰ sũ m̃r̃i ⁊
illim̃ri. Et euasi. quia ⁊ hoc dimisisti mͥ
misericordit̾ seruans me ab aquis maris.
pleñ execrandis sordib. usq ad aqͣm gͣ¬
tie tue: qua me abluto siccarent᷑ flumi¬
na mat̾noꝵ oculoꝵ. quib ꝓme tͥ cotidie
rigabat t̾ram sub uultu suo. Et tam̃ re¬
cusanti sũ me redire uix ꝑsuasi. ut ĩlo¬
co qui ꝓximus nr̃e naui erat.memori¬
a beati cypͥani maneret ea nocte. Nea
Mlansit orando ⁊ flendo. Et quidate
petebat deus m̃s tantis lacrimis. nͥ ut
nauigare me ñ sineres: Stu alte cõ¬
sulens. ⁊ exaudiens cardinẽ desiderii eiꝰ
non curasti qd̃ tũc petebat: ut me face¬
res qd̃ semꝑ petebat. Flauit uentus ⁊
ĩpleuit uela nr̃a ⁊ litus subtraxit as¬
pectib nr̃is. In quo mane illa ĩsamebat
dolore. ⁊ q̃telis ⁊gemitu ĩplebat aures

Expanded text:
tem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, tem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed  autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures
Abbreviated transcription (Latin):
antur peiora qͣm faciũt. Ergo quos mo¬
res cũ studerẽ meos esse nolui eos. cũ do¬
cerem cogebar ꝑpeti alienos: ⁊ id̾o placebat
ire ubi talia ñ fieri om̃s qͥ nouerãt ĩdica¬
bant ͤperũ tu aũ spes mea. ⁊ portio mea
int̾ra uiuentiũ. ad mutandũ t̾ratũ lo¬
cũ ꝓsalute aĩe mee. ⁊ carchagine stimu¬
los. quib inde auellerer admouebas: et
hinc t̾sana facientes. ĩ de uana pollicentes:
et ad corrigendos gͥssus meos utebaris oc¬
culte. ⁊ illoꝵ ⁊ mea ꝑu̾t sitate. Nam ⁊ qͥ
ꝑturbabant ociũ meũ feda rabie ceci erant:
et qui ĩuitabãt ad aliud. t̾ram sapiebãt. E¬
go aũt qui detestabar hic u̾am miseriam:
illic falsam felicitatẽ. appetebam. s qua¬
te hinc abirem. ⁊ illiic irem. tu sciebas d̾s
nec ĩdicabas mͥ nec matri. que me profet¬
tum atrocit̾ planxit: ⁊ usq ad mare
secuta est. s fefelli eam. iuolent̾ me tenẽ¬

Expanded text:
antur pejora, quam faciunt. Ergo quos moantur pejora, quam faciunt. Ergo quos mores, cum studerem meos esse nolui; eos, cum docerem, cogebar perpeti alienos: et ideo placebat ire ubi talia non fieri, omnes qui noverant, indicabant. Verum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenen
Abbreviated transcription (Latin):
mi tui recessus.⁊p̾sentissima ĩnos mi¬
sericordia tua cogitanda ⁊ p̾dicanda ẽ.
Non id̾o tomã ꝑgete uolui. qͥa maio¬
res q̃stus maiorq mͥ dignitas ab amicis
qui hoc suadebãt ꝓmittebãt᷑ ꝙͣqͣm ⁊ istadu¬
cebant animũ tũc meũ: sed illa erat causa
maxĩa. ⁊ pene sola qd̃ audiebã quietiꝰ ibi
stud̾e ad olescentes. ⁊ ordinatorie dicipli¬
ne cohercitõne sedari: nec ĩ eius scolam¬
itruant. net eos amitti oĩo nͥ ille ꝑmise¬
rit. Ecõtͣ apud carthaginẽ feda est ⁊ ĩ¬
temꝑans licentia scolasticoꝵ Irrũpunt
ĩpudent᷑ ⁊ ꝓpe furiosa fronte ꝑturbãt
ordinẽ: quem quisq discipulis ad ꝓfi¬
ciendũ ĩstituerit. Multa ĩ uiriosa faci-
unt. mira hebetudĩe. ⁊punienda legi¬
b. nisi consuetudo patrona sit. Hoc mi¬
seriores eos ostendens. qͦdiam qͣi liceat fa¬
Et ĩpune se fac̾e arbitͣnͣtur. cũ ip̃a faciẽ¬
di cecitate puniant᷑. ⁊ ĩ comꝑabilit̾ pati¬

Expanded text:
mi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitinruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum insunt mira hebetudine, et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit; hoc miseriores eos ostendens, quo jam quasi liceat, faet impune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur, et incomparabiliter pati
Abbreviated transcription (Latin):
portestũ ad nr̃am salutẽ ita putabã:
ut aliud de illo ñ cred̾em. nisi qd̃ possẽ
uanitate imaginari. Talem itace na-¬
turam euis nasci non posse de maria
uͥgine arbitrabar: nisi catru conc̾ne¬
retur. Cont̾ni autẽ. ⁊ ñ inquinari nõ
uidebam. qd̃ mͥ talem figurabã. Mle¬
tuebam itaq cred̾e ĩ carne natũ. ne tre¬
dere cog̾er ex carne ĩ quinatũ. Nunc
spiritales tui blande ⁊ amanter ride¬
bunt me. si has confessiones meas le¬
gerint. S tamẽ talis etam. Deinde q̃ il¬
li ĩscriptuns tuis rep̾hendebãt. defen¬
di non posse existimabã: sed aliquã¬

Expanded text:
porrectum ad nostram salutem ita putabam, porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse
Abbreviated transcription (Latin):
diui. nimis extento desiderio uẽtu¬
rum expestabã istũ faustũ. Ceteri enĩ
eoꝵ ĩ quos forte ĩcurrissẽ. qui taliũ
rerum q̃stiomibzame obiectis defici-¬
ebant. illũ mͥ ꝓmittebãt: cuiꝰ aduentu
collatoq colloquio facillime mͥ hec.
et si qua forte maiora q̃retem eno

Expanded text:
diui, nimis extento desiderio uentudiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem eno
Abbreviated transcription (Latin):
donec assurgat nouus homo ĩuirũ ꝑ¬
fectũ: ⁊ cutũferri ñ possit om̃iuento
doctrine. In illo aũt qui doctor. qͥ auc¬
tor. qui dux. ⁊ pͥnceps eoꝵ. quib illa
suaderet ita fieri aususest. ut qui eũ
sequerẽtur ñ quẽlibet hoĩem. s sp̃m
tuum sc̃m se sequi arbitrarent᷑ quis
tantam dem̃tiam. si cubi falsa dixis¬
se conuinc̾et᷑. non detestandã longeq
abiciendã ẽẽ iudicaret: Stam̾ non¬
dum liquido cõpererã. utrũ etiam
scd̃m eiꝰ u̾ba. uicissitudĩes longiorũ.
et breuioꝵ dierũ atq noctiũ. ⁊ ip̃ius
inoctis ⁊ diei. ⁊ deliquia luminũ. et
siquid eiꝰmodi ĩ aliis libris legeram.
posset exponi. ut si forte posset. ĩ cer¬
tum quidem mͥ fieret. utrũ ita se res
haberet anita: s ad fidẽ meam. illius
auctoritatẽ propt̾ creditã sc̃ĩtatem
p̾ponetẽ. Et ꝑannos ferme ip̃os no¬
uem. quib eos aĩo uagabundꝰ au¬

Expanded text:
donec assurgat nouus homo in uirum pdonec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spirithm tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus au
Abbreviated transcription (Latin):
et ditatorẽ fideliũ tuoꝵ. auctoritate ple-¬
naria ꝑsonalit̾ in se ẽẽ ꝑsuad̾e cona-¬
tus est. Itaq cũ de celo ac stellis. ⁊ de so¬
lis ac lune motib. falsa dixisse depͥhẽ¬
d̾etur qͣmuis ad doctrinã religionis ista
ñ ꝑtineant. tñ ausus eiꝰ. sacrilegos fu¬
isse satis emineret.cũ ea ñ solum igno¬
rata. s etiã. falsa. tam uesana suꝑbi¬
e uanitate diceret: ut ea tãqͣm diuine
ꝑsone tribuere sibi niteret᷑. Cum anĩ
audio xp̃ianũ aliquẽ fr̃em illũ aut
illũ ista nescientẽ. ⁊ aluid pro alio
sentientẽ. pacienter intueor opinan¬
tẽ hoĩem nec illi obẽe uideo. cũ de te
dñe creatore omniũ ñ credat indig¬
na: si forte situs.⁊ habitꝰ creature cor¬
poralis ignoret.Obẽ aũt si hoc adip¬
sam doctrine pietatis formã ꝑtinere
arbitret᷑. ⁊ ꝑtinati affirmare audeat ꝙ
ignorat. S etiã talis ĩfirmitas in fider
cunabulis a caritate matre sustinet᷑.

Expanded text:
rem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur,
Abbreviated transcription (Latin):
rans. atq comparãs iudicabã. Itaq acha¬
demicoꝵ more sicut existinat᷑ dubitans de
om̃ib. atq inter oĩa fluctuans. maniche-¬
os qͥdem relinq̃ndos ẽẽ decreui: ñ arbitrã
eo ip̃o tempore dubitatõis mee. ĩ illa secta
mnͥ ꝑmanendũ ẽẽ. curiam ñ nullos phy¬
losophos p̾ponebam. Quib tam̾ phylo¬
sophis. qd̾ sñ salutan noie xp̃i ẽent. cu¬
rato̾em languoris aĩe mee cõmitt̾e omi¬
no retusabam. Statui ergo tãdui ẽẽ cathe¬
cuminus ĩ catholica eccl̃ia mͥ aparentib
cõmendata: donec aliqͥd certi educeret.¬

Expanded text:
rans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam nonnullos philosophos praeponebam: quibus tamen philosophis, quod sine salutari nomine Christi essent, curationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parentibus conmendata, donec aliquid certi eluceret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊dirigent᷑. ⁊ uiã eius uolet. Aut q̃ ꝓ
u curatio salutis p̾ter manũ tuã refi¬
cientẽ que fecisti: Egisti ergo mẽt
ut michi ꝑsuad̾etur romã ꝑgere. ⁊
poti ibi docere. que docebam carcha¬
gine. Et hoc unde mͥ ꝑsuasũ est. ñ

Expanded text:
diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. cepi cũ illo ꝓstudio ei agere
uitã. quo ip̃e fragrabat: ĩ eas litteras
qͣs tũc iam rechor carthaginis adoles¬
centes docebã ⁊ leg̾e cũ eo. siue q̃ ille
audita desid̾atet. siue q̃ ip̃e tali ĩgenio
apta existimarẽ. Ceterũ conatus oĩs
m̃s quo ꝓfic̾e ĩ illa secta statueram.
illo hõie cognito. ꝓrsus int̾cidit ñut
ab eis oĩo seꝑparer. s qͣi melĩ qͥcqͣm ũ
inueniens. eo quo iam quo qͦmͦ irru¬
eram contentus ĩterim ẽẽ decreuerã:
nisi aliquid forte qd̃ magis eligẽ¬
dũ eẽt eluc̾et. Ita ille faustus qͥ mui¬
tis laq̃us mortis excitit. meũ quo cap¬
tus eram relaxare iam ceperat: nec uo¬
lens nec sciens. Manus em̃i tue deus-
m̃s ĩabdito ꝓuidentie tue ñ deserebãt
aĩam meainz ⁊ de sanguine cordis
matris mee ꝑ lacͥias eius. dieb ⁊ noc¬
tib ꝑme sacrificabat᷑ tibi: ⁊ egisti ce¬
cũ miris ⁊ occultis modis. Tu illude¬
gisti deus meus. Nam dño gͥssus hõis

Expanded text:
t, coepi cum eo pro studio illius agere uitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc iam rhetor Karthaginis adulescentes docebam, et legere cum eo siue quae ille audita desideraret siue quae ipse tali ingenio apta existimarem. ceterum conatus omnis meus, qui proficere in ille secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
unc in conspestu dei uiri pla¬
cuit. ut in eodem loco terram fo¬
derent. Quam dum fediendo
altius penetrarent. ereum illic
ydolum frẽs inuenerunt. Quo
ad horam casu in coquinam ꝓ¬
iecto. exire ignis repente uisus
est: atq in cunctorum monacho¬
rum ocłis. quia om̃e eiusdem co¬
quine edificium consumeretur.
ostendit. Cumq iaciendo aqͣm
adignem quasi extinguendũ
ꝑstreperent. pulsatus eodem tu¬
multu uir dñi aduenit. Qͥ eũ¬
dem ignem in ocłis fratrum ẽẽ.
in suis uero ñ ẽẽ considerans. ca¬
put ꝓtinus in orationem flexit.
et eos quos fantastico repperit
igne deludi. uocauit fr̃es. ut ocu¬
los suos signarent monuit:ut
et sanum illud coquine edifici¬
um asistere cernerent. et flam¬
mas quas antiquus hostis fin¬
xerat. ñ uiderent.¬

Expanded text:
unc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent.
Abbreviated transcription (Latin):
facti estis os dei ꝑ qd̃ diceret. Oducant
aque ñ aĩam uiuam qͣm t̾ra ꝓducit
sed reptilia aĩarũ uiuarũ. ⁊ uolati¬
lia uolantia suꝑ t̾ram. Repserũt .N.
ĩter medios fluctus tẽptatõnum se¬
culi ad ĩbuendas gentes nõie tuo ĩ bap¬
tismo tuo. Et int̾ hec fc̃a sũt mira¬
bilia magnalia. tãqͣm ceti grandes:
et uoces nuntioꝵ tuoꝵ uolitantes su¬
ꝑ t̾ram. iuixͣ firmam̃tũ libri tui: p̾po¬
sito illo sibi ad auctoritatẽ. sub quo
uolitarẽt quocũq irent. Nec .n. sũt
loquele neq sermones. quoꝵ ñ audiã¬

Expanded text:
facti estis os dei, per quod diceret: producant aquae non animam uiuam, quam terra producet, sed reptilia animarum uiuarum et uolatilia uolantia super terram. repserunt enim rum tuorum inter medios fluctus temptationum saeculi ad imbuendas gentes nomine tuo in baptismo tuo. et inter haec facta sunt magnalia mirabilia tamquam coeti grandes et uoces nuntiorum tuorum uolantes super terram iuxta firmamentum libri tui praeposito illo sibi ad auctoritatem, sub quo uolitarent, quocumque irent. neque enim sunt loquellae neque sermones, quorum non audian
Abbreviated transcription (Latin):
scit nisi sp̃c dei. Sicut eñi recte dictũ
est. Non em̃iuos estis qui loquimini
eis. qui ĩ dei sp̃u loquerẽtur. sic rec¬
te dr̃. Non uos estis qui scitis. eis qͥ
ĩ sp̃u dei uident. ita qͥd qͥd in sp̃u dei
uident qr bonũ est. ñ ip̃i sed deus ui¬
det qr bonũ est. Auud igit᷑ est ut
putet quisꝙ malũ ẽẽ qd̾ bonũ est.
qͣles supͣdicti sũt. aliudut qd̾ bo¬
nũ est uideat hõ qr bonũ est. sicut
multis tua c̾atura placet qr bona
est. quib tñ nontu places ĩ ea uñ
fruz magis ip̃a qͣm te uolũt. Aliud¬
aũt ut cũ aliqͥd uidet hõ qr bonĩ ẽ.¬

Expanded text:
scit nisi spiritus dei. sicut enim recte dictum est: non enim uos estis, qui loquimini, eis, qui in dei spiritu loquerentur, sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis" eis, quin spiritu dei uident: ita quidquid in spiritu dei uident quia bonum est, non ipsi, sed deus uidet, quia. bonum est. aliud ergo est, ut putet quisque malum esse quod bonum est, quales supra dicti sunt; aliud, ut quod bonum est uideat homo, quia bonum est, sicut multis tua creatura placet, quia bona est, quibus tamen non tu places in ea; unde frui magis ipsa quam te uolunt: aliud, ut, cum aliquid uidet homo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑales. ⁊ ip̃a tẽpora. ⁊ quietẽ ex tem¬
pore. Nos itaq ista que fecisti uidemꝰ
quia sũt tu aũt qr uides ea sũt. ⁊ noᷤᷤ
foris uidemꝰ quia sũt. ⁊ intus qͥa uo¬
na sũt. Tu aũt ibi idisti fc̃a. ubi
uidisti facienda ⁊ nos alio tp̃r ꝯmo¬
tisumus adbñfaciendũ postea ꝙͣ cõ¬
cepit de sp̃u sc̃o tuo cor nr̃m : pore aũt
tempore ad malefaciendũ moueba¬
mͦ deserentes te. Tu u̾odens une bone.
numqͣm cessasti bñfac̾e. Et sũt que¬
dam bona oꝑa nr̃a. ex munete quidẽ
tuo: sed ñ sempit̾na. post illa nosre¬
quieturos ĩ tua grandi sc̃ificatõe spe-
ramus. Tu aũt bono nullo ĩdigẽs
bono semꝑ quietus es: q̃m tua qui¬
es. tu ip̃e es. Et ħ ĩtelligere quis ho¬
minũ dabit hõi. quis angelus ange¬
lo. quis angłs hõiͦ A te petatur ĩ
te querat᷑. ad te pulset᷑ sic sic acci¬
pietur: sic ĩueniet᷑. sic aperietur. E¬

Expanded text:
temporales et ipsa tempora et quietem ex temtemporales et ipsa tempora et quietem ex tempore. Nos itaque ista quae fecisti uidemus, quia sunt, tu autem quia uides ea, sunt. et nos foris uidimus, quia sunt, et intus, quia bona sunt: tu autem ibi uidisti facta, ubi uidisti facienda. et nos alio tempore moti sumus ad bene faciendum, posteaquam concepit de spiritu tuo cor nostrum; priore autem tempore ad male faciendum mouebamur deserentes te: tu uero, deus une bone, numquam cessasti bene facere. et sunt quaedam bona opera nostra ex munere quidem tuo, sed non sempiterna: post illa nos requieturos in ramus. Tu autem bonum nullo indigens bono, semper quietus es; quoniam tua quies tu ipse es. Et hoc intelligere quis hominum dabit homini? quis angelus angelo? quis angelus homini? A te petatur, in te quaeratur, ad te pulsetur: sic, sic accipietur, sic invenietur, sic aperietur
Abbreviated transcription (Latin):
Hec oĩa uidemꝰ. ⁊ bona sũt ualde:
qm̃ tu ea uides ĩ nobis. qui sp̃m qͦ
ea uid̾emus ⁊ ĩ eis te amarem᷑. dedisti
nobis. Dñe deus pacem da nobis oĩa
eñi prestitisti nobis pacẽ quietis. pa-¬
cem sabb̃i: pacem sine uesꝑa. Om̃is qͥp¬
pe iste ordo pulch̾timus rerũ ualde
bonaꝵ modis suis ꝑactis trãsiturꝰ
est: ⁊ mane quippe ĩ eis fc̃m est ⁊ ues¬
pera. Dies aũ septinus sine uesꝑa ẽ.
nec ht occasum: qr sc̃ificasti eũ ad
ꝑmãsionẽ sempit̾nã. ut id qd̾ tu p
oꝑa tua bona ualde. qͣmiuis ea quie¬
tus fet̾is. requienisti die septimo h
p̾loquat᷑ nobis uox libri tui. qd̃ et
tu nobis donasti ea: sabb̃o iute et̾¬
ne tequiescam᷑ inte. etiãtũc enum sic
reqͥesces ĩ nobis. quẽadmodũ nũc
oꝑaris ĩ nob̃. Et ita erit illa requies
tua ꝑ nos: quẽadmodũ sũt ista ope
pus. Nec moueris ad tẽpus nec reqͥes¬
cis ad tẽpus. ⁊ tam̃ facis. ⁊ iusiones

Expanded text:
haec omnia uidemus et bona sunt ualde, haec omnia uidemus et bona sunt ualde, quoniam tu ea uides in nobis, qui spiritum, quo ea uideremus et in eis te amaremus, dedisti nobis. Domine deus, pacem da nobis — omnia enim praestitisti nobis — pacem quietis, pacem sabbati, pacem sine uespera. omnis quippe iste ordo pulcherrimus rerum ualde bonarum modis suis peractis transiturus est: et mane quippe in eis factum est et uespera. Dies autem septimus sine uespera est nec habet occasum, quia sanctificasti eum ad permansionem sempiternam, ut id, quod tu post opera tua bona ualde, quamuis ea quietus feceris, requieuisti septimo die, hoc praeloquatur nobis uox libri tui, quod et tu nobis ea donasti, sabbato uitae aeternae requiescamus in te. Etiam tunc enim sic requiesces in nobis, quemadmodum nunc operaris in nobis, et ita erit illa requies tua per nos, quemadmodum sunt ista operpus nec moueris ad tempus nec quiescis ad tempus, et tamen facis et uisiones
Abbreviated transcription (Latin):
tribuentes etiam pauꝑib t̾renas
facultates. ad ad quirendã celesti¬
a: Et inde accendisti q̃dam lumina¬
na ĩ firmam̃to u̾bum uite hũtes
scõs tuos ⁊ sp̃alib donis p̾lata. sb̃¬
luni auctoritate fulgentes. Et iñ
ad ĩbuendas ĩ fideles gentes sacra-¬
m̃ta ⁊ mitacula usibilia. uoces¬
u̾boꝵ scd̃m firmam̃tũ libritui. qui¬
bus etiam fideles bñdic̾entur: ex oa¬
teria corporali ꝓduxisti. Et deide
fideliũ aĩam uiuam ꝑ affectus or-¬
dinatos. contrnentie uigore forma¬
sthatq in tibi soli mentem subdi¬
tã. et nullius auctoritatis humane
adimitandũ indigentẽ. renouas¬
ti adimagine ⁊ similitudinẽ tuã:
p̾stantiq ĩtellectui rõnabilẽ actio¬
nem tamꝙͣ uiro feminã subdidis¬
ti õĩbusq tiuis ministeriis ad ꝑfici¬
endos fideles. ĩ hac uita necessariis.
ab eisd̃ fidelib adusus tẽꝑales fruc¬
tuosa ĩ futurũ oꝑa p̾beri uoluisti.

Expanded text:
tribuentes etiam pauperibus terrenas tribuentes etiam pauperibus terrenas facultates ad adquirenda caelestia. et inde accendisti quaedam luminaria in firmamento, uerbum uitae habentes sanctos tuos et spiritalibus donis praelata sublimi auctoritate fulgentes; et inde ad imbuendas infideles gentes sacramenta et miracula uisibilia uocesuerborum secundum firmamentum libri tui, quibus etiam fideles benedicerentur, ex materia corporali produxisti; et deinde fidelium animam uiuam per affectus ordinatos continentiae uigore formasti atque inde tibi soli mentem subditam et nullius auctoritatis humanae ad imitandum indigentem renouasti ad imaginem et similitudinem tuam praestantique intellectui rationabilem actionem tamquam uiro feminam subdidisti omnibusque tuis ministeriis ad per- Sciendos fideles in hac uita necessariis ab eisdem fidelibus ad usus temporales fructuosa in futurum opera praeberi uoluisti.
Abbreviated transcription (Latin):
aliudceli. ⁊ t̾te sp̃es. mat̾iem quid̃
de ĩformi mat̾ia. simul tũ utrũq fe¬
cisti: ut mat̾iam forma nulla more
int̾ capedine seq̃retur Inspeximꝰ etiã
ꝓpt̾ quoꝵ figuratõem ista uł tali or¬
dine fieri ł tali ordine scribi uoluis¬
ti. Et uidim᷑ qr bona sũt singula.
et oĩa bona ualde. ĩu̾bo tuo. ĩnuico
tuo celũ. ⁊ t̾ra. cap̃. ⁊ corpus eccł̃ie: in
p̃destinatõe añ oĩa tp̃ra siuemane et
uesꝑaᵈ Ubi aũ cepisti p̾destinata tẽpo¬
talit̾ exequi. ut occulta manifestares.
et ĩ ꝯposita nr̃a cõponeres. q̃m super
nebrosũ abieramꝰ abste. ⁊ sp̃c tuus
bonus suꝑferebat᷑ ad subueniendũ
nobis ĩ tempore oportuno. ⁊ iusti¬
ficasti ĩ pios. ⁊ distinxisti eos abi¬
niquis. ⁊ solidasti auctoritatẽ libri
tui inter suꝑiores qui tͥ dociles eẽnt.
et ĩferiores qui ei subdetent᷑. ⁊ cong̾¬
gasti societatẽ ĩ fideliũ munã cons¬
piratõem. ut apparerent studia fi

Expanded text:
species, materiem quidem de informi materia, simul tamen utrumque fecisti, ut materiam forma nulla morae intercapedine sequeretur. Inspeximus etiam, propter quorum figurationem ista uel tali ordine fieri uel tali ordine scribi uoluisti, et uidimus, quia bona sunt singula et omnia bona ualde, in uerbo tuo, in unico tuo caelum et terram, caput et corpus ecclesiae, in praedestinatione ante omnia tempora sine mane et uespera. ubi autem coepisti praedestinata temporaliter exequi, ut occulta manifestares et inconposita nostra conponeres — quoniam super s tuus bonus superferebatur ad subueniendum nobis in tempore opportuno – et iustificasti inpios et distinxisti eos ab iniquis et solidasti auctoritatem libri tui inter superiores, qui tibi dociles essent, et inferiores, qui eis subderentur, et congregasti societatem infidelium in unam conspirationem, ut apparerent studia fid
Abbreviated transcription (Latin):
tam ẽẽ ⁊̃ corꝑalit̾ feminã que hr̃et
quidẽ inm̃te rõnalis ĩtelligentie pa-¬
rem nat᷑am sexu tũ corꝑis ita mas-¬
culino sexui subic̾et᷑ quẽadinodũ
subicit᷑ appetitus accõis ad concipi¬
enda de rõne mentis. recte agendi sol¬
lecciã Uidemus ħ ⁊ singła bona. ⁊ oi¬
a bona ualde: laudant te oꝑa tua. ii
amemꝰ te: et amamus te. ut laudẽt
te. oꝑatua q̃ hñt iuiciũ ⁊ finẽ ex tẽ¬
pore ortũ ⁊ occasũ ꝓfectũ ⁊ defectũ.
sp̃em. ⁊ pͥuatõem. Habent gͦ cõseq̃n¬
tia. mane. ⁊ uesꝑam. partĩ lacent. par¬
tim euident᷑. De iuchilo eñi a deñ de
te fcã sũt. Non de aliqua ñ tua. uł q̃
antea fuerit. sed de concreta idest si-¬
mula te creata mat̾ia qi eiꝰ ĩ formi-¬

Expanded text:
 corporaliter feminam, quae haberet quidem in mente rationabilis intellegentiae parem naturam, sexu tamen corporis ita masculino sexui subiceretur, quemadmodum subicitur appetitus actionis ad concipiendam de ratione mentis recte agendi sollertiam. uidemus haec et singula bona et omnia bona ualde. Laudant te opera tua, ut amemus te, et amamus te, ut laudent te opera tua. habent initium et finem ex tempore, ortum et occasum, profectum et defectum, speciem et priuationem. habent ergo consequentia mane et uespera partim latenter partim euidenter. de nihilo enim a te, non de te facta sunt, non de aliqua non tua uel quae antea fuerit, sed de concreata, id est simul a te creata materia, quia eius informi
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑am piscib. ⁊ beluis ⁊ alitib fecũ¬
datam. qd̃ aeris corpulentia. q̃ uola-¬
tus auiũ portat. aquarũ ex halatõne
cõcrescit. Uidemꝰ t̾renis aĩalib faciem
t̾re decorari hoĩe q adimaginẽ ⁊ simi¬
litudinẽ suã cunctis irratõnabilib
aiãmtib. ip̃a tua imagine. ac simili-¬
tudĩe. hoc est rõnis ⁊ ĩtelligẽtie uͥtu¬
te p̾pomi. Et quẽ admodũ in eiꝰ aĩa a¬

Expanded text:
naturam, piscibus et belluis et alitibus fecunnaturam, piscibus et belluis et alitibus fecundatam, quod aeris corpulentia, quae volatus avium portat, aquarum exhalatione concrescit. Videmus terrenis animalibus faciem terrae decorari; hominemque ad imaginem et similitudinem tuam cunctis irrationabilibus animantibus ipsa tua imagine ac similitudine, hoc est rationis et intelligentiae virtute, praeponi. Et quemadmodum in ejus anima a
Abbreviated transcription (Latin):
Gratias tͥ dñe uidem̃ celũ ⁊ t̾cam siue
corꝑalẽ partẽ suꝑiorẽ atq ĩferiorem.
siue sp̃alem corꝑalẽq c̾aturam atq
ĩ ornatu harũ parciũ quib cõstat. uł
uniu̾sa mũdi moles. uel uniu̾sa õi¬
no cͤaturaͤ Uidemus lucẽ fcãm diui¬
samq a tenebris. Uidemꝰ firmnam̃tũ
celi. suie ĩter sp̃ales aquas suꝑiores.
et corpaies ĩferiores. pͥmariũ corpꝰ mũ¬
di. siue suꝑ ħ spaciũ aeris: qr ⁊ hoc uo¬
catur celũ ꝑ qd̃ uagant᷑ uolatilia
celi. ĩter aquas que uaporalit̾ ei su¬
ꝑferũtur. ⁊ serenis. ⁊̃ noctib rorãt.
et has que int̾ris graues fluitãt Ui¬
demꝰ cong̾gataꝵ aquaꝵ spẽm ꝑ cam¬
pos maris. ⁊ aridam t̾ram. uł nudatã
uł formatã ut ẽẽt usibilis ⁊ cõposi
ta. h̾barũq atq arboꝵ mat̾iem. Nide¬
mus iuminatia fulgere desuꝑ. solẽ
suffic̾e diei. lunã. ⁊ stellas cõsolari
noctẽ. atq his oĩb notan ⁊ signifi¬
can tẽpora. Uidemus humidã usq qͣ

Expanded text:
Gratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritalem corporalemque creaturam, atque in ornatu harum partium, quibus constat uel uniuersa mundi moles uel uniuersa omnino creatura, uidemus lucem factam diuisamque a tenebris. uidemus firmamentum caeli, siue inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, primarium corpus mundi, siue hoc spatium aeris, quia et hoc uocatur caelum, per quod uagantur uolatilia caeli inter aquas, quae uaporaliter eis superferuntur et serenis etiam noctibus rorant, et has, quae in terris graues fluitant. uidemus congregatarum aquarum speciem per campos maris et aridam terram uel nudatam uel formatam, ut esset ta, herbarumque atque arborum materiem. Videmus luminaria fulgere desuper; solem sufficere diei, lunam et stellas consolari noctem, atque his omnibus notari et significari tempora. Videmus humidam usquequaque
Abbreviated transcription (Latin):
bricas celoꝵ. ⁊ cõpositões siderũr et
ħ ñ de tuo. sed iam fuisse alibi crea-¬
ta. ⁊ aliuñ que tu cõtheres ⁊ ꝯpagi¬
uares atq cõtȩteres: cũ hostib de uic¬
tis mũdana menia moliteris. ut e¬
a cõstructõne deuicti adu̾sus te ite-¬
rum rebellare ñ possent alia u̾on̾
fecisse te. nec oĩno cõpegisse sic̃ om̃s
carnes ⁊ minutissima queq aĩam¬
tia ⁊ quicqͥd radicib t̾ram tenet:
sed hostilem m̃tem uat᷑amq aliam.
nͨ abste conditã cibiq contͣriam. ĩ
ĩferiorib mudi locis ista gign̾e at¬
uident: ea tu uides ĩ eis. Ergo cũ u¬
dent qr bona sũt. tu uides qr bõa st̃.
et q̃cũq p̃p̃ te placent. tu ĩ eis pla
bis tͥ placet ĩ noli. Quis eñi scit hõi¬

Expanded text:
bricas caelorum et conpositiones siderum, et bricas caelorum et conpositiones siderum, et hoc non de tuo, sed iam fuisse alibi creata et aliunde, quae tu contraheres et conpaginares atque contexeres, cum de hostibus uictis mundana moenia molireris, ut ea constructione deuincti aduersus te iterum rebellare non possent; alia uero nec fecisse te nec omnino conpegisse, sicut omnes carnes et minutissima quaeque animantia et quidquid radicibus terram tenet, sed hostilem mentem naturamque aliam non abs te conditam tibique contrariam in inferioribus mundi locis ista gignere atuident ea, tu uides in eis. ergo cum uident, quia bona sunt, tu uides, quia bona sunt, et quaecumque propter te placent, tu in eis placbis, tibi placent in nobis. quis enim scit homi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ tociens uid̾is q̃ fecisti ⁊ dyci. O
dñe ñne ista scͥptura tua u̾a est.
qm̃ tu uecax. ⁊ u̾itas edidisti eam :
se qr uona sũt. ⁊ cũ ea numerarẽ
ĩueni quociens: Adħ tu dicis mͥ.
q̃initues deus m̃s. ⁊ dicis uoce for¬
ti ĩ aure int̾iore setuo tuo. ꝑrũpẽs
meã surditatẽ. ⁊ damãs. O hõ nempe
qd̾ sͥptura mea dic̃. egodico. ⁊ tñ il¬
la tẽporalit dicit u̾bo aũ meo et̾notẽ¬
pus ñ accidit. qr equali mecũ et̾uita-¬
te cõsistit. Sic ea que uos ꝑ sp̃m me¬
ũ uidetis ego uido sic̃ ea que uos per
sp̃m meũ dicitis ego dicõ. Atq ita c̃
uos tp̃ralit ea uideatis. nec ego tẽpo¬
ralit̾ iudeo. quẽadmodũ cũ uos tẽ¬
poralit̾ ea dicatis. ñ ego tẽporalit̾ ea
dico. Et audiui dñe deus meus ⁊ elin-¬
xi stillam dulcedĩs ex tua u̾itate ⁊
ĩtellexi. q̃m sũt quidã quib displi¬
cẽt oꝑa tua bona ⁊ multi eoꝵ dicũt te
fecisse necessitate cõpusũ. sic̾ fa¬

Expanded text:
d totiens uideris quae fecisti, et dixi: o domine, nonne ista scriptura tua uera est, quoniam tu uerax et ueritas edidisti eam? se, quia bona sunt, et cum ea numerarem, inueni quotiens? ad haec tu dicis mihi, quoniam tu es deus meus et dicis uoce forti in aure interiore seruo tuo perrumpens meam surditatem et clamans: "O homo, nempe quod scriptura mea dicit, ego dico. et tamen illa temporaliter dicit, uerbo autem meo tempus non accedit, quia aequali mecum aeternitate consistit. sic ea, quae uos per spiritum meum uidetis, ego uideo, sicut ea, quae uos per spiritum meum dicitis, ego dico. atque ita cum uos temporaliter ea uideatis, non ego temporaliter uideo, quemadmodum, cum uos temporaliter ea dicatis, non ego temporaliter dico." Et andiui, domine deus meus, et elinxi stillam dulcedinis ex tua ueritate et intellexi, quoniam sunt quidam, quibus displicent opera tua, et multa eorum dicunt te fecisse necessitate conpulsum, sicut fa