comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titus ⁊modi solus illi ad penamremansit. In qͦ
tit restr̃igit᷑ siue cũ ad alia ⁊moda q̃ ordinate ap¬
peti nõ possũt. appetenda relaxat᷑. In alt̾o ẽ pe¬
na. ĩ alt̾o ⁊ petia ⁊ culpa. M ensura eñi suꝑiorisap¬
petitꝰ. ĩ libo̾ arbub posita fu̾at. mẽsura u̾infioris ap¬
petitꝰ ꝯcessa indono. Qͣ pp̃ ilłã ten̾e uẽlle. uͥtutis fu¬
iss. astã ã retini̾e pꝰse. felicitatis. Uñ sic̃ culpa fuit il¬
lã nõ fuisse. itapena fcã est istã amisisse. in qͣ tñ

Expanded text:
titus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quotit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen
Abbreviated transcription (Latin):
querend̾ nõ erat. cum sinc dubitatõe ⁊staret. qr ꝙͣ¬
to mag̾ illo frucret᷑ qͥs. tanto utiq felicior eẽt. Illc
aũt solum mensurã quatitatis quen̾da ẽ. tibi ꝑũ
aut nimiũ eẽ p̃t. fructus aut̃ hꝰ boni ita se ht̃. ut
ĩ eo quiminꝰ possid plenũ sit. ⁊ qui ampliꝰ non
sit suꝑfluũ. In ħ gͥ solo mẽsura ꝯstabat. ut agnoᷤᷤ¬
cc̾t᷑. quałr illo bono frui debe̾t. ne inordinate il¬
lud nõ quidẽ ad imitatõm sic̃ c̾at᷑e ⁊uenit. s ad
equalitatẽ ꝙ create possibilitatẽ trãscendͭ possi¬
dere ⁊cupisce̾t. Siłr ut actend̾et ne illud ante
tp̃c p̃riꝑe festinaret. cum illud priusꝙͣ obedĩm¬

Expanded text:
cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptandã uͥtutẽ huiꝰ hostis malicia. Quasi
enĩ parũ de suis uirib p̃sumẽs huãm nãm ĩ cã
ꝑtẽ que debilior indebat᷑ ag̾ssus est. ut si forte
illic aliquatenꝰ p̃nalcre potiuss. post mod̾ cum
maiori fiducta ad alta̾m que robustior fuit pul¬
sandã aut ꝑociꝰ sbuertẽdã accede̾t. Sciens gͦ qr

Expanded text:
tem hominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cessaũ aut̃ uelle mẽsurã. destrat amare iusticiã
amisit. Sicut erũ iusticia amatorisuo nõ deẽẽ
nõ p̃t. ita illi a quo nõ amatur nullateꝰ adẽe
p̃t. In ħ gͥ in iusticia hõis fuit ꝙ appetitũ suũ
ex ira mensurã extend̾. ⁊ ẜ equalitatẽ cũ ca̾ttei

Expanded text:
cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. rem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensuram extendit et
Abbreviated transcription (Latin):
sleqͣꝙͣ mocte incriemin. Consida̾te incrrm̃ta s¬
diciõĩs. Pranũ dyxat d̾s. in quocũꝙ die cõede¬
ris ex eo morte morieris. Deinde młr dyxit. ne
forte mori am̃. Nlouissi̾e̾ serpens dix̾. nequaꝗͣ mor¬
te moriemini. D̾s affirmaũ. mlr̾ dubitauit.
diabolus negauit. sieqͣꝙͣ aũt diabolus coram
młre u̾ba d̾i negare p̾fũpsus. si nõ peiꝰ ipsã
mbrcem dubit̾atẽ inueniss. Q ͤ gͦ dubitauit
ab infirmanterecessit ⁊ negãti aꝑpĩqͣuit. Iꝑ

Expanded text:
riemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ senciend̾ ur᷑ ꝙ ⁊ de ilł qui añ ipãm ĩstitucõnsi
ue ĩ p̃putio siue ĩ loge stierũt. qr qd̾ ilł fecerũt
tpẽa. ħ istis oꝑata est absentia. Siqͥs aũt ꝑtinix
eẽ uelit. ⁊ ad huc eiꝰmodi aliqͦs ĩ ignotis regio¬
nib ⁊ remotis t̾raꝵ sedib sedsts dege̾ ⁊ tendat
qͥ forte mãdatũ d̾mũ de ꝑcipi᷑ bap̃atis sacram̃¬

Expanded text:
i ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ baptizati sumꝰ. Unũ oꝑuoquia unũ tnistiũ
unũ bap̃a qr mors una ꝓ mũdo urtas gͦ oꝑa¬
tionis unitas p̃dicatõis q̃ nõ p̃t seꝑari. Hucus
u̾ba h̃i ambosii quałr de recta bapti forma
senci ᷑ sit manifeste explanãt. uidos gͦ quałr in
tis ⁊̃ trib sit noiatis ĩꝑfcm̃. Sicut enĩubiꝙ fideᷤ
integra querit᷑. Sic eadẽ fid̾i integͥtate manente

Expanded text:
m baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in tis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei in
Abbreviated transcription (Latin):
institutã legimꝰ qͣ tũc qͥdẽ reges solũ
⁊ sacdotes liniebant᷑. quoꝵ unctoe sĩ¬
gularis ille uncdus p̃figabat᷑ qͥ p̃ cũc¬
tis ꝑticipib suis unctus ẽ. ut cũ illo ꝑticiparẽt
ĩ noĩe qui ꝑticipes illiꝰ cẽ me̾bant᷑ ĩ unctõe. a
cͥ siate enĩ xp̃c dr᷑ ⁊ axp̃o xͥanus noĩat᷑ pp̃ca ex¬

Expanded text:
institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim
Abbreviated transcription (Latin):
mod coerectũ est. s siña nõ estĩꝓbata. Ꝙ gͦ u aut
¶itearis uidẽ bap̃i ĩ articło nccĩtatis fide̾ uerã ⁊ cõ¬
u̾sionẽ coedis inple̾ pꝰse. aut ostendas quałr fides
uera ⁊ caritas nõ ficta hẽi pꝰsit uͥ salus nõ sit. nͥ
forte dẽe uelis neminẽ fidẽ uerã. ⁊ caritatẽ ueram
hẽe pͥse qui uisibile sacram̃tũ aque nõ sit ħmrꝰ. Qd̃¬

Expanded text:
 ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habitur
Abbreviated transcription (Latin):
lib gn̾ant᷑ ꝑuulis eadẽ forͣ ẜuat᷑. quos ⁊ ip̃os
mat̾ eccã ꝓunda dispensatõe sacram̃to saluts ĩ¬
ter̃i car̾e nõ uolt. ne forte ip̃a dilatõe a salute a¬
lieni fierẽt si nõ ꝑ̃cepto satram̃to saluns subito
ab hac uita exirẽt. Sgrue gͦ ꝓuisa ẽ ⁊ ilł medi¬
cim salutis ut ĩ sacram̃to salutis baptirent᷑. ⁊ ꝑ¬

Expanded text:
eadem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur,
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ ⁊ uite in medio ꝑadisi lignũ ꝙ scĩe boni
⁊ mali: ł flumꝰ eg̾diebat᷑ de loco uoluptatis ad
irrigand̃ ꝑadisum qui inde dñdit᷑ ĩ quatuce ca¬
pita. Patet gͦ qͣnte ametutatis locꝰ ille fuit. in
qͦ nã hoĩs adhuc a cceruptõe alicna foui ac nu¬
triri debuit. qui focitib ⁊ flumĩb irriguꝰ. arbo¬
rib oĩs gm̾s frondosus ⁊ nemorosus fructu tã
pulch ad uidend̾. qͣ suani ad uescend̃ refcitꝰ pdi¬

Expanded text:
boni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus p
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dã mala q̃ ꝑ exꝑientiã adhuc nescierat. ⁊ positũẽ
diendo ad bona gustanda ⁊ ꝯgnoscenda tr̃asiret. ut
nõ obediendo ad mala facienda ⁊ ꝑcipicnda ꝑñg̾e̾t
sic gͥ in lignoisto sũ boni sũ malignoscẽdi occa¬
sionẽ acciꝑe debuit. nõ tñ ex nã ligni q̃ ħ hõi ex se
dare nõ potũ. s qr in eo ut obediendo boniut nõ

Expanded text:
dam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum ediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertin loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non
Abbreviated transcription (Latin):
a se fcãm imꝰte lede̾t. ⁊ ĩ repugnantia mandatoꝵ
tatẽ p̃naricatioĩs p̃cipitaret. cũ eduob ⁊trarus
altm sine alt̾iꝰ trãiglłiõe inpleri nõ poss. Qpor¬
tuit gͦ ut de ꝯcessiõe nãli p̃ceptũ discipline su¬
mẽtur. qr solũm mitũ eẽ potuit ubi libͥm arbitͥ¬
ũ fuit. ⁊ uͥ ho ad utrũl se ꝓuoto indinare potũ
Sic tñ oportebat ut de ip̃a ⁊ cessiõe p̃ceptũ discipli¬
ne sum̾ct᷑. quatenꝰ ꝑ p̃ceptũ ꝯcessio ipã nõ muta¬
retur. idest ut p̃ceptũ nam rei de qua fieridebe¬

Expanded text:
a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum tatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debe
Abbreviated transcription (Latin):
reẜuau̾int. ⁊ sine crimĩc uixerĩt hos ĩ derũ assu¬
ini pꝰse sine cunctatõe sanxerũt. Publice uͦ peniẽ¬
tes criminosas. illitt̾atos. bygamos. repudiataꝵ
tnaritos ex adult̾i̾o netos. ab he̾ticis bapiriatoᷤᷤ
⁊ qui seiꝑos abscid̾u̾nt. asacͥs ordinib arcendos ⁊
en̾guminos incderũ nõ recipiendos. s ⁊ filios pbeo

Expanded text:
nt, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumeno
Abbreviated transcription (Latin):
d pͥmiceriũ ꝑtinẽt acoliti. exorciste. lcores
des osttoriũ ⁊ respõsoria qͥs cłicoꝵ dr̃e debeat. ocdo
qͦ ⁊ modꝰ psallendi ĩ choro ꝓ sollẽpnitate ⁊ temꝑe
ordinatio ꝙͦ ꝓ luminarib deportandis. Siqͥd ⁊̃ ne
gnoscit ip̃e distrĩgit. quos uͦemendare nõ ual eoꝵ
excessum ad agͦnẽ ep̃i defere. basilicarios iste stitũ
t mat̾cłas ip̃e disponit. Qñ aũt pͥmiceriꝰ absono¬
ca cĩ p̃dcã sunt iste exqͥrit qͥ eiant longe est ꝓpcimꝰ
aut crudicione hiis explendis cert᷑.
dinatio incensi pͥgatio. cura crismatis ⁊ fiti¬
entri. cura baptistii ordinandi. p̃ꝑatio luminarioꝵ
in sacrificio ⁊ sacrificii.¬

Expanded text:
d primicerium pertinent acolythi, exorcistae, lectores des, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiacognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absenaedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut eruditione his explendis certus.dinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminarium in sacrificio et sacrificii
Abbreviated transcription (Latin):
uarto loco fucred̾t acoliti. qui latine dnͣr
ccroferarii qr accẽsos cereos deferũt dum
leg᷑ expͣm ut dũ offert᷑ sactificiũ. slõ ũ tenebͣ
ħꝰ acris illuminẽt s obħ ũsic̾ uisibile lum̃ ma¬
nib gestãt. ita oꝑa lucis ꝑximis ostendãt. ⁊ mo¬
re lucis errantib uiã in teneb̾s palpantib du¬
epõ quałr ĩ officio suo ag̾e debeãt accipiũt ab
archidiacono ceroferarisi .i. candelaber cũ cerco
ut sciant se ad accendenda luminaria mãcipa¬
ri. Accipiũt ⁊ urceolũ uacuũ ⁊ infundenid̃ urã
ĩcalicẽ qͦ ⁊secrandꝰ est sãguis xͥ.ũ fit ⁊memora

Expanded text:
uarto loco succedunt acolythi, qui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dumgelium, vel dum offertur sacrificium, non ut tenebras hujus aeris illuminent, sed ob hoc ut sicut visibile lumen manibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis errantibus viam in tenebris palpantibus duepiscopo qualiter in officio suo agere debeant, accipiunt ab archidiacono ceroferarium, id est candelabrum cum cereo, ut sciant se ad accedenda luminaria mancipari. Accipiunt et urceolum vacuum ad infundendum vinum in calicem, quo consecrandus est sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
asuist̾ent. nõ sũ aliqꝰ seꝑtenarii mistĩo ĩ quo fig̾at᷑. uͥ
feptiformis gr̃ẽ spũ fulgentes sci fit̃ co̾i ⁊ spũ. hiift̃
uñ. angłi. s̃ apokalipsi tuba canentes. hii sunt
uii. candelabra aurea. hii uoces conitruoꝵ. Ip̃i eĩ
clara uoce ĩ mod̾ prreconis ad monẽt cunctos. sie
ad orand̾ siue ad genua floctenda sũ ad psallendũ
sũ ad legend̾ ⁊ audiend̃ u̾bũ. ip̃i eroͣngłi⁊ãt. ipsi
sacram̃ti d̃i daspensãt. Sine ip̃is sac̾das nom̃ ht̃. of¬
ficiũ nõ ht̃. siam sicut ĩ sacdote ꝯsecratio. ita ĩminis

Expanded text:
assisterent, non sine aliquo septenarii mysterio. In quo significatur ut septiformis gem angeli in Apocalypsi tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio
Abbreviated transcription (Latin):
t. ꝯstituerũt qm̃ ħ etas ad portanda hon̾arobausta
est qd̾ illi ordini amoy. sstitutũ fuit. Qd̾ ⁊̃ ĩ nouo
.t. rep̃sentat᷑ cũ diaconst sup̃ sinistrũ humerũ stola
poͣ. ⁊ casula in dieb ieiunii suꝑ eũdẽ humeĩ⁊plica¬
t᷑. qr quicgͥo laboris ⁊ sustinẽcie iñhac uitatoleramꝰitã¬
ꝙͣ insinistra portamꝰ. donec ĩ dextra ħ est ĩct̾nitate

Expanded text:
t: quoniam haec aetas ad portanda onera robusta est, quod illi ordini a Moyse institutum est, quod etiam in Novoto repraesentatur, cum diaconis super sinistrum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii super eumdem humerum complicatur. Quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleramus, tanquam in sinistra portamus, donec in dextra, id est in aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵq̃ legũt sensum ĩtłłigãt. ĩ ꝓnũciatoẽ uim accẽ¬
tuũ agnoscant. distĩcte legant. ne ⁊fusione ꝓnũci¬
atoĩs intllcm̃ auditorib tollant. Confide̾nt quidsit
indicatiuc legend̾. qͥd sõ int̾ragatõe ꝓnũciand̾. nͥ
sit ĩ rõe distĩctio uł media distĩctio facienda. qr ⁊ħ

Expanded text:
eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio,
Abbreviated transcription (Latin):
ante ordinatõm ꝓbari debent. ⁊ si digni ĩuenti
fu̾int sic demũ ad sacrũ ministiũ ad muti. Hui
cũ oedinant᷑ solus ep̃s manꝰ eis iponit. qr ad mi¬
nistiũ nõ ad sac̾dociũ applicant᷑. ponit᷑ eis orari

Expanded text:
ante ordinationem probari debent; et si digni inventi ante ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non
Abbreviated transcription (Latin):
eis fui̾t a diacono. leuite hostras suꝑ altare po¬
nũt. ip̃i mensã dñi ꝯponũt. leuite opiũt archã
testam̃ti qi nõ õs uide̾ dẽbent aut possũt alta mi ᷤ¬
tĩqꝵ que opiunt᷑ a leuitis. Ip̃i ałbis induti uesti¬
b assistunt altari ut candore uestis mũdiciaui¬
te sigͥcet᷑. nitidiꝙ ad hostias ⁊ ĩmacdati accedãt.
Tales enĩ dnm̃ decet hãe ministros qui nlło car¬
nis cocrũpant̃ ꝯtagio. s ꝑstã mentis ⁊ corppis casti¬
tate splendeãt. Quales enĩ dyacones ordinandi
sit̃. apłs plenissime docet scribens ad thẏmotheũ
uacones siłr irrephensibiles. ħ est sñ criine sic̃
epos pudicas. ħ est a libudine ꝯtinentes. nõ bilĩg¬
ues .s. ne turbent hñtes pacẽ. nõ multo uino de¬
ditos. qr uͥ eb̾etas ĩ libido ⁊ furor dnãt᷑. Nõ turpe
lucrũ sectantes. nec de celesti milicia lucrat̾rem¬
nistrẽt. nullũ crimẽ hñtes. Et hiitaꝙ sic̃ ep̃i

Expanded text:
tias super altare ponunt, ipsi mensam Domini componunt. Levitae operiunt arcam testamenti, quia non omnes videre debent aut possunt alta mysteriorum quae operiuntur a levitis. Ipsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur, nitidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Deum decet habere ministros, qui nullo carnis contaminentur contagio, sed plena mentis et corporis castitate praefulgeant. Quales enim diaconi ordinandi sunt, Apostolus plenissime docet scribens ad Timotheum. r irreprehensibiles; hoc est, sine crimine: sicut episcopos pudicos, hic est a libidine continentes: non bilingues, ne turbent habentes pacem: non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur: non turpe lucrum sectantes, ne de coelesti militia lucranistrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃o nõ possim. Si manco accusat meoscĩa mea
adu̾sũ te de occultis meis qͥb ꝯtra tuã dispõm fatio
lũ pusillos s ⁊̃ magnos ẜuos tuos qͥ ĩ hac ꝑteg
occultũ ẽ nesciũt. tñ ꝙ iustũ est uolũt. ⁊ accusat
u̾scar dedĩs. Si discede nõ maneo. si dixis mane nõ
oe qdͣ tibi placu̾it. Cui indulges nõmꝑutat᷑. cui
mͥ dedisti ⁊ quily meobedire p̃cepisti. egomagis
teandio ꝗͣ hoic̃m q̃ audire nõ debeo nͥ pp̃ te. ni uo¬
lo ꝯtrate. Sigͦ tu iubes dñe ad hoĩcm nõ attendo¬

Expanded text:
peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. lum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cmihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem no
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Duob ã todis bonũ ħ ꝯtramalũ iᵈ remedñ
occurrit dũ ⁊ illũ ĩmod̾ate libidinis ardorẽ st̃ c̾ca
rͣ uniꝰ fed̾is limitado auago ⁊cubitu modificat ⁊
eũ qͥ ꝑse malus eẽt ꝑ bona sͥ adiũcta extusat. nͨ tñ
facit ut malũ ꝓrsus nõ sit. s ut dãpnabile nõ fit

Expanded text:
 remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago concubitu modificat; et eum, qui per se malus esset, per bona sibi adjuncta excusat. Nec tamen facit ut malum prorsus non sit, sed ut damnabile non sit
Abbreviated transcription (Latin):
querẽs. Qͥ dĩlli dicam :᷑ Si dye̾o ĩlli recede. facio illum
mittãt ixores suasłimas. ⁊ cũ eas odio hu̾int fĩgãt
iecedendi ab eis qr eas nõ amãt. ⁊ si ħ ecc̃ã receꝑit
⁊ passa fu̾i̾t. uieniet magnũ malũ ⁊ dumiitẽt om̃s
ꝓ libitosuo aut uiri irxores suas. aut młres ma¬
ritos suos ⁊ ꝓ uno hoĩc multa dap̃nabũt᷑. ꝙ ita

Expanded text:
quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum mittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingantrecedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcede maritũ altt̃n que suũ adhuc uiuũ eẽ ⁊fitet᷑
ip̃ã dicit. nir msͣ uiuit. ⁊ tñ adhuc per̾e p̃simt ut
alti nubiat. gͦ dicis adrtinẽçiã cogenda est mulier
ista. Ita samneqi negłiam can̾e̾ noluit iustũ est ũ pe¬
nã sustineat a uare ĩ manifestonõ nũpsit: Si prius
nũc penã negłie ut aliis mlr̃ib ne idẽ p̾sumant
correctõis ⁊ cautele exͫ fiat. ⁊tin̾e pccm̃ ñ ẽ ĩ pꝰle¬

Expanded text:
fitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dico illiut ꝑgat ad deũ. Nñc tu legẽ dedisti ꝑẜuos
tuos quałe uoluistr ⁊ ꝑ qͦs uoluisti. ⁊ ecce nos ẜm
tui sb̃lege sumꝰ. tudm̃s latorleg̃ sb lege nõ es. ꝙr
ĩstitusti qñ uoluisti ⁊ qͣ diu noliusti potes cũ uolu̾s
⁊ quib uoliu̾s sinc p̃uaricatõis reatu ĩdulg̾e.sie¬
ꝙ enĩ iã culpaerit qd̾ indulgentis est remissio.

Expanded text:
dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio,
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. Copula gͥ carnis que añ pccm̃ ĩ auigio of¬
ficiũ fuit. ⁊ p̾t pcc̃m ĩ eodẽ ꝓ recciediorcessa est
sic utrobaꝙ ⁊iugio adm̃git᷑. ut cũ ꝯugio ip̃a
fit nõ ⁊iugiũ ex ip̃a. Nlam ⁊ añ ipãm diugiuni
uerũ est. ⁊ sine ip̃a scm̃ esse p̃t. tũc qͥdẽ si illa ñ

Expanded text:
gitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum in conjugio officium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est; sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non conjugium ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium verum est
Abbreviated transcription (Latin):
Sd ⁊ sensin̾t corã simis testib sicut debẽt. sũ foete soli
rũt. si p̾ea aut alt̾. aut ut̾ꝙ fcm̃ negãdo ad a¬
lienã societatẽ trãsierit. Qͥdã uxorẽ duxit clanculo
sñ psentia testiũ solo adinuicẽ maritali ⁊ sensu fir¬
mato deuitans ut nõ nũꝙͣ fĩ sol aliqͣde cã scĩam¬
fcõ manifesto ꝓbass de fco penituit cã ꝗͣ ĩ hunc
mod ixorẽ duxa̾t dimisit. aliã dux̃ celebri appa¬
ratu. maĩfeste corã ecc̃a fortassis cũ ꝑentũ tradicõe
cũ sacerdonis bñdcõe. nuptias fecit. filios genuit. ue¬

Expanded text:
senserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli runt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causafacto manifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ societas illa ꝗͣ d̾s creator a pͥnci int̾ mascłm ⁊ fe¬
minã ĩstituit qñ młrem de lat̾e uiri foendã eidẽ
sociauit. Qͥa eĩ socia data est nõ ancilla. aut dña¬
cenda. Si enĩ de capite fie̾t de sĩmo fi̾et ⁊ uide̾t᷑ ad
dñatõm c̾a̾ta. Si aũt de pedib fie̾t de ymo fie̾t. ⁊ ui¬
de̾tur ad ẜuitutẽ sbicienda. pp̃ea de medio fcã est

Expanded text:
or a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domcenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊̃ deftm̃ etatis aut ĩbecillitatẽ uiriũ tneax
sidero. uidoo qrno possũ ip̃e sic̃ expedit res me
dispon̾e̾ ⁊ ꝓpͥis utilitatib deẜuire. uenio ad ec̃a
⁊mendo ei res meas ⁊ uite mee ꝓuidentiã pmnto
ut alat me ⁊ sustentet. ⁊ demeo mͥ sb̃sidiũ mĩtit
⁊ ne forte fraud̾ ĩ aliquo expeto c̾tã mͥ ⁊ deti̾atam¬

Expanded text:
tiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte f
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cũa. Qͥd enĩ ͤ Si magnũ est ꝙ ĩ carne est. mig¬
mastulũ ⁊ fẽm̾ã ꝯstat sacram̃tũ ⁊ ymago est. Et
gio pacto fedĩs seruat᷑ saccam̃tũ ẽ ⁊ iꝑiꝰ sacram̃ti
res est dilcĩo mutua aiõꝵ q̃ ad inuicẽ ĩ societatis
⁊ federis ꝯuigat uincło custodit᷑. ⁊ ħ ip̃arursũ
dilcĩo qua mastłs ⁊ fcĩa ĩ scĩtate ⁊iugni aĩs urim̃t᷑

Expanded text:
et anima. Quid enim? Si magnum est quod in carne, magmasculum et feminam constat, sacramentum et imago est. Et gio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societatis et foederis conjugalis vinculo custoditur. Et haec ipsa rursus di
Abbreviated transcription (Latin):
cent. Utriꝙ sexꝰ infirtuitas ꝑꝑendẽs ĩ riunã turpi¬
tud̾is recte honestate nuptiaꝵ excipit᷑ ut ꝙ fa
nis eẽt offm̃ sit egrotis remediũ. It̃ ĩ riugio a
ẽẽ ⁊ alt̾ius rei sacram̃tũ ẽẽ ip̃m oiugũi. ⁊ aliud
c̃ẽ ⁊ altius rei sacrͣm̃tũ eẽ ipm iuigli osftñ idem

Expanded text:
cens: Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium, sit aegrotis remedium. Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sacr
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nõ ur᷑. qͣuis culpa grauis nõ desii. Quãta cm̃
ĩqͥtas sit maifestũ est eos qͥ ad edificandas ⁊ custo¬
diendas ecc̃as positi ft̃. destructõi illax ⁊ eo q̃ ad
illas ꝑtinẽt dissĩpatõi oꝑam dare. maxĩc siea que
alicnant᷑ talia fãt que ad usus alienor nũꝗͣ lia¬
te transire possũt. sic̃ st̃ decunc que abñcio ĩsti¬

Expanded text:
etur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio insti
Abbreviated transcription (Latin):
donatiõe tr̃asur. Ceta corꝑaha quesiue ĩ i̾cis siue
inpecunia ecc̃apossidet quã diu quidẽ ab illa licite
possident᷑ auferri frĩ culpa riõ pꝰsũt. s si cã ⁊ rõ pꝰ¬
hõĩ iuste possidenti tolle̾. sic sacraegiũ est. ⁊ plus¬
quã rapina ista ecc̃e iꝰte pꝰsidenti auferre. Necimaᷤ
aũt qͦ quomͦ usurpare aut retin̾e sine sacrilegii
culpa nõ possũt. nͥ hii foli ad quoꝵ sustẽtacõm

Expanded text:
donatione transire. Caetera corporalia quae sive in terris sive in pecunia Ecclesia possidet, quandiu quidem ab illa licite possidentur, auferri sine culpa non possunt; sed si causa et homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem
Abbreviated transcription (Latin):
ymoniate h̾esis ⁊tagũi iã olĩ ĩ balaam
pulbulauit qui d̾matoĩs p̃cio ꝓposito ad
maledicẽd ppłm d̾i ꝑrexit. Dehinc hꝰ h̾esis dno
legunt᷑ auctores pestilentes cm̾sisse. Alt̾ st̃ ꝓpħi¬
dentiũ. deiide symon auctorur᷑ ep̃toꝵ. hoxãut¬
ocm̃est sectatoreo ficut nõ sũt ĩ errore du̾si. ita
nec in dãpnatõe discreti.
legimꝰ ĩ suis ord̾ib susciptos. alii siqͥdẽ h̾etiti ĩ fus¬
cipiendis ord̾ib nõ errabãt. S alia cã erat atꝙ
doctrina que eoꝵ fidem ĩpediebat. Symoniacoxu᷑

Expanded text:
moniacae haeresis contagium jam olim in Balaam pullulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetidentium , deium est, sectatores, sicut non sunt in errore diversi, ita nec in damnatione discreti. legimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem i
Abbreviated transcription (Latin):
no fũt
gn̾a aĩantiũ q̃ ex una origine ꝓdeũt. s nõ
unã mãsionẽ sorciunt᷑. Pistes ĩ origmali sede ꝑ¬
manẽt. ⁊ nolatibia sursum tollunt᷑. ⁊ fiñt quasi
sup̃ id qd̾ fcã sunt. Si de una massa corruptibił nẽ¬

Expanded text:
o sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
puiꝰ in illa umiu̾sitatis mͣ de nichlo catũ ⁊ ñt
ex illa ip̃a ad talem formã erutũ ⁊ fcm̃ firma¬
ment̃᷑. ut ambitu suo mediũ qͦd̾amͦ int̾uemẽs
qͣs ambitu suo intͥnsecꝰ ꝯplecte̾nt᷑. ⁊ sb̃ tus se en¬
ne̾t. ⁊ aqͣs qͣs extrĩsecus et supͣ gyrũ limitis sui
relĩqu̾et.

Expanded text:
 in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui relinqueret.
Abbreviated transcription (Latin):
maliciã in obliuionẽ uenire apb ꝓmsorẽ oĩa uiᷤᷤ
stire q̃ sũt miqͥratis ⁊ pcc̃i stipẽdaa: scͥtũ est. Sti¬
pendia aũt pcc̃i mois. grã aũt d̾i uita eclia. Slipẽ¬
dia pcc̃i mors. stipẽdia uissĩc uita. Pcco tat᷑ mors
nistĩe uita. culpe pena. uͥtuti gła. U ñcoq iꝓsur̾i¬

Expanded text:
in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumqu
Abbreviated transcription (Latin):
fint ĩ locũ unũ. q̃madm de ilł q̃ crant sõ celo. Ma¬
gna sunt in hiis oĩb sacram̃ta. nͨ explicabilia p̃¬
senti abbrcuiatõi. ꝙ aque q̃ sb̃̾ celo sunt og̾gant᷑
ip̃a acris spacia contracta tandẽ caligine screnãt᷑
Hoc mirũ uidet᷑ ꝙ a uc que sb̃ celo st̃ ꝯg̾gant᷑¬

Expanded text:
nt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, Hoc mirum videtur, quod aquae quae sub coelo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
formã hñs exemplar. ubi t̾ra quedã decestam posi¬
ta asistit sensliat naͣ hoĩs. Cclum aũt sursum. pu
quia aliud est qs̃ subtus caro ex rasirmate depͥs¬
ab inuicẽ. ⁊ discernat uolu̾̃tates apperitus. desidi̾a¬
ꝙꝓ diuidicet. qͥd sit uidel qd̾ ex carne de orsum tͣhit
tale bonũ abiens. slam cũ ip̃a rõ fornt̾ indicii cen

Expanded text:
formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puriquia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate presab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit;tale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii cens
Abbreviated transcription (Latin):
uns inqͦ gͥgate sunt aq̃ que ss celo erant. abystͦ
magna credit᷑. q̃ ab ip̃õ mũdi exordio int̾re corꝑe
rãte capacitatis fcã fuisse putatur. nͥ om̃ recepta¬
culũ aquax eẽ poruuss. slamaquae nã in pͥnci te¬
nuis ad mod̾ leiuis ꝙ: ⁊ ĩ mod̾ ciuiꝰdã nebule disꝑsa¬

Expanded text:
uo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis facta fuisse putatur, ut omnium receptaculum aquarum esse potuisset. Nam aquarum natura in principio tenuis admod
Abbreviated transcription (Latin):
ad cenatũ t̾rescãsũt nõ nͥ de t̾ra sumi potuerũt.
Hoc ⁊ simalũ uerũ ꝯcedimꝰ. nõ tm̃ in elem̃to ac¬
ris ullo mͦ ꝓbare ualcmꝰ. cũ manifeste uolatilia
legamꝰ accepisse. ⁊ ab aqͥs criginẽ. ⁊ ĩ acre mãsio¬
liẽ. Quod quare fcm̃ sit. ut nõ ad siłitudinẽ alioꝵ
corpulentiã nõ hũit. ut aĩanciũ corꝑa que solidã

Expanded text:
uerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea sex dieb informã disposita trib pͥmis dicbꝰ
ordĩata.⁊ seq̃ntib trib ornata. Nouissime sexta
die fc̃s̃ est hõ adã ⁊ eua. p̃p quem fcã sũt cetera
oĩa. ⁊ ip̃e mꝑadiso collocatus est. pͦ mansurus
ibi ⁊ oꝑaturus. uͥ pꝰt opus ꝯsũmatũ ⁊ obedĩam
impletã. ex inde illuc ꝓuehent᷑ ubi sꝑerat mã
surus. s qꝑ. sequẽtis oꝑis sericm ad ⁊dͦnẽ pͥmi
hoĩs deduc̾e instituimꝰ. iuistum est ut ĩ ip̃o exordio

Expanded text:
postea sex diebus in formam disposita: tribus primis diebus ordinata, et sequentibus tribus ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caetera omnia; et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam impletam exinde illuc proveheretur ubi erat semper mansurus. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi hominis deducere institui
Abbreviated transcription (Latin):
caui̾t. ip̃e reꝑb fiat.
u̾sitatis hꝰ machina ⁊ ꝑtib suis distiibuta. firma¬
m̃to dest̃ expanso. deinde t̾ra reuelata. atꝙ no
residente. ⁊ suo põd̾e librata. collectioꝙ aquar mo¬
lib int̾ receptacła̾ acre screnato qͣtuor mũdi ele¬
m̃ta suis locis distĩcta ⁊ ordinata sũt.
einde sequebatur ornatus eox. i ħ trib itẽ se¬
quentib dieb fcm̃ est. Quarto qui fuit primꝰ¬

Expanded text:
t. ersitatis hujus machina et partibus suis distributa firmper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordeinde sequebatur ornatus eorum, et hotem diebus factum est. Quarto qui fuit prim
Abbreviated transcription (Latin):
an pse ipsł cam uidit cid̾ eẽt bona. Anꝑ aliã
lucem uidit qd eẽt bona: S quõ ꝑ ipsã lucem
ind̾e potuiss ꝙ eẽt bona si aliam lucẽ tĩõ hũiss
dit de cuiꝰ pdĩtite dubitari nõ potuit. Ergo illa
lax fuit increata in qua istalux creata uidebat᷑
qd cẽt bona qr illã imitabat᷑ que sꝑ est bona. In
illa em̃ luce cũ ipasolũ sit bona uidẽt ⁊ mala
⁊bona. Et nõ solũ mala ⁊ bonam ea udent᷑
s mala ⁊̃ cẽ mala:⁊ bona õẽ bona ĩ ca uidentur¬

Expanded text:
m vidit quod esset bona, an per aliam lucem vidit quod esset bona? Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset dit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala
Abbreviated transcription (Latin):
nde aꝑꝑet quantũ d̾ina scpͥt᷑ã cetis oĩb scͥp¬
scͥpñs sole uoces sigͥcare inueniant᷑. in hac aũt ñ
selum uoces. sed eciam res sigͥcatiue sunt. Sicut
dgnicio uocum. sic in illo qui inter res ⁊ facta
uł facienda nustica constat nccia est ꝯgnicio re¬
rum. Cognicio aũt uocum in duobi ⁊siderat᷑
In ꝓnũciatõe uidel ⁊ significatõe. Ad solam pro¬
nunciatonẽ ꝑtin gramatica. Ad solam sigͦnẽ
idest formam ⁊ naturã. Forma est in ext̾iori diᷤ¬
posicione. natura in ĩt̾iori qualitate. forma rex
ant in mr̃o ꝯsid̾atur ad quem ꝑtin arismetica
aut in ꝓporcõe ad qͣm ꝑtim musca. aũ unidĩone

Expanded text:
nde apparet quantum divina Scriptura caeteris omnibus scripscripturis solae voces significare inveniantur; in hac autem non solum voces, sed etiam res significativae sint. Sicut essaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significid est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione
Abbreviated transcription (Latin):
mã sumit. ĩ suo ẜmone pulcra uarietateꝯtexit᷑
Inq̃ tñ uarietas ip̃a apta est ut scismañge¬
ne̾t ⁊ diu̾sitas otors ut adn̾sitatẽ nõ ꝑiat. sieꝙ
enĩ ĩ ea magna modica despiciũt. n rursum
modita magnis associari ĩdigna sũt. s ornãt
se ĩuicẽ ĩ unauarietate que p̃p ultatẽ placent

Expanded text:
mam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent
Abbreviated transcription (Latin):
mali sũt boni ẽẽnõ pꝰst. ⁊ sibr qui bonisũt mali eẽ
nõ possũt. ħ enĩet̾nitatis est ⁊ ĩ mutabili ᷤ ut illic de
alio ĩ a̾ cransitꝰ eẽ ñõ pꝰsit. hic aũt quã diu mutabi
forte aͥs itabonus inueniat᷑ quisꝑ bonꝰ fit. idẽ ip̃e tñ
qui bonꝰ est malus eẽ p̃t. quã diuille qui malus est

Expanded text:
mali sunt, boni esse non possunt. Similiter qui boni sunt, mali esse non possunt. Hoc enim aeternitatis est et immutabilitatis, ut illic de alio in aliud transitus esse non possit. Hic autem quandiu mutabilforte aliquis ita bonus inveniatur qui semper bonus sit, idem ipse tamen qui bonus est, malus esse potest, quandiu ille qui malus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ isũmꝰ eẽs optimꝰ eẽs. Nũc qr sũmꝰ eẽ nõ potes. po¬
tes oẽ ĩsĩmo. ⁊ magnũ tibi ħ̃ est. ⁊ ex ħ tumagins
es si insũmo es ⁊ tanto utiq maice quanto altior. as¬
cendis aut̃ cũ diligis. Sursum ꝑgiom caritate qi ca¬
ẽcrescendi ⁊ ꝓficiendi. pꝰoa cũ ꝯsumabũt᷑ oĩa stabiͦ

Expanded text:
 optimus esses. Nunc quia summus esse non potes, potes esse in summo. Et magnum tibi hoc est, et ex hoc tu magnus es, si in summo es, et tanto utique major quanto altior. Ascendis autem, cum diligis. Sursum pergis in charitate, quia chaest crescendi et proficiendi; postea, cum consummabuntur omnia, stabis
Abbreviated transcription (Latin):
planie dnͣr elc̃i a nescientib qͥd futi sit̃ nõ abillo
qui eos nouit nõ hr̃e ꝑscua̾ntiã q̃ ad beatã uitã
ꝑducit elc̃os. Scit ꝙ illos ita stare ut p̃scierit esse
uendeo. pendeãt ⁊ ip̃i sipossũt. cur illos do cũ fide¬
lit̾ ⁊ pic uiri̾ent. nõ tũc de uite hꝰ ꝑiłis rapuit

Expanded text:
Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos. Scitque illas ita stare ut praescierit esse respondeo. Respondeant et ipsi si possunt, cur illos Deus cum fideliter et pie viverent non tunc de vitae h
Abbreviated transcription (Latin):
isto redde̾. S qͥd facimꝰ. ecce. uouisti. ⁊ uotũ ñ te¬
nuisti qr uͥgĩtatẽ amifisti. nõ potes ampliꝰ ug̃
sa est uͥgĩtas ãpliꝰ reꝑari aut recuꝑari ñ p̃t. sd¬
gͦ facies : Qͥd reddes dño d̾o tuo ꝓ u̾gĩtate tua
ista reddi possit ut dẽbitũ reddat᷑. ⁊ uotũ ĩpłe¬

Expanded text:
est reddere. Sed quid facimus? Ecce vovisti et votum non tenuisti, quia virginitatem amisisti. Non potes amplius redsa est virginitas, amplius reparari aut recuperari non potes facies? Quid reddes Domino Deo tuo pro virginitate tua  quod pro ista reddi possit, ut debitum reddatur et tantum v
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ illa que ꝑstã est. Ita cͥculũ faciũt ĩ noluẽtes se¬
in ip̃os qr qͦ exeant nõ hñt. pꝰtremo tãta erroris
caligine ĩuoluũt᷑ ut dũ ꝑtinatit̾ caritatẽ semel
ħ̾itã ꝯtendũt nõ pꝰse amitti. assere̾ incipiãt eã
aquibedã nõ solũ minora pcc̃a s criminalia qͦꝵ ⁊
dãpnabilia ex delib̾a̾tõe ꝑpetrantb retin̾i. Da¬
libidini ẜuiens ĩ uxorẽ ꝓx̃ĩ uolandã t᷑pitudi

Expanded text:
illa quae perfecta est. Ita circulum faciunt, involventes semetipsos, quia quo exeant non habent. Postremo tanta erroris caligine involvuntur, ut dum pertinaciter charitatem semel habitam contendunt non posse amitti, asserere incipiant eam a quibusdam non solum minora peccata, sed criminalia quoque et damnabilia ex deliberatione perpetrantibus retineri. Dalibidini s
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. Illigͦ uire de᷑ qui amitꝰ est sꝑ diligit.Si ami¬
cus fu̾istim ꝓsꝑitate. dilge ĩ adu̾sitate. Qͥ d eñi ĩpsꝑi¬
tate dalexis ĩ adu̾sitate ostendis. Si eĩ amicũ dilexisti
adhuc ip̃e est dilige ip̃m. Cur cess dilcĩo cũ c ama¬
s̃ nõ auferat᷑ Siaũt fortunã dilexisti nõ hẽs iã cꝑ
diligos qr fornina dascessit. ⁊ ꝑmansit hõ solus. ħ sͥ¬
ult qd̾ ecm est. qui amicus est sꝑ duligit. Instas adħ

Expanded text:
batur. Illi ergo jure dicitur qui amicus est semper diligit. Si amicus fuisti in prosperitate: dilige in adversitate. Quid enim in prosperitate dilexeris, in adversitate ostendis. Si enim amicum dilexisti, adhuc ipse est, dilige ipsum. Cur cesset dilectio, cum quod amatur non aufertur. Si autem fortunam dilexisti, non habes jam quod diligasuod dictum est, qui amicus est semper diligit. Instas adhu
Abbreviated transcription (Latin):
te requirit ds ut aiãm tuã des illi. deinde cet̾a ad
tres aut quatuor hoĩes s nec totũ mĩdũ utra aiãm
tuã dilig̾e debes. Si eĩ aͥd plus quã mam ttiã dili¬
gis idẽ ip̃m ꝓfc̃o plus quã dm̃ dilig̾e ⁊ ꝓbaris. qr
est diligis. Idcͥto p᷑ dilige.aiãm tuã diligendo bo
do ĩlli bonũꝙ diligis tibi. ħ est enĩ illũ diligere
bonũ illi dilige̾. siam bonũ illiꝰ dalig̾e̾ pꝰses ⁊̃ suilli¬

Expanded text:
te Deus, ut animam tuam des illi, deinde caetera atres aut quatuor homines, sed nec totum mundum contra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idem ipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris; quia lius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo bon teipsum diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illum diligere, bonum illi diligere. Nam bonum illius diligere posses
Abbreviated transcription (Latin):
tat cũ liũe. Si ciuĩ carit̾as lum̃ est. error uͦ ⁊ stulti¬
cia tenebre sũt. uͥ caritas est claritas est: ⁊ nõ est
ĩ ip̃o qui paluando incedit. Qͥ eĩ in caritateẽ aut
ãbłar ⁊ uidet aut stat ⁊ nõ p̃sumit ultra ꝗ̃ uidet
Quã diu uͦ ĩ lũe est siue stet stue ambulet ertare
ubi nõ uid ꝑdit claritatẽ. oꝑ ñõ ht̃ cacritatẽ ⁊ qͥp¬

Expanded text:
tat cum lumine. Si enim charitas lumen est, error vero et stultitia tenebrae sunt. Ubi enim charitas est, claritas est, et non est in ipsa qui palpando incedit. Qui enim in charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare ubi non videt perdit claritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ intlłigis ꝗͣ sapis ꝙ sufficis tm̃ dilige. te¬
tũ ognicõe inpleat᷑ cotũ dĩlcõe afficiat᷑. totũ me¬
moria teneat᷑. Quantũ illũaris. tm̃ afficiaris
ut cotũ dulce sit qͥcqͥd de illo ĩ ꝯgͦne ĩ tnemoriã
uenit. Si recte totũ ꝓbat᷑. cur nõtotũ diligat᷑.
a uãtũ gͦ ĩnotescẽ dignat᷑ nob totũ diligat᷑ a
nob̾. Totũ qd̾ caꝑe possumꝰ diligamꝰ ⁊ qͣ pꝰsumꝰ.¬

Expanded text:
ige. Totum cognitione impleatur, totum dilectione afficiatur, totum memoria teneatur. Quantum illuminaris, tantum afficiaris, ut totum dulce sit quidquid de illo in cognitionem et memoriam venit. Si recte totum probatur, cur non totum diligatur. Quantum ergo innotescere dignatur nobis tantum diligatur a nobis. Totum q
Abbreviated transcription (Latin):
cupias illũ bonũ. nõ illũ amas ad bonũ suũ. s
amas illũ ad bonũ tuũ ⁊ amas illũ bonũ tirũ. sleꝙ
eĩ sic illũ amas ut bonũtuũ ut ab illo sit bonum
tuũr⁊ nõ ille sit bomũtuũ. Itaꝙ amas illũ ad boñ
tuũ ut ꝓpẽ quẽ amas sit bonũ tuũ. Sicĩ illñ ama¬
re iuis adbonũ suũ qͥd illi boni dare potes ꝙ tu
hẽas ⁊ ip̃e nõ hẽat qui totũ ꝙꝓ hẽs ab ip̃o hẽs

Expanded text:
 suum, sed amas illum ad bonum tuum, et amas illum bonum tuum. Neque enim sic illum amas ad bonum tuum, ut ab illo sit bonum tuum, et non ille sit bonum tuum. Itaque amas illum ad bonum tuum, ut ipse quem amas sit bonum tuum. Si enim illum amare vis ad bonum suum, quid illi boni dare potes quod tu habeas et ipse non habeat, qui totum quod habes ab ipso habes?
Abbreviated transcription (Latin):
potes. ħest amare bñfac̾e ⁊ bonũuelle. Q ꝑseqͥtur
odit qui fonet diligit. Sime dalig̾e uis sic medalige
aliocͥ si amitos ꝑseq̃ris inimicos foues malohostẽ
hrẽ quã familiarẽ. nos amorẽ uocamꝰ cũ bonũ di¬
ligat᷑ ⁊mod̾optat᷑ salus querit᷑. Q ħ facit diligit

Expanded text:
potes. Hoc est amare benefacere et bonum velle. Qui persequitur potes. Hoc est amare benefacere et bonum velle. Qui persequitur odit, qui fovet diligit. Si me diligere vis, sic me dilige; alioquin si amicos persequeris, inimicos foves, malo te hostem habere quam familiarem. Nos amorem vocamus cum bonum diligitur, commodum optatur, salus quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
ne ĩp̃ceps eat sinõ teneat᷑. Sic gͦ dilcĩo caruis in
p̃cepto ponendanõ fuit. de qua ⁊stabat qr satis
ĩmandato ⁊stituta sit. ⁊ si ħ mandatũ ẽ hõi u̾dili¬
gat aiãm suam. utrũ ħ mandatũ a  ab iłł duobꝰ mã¬
datis que supra distĩcta fũt in dilcõe d̾i ⁊ ꝑx̃i intlłid̾¬
res  Sicut enĩ carnẽ suã amare dẽ qͥ bonũ illiꝰ amat ⁊
ꝯmod̾ appetit. ⁊ odisse qui ea q̃ adu̾sa illi sũt ⁊ nexia.
aut studiose agit aut uolũtarie sustin. ita ꝙͦr aiãm su¬
am amare dr᷑ qui amat ea q̃ bona illi sũt ⁊ salubͥa t
q̃ ad bonũ illiꝰ cooꝑant᷑ ⁊ saluti ꝓficiũt. Q ͤ aũt q̃ illi
nocẽt amat. nõ illã amat. Q ͥ diligit inqͥt iniqͥtatẽ¬
odit aĩam suã. Amas linores ⁊ ꝑcussuras ⁊ uoln̾a ⁊ di¬
tis amo cartie meã. Quał amor. Tu illam lede̾ et
afflig̾e̾ nõ cessas ⁊ amare te dicis. Si amas ĩlłã ama
bonũ illiꝰ. Si amas illam bñfac ĩlli sipotes. cipta sĩñ

Expanded text:
ne in praeceps eat si non teneatur. Sic ergo dilectio carnis in praecepto ponenda non fuit, de qua constabat quia satisin mandato constituta sit; et si hoc mandatum est homini ut diligat animam suam, utrum hoc mandatum aliud ab illis duobus mandatis quae supra distincta sunt in dilectione Dei et proximi intellire; sicut enim carnem suam amare dicitur qui bonum illius amat et commodum appetit; et odisse qui ea quae adversa illi sunt et noxia aut studiose agit aut voluntarie sustinet, ita quoque animam suam amare dicitur, qui amat ea quae bona illi sunt et salubria; et quae ad bonum illius cooperantur et saluti proficiunt. Qui autem quae illi noceodit animam suam . Amas livores, et percussuras et vulnera, et dicis amo carnem meam, qualis amor? Tu illam laedere et affligere non cessas, et amare te dicis. Si amas illam, ama bonum illius, Si amas illam benefac illi si potes, opta si non
Abbreviated transcription (Latin):
aĩatet ex to. m̃te .t. utex ilło tatũtiũ ĩpleat᷑
⁊̃ si atuo totũ illiꝰ nõ capiat᷑. Totũ replet inteet
suꝑhñdat ĩ se. siuas nõ desicit olcũ fusficit. Cor tuũ
tias es. amor illiꝰ oleũ est. Quã diu uas hẽs ille
oleũ in funde̾ nõ cessat.⁊ pꝰea cũ tu ampliꝰuas ñ
hẽs ille adhuc amphꝰ oleũ ht̃. pp̃ea noli ꝑc̾e̾illi. a¬
pe ꝙͣ potes. dilige ꝙ susficis qr ille nõ deficit. Di

Expanded text:
a, et ex tota mente tua, ut ex illo totum tuum impleatur, etiamsi a tuo totum illius non capiatur. Totum replet in te, et superabundat in se. Si vas non deficit, oleum sufficit. Cor tuum vas est, amor illius oleum est. Quandiu vas habes, ille oleum infundere non cessat, et postea cum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum habet. Propterea noli parcere illi, cape quantum potes, dilige quantum sufficis, quia ille non deficit. Di