comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto .ii. quidq uehemencius uolu¬
mus quanto cerciuis quam bonum sit
nouimus eoq delectamur ardencius
ignorantia igitur ⁊ infirmitas uita
sunt que impediunt uoluntatem
me moueatur ad faciendum opus
bonum ł ab oꝑe malo abstinendũ
Ut autẽ innotestat qd̃ latebat ⁊ sua¬
ue fiat qd̃ ñ delectabat gr̃a dei est q̃
hoĩmadiuuat uoluntates. Qua ut
ñ adiuuentur in ip̃is itidem causa
est ñ in deo siue dampnandi p̾ destina¬
ti fuit pp̃ iniquitatem suꝑbie siue
contra ip̃am suam suꝑbiam iudi
ñ estinhoĩe uia eus nec uiri est ut
ambulet ⁊ dirigat gressus suos cõ¬
tinuo subiungit. Corripe me dñe
uerumptñ iniudicio ⁊ non infu¬
rore tuo. tanquam dr̃et. scio ad cor¬
reptionem meam ꝑtinere qd̾ minꝰ
adte adiuuor ut ꝑ fecte dirigant᷑
gressus mei. umptũ hec ip̃m noli
sic metum agere tanquam infu¬
rore quo iniquos dampnare statu¬
isti s tanquam iniudicio quo dcces

Expanded text:
tanto enim quidque uehementius uolntanto enim quidque uehementius uolnmus, quanto certius quam bonum sit nouimus eoque delectamur ardentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicnon est in homine uia eius nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos, continuo subiunxit: corripe me, domine, uerum tamen in iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adiuuor, ut perfecte dirigantur gressus mei; uerum tamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tamquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tamquam in iudicio, quo doces
Abbreviated transcription (Latin):
se quisq dirunt dimitte nob̾ debita
nr̃a sicut ⁊ nos dimittimus debitori¬
b nr̃is. uñ ⁊ ip̃e qui contra ħ dispu¬
tant cum sint casta uita moribus¬
q laudabiles nec dubitent facere qe
illi diuit ꝓsequenda uita et̾na con¬
sequenti consilium requirenti tum
se respondisset iam omnia legis i¬
pleuisse mandata p̾cepit dñs si uel¬
let ꝑ fectus ẽẽ uenderet omnia que
habebat ⁊ dare pauꝑrbus thesaurũ¬
q tranfferret incelum nemo tñeoꝵ
audet dr̃e se eẽ sine pec̾co. Qd̾ sicut cre¬
didimus non fallaci aĩo dicunt
Si autem menciurtur eo ip̃o inui¬
piunt ł augere ł habere peccatum.
iuideamus cum uoluntatem
humanam gr̃a adiuuante di¬
uina sine pecco inhac uita pos¬
sit homo ẽẽ cur non sit. Pofse
facillue ac uerissime pendere.
qr hoĩes nolunt. s si exme querit᷑
quare noluit imus inlongum.
tioris inquisitionis breuiter dicam. No¬
lunt hoĩes facere qd̃ iustum est siue qr
latetiustum sit siue qr non delectat

Expanded text:
dicumnt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. i uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in hac uita possit homo esse, cur non sit, possem facillime ac ueracissime respondere: \'quia homines nolunt\'. sed si ex me quaeritur, quare nolint, imus in longum; tioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat.
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓprium ł originale pecc̃m. Aut si eiꝰ
indignum udetur ut sc̃i dampneᷤ¬
tur qũo est d̾ignum ut a regno dei
scĩ separentur. Illud pocius atrendãt
qũo non de peccorib parentib tra¬
hatur aliquod pecc̃m si de scĩs aliqͣ
sc̃itas trahitur ⁊ ĩmunditia de ĩmũ¬
dis. utrumq .ii. dixit qui dixit. A¬
lioqum filii nr̃i immundi ẽẽnti
nunc autem sc̃i sunt. Explicent ⁊̃
qũo iustum sit ut sc̃i ex fidelib ⁊ im¬
mundi ex infidelib nati pariter tñ
si baptirati ñ fu̾int regnum dei nõ
ꝑ mittantur intrare. Quid ergo ilł
ista sc̃itas ꝓdest. Nam si dampnari
faterentur ĩ mundos ex infidelib
naros scõs autem filios fideliũ in
dei quidem regnum intrare ñ pos¬
senisi fu̾int baptitati ñ tñ damp¬

Expanded text:
vel proprium, vel originale peccatum. Aut si eis indignum videtur, ut sancti damnentur, quomodo est dignum ut a regno Dei sancti separentur? Illud potius attendant, quomodo non de peccatoribus parentibus trahatur aliquod peccatum, si de sanctis aliqua sanctitas trahitur et immunditia de immundis. Utrumque enim dixit, qui dixit, Alioquin filii vestri immundi essent, nunc autem sancti sunt. Explicent etiam quomodo justum sit, ut sancti ex fidelibus et immundi ex infidelibus nati, pariter tamen, si baptizati non fuerint, regnum Dei non permittantur intrare. Quid ergo illis ista sanctitas prodest? Nam si damnari faterentur immundos ex infidelibus natos, sanctos autem filios fidelium in Dei quidem regnum intrare non posse, nisi fuerint baptizati, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
beamus ex deo. Alioquin nescio cũ
ab eo iustificamur quo alio min̾e
ip̃ius gaudere debeamus. Et hinc sqͥ¬
tum arbitror. Paratur uoluntas a
dño. Et inpsalmis ad ño gressus ho¬
nunis dirigentur ⁊ uam eius uoiet.
Et qd̾ ait apis. Deus est enim qui ope¬
ratur in uob ⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓ bona
uoluntate. Quo circa qm̃ qd̵ adco nõ
au̾timus. nr̃m est ⁊ ħ est ⁊ ħ est uolũ¬
tas mala. qd̃ uero ad deum nos conu¬
timus nisi ip̃o excitante atq atq ad¬
iuuante ñ possumus ⁊ ħ est uolũtas

Expanded text:
beamus ex deo; alioquin nescio, cum beamus ex deo; alioquin nescio, cum ab eo iustificamur, quo alio munere ipsius gaudere debeamus. et hinc scriptum arbitror: paratur uoluntas a domino et in Psalmis: a domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et quod apostolus ait: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. Quocirca quoniam quod a deo nos auertimus, nostrum est haec est uoluntas mala - quod uero ad deum nos conuertimus, nisi ipso excitante atque adiuuante non possumus- et haec est uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
meis bonis est quoꝵ ẽẽ u̾sus ñ potest
malus nisi ex deo nob̃ eẽ ñ posse nes¬
cio quemadmodum defendamꝰ qid̃
dt̃m est. Quid .N ħs̃ qd̾ ñ accepisti Na
si nob̾ nob̾ lib̾a quedam uolantas e¬
exdeo est que ad huc potest eẽ ł bona l̃
mala. bona uero uoluntas est exnobis
est melius est id qd̃ a nob̾ quam cid̾ ab
ilło est. Qd̃ si absurdissime dicitur o¬
portet fateamur ⁊̃ bonam uoluntateᷤ
nos diuinitus ad ipisti. Quamquam
uoluntas mirum si potest inmedio
quodam ita consistere ut nec bona
nec mala sit. aut .ii. iusticiam diligi¬
mus ⁊ uona est ⁊ si magis diligunus
magis bona si minus minus bona e
aut si oĩo ñ diligimus non est bona
Quis u̾o dubitet dr̃e uoluntate̾ nul¬
lo modo iustitiam diligentem nõ mͦ
ẽẽ malam s ⁊̃ pessimam uolunta¬
tem. si ergo uoluntas aut bona est
aut mala s utiq malum ñ hnĩs ex
deo restat ut bonam uoluntatem ha¬

Expanded text:
in eis bonis est, quorum esse usus non potest in eis bonis est, quorum esse usus non potest malus, nisi ex deo nobis esse non posse, nescio quemadmodum defendamus quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? nam si nobis libera quaedam uoluntas ex deo est. quae adhuc potest esse uel bona uel mala, bona uero uoluntas ex nobis est, melius est id quod a nobis quam quod ab illo est. quod si absurdissime dicitur, oportet fateamur etiam bonam uoluntatem nos diuinitus adipisci. quamquam uoluntas mirum si potest in medio quodam ita consistere, ut nec bona nec mala sit. aut enim iustitiam diligimus et bona est et, si magis diligimus, magis bona, si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. quis uero dubitet dicere uoluntatem nullo modo iustitiam diligentem non modo esse malam, sed etiam pessimam uoluntatem? si ergo uoluntas aut bona est aut mala et utique malam non habemus ex deo, restat ut bonam uoluntatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
it. cum ce bonis hoĩm loqueretur tͥd
.N. hs tid̾ non accepisti. Si ã accepis¬
ti quid głaris .q. ñ acceperis ⁊̃ ipsa
ratio que dehis reb atalib quales
sumus iniri potest quemlibet nr̃m
querentem uehement̾ angustat nͦ
sic defendamus gr̃am ut libm arbitͥ¬
um auferre uideamus. rursus ne lbe¬
rum sic asseramus arbitrium ut sr̃¬
ba impietate ingrati dei gr̃e uidice¬
mur. siamq illud apłi qd̾ comine¬
moraui sic defendere quidam uolue
ẽe qr ⁊ hec inillo ẽẽ non posset si hõ
ip̃e non ec̃t. Cum u̾o ut sit aliquid
atq ut homo sit ñ ht̃ nisi a deo car nõ
auctori deo tribuatur ⁊̃ quicquid in
illo est bone uoluntatis qd̃ non esset
tribuendam qr nec ip̃a eẽt posset ĩ hoĩe
nisi homo eẽt inquo ẽẽt. ut autem hõ
tatis arbitrium qd̾ huc atq illuc li¬
berum flectitur atq meis natura¬
lib uonis est quib ⁊ maleuti mai̾
potest s ⁊̃ uoluntatem bonam que ia

Expanded text:
 cum de bonis hominum loqueretur: quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?, ipsa etiam ratio, quae de his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus, ne liberum sic asseramus arbitrium, ut superba impietate ingrati dei gratiae iudicemur. Namque illud apostoli quod commemoraui sic defendere quidam uolueresse, quia et hoc in illo esse non posset, si homo ipse non esset; cum uero, ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a deo, cur non auctori deo tribuatur etiam quicquid in illo est bonae uoluntatis, quod non esset, tribuendam, quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset in quo esset. ut autem homo tatis arbitrium, quod huc atque illuc liberum flectitur atque in eis naturalibus bonis est, quibus et male uti malus potest, sed etiam uoluntatem bonam, quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ terram sine querela iustusu̾s
dei cultor abstinens ab omni oꝑe
malo primis u̾bis exhoĩm qui
sunt interra comparatione lau¬
datur ꝓinde omnib qui tunc in
terra iusti ẽẽ potuerunt excellebat.
Non ergo ip̃e pp̃ea nullum pecca¬
tum omnino habebat qr inꝑfec¬
tu iusticie ceteros anteibat. Deinde
adiungitur sine querela decuius
uita nemo uste quereretur. Iustus¬
qui tanta moꝵ ꝓprietate ꝓfecerat
ut nullus ei ẽẽt equandus. uerus
dei cultoꝵ quippe ⁊̃ suoꝵ pet̃corum
uerax humilisq confessor Abftmẽs¬
se ab omni oꝑe malo. Mirum si ab
omni ⁊̃ u̾bo ⁊ cogitatu malo. Quantꝰ
quidem iob fu̾it ignoramus s no¬
iumus iustum nouimus ⁊̃ imꝑfe¬
rendi horrendis teibulationum
tẽptationib magnum no uimus
possent ⁊̃ deillo dici qui condelectat᷑
legi dei scd̃m int̾iorem hoĩem uidet
ã aliam legem inmembris suis re¬
pugnantem legi mentis sue p̾sertĩ

Expanded text:
super terram, sine querella, iustus, super terram, sine querella, iustus, dei cultor, abstinens ab omni opere malo. primis uerbis ex hominum qui sunt in terra comparatione laudatur; proinde omnibus qui tunc in terra iusti esse poterant excellebat. non ergo ipse propterea nullum peccatum omnino habebat, quia in profectu iustitiae ceteros anteibat. deinde adiungitur \'sine querella\', de cuius uita nemo iuste quereretur; \'iustus\',qui tanta morum probitate profecerat, ut nullus ei esset aequandus; \'uerus dei cultor\', quippe etiam suorum peccatorum uerax humilisque confessor; \'abstinensse ab omni opere malo\', mirum si ab omni etiam uerbo et cogitatu malo. quantus quidem lob fuerit ignoramus; sed nouimus iustum, nouimus etiam in perferendis horrendis tribulationum temptationibus magnum; nouimus possent etiam de illo dici, qui condelectatur legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi menti
Abbreviated transcription (Latin):
manuum tuarum ne despexeris. S
ꝓfecto scd̃m illam iusticiam qua
se nouerat iniustum se uituperait
atq distabuit estimauitq se terra
⁊ tinerem mente conspiciens xp̃i ius¬
titiam incuius non tm̃ diuinitate
s net inanima nec incarne ullum
potuit ẽẽ pec̃ci scd̃m quam iusticiã
que ex deo est ⁊̃ paulus apłi illud
suum qd̃ scd̃m iusticiam que ex
lege est fu̾it sine querela ñ solum
dampna u̾m ⁊̃ stercora existima¬
uit Nion igitur p̾clarum illud tes¬
timonium dei quo laudatus est iob
contrarium est ei testimonio quo
iustum est non iustificabitur in
conspectu tuo omnis iuuiuens. qr ñ
id ꝑ suadet ꝓrsus in illo nicħ fuis¬
se quo ł ab ip̃o ueraciter ł a dño deo
recte rep̾henderetur quamiuis iam
iustus ⁊ uerax dei cultor ⁊ ab omni
oꝑe malo seabstinens non menda¬
citer diceretur ħ enim deilla u̾ba st̃
dei Animo au̾tisti inpuerum meũ
iob:Non enun est illi homo silĩs

Expanded text:
manuum tuarum ne despexeris. sed manuum tuarum ne despexeris. sed profecto secundum illam iustitiam, qua se noucrat iustum, se uituperauit atque distabuit aestimauitque se terram et cinerem mente conspiciens Christi iustitiam, in cuius non tantum diuinitate, sed nec in anima nec in carne ultum potuit esse peccatum, secundum quam iustitiam, quae ex deo est, etiam Paulus apostolus illud suum, quod secundum iustitiam, quae ex lege est, fuit sine querella, non solum damna, uerum etiam stercora existimauit. Non igitur praeclarum illud testimonium dei, quo laudatus est Iob, contrarium est ci testimonio, quo dictum est: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quia non id persuadet prorsus in illo nihil fuisse, quod uel ab ipso ueraciter uel a domino deo recte reprehenderetur, quamuis iam iustus et uerax dei cultor et ab omni malo opere se abstinens non mendaciter diceretur. haec enim de illo uerba sunt dei: animo aduertisti in puerum meum Iob? non enim est illi homo similis
Abbreviated transcription (Latin):
increpans lotutus est situt ipseiob
testis est dicens. quid adhuc ego iu¬
dicor moninis ⁊ intrepationes dñi
audiens:Nemo autem iuste increpa¬
tur nisi inquo est aliquid qd̃ incre¬
patione sit dignum. Et ip̃a increpa
oꝑa potestatis sue sub hacsm̃a incre¬
pans ut eum dr̃eappareat. Nunquid
potis ħ tanta que possum: quo ã
ꝑtinet nisi ut intelligat iob ⁊̃ hoc ei
diuinitus inspiratum ut p̾sciret
xp̃m ad passionem eẽ uenturum.ꝑ¬
telligat ergo quam debet equo aĩo
tanta potencia est nequaquam
tñ passionis o bedĩam retusauit.
Qd̃ puriore cordis intentione iob
intelligens rensioni sue addidit
Auris auditu intelligebam te priꝰ
⁊ nunc ecce ocđs tuus uidet te priꝰ.
Ideo uituperaui me ip̃m ⁊ distabi
⁊ estimaui me ip̃m terram ⁊ cinere.
Quare sibi in hec tam magno intel¬
lectu displicuit: Neq enim opus dei
quo erat homo recte illi poterat dis¬
plicere tum ⁊̃ ipsi deo dicatur. Opera

Expanded text:
increpans locutus est, sicut ipse Iob increpans locutus est, sicut ipse Iob testis est dicens: quid adhuc ego iudicor monitus et increpationes domini audiens? nemo autem iuste increpatur, nisi in quo est aliquid, quod increpatione sit dignum. Et ipsa increpatopera potestatis suae sub hac sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut intellegat Iobetiam hoc ei diuinitus credimus inspiratum, ut praesciret Christum ad passionem esse ucnturum-intcllegat ergo, quam debeat aequo animo tanta potentia est, nequaquam tamen passionis oboedientiam recusauit? quod puriore cordis intentione Iob intellegens responsioni suae addidit: auris auditu audiebam te prius et nunc ecce oculus meus uidet te. ideo uituperaui me ipsum et distabui et aestimaui me ipsum terram et cinerem. quare sibi ita in hoc tam magno intellectu displicuit? neque enim opus dei, quo erat homo, recte illi poterat displicere, cum etiam ipsi deo dicatur: opera
Abbreviated transcription (Latin):
libet .N. breuis fu̾it uita euis ⁊̃ si umꝰ
diei eẽt. mundus asordib ẽẽ nõ poss
⁊ ideo iustissime inudicium tuum.
ti omnes nec̃citudines meas ⁊ nicħ
te latuit de pect̃is meis. signasti pec¬
cata mea infolliculo ⁊ annotasti si
quid inuitus cõmisi sionne satis ap¬
paruit ⁊̃ illa peccata iuste imputari.
que non delectationis illecebra com¬
nuittuntur. s causa deuitande alicꝰ
molestie aut doloris aut mortis. N a̾
⁊ hec dicuntur quadam necc̃itate cõ¬
miti cum omnia suꝑanda sint amo¬
re ⁊ delectatione usticie. p otest etiã
cid̃ dixit ⁊ annotasti si quid inuitus
commisi ad iusticiam illam uocem
iuideri ꝑtinerequa dc̃m est. Non enĩ
qd̃ uoło ago s qd̃ odi ħ facio. Quid
qd̃ ip̃e dñs qui ei ꝑhibuerat testimo¬
niuum cum ⁊̃ scriptura hoc est dei sp̃c
dixerit in omnib que contigerunt
ei. Non eum peccasse labiis suis ante
dñm postea tm̃ cum ei loqueretur

Expanded text:
libet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius libet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset et ideo iustissime in iudicium tuum ti omnes necessitudines meas et nihil te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuit us commisi, nonne satis aperuit etiam illa peccata iuste inputari, quae non delectationis inlecebra committuntur, sed causa deuitandae molestiae alicuius aut doloris aut mortis? nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione • iustitiae. potest etiam quod dixit: et adnotasti si quid inuitus commisi, ad illam uocem uideri pertinere, qua dictum est: non enim quod uolo ago, sed quod odi, hoc facio. Quid quod ipse dominus, qui ci perhibuerat testimonium, cum etiam scriptura, hoc est dei spiritus, dixerit in omnibus, quae contigerunt ei, non cum peccasse labiis suis ante dominum, postea tamen cum ci loquerctur
Abbreviated transcription (Latin):
uidicium euis ubi ꝑfecta illa ustine
regula me conuincit iniustum pro¬
fecto impie loquetur os meum qr
litatem quo ip̃am ł pocius dampna¬
tionem carnalis gn̾ationis osten¬
dens exoriginalis transgressione
pec̃ti cum de pec̃cis suus ageret uelud
eoꝵ causas reddens dixit hoĩem na¬
tum ex młre ꝑui ẽẽ tp̃ris ⁊ plenum
iratundia qua iracundia nisi qua
sunt omnes sicut dicit apłs natura¬
liter hoc est originaliter filii dei ire qͦ¬
niam filii sunt concupiscencie cͣrnis
⁊ scł̃i ad ip̃am iram ꝑtinere ⁊̃ morteᷤ
hoĩs consequenter ostendens. Cum
iracundia. addidit ⁊̃. Et sicut flos
cum floruit ⁊ decidit discessit sicut
umbra non manet. Cum autem sb̾¬
iungit nonne ⁊ hꝰ curam fetisti ue¬
nire iniudicium nuum. quis it erit
mundus a sordib nemo nec sic u¬
nuis diei fu̾it. uita eius hec utiq di¬
cit. Curam hoĩs breuis uite facisti
uenire iniudicium tuum. Quantũ¬

Expanded text:
iudicium eius, ubi perfecta illa iustitiae iudicium eius, ubi perfecta illa iustitiae regula me conuincit iniustum, profecto impie loquetur os meum, quia litatem quoque ipsam uel potius damnationem carnalis generationis ostendens ex originalis transgressione peccati, cum de peccatis suis ageret, uelut eorum causas reddens dixit hominem natum ex muliere parui esse temporis et plenum iracundia. qua iracundia, nisi qua sunt omnes, sicut dicit apostolus, naturaliter, hoc est originaliter, irae filii, quoniam filii sunt concupiscentiae carnis et saeculi ? ad ipsam iram pertinere etiam mortem hominis consequenter ostendit. cum iracundia; addidit etiam, Et sicut flos cum floruit et decidit, discessit sicut umbra, non manet. Cum autem subjungit, Nonne et hujus curam fecisti venire in iudicium tuum? quis enim erit mundus a sordibus? nemo, nec si unius dici fuerit uita eius, hoc utique dicit: \'curam hominis breuis uitae fecisti uenire in iudicium tuum. quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dũm. Et iste ideo hoc inu̾itate scit qr
si nos dix̾imus ñ hr̃e pecĩm ipsa ne¬
ritas in nobis non est ꝓ inde scd̾m
modum conu̾sationis humane per¬
hibet ei deus tam magnum iusticie
testimonium ip̃eã se metiens exre¬
gula illa iusticie quam sicut pot̃
concupiscit apud deum inu̾itate
scit qr ita est ⁊ adiũgit. Quemad¬
modum .n.iustus erit homo ante
dñm. si .ii. uelit contendere tum eo.
non poterit obedire ei .i. siIudiean¬
dus ostendere uoluerit non inseĩ¬
ueniri posse qid̃ dampnet non pot̾it
obedire ei Amittit .ni. ⁊̃ illam obedi
entiam qua obedire posset pretipiẽti
confitenda ẽẽ pecc̃a. Uñ quosdam in¬
crepat dicens. Quid uultis metum iu¬
ditio contendere: Qd̃ isle precauens.
ne inquit intres inudicium cum ser¬
uo tuo: qm̃ non iustificabitur incõs¬
pectu tuo omnnis uiuens. Ideo ⁊ dic̃ iob.
Quis .il iuidicio enis adu̾sabitur: Qd̃¬
si fu̾o iustus. os meum impie loque¬
tur. hoc est .i. si me ustum dixero ccͣ

Expanded text:
e hoc in ueritate scit, quia, si nos dixerimus non habere peccatum, ipsa ueritas in nobis non est. proinde secundum modum conuersationis humanae perhibet ei deus tam magnum iustitiae testimonium; ipse autem se metiens ex regula illa iustitiae, quam sicut potest conspicit apud deum, in ueritate scit, quia ita est, et adiungit: quemadmodum enim iustus erit anDominum? Si enim velit contendere cum eo, non poterit obedire ei: id est, si judicandus ostendere voluerit, non in se inveniri posse quod damnet, non poterit obedire ei: amittit enim etiam illam obedientiam, qua oboedire posset praecipienti confitenda esse peccata. unde quosdam increpat dicens: quid uultis mecum iudicio contendere? quod ille praccauens: ne, inquit, intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. ideo etiam dicit Iob: quis enim iudicio eius aduersabitur? quodsi fuero iustus, os meum impie loquetur; hoc est enim: \'si me iustum dixero contra
Abbreviated transcription (Latin):
impie ac dampnabiłr eius p̾cepta cõ¬
tempserint ut ħ faciat ip̃e in eorum
dampnatione qd̃ iustum est. Quic̃
autem in eius p̾ceptis obedienter ⁊
pie ꝓficientes nec tm̃ oĩa que p̾cepit
implentes situt sibi. dimitti uolũt
sit aliis pect̃a dimiserint ip̃e faciat e
eoꝵ mundatione qd̃ bonum est. Qũo
dimittenti dimittitur. ꝑ dei mĩam¬

Expanded text:
impie ac damnabiliter eius praecepta conimpie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius praeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamen omnia quae praecepit inplentes, sicut sibi dimitti uolunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est. quomodo enim dimittenti dimittitur per dei mise
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest quisquam ꝑ fectus ⁊̃ si
eum aliquid ad huc latet sicut per¬
quid ałr sapitis id quo deus reue¬
inco ambulemus. Nleq negandum
est hec deum uibere ita nos infatienda ius¬
ticia eẽ debere ꝑ fectos ut nullum habea¬
mus omnino pect̃m. Nam nec pec̃tm e¬
rit si quid erit si ñ diuinitus usbetur
ut ñ sit Cur ergo iubet inquiunt qd̃
nullum hoĩm eẽ ft̃urum. hoc modo ⁊̃ di¬
ti pot̾ cur primis illis hoĩb uisserit qͥ
duo soli erant qd̃ sticebat eos non ẽẽ
fcuros. Neq .N. dicendum est ideo iuis¬
sisse ut nr̃m aliquid id faceret si illi ñ
facerent. hec .ii. ne de illa scilicet arbore
cibum sumerent non nisi illis solis
d̾s uissit. Quia sicut sciẽbat quid iusti¬
cie fc̃uri ñ ẽẽnt erant ira ⁊̃ sciebat qͥd
iusticie de illis erat ip̃e facturꝰ. Eo mͦ gͦ
iubet omb hõibz ut non fauiant
ullum pecẽm quamuis sit p̾scuis ne¬
minem hec impleturũ ut quitumq

Expanded text:
dici potest quisque perfectus, etiamsi dici potest quisque perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perquid aliter sapitis, id quoque uobis deus reucin eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum habeamus omnino peccatum. nam neque peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae facturi non erant, ita etiam sciebat quid iustitiae de illis erat ipse facturus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
intesligi. Potest ergo fieri sicut dixi.
ut iam sit aliquis sapĩe ꝑ fectus adiu¬
tor cuins nondum sit ꝑfectus ⁊ dector.
potest ꝑfectus ẽẽ iusticie cognitor
nondum ꝑ fectus ⁊ dector effector. Pot̃
ꝑfectus ẽẽ ut diligat inimicos qui
nondum est ꝑ fectus ut sufferat. Et
qui ꝑfectus est ineo qd̃ omnes hoĩes
diligit. quippe qui ⁊̃ adinimitoꝵ di¬
leccionem ꝑuen̾it queritur utrum
iam sit in ista dilectione ꝑfectus idẽ
utrum quos diligit tm̃ diligat qͣn¬
tum illa incõmutabilis regula u̾uta¬
tis diligendos eẽ p̾scribit. Cum ergo
legitur inscripturis cuiusq ꝑ fectio
qua iure dicatur non negligenter
intuendum est qm̃ non ideo quis¬
q ꝓrsus sine pec̃co ẽẽ intelligitur.
qr inaliqua re dr᷑ eẽ ꝑ fectus. Quam¬
quam inhoc possit eẽ ita dici ut non
qr iam non est quo ꝓficiat s qr ex
maxima ꝑte ꝓfecit hec nomine dig¬
nus habeatur sicut in dectrina legis

Expanded text:
intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum sit perfectus et doctor; potest perfectus esse iustitiae cognitor, nondum perfectus effector; potest perfectus esse, ut diligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. et qui perfectus est in eo, quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem peruenerit, quaeritur utrum iam sit in ipsa quoque dilectione perfectus, id est utrum quos diligit, tantum diligat, quantum illa inconmutabilis regula ueritatis diligendos esse praescribit. cum ergo legitur in scripturis cuiusque perfectio, qua in re dicatur, non neglegenter intuendum est, quoniam non ideo quisque prorsus sine peccato esse intellegitur, quia in aliquare dicitur esse perfectus. quamquam et in hoc possit ita dici, ut non quia iam non est quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur, sicut in doctrina legis
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt ut sine ullo sit quisquam
pecc̃o cum hanc agit uitam iam . a.
supra Rndimus posserendimus s
utrum aliquis fiat. hec nunc queri¬
mus Neminem autem eẽ qui tm̃
uelit quantum res exigit ante. pre¬
cognitum est sicut scripturarum.
que supra cõmemoraui testimonia¬
tanta declarant. Et tñ cum dr cuiusq ꝑ
fectio qua in redicatur uidendum est.
Nam exapło testimonium paulo ante
posui ubi se fatetur inacceptione iusti¬
cie quam desiderat nondum ẽẽ ꝑ fectũ
Et tñ continno dicit. Quotqͦt ergo. ꝑ¬
fecti hoc sapiamus. Qd̃ utrumq nõ
diceret uisi inalia re ꝑ fectus ẽẽt.in ali¬
a ñ ẽẽt. uelud si iam sit quisquam
sapĩe ꝑ fectus auditor qd̃ nondum
erant illi quib dicebat. lac uob̾ potũ
dedi non estam. Nondum .i. poteratis
s nec adhuc quidem potestis. Eis quip¬
pe ⁊ illud ait. sapĩam loquimur int̾
ꝑfectos utiq ꝑ fectos auditores uolẽs

Expanded text:
accipiunt, ut sine ullo sit quisque accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit uitam — iam enim supra respondimus posse fieri -, sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. neminem autem esse, qui tantum uelit, quantum res exigit, ante praecognitum est, sicut scripturarum quae supra commemoraui testimoniatanta declarant. et tamen cum dicitur cuiusque perfectio, qua in re dicatur uidendum est. nam ex apostolo testi -, monium paulo ante posui, ubi se fatetur in acceptione iustitiae, quam desiderat, nondum esse perfectum et tamen continuo dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sapientiae perfectus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis; eis quippe et illud ait: sapientiam loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens
Abbreviated transcription (Latin):
sessores qui recto itinere de die indiem¬
sua renouatione ꝑ ficientes iam ꝑ¬
fecti facti sunt eundem iusticie uia¬
tores. sic itaq omnes quicumq inħx̃
uita diuinarum scripturarum tes¬
timoniis inbona uoluntate atq ac¬
tib iusticie p̾dicati st̃ ⁊ quitumq ta¬
les ł post eos fuerunt quamiuis nõ
eisdem testimoniis p̾dicati atq lau¬
dati ł nunc usq ⁊̃ sunt ł postea quo
futuri sunt. omnes magni omnes ins¬
ti omnes ueraniter laudabiles sunt s
sine pet̾co aliquo non sunt qm̃ scrip¬
turarum testimoniis quib de illoꝵ
laudib credimus. hec ⁊̃ credimus nõ
iustificari inconspectu dei omnem¬
uiuentem ideo rogari. ne intres in
iudicium cum seruis suis ⁊ non tm̃
sariam quam tradidit discipulis
sius. At .ii. dñs ait Estote ꝑfecti sicut
inquiunt si sciret fieri non posset qid̾
precipit. Non nunc queritur utrum
fieri possit u istam ꝑfectionem ad hoc

Expanded text:
sessores, qui recto itinere fidei de die in diemsessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores. Sic itaque omnes, quicumque in hac uita diuinarum scripturarum testimoniis in bona uoluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales uel post eos fuerunt quamuis non eisdem testimoniis praedicati atque laudati uel nunc usque etiam sunt uel postea quoque futuri sunt, omnes magni, omnes iusti, omnes ueraciter laudabiles sunt, sed sine peccato aliquo non sunt, quoniam scripturarum testimoniis, quibus de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus non iustificari inviventem; ideo rogari, ne intret in judicium cum servis suis; et non tantum cam necessariam, quam tradidit discipulis suis. At enim ait dominus: estote perfecti, sicut inquiunt, si sciret fieri non posse quod praecipit. non nunc quaeritur . utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Que retro oblitus inea que ante st̃.
extentus scd̃m intentionem sequor
ad palmam suꝑne uocationis dei q̃
est inxp̃o iħu. Ipse confitetur nondũ
accepisse nondum ꝑ fectum ẽẽ in¬
plenitudine iusticie quam adipisci
dilexit in xp̃o s ad huc scd̾m inten¬
tionem sequi ⁊ p̾terita obliuiscẽ¬
tem inea que añ sunt extendi ut
nou̾imus ⁊̃ ad ip̃m ꝑtinere illud
ce art. Et si ext̾ior homo ñr corrum¬
pitur s int̾ior renouatur dedie ĩ
diem. Quamius iam ẽẽt ꝑ fectus
uator ⁊ si nondum erat ip̃ius ranis ꝑ¬
fectione ꝑuentor. Deniq tales uult se¬
cum inisto cursu comites raꝑe quibus
continuo subiungit ⁊ dicit. Quotqͦt
ergo ꝑfecti hoc sapiamus. ⁊ si quid ałr
sapitis: hoc quo deus uobis reuelabit.
uerumptñ inqd̃ ꝑuenimus in eo am¬
bulemus. ambulatio ista ñ corporis
pedib s mentis affectib ⁊ uite morib
geritur ut possint ẽẽ ꝑfecti ustitie pos¬

Expanded text:
quae retro oblitus in ca quae ante sunt quae retro oblitus in ca quae ante sunt extentus, secundum intad palmam supernae vocationis Dei, in Christo Jesu. Ipse se confitetur nondum accepisse, nondum esse perfectum ea plenitudine justitiae, quam adipisci dilexit in Christo; sed adhuc secundum intentionem sequi, et praeterita obliviscentem in ea quae ante sunt extendi: ut noverimus etiam ad ipsum pertinere illud quod ait, Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem, quamuis iam esset perfectus uiator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione peruentor. denique tales uult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subiungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae pos
Abbreviated transcription (Latin):
ui ẽẽ ut xp̃m lucrifaciam ⁊ inueniar
in illo ñ hñs meam iusticiam que
ex lege est sz eam que est ꝑ fidem xp̃i
que est exdeo iusticia infidem ad cog¬
noscendum eum ⁊ urtutem resur¬
rectionis eius ⁊ coĩcationem passio¬
nis eius conformatus modo morti
illa u̾ba ⁊ achariam ⁊ elysabeth credamꝰ
sine ullo pec̾co ꝑ fectam habuisse usti¬
ciam ut nec ip̃m apłm eiusdem regłe
summitate arbitremur fuisse ꝑfectũ
ñ solum in illa legis ⁊ iusticia quam
sunilem istis hũit quam nit̾ dampna
⁊ stercora deputat incomꝑatione emi¬
nentissime iusticie que in fide xp̃i est
uerum ⁊̃ inip̃o quo euuangelio ubi
⁊ tanti apłatus meruit principatũ
Qd̾ dr̃e non auderem nisi ei credere ñ¬
nefas crederem ducerem. Ubi ⁊̃ seqr
⁊ ad iungit. Non qr iam acceperim i¬
aut iam ꝑfectus sim. s equor autem
si comp̾hendam inquo ⁊ app̾ hensꝰ
sum a xp̃o iħu. fr̃es. Ego me ip̃m nõ
arbitror app̾hendisseUnum autem:

Expanded text:
lucrifaciam et inueniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed eam, quae est per fidem Christi, quae est ex deo iustitia in fide, ad cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius at communicationem passionis eius, conformatus morti ipsiuilla uerba Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse iustitiam, ut nec ipsum apostolum eiusdem regulae summitate arbitremur fuisse perfectum non solum in illa legis iustitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in conparatione eminentissimae iustitiae, quae in fide Christi est uerum etiam in ipso quoque euangelio, ubi et tanti apostolatus meruit principatum, quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. ubi enim sequitur et adiungit: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, in quo et adprehensus sum a Christo Iesu. fratres, ego me ipsum non arbitror adprehendisse; unum autem,
Abbreviated transcription (Latin):
quiunt apłs dicit. Bonum tertamen
certaui cursum consummani fidem
seruaui. sr̃ est mͥ corona uisticie. Qd̾
restabat ip̃uis passionis quam sibi ia̾
impendere dixerat. tam magna con¬
flictatio tam molestum ac grande
certamen. An ad euis consũmandũ
cursum parum adhuc deerat. qñ il¬
lud deerat ubi erat futurus acrior
⁊ trudelior inimicus. Qd̾ si iõ talib
u̾bis certus securusq gaudebat qr de
uictoria fitiuri certaminis certum eũ
seturumq iam fecerat qui eandeᷤ¬
passionem illi reuelauerat. immin̾e
non replenissima s spefirmissima ħ
dixit ⁊ qd̃ futurum ẽẽ psumpsit ta¬
quam fc̃m fu̾it indicauit. si ergo his
u̾bis ⁊̃ hccadderet ut dr̃et nullum ha¬
beo iam pec̃cm hoc quoq illum iam¬
intellig̾emus ñ derei fc̃e s derei fute᷑
ꝑfectione dixisse. si .Ni. ad ip̃us cur

Expanded text:
num certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandepassionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic enim ad ip
Abbreviated transcription (Latin):
inquit scio qr ita est. Quemadmo¬
dum iustus erit sermho ante dũm.
Si autem uelit contendere cum eo:
non pot̾it obedire ei. Et paulo post.
Quis inquit iudicio euis ad u̾sab̾r
Quod si fu̾o iustus os meum ĩpie
loquetur Iti paulo post. scio inqͥt
qr impunitum me ñ dimittit. qr sũ
impuis Quare non sum mortuus:
Qd̃ si purificatus niue ⁊ mundatus
fu̾o mundis manib sufficient̾ in
sordib me tinxisti. Item in alio su¬
ꝯ sermone. Quia conscripsisti inqͥt
ad u̾sum me mala. ⁊ induistis me iu¬
uentutis mee pecc̃a ⁊ posuisti pedem
meum inꝓhibitione. Seruasti o¬
oĩa oꝑa mea pecc̃a mea ⁊ inradices
pedum meoꝵ inspexisti. Qui uete¬
rascunt sicut uter ł sicut uestimẽ¬
tum atinea. comestum. homo .n.
natus ex ml̾re ꝑui est tp̃ris ⁊ plenꝰ
iracundia ⁊ sicut flos cum floru

Expanded text:
inquit, scio quia ita est. Quemadmoinquit, scio quia ita est. Quemadmodum enim justus erit homo ante Dominum? Si autem velit contendere cum eo, non poterit obedire ei. Et paulo post: Quis, inquit, judicio ejus adversabitur? Quod si fuero justus, os meum impie loquetur. Iterum paulo post: Scio, inquit, quia impunitum me non dimittit. Quia sum impius, quare non sum mortuus? Quod si purificatus nive, et mundatus fuero mundis manibus, sufficienter in sordibus me tinxisti . Item in alio suo sermone: Quia conscripsisti, inquit, adversus me mala, et induisti me juventutis meae peccata, et posuisti pedem meum in prohibitione, servasti omnia opera mea, et in radices pedum meorum inspexisti, qui veterascunt sicut uter, vel sicut vestimentum a tinea comestum. Homo enim natus ex muliere parvi est temporis, et plenus iracundia, et sicut flo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. ut ꝑ hec inquiunt qd̾ dr̃ent. no¬
stra inuno ẽẽ corpore demonstrarat¬
⁊ illos ad huc habentes peccata ⁊ se
ip̃os qui iam carebant omni exꝑ
te pec̃co. Indaniele certe hec non pot
dici qui ut credo tanquam ꝓph̾a p̾¬
uidens hoc aliqũ p̾sumptionẽ futu¬
ram cum inorone sepe dixisset pec¬
caiuimus non ita nobis exposuit
cui hoc dix̾it ut ab illo ardiremus
cum orarem ⁊ confiteret pecc̃a ppłi
mei dño deo meo nec ad huc distinc¬
tione confusa ut ẽẽt incertum pp̃
unius corporis societatem si dr̃et põ
cum pec̃ca nr̃a confiterer dño deo me¬
o s omnino tam distincte tanqͣ
de ip̃a distinctione satagens eam¬
q maxime uehementerq cõmen¬
dans peccata inquit mea ⁊ peccata
ppłi mei. Quis huic euidentie cẽdic̃.
nisi quem plus delectatꝰ defensare:
cid̃ sentit ꝙͣ quid senciendum sit
inuenire. Iobautem post tam mag¬
num de illo iusticie testimoniũ dei
quid dicat ip̃e uideamus. Inu̾itate

Expanded text:
» . Ut per hoc, inquiunt, quod dicerent « nostra, » in uno esse corpore demonstrarent, et illos adhuc habentes peccata, et se ipsos qui jam carebant omni ex parte peccato. In Daniele certe hoc non potest dici, qui, ut credo, tanquam propheta praevidens hanc aliquando praesumptionem futuram, cum in oratione saepe dixisset, peccavimus; non ita nobis exposuit, cur hoc dixerit, ut ab illo audiremus, Cum orarem, et confiterer peccata populi mei Domino Deo meo; nec adhuc distinctione confusa, ut esset incertum, propter unius corporis societatem si diceret, Cum peccata nostra confiterer Domino Deo meo: sed omnino tam distincte, tanquam de ipsa distinctione satagens, eamque maxime vehementerque commendans, peccata, inquit, mea et peccata populi. Quis huic evidentiae contradicit, nisi quem plus delectat defensare quod sentit, quam quid sentiendum sit invenire? 14. Job autem post tam magnum de illo justitiae testimonium Dei, quid dicat ipse videamus. In veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
tantum .R. adhuc inuerustate ẽ.
ꝓ in de exhxc qd̃ ad huc inuetusta¬
te sunt quamius iam baptizati exħ
⁊̃ adhuc sunt filii scl̃i. Ex hoc autem
qd̃ innouitate sunt hec est explena
⁊ ꝑfecta remissio ne pecc̃orum ⁊ qͣn¬
tiuncumq illud est qd̃ spũ aliter sa¬
punt eiq congruos mores agunt
filii dei sunt. intrinsecus enim exui¬
mus uet̾em hoĩem ⁊ induimus no¬
uum qm̃ ibi deponimus mendaciũ
⁊ loquimur u̾itatem ⁊ cetera qͥb
apłs explitat quid sit exui uetereᷤ
te sc̃itates u̾itatis ⁊ hoc ut faciant
iam baptiratos fidelesq ad hortat᷑.
Qd̃ adhuc ad monendi non ẽẽnt
si lxc inbap̃mo iam ꝑ fecte fc̃m ẽet.
Et tñ factum est sicut ⁊ salui fc̃i
sumus. Saluos .N. nos fecit ꝑ laua¬
crum regenerationis. S alio loco
dicit quem admodum hxc fc̃m̃ est.
Non solum inquit s ⁊̃ nos ipsi pri¬
minias hñtes sp̃c ⁊ ip̃i innobismet
ip̃is ingemiscimus adoptio nem

Expanded text:
tantum adhuc in uetustate est. tantum adhuc in uetustate est. proinde ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi deponimus mendacium et loquimur ueritatem, et cetera, quibus apostolus explicat quid sit exui ueterem et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam baptizatos fidelesque adhortatur; quod adhuc monendi non essent, si hoc in baotismo iam perfecte factum esset. et tamen factum est, sicut et salui facti sumus; saluos enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum sit: non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
sapit qui iam sapit.
Cetera uero inspe facta sunt donͦ
⁊̃ inrefiant usq ad ip̃ius corporis
renouationem inmeliorem statũ
immortalitatis ⁊ incorruptionis
qua induemur in resurrectione mor¬
tuoꝵ. Nam ⁊ ip̃m dñs regeneratio¬
atur inregeneratione inquit cũ
sederit filus hoĩs insede maiestatis sue.
sedebiis ⁊ uos suꝑ sedes .xii. iudicãtes
.xii. trib isrł. siam inbapm̃o quamuis
tota ⁊ plena fiat remissio pec̃corũ
tñ si continuo tota ⁊ plena ⁊̃ hoĩs
inet̾nam nouitatem mutatio fie¬
ret non dico ⁊ incorpore qd̃ terte ma¬
nifestum est ad huc inuet̾em corrup¬
tionem atq inmortem tendere ĩ
fine postea renouandum qñ u̾e
tota nouitas erit s excepto corpo¬
re si inp̃o animo qui est homo ĩ¬
terior ꝑfecta bap̃mo in nouitas
fieret non diceret apłs. Et si ext̾ior
homo nr̃ corrumpitur s int̾ior re¬
nouatur de dieindiem. ꝓfecto em̃
qui de die indiem adhuc renouat᷑.

Expanded text:
sapit, qui iam sapit, sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corporis renouationem in meliorem statum inmortalitatis et incorruptionis, qua induemur in resurrectione mortuorum. nam et ipsam dominus regeneratioatur: in regeneratione, inquit, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israhel. nam in baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt uirgines .il. ꝑmanserunt
⁊ ñ est inuentum more eoꝵ men¬
daciũ qr irrepr ehensibiles st̾ ꝓ fec¬
to ideo si irrep̾hensibiles qr se ip¬
sos ueraciter reprehenderunt. Et
ideo ñ est inuentum inore eoꝵ
mendatium qr si dr̃ent se pẽccm
ñ hr̃e se ip̃os deciperent ⁊̃ u̾itas ĩ
eis ñ eẽt. Et utiq mendacium eẽt
ubi u̾itas ñ eẽt tim̃ iustus cun in
sermonis exordio accusator sui est
ñ utiq mentitur. Ac ꝑ hxc in eo qid̃
scriptum est. qui natus est ex deo
non peccat ⁊ non potest petcare qi se¬
men eius in ip̃o manet.⁊ si quid ali¬
ud eo modo dcm̃ est multum fallũ¬
tur minus considerando scripturas.
Non enim adu̾tunt eo quosq fitri
filios dei quo ẽẽ incipiunt innoui¬
tate sp̃c ⁊ renouare int̾iorem hoĩem
scd̃m ymaginem eius qui creauit
eos. Non enim exqua hora quisq
baptiratur omnis uetus infirmi¬
tas eius absumitur s renouatio
incipitaremissione oĩm pec̃corũ
Et inquantum quisq sp̃ualia

Expanded text:
uerunt - uirgines enim permanserunt non est inuentuminore eorum mendacium, quiainreprehensibiles sunt, profecto ideo sunt inreprehensibiles, quia se ipsos ueraciterreprehenderunt; et ideo non est inuentum in ore eorum mendacium, quia, si dicerent se peccatum non habere, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset et utique mendacium esset, ubi ueritas non esset, quoniam iustus, cum in sermonis exordio accusator sui est, non utique mentitur. Ac per hoc eo, quod scriptum est: qui natus est ex deo, non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, etsi quid aliud eo modo dictum est, multum falluntur minus considerando scripturas. non enim aduertunt eo quosque fieri filios dei, quo esse incipiunt innouitate spiritus et renouari in interiore homine secundum imaginem eius, qui creauit eos. non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia
Abbreviated transcription (Latin):
posui. solum xp̃m ẽẽ principem sacer¬
dotum qui ñ hr̃et nec̾titatem sicut illi
qui sacerdotum printipes dicebantur
sacrificium ꝓ suis primum offerre pec¬
catis cotidie deinde ꝓ ppło. Talem enĩ
dicebat inquit hr̃e nos printipẽ sac̾¬
dotum iustum sine matula inconta¬
minatum seꝑatum apec̃corib altioreᷤ
a celis fc̃m non hñtem cotidianam

Expanded text:
posui, solum Christum esse principem sacerposui, solum Christum esse principem sacerdotum, qui non haberet necessitatem sicut illi, qui sacerdotum principes dicebantur, sacrificium pro suis primum offerre peccatis cotidie, deinde pro populo. talem enim decebat, inquit, habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altiorem a cael
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ odi malum hoc facio iam ñ ego
oꝑ or illud s qd̃ hĩtat in me pecc̃m.
Ecce ⁊ iste scd̃m int̾iorem hoĩem.
hĩtat malum. Et tñ cum illudip¬
sum qd̃ condelectatur legi dei non
hẽat ip̃i nisi exgr̃a dei adhuc libe¬
rationis indigens clamat. Miser
tes pii miscdes tp̃ralia mala om̃ia
pp̃ iusticiam equo animo tolerã¬
tes. S si u̾m est ĩmo qr u̾m est si di¬
xeximus qr pec̃cm ñ hñis nos ip̃os
seducimus ⁊ ñ iustificabitur inc̃oᷤ¬
pectu tuo oĩs uiuens ñ st̃ sine pec¬
cato nec quisquam eoꝵ tam arro¬
ganter insanit ut sibi ꝓsuis qua¬
opus eẽ arbitretur. Nam dezacha¬
ria ⁊ elysabeth qui nod̾ sepe inhuiꝰ
questionis disputationib obiciũ¬
tur quid ditamus nͥ qid̾ euidenter
scriptura testanur. eminenti ius¬
ticia fuisse zachariam inprincipib
sacerdotum ad offerenda uet̾is testa¬
menti sacrificia ꝑtinentium. legimꝰ
autem inepła que ad hebreos scribitur
qid̃ testimonium inlibro suꝑiore iam

Expanded text:
malum, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. ecce et iste secundum interiorem hominem habitat malum; et tamen cum illud ipsum, quo condelectatur legi dei, non habeat nisi ex gratia dei, adhuc liberationis indigens clamat: miser tes, pii, misericordes, temporalia mala omnia propter iustitiam aequo animo tolerantes; sed si uerum est, quia et uerum est: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, non sunt sine peccato nec quisquam eorum tam arroganter insanit, ut non sibi pro suis quaopus esse arbitretur. Nam de Zacharia et Elisabeth, qui nobis saepe in huius quaestionis disputationibus obiciuntur, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimonium in libro priore iam