comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honorare patrem et matrem.
aut eam sibi. eẽ. matrem negar&.
ex cuius carne uirginea. carnẽ
suscipere pon dispexit. etiã apło
teste qui ait. Qui factus . ẽ. ei
ex semine dauid. scđm carnem
Quomodo enĩ ex semine dauid
scđm carnem. si pon excorpore
mariȩ scđm carnem. quę ex da¬
uid semine descendit : Sed in eo
quod miraculũ sacturus ait.
quid mihi et tibi. ẽ. mulier.
significat se diuinitatis qua mira¬
culum erat patrandũ. pon prin¬
cipium tẽporaliter accepisse de
matre. sed xt̃nitatem semper
habuisse de patre. Quid mihi
ex patre semꝑ habui. cũ tua car¬
ne ex qua carnẽ suscepi cõmune
.ẽ. Nondũ uenit hora mea. ut
firgilitatem sumptȩ humanitatis
moriendo demonstrem. Prius. ẽ.
ut potentiam at̾nę deitatis
uirtutes oꝑando patefaciam:
Uenit autem hora. ut quid sibi &
matri cõmune. ẽẽt. ostender&.
cũ eã moriturus in cruce discipu¬
Lo uirgini urginẽ cõmendare
curauit Carnis nãq infirma

Expanded text:
honorare patrem et matrem: honorare patrem et matrem: aut eam sibi esse matrem negaret, ex cujus carne virginea carnem suscipere non despexit, etiam Apostolo teste qui ait: Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quomodo ex semine David secundum carnem, si non ex corpore Mariae secundum carnem, quae ex semine David descendit? Sed in eo quod miraculum facturus ait: Quid mihi et tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter accepisse de matre, sed aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi ex Patre semper habui, cum tua carne, ex qua carnem suscepi, communis non est. Nondum venit hora meo, ut fragilitatem sumptae ex te humanitatis moriendo demonstrem: prius est ut potentiam aeternae deitatis virtutes operando patefaciam. Veniet autem hora ut quid sibi et matri commune esset ostenderet, cum eam moriturus in cruce discipulo virgini virginem commendare curavit. Carnis namque infirma
Abbreviated transcription (Latin):
nos existere. qui zelo feruore pie
deuotionis. & emulari charisiata
norunt sꝑando & amando trans¬
migrare. Discũbente autẽ ad
nuptias dño. uinũ defecit. ut ui¬
no meliore ꝑ ipsũ mirabili ordine
facto. manifestaretur gła laten¬
tis in homine dei. & credentiũ
in eũ fides aueta ꝓficer&. Quod
si mẏsterium quęrimus. apparente
in carne dño. meraca illa legalis
sensus suauitas paulatim coeꝑat¬
ob carnalem pharisçoꝵ interpre¬
tationem. a prisca sua uirtute
deficere. qui mox ea quę carnalia
uidebantur mandata. ad spiritalẽ
conuertit doctrinã. cunctãq lit¬
tere legalis suꝑficiem. euangelica
cęlestis gr̃ę uirtute mutauit:
quod .ẽ. uinũ fecisse de aqua.
Sed primo studeamus indagare.
quid sit quod cũ deficiente iuno
dicer& mater iħu ad eum. uinũ
non habent. respondit. quid mihi
et tibi . ẽ. mulier. nondũ uenit
hora mea. Neq enĩ matrẽ suã
in honorar&. qui nobis iub&

Expanded text:
nos existere, qui zelo fervere piae nos existere, qui zelo fervere piae devotionis, et aemulari charismata norunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino, vinum defecit, ut vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca illa legalis sensus suavitas paulatim coeob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelicae coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de aqua. Sed primo studeamus indagare quid sit cum deficiente vino diceret mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nobis jubet
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ẽ & ex quo ad sotiandam
sibi ȩccłam tamquã sponsus ꝓ¬
cessit. Primus nuptiarũ locus
iudęa extitit. in qua filius dei
homo fieri & ȩcłam sui corporis
partitipatione consecrare. sui sp̃s
pignore in fide confirmare dig¬
natus. ẽ: sed uocatis ad fidem
gentib usq ad fines orbis terrę:
a mysterio. quod die tertio
postea quę superior euangelii
sermo descripserat. nuptię facte
referuntur. sed tercio tẽpore scłi.
Añm ad aptandam sibi eccł am
uenisse designat. Primũ quippe
scłi tẽpus ante legem patriarcha¬
rũ
exemplo. scđm sub lege ꝓpharum
scriptis. tertiũ sub gr̃a. p̃coniis
euangłistarũ. quasi tertia diei luce
refulsit. in quo dñs & saluator nr̃
ꝓ redẽptione generis humani in
carne natus apparuit. Sed & hoc
qđ in chana galileę .id.ẽ. ixzelo
trans migrationis ꝑ petratȩ eȩdem
nuptiȩ facte ꝑhibentur. tẏpice de¬
nuntiat eos maxime gr̃a xp̃i dig¬

Expanded text:
tus est, et ex quo ad sociandam tus est, et ex quo ad sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus processit. Primus nuptiarum locus in Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis participatione consecrare, suique Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est: sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae  mysterio, quod die tertio post ea, quae superior Evangelii sermo descripserat, nuptiae factae referuntur, sed tertio tempore saeculi Dominum ad adoptandam sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ad legem, patriarcharum exemplis; secundum sub lege, prophetarum scriptis; tertium sub gratia, praeconiis evangelistarum, quasi tertiae diei luce mundo refulsit; in quo Dominus et Salvator noster pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc, quod in Cana Galilaeae, id est, in coelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat eos maxime gratia Christi dig
Abbreviated transcription (Latin):
filii sponsi lugere. quã diu cũ
illis .ẽ. sponsus: Ueni& autẽ
dies cũ auferetur ab illis spon¬
sus. et tunc ieiunabunt: quia
nimirũ in carnatio nr̃i salua¬
toris ex quo patrib coepit ꝓ¬
mitti. multis scõꝵ. ẽ. lacrimis
& luctu semꝑ expectata donec
uenir&. Similiter ex quo post
resurrectionem ascendit ad pa¬
trem. om̃is scõꝵ spes ad eius
pend& reditũ. Solũ autẽ quo
cũ hominib conuersatus. ẽ.
tẽpore. flere ac lugere nequi¬
uerunt. quia iam secũ etiam
corporaliter quã spiritaliter di¬
lexerunt ad hȩrebant. Sponsus
Filii sponsi uel nuptiarũ. singuli
quiq fideliũ eius sunt: Tempus
nuptiarũ . ẽ. tempus illud. quan¬
do ꝑ incarnationis mysterium.
igitur casu sed certi grã mysterui
uenit ad nuptias in terra car¬
nali more celebratas: qui ad
copulandam sibi spiritali a more
eccłam de cȩlo descendit ad terrã.
Cuius quidem thalamus incor¬
ruptȩ genitricis uterus fuit. in
quo ds̃ humanę pature coniunc¬

Expanded text:
e quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt . Quia nimirum incarnatio nostri Salvatoris ex quo patribus coepit promitti, multis est sanctorum lacrymis et luctu semper exspectata donec veniret. Similiter ex quo post resurrectionem ascendit ad Patrem, omnis sanctorum spes ad ejus pendet reditum. Solo autem quo cum hominibus conversatus est tempore, flere ac lugere nequiverunt, quia jam secum etiam corporaliter eum quem spiritualiter dilexerunt habebant. Sponsus filii sponsi vel nuptiarum singuli quique fidelium ejus sunt: tempus nuptiarum est tempus illud quando per incarnationis mysterium igitur casu, sed certi gratia mysterii, venit ad nuptias in terra carnali more celebratas, qui ad copulandam sibi spirituali amore Ecclesiam de coelo descendit ad terram: cujus quidem thalamus incorruptae genitricis uterus fuit, in quo Deus humanae naturae conjunc
Abbreviated transcription (Latin):
tum. mansit uirgo post partum. et¬
duȩ. infantem xp̃m uidua anna
ꝓphetauit. Nullus gradus p̃ter¬
missus. ẽ: de quo Non haberet testi¬
monium. salus omniũ nostrum¬
Qũquid solȩ uirgines ad regnume
cȩlorũ ꝑueniunt : ꝑueniunt et
uidue: Magni meria fuit illa ui¬
dua. scã anna:. Auirginitate enim
sua septem annis uixerat cũ uiro
ꝑuenerat. senec tute scã. Oetoginta
fantiam saluatoris. ut paruũ uide¬
ret annosa. paruũ agnoscerẽt ani¬
mundo sali atorem. uiderit tiura
Er in masculino sexũ. tria illa generã
cõmendata sunt. Inse dni xp̃enatꝰ.

Expanded text:
tum: mansit virgo post partum. Exinfantem Christum vidua Anna prophetavit. Nullus gradus praetermissus est, de quo non haberet testimonium salus omnium. Numquid enim solae virgines ad regnum coelorum perveniunt? Perveniunt et viduae. Magni meridua sancta Anna. A virginitate enim sua septem annis vixerat cum viro pervenerat senectute sancta. Octoginta pectabat Salvatoris, ut parvum videret annosa, parvum cognosceret animundum Salvatorem videret itura. Et in masculino sexu tria ipsa genera commendata sunt. Ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pos in patris solio meream᷑ uslere reg¬
nantem: Et uideamus in quid hoc uer¬
bũ qđ factũ. ẽ. Quã recta & pure
fidei scȩ̃ confessio. In principio erat.
uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃
erat uerbũ. Hoc uerbũ patũ. ẽ. ex
patre nonfactũ. quia creatum dĩ ñ. ẽ
In quauatiuitate diuina. uideri abho¬
minib non potuit: Sed ut uideripos¬
s&. uerbũ caro factũ. ẽ. & habitauit
in nobis. Uideamus ergo inquiunt
hoc uerbũ qđ factũ. ẽ : quia ante quã
factũ ẽ&. hoc uidere nequiuimus

Expanded text:
 videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factum est, quia creatura Deus non est. In qua nativitate divina videri ab hominibus non potuit; sed ut videri posset, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videamus ergo, inquiunt, hoc Verbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ. nos retreare nequiuit.
Atq idõ uerbũ caro factũ ẽ .id. ẽ ds̃
homo factus . ẽ. & habitauit in nobis
ut ꝑ cognitũ nobis hominis habitũ
nobis conuersando congruere. pos
alloquendo instruere. nobis uiuendi
uiã p̃bere. ꝓ nobis contra hostẽ con¬
fligere. urãm mortẽ moriendo ac re¬
surgendo poss& destruere Fercoȩt̃nã
uero patri diuinitatẽ. nos interius
uiui ficando ad diuina sustoller&.
remissionẽ nobis peccatoꝵs. pariter
& sp̃s scĩ dona conceder&. & post bo¬
norũ ꝑfectionẽ oꝑum. non solũ nos
ad uidendã głam clarificatȩ suȩ
ꝑducer& humanitatis. sed & in cõ¬

Expanded text:
divinitate, nos recreare nequivit. divinitate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatorum pariter ac Spiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et in
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo maria. on solũ hominis xp̃i.
sed & dĩgenitrix. recte credenda
& confitenda. ẽ. Idem ueritate plenꝰ
erat &. ẽ. ipsa uidelic& uerbi diuini¬
tate. quȩ hominẽ illũ singulariter
assumere dignata. ẽ. non aliquid suȩ
diuinȩ substantiȩ ut hereticiuolunt.
infaciendã hominis paturã cõmutans.
sed ipsa apđ patrẽ manens. totũ qđ
enrt totã de semine dauid naturã
ueri hominis quã nonhabebat sus¬
qui humanã redẽptoris pr̃ĩ uatunta¬
tem hodie annua deuotione recoli¬
mus. & diuinã parit̃ & humanam
eius naturã. Non annuo sed continuo
semꝑ amplectamur amore Diuinã
ꝑ quã creati sumus cũ non essemus.
humanã ꝑ quã recreatisumus. cum
ꝑditi essemus. Et quidem diuina
conditoris pr̃i uirtus. sine assũptione
humanitatis nr̃ȩ nos recreare erat
idonea. humana autẽ eiusdem redẽp¬
toris pr̃i infirmitas. sine assumente se
& in habitante in se. & oꝑante ꝑ se

Expanded text:
virgo Maria non solum hominis Christi, virgo Maria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae homiassumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, susqui humanam Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se
Abbreviated transcription (Latin):
ex tẽpore assumens. in unitate suȩ ꝑ¬
sonȩ uerũ quẽ non habuerat. Seqͥ÷ͦ.
Et uidimus gł ameius. głam quasi
umgeniti a patre. plenũ gr̃ȩ & ueritatis.
Non poterant. homines. post incarna¬
tionẽ uider̃. aspicientes humanitatẽ
miraculis refulgentẽ. & intellogentes
diuinitatenꝰ intus latentẽ: illimaxime
qui & eius claritatem ante passionem
trans figunrti in montescõ contẽplari
meruer̃. uoce delapsa ad eũ huiusce¬
modi. a magnifica gła Hic . ẽ. filius
m̃s dilectus. in quo mihi cõplacui
fice refecti. Quib om̃ib manifeste
cognouer̃. qđ huius modigła. non
cuilib& scõꝵs. sed illisolũ homini qui
e&̃. in diuiitate unigenitus a patre
conuenir&. Quod autẽ sequitur.
plenũ grẽ & ueritatis : gr̃a plenus
rimunere p̃ceter is mortalib datũ. ẽ.
ut statim ex quo in utero uirginis
concipi: & homo fieri incper&. uerus
eã. & ds̃ Und& eadem gloriosa sẽꝑ

Expanded text:
ex tempore assumens in unitatem suae pex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime, qui ejus claritatem ante passionem transfigurati, in monte sancto contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui fice refecti; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenus ri munere prae caeteris mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper
Abbreviated transcription (Latin):
tendo fragilitatis. homines diuine
uirtutis suȩ donar&. eẽ. participes
Et uerbũ caro factũ.ẽ. & habitauit in
nobis. Quod. ẽ. dicere. Et filius di
homo factus. ẽ. & int̾ homines con¬
uersatus.ẽ. Sol& nãq scriptura.
modo animȩ. modo carnis uocabulo.
totũ designare hominem. Animę
uidelic& ut scriptũ . ẽ. quia descendit
ia cob inȩgrptũ. in animab septua¬
ginta. carnis uero ut rursus scriptũ
.ẽ. & uidebit om̃is caro salutare dĩ.
N eq. enĩ uel animȩ sine corporib in
egẏptũ descendare. uel caro sine ani¬
ma uidere aliquid potest. sed hic per
animã totus homo ibi signat᷑ ꝑ carnẽ
Sic ergo hoc loco qđ dicit᷑. & uerbum
caro factũ. ẽ. nihil aliud deb& intel¬
ligi. quã si diceret᷑. & ds̃ homofactus ÷
carnẽ uidelic& induendo & animam
Et sicut quisq pr̃m unus homo ex car¬
ne constat & anima. ita unus abincar¬
nationis tẽpore. xp̃s ex diuinitate.
in ȩt̃nũ existens uerus ut erat. hominẽ

Expanded text:
inae virtutis suae donaret esse participes. Et verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quod est dicere: Et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem. Animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc loco quo dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet intelligi quam si diceretur: Deus homo factcarnem videlicet induendo et animam, ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat et anima, ita unus ab incarnationis tempore Christus, ex divinitate, in aeternum existens verus ut erat, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ficata eoꝵ corda. ad cognitionẽ suȩ di¬
uinȩ uisionis ꝓueher&. missus. ẽ. ante
illũ homo magnimeria. cuius testio¬
nio pararent᷑ om̃s ad audiendã mox
ut apparer& ipsã dĩ sapientiã. aduiden¬
dum ipsũ solem iustitiȩ. nube iã corporis
tectũ. id.ẽ. ad uidendũ audiendũq
hominẽ qui ds̃. e&̃. plenũ gr̃ȩ & ueritatis.
uit inquid homonussus a dõ. cui nom̃¬

Expanded text:
ficata, eorum corda ad cognitionem suae dificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo
Abbreviated transcription (Latin):
lux hominũ. subiunxit & de his qui ab
humanȩ conditionis honore ꝓcul rece¬
dentes. cõparati s̃ ium̃tis insipientib.
& similes factis illis. atq idõ ueritatis¬
bris luc& & tenebrȩ eã non cõp̃hender̃.
Lux quippe hominũ xp̃c. ẽ. quia om̃ia
quȩ illuminari merent᷑ corda hominũ
suȩ p̃sentia cognitionis illustrat. Tene¬
brȩ autẽ stulti sunt & iniqui. quoꝵ ceca
p̃cordia. lux ȩt̃nȩ sapientiȩ qualia sint
maniseste cognoscit. quã uis ipsi radios
eiusdem lucis nequaquã capere ꝑ intel¬
legentiã possint. ueluti si quilib& cecus
iubare solis ꝑfundat᷑. nec tam̃ ipse
solem cuius lumine ꝑfundit᷑ aspiciat.
ed non tam̃ tales om̃ino suꝑna pietas
despex̃. uerũ medelã eis salutis qua ad
uidendã lucẽ ꝑuenire possent adhibuit.
Ipsa lux in insibilis. ipsa dĩ sapientia
carne in qua uideri poss& induta. ẽ.
quȩ in hominis habitu apparens &
loquens hominib. paulatim fide puri¬

Expanded text:
lux hominum, subjunxit et de his qui, ab lux hominum, subjunxit et de his qui, ab humanae conditionis honore procul recedentes, comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis , atque ideo rectabris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quippe hominum est Christus, qui omnia quae illuminari merentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifeste cognoscit, quamvis, ipsos  Al., ipsi radios ejusdem lucis nequaquam per intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide puri
Abbreviated transcription (Latin):
facere creaturã quã ab ȩt̃nonũquam
antea feciss&. manifeste doc& euange¬
lista. factã quidem in tẽpore creaturã
sed in ȩt̃na creatoris sapientia. quando
uiuũ. siue uita carens apparuit. omne
hoc in spiritali factoris ratione quasi
sẽꝑ uixerat & uiuit. non quia coȩt̾nũ ÷
creatori qđ creauit sed quia coȩtna. ẽ.
illiratio uoluntatis suȩ. inqua ab ȩt̃no
habuit & hab&. quid & quando crear&.
qualit̃ creatũ gubernar& ut maneat.
ad quem finẽ singula quȩ creauit per¬
ducat. Sequitur: Et uita erat lux
hominũ. Quo uerbo aꝑte docet᷑. qđ
ipsa uitalis ratio ꝑ quã omũia disposita
sunt & regunt᷑. non omnẽ creaturã
sed rationabilẽ tantũ ut sapere possit
illuminat. Homines pãq qui ad imagi¬
nem dĩ factis̃. ꝑcipere sapientiã possunt.
animalia non possunt. Sed & animialis
quicũq ẽ. homo. non ꝑcipit ea quȩ sunł
sp̃s dĩ. Ende benecũ dixiss&. & uita erat

Expanded text:
facere creaturam, quam ab aeterno nunquam facere creaturam, quam ab aeterno nunquam ante fecisset; manifeste docet Evangelista, factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando vivum, sive vita carens apparuit, omne hoc in spiritali factoris ratione quasi semper vixerat, et vivit; non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia dispositasunt et reguntur: non omnem creaturam, sed rationabilem tantum, ut sapere possit illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Unde bene cum dixisset: Et vita erat
Abbreviated transcription (Latin):
crederent. Quos consequent̃ opprimit.
cũ ait. Et ds̃. erat uerbũ. Fuere
alii. qui dm̃ quidem illũ. sed ex tẽꝑe
in carnationis factũ. non autẽ ȩt̃num
ante scła natũ a patre putarent. Unde
quidã taliũ dixisse cõmemorat᷑. Non
possũ fieri scđm ipsũ. Et hors nefandã
refellit sententiã euangłistacũ ait.
Hoc erat in principio. apđ dm̃. Id . ẽ. hoc
uerbũ qđ ds̃. ẽ. nec ex tẽpore cępit. sed
in principio erat ds̃ apud dm̃. Itẽ fuere
ueritatis inimici. qui xp̃m & ante partũ
uirginis fuisse iã non negarent. nontam̃
natũ expatre dõ. sed factũ apatre. & idõ
minorem patre. quia creaturã eredereNT.
E tiã hos dãpnat euangelicus sermo.
qui dicit. Om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt. &
sine ipso factũ ẽ. pihil Si enĩ pihil
creaturarũ sine ipso factũ . ẽ pat& ꝓfecto.
quia ipse creaturr non. ẽ. ꝑ quẽ om̃is
creatura facta ẽ. Et ne quis audiens

Expanded text:
crederent: quos consequenter exprimit , crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sincreaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est, per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens
Abbreviated transcription (Latin):
euangłu sui. de diuinitate saluatoris.
& fidem recte credentiũ sublimit̃ imbuit
& hereticoꝵ ꝑfidiã potent̾ ex superat.
Fuere pãq heretici. qui dicerent. Si
ergo natus. ẽ. xp̃c. erat tẽpus quando
ille ponerat. Quos primo sermone
redarguit. cũ ait. In principio. erat
uerbũ. Neq uero ait. in principio
existentem : ac ꝑ hoc sine ullo tẽporiss
initio de patre uatũ monstrar&. iuxta
qđ ipse loquit᷑ in ꝓuerbus. Dñs pos¬
sedit me in initio uiarũ suarũ. Ante¬
quã quicquã facer& abinitio. ab ȩt̃no
ordinata sũ. Itẽ fuer̃ heretici. qui tres
sc̃ȩ̃ trinitatis ꝑsonas. eẽ. negantes
dicerent. Idem ds̃ quando uult pat̃
ẽ. quando uult filius.ẽ. quando uult
destruens errorem. subiungit. Et uer¬
bum: erat apud dm̃. Si enĩ alius
Apd aliũ erat. duo sunt ꝓfecto pat̃
& filius. & non unus ipse. modo pat̃
mutabilis sit diuinȩ substantiȩ natura.
dogmatis auctores. qui xp̃m hominẽ
tantũ consitentes. dm̃ prorsus. eẽ. pon

Expanded text:
ui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, In principio existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus qest, quando uult, filius est, quando uult, destruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, mutabilis sit divinae substantiae natura, dam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non
Abbreviated transcription (Latin):
uicit homines mundi amore deceptos.
atq in herendo creaturȩ. ab agnoscenda
creators sui maiestate reflexos. In ꝓpͥa
uenit. quia in mundo quẽ ꝑ diuinitatẽ
fecit. ꝑ humanitatẽ apparuit. In ꝓpria
uenit. quia in gente iudȩa quã sibi pre
ceteris pationib speciali grã copulaue¬
rat. in carnari dignacs . ẽ. Inmundo
carnationẽ. Uenire quippe uel abire
Quia ergo cũ inmundo. ec̃ ꝑ diuinitatẽ.
mundus eũ non cognouit. dignatus. ẽ.
uenire inmundũ ꝑ humanitarẽ. ut uel
sic eũ mundus cognoscer&. Sed uidea nꝰ
quid sequit᷑. In ꝓpͥauenit. & sui eũ nori
receper̃. Quẽ enĩ in potentia deitacis

Expanded text:
dicit homines, mundi amore deceptos, dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. onem. Venire quippe vel abire Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit: dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia Deit
Abbreviated transcription (Latin):
lucerna ardens & lucens Adens scili¬
c& fide & dilectione. lucens uerbo &
actione. Gnrm uero lucis pectorib
infundere. solius. ẽ. eius de quodicit᷑.
Erat lux uera. quȩ illuminat omnem
uidelic& qui illuminat᷑. siue naturali
ingenio seu sapientia diuina. Sicut
enĩ nemo a se ipso. ẽẽ. ita etiã nemo
ascipso sapiens. eẽ. potest. sed illo illus¬
trante. de quo scriptũ. ẽ. Om̃is sapien¬
& diuinã indelic& qua sẽꝑ ubiq totus
man&. & humanã ex qua in tẽpore
uatus. loco inclusus apparuit. conse¬
quenter euangłista describit dicens.
.ẽ. & mundus eũ non cognouit. In ꝓ¬
pria uenit. & sui eũ non receperunt
In mundo quippe erat. & mundus ꝑ ipsũ
factus. ẽ. quia ds̃ erat. quia totus ubiq
quia suȩ p̃sentia maiestatis. sine labore
regens. & sine onere continens qđ fecit
Et mundus eũ non cognouit. quia lux
in tenebris luc&. & tenebrȩ eã pon cõ¬
p̃henderunt. Mundũ pãq hoc loco

Expanded text:
lucerna ardens, et lucens . Ardens scililucerna ardens, et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicit: Erat lux vera, quae illuminat omnem videlicet, qui illuminatur sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest: sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapienet divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco
Abbreviated transcription (Latin):
qui confidit in homine. & ponit carnẽ
brachiũ suũ. sed ut om̃s inquid crede¬
rent ꝑ illũ. Hoc. ẽ. ꝑ illius testimoniũ
qui de se ipso testat᷑. Ego sũ lux mundi.
Qui sequit᷑ me non ambulabit ixtene¬
bris. sed habebit lum̃ uitȩ. Sequit᷑.¬
Non erat illelux. sed ut testimonium
ꝑhiber& de lumine. Erat lux uera.
quȩ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
in mundũ. Et scĩquidem homines.
lux sunt recte uocati. dicente ad eos
dño. Uos estis lux mundi. Et apło
paulo. Euistis aliquando tenebrȩ
nunc autẽ lux in dño. Sed multũ distat
inter lucẽ quȩ illuminat᷑. & lucẽ quȩ
illuminat. int̃ eos qui participationẽ
uerȩ lucis accipiunt. ut luceant: &
ipsã lucẽ ꝑpetuã. quȩ nonsolũ lucere
in se ipsa. sed sua p̃sentia quoscũq atti¬
gerit illustrare sufficit. Ad cuui: cõ¬
parationem uerȩ lucis. non tantũ
minores quilib& electi. uerũ eciam
ipse ioħs quo maior int̾natos mulierũ
nemo surrexit. lux non. eẽ. asseritur.

Expanded text:
ponit carnem brachium suum ; sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium hristum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae . nium perhiberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
nali dist&. subsecutus euangłista
designat. Qui non ex sanguinib.¬
inquit. neq ex uoluntate carnis.
neq ex uoluntate uiri. sed ex dõnatis̃.
arnalis quippe nr̃a singuloꝵ genera
tio. ex sanguinib: . id. ẽ exnatura
uiri & fecinȩ. a cõplexu coniugu
duxit originẽ. at uero spiritalis. sp̃s¬

Expanded text:
nali distet, subsecutus evangelista nali distet, subsecutus evangelista designat. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra singulorum getio ex sanguinibus, id est, ex semine maris et feminae, a complexu conjugii duxit originem; at vero spiritalis Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ire ꝑ hoc homines indĩ filios trans¬
ferra. głȩq suȩ facer& coheredes :
qui qđ ipie seꝑ habebat ꝑ uaturã
inciperent habere ꝑ grãm. Consi¬
deremus quanta uirtus. ẽ. fidei.
cuius merito potestas dat᷑ hominib
filios dĩ fieri. Unde bene scriptũ. ẽ.
quia iustus ex fide uiuit. Uiuit
enĩ iustus ex fide: pon illa quȩ labioꝵ
tantũ confessione ꝓfert᷑. sed ea quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur Alioquin. fides
si uon habeat oꝑa. mortua. ẽ. in se¬
m& ipsa. Nullus se ipsũ despiciat.
nullus de sua salute desper& Curramꝰ
longe. meream᷑ fieri ꝓpe iusanguine
xp̃i. Uideamus qđ dicit᷑. quia
quot quot receper̃ eũ. dedit eis potesta¬
tem filios dĩ fieri. Quot quot in quit
receper̃. Non. ẽ. enĩ ꝑsonarũ accep¬
tor ds̃. sed in om̃i gente qui ti& eũ
& oꝑatur iustitiã. acceptus. ẽ. illi
Quo autẽ ordine credentes filii dĩ possunł
scri & quantũ hȩc generatio a car¬

Expanded text:
ut per hoc homines in Dei filios transut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes: ut quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, Quia justus ex fide vivit . Vivit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessper dilectionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet, curramlonge, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; Quotquot, inquit, receperunt eum. Non est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi . Quo autem ordine credentes filii Dei possent fieri, et quantum haec generatio a car
Abbreviated transcription (Latin):
coruscantẽ reciperẽ noluerunt. Et qđ
grauius. ẽ. sui eũ non receper̃. homines
scilic& quos ipse creauit. iudei quos
peculiarem sibi elegerat in plebẽ. quib
suȩ cognitionis reuelauerat archanũ.
quos mirificis pacrũ glorificaue¬
rat actis. quib suȩ legis doctrinĩ
contulerat. ex quib se in carnandũ
ꝓmiserat. & in quib se in carnatũ
ut ꝓmiserat ostendit. ipsi eũ reci¬
pere uenientẽ magna ex parce
recepe runt. Neq. enĩ. om̃s re¬
cusarunt. Alioquin. pullus
e&̃. saliuis. Nunc autẽ multi
eũ exutroq popło credendo
receper. de quib euangelista
consequent̃ insinuat dicens.
redẽptoris ur̃i. quã magna sit
mmultitudo dulcedinis eius. Unicus
ex patre natus ẽ. & noluit rema¬
nere unus. Descendit ad terrã.
ubi fr̃s sibi quib regnũ patrissui
dare posse ad quirer&. ds̃ ex dõ
uatus. ẽ. & noluit dĩ tantũ filius
manere. Hominis quoq filius
fieri dignatus. ẽ. non amittens
qđ erat. sed assumens qđ nonerat.

Expanded text:
recipere noluerunt. Et quod est gravius, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit. Judaei quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem ex magna parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt, alioquin nullus esset salvus. Nunc autem multi eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus evangelista consequenter insinuat dicens: Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus; descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret: Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere; hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat,
Abbreviated transcription (Latin):
sationis. qua nobis pie subuenire digi¬
natus .c̃. ad agendas sẽꝑ beneficus eius
gras reuerti. Si enĩ illi sola adhuc
uatiuitate eius cognita reuersi sunt
glorificantus & laudantes dm̃ in om̃ib:
que audienrnt & uiderant. quantoma¬
gis opoit& nos qui totã in carnationis
illius seriem ex ordine cognouimus.
qui sacram̃tis illius inbuti sumus. in
om̃ib głam eius ac laudẽ. non solũ
uerbo sed etiã factis p̃dicare. neq um¬
quã obliuisci. qđ idõ ds̃ ho̾mo natus . ẽ.
ut pos ad imaginẽ & similitudinem
sus diuinttatis renascendo reficer&:
Idõ baptizatus. ẽ aqua. ut ad pr̃oꝵs
ablutionẽ scelerũ. om̃iũ flue ita fe¬
cundar& aquarũ. Idõ tẽptatus in
heremo. ut uincendo tẽptatorem. pob
quoq uincendi peritiã. uirtutẽq tri¬
buer&. Idõ mortuus. ut mostis des¬
truer& imꝑiũ. Idõ surrex̃ & ascendit
incȩlũ. ut nobis resurgendi a mortuis

Expanded text:
icae dispensationis qua nobis pie subvenire digicae dispensationis qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficeret: ideo namque baptizatus est aqua, ut ad nostrorum ablutionem scelerum omnium fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
nonnisi angło reuel ante potuisse
cognosci. dicente isaia. Generationẽ
eius quis enarrabit: Legerat. &
tu turris pebulosa filiȩ syori. usq
ad te ueni&. & ueni& potestas prima
regnũ filiȩ hierłm. Audiebat ange¬
licas uirtutes. quȩ sunt filiȩ suꝑnȩ
ciuitatis apparuisse pastorib in loco
qui a conuentu antiquitus turris
gregis uocabat᷑. &.ẽ un omiliario
ad orientẽ bethleem. ubi etiã nunc
tria pastoꝵ illoꝵ monum̃ta. in eccła
monstrantur: Nouerat tunc uenisse
in carne dnm. cui una & ȩt̃na ẽ. cũ
patre potestas. qui regnũ dar& ȩccłȩ.
filiȩ scilic& celestis hierłm. Confere¬
bat ergo maria ea quȩ sienda legerat.
cũ his quȩ iã facta cognouit. non hȩc
tam̃ ore ꝓmens. sed clauso seruans in
corde. Et reuersi sunt pastores. glori¬
ficantes & laud antes dm̃. in om̃ib
quȩ audierant & uiderant. sicut dic¬
tũ. ẽ. ad illos. Discamus & pos fr̃s

Expanded text:
non nisi angelo revelante, potuisse non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discamus et nos, fra
Abbreviated transcription (Latin):
bat quippe ea quȩ ac tauidebat. his
quȩ agenda legenit. Uidebat nãq
se de stẏrpe dauid ortã iunatar& h
de sp̃u scõ filiũ dĩ concepisse. Legerat
& pazareus de radice eius ascend&.
Et tu bethleem esfrrta. paruulus es in
milib iuda. Exte mihi egrediet᷑ qui
sit dominator in isrł. & egressus eius
abinitio. a dieb at̾nitatis Uidebat
se in bechleem peperisse dominatorem
isrł. qui aet̃mus ex patre ds̃. ante scła
uatus.ẽ. Uidebat se uirginẽ conce¬
pisse. peperisse filiũ. & uocasso nom̃
eius iħim. Legerat in ꝓpħis. Ecce
uirgo concipi& & pari& filiũ. & uo¬
cabit᷑ nom̃ eius emmanuhel Legerat.
Bos cognouit possessorem suũ. & asinus
p̃sepe dñi sui. Uidebat dñm positũ
in p̃sepi. quobos & asinus sol& nutri¬
endus aduenire. Meminerat sibi dictũ
uirtus altissimi obũbrabit tibi: Idõq
& qđ nascet᷑ ex te sc̃m. uocabit᷑ filius
dĩ. Legerat modũ natiuitatis eius.

Expanded text:
bat quippe ea quae acta videbat his bat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat ce Jesse, et Nazareus de radice ejus ascendet,et: Tu, Bethleem Ephrata, parvula es in millibus Juda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos et asinus solent nutriendi advenire. Meminerat sibi dictum virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
custodiã gerunt. pastores recte uocant᷑.
in quantũ eidem suȩ domi sollicita ui¬
gilantia p̃sunt. Et quicũq ur̃m saltẽ
uni aut duob fr̃ib cotidianoregimine
p̃. ẽ. pastoris eiusdem deb& officiũ im¬
plere. quia in quantũ sufficit. pascere
ditur. pastoris offitiũ ten&. & spiritalẽ
pascit gregẽ. uigiliasq noctis custodit
supnr illũ. sibonoꝵ ac tuũ cogitationũq
mundarũ sibi aggregans multitudinẽ.
hȩc iusto moderamine gub̾nare. celestib
scripturarũ pascius nutrire: & ꝑ uigili
solertia. contric inmundoꝵ spirituum
insidias seruare contendit. Maria autẽ.
conseruabat om̃ia uerba hȩc. conferens
in corde suo. Maria: uirginalis pudici¬
tiȩ iura custodiens. secreta xp̃iquȩ
nouerat. nemini uulgare uolebat. sed
ipsũ hȩc quando uell&. & quomodo
uell& diuulgare. reuerent̃ expectabat
Ipsa autẽ eadem secreta. ore tacito. ui¬
gili cam̃ corde. sedula scrutabat᷑. & hoc ÷
qđ ait. conferens incorde suo. Confere¬

Expanded text:
res recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere ditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Confere
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Et om̃s qui audier̃ mineti sunt.
& de his quȩ dicta erant a pastorib ad
ipsos. Non celauere silentio pastores ar¬
chana quę diuinitus agnouerant: qͣuib¬
cũq potuere dicebant. quia & spiritales
ȩccłȩ pastores. in hoc maxime s̃ ordinati.
ut uerbi dĩ mẏsteria p̃dicent. & mira quȩ
in scripturis didicerint. miranda suis au¬
ditorib ostendant. Non solũ pastores

Expanded text:
Christum . Et omnes qui audierunt, mirati sunt, Christum . Et omnes qui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores,
Abbreviated transcription (Latin):
infuturo ꝑfectȩ cognitionis uisu cõpre
hendere ualeamus. Hȩc & enĩsola ac
uera . ẽ. beatoꝵs. nonsolũ hominũ. sed
angłoꝵ uita. faciem ꝑpetuo sui cernere
rreatoris. Quã desi derebat ardenter
psal nista. qui dicebat. Sitiuit anima
mea ad dm̃ uiuũ. quando ueniã & parebo
ante faciemdĩ. Cuius solius uisione.
non autẽ ulla terrenarũ rerũ affluentia.
desideriũ suũ satiari posse signauit. cũ ait.
Satiabor. dũ manifestabit᷑ głatua. Uerũ
quia non otiosi ac desides. sed uirtutum
oꝑib insud antes. diuina contẽplatione
sunt digni. sollicite p̃misit. Ego autẽ
cũ iustitia apparebo in conspectutuo.
Uidentes ergo pastores. cognouer̃ de uerbo
qđ dictũ erat illis de xp̃o: quia uisio dĩ.
cognitio eius. ẽ. & hȩc . ẽ. sola beata ho¬
minis uita. ipso dicente ac testante. qui
uos patri cõmendans. dicit int̃ alia.
Haec. ẽ. autẽ uita ȩt̾na. ut cognoscant te

Expanded text:
in futuro perfectae cognitionis visuin futuro perfectae cognitionis visuhendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te
Abbreviated transcription (Latin):
& inuener̃ dm̃ hominẽ natũ. simul
& eiusdẽ natiuitatis ministros. Eestine¬
mus & nos fr̃smei. pori passib pedum.
sed bonoꝵs ꝓfectib oꝑum. uidere eandẽ
glorificatã humanitatẽ. cũ eisdem mi¬
nistris. digna seruitutis suȩ mercede
remuneratis. Eestinemus uidere illũ
in diuina patris ac sua maiestate ful¬
gentem. ⁊ estinemus in quã. Nam
tanta beatitudo. noncũ desidia ac tor¬
pore quęrenda. sed alacriteꝵ sunt xp̃i
sequenda uestigia. Nlam ipse cursum
sequamua. ut meream᷑ consequi. Nemo
tard& conuerti addñm. nemo diffenrt
de die indiem : ipsũ ꝑ om̃ĩa & ante om̃ia
p̃cantes. ut gressus nr̃os dirigat scđm
eloquiũ suũ. ut non dominet᷑ prĩ om̃is
in iustitia. Uidentes autẽ. cognouer̃:
de uerbo qđ dictũ enrt illis de puero
hoc. Et nos fr̃s dilectissimi. quȩ dicta
s̃ nobis de saluatore nr̃o dõ uero & homi¬
ne. interim pia fide suscipere. plena di¬
lectione festinemus ampleca. ut hȩc

Expanded text:
m hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, inquam, nam non est tanta beatitudo cum desidia ac torpore quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ confirmat. eẽ. dm̃ dicens. Et ds̃.
erat uerbũ. Alii hominẽ eũ apud
homines tẽporalit̾ conuersatũ. ille
dm̃ apđ dm̃ ip principio manentem
ostendit dicens:. Hoc erat in principio.
apđ dm̃. Alii magnalia quȩ in ho¬
mine gessit ꝑhibent. ille qđ omnem
creaturã uisibilẽ & inuisibilẽ ꝑ ipsũ
ds̃ pat̃ fecerit. doc& dicens Om̃ia
ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso factũ. ẽ.

Expanded text:
Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem, per ipsum Deum Pater fecerit, docet, dicens: Omnia per ipsum fac
Abbreviated transcription (Latin):
non desistunt. Et bene uato dño. pas¬
tores suꝑ gregem iugilant. Ille & enĩ
natus. ẽ. qui dicit. Ego sũ pastorbonus
Bonus pastor. animã suã dat ꝓ ouibus
suis. Sed & tempus imminebat. quo
idem pastor sũme bonus. missis in mun¬
dũ pastorib ouessuas quȩ longe lateq
pastori p̃cepit. Si diligis me. pasce oues
tuos. Et factũ. ẽ. ut discesser̃ abeis
angłi in cęlũ. pastores loquebantur
ad inuicẽ. Tnenseamus usq bechleem.¬

Expanded text:
non desistunt. Et bene nato Domino pasnon desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: Transeamus usque Be