comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter. munꝰ patient̾ accep
minẽ obiurgare neces¬
se sit. Hoc enĩ melius.
S qm in multis offen¬
dimus om̃s. mͥ tacere
ñ licet: cui ex officio ĩ¬
cumbit peccantes ar¬
guere: magis autem
urget caritas. Quod
si arguero ⁊ fecero qd
meũ est. illa autẽ ꝓ¬
cedens in crepatio mi¬
nime qd̃ suũ est faciat.
neq ad qd̃ misi illã: s
reuertat᷑ ad me uatua
tarꝙͣ iaculũ feriens ⁊ re¬
siliens: quid me animi
t̃c habere putatis fr̃s:
Norme angor. nonne
torqueor:. Et ut m u
surpẽ aliqͥd ex u̾bis ma¬
gistri. quia de sapienti¬
a nõ possum. prorsus
coartor e duob et quid
eligam nescio: placere¬
ne mͥ in eo qd̃ locutꝰ sũ.
qm̃ qd̃ debui feci. an pe¬
nitentiã agere suꝑ ubo
meo qͥa qd̃ uolui nõ re¬
cepi. Et infra. Dicas
forsitan mͥ qd̃ boñ me-¬
um ad me reu̾tat᷑. et
qͥa liberaus aiam meã:
⁊ mundus sum a sangͥ¬
ne hominis: cus annũ¬
tiaui ⁊ locutus sũ ut

Expanded text:
ter, minus patienter acceptter, minus patienter acceptminem objurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatis, fratres? Nonne angor? nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio : placerene mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertatur, et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus s
Abbreviated transcription (Latin):
sationẽ qmͣlibet ra¬
tionabilẽ satisfactio¬
nẽ qnͣlibet humilem
admitte̾ grauati qd̃
ip̃a sue turbationis
passio miseros sic delec¬
tet ut oderint omne
remediũ: ut contineãt
aures. claudant ocl̾os.
mel orta cõmotio. seda-¬
ri ualeat ⁊ sanari. E¬
ius tamen obiurgatio¬
nem nõ minꝰ facile a-¬
liꝙͣdo compescebat gͣ¬
uis et turbulenta res-¬
ponsio: qmͣ humilis ⁊
modesta: ut ab aliqͥb
ꝓinde diceret᷑ cedercti ĩ¬
sistere. cedere resistenti.
Dicebat enĩ ubi reso¬
nat utrinq modestia.
dulce ẽẽ colloquiũ. uͥ
uł ex ꝑte altã utile:
li ex neutra ꝑniciosũ.
Ubi em̃ hinc inde duri¬
cia sonat. iurgiũ ẽ nõ
correctio. nec lisplina
s rixa: ut deceat ma¬
gis interim dissimula¬
re p̾latũ: ⁊cõmotione
sanata utsliꝰ castigare
sb̾iectos: Aũ certe srita
res exigit. obseruare cõ¬
silium sapientis. quia
stultꝰ non corrigit᷑ uer¬
bis. Loquit᷑ ip̃e de ĩcre¬
pationib minus utili¬

Expanded text:
sationem quamlibet rasationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, mel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loquitur ipse de increpationibus minus utili
Abbreviated transcription (Latin):
lut insanꝰ in eũ. ꝓcussit
maxillã eiꝰ: idq tã gra-¬
uiter. ut succedet ru¬
bor ictui. tumor rubori.
Iam qui aderant in
sacrilegũ inuolabant.
s p̾uenit eos seruus
domini. clamans ⁊ ad¬
nullaten᷑ eũ tangere.
s educere caute ⁊ cu¬
rã eꝰ habere ne aliqͦ ei
uł in aliquo noceret᷑.
Qd̃ tã listricte p̾cep̃:
ut miser lle timens
⁊ tremens. absq om̃i
iniuria eductus sit.
et deductus .xix.
t quidẽ in liber¬
tate sp̃s dei familus
excellenter enituit: cũ
humilitate ⁊ mansuetu¬
dine tam: ut qd̾dammͦ
uideret᷑ ⁊ uereri nemi¬
nẽ. ⁊ omẽm hoiẽm reue¬
reri. Increpationib ra¬
rius utebatur. monitis
potꝰ ⁊ obsecrationib a¬
gens. Qmͣ uͦ inuitꝰ et
non ex cordis amaritu¬
dine u̾bũ ꝓferret ama¬
rum: ex eo maxime a¬
nima du̾tebatur. quod
ꝓfacile huiꝰmodi impe¬
tum cohiberet. Siqͥdẽ
mirãbat᷑ hominũ imn-¬
ꝓbitatẽ: quos aliꝙͣdo
forte turbatos. excu¬

Expanded text:
lut insanus in eum, percussit lut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui aderant in sacrilegum involabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adnullatenus eum tangere, sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et deductus. 26. Et quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte turbatos, excu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Missum est pro
cum ei nunciaret᷑: qmͣ
benedictꝰ d̾s qui nobis
pepercit abonere. Nam¬
indulgendũ. sunt eni
romani : s pecunia ui¬
debat᷑ ĩ manis: ac ue¬
hemens fuit ip̃a temp¬
tatio. Gratulari etiã
consueu̾at decẽ cͥcit̾
monasteria uel edifi-¬
candis monasteriis
loca congrua nume¬
rans. Eraudulenter¬
sibi et uiolent̾ ablata:
⁊ magis eum uinci ꝙͣ
alios uincere delecta¬
eniẽsaliquando cla¬
pamuallẽ el̾icus
quidã. ex his quos re-¬
cant: importune satis
instabat. ut in mona¬
chum recipet᷑. Suadẽ¬
te patre sancto ut ad
suam reu̾teret᷑ eccłiam.
nec acqͥescente recipere
desideranti opẽ renuis
exhibere. Et maligno
spũ iracundie uehem̃¬
nerẽ. cliscerperẽ libros.
Cui uir dñi. puto ait
in nullo eoꝵ legisti:
non posse te in tuo clau¬
stro ẽẽ ꝑfectum. Morũ
correctionẽ. ñ Locoꝵ mu¬
tationẽ si bene memini
in libris omnib cõmen¬
daui. Tum uero impe¬
tum faciens homo ue-¬

Expanded text:
tur. Missum est pro tur. Missum est pro cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. indulgendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans, fraudulenter et violenter sibi ablata,  magis eum vinci, quam alios vincere delectaeniens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Recant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere desideranti opem renuis exhibere? » Et maligno spiritu iracundiae vehemennerem, discerperem libros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, non possete in tuo claustro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi. » Tum vero impetum faciens homo ve
Abbreviated transcription (Latin):
exac̾batꝰ. amarissimã ei
reddidit eplam: scͥbens
in ipã salutatione pͥma.
salutẽ et non sp̃m blas¬
phemie: tanqͣ uidelicet
cere. ex blasphemie spũ
illa scripsisset. Ad qd̃
u̾bum. mansuetissimꝰ
responsionis. ego demoni¬
um non habeo. sicut
hodieq extans eiꝰ epła
continet. minime qͣdẽ
ait sp̃m blaspemie ha¬
bere me credo: s n ma¬
ledixisse cuiꝙͣ. aut ma¬
ledicere uelle me scio.
p̾sertim pͥncipi popudli
mei. Nec minus p̃tea
carũ. nec minꝰ famili¬
arem eundẽ ep̃m habu¬
it: s elogium illud p̾¬
dictum apud eũ sic fu¬
it qͣsi non dictũ.xuii
bbas farfensis cõ¬
uentũ frm a cla-¬
reualle uocauerat. mo¬
nasteriũ eis edificatu¬
rus: s romanꝰ impedi¬
in loco altero ordina¬
uitnde plurimum
dolens p̾dictus ille uir
magnus ⁊ magne de¬
uotionis. collectã pe¬
cuniã setcentaꝵ fere
marcaꝵ argenti depo-
quas ad dei hominẽ
ueniens obtulit ei ͥ
exinde cenobiũ condere¬

Expanded text:
exacerbatus, amarissimam ei exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non spiritum blasphemiae; » tanquam videlicet cere ex blasphemiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum mansuetissimus responsionis, Ego daemonium non habeo sicut hodieque exstans ejus epistola continet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea charum nec minus familiarem eumdem episcopum habuit, sed elogium illud praedictum apud eum sic fuit quasi non dictum. 24. Abbas Farfensis conventum fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus. sed Romanus impediin loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuquas ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rexinde coenobium condere
Abbreviated transcription (Latin):
magis desiderans. nisi
conscientie ꝓprie stimul
urgeretur: timore dei.
caritate fraterna .xui.
atientiã eiꝰ maxi¬
me quidẽ flagelł
dominicis exercitatam
nouimꝰ ⁊ probatã: nimi¬
rũ ab ip̃o sue conu̾sionis
initio. usq ad cliem sa¬
cre depositionis. tanta
sustinuit. ut uita eius
his qͥ nouerant ñ nisi
quedam mortil ꝓtela¬
tio uideret᷑. Ceterũ er¬
ga homines qͦ ⁊ si rari¬
or ei occasio. minora for¬
sitan patientie potuit
experimenta p̾stare: di¬
cendũ tamen uł breui¬
ter. ne huiꝰ quidẽ appa¬
ruisse eum uirtutis im¬
munẽ. Et qͥa genꝰ hoc
patientie solitꝰ erat di¬
cere tripertitũ: uideli¬
cet ad u̾boꝵ inurias.
ad dampna reꝵz. Ad cor¬
poris lesionẽ. de singłis
saltem fingula ꝓpona-¬
mꝰ exempla. que inte-¬
rim nobis occurrunt.
cripserat aliqͣdo
dei famulus ad
et consilio regis: monẽs
eũ suꝑ qͥbdam u̾bis. re¬
gi suadere ⁊ consulere me¬
liora. At ille uehem̃ter

Expanded text:
magis desiderans, nisi magis desiderans, nisi conscientiae propriae stimulis urgeretur, timore Dei, charitate fraterna. 23. Patientiam ejus maxime quidem flagellis dominicis exercitatam novimus et probatam: qui nimirum ab ipso suae conversionis initio usque ad diem sacrae depositionis tanta sustinuit, ut vita ejus, his qui noverant, nonnisi quaedam mortis protelatio videretur. Caeterum erga homines quoque, etsi rarior ei occasio, minora forsitan patientiae potuit experimenta praestare, dicendum tamen vel breviter, ne hujus quidem apparuisse eum virtutis immunem. Et quia genus hoc patientiae solitus erat dicere tripartitum, videlicet ad verborum injurias, ad damna rerum, ad corporis laesionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
qui post sacrũ eiꝰ obitũ.
dum fr̃s consolaretur.
int̾ cet̾a. hoc qͦ in ipsius
ꝓsecutꝰ est laude: quia
in omẽm t̾ram exiuit so¬
nus eiꝰ. ⁊̃ in fines orb̾ t̾re
u̾ba illiꝰ. Hincebat tam̃
sublimitatẽ nominis. hu¬
militas cordis: nͦ tã po¬
terat uniu̾sus eũ mundꝰ
erigere. qmͣ seip̃e deicere
solus. Summꝰ reputa¬
batur ab om̃ib. infi¬
mũ ip̃e se reputans: et
quẽ sͥ omnes. ip̃e se nemi
tius reputabat absentẽ.
uelut qd̵dam sompnium
suspicatꝰ. Ubi uͦ simplicio¬
res ei fr̃s ut solebant
fiducialius loquerent᷑.
et amica semper siceret
humilitate frui: ibi fe
inuenisse gaudebat. et in
ꝓpriam redisse ꝑsoriami. In¬
uata ei a puero uerecun¬
dia:usq ad cliem ꝑseue¬
rauit extremũ. Inde erat.
qd̃ licet tam magnꝰ esset
⁊ excelsus in u̾bo glorie:
nunꝙͣ tamen sicut sepe
eum audiuim ꝓtestantẽ.
in ꝙͣlibet humili cetu.
sine metu et reuerenti-¬
a uerbum fecit: tacere

Expanded text:
qui post sacrum ejus obitum, qui post sacrum ejus obitum, dum fratres consolaretur, inter caetera hoc quoque in ipsius prosecutus est laudem, quia in omnem terram exivit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba illius. Vincebat tamen sublimitatem nominis humilitas cordis: nec tantum poterat universus eum mundus erigere, quantum se ipse dejicere solus. Summus reputabatur ab omnibus, infimum ipse se reputans: et quem sibi omnes, ipse se nemintius reputabat absentem, velut quoddam somnium suspicatus. Ubi vero simpliciores ei fratres, ut assolet, fiducialius loquerentur, et amica semper liceret humilitate frui; ibi se invenisse gaudebat, et in propriam rediisse personam. Innata ei a puero verecundia usque ad diem perseveravit extremum. Inde erat, quod licet tam magnus esset, et excelsus in verbo gloriae, numquam tamen sicut saepe eum audivimus protestantem in quamlibet humili coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere
Abbreviated transcription (Latin):
sua tam uniu̾salẽ orbis
obtinuisse fauorẽ. qm
hunc in sua humilita¬
te. Immo uͦ lifficile oĩ¬
no uidet᷑ ex hystoriis a
tam celebre. ⁊ amabile
obtinuisse nomen: a so¬
lis ortu ⁊ occasu. aba¬
quilone ⁊ mari. Ut eñi
illas memoremꝰ ꝓuinti¬
as. ex quib usq hodie
morumenta certiora sr̃¬
esse noscunt᷑. ⁊ in eccłia
orientałi. ⁊ apud soles co¬
ciduos hibernoꝵ. ⁊ a me¬
ridie in remotis hispani-
in insulis que ꝓcul sunt.
datie suecieq celeberrima
eiꝰ opinio fuit. Crebrao
undiq recipiebat epłas:
et reddebat. Undiq ei xe¬
nia mittebant᷑: undiq
eiꝰ beneclictio petebatur.
Dostremo qͣsi uitis abun-¬
dantissima. suos undiq
palmites ꝓpagauit. ex
cepto qd̃ in t̾rã iherosoli-¬
mitanã ꝙͣuis locus eẽt
a rege paratꝰ. ob incur¬
sus paganoꝵ ⁊ aeris in¬
temꝑiẽ. non acqͥeuit m-¬
tere fr̃s suos. Neq uero
ep̃s ille in congruũ ali-¬
quid usurpasse uidetur.

Expanded text:
sua tam universalem Orbis sua tam universalem Orbis obtinuisse favorem, quam hunc in sua humilitate. Imo vero difficile omnino videretur ex historiis altam celebre et amabile obtinuisse nomen a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. 22. Ut enim illas memoremus provincias, ex quibus usque hodie monumenta certiora superesse noscuntur; et in Ecclesia orientali, et apud soles occiduos Hibernorum, et a meridie in remotis finibus in insulis quae procul sunt Daciae Sueciaeque, celeberrima ejus opinio fuit. Crebras undique recipiebat epistolas, et reddebat. Undique ei xenia mittebantur, undique ejus benedictio petebatur. Postremo quasi vitis abundantissima suos undique palmites propagavit, 1126 excepto quod in terram Jerosolymitanam, quamvis locus esset a Rege paratus, ob incursus Paganorum et aeris intemperiem, non acquievit mittere fratres suos. Neque vero episcopus ille incongruum aliquid usurpasse videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
Dulcissimis eñĩ affectib
plenũ pectus ip̃e gere¬
bat: s qmͣ libere eos
quotiens causa deposce¬
ret cohercebat. huma¬
nissimꝰ in affectione:
magis tamen fortis in
fide. Et ut breue aliqdͤ
huiꝰ rei. ꝓferamꝰ exemplũ:
sccut ip̃e quoq testat᷑
in sermone super canti
oculis germani sui. ⁊ ger¬
mani tam necessarii. tã
dilecti. Gerardi udelicet
celebrauit exeqͥas: siccis
ocłis corpꝰ eius tradidit
sepulture: ne affectus
fidẽ uincere uid̾etur.
Nam extͣneũ quẽlibet
uix aut nunꝙͣ sine la¬
crimis sepeliuit. Galem
sͥ illũ uberiꝰ ꝑinde fruc¬
tificaturũ manꝰ diuina
formau̾at: ut aust̾i̾ta¬
tem suauitas moꝵ tol¬
leret. Auctoeitatem scĩ-¬
tas coriseruaret. Cui
gird de. salomone: quod
omnis terra desid̾aint
uidere uultũ eiꝰ. Gran¬
de p̾coniũ. s forsitan in
hac ꝑte non minꝰ qnͣt
salomon hic. Neq enim
satis credibile est. salo¬
monem illũ in om̃i gła

Expanded text:
Dulcissimis enim affectibus Dulcissimis enim affectibus plenum pectus ipse gerebat: sed quam libere eos, quoties causa deposceret, coercebat, humanissimus in affectione, magis tamen fortis in fide. Et ut, breve aliquod hujus rei proferamus exemplum, sicut ipse quoque testatur in sermone super Canticoculis germani sui, et germani tam necessarii, tam dilecti, Gerardi videlicet, celebravit exsequias, siccis oculis corpus ejus tradidit sepulturae, ne affectus fidem vincere videretur. Nam extraneum quemlibet vix, aut nunquam sine lacrymis sepelivit. Talem sibi illum uberius proinde fructificaturum manus divina formaverat, ut austeritatem suavitas morum tolleret, auctoritatem sanctitas conservaret. Cui gimus de Salomone, quod omnis terra desideravit videre vultum illius. Grande praeconium: sed forsitan in hac parte non minus quam Salomon hic. Neque enim satis credibile est, Salomonem illum in omni gloria
Abbreviated transcription (Latin):
quandoqͥdẽ mee illa fa¬
me magis qmͣ uite no-¬
uerim exhiberi: nec ad
meam fieri cõmendatio
infallim hui uiri mi-¬
rabitur animũ. qͥsqͥs hec
diligenti consid̾atione pẽ-¬
lau̾it: nec p̾stantiꝰ repu-¬
tabit estimator quiscꝑ fi¬
delio. signa atq prodigia
mirabiliter oꝑari. qͣmͣ
ꝓpecrata taliter int̾p̾¬
tari. Sibi qͦ nõ minus
utile iudicabit. imitã-¬
do eiꝰ affectꝰ qmͣ miran¬
dos actus: ⁊ moꝵ ĩsig-¬
nia. qmͣ oꝑu signa cog-¬
noscere. Sed adhec qͥs
huiꝰ siquidẽ pectore
uiri dei. pari fed̾e puri-
utͥusꝙ complex̃. Inde ni¬
mirũ tam singłarit̾. in
unũ hominẽ totiꝰ orbis
nota pariter conc᷑rebãt:
qd̃ puritatẽ suauitas a¬
mabilẽ faceret. suauita¬
tem puritas acceptabilẽ:
ut clifficile fuerit esti¬
mare. gr̃e an reuerentie
ampliꝰ obtineret. Quis
eñi tam rigide conu̾sati¬
onis: qui clareuallensẽ
non sublimit᷑ reu̾e̾ret᷑
abbatem: Quis tã disso¬
lute: qui non erga dul¬

Expanded text:
quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationni fallimur, hujus viri mirabitur animum quisquis hoc diligenti consideratione pensaverit, nec praestantius reputabit aestimator quisque fidelis, signa atque prodigia mirabiliter operari, quam perpetrata taliter interpretari. Sibi quoque non minus utile judicabit imitandos ejus affectus, quam mirandos actus, et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sed ad haec quis hujus siquidem pectore Viri Dei, pari foedere puritautriusque complexus. Inde nimirum tam singulariter in unum hominem totius Orbis vota pariter concurrebant, quod puritatem suavitas amabilem faceret, suavitatem puritas acceptabilem; ut difficile fuerit aestimare, gratiae an reverentiae amplius obtineret. Quis enim tam rigidae conversationis, qui Clarae-Vallensem non sublimiter revereretur Abbatem? quis tam dissolutae, qui non erga eu
Abbreviated transcription (Latin):
acum illuc addux̾at. Qͥ
repente corã omnib ad
signũ crucis qd̃ uir oc̃o
edidit. de baiili sui bra¬
chiio ruit: et elisus hu¬
mi quasi mortuus sine
ullo sensu ĩ mobił uisus
est: neq uox neq alitꝰ
erat in eo: tm̃ circa p̾cor¬
dia exiguus ei suꝑerat: ua¬
por. Dant gͥ ceti locum
ut posset ꝓcede̾. et admic¬
ti ad uirum dei seminetis

Expanded text:
acum illuc advexerat: qui acum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: neque vox, neque halitus erat in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor. Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis
Abbreviated transcription (Latin):
et obsessos ademonib li¬
beraret. Maximei qͥdẽ erat
ei ĩ curationib egritudiñ
gr̃a. s in demonib elimi-¬
nandis frequentior oꝑatõ
erat: qr copiosior uexato¬
rum uumerꝰ. ad exꝑta sb̃¬
sidia concurrebat: ⁊ ma¬
ioꝵ oꝑatio uͥtutũ. mino¬
res obscurabat effectus.
Iam uͦ p̾frequentia ppłi.
qui a mane usq ad uespe¬
ram forib assidebant. op¬
p̾ssiones uulgi p̾corporis
imbecillitate non ferens:
ad fenestras domꝰ procedẽs.
se eis conspiciendũ prebe-¬
bat: et eleuata manu
benedicebat eis. Pͥanes qͦs
et aqmͣ deuehebant seꝯ:
quib benedictioni eiꝰ sup¬
positis. pro beneficiis ea
sacram̃t alib referebant.
Ex uicinis sane castellis
et uicis. et urbib multi
confluxerant: ⁊ cõiminia
tã aduenaꝵ ꝙͣ ciuium in
mediolaro studia erant.
nem audire u̾bũ. iudere
signũ: ⁊ doctrina et mira¬
culis ultra qmͣ credibile ẽ
delectabantur. derat
inter eos qͥdam ex sb̾ ur¬
banis: qui puerũ demoni¬

Expanded text:
et obsessos a daemonibus liberaret. Maxima quidem ei in curationibus aegritudinum gratia, sed in daemonibus eliminandis frequentior operatio erat, quia copiosior vexatorum numerus ad experta subsidia concurrebat, et majorum operatio virtutum minores obscurabat effectus. Jam vero prae frequentia populi qui a mane usque ad vesperam foribus assidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbecillitate non ferens, ad fenestras domus procedens, se eis conspiciendum praebebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam devehebant secum, quibus benedictioni ejus suppositis, pro beneficiis ea sacramentalibus referebant. Ex vicinis sane castellis, et vicis, et urbibus multi confluxerant, et communia tam advenarum, quam civium in Mediolano studia erant um, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ultra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
um c̾neret: ubi uoces il¬
las audisset. Mansi aũt
indignus ego cũ eo pau¬
cis dieb: quocũq ocłos
u̾tebam. mirans qͣi celos
nouã: et antiquoꝵ egyp¬
tioꝵ monachoꝵ patrũ
nostroꝵ. antiquas semi¬
tas: et in eis nr̃i tẽꝑis
poris uid̾e̾ clare ualł. au¬
rea scła. cũ uiri uͥtutis
olim cliuites in scło. et
honorati. tũc in pauꝑta
dei plantarent in san¬
guine suo: in labore et
erũnis. in fame et siti.

Expanded text:
um cerneret, ubi voces ilum cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos ra, et antiquorum Aegyptiorum monachorum, patrum nostrorum, antiquas semitas, et in eis recentia poris videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, tunc in paupertDei plantarent in sanguine suo, in labore et aerumna, in fame et siti,
Abbreviated transcription (Latin):
et multa talia continge-¬
bant ei. Solam quippe
aquam sibi sapere clice¬
bat: eo qd̃ dum sumerz
fauces et gutt᷑ ei refri¬
gerabat. Sic ergo tũc
eum inueni. et sic hĩta¬
bat in illa sollicitudi̾e
sua:uir ille dei. Sed ñ
erat solus cum qͦ erat
deus: et custodia. et con
enim quadam solito atcen¬
cius orando effuderat suꝑ
se aiãm suã: cũ tenuiter
soporatꝰ. uoces audiuit
tamꝙͣ transeuntis multi¬
tudinis copiose. Euigilãs
autẽ et eafdẽ uoces ple¬
nius audiens: cellã qͦq
in qua iacebat egredit᷑.
⁊ ꝓ sequit᷑ abeunteso.
Haud ꝓcul aberat locꝰ.
densis adhuc spinaꝵ ue¬
pͥuuq fructetis. abun¬
dans: s nunc longe mu-¬
tatꝰ ab illo. Suꝑ hunc a¬
liꝙͣ liu stabant. uelud al¬
ternantes chori. hinc inde
clispositi: ⁊ uir sc̃s audie¬
bat. et delectãbat᷑. Cuiꝰ
tũ mist̾i̾um uisionis nõ
pͥus agnouit. qm trans¬
latis post aliquot annos
edificiis monast̾ii. eodẽ¬
in loco positum oratori¬

Expanded text:
et multa talia contingeet multa talia contingebant ei. Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus, cum quo erat Deus, et custodia et consoenim quadam solito attentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit quam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratori
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio irrationabili cui¬
dam bestie datus sũ ado-¬
bediend̃. Nicebat auteni
de quodã homine rustica-¬
no et uano. nil ꝓrsus sci-¬
ente: ip̃m q ab iufirmita-¬
te qua laborabat curatu-¬
rũ se iactitante cui ad
obediendũ ab ep̃o et ab-¬
batib et frĩb suis tra¬
ditus erat. Ibi ꝙ cũ eo
manducantes. cũ arbi-¬
traremur hominẽ tam
infirmũ tanteq proui¬
dentie cõmissũ sicut opor¬
tebat ꝓcurandũ: et iu-¬
deremus ei agente me¬
dico illo suo offerri ci¬
bos. quos sanus quis uix
p̾angustia famis atrin-¬
geret uidebamꝰ et ta-¬
bescebamꝰ: uix regulari
silentio nos cohibente.
quin in illũ quasi sacͥ¬
legũ et homicidã. ira
et contumeliis insur¬
geremꝰ. Ip̃e autẽ in quẽ
hec fiebant in differen¬
ter cuncta sumens. eque
omnia approbabat: sict̃
qui sensu ip̃o corrupto.
⁊ pene e mortuo. sapore
uix aliquid clisc̾nebat.
ꝑerrorẽ sibi oblatum.
ꝓ butiro. multis diẽb
noscitur comedisse: ole¬
um bibisse tamꝙͣ aqm:

Expanded text:
judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsumque ab infirmitate qua laborabat, curaturum se jactitante, cui ad obediendum ab Episcopo et Abbatibus et fratribus suis traditus erat. Ibique cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agente medico illo suo, offerri cibos quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret, videbamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. per errorem sibi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse; oleum bibisse tanquam aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
cans acrius seuit: ⁊ re¬
calcitrans contra stimu¬
lum quiduã tolleret ꝓ¬
dit inuitꝰ. Expleta autẽ
or̃one cdñica: efficatꝰ ho¬
stem aggditur uir beatꝰ.
Patene si quidẽ talicis sa¬
crum dm̃ corpꝰ imponens.
et mulieris capiti super¬
ponens: talia loquẽbat᷑.
Adest inique sp̃c iudex tu¬
us: adest sũma potestas:
iã resiste si potes. Ad est
ille qͥ pro nr̃a salute pas¬
surus: nunc iuqͥd prin¬
ceps mundi huiꝰ eicietur
foras. Hoc illud corp᷑.
qd̃ de corꝑe uͥginis sũp¬
tum ẽ qd̃ in stipite cru¬
cis extensũ est. qd̃ ĩ tu¬
mulo iacuit: qd̾ de mor¬
te surrexit: qd̾ uiden¬
tib liscipilis ascendit
in cełum. In huiꝰ gͦ ma

Expanded text:
cans, acrius saevit, et recalcitrans contra stimulum, quidnam toleret, prodit invitus. Expleta autem oratione dominica, efficacius hostem aggreditur Vir beatus. Patenae siquidem calicis sacrum Domini corpus imponens, et mulieris capiti superponens, talia loquebatur: « Adest, inique spiritus, Judex tuus; adest summa Potestas; jam resiste si potes. Adest ille qui pro nostra salute passurus: Nunc, inquit, princeps mundi ejicietur foras . Hoc illud corpus quod de corpore Virginis sumptum est, quod in stipite crucis extensum est, quod in tumulo jacuit, quod de morte surrexit, quod videntibus discipulis ascendit in coelum. In hujus ergo Ma
Abbreviated transcription (Latin):
eius conu̾sione. rogare
clũm affectuosius exo-¬
rabat. Cui uir dei. ne
timeas inquit: ego il¬
lum ꝓbatum mona-¬
chũ manib meis in
hac claraualle sepe-¬
liam. Utrũq secutũ ẽ:
⁊ a patre sc̃o sicut ip̃e
p̾dixerat in claraualle
sepultꝰ. Tanꝙͣ eñi mo¬
ri illo abscente ñ pꝰset:
quinq mensib infir-¬
matus. et creberrim̃
bens. sustinuit donec
pater sanctus redurz.
qui ut olim ꝓmisserat
eum trad̾et sepulture¬

Expanded text:
ejus conversione rogare ejus conversione rogare Dominum, affectuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, ego illum probatum monachum manibus meis in hac Clara-Valle sepeliam. » Utrumque secutum est, et a Patre sancto, sicut ipse praedixerat, in Clara-Valle sepultus. Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque mensibus infirmatus, et creberrimum, bens, sustinuit donec Pater sanctus rediret, qui, ut olim promiserat, eum traderet sepultur
Abbreviated transcription (Latin):
dei hominẽ ad monastĩ¬
um sequeret᷑ predictus
ille Gaufridꝰ. grauissi¬
ma cepit tẽptatione pł¬
sari. Inturtꝰ autẽ illũ
unus e fr̃ib: quid est
inquit. qd̃ facies tua
ext̾minata. ⁊ tͥsticie qͦ¬
dã nubilo grauiter ob-¬
uolupta uidet᷑. Cui
Gaufridꝰ: scio inquit
letus ero. Erd u̾bũ cũ
ad dei famulũ ille frat̾
satis anxiꝰ retulisset: iu¬
dens ille basilicã prope
uiã ꝑ qm gradiebant᷑
bat. Ceti̾s autẽ de foris
prestolantib Gaufridꝰ
ille grauatꝰ tedio. suꝑ
lapidem obdormiuit.
Demum cũ ambo pa¬
riter surrexissent.ille
de oratione. ⁊ ille de sõp¬
no: apparuit idem gab¬
fridus tantũ locundior
tristior prius. Cumq ei
qd̃ locutꝰ fuerat amita¬
biliter imꝓperaret: ⁊¬
si tunc inquit dixi ni¬
qm amplius letus ero:
s nuric dico numꝙͣ am¬
plius tristis ero .xu.
patre suo uiro nobili ⁊
potenti quẽ in sclo re-¬
liquerat. filiali pietate
sollicitꝰ: patrẽ scm̃ pro

Expanded text:
Dei Hominem ad monasterDei Hominem ad monasterium sequeretur praedictus ille Gaufridus, gravissima coepit tentatione pulsari. Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, quod facies tua exterminata, et tristitiae quodam nubilo graviter obvoluta videtur? » Cui Gaufridus: « Scio, inquit, laetus ero. » Quod verbum cum ad Dei Famulum idem frater satis anxius retulisset, videns ille sacram basilicam prope viam per quam gradiebanturbat. Caeteris autem deforis praestolantibus, Gaufridus ille gravatus taedio super lapidem obdormivit. Demum cum ambo pariter surrexissent, ille de oratione, iste de somno, apparuit idem Gaufridus tantum jucundior tristior prius. Cumque ei quod locutus fuerat, amicabiliter improperaret: « Etsi tunc, inquit, dixi, Nunquam amplius laetus ero; sed nunc dico, Nunquam amplius tristis ero. » 11patre suo viro nobili et potenti, quem in saeculo reliquerat, filiali pietate sollicitus, Patrem sanctum pro
Abbreviated transcription (Latin):
Iter cet̾os quos de ua¬
na conu̾satione huiꝰ scli
ꝑ minist̾ĩum serui sui
xp̃c eripuit de partib
flandrie multi aliqnͣdo
nobiles. mnulti sapientes
et litterati uiri. sb̃ ip̃iꝰ
magistĩo sacrã ꝓfessi st
seruitutẽ. Quoꝵ pͥmus
uidebat᷑ Gaufridꝰ ille de
perona: qui postmodum
in clareualle prioris of.¬
ficio functꝰ est ⁊ defunet
in eo. In quib euidẽ¬
ter sacis enͣngłicũ illõ
impletũ est: młci dicẽt
uobis. ecce hic est xp̃c.
ecce illic. Plurimis em̃
ꝓsuasionib actũ est cũ
eis. ut aliam magis
elige̾ ꝓfessionẽ. ⁊ loca
alia debuissent. donec
occurrit dei famulus
iam ape diperdis: ⁊ in
u̾bis gr̃e que procedebãt
de ore eiꝰ. pͥstina omnis
hesitatio facta de medio.
⁊ om̃ium pariter in
ipĩus consilio irrefraga-¬
biliter est firmata uo¬
liuunitas. Qd̾ quidẽ ũ
sine subita ⁊ penitꝰ in¬
sꝑata: quoꝵdã ex ipsis
mutatione factum est
aimoꝵ. Deniq cũ iam

Expanded text:
Inter caeteros quos de vaInter caeteros quos de vana conversatione hujus saeculi per ministerium servi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorum primus videbatur Gaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle Prioris officio functus est, et defunctus in eo. In quibus evidenter satis evangelicum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce hic est Christus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donec occurrit Dei Famulus jam prope dispersis: et in verbis gratiae, quae procedebant de ore ejus, pristina omnis haesitatio facta de medio, et omnium pariter in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex ipsis mutatione factum est animorum. Denique cum jam
Abbreviated transcription (Latin):
rege ⁊ pͥncipib. in tele¬
bri quocũq conuentu
imꝓperare nõ partam:
ut tua om̃ib falsitas
innotescat. Ceterum
qmͣ mirabilis deus in ꝯ¬
siliis suꝑ filios homiũ:
ridens eoꝵ uana cona¬
mina: ut ꝓpositũ suũ
qnͣdo ⁊ quomͦ ip̃e uolue¬
rit. impleat᷑. Si quidem
die altera ibat andreas.
mała om̃ia imp̃cans mo¬
nasterio ubi dñm clim¬
telat: ipãm ꝙͦ desid̾ans
uallem funditꝰ subrui
cũ hĩtatorib suis. Nec
parũ moti st̃ ⁊ mirati.
qui p̾dictũ uiri sancti
de ip̃o audierant u̾bum:
cũ taliter ude̾t᷑ abire.
S nõ diu pusillanimi-¬
tatẽ eoꝵ ⁊ fidẽ modicã:
temptari passus est d̾s.
Illa tantũ die ꝓcedens
⁊ repellens quodãmodo
gram dei: nocte ꝓxima
uictꝰ ⁊ quasi uinctus.
trahente se ⁊ uim facien¬
te spũ dei. diem expͣta-¬
re non potuit. s exur¬
gens ante diluculum.
saulũ. uel magis de
saulo altero. paulum
ałterum exhibebat. xiii

Expanded text:
Rege et principibus, in celeRege et principibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas innotescat. » Caeterum quam mirabilis Deus in consiliis super filios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die altera ibat Andreas mala omnia imprecans monasterio, ubi dominum dimittebat, ipsam quoque desiderans vallem funditus subrui cum habitatoribus suis. Nec parum moti sunt et mirati, qui praedictum Viri sancti de ipso audierunt verbum, cum taliter videretur abire. Sed non diu pusillanimitatem eorum et fidem modicam tentari passus est Deus. Illa tantum die procedens et repellens quodammodo gratiam Dei, nocte proxima victus et quasi vinctus trahente se et vim faciente Spiritu Dei, diem exspectare non potuit; sed exsurgens ante diluculum, Saulum, vel magis de Saulo altero Paulum alterum exhibebat. 16.
Abbreviated transcription (Latin):
Uggentib autẽ sociis
et familia tota. ac
si mortuũ illũ t̾nerent
euilante. p̾cetis andreas
quil i parienfis. henriꝯ
hebriũ. henricũ uocifera¬
batur insanũ: nec cõui-¬
ciis nec blasphemiis par¬
cens. Econtra sane idem
henricꝰ: pro illius potissi¬
mum conu̾sione. dei hõi¬
nẽ dare operam p̾cabat᷑.
Cui uir sc̃s audientib
multis. dimitte ait ho-¬
minẽ mͦ. Anima enim¬
eius in amaritudine est.
nec pro eo multũ solli-¬
citus sis. quia tuus est
ille. Cũq ampliꝰ spe cõ-¬
cepta henricꝰ instaret.
ut loqueret᷑ andree: se¬
ueriꝰ intuitꝰ eum uir di.
quid hoc est ait: Nũqͥd
nõ iam dixi tͥ. tuus ẽ
ille: Audiens hec audre¬
as. astabat emi ⁊ ipse:
sicut pli̾mum imꝓbus
erat. ⁊̃ a sacra conu̾sio¬
ne uehem̃ter abhorrẽs:
talia secũ ut hodieq fa¬
tetur. tacita cogitatõe
uoluebat. In hoc nũc
scio. falsum te ẽẽ ꝓpħãm.
Hoc eñi certus sum: qͥa¬
qͥa locutꝰ es uerbũ. ⁊ ñ
fiet. Hoc tͥ ego coram

Expanded text:
ugentibus autem sociis, et familia tota, ac si mortuum illum cernerent, ejulante, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. » Cumque amplius spe concepta Henricus instaret ut loqueretur Andreae, severius intuitus eum Vir Dei. « Quid hoc est, ait? nunquid non jam dixi tibi, Tuus est ille? » Audiens haec Andreas, astabat enim et ipse, sicut plurimum improbus erat, et a sacra conversatione vehementer abhorrens, talia secum, ut hodieque fatetur, tacita cogitatione volvebat: « In hoc nunc scio falsum te esse prophetam. Hoc enim certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc tibi ego coram
Abbreviated transcription (Latin):
ut patrẽ: ob quoꝵdam
monastĩoꝵ ordinationẽ.
ꝓuintie partes intͥue¬
rat. De quo uir dei ĩ
clareualle consistens:
soum fr̃i cuidã loqueret᷑.
subita inspiratione ꝑ¬
motꝰ. domnus ait cister¬
ciensis. aut mortuus ẽ.
aut in proximo moritu¬
miratꝰ est. aud̾ens uer¬
bum: magis tamen ob¬
stupuit. cum eiꝰdẽ ab-¬
batis post dies paucos.
audiret obitũ nunciari.¬
Ernoctabat .xuii.¬
aliqñ dei famulꝰ
in oratiorie in suo clare¬
uallensi cenobio consti¬
tut᷑: ⁊ solita intentione
dñm p̾cabat᷑. Contigit
autẽ eadẽ hora pauꝑem
spũ: in celła hospicum
mori. Cuiꝰ aiãm cum
uocibꝰ canoris in celum
deferri pat̾ sc̃s auduiͭ:
⁊ int̾rogatis mane frĩb
qui affuerant illã fu-¬
isse horã obitꝰ eiꝰ cõperit.
qua predictas audierat
in sublime tendentium

Expanded text:
ut patrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciae partes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, subita inspiratione permotus: « Dominus, ait, Cisterciensis, aut mortuus est, aut in proximo moritumiratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiret obitum nuntiariernoctabat aliquando Dei Famulus in oratione, in suo Clarae-Vallensi coenobio constitutus, et solita intentione Dominum deprecabatur. Contigit autem eadem hora pauperem spiritu, in cella hospitum mori, cujus animam cum vocibus canoris in coelum deferri Pater sanctus audivit: et interrogatis mane fratribus, qui adfuerant, illam fuisse horam obitus ejus comperit, qua praedictas audierat in sublime tendentium
Abbreviated transcription (Latin):
et ad p̾ces uiri dei clif-¬
fugiẽbat cdiabolus: ⁊ si
qñ resistere conabat᷑᷑: in
ip̃o conflictu succumbens.
gloriosius uincebatur .ui.¬
Dter eos gͥ qui uexabã¬
tur mulier grandeua
ciuis mediolanensis. et
honorata quondã mat¬
ambrosii. post beatum
uirum a multis tͣrta
est. In cuiꝰ pectore płib
annis diabolus sederat:
et iam ita suffocau̾at
eam. uit uisu et audi¬
tu et u̾bo pͥuata. fren¬
dens dentib et linguam
in modũ ꝓmoscidis ele¬
phantine ꝓtendens: mõ¬
strum nõ femina uid̾e̾t᷑.
Sordida ei facies uultus
t̾ribilis. flatꝰ fetidꝰ: et
in habitatoris sachane
colluuia testabant᷑. Hãc
cũ aspexiss uir dei. nouͣ
in herentẽ ei. et in uisca¬
tũ cliabolum: nec faci¬
le egͥssurum de domo. ꝙͣ
tanto possederat tẽꝑe.
Conu̾sus ad ppłm tuius
innumera aderat mlti¬
tudo. orare iubet atten¬
cius: et cłicis et mona-

Expanded text:
et ad preces Viri Dei difet ad preces Viri Dei diffugiebat diabolus: et si quando resistere conabatur, in ipso conflictu succumbens gloriosus vincebatur.ter eos igitur qui vexabantur, mulier grandaeva, civis Mediolanensis, et honorata quondam matAmbrosii post beatum Virum a multis tracta est; in cujus pectore pluribus annis diabolus sederat, et jam ita suffocaverat eam, ut visu et auditu et verbo privata, frendens dentibus, et linguam in modum promuscidis elephantinae protendens, monstrum non femina videretur. Sordida ei facies, vultus terribilis, flatus fetidus, inhabitatoris Satanae colluvia testabantur. Hanc cum aspexisset Vir Dei, novit inhaerentem ei et inviscatum . diabolum, nec facile egressurnm de domo, quam tanto possederat tempore. Conversus ad populum, cujus innumera aderat multitudo, orare jubet attentius, et clericis, et mona
Abbreviated transcription (Latin):
pro fugo et confuso. lau¬
des debitas deo cauit ec¬
cłia: ⁊ post acclamatio¬
nes letabundas. alacer
ppłs ibidẽ donec liuina
compleant᷑ nisti̾a. immo¬
bił ꝑseu̾at. Sub aspͣtu
itaꝙ om̃ium incolumis
puella a suis domum re¬
ducitur: ⁊ uyx tandem
a ppło dimissus. ad hospi¬
cium uir dei reu̾titur.
Diuino iudicõ ea tẽpesta¬
ysaie u̾bum. pilosi cla¬
mabant alt̾ ad alterum.
et occrebant enorentau¬
ris demonia et effrena¬
tis cliscursib płimos in¬
sestabant. nec erat qui
in solentie eoꝵ resisteret
cum diu sub anselmi scis¬
mate. qͥ petri fauctor me-¬
diolanensem occupau̾at.
cathedram: sac̾dotes gem̃¬
tes. uͥgines squalide scĩ¬
ficationes maledicte. alta-¬
re pollutum. iram dei in
ppłm. prouocassent. At
uͦ in aduentu uiri dei.
abdicatis anselmi p̾sti¬
giis et in sedis aplice obe¬
dientiã sb̃ ĩnocentio re-¬
uocata. eccłia impedita
est illa demonũ licentia.
et cotidie dabat locum.

Expanded text:
profugo et confuso, lauprofugo et confuso, laudes debitas Deo canit ecclesia: et post acclamationes laetabundas alacer populus ibidem, donec divina compleantur mysteria, immobilis perseverat. Sub aspectu itaque omnium incolumis puella a suis domum reducitur, et vix tandem a populo dimissus ad hospitium Vir Dei revertitur. 12. Divino judicio ea tempestaIsaiae verbum, pilosi clamabant alter ad alterum, et occurrebant onocentauris daemonia, . et effrenatis decursibus plurimos infestabant: nec erat qui insolentiae eorum resisteret, cum diu sub Anselmi schismate, qui Petri fautor Mediolanensem occupaverat cathedram, sacerdotes gementes, virgines squalidae, sanctificationes maledictae, altare pollutum iram Dei in populum provocassent. At vero in adventu Viri Dei abdicatis Anselmi praestigiis, et in Sedis apostolicae obedientiam sub Innocentio revocata ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, et quotidie dabat locum,
Abbreviated transcription (Latin):
seruus dei procedit. Ubi
expectante innumera ppłi
multitudine int̾ ip̃a mis¬
sarum sollempnia. dum
cl̾icis canentib ip̃e secus
altare sederet: puellam
ei ꝑuulam offerentes. ꝙͣ
uehementi impetu uexa¬
bat diabolus. orant ut
miselle subueniat. et
diabolum in ea debachã¬
tem̃ elidat. Audita sup¬
plicatione astantiũ. et
intuitꝰ ꝑsona frendentẽ
dentib et stridentẽ. ut
etiam intuentib eẽt hor¬
rori. cõpassus est etati.
⁊ uehementie anxietatis
eius condoluit. Patenam
g̾ calicis in quo diuina
celebraturꝰ erat misti̾a
accipit: ⁊ digitis latice
suꝑfuso. orans intra se.
et de dñi uͥtute confidẽo.
ori puelle salutarẽ po-¬
tum applicat: et corpo¬
ri eiꝰ stillã medicinalem
infundit. Nec mora qͣi
ureret᷑ sachanas infusi¬
onis illius uͥtutẽ ferre ñ
potuit: S urgerite in¬
trirsecꝰ crucis antidoto
festinant̾ egrediens: uo¬
mitu sordidissimo tre¬
mebundus erupit. Sic
purgata ꝑsona diabolo

Expanded text:
Servus Dei procedit: ubi Servus Dei procedit: ubi exspectante innumera populi multitudine, inter ipsa missarum solemnia, dum clericis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu 1197 vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in ea debacchantem elidat. Audita supplicatione astantium, et intuitus personam frendentem dentibus et stridentem, ut etiam intuentibus esset horrori, compassus est aetati, et vehementiae anxietatis ejus condoluit. Patenam igitur calicis, in quo divina celebraturus erat mysteria, accipit: et digitis latice superfuso, orans intra se, et de Domini virtute confidens, ori puellae salubrem potum applicat, et corpori ejus stillam medicinalem infundit. Nec mora, quasi ureretur Satanas, infusionis illius virtutem ferre non potuit, sed urgente intrinsecus crucis antidoto, festinanter egrediens, vomitu sordidissimo tremebundus erupit. Sic purgata persona, diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
fieri oportere assereret. au¬
sus suos spũi scõ cõmictit
et or̃oni incumbens celi¬
tus el apsã uͥtute sacha-¬
nam in spũ fortitudinis
increpat et fugat: ⁊ mu¬
lierẽ reddit incolumen
et sanam. Letant᷑ qui
aderant: et leuantes
manus ad sidera. deo qui
de excelso eos uisitauit
grãs agunt. Auditum
est hoc u̾bum ⁊ ꝑ crepu¬
it fama: ⁊ repente totã
ꝑtulit urbem: ꝑ eccłi̾as
ꝑ p̾toria ꝑ cõpita omnia:
conueniũt undiq de ui¬
ei impossibile ẽẽ qd̾ a do-¬
mino postulet. et ad pre-¬
ces eius aptas dei aures
dicunt et credunt: et p̾¬
dicant. et affirmaui.
Nec possunt aspectu eiꝰ
uł auditu ullomͦ sacra¬
ri.ireuunt alii in pre¬
sentiã eiꝰ: alii donec exe¬
at ꝓ forib p̾stolantur:
Cessatum est ab officiz¬
is et artib. tota ciuitas
in hoc. spectacłm suspen¬
sa manet: concurrunt.
postulant benedici: et te¬
tigisse eum singłis salu¬
tare uidet᷑. Gercia die
ad eccłiam scĩ ambrosii.
cliuina delebraturꝰ mist̾ia:

Expanded text:
fieri oportere assereret; ausus suos Spiritui sancto committit, et orationi incumbens, coelitus elapsa virtute Satanam in spiritu fortitudinis increpat et fugat, mulieremque reddit incolumem et quietam. Laetantur qui aderant, et levantes manus ad sidera, Deo qui de excelso eos visitavit, gratias agunt. Auditum est hoc verbum, et percrebuit fama, et repente totam perculit urbem; per eccles per compita omnia conveniunt undique: de Viei impossibile esse quod a Domino postulet, et ad preces ejus apertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus: alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutare videtur. 11. Tertia die ad ecclesiam sancti Ambrosii divina celebraturus mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ualeret: in basilica
media repente conualuit.
et exiliens ambulabat. ñ
sine lacrimis grãs agẽs
deo. Cuiꝰ scabellula po¬
pulus iubilans. tulit ꝓ¬
tinus ad altare: ut siste¬
rent ea dño. ⁊ bernardo
seruo eiꝰ. De cuiꝰ nobis
curatione confessus est
pater oc̃s: qd̃ p̾cedenti.
nocte sibi p̾ostensa fuis¬
set. Uidebatur em̃ sibi
in eadem basilica. in me¬
dio populi circũstantis
clandestinus ⁊ ignotus
eimodi feminã tangere
⁊ transire : ac protinus
eam uidere sanatã pli¬
mum sibi ip̃e congratu¬
lans ⁊ exultanis. quod
agnitus non fuiss. Ea¬
dem etiam die rutilaũ
Rutine in beati uiri pre¬
sentia lux celestis: cuiꝰ
benedictio aliis qͦ clau¬
dis duab feminis gres
sum reddidit. uisum cecis
eque duobus.
epissime uͦ contigit.¬

Expanded text:
non valeret, in basilica media repente convaluit; et exsiliens ambulabat, non sine lacrymis agens gratias Deo: cujus scabellula populus jubilans tulit protinus ad altare, ut sisterent ea Domino, et Bernardo servo ejus. De cujus nobis curatione confessus est Pater sanctus, quod praecedenti nocte sibi praeostensa fuisset. Videbatur enim sibi in eadem basilica, in medio populi circumstantis, clandestinus et ignotus ejusmodi feminam tangere et transire, ac protinus eamdem videre sanatam, plurimum sibi ipse congratulans et exsultans, quod agnitus non fuisset. Eadem etiam die rutilavit Rutinae in beati Viri praesentia lux coelestis, cujus benedictio aliis quoque claudis duabus feminis gressum, visum reddidit caecis aeque duabus. Saepissime vero contigit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionib et contume¬
liis. et angustiis multis.
p̾parantes clareualli eã
qmͣ hodie ht̃ sufficientiã
relinquerent post se qd̾
ilł suffice̾t. et ad subsi¬
dium necessitatis: et ad
prima q facie ab intro¬
euntib clarãuallem ꝑ
descensum montis. deꝰ
in domib eiꝰ cognosce-¬
bat᷑: cum in simplicita¬
te et humilitate edifi¬
cioꝵ. simplicitatẽ ⁊ hu¬
militatẽ in habitantiũ
ta soqueret᷑. Peniq in

Expanded text:
secutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam hodie habet sufficientiam relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium necessitatis, et ad Primaque facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium ta loquere
Abbreviated transcription (Latin):
romam reuertit᷑: pre¬
dictum quoq petrum
pisanũ. ⁊ quostã alios
reconciliat eccłie: ⁊ in¬
nocentio pape confed̾at.
duenerat tempꝰ in qͦ
completa amor rei mali¬
cia. angłs ꝑcutieris gla-¬
diũ iã iubrabat: ⁊ per¬
tnͣsiens domos. quarũ
suꝑluninaria sanguis̃
agni imbuerat. ad do¬
muni petͥ leonis ueniẽs.
salutare in ea nõ reppit
signũ. Percussit gͥ mise¬
rum: nec camen ili co
defungit᷑. s datur per
triduũ penitentie locus.
Ille patientia dei abu¬
titur: ⁊ in peccato suo
moritur desperatꝰ. Mi¬
serebili pompa corpus
eiꝰ effertur: cadauer eiꝰ in

Expanded text:
Romam revertitur: praedictum quoque Petrum Pisanum, et quosdam alios reconciliat Ecclesiae, et Innocentio papae confoederat. 47. Advenerat tempus, in quo completa Amorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defungitur: sed datur per triduum poenitentiae locus. Ille patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pompa corpus jus effertur, cadaver ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
minũ: et confugiant ad
eas et saluent᷑ iu eis. Q
scismata eccłie ñ sedauit:
quas nõ confundit here¬
ses. quã pacẽ inter dissi¬
dentes eccłias et ppłos nõ
restituit᷑. Et ħ quidẽ cõ¬
munia st̃. Cet̾um que
bona in num̾is hominib
singillatim p̾stitit. pro
ꝓ temꝑe. quis enumeret.
Porro si nimietas in eo
rep̾hendit᷑ scĩ feruoris:
ht̃ certe apd̾ pias m̃tes
excessus iste reu̾entiam

Expanded text:
minum, et confugiant ad minum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caeterum quae bona innumeris hominibus singillatim praestitit pro pro tempore, quis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiam