comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dio. Nota eciam quod in uere ex calore et
humore temporis. Aperiantur pari terre. Pro¬
creantur diuersi coloris herbarum flores. diu̾
si .s. generis uirtutes et fit quasi nouumuer in
nr̃a mente unde dicitur estatem ⁊ uer tu plas¬
masti ea. In uere intelliges nouiter conuersos. mã¬
suetudine temperatos. in estate prouectiores igne
caritatis feruentes. In hoo siquidem tempore sol as¬
cendens tria signa fertur obtinere arietem ĩ mni¬
tio: taurum in medio. geminos in fine. Attendegͥ
m ariete ducatum: mn tauro iugum. ĩ gemlns
consortium. Ducatum prelationis: iugum sũbs¬
tionis consortium cõhabitationis. Ut scias preeẽ
sub ẽẽ. corẽ. Discas eciam simul eẽ in dimore ⁊ la¬
bore. cum amore. ħ est itaq temperantia uerus
mansuetudo .s. nouiter conuerse mentis. Solet
autem hoo tempus inconstans esse. niodo plu¬
uiosum ex iuucutate hyemis. modo siccum
ex iucinitate estatis. modo eadem ratione. fri¬

Expanded text:
dis. Nota etiam quod in vere ex calore et dis. Nota etiam quod in vere ex calore et humore temporis aperiuntur pori terrae. Procreantur diversi coloris herbarum flores, diversi scilicet generis virtutes, et fit quasi nostrum ver in nostra mente. Unde dicitur: Aestatem et ver, tu plasmasti ea . In vere intelliges noviter conversos, mansuetudine temperatos, in aestate provectiores igne charitatis ferventes. In hoc siquidem tempore sol ascendens tria signa fertur obtinere, Arietem in initio, Taurum in medio, Geminos in fine. Attende igitur in Ariete ducatum, in Tauro jugum, in Geminis consortium: ducatum praelationis, jugum subjectionis, consortium cohabitationis. Ut scias praeesse, subesse, coesse. Discas etiam simul esse in timore et labore cum amore. Hoc est itaque temperantia veris, mansuetudo scilicet noviter conversae mentis. Solet autem hoc tempus inconstans esse, modo pluviosum ex vicinitate hiemis, modo siccum ex vicinitate aestatis, modo eadem ratione fri
Abbreviated transcription (Latin):
delectatur animus contemplantis si ex habun¬
dantia boni operrs quasi mundatione sangui¬
nis. nascatur cumor elationis. tunc quasi ex cor¬
ruptione sangunuo nascitur synooha febris: et
contingit ut sanguis qui est amicus nature. fi¬
at inumicus uite. Dñt euim phisici. synochos eẽ
mortis amicos. In hoc tempore melius se habent
senes. peius iuuenes.melius decrepiti. peiuis pu¬
eri. Ex natura. ⁊ enim consimił temporis: augm̃¬
tatur materia infirmit atis Cum uero in con¬
trario tempore infiruutas dempor contraria
nascitur. dolor contrarie infirinitatis lenitur.
quia contraria contrariis curautur. Ideo ĩuers
utendum est frigidio ⁊ siccis. Ne gͥ per deside.¬
tium uane glie. feruor sanguinis ebulliat ncc̃e
est ut animus frigus temptationum ⁊ sterili¬
tatem siccit atis ad mnemoriam reducat: ⁊ ut a¬
tur huius beneficio diete ut sanior sit in uers
ne iinitio conuedsionis appetatur amor lau¬

Expanded text:
delectatur animus contemplantis, si ex abundelectatur animus contemplantis, si ex abundantia boni operis quasi inundatione sanguinis nascatur tumor elationis, tunc quasi ex corruptione sanguinis nascitur synocha febris, et contingit ut sanguis, qui est amicus naturae, fiat inimicus vitae. Dicunt enim physici synochos esse mortis amicos. In hoc tempore melius se habent senes, pejus juvenes, melius decrepiti, pejus pueri. Ex natura etenim consimilis temporis augmentatur materia infirmitatis. Cum vero in contrario tempore infirmitas tempori contraria nascitur, dolor contrariae infirmitatis lenitur, quia contraria contrariis curantur. Ideo in vere utendum est frigidis et siccis. Ne igitur per desiderium vanae gloriae fervor sanguinis ebulliat, necesse est ut animus frigus tentationum, et sterilitatem siccitatis ad memoriam reducat, et utatur hujus beneficio diaetae, ut sanior sit in vere, ne in initio conversionis appetatur amor lau
Abbreviated transcription (Latin):
peius iuuenes. melius decrepiti. peius pueri. In ħ
eciam tempore utendum est frigidis ⁊ sicas. Si¬
cut supeduus diximus. sangius est dulcedo con¬
templationis. Qui sedem habet in epate. quasi
iu suo fonte. In calore si quidem epatit est locus
secunde decoctionis in sanguis per membra
dirigiturr ut eoꝵ calore tercio decequatur.
Drima enim decoctio fit in stomacho. secunda
in epate tertia in omnib membris. Ex ardore
igitur dilectionis. quasi ex calore epatis. more
sanguinis profluit dulcedo. sp̃alia contẽplan¬
tis. Est autem calide ⁊ Humide nature. Calor ex
amore. humor ex timore. hoc calore ⁊ humore cre¬
scuntur pueri .i. nouiter conuersi: qui assimi¬
lãtur ueri. ⁊ aeri .i. uite nouitati. Cresat in uere
Cum autem aliquis nouiter conuertitur: spi¬
ritali dulcedine multiplicius delectatuit In ħ
tempore mala est infirmitas que fit ex melã¬
colia ut quartana: pessima que fit ex sangui¬
ne. ut sỹnocha. Initio etenim conuersiotus dũ

Expanded text:
enes, melius decrepiti, pejus pueri. In hoc etiam tempore utendum est frigidis et siccis. Sicut superius diximus, sanguis est dulcedo contemplationis. Qui sedem habet In hepate quasi in suo fonte, in calore siquidem hepatis est locus fervidae decoctionis, inde sanguis per membra dirigitur, ut eorum calore tertio decoquatur. Prima enim decoctio fit in stomacho, secunda in hepate, tertia in omnibus membris. Ex ardore igitur dilectionis quasi ex calore hepatis, more sanguinis profluit dulcedo spiritualia contemplantis. Est autem calidae et humidae naturae. Calor ex amore, humor ex timore. Hoc calore et humore crescunt pueri ii noviter conversi, qui assimilantur veri et aeri, id est, vitae novitati. Crescit in vere. Cum enim aliquis noviter convertitur, spiritali dulcedine multiplicius delectatur. In hoc tempore mala est infirmitas, quae fit ex melancholia, ut quartana. Pessima quae fit ex sanguine, ut synocha: in initio etenim conversionis, dum
Abbreviated transcription (Latin):
effigiei non sibi sano similis. Effigies membꝵẽ
interiori homine. composttio moꝵ ⁊ in membris
exterius distributio actionum. Qui ẽ sͥ sano si
mentum religiose mentis. Tuno uero non est si¬
bi sano similis quam diu natiatur per opera

Expanded text:
effigiei non sibi sano similis. Effigies membrorueffigiei non sibi sano similis. Effigies membrorum est in interiori homine compositio morum, et in membris externis distributio actionum. Qui homo tunc est mentum religiosae mentis. Tunc vero non est sibi sano similis, quando variatur per opera
Abbreviated transcription (Latin):
regat discretionis ne si modum oqualitatis ex¬
cedat. morbum dissolutionis incurrat. unde
de illo summo medico dicitur equitatem ui¬
dit uultus eius. Equitatem uidet: qr aniniũ
temperatum deligit. Equitatem iidet: qr eum
diligit. qui in proposito bone operationis manz
Equa est enim ura domimi. Equitas me ẽ tem¬
peramentum uite. Et dd. In equitate tua iuui¬
ica me. Equitas uite: nunficatio est anime:
ficantium fortitudo infirim suum morbum. fa¬
ale tolerantis: uel debilitas infirii suum mor¬
bum pati nequeuntis. Infirmatur qui tempi¬
tur: moritur qui desperat. licet autem aliquis
peccet. sitamen a deo fortis remanet. ut abono
opere non cesset signum est boni. fortitudo in¬
fibiũ. Si autem a deo fuerit egri animus debi¬
buitur. Si uero tanta est grauitas infirim ut
obstinatus nequeat a peccato conuerti: signũ¬
sibi sano similis. nel distributio membroꝵ

Expanded text:
regat discretionis, ne, si modum aequitatis exregat discretionis, ne, si modum aequitatis excedat, morbum dissolutionis incurrat. Unde de illo summo medico dicitur: Aequitatem vidit vultus ejus . Aequitatem videt, quia animum temperatum diligit. Aequitatem videt, quia eum diligit qui in proposito bonae operationis manet. Aequa est enim via Domini. Aequitas viae est temperamentum vitae. Unde David: In aequitate tua vivifica me . Aequitas vitae vivificatio est animae.bonum vel malum significantium fortitudo infirmi suum morbum facile tolerantis, vel debilitas infirmi suum morbum pati nequeuntis. Infirmatur qui tentatur; moritur qui desperat. Licet igitur aliquis interdum peccet, si tamen adeo fortis remanet, ut a bono opere non cesset, signum est haec boni fortitudo infirmi. Sin autem aegri animus adeo fuerit debiibuitur; sin autem tanta est gravitas infirmi ut obstinatus nequeat a peccato converti, signusibi sano similis, vel distributio membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
Reptimud: equalitas pulsus naturali sumlãtis.
oppositum eius in equalitas. ut modo sit magiꝰ
modo paruus. modo fortis. modo debilia. Ecta¬
uus. fortitudo uirtutis. in loco decoctionis: opposi¬
tum debilitas uirtucis: in loco decoctionis. Nonꝰ
laudabilis purgatio purgat cum fudore uł cũ
urina oppositum eius. uitu ꝑabilis purgatõ. Si¬
ct ergo suꝑuis diximus. oportet medicm qua¬
si prophecam esse: ut non soium de presentib. s
eccam de preteritis ⁊ futuris possit iudicare. Me
morb in carne: sic peccatum in mente. Oꝑtet
igitur ut spiritalis medicus. attendat pͥecta¬
ti materiam attendat ⁊ c̾am ex qua iudelicet
occasione procedat. ⁊̃ ad quid tendat. ut destru¬
at causam subtrahat paulatim materiam. U
trum ex se peceatum processenit a nexalio ꝓxessit.
corrumpunt enm mores bonos colloquia mala
gustinus. ne contagione pestifera plurimos ꝑ¬
dat. Oportet ut medicus perpendat exegri fa¬
prelatus. animum interioris hominus haberus

Expanded text:
Septimus aequalitas pulsu naturali similantis; oppositum ejus inaequalitas, ut modo sit magnus, modo parvus, modo fortis, modo debilis. Octavus fortitudo virtutis in loco decoctionis; oppositum debilitas virtutis in loco decoctionis. Nonus laudabilis purgatio purgans cum sudore vel cum urina; oppositum ejus vituperabilis purgatio. Sicut ergo superius diximus, oportet medicum quasi prophetam esse, ut non solum de praesentibus, sed etiam de praeteritis et futuris possit judicare. Medmorbus in carne, sic peccatum est in mente. Oportet igitur ut spiritualis medicus attendat peccati materiam; attendat et causam, ex qua videlicet occasione procedat, et ad quid tendat, ut destruat causam, subtrahat paulatim materiam, videat utrum ex ipso peccatum processerit, an ex alio. Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala gustinus, « ne contagione pestifera plurimos perdat. » Oportet item ut medicus perpendat ex aegri fapraelatus, animum hominis interioris habenis
Abbreviated transcription (Latin):
puntti cordis peruenitur ad neris temperiert
et aeris serenitatem.ł ad puritatem mentie̾
nonitate conuiersionis non post illa que de fles¬
mate diximus: ad ea que de natura sanguinis
sunt dicenda transeamus. Sanguis siquidem se¬
dem habet inepate Est autem ⁊ humide et
calide nature. Crescit in uere. In hoc tempore¬

Expanded text:
eriem, et aeris serenitatem, id est, ad puritatem mentis in novitate conversionis. Unde post illa, quae de phlegmate diximus, ad ea quae de natura sanguinis sunt dicenda, transeamus. Sanguis sedem habet in hepate, estque humidae et calidae naturae, crescit autem in
Abbreviated transcription (Latin):
hẽat mala frã que ht̃ cogitationes bonasi firmit᷑
credere debemus quod nullum pcc̃m sã iundicta re¬
linquitur Aut enim hic per penitenciam unusqͥs
pcc̃m suum deleci aut dominus pie per suum fla¬
gellum. purgate aut post mortem igne purgato¬
no purgabitur. Qd̃ si his modis pocm hominis ñ
fu̾it deletum: post hanc uitam in ignem descẽdet
et̾num. Pecrator enim qui in hoo mundo flagel¬
lari ñ meretur: in inf̾n̾o corquebitur. Sane ulłs
tantum potest pecoare: quantum dei potestas ira¬

Expanded text:
habeat mala facta, quae habet cogitationes bonas. Firmiter habeat mala facta, quae habet cogitationes bonas. Firmiter credere debemus, quod nullum peccatum sine vindicta relinquitur. Aut enim hic per poenitentiam unusquisque peccatum suum delet, aut Dominus pie per suum flagellum purgat, aut post mortem igne purgatorio purgabitur. Quod si his modis peccatum hominis non fuerit deletum post hanc vitam in ignem descendet aeternum. Peccator enim, qui in hoc mundo flagellari non meretur, in inferno torquebitur. Sane nullus tantum potest peccare, quantum Dei potestas va
Abbreviated transcription (Latin):
de piesentib non ualet inquinare. de malis trãsao¬
tis uiolatr ⁊ deceptam mentem sepe in delectatoem¬
reparat. unde diu per impugnationem afflixit. ita
ut uere cum psalmista dicat. Computoueruntꝰ cica¬
crices mee: a facie insipiencie mee. Ergoaicatͥo ad
putretudinem reditt quando pcã uulmus. ꝙ iam
per penitentiam sanatum est. in delectationẽ sui
animam concutit: Sepe qd̃ nunquam fecimus ꝑ
hostis callidi insidias cordis occulis uidemus. Cum
in ħ sensibiliter delettatio subrepserit quamuis iã
plangat que fecerit: tedet tũ infelicem animam q̃¬
dam ñ fecisse que plangit. ħ sunt cordis nr̃i tenebre:
bulatione. Diabolus non cogendo s suadendo nocz.¬
n Aug̃. Non est unde plus gandeat diabolus: nisi
qñ homo dicit. quod ip̃e fecerit ut peccaret. Greg̃.
Dum in cogitatione uoluptas ñ reprimitur ᷑ eciam
de cogitatione ꝓtediuit.Non potest autem fi̾c ut

Expanded text:
de praesentibus non valet inquinare, de malis transacde praesentibus non valet inquinare, de malis transactis violat, et deceptam mentem saepe in delectatreparat, unde diu jam se per poenitentiam afflixit; ita ut vere cum Psalmista dicat: Computruerunt trices meae a facie insipientiae meae . Ergo cicatrix ad putredinem redit, quando peccati vulnus, quod jam per poenitentiam sanatum est, in delectationem sui animam concutit. Saepe quod nunquam fecimus, per hostis callidi insidias cordis oculis videmus. Cumque in hoc sensibiliter delectatio subrepserit, quamvis jam plangat quae fecerit, taedet tamen infelicem animam quaedam non fecisse quae plangit. Hae sunt cordis nostri tenebrae, bulatione. Diabolus non cogendo, sed suadendo nocet. Non est unde plus gaudeat diabolus, nisi quando homo dicit, quod ipse fecerit ut peccaret. Gregorius: « Dum in cogitatione voluptas non reprimitur, etiam de cogitatione procedunt. » Non potest autem fieri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
na uicioꝵ emendatrix Castitas monachoꝵ adorna¬
tri Perseu̾ancia: bonoꝵ omnium coronatͥx. Esce cͣ
per turbationem gignit mentis. furorem cordis flã¬
mam libidinis. Ebrietas ita mentem alienatr ut uͥ
lomonem infatuat sapientem. Ebrietas sicut loch
sensus rõne captinat. Unde ĩprouerbiĩs. Potens ĩ¬
quit qui iracundi sunt unum ñ bibanto ne ammi
biberint obluuiscantur sapĩam. Olerumq lausẽ
multum bibete: ⁊ non mebriari. Audiant hnĩ adu̾¬
cogitationes ingerunt: ut si reqiuiescit ab opere.
ñ teciuescat a maloꝵ operum delectatione. fao gͦ aliꝙͥ
operis: ut diabolus te semper inueniat occupatum. Nã
antiquis hostis mox ut ociosam mentem inuen̾it: ad
eam sub quibdam occasionib locuturus uenise ⁊ que¬
dam ei de gestis pret̾itis. ad memoriam reduat. Audita
quedam uerba indecenter resonat ⁊ si qua duduntur¬
piter acta sunt eoꝵ spẽm occulis opponit cordis. ⁊ q̃ni

Expanded text:
na, vitiorum emendatrix; castitas, monachorum adornana, vitiorum emendatrix; castitas, monachorum adornatrix; perseverantia, bonorum omnium coronatrix. CAP. perturbationem gignit mentis, furorem cordis, flammam libidinis. Ebrietas ita mentem alienat, ut ipslomon, infatuat sapientem. Ebrietas, sicut in Lot, sensum rationis captivat ; unde et in Proverbiis: Potentes, inquit, qui iracundi sunt vinum non bibant, ne, cum biberint, obliviscantur sapientiam . Plerisque laus est multum bibere, et non inebriari. Audiant hi advecogitationes ingerunt, ut si requiescit ab opere, n requiescat a malorum operum delectatione. » Fac ergo aliquid operis, ut diabolus te semper inveniat occupatum. Nam antiquus hostis, mox ut otiosam mentem invenerit; ad eam sub quibusdam occasionibus locuturus venit, et quaedam ei de gestis praeteritis ad memoriam reducit. Audita quaedam verba indecenter resonat, et si qua dudum turpiter acta sunt, eorum speciem oculis opponit cordis, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
tas sine seruitutẽ. uoluptas sine arpaietate. Longe¬
uitas sine uite breuitate. Sapiencia sñ insipiẽcia
Amicicia sine inimicicia. Concordia sine discordia.
honor sine dedecore. Oecuritas sine timore. ¶Karitas
est motus animi rõnalis ad diligendum se ip̃m ꝓpt̾
deum amicum in deo. inimicum ꝓptet deum: Hu¬
militas est contemptus seculi ⁊ abiectio sui ¶Obe¬
diencia est iucaria seruitus.: Disuplina ẽ necessa¬
rium sauttitatis officium. uicia arguentis et poc̃a
corrigentis. Item disciplina est ordinata moꝵ cortoo¬
tio: maioꝵq antecessoꝵ regłatis obseruatio. Ex
ciroa partem inf̾ioris: ex qua tursus gn̾atur iustifi¬
catio Iustificatio est rei perfecte consummatio Casti¬
tas est munditia corporis cum integritate mentis.
Perseu̾antia est: exitus rei cum consuminatõne fidei.
¶Karitas est uͥtutum radix. humilitas bonorum
conseruatrix. Obediencia p̃̾ceptoꝵ matatrix. Discipli¬

Expanded text:
tas sine servitute, voluptas sine anxietate, longaetas sine servitute, voluptas sine anxietate, longaevitas sine vitae termino, sapientia sine insipientia, amicitia sine inimicitia, concordia sine discordia, honor sine dedecore, securitas sine timore. Charitas est motus animi rationalis ad diligendum seipsum propter Deum, amicum in Deo, inimicum propter Deum. Humilitas est contemptus saeculi, et abjectio sui. Obedientia est vicaria servitus. Disciplina est necessarium sanctitatis officium, vitia arguentis, et peccata corrigentis. Item disciplina est ordinata morum correctio, majorumque antecessorum regularis observatio; exris erga inferiores. Ex qua rursus generatur justificatio. Justificatio est rei perfectae consummatio. Castitas est munditia corporis cum integritate mentis. Perseverantia est exitus rei per consummationem fidei. Charitas est virtutum radix; humilitas, bonorum servatrix; obedientia; praeceptorum incitatrix; discipli
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt nos separare a caritate xp̃i. Iusticia. Eiciat᷑
foras ille pͥor nuntius: ñ est enim iustum in eadẽ domo
man̾e cum isto. Perfecta enim caritas foras mittit ti¬
morem. Fortitudo. Egredere timor. Iam ñ erit ĩ fiib
nr̃is. Timor. Quid mali feci ͤ Age age. Ego pro bono
dixi quod dixi. Temꝑantia. Frẽs dico non plus sapere ꝙͣ
oportet sapere. s sapͥere ad sobetatem. Tn uero egredere
timor. ⁊ equo animo patere iudicium quod iusticia in¬
dicauit. forsitan tu admitt̾is si desid̾ium inte et̾ne ali¬
quando loqui cessau̾it. Actor. Sic debet quisq torporẽ
suum extutere: ⁊ a timore ad celestem prĩam setrans
Uita sñ morte. Iunentus sine senectute. Ainitas sine
infirmitate. Requies sine labore. Gaudium sine tris¬
ticia. Pix sine discordia. Delectatio sine fastidio. Lux
sine tenebris. Sulcritudo sine turpitudine. Agilitas
sine ponderositate. fortitudo sine inbecillitate. Lib̾¬

Expanded text:
poterunt nos separare a charitate Christi . JUSTITIA. Ejiciatur poterunt nos separare a charitate Christi . JUSTITIA. Ejiciatur foras ille prior nuntius, non est enim justum in eadem domo manere cum isto. Perfecta enim charitas foras mittit timorem . FORTITUDO. Egredere, timor. Jam non eris in finibus nostris. TIMOR. Quid mali feci? Age, age, ego pro bono dixi quod dixi. TEMPERANTIA. Fratres, dico non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Tu vero egredere, timor, et aequo animo patere judicium, quod justitia judicavit. Forsitan tu admitteris si desiderium vitae aeternae aliquando loqui cessaverit. AUCTOR. Sic debet quisque torporem suum excutere, et a timore ad coelestis patriae desvita sine morte, juventus sine senectute, sanitas sine infirmitate, requies sine labore, gaudium sine tristitia, pax sine discordia delectatio sine fastidio, lux sine tenebris, pulchritudo sine turpitudine, agilitas sine ponderositate, fortitudo sine imbecillitate, liber
Abbreviated transcription (Latin):
plus gaudet de dei felictate cuiam de sua ⁊ omniur
alioꝵ secum. Si ergo cor unius cuiusq uix capit su¬
um gaudium quomodo capit tot ⁊ tanta gaudia :
Ideo dicitur. intra iti gaudium domini tui. nõ intret
gaudium domini tui in te: quia non c̃api poss Inde
laudant deum sine fine. sine fastidio: sicut scͥptum
est. Beati qui hĩtant in domo tua: in secula seculoꝵ
laudabunt tẽ ueloces sunt: quia ubicumq uult spõ
Securi de tali uita. de tanta sapientia. de tãto amore.
de danto gaudio. de tali laude. de tali uelocctate: qd̃
nullum finem. tuillam dimiutionem. nullum de¬
t̾mentum hẽbunt. Ecre panca dixi. uobis que uidi
in celo. Neq enim ut uididicere: neq ut sunt i¬
dere potui. Prud̾ uere in celo te fuisse. uera iudisse. u̾a
narrasse te intelligituis. Fortitudo. Quis igit᷑ nos
separabio a caritate xp̃i Tribulatio an angustia
et c̃: Certa sum quia neqꝙ mors neꝙ uita neqꝙ cetn̾ aba

Expanded text:
plus gaudet de Dei felicitate quam de sua et omnium plus gaudet de Dei felicitate quam de sua et omnium aliorum secum. Si ergo cor uniuscujusque vix capit suum gaudium, quomodo capit tot et tanta gaudia? Ideo dicitur: Intra in gaudium Domini tui ; non intret gaudium Domini tui in te, quia capi non posset. Inde laudant Deum, sine fine, sine fastidio, sicut scriptum est. Beati, qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te . Veloces sunt, quia ubicunque esse vultSecuri sunt de tali vita, de tanta sapientia, de tanto amore, de tanto gaudio, de tali laude, de tali velocitate, quod nullum finem, nullam diminutionem, nullum detrimentum, habebunt. Ecce pauca dixi vobis, quae vidi in coelo. Neque enim ut vidi dicere, neque ut sunt videre potui. PRUDENTIA. Vere in coelo te fuisse, vera vidisse, vera narrasse te intelligimus. FORTITUDO. Quis igitur nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, etc. Certa sum quia neque mors, neque vita, neque caetera alia
Abbreviated transcription (Latin):
ta sine fine. sine molestia. sine diminutione. sñ omni
adu̾sitatẽ. Uita eoꝵ uisio ⁊ cogntio beate trinitatis:
sicut dominus ait. Heo est uita et̾na ut cognoscant ce¬
deum uerum: ⁊ q̃m̃ misisti ih̃m xp̃m. Sipiunt ꝯsilra¬
d atq iudicia dei que sunt abyssus multa. Sapiũt cau¬
sas ⁊ naturas. ⁊ origines omnium rerum. Amant de¬
um incomꝑabiliter: quia sciunt unde. ad quid eos ds̃
ꝓuerit. Amant singuli singulos sicut se ip̃os. Cni¬
dent de deo ineffabiliter: gaudent de tanta sua bĩtu¬
dine. Et quia unusquisq unum q̃mq diligit. sicut se¬
ip̃m: tantum gandium quisq ht̃. de bono singuloꝵ
quatum de suo: am̃ bonum quod ñ ht̃ in so ip̃o. possi¬
det in altero. Constat igitur. quia singłi tot gaudia
hñt quot socios ⁊ singula gaudia tanta sunt siñ¬
gulis. quantum ꝓpͥum singuloꝵ. Cum aũt quisq
plus amet deum quam se ip̃m ⁊ omnes alios sec̃

Expanded text:
ta sine fine, sine molestia, sine diminutione, sine omni ta sine fine, sine molestia, sine diminutione, sine omni adversitate. Vita eorum visio et cognitio beatae Trinitatis, sicut Dominus ait: HDeum verum, et quem misisti Jesum Christum . Sapiunt consilia atque judicia Dei, quae sunt abyssus multa . Sapiunt causas, et naturas, et origines omnium rerum. Amant Deum incomparabiliter, quia sciunt unde et ad quid eos Deus provexit. Amant singuli singulos sicut seipsos. Gaudent de Deo ineffabiliter. Gaudent de tanta sua beatitudine. Et quia unusquisque unumquemque diligit sicut seipsum, tantum gaudium quisque habet de bono singulorum quantum de suo, quoniam bonum, quod non habet in seipso, possidet in altero. Constat igitur quod singuli tot gaudia habent quot socios, et singula gaudia tanta sunt singulis, quantum proprium singulorum. Cum autem quisque plus amet Deum quam seipsum, et omnes alios secum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt ibi monachi qui pro olaustris ⁊ cellis agustis im¬
mensa ⁊ sole clariora palatia. possidentes. proasꝑis tu¬
nitis niue candidiores omniq suanitate molliores uestes
induti. ab occulis quoꝵ abt̾sit deꝰ omem lacͥmã regẽ
in decore suouident. Postremo ad choꝵ uͥgimun respexiꝰ
qͣrtum gloria ornatus ⁊ melodia dulcis. Namcan¬
tabant canticum quod nemo alius pot̾at dicere: nlła
hominum eloquentia digne en arrare potest S odor
in regione earum tam suauis erat: qui omnia aro¬
gulis bõtum ordinib mira disseris: q̃s ut que sit e¬
orum incominune attio. edicas. desiderium uite et̾¬
ne. Dicam ut cumq. Oninium simł ui commuine actõ
septiformis est. Uiuunt. sapiunt. amant gaudent.
laudant ueloces. oumipotentes. securi sunt. Prud̾. licz
aliquatenus hoo intelligam: damen pp̃ audientes
de singulis panca disserere. disid̾ium. fiat. uiuũt ui¬

Expanded text:
Sunt ibi monachi, qui pro claustris et cellis angustis imSunt ibi monachi, qui pro claustris et cellis angustis immensa et sole clariora palatia possidentes, pro asperis tunicis nive candidiores; omnique suavitate molliores vestes induti, ab oculis quorum abstersit Deus omnem lacrymam. Regem in decore suo vident. Postremo ad chorum virginum respexi, quarum gloria ornatus et melodia dulcis. Nam cantabant canticum, quod nemo alius poterat dicere , nulla hominum eloquentia digne enarrare potest. Sed odor in regione earum tam suavis erat, ut omnia arogulis beatorum ordinibus mira disseris, quaesumus ut quae sit eorum in communi actio edicas. Desiderium vitae aeternae. Dicam utcunque potero. Omnium simul in communi actio septiformis est. Vivunt, sapiunt, amant, gaudent, laudant, veloces sunt, securi sunt. PRUDENTIA. Licet aliquatenus hoc intelligam, tamen propter audientes de singulis pauca dissere. DESIDERIUM. Fiat. Vivunt vi
Abbreviated transcription (Latin):
dus ⁊ dignitates. laudes quoq quas creatori refe¬
runt. ullus hominuri cogitare. nec dum enarrare
sufficit. Deinde ꝓpħis intuitus sum ⁊ prĩarchas mi¬
ro exultantes gandio: qui cã eam ꝙͣ olun a longe sa¬
lutauerunt prĩam optinent. qui ea que ip sp̃ũ p̾¬
uiderant. completa conspiciunt. uidi apłos in chro¬
nis sedentes. trib ⁊ linguas omnes iudicare paratos
⁊ de pauperib ⁊ deinfirmis tam gloriosos tamq
sub limes frõs a domino iħu: satisq super ħ mnirat᷑
sum. uidi s periuidere ñ potui innumerabilem
bõꝵ noitrum exercitum gloria ⁊ honore coronatũc
qui passiones huius temporis quas pertulerant mi¬
nimas reputabant. ad illam głam que reuelata
erat in eis. horum felictate ⁊ gla diu delectatus:
respext glõsam multitudinem confessoꝵ int̾ quos uina
plĩci ⁊ doctores qui sanctam eccliam doctrmus suis mu¬
nierunt: fulgent quasi stelle imperpetuas et̾nitates.

Expanded text:
adus et dignitates laudes quoque quas Creatori refeadus et dignitates laudes quoque quas Creatori referunt, ullus hominum cogitare nedum enarrare sufficiat. Deinde prophetas intuitus sum, et patriarchas miro exsultantes gaudio, qui eam, quam olim a longe salutaverant patriam, obtinent, qui ea quae in spiritu praeviderant completa conspiciunt. Vidi apostolos in thronis sedentes, tribus et linguas omnes judicare paratos, et de pauperibus, et de infirmis tam gloriosos tamque sublimes factos a Domino Jesu, satisque super hoc miratus sum. Vidi, sed pervidere non potui innumerabilem beatorum martyrum exercitum gloria et honore coronatum, qui passiones hujus temporis, quas pertulerant minimas reputabant ad illam gloriam, quae revelata erat in eis. Horum felicitate et gloria diu delectatus respexi gloriosam multitudinem confessorum, inter quos viri apostolici, et doctores, qui sanctam Ecclesiam doctrinis suis munierunt, fulgent quasi stellae in perpetuas aeternitates.
Abbreviated transcription (Latin):
que nullus hominum potest digne loqui. Dicam tam̃
aliquid ꝓut potuero. uidi dominum: s per speculum ĩ
enigniate. Contemplatus illam inffabilem ĩdiuidue
tͥnitatis maiestatem: initio sineq carentem. S quia
lucem hĩtat maccessibilem: ab ip̃a. luce reu̾berati sũt
occuli mer ⁊ intuitus obcusus. Ex suꝑat enim sensum õ¬
nemq intuitum illa claritas. illa pulcritudo. Aliqnͣtis¬
per tamen intintuitus sum dominu ih̃m xp̃m in
dext̾a patris sedentem. in et̾na uita regnantem ꝙͣ uis
super omnem creaturam a deo speciosum. ut in eum
desid̾ent angeli prospicere: ad ħ tamen uuln̾a passi¬
rabili sedentem. super omnes ordines bõꝵ angelorũ
claritatem matris ⁊ filii diu ferre ñ sustinens. ꝯu̾¬
ti aspectum meum ad illos bõrum ĩp̃num ordines
uisione dei ⁊ amore nec minuitur nec finitur sed
semper crescit ⁊ permanet. S neo istoꝵ quidem gͣ¬

Expanded text:
quae nullus hominum potest digne loqui. Dicam tamen quae nullus hominum potest digne loqui. Dicam tamen aliquid, prout potero. Vidi Deum, sed per speculum et in aenigmate. Contemplatus illam ineffabilem individuae Trinitatis majestatem initio fineque carentem. Sed quia lucem habitat inaccessibilem ab ipsa luce reverberati sunt oculi mei, et intuitus obtusus. Exsuperat enim omnem sensum, omnemque intuitum illa claritas, illa pulchritudo. Aliquantisper tamen intuitus sum Dominum Jesum Christum in dextera Patris sedentem, in aeterna vita regnantem, quamvis super omnem creaturam adeo speciosum, ut in eum desiderent angeli prospicere , ad haec tamen vulnera passirabili sedentem, super omnes ordines beatorum angelorum claritatem matris et Filii diu ferre non sustinens converti aspectum meum ad illos beatorum spirituum ordines, tudo de visione Dei et amore, nec minuitur, nec finitur, sed semper crescit, et permanet. Sed nec istorum quidem gr
Abbreviated transcription (Latin):
coram hominib. T̃emperantia Preocupemꝰ facẽ
eius et cetera. Sobrii estote ⁊ uigilate ⁊ c. fortitudo.
Cui resistite fortes in fuide. Confortamini in domino:
indute uos armaturam dei lorioam iusticie. scutũ
fidei. galeam salutis. Assimiste ⁊̃ gladium sp̃c ꝙ est
uerbum dei. Iusticia Sobrie ⁊ iuste ⁊ pie uiuamus Se¬
brie in nobis iuste ad ꝓximum. pie ad deun. Et qd̾
nobis sieri uolumus: aliis non faciamus. hoc enim
hylaris. qui iudetur affre bona. Iusticia admutat᷑.
forsitan nos letificabit nam iste pͥor t̾ruit nos P̾rud̾.
ad nuntium Ingred̾e ⁊ quis sis unde uenias. qͥs id̾is
edicito. Nuntius. Ego sum amor uite et̾ne: ⁊ desid̾iũ
celestis prĩe. Si me uultis audire silentium ⁊ qͥetem
hẽte non enim iut̾ clamores ⁊ tumultus audiri pꝰsũ.
Iusticia. Si nos dum timor. ⁊ memoria mortis. loq̃retur
tacumus: iustum est ut te loquente multomagis
taccamus. Desid̾ium iute et̾ne. Tacete. Ego iudi talia:

Expanded text:
coram hominibus . TEMPERANTIA. Praeoccupemus faciem ejus , etc. Sobrii estote et vigilate , etc. FORTITUDO. Cui resistite fortes in fide . Confortamini in Domino, induite vos armaturam Dei, loricam justitiae, scutum fidei, galeam salutis. Assumite et gladium spiritus, quod est verbum Dei . JUSTITIA: Sobrie, et juste, et pie vivamus . Sobrie in nobis, juste ad proximum, pie ad Deum. Et quod nobis fieri nolumus, aliis non faciamus, hoc enim hilaris, qui videtur afferre bona. JUSTITIA. Admittatur, forsitan nos laetificabit nam iste prior terruit nos. PRUDENTIA. Admittam. Ingredere et quis sis, unde venias, quid videris edicito. NUNTIUS. Ego sum amor vitae aeternae et desiderium coelestis patriae. Si me vultis audire, silentium et quietem habete; non enim inter clamores et tumultus audiri possum. JUSTITIA. Si nos, dum timor et memoria mortis loqueretur, tacuimus, justum est ut te loquente multo magis taceamus. DESIDERIUM VITAE AETERNAE. Tacete ergo. Vidi talia,
Abbreviated transcription (Latin):
tione diuine clementie. Nullo alio modo deus acꝰ
ad misodĩam flectitur: qmͣ si anĩmus de precantis
ad eum tote deuotionis affectu comi̾tatur. Nil it a
deum complectitur: quemadmodum purus m̃tis
affectus. Iccuro cum orare uolu̾is solus solitudinem
cordis tui ingredere: ⁊ collecto spu tua integra m̃te
⁊ uacua curis orõnus domum intra: ⁊ stans corã deo
ante unum aliqd̃ de altarib orõnis iñstãcia celos
penetoa: ⁊ piesentatus choris celestium in ip̃orumꝰ
presentia miserias ⁊ calamitates quas patens mi¬
serandus deplora. ꝓde tuam necessitatem. posdocoꝵ
pietatem: ⁊ ego confido in eo qui dyxat petite ⁊ acci
iracuus. Sic ora cam oraueris. quasisis assumptus
⁊̃ p̾sentatus ante faciem marestatis in excelso thiono
ubi milia milium ministrant ei ⁊ decies centena
milia asfitunt ei. Tunc u̾acter oramus: qñ aliude

Expanded text:
tione divinae clementiae. Nullo alio modo Deus citius tione divinae clementiae. Nullo alio modo Deus citius ad misericordiam flectitur, quam si animus deprecantis ad eum toto devotionis affectu convertatur. Nil ita Deum complectitur, quemadmodum purus mentis affectus. Idcirco cum orare volueris, solus solitudinem cordis tui ingredere: et collecto spiritu tuo, integra mente et vacua curis, orationis domum intra: et stans coram Deo ante unum aliquod de altaribus, orationis instantia coelos penetra: et praesentatus choris coelestium, in ipsorum praesentia miserias et calamitates, quas pateris, miserandus deplora. Prode tuam necessitatem, posce eorum pietatem, et ego confido in eo qui dixit, Petite, et acibis inde vacuus. Sic ora cum oraveris, quasi sis assumptus et praesentatus ante faciem majestatis in excelso throno: ubi millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei . Tunc veraciter oramus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tem a duricia frangit ⁊ humiliat. ¶ xxi¬
iabolus quando decipere q̃m quam temptat.
prius uaturam uniuscuinsq intendit. ⁊ inde
se applicat unde aptum hominem ad pecrandum
aspicit. Blandis ⁊ lenib morib sepe lixuriam aut
uanam głiam ꝓponit: asꝑis uero mentib irã suꝑ¬
biam uel crudelitatem. Aduersarius nr̃ cum ab exti
ori sensualitate se uidet exolusumi᷑ int̾iora collectis
uirib aggreditur ⁊ ingrediturr s spiritalis homo
qui omnia iudicat eius astucias ñ ignorat. repͥmit
si latratum canis sustinet: morsum ñ timet. Mor¬
det cum ad consensum pertrahit. latrat cũ suggit
si tñ non ingerit quod suggessit: ⁊ tunc ñ uulni̾at
s coronat. qm̃ ⁊ si resistentem fatigat non obli¬
gat consencientem. ¶x¬
Ratio est mentis deuotio. id est conuersio ĩ
deum ꝑ pium ⁊ hunulem affectũ humilem
ex consciencia infirmitatis ꝓpre: pium ex consid̾a¬

Expanded text:
mentem a duritia frangit et humiliat. 55. Dmentem a duritia frangit et humiliat. 55. Diabolus quando decipere quemquam tentat, prius naturam uniuscujusque intendit: et inde se applicat unde aptum hominem ad peccandum aspicit. Blandis et lenibus mentibus luxuriam, aut vanam gloriam proponit: asperis vero mentibus iram, superbiam, vel ori sensualitate se videt exclusum, interiora collectis viribus aggreditur et ingreditur. Sed spiritualis homo, qui omnia judicat, illius astutias non ignorat: reprimit ia si latratum canis sustinet; morsum non timet. Mordet enim, cum ad consensum pertrahit; latrat, cum suggerit, sed tamen non ingerit quod suggessit. Et tunc non vulnerat, sed coronat. Quare si sentientem cruciat, non obligat consentientem. ratio est mentis devotio; id est conversio in Deum per pium et humilem affectum. Humilem ex conscientia infirmitatis propriae: pium ex considera
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ leuia oauenda sunt pecoata. Multa enim leuia .ui.¬
num grande efficiunt: sicut solent de parius ⁊ mi¬
ninus guitio imimensa flumina crescere. Non est
dubium. quod qui casti perseu̾ant ⁊ uirgines angłis
uent̃: qui cotidianam refectionem cotidiana
fanus exattione adimplet. Cum cet̾is uicĩs ⁊ si int̾¬
dum nascimur. utt̾dum tñ cum eis non morumurͥ cũ
reliquis me obugrium pr̃ meusi sed ab omnib libe¬
ratus sum: unus tantum suꝑest a quio liberari non
possum. ⁊d est uent̾. uent̾ precepta non audit pꝰcit
appellat: non est molestus creditor. paruo duitti¬
tur. s modo dederis ei quod debes ñ ciuod potes. Qͦs¬
dani presciens deus multum peccare posse ĩ salutemt.
flagellat eos iñfirmitate corporis ne peccent ut eis
utiluis sit frangi langnorib ad saluteur qmͣ pema¬
nere incolumes ad dampnationem. Est pernitiosasa
nitas que ad inobedientiam hominem duati est et
salubris infirmitas que per diuinam correctionem

Expanded text:
 levia cavenda sunt peccata. Multa enim levia unum grande efficiunt: sicut solent de parvis et minimis guttis immensa flumina crescere. Non est dubium quod qui casti perseverant et virgines, angeliventer, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum caeteris enim vitiis etsi intdum nascimur, interdum 356 tamen cum eis non morimur: sed reliquit me obnoxium pater meus: sed ab omnibus liberatus sum. Unus tamen superest a quo liberari non possum, id est venter. Venter praecepta non audit: poscit, appellat. Non est tamen modestus creditor: parvo dimittitur, si modo dederis ei quod debes, non quod potes. Quosdam praesciens Deuflagellat eos corporis infirmitate, ne peccent, ut eis utilius sit frangi languoribus ad salutem, quam manere incolumes ad damnanitas, quae ad inobedientiam ducit: est et salubris infirmitas, quae per divinam correptionem
Abbreviated transcription (Latin):
quia p̃p̃ regium decus significat homines
grẽ. qui tunc occultissum erant. qui color
in archa est ⁊ compositione. ⁊ sumilitudĩe.
quia homines gr̃e ⁊ fidem hñdo in ecclesia
sunt. ⁊ iurtutem hũdo boni sunt. Pusitõ istoꝵ
coloꝵ in cet̾is temporib scdm̃ quod sigiu¬
ficatio postulat nariatur. ¶ Item homines
naturalis legis sunt: qui solam fidem ħ ñt
mortuam sine oꝑib. ¶ Homines scripte
legis sunt: qui fidem hñt. ⁊ opera fidei. sed ca¬
pitatem non bubent. ¶Soli autem homines

Expanded text:
quia propter regium decus significat homines quia propter regium decus significat homines gratiae, qui tunc occultissimi erant. Qui color in arca est et positione et similitudine, quia homines gratiae et fidem habendo in ecclesia sunt, et vitutem habendo boni sunt. Positio istorum colorum in caeteris temporibus secundum quod significatio postulat variatur. Item homines naturalis legis sunt, qui solam fidem habent mortuam sine operibus. Homines scriptae legis sunt qui fidem habent et opera fidei, sed charitatem non habent. Soli autem homines
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem hõ. Archa enim que insuperficie ĩ¬
t̾nsecus scd̾m diu̾sitatem mansionum uari¬
is colorib uestita est in ea tm̃ ꝑte ubi homp¬
nes naturalis legis int̾ius collocantur uroidi
colore obduci ñ debet. neq croceo ubi hom̃es
soͥpte legis intͥnsetus sunt. s ubi homines
gr̃e interuis ponuntur purpureum oꝑtet
ut habeat colorem. quatinus hio solum̾ simi¬
litudo uttimq respondeat int̾ius. ꝙ̃ admodũ
hoĩb naturalu legis suꝑficies t̾re per colorẽ
iuridem ꝯcordat extͥnsecus: ¶ Croceus uͦ color
ui tempore naturalis legis intͥnsecus colloca¬
tris est. quia significat homines scͥpte legis.
is qui tunc occulti erant. ⁊ hic in aitha qͥdẽ
situs est. s nec arche nec terre similis ẽ. quia
ficte boni nec ꝑ oꝑa foris in fidelib. nec per
uirtutem intus fidelib similes sunt. ¶Pur¬
purrus autem color in temꝑe naturał legis.
quasi coartatus in medio utroꝵq iacet.

Expanded text:
litudinem habet. Arca enim, quae in superficie inlitudinem habet. Arca enim, quae in superficie intrinsecus secundum diversitatem mansionum variis coloribus vestita est, in ea tantum parte ubi homines naturalis legis interius collocantur viridi colore obduci non debet, neque croceo ubi homines scriptae legis intrinsecus sunt, sed ubi homines gratiae interius ponuntur, purpureum oportet ut habeat colorem, quatenus hic solum similitudo utrinque respondeat interius, quemadmodum hominibus naturalis legis superficies terrae per colorem viridem concordat intrinsecus. Croceus vero color in tempore naturalis legis intrinsecus collocatus est, quia significat homines scriptae legisis , qui tunc occulti erant, et hic in arca quidem situs est, sed nec arcae, nec terrae similis est, quia ficte boni, nec per opera foris infidelibus, nec per virtutem intus fidelibus similes sunt. Purpureus autem color in tempore naturalis legis quasi coarctatus in medio utrorumque jacet,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ homo ñ ex oꝑib legis sicut olim existimabat᷑.
s ex gr̃a deiuistificatur. ¶Cuiuscumq gͥ tem¬
poris homines naturał legis sunt aꝑte mali. lx¬
mines uero scripte legis ficte bom ¶Homines uͦ
gr̃e uere boni. ¶Nomines naturalis legis par¬
tim sunt extra ecclĩam. sicut infideles qͥq par¬
tim in ecclĩa sicut hii qui solam fidem hñt ab¬
sq oꝑib. s nullo modo de eccłia sunt qr boni
non sunt. Homines scripte legis. tantum mͦ
in ecclĩa sunt. quia fidem hñt. s de ecclia ñ sunt.
quia boni ñ sunt. ¶Soli autem homines grẽ
in ecclĩa sunt. ⁊ de eccłia sunt. quia ⁊ fidẽ hñt¬
⁊ boni sunt ¶ Hoc significare uolunt illis tͦ
trattus coloꝵ quos in lat̾ib arche ordinaui¬
mus. iuridis. croceus. purpureus. Uiridis color
iufestiores erant. Qui compositione arche ẽ.
S arche simili non est. S foris cum t̾ra simi¬

Expanded text:
quod « homo non ex operibus legis, sicut olim existimabatur, quod « homo non ex operibus legis, sicut olim existimabatur, sed ex gratia Dei justificatur. » Cujuscunque igitur temporis homines naturalis legis sunt aperte mali, homines autem scriptae legis ficte boni, homines vero gratiae vere boni. Homines naturalis legis partim sunt extra Ecclesiam, sicut infideles quique, partim in Ecclesia, sicut ii qui solam fidem habent absque operibus, sed nullo modo de Ecclesia sunt, quia boni non sunt. Homines scriptae legis tantummodo in Ecclesia sunt, quia fidem habent, sed de Ecclesia non sunt, quia boni non sunt. Soli autem homines gratiae in Ecclesia sunt, et de Ecclesia sunt, quia et fidem habent, et boni sunt. Hoc significare volunt illi tres tractus colorum, quos in lateribus arcae ordinavimus, viridis, croceus, purpureus. Viridis color,nifestiores erant, qui in compositione arcae est, sed arcae similis non est, sed foris cum terra simi
Abbreviated transcription (Latin):
cili piaculo soluenda exstimelitib. S post qm̃
lex subintrauit. ⁊ ostendit homnb pcc̃a sua
simulq arguit. ꝓhĩbuit. petiam indyat. cepe¬
runt homines absconde̾ pcc̃a sua. ⁊ q̃dam oꝑa
uͥtutum foris exhib̾e̾. ñ ut implerent iusticiam.
s ut uitarent penã. sicq multiplicati st̃ hoĩes
effecti sunt. homines u̾o grẽ aliquanto manife¬
stiores eẽ ceꝑunt. quam prius fuerant quia
ueniente autem gr̃a postqmͣ rigor legis in mi¬
sericordiam mmuitatus ẽ rursus multiplicant᷑
homines riaturał legis. dũ iam palam sectau¬
tur uicia sua. qͥ pͥus timore pene coh̾tia latu̾ĩt.
homines u̾o scipte legis minutur. ¶Tam̃
hoc tempus ideo tempus grẽ appellatur. qm̃
nunc homines grẽ quanuus ñ sint num̾o plu¬
res tamen sb̾ statu excellentiores. quia ueritas
a paucis quidem tenet᷑. s ab oĩb fere cognosati
⁊ cõmuni oĩum iuditio añftur: ⁊ iam palam est

Expanded text:
cili piaculo solvenda existentibus. Sed postquam cili piaculo solvenda existentibus. Sed postquam lex subintravit et ostendit hominibus peccata sua, simulque arguit, prohibuit, poenam indixit, coeperunt homines abscondere peccata sua, et quaedam opera virtutum foris exhibere, non ut implerent justitiam, sed ut vitarent poenam, sicque multiplicati sunt homineseffecti sunt; homines vero gratiae aliquanto manifestiores esse coeperunt, quam prius fuerant, quiaveniente autem gratia postquam rigor legis in misericordiam mutatus est, rursus multiplicantur homines naturalis legis, dum jam palam sectantur vitia sua, qui prius timore poenae coerciti homines vero scriptae legis minuuntur. Tamen hoc tempus ideo tempus gratiae appellatur, quoniam nunc homines gratiae, quamvis non sint numero plures, tamen sunt statu excellentiores, quia veritas a paucis quidem tenetur, sed ab omnibus fere cognoscitur, et communi omnium judicio antefertur. Et jam palam est
Abbreviated transcription (Latin):
motus siue carnis ad concupiscentiam siue
rõnis ad qnͣdam for̾m iusticie impellebat.
Et ideo non ĩ merito isti homines naturalis
legis appellantur. qui tantum regebantur
naturali motu. siue concupiscentie sine rõnis.
Contupĩa autem sicut supda memoratum ẽ
ideo naturalis dicitiu quia in illa concipitur
⁊ cum illa nascitur homo. Ratio u̾o ideo na¬
turalis appellatur. quia illam ex prima ad¬
huc conditione retinet homo. Illa igitur na¬
turalis ẽ conditione. ista natuntate. Illa na¬
turalis est quia eam cum primum ꝯderemip
accepimꝰ. ista naturalis quia illam cũ nasce̾¬
mur in hanc uitam nob̃cum ⁊ in nobis aꝑta¬
uimus. ¶Tales homines habebant p̾ͥma tem¬
pora sclĩ. qñ lex ñ erat. que pcc̃a puniret ⁊ li¬
bere peccabant hoĩes. nec abscondebant pcc̃a
sua. quibdam pcc̃a ꝓrsus eẽ non credentid. a¬
liis ã pcc̃a quidem agnoscentib. sed leuia. ⁊ fa¬

Expanded text:
motus, sive carnis ad concupiscentiam, sive motus, sive carnis ad concupiscentiam, sive rationis ad quamdam formam justitiae impellebat. Et ideo non immerito isti homines naturalis legis appellantur, qui tantum regebantur naturali motu sive concupiscentiae, sive rationis. Concupiscentia autem, sicut supra narratum est, ideo naturalis dicitur, quia in illa concipitur, et cum illa nascitur homo. Ratio vero ideo naturalis appellatur, quia illam ex prima adhuc conditione retinet homo. Illa igitur naturalis est conditione, ista nativitate. Illa naturalis est, quia eam cum primum conderemur accepimus; ista naturalis, quia illam cum nasceremur in hanc vitam nobiscum et in nobis apportavimus. Tales homines habebant prima tempora saeculi, quando lex non erat, quae peccata puniret, et libere peccabant homines, nec abscondebant peccata sua, quibusdam peccata prorsus esse non credentibus, aliis autem peccata quidem agnoscentibus, sed levia, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis.⁊ loquendo foris ⁊ intus asꝑirando pate¬
fecit. Isti homines gr̃ẽ erant. ¶ Erat rursus
aliud genus hominum qui uistos istos fami¬
liariꝰ uou̾unt. uel ex affinitate gn̾is. uel ex ꝓ¬
pinquitate conu̾satioruis. qui cum ex dcĩs eoꝵ
⁊ fattis multa exempla ad iusticiam. ⁊ discipli¬
nam moꝵ ꝑtinentia didicissent ñ ad urtutem
sed ad quandam uite huius honestatem. eos ĩ¬
mitati sunt. Tales erant om̃is religiosoꝵ uiroꝵ
mali filii. uel affines. siue eciam quicumq fami¬
liares. qui disciplinam eoꝵ ñ per amorem. s ꝑ
quandam uiuendi consuctudinem tenuerunt.
⁊ eiusmodi quasi homines scripte legis erant.
¶Reliqua humani generis multitudo nec p̾¬
ceptionib diumis. nec humanis institutionib
regebant᷑. s erat lex unicuiq sua uoluntas/ et
dum impune licuit quicquid placuisset hoc po¬
tissimum quisq sequebatur. quo eum nat᷑ał

Expanded text:
ritatis, et loquendo foris, et intus aspirando pateritatis, et loquendo foris, et intus aspirando patefecit. Isti homines gratiae erant. Erat rursus aliud genus hominum, qui justos istos familiarius noverunt, vel ex affinitate generis vel ex propinquitate conversationis, qui cum ex dictis eorum, et factis multa exempla ad justitiam et disciplinam morum pertinentia didicissent, non ad virtutem, sed ad quamdam vitae hujus honestatem eos imitati sunt. Tales erant omnes religiosorum virorum mali filii, vel affines, sive etiam quicunque familiares, qui disciplinam eorum non per amorem, sed per quamdam vivendi consuetudinem tenuerunt, et ejusmodi quasi homines scriptae legis erant. Reliqua humani generis multitudo nec praeceptionibus divinis, nec humanis institutionibus regebatur, sed erat lex unicuique sua voluntas, et dum impune licuit quidquid placuisset, hoc potissimum quisque sequebatur, quo eum naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enu gentes que ñ hũo legem natura
liter que legis sunt faciunt huiustnodi legem
non hñtes ip̃i sibi st̃ lex. ¶Igctur homines na¬
turalis legis sunt. qui aliam legem ñ hñtes per
naturalem. rõnem mores ⁊ uitam suam ĩstitu¬
unt.. ¶ Uel homines nat᷑alis legis st̃i qui scd̾m
corruptõem pcc̃i cum qua nati st̃ in ꝯcupĩa ani
bulant. post desid̾ia carnus sue ¶ Homines uͦ
soͥpte legis sunt: in quib maior iliget cogni¬
tio qui ex c̃ditionib scripturarum. ⁊ ex p̾ceptis
que recta ⁊ honesta sunt form iuuendi accipi¬
unt. ¶Homines aũt grẽ dicuntur. in quoꝵ
est eis per ꝙͣ illuminant᷑ ut quid agendum
sit agnoscant.⁊ adiuuantur ut adimplere
num fu̾int. Erant enĩ hoĩes tunc iusti paua
quidem. ⁊ pene ad huc mundo incogniti. quos
deus per sp̃m sc̃m ad amorem suum accenderat.
quib ⁊̃ sepe iusibiliter appareus ⁊ mutius
se collacutionib faiiliarem p̾stans iuam ue¬

Expanded text:
Cum enim gentes, quae non habeCum enim gentes, quae non habelegis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex . Igitur homines naturalis legis sunt qui, aliam legem non habentes, per naturalem rationem mores et vitam suam instituunt. Vel homines naturalis legis sunt, qui secundum corruptionem peccati, cum qua nati sunt, in concupiscentia ambulant post desideria carnis suae; homines vero scriptae legis sunt, in quibus major viget cognitio, qui ex traditionibus Scripturarum, et ex praeceptis, quae recta et honesta sunt, formam vivendi accipiunt. Hominest eis , per quem illuminantur, ut quid agendum sit agnoscant et adjuvantur, ut adimplere inum fuerint. Erant enim homines tunc justi pauci quidem, et pene adhuc mundo incogniti, quos Deus per Spiritum sanctum ad amorem sui accenderat, quibus etiam saepe visibiliter apparens, et mutuis se collocutionibus familiarem praestans viam ve