comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tat. ⁊ ut ip̃e a suꝑiorib adiuuet᷑
Qui miseretur. cor suũ mundat.
Quid est enĩ mundare animũ nisi
sordẽ m̃tis abolere: Elemosina eni
a morte liberat. Patientia uero pes¬
fectio est caritatis. Qui autẽ patit
tau̾it coronetur. hos quidã gradi¬
uolunt eẽ uͥtutum. ꝑ quos ab ulti¬
mis ad suꝑiora possumus ascende.
deniq sic increm̃ta uirtutum. ita

Expanded text:
tat, ut et ipse a superioribus adiuuetur, tat, ut et ipse a superioribus adiuuetur, qui miseretur cor suum mundat. quid est enim mundare animum nisi sordem mortis abolere? elemosyna enim a morte liberat, patientia uero perfectio est caritatis. qui autem patitucertauerit coronetur. hos quidam graduolunt esse uirtutum, per quos ab ultimis ad superiora possimus ascendere. denique sicut incrementa uirtutum ita
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ pacem incipe. ut tum fueris
pacificus pacem aliis feras. Quon
enĩ potes alioꝵ corda mundare. nͥ
tuum ante mundau̾is: ꝑfuift
gͥ aliis. tulisti auxiliũ plurib. fe¬
stina. ꝯtende ad finẽ. Multi cum
ẽẽnt exitus uite unus dño compe
carnem: oportebat scđm carnem
mori. Clegit passionẽ. ut moreret
pro nob̃. & tu dic de om̃ib que retͥ¬
buit tibi. Calicem salutaris accipi¬
am.⁊ nom̃ dñi inuocabo. Hoc est pa¬
sionem. Un de etiam illis qui ad dex¬
teram uł ad sinistram sed̾e cupie¬
bant: ait. Potestis bib̾e calicem quẽ
ego bibiturus sum: Usq ad finem
te ducit. usq ad martyrium ꝓseqͥ¬
tur. ⁊ ꝯstituit beatitudinũ palmã
Ui de gͥ orclinẽ. Oportet te pauꝑem
fieri sp̃u. humilitas enĩ sp̃c diume
uirtutum sunt. Nisi pauꝑ fu̾is:
mitis eẽ ñ poteris. Qui mitis est po¬
test lugere presentia. Qui inferio¬
raluget: potest desiderare meliora
Qui suꝑiora querit. inferiora deui¬

Expanded text:
igitur pacem incipe, ut, cum fueris ipse igitur pacem incipe, ut, cum fueris ipse pacificus, pacem aliis feras. quomodo enim potes aliorum corda mundare, nisi tua ante mundaueris? profuisti igitur aliis, tulisti auxilium pluribus: festina, contende ad finem. multi cum essent exitus uitae, unus dcarnem, oportebat secundum carnem mori. Elegit passionem ut moreretur pro nobis, et tu dic de omnibus quae retribuit tibi: calicem salutaris accipiam et nomen domini inuocabo, hoc est passionem. unde etiam illis, qui ad dextram uel sinistram sedere cupiebant, ait: potestis calicem bibere, quem ego bibiturus sum? usque ad finem te ducit, usque ad martyrium prosequitur et constituit beatitudinum palmam. Uide igitur ordinem. oportet te pauperem fieri spiritu; humilitas enim spiritus diuitiae uirtutum sunt. nisi pauper mens, mitis esse non poteris. qui mitis est potest lugere praesentia, qui inferiora luget potest desiderare meliora, qui superiora quaerit inferiora deui
Abbreviated transcription (Latin):
sitire iusticiã. Eger enĩ cũ ingraui
morbo est ñ esurit. qr egritudinis
dolor excludit famẽ. S que ista
fames iusticie: Qui st̃ isti panes
quos esurit iustus: neforte panes
illi de quib dictum est. iuuenis
fui ⁊ senui. ⁊ ñ uidi iustũ derelic¬
tum. nec sem̃ eius querens panẽ.
Qui esurit: utiq uiriũ querit au¬
gm̃ĩtum. Qd̃ autẽ maius uͥtutis
increm̃tũ quã norma iusticie.:
Post hec beati inquit misericor
Unde dictum est. Disꝑsit dedit
pauꝑib. iusticia eius manet in
et̾num. S etiã qui miscdiã defert
mercedemamittit. nͥ mundo tor¬
de misereatur. Namsi iactantiam
querat: nullus est fructus. Emũ¬
dagͥ int̾iora tue m̃tis. Et si diligẽ¬
ter pectoris tui secreta mundaue¬
ris. ꝯpat̾e hisqui impugnãtur
⁊ intellige qͣnti hominũ. qͣnti fra
om̃i labe pcc̃i. ne dissensiones cos¬
tentionesq ex affectu tuo ꝓdeant.
ñ potes aliis ferre meditinã. Ate

Expanded text:
esurire iustitiam; aeger enim cum in graui esurire iustitiam; aeger enim cum in graui morbo est, non esurit, quia aegritudinis dolor excludit famem. sed quae ista famis iustitiae? qui sunt isti panes, quos esurit iustus? ne forte panes illi, de quibus dictum est: iuuenis fui et senui, et non uidi iustum derelictum nec semen eius quaerens panem? qui esurit utique uinum quaerit augmentum. quod autem maius uirtutis incrementum quam norma iustitiae? Post hos beatunde dictum est: dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. sed etiam qui misericordiam defert mercedem amittit, nisi mundo corde misereatur; nam si iactantiam quaerat, nullus est fructus. emunda igitur interiora tuae mentis et, si diligenter pectoris tui secreta mundaueris, conpatere his qui inpugnantur et intellege quanti hominum. quanti fratomni labe peccati, ne dissensiones contentionesque ex adfectu tuo prodeant, non potes aliis ferre medicinam. a te
Abbreviated transcription (Latin):
to delicta. ꝙ bene tercia benedic¬
tio ẽ ꝑcc̃a deflentis. qr tͥnitas est q̃
pcc̃a ꝯdonat. Ablue gͥ te lacͥmis
tuis. laua fletib. Si tu ip̃e te fle¬
ueris: alius te ñ flebit. Nam si saul
defless ꝓcc̃a sua: samuel eum nõ
fleuisset. habet unusquisq quos
fleat mortuos suos. Mortui sumꝰ
qñ peccamus. Quando implem᷑
ossib mortuoꝵ: mortuus est sermo
malus qui exit exore. Exit enĩ de
sepulcro malo. Sepłcrum᷑ patens¬
giitur eoꝵ. Ideo dic̃ apłs: imita¬
tores nũ estote. Uult nos delictoꝵ
meminisse nr̃oꝵ. Paulus ñ habe¬
bat qd̾ lug̾et. ex quo in xp̃m cre¬
didit. ⁊ tam̃ pͥora deflebat dicens.
gͥ pc̃cor ante fidem. nos uero ad¬
huc peccamus post fidem. Qui
pẽcor est defleat se. ⁊ arguat se ut
fiat iustus. iustus enim accusator¬
est sui. Ordinem gͥ ꝑseqͣmur. qr scͥp¬
tum est. Ordinate in me caritatẽ.
Deposui pẽtm. temꝑaui mores.
delicta defleui. Esurire incipio. ⁊

Expanded text:
to delicta. Et bene tertia benedicto delicta. Et bene tertia benedictio est peccata deflentis; quia Trinitas est quae peccata condonat. Ablue igitur te lacrymis tuis, et fletibus lava. Si tu ipse te fleveris, alius te non flebit; nam si Saul deflevisset peccata sua, Samuel eum non deflevisset . Habet unusquisque quos fleat mortuos suos. Mortui sumus, quando peccamus, quando implemur ossibus mortuorum. Mortuus est sermo malus, qui exit de ore; exit enim de sepulcro malo: Sepulcrum auteest guttur eorum. ideo dicit apostolus: imitatores mei estote. uult nos delictorum meminisse nostrorum. Paulus non habebat quod lugeret, ex quo in Christum credidit, et tamen priora deflebat dicens qigitur peccator ante fidem, nos uero adhuc peccamus post fidem. qui peccator est defleat se et arguat se, ut fiat iustus; iustus enim accusatorest sui.ordinem igitur persequamur, quia scriptum est: ordinate in me caritatem. deposui peccatum, temperaui mores, delicta defleui, esurire incipio et
Abbreviated transcription (Latin):
nt. ⁊ dñs exaudunt eum. P auꝑ a
mine. pauꝑ auitiis. pauꝑ inquo
nundo pͥnceps nichil inuenit.
auꝑ illius emulłs pauꝑis. qͥ cũ
diuies eẽt ꝓpt̾ nos pauꝑ factus ẽ.¬
rima gͦ ista bñdictio est. Cũ de¬
posuero om̃e pc̃cm.⁊ exuero om̃ẽ
naliciã. ⁊ simplicitate ꝯtentus
fuero inops maloꝵ: suꝑest ut
mores mõs temꝑem. Quid enim
ꝓdest carere scłarib nisi fuero mi¬
tis atq mansuetus: Nam qui se¬
quit᷑ uiam rectã sequit᷑ utiq illũ
qui ait. Discite a meqr mitis sũ.
thumił corde. Depone gͥ que un¬
ꝓba sunt. ege uitiis scd̾m bonam
pauꝑtatẽ. Aitiga affectum tuũ
ut non irascaris. aut certe iratus
ñ peccau̾is. Iuxta qd̾ scͥptum est.
Irascimini ⁊ nolite peccare. P recla¬
rum est enim motum temꝑare cõ¬
silio. Hlec minoris uͥtittis ducitur
cohibere iracundiã. indignatonẽq
compescere qͣm om̃ino ñ irasci. cũ
plerumq illud lentius. hoc fortiꝰ

Expanded text:
uit, et dominus exaudiuit eum, pauper a uit, et dominus exaudiuit eum, pauper a crimine, pauper a uitiis, pauper in quo mundi princeps nihil inuenit, pauper illius aemulus pauperis, qui cum diues esset, propter nos pauPrima ergo ista benedictio est: cum deposuero omne peccatum, et exuero omnem malitiam, et simplicitate contentus fuero, inops malorum, superest ut et mores meos temperem. Quid enim mihi prodest carere saecularibus, nisi fuero mitis atque mansuetus? Nam qui sequitur viam rectam, sequitur utique illum qui ait: Discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Depone igitur quae improba sunt, egeto vitiis secundum bonam paupertatem, mitiga affectum tuum; ut non irascaris, aut certe iratus ne peccaveris, juxta quod scriptum est: Irascimini, et nolite peccare . Praeclarum est enim motum temperare consilio: nec minoris virtutis ducitur, cohibere iracundiam, indignationemque compescere, quam omnino non irasci; cum plerumque illud lentius, hoc fortius
Abbreviated transcription (Latin):
tudinũ tuarum. Neq enĩ in eo or¬
dine dixisti. pͥmo beatos pauꝑes
sp̃u. scdo beatos mites. ⁊ t̾cio beatol
qui lugent. ꝙ iam si cognosco aliqͥs
tam̃ ex parte cognosco. Si enĩ pai¬
lus ex parte cognoscouit. qͣntũ egi
possum cognosc̾e. qui paulo qͣnti
uita. tanto etiam u̾bo inferior sũ
Uita enim u̾bũ exigit. ⁊ ad quirit.
Sermo enĩ sine uita: ñ dei sermo
Quanto me sapientior paulus.
ung̾ent gloriarer. S tam̃ pot̃
 de lapidib homines suscita¬
e. ⁊ ũbum ꝓferre de clausis. uo¬
demelicere de mutis. Qd̃ si asine
scłos aꝑuit ut uid̾et angłm. po¬
enis est ⁊ nob̃ quoq aꝑire ocłos.
it possimus dei uid̾e myst̾ium.
beati inquit pauꝑes. Non om̃s
peati pauꝑes. Pauꝑtas enĩ inedia
s. P ossunt ⁊ boni eẽ ⁊ mali pau¬
bes. nͥ forte ille intelligendus pau
ꝑbeatus. quẽ ꝓpħa descͥpsit dicẽs.
Quia melior pauꝑ iustus qͣm di¬
ues m̃dax. Beatus pauꝑ qui clama¬

Expanded text:
tudinum tuarum; neque enim sine ortudinum tuarum; neque enim sine ordine dixisti primo beatos pauperes spiritu, secundo beatos mites et tertio beatos qui lugent. etiamsi cognosco aliquid, tamen ex parte cognosco. si enim Paulus ex parte cognouit, quantum ego possum cognoscere, qui Paulo quantum uita tantum etiam uerbo inferior sum? uita enim uerbum exigit et adquirit, sermo autem sine uita non dei sermo. quanto me sapientior Paulus! contingerent, gloriarer. sed tamen potest deus de lapidibus homines suscitare et uerbum proferre de clausis, uocem elicere de mutis. quodsi asinae oculos aperuit, ut uideret angelum, potens est et nobis quoque aperire oculos, ut possimus dei uidere mysterium. Beati inquit pauperes. non omnes beati pauperes; paupertas enim media est. possunt et boni esse et mali pauperes, nisi forte ille intellegendus pauper beatus, quem propheta descripsit dicens quia melior pauper iustus quam diues mendax. beatus pauper qui clama
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum accipis. octo illis par¬
tem cdare fortasse bñdictionibꝰ.
Sit enĩ spei nr̃e octaua ꝑ fectio est.
ita octaua sũma uͥtutum ests
pͥus que sunt ampliora uideanꝰ
Beati inquit pauꝑes sp̃u: qm̃ ip
rum est regnum celoꝵ. Primã b¬
nedictionẽ hanc: ut̾q eugłistap¬
suit. Ordine enim pͥma est: ⁊ parĩ
quedam gen̾atioq uͥtutum est.
qui ꝯtempserit secularia: ip̃e m̾i¬
bitur sempit̾na. Nec potestꝰ quiss
m̾itum regni celestis ad ipisci. qu
mundi cupiditate possessus: em¬
gendi ñ habet facultatẽ. Scd̾abs¬
dictio: beati inquit mittes. Terti
beati qui lugent. Quarta: beatiqͥ
esuruĩt. Quinta: beati misericor¬
des. Sexta: beati mundo corde.dq¬
tima: beati pacifici. Y bñ septimt
qm̃ eo die ab om̃ib mundi oꝑibu
requieuit ds̃. Dies enim quietis et
pacis est. Octaua: beati qui ꝑsecun¬
onem patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiam. ui¬
ni dñe iħu: doce nos ordinẽ beati¬

Expanded text:
mandatum accipis octo illis parmandatum accipis octo illis partem dare fortasse benedictionibus; sicut enim spei nostrae octaua perfectio est, ita octaua summa uirtutum est. sed prius quae sunt ampliora uideamus. beati inquit pauperes sprum est regnum caelorum. primam benedictionem hanc uterque euangelista posuit ordine enim prima est et parens quaedam generatioque uirtutum, quia qui contemserit saecularia ipse merebitur sempiterna; nec potest quisquam meritum regni caelestis adipisci, qui mundi cupiditate possessus emergendi non habet facultatem. secunda benedictio: beati inquit mites. tertia: beati qui lugent. quarta: beati qui esuriunt. quinta: beati misericordes. sexta: beati mundo corde. septima: beati pacifici. et bene septima, quoniam eo die ab omnibus mundi operibus requieuit deus; dies enim quietis et pacis est. octaua: beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. ueni, domine Iesu, doce nos ordinem beati
Abbreviated transcription (Latin):
ruit inquit os suum. Thesauro sci¬
licet sapientie ⁊ scientie dei reclu¬
sis aditis: templi sui ora reserauit.
Ergo ⁊ tu aꝑios tuum. s ut pͥusaꝑi
atur implora. Si enĩ paulus in
aꝑt̾onemoris sui implorat auxi¬
lium. młtomagis implorare te
conuenit. Ostendit etiã tibi cla¬
uem scientie qua os tuũ aꝑire de¬
beas: dicens ꝓpħa. Aꝑios tuũ uer¬
bo dĩ. Uerbum dĩ clauis tui oris ẽ.
Clauis scientie oris tui clauis est.
Qua laxatis silentii catenis: imꝑi¬
cie claustra reserantur. Beati pau¬
ꝑes qr ur̃m est regnũ dĩ. Beati qͥ
nunc esuriũt ⁊ sitiũt: qr satura¬
buntur. Beatiqui nunc fletis: qr
ridebitis. Beati eritis cum uos ode¬
rint homines. Quatuor tantũ be¬
atirudines sc̃s lucas dñicas posuit.
octo u̾o sc̃s maths. S in istis octo
hic enim.iiii. ułut uͥtutes ample¬
xuis est cardinales. Ille inillis .uiii.
mysticũ numerũ reserauit.  octa¬
ua enĩ młti scͥbuntur psalmi. et

Expanded text:
ruit inquit os suum, thesauros sciruit inquit os suum, thesauros scilicet sapientiae et scientiae dei, reclusis adytis templi sui ora reserauit. ergo et tu aperi os tuum, sed prius ut aperiatur inplora. si enim Paulus in apertionem oris sui inplorat auxilium, multo magis inplorare te conuenit. ostendit etiam tibi clauem scientiae, qua os aperire tuum debeas, dicens propheta: aperi os tuum uerbo dei. uerbum dei clauis tui oris est; clauis scientiae oris tui clauis est, qua laxatis silentii catenis inperitiae claustra reserantur. Beati pauperes, quia uestrum est regnum dei. beati qui nunc esuriunt et sitiunt, quia saturabuntur. beati, qui nunc fletis, quia ridebitis. beati eritis, cum uos oderin t homines. quattuor tantum beatitudines sanctus Lucas dominicas posuit, octo uero sanctus Matthaeus. sed in istis octo hic enim quattuor uelut uirtutes amplexus est cardinales, ille in illis octo mysticum numerum reserauit. pro octaua enim multi scribuntur psalmi, et
Abbreviated transcription (Latin):
Sicetiã matħs docet in inferiorib
debiles ẽẽ sanatos. Prius enĩ unus¬
quisq sanatus est: ut paulatim
uirtutib ꝓcedentib ascendere pos¬
sẽt ad mõtẽ. Et ĩõ unũquẽq in in¬
feriorib sanat. hoc est alibidine re¬
uocat: inuiriam cecitatis au̾tit. Ad
uulnera nr̃a descendit. ut usu qͦdã
⁊ copia suinature ꝯpotes nos faciat
ẽẽ celestis. Sanabat hosquid̾. s in
infi̾orib relinquebat.
idens aut̃ turbas ut legisti: as.¬
cendit in mõtem. Ꝙ cum sedis¬
set accesserũt ad eum discipłi eiꝰ.
uangelizaturus enim ⁊ bñdictio¬
num de thesauris diuinitatis ꝓm¬
pturus oracula: incipit eẽ sublimi¬
or. hic autẽ ⁊ si in humili stabat:
tam̃ ocłos eleuauit. Sic etiam cũ
caput lazarum suscitaret: infremu¬
it sp̃u. Sic etiã caput eleuauit: cũ
mulieri adultere pcc̃a donaret.
Qͥd est enĩ leuare ocłos nisi interiꝰ
lum̃ aꝑire: Deniq sc̃s matħs ape¬

Expanded text:
sic etiam Matthaeus docet in inferioribus sic etiam Matthaeus docet in inferioribus debiles esse sanatos; prius enim unusquisque sanatus est, ut paulatim uirtutibus procedentibus ascendere posset ad montem. et ideo unumquemque in inferioribus sanat, hoc est a libidine reuocat, iniuriam caecitatis auertit, ad uulnera nostra descendit, ut usu quodam et copia sui naturae conpotes nos faciat esse caelestis. et sanabat hos quidem, sed in inferioribus relinquebat. uidens autem turbas, ut legisti, ascendit in montem. et cum sedisset, ascenderunt ad eum discipuli eius. euangelizaturus enim et benedictionum de thesauro diuinitatis promturus oracula incipit esse sublimior. hic autem etsi in humili stabat, tamen oculos eleuauit. sic enim etiam, cum Lazarum suscitaret, infremuit spiritu, sic etiam caput leuauit, cum mulieri adulterae peccata donaret. quid est enim leuare oculos nisi interius lumen aperire? denique sanctus Matthaeus ape
Abbreviated transcription (Latin):
uos dirig̾et elegit. ne traduxisse
rudentia. ne redemisse diuitiis.
e potentie. nobilitatisq auctori¬
tate traxisse aliquos ad suã gr̾am
uiderentur. ut u̾itatis ratio. ñ dis¬
butationis gr̾̃a preualeret. Eligit᷑
nec adu̾sarius minister infirmat.
uanta mortalitas dñi. qui ꝑieli¬
tari magis apud nos iuditium su¬
um qͣm effectũ maluit. Susceꝑat
enĩ hominis fragilitatem. ⁊ iõ nec
has partes recusauit infirmitatis
humane uoluit deseri. uoluit ꝓdi.
uoluit ab apło suo tradi. ut tu a
socio desertus. a socio ꝓditus. mode¬
rate feras tuum errasse iudicium.
ꝑisse bñficiũ. Et descendit inquit
cum illis. ⁊ sterit in loco pede plano.
Adu̾te om̃ia diligent̾. quomͦ ⁊ cum
apłis ascendat. ⁊ descendat ad tur¬
bas. Quomͥ enĩ turba nisim humi¬
li xp̃m uideret:: Non sequit᷑ ad ex¬
celsa. ñ ascendit ad subluia. Deniq
ubi descendit: inuenit infirmos.
In excelsis enĩ infirmieẽ ñ possunt.

Expanded text:
quos dirigeret elegit, ne traduxisse quos dirigeret elegit, ne traduxisse prudentia, ne redemisse diuitiis, ne potentiae nobilitatisque auctoritate traxisse aliquos ad suam gratiam uiderentur, ut ueritatis ratio, non disputationis gratia praeualeret. eligiturnec aduersarius minister infirmat! quanta moralitas domini, qui periclitari magis aput nos iudicium suum quam adfectum maluit! susceperat enim hominis fragilitatem et ideo nec has partes recusauit infirmitatis humanae. uoluit deseri, uoluit prodi. uoluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus moderate feras tuum errasse iudicium, perisse beneficium. Et descendit inquit cum illis et stetit in loco pede plano. aduerte omnia diligenter, quomodo et cum apostolis ascendat et descendat ad turbas; quomodo enim turba nisi in humili Christum uideret? non sequitur ad excelsa, non ascendit ad sublimia. denique ubi descendit, inuenit infirmos; in excelsis enim infirmi esse non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
impetret qd̃ implere ñ possit. Poti¬
statis auctor. obedientie magister.
ad p̾cepta uirtutis suo nos inform
exemplo. Aduocatũ inquit habi¬
mus apd̾ patrem. Si aduocatus
debet ꝓm̃is int̾uenire pcc̃is. No
gͦꝰ qiͣ infirmus. s qi pius obsetrat.
uis scire qm̃ oĩa que uelit possit.
⁊ aduocatus ⁊ iuidex est. In altero
bietatis offitium: insigne est pote¬
litis. W erat inquit ꝑnoctans in
p̃one dĩ. Sp̃es tibi xp̃iane datur.
orma p̾scribitur qͣm debeas emu¬
ari. Quid enĩ te ꝓ salute tua fac̾e
nqd̾ officiũ pietatis adoriri. qñ xͨ
nana uota ñ capiũt. nec quisqͣm
nt̾iorum potest eẽ particeps xp̾̃o.
uis scire quã mͥ ñ sibi orauerit:
Iocauit inquit discipłos suos.⁊
legit.xii. ex ip̃is. quos ad ꝓpagan¬
um auxiliũ salutis humane per
rarum orbem satores fidei destina¬
it.Simł adu̾te celeste ꝯsilium.
lon sapientes aliquos. ñ diuites.
ĩnobiles. s piscatores.⁊ publicanos

Expanded text:
impetret quod implere non possit poteimpetret quod implere non possit potestatis auctor. Obedientiae magister ad praecepta virtutis suo nos informexemplo. aduocatum inquit habemus aput patrem. si aduocatus est, debet pro meis interuenire peccatis. non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. uis scire quam omnia quae uelit possit? et aduocatus et iudex est. in altero pietatis officium, in altero insigne est potestatis. Et erat inquit pernoctans in oratione dei. species tibi datur, forma praescribitur quam debeas aemulari. quid enim te pro salute tua facerealiquod officium pietatis adoriri, quando mana uota non capiunt, nec quisquam interiorum potest esse particeps Christo. uis scire quam mihi, non sibi orauerit? uocauit inquit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis, quos ad propagandum auxilium salutis humanae per terrarum orbem satores fidei destinaret. simul aduerte caeleste consilium; non sapientes aliquos, non diuites, non nobiles, sed piscatores et publicanos
Abbreviated transcription (Latin):
qui orat ascendit in montẽ. Est
enĩ oratio que pet̃m fac̃. S qui bñ
orat a tr̾enis ad suꝑiora ꝓgrediẽs:
uertice cure sublimis ascendit ad¬
tem. qui de scłi diuitiis aut dihi¬
nore sollicitus est. Non ascendit
adium̃ta deposcit. Om̃s magni a
sublimes montẽ ascendũt. ñ enim
cuic̾q ꝓpħa dic̃. Ascende in mõtin
excelsum qui eugłizas sỹon. exalt
in fortitudine uocem tuam qui
eugłiz as ierłm. Non uestigiis co¬
ꝑalib. s factis sublimiorib in hc̃
montẽ ascendas. Sequere xp̾m an
ip̃e eẽ possis mons. montes enĩ in
circuitu enis. Quere in eugłio. in¬
uenies solos cum dño: montẽ ali¬
disse discipłos. Orat gͦ dñs ñ ut
se obsecret. s ut ꝓme impetret.¬
Nam ⁊ si om̃ia posu̾it pat̾ in port¬
state filii. filius tam̃ut formã hoũ
impleret. obsetrandũ patrẽ putat
ẽẽ ꝓ nob. qr ad uocatus est nr̃. Nol
insidiatͥces aꝑire aures. ut putesi¬
lium qiͣ infirmũ rogare. Rogarei

Expanded text:
ntem — est enim oratio quae peccatum facit — sed qui bene orat a terrenis ad superiora progrediens uerticem curae sublimis ascendit antem qui de saeculi diuitiis aut de honore sollicitus est, non ascendit in adiumenta deposcit. omnes magni, omnes sublimes montem ascendunt; non enim cuicumque propheta dicit: ascende in montem excelsum qui euangelizas Sion, exalta in uirtute uocem tuam qui euangelizas Hierusalem. non uestigiis corporalibus, sed factis sublimioribus in hunc montem ascendas. sequere Christum, ut ipse esse mons possis; montes enim in circuitu eius. quaere in euangelio: inuenies solos cum domino montem ascendisse discipulos. orat ergo dominus non ut pro se obsecret, sed ut nam etsi omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut hominis formam impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis; quia advocatus est noster. Noli insidiatrices aperire aures, ut putes Filium quasi infirmum rogare, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gent: deum pacis inquirere. qui
stulta mundi elegit ut ꝯfundat
sapientes. ꝙ. qui ea q̃ ñ sũt destruat.
ut que sunt possit ad ipisci. Beati
eritis cum uos oderint homines:
habes fortitudinem. s eam que ñ
odium m̾etur ex crimine. s ꝑ fec¬
tionem patiatur ex fide. Sic enĩ
ad passionis ꝑuenitur coronã. sigr̃ã
hominũ negligas: stiuina seqͣris.
Deniq ut scias ꝯsũmationẽ ẽẽ for

Expanded text:
nent, deum pacis inquirere, qui nent, deum pacis inquirere, qui stulta mundi elegit, ut confundat sapientes et qui ea quae non sunt destruat, ut quae sunt possit adipisci. beati eritis, cum uos oderint homines. habes fortitudinem, sed eam quae non odium mereatur ex crimine, sed persecutionem patiatur ex fide; sic enim ad passionis peruenitur coronam, si gratiam hominum neclegas, diuinam sequaris. denique ut scias consum
Abbreviated transcription (Latin):
um ab hoste seruaret. Ꝙ qͣnta austi¬
nentia ut nichil de p̾da quereret.
S qr fide p̾stitt: fidei p̾cet̾is meru¬
it pͥncipatum. Ergo uniciuq plu¬
ra p̾ͥmia. qr plurima incentiua uͥ¬
tutum. S quo in aliquo m̾ito copi¬
osius. hoc etiam in pͥ̾mio redũdãtiꝰ.
Beatigͦ pauꝑes sp̃u. habes temꝑan¬
tiam que te apcc̃o abstinet: scłm cal¬
cat. illecebrosa ñquerit. Beati qui
esuriunt ⁊ sitiunt̾ iusticiam. Qui
enim esulit. esurienti compatitur.
compatiendo largitur. largiendo
fit iustus. qr iusticia eius manet in
et̾num. Uñ in matheo sitim ⁊ fa¬
mem intelligimꝰ sp̃alem. qͣr cib u¬
sticie deseratur aut potus. Que uir¬
tus qiͣ mat̾ia quedam uͥtutum est.
ut ustus equalem se inferioribus
p̾stet. dolum excludat. u̾itatem reqͥ¬
rat. Beati qui nc̃ fletis: qr ridebitis.
habes pͥdentiam. cuius est flere oc¬
cidua: ⁊ ea que et̾na sunt querere.
Lugere scłaria que se ip̃a compun¬

Expanded text:
um ab hoste seruaret, et quanta abstium ab hoste seruaret, et quanta abstinentia, ut nihil de praeda quaereret! sed quia fide praestitit, fidei prae ceteris meruit principatum. ergo unicuique plura praemia, quia plura incentiua uirtutum, sed quod in aliquo merito copiosius hoc etiam in praemio redundantius. beati ergo pauperes spiritu. habes temperantiam, quae a peccato abstinet, scat, illecebrosa non quaerit. 65. Beati qui esuriunt et sitiunt; qui enim esurit, esurienti compatitur, compatiendo largitur, largiendo fit justus; quia Justitia ejus manet in aeternum . Unde in Matthaeo sitim et famem intelligimus spiritalem, qua cibus justitiae desideratur aut potus; quia virtus quasi materia quaedam virtutum est, ut justus aequalem se inferioribus praestet, dolum excludat, ueritatem requirat. beati qui nunc fletis, quia ridebitis. habes prudentiam, cuius est flere occidua et ea quae aeterna sunt quaerere, lugere saecularia, quae se ipsa conpug
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc demum qiͣ dei filius celestis re¬
gni diuitiis delectatur. Ille gͥ incip̃.
hic repletut. Nam ⁊int᷑ hoc scłm
młti in imꝑio romano sũt: s maio¬
rem imꝑii gr̾am qui ꝓpiores imꝑa¬
toris sunt ꝯsecuntur. Nunc dica
mus quẽadmodum in .iiii. benedi¬
ctionib sc̃s lucas bñdictiones .uiiiͦ.
sit complexus. Ꝙ quid̃ scimꝰ uirtu¬
tes eẽ.iiͦiͦiͦ. cardinales. Temꝑantiam.
iusticiam. p̾dentiã. fortitudinẽ. Qͥ
pauꝑ est sp̃u: auarus non est. Qui
flet ñ suꝑbit. s mitis est ⁊ pacatus.
Qui luget humiliatur. Qui iustus
est. qͥd̾ iregat qd̾ scit ad usum om̃ib
ꝯmunit᷑ datum. Qui miseretur:
largitur de suo. Qui suũ donat: ñ
querit alienũ. nec dolum ꝓximo
struit. Conexe gͥ sibisut. ⁊catena¬
teq sunt uirtutes. ut qui unã ha¬
bet: plures habere uideatur. Et
scĩs una competit uirtus. s eius q̃
hospitalitatis in abraham. qͣnta
humilitas. qͣnta sc̃itas. ut fr̃is fili¬

Expanded text:
tuncque demum quasi Dei Filius, coelestis retuncque demum quasi Dei Filius, coelestis regni divitiis delectatur. Ille igitur incipit, hic repletur. Nam et intra hoc saeculum multi in imperio Romano sunt; sed majorem imperii gratiam qui propiores imperatori sunnedictionibus sanctus Lucas benedictiones sit octo conplexus. et quidem scimus uirtutes esse quattuor cardinales, temperantiam iustitiam prudentiam fortitudinem. qui pauper est spiritu auarus non est, qui flet non superbit, sed mitis est et pacatus, qui luget humiliatur, qui iustus est non negat quod scit ad usum omnibus communiter . datum, qui miseretur largitur de suo, qui suum donat non quaerit alienum nec dolum proximo struit. conexae igitur sibi sunt concatenataeque uirtutes, ut qui unam habet plures habere uideatur, et sanctis una conpetit uirtus, sed eius quae hospitalitas in Abraham, quanta humilitas, quanta sanctitas, ut fratris fili
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥmum p̾miũ regnum celoꝵ ẽ:
nũquid equale p̾miũ incipien¬
tib atq ꝑfectis est: neforte misti¬
ce docemur. qr est pͥmum regnũ
gent. isti inuitam et̾nam. illi ĩ op¬
ꝓbrium. Primũ gͦ regnum celoꝵ
ic̃is ꝓpositum est: in absolutione
corporis. Scd̾m regnum celoꝵ ẽ pꝰ
resurrectionẽ ẽẽ cum xp̃o. Cum fu¬
eris in regno celoꝵ: tt̃ ꝓcessus est
mansionum. & si unum regnum
diu̾sa tam̃ tu̾ita sunt in regno ce¬
loꝵ. P ost resurrectionem tr̃am tuã
incipies possid̾e: ab solutus a mor¬
te. Iue enim cui dr̃. tr̃a es ⁊ in tr̾am
ibis: ñ possidet tr̃am suam. No
enim potest possessor ẽẽ qui ñca¬
cam crucem. si tam̃ intra iugũ
dñi fueris inuentus: ꝯsolat̾onem
in ip̃a possessione reꝑies. Consolatio¬
nem sequit᷑ delectatio. delectat̾onẽ
diuina miseratio. quem autẽ mi
seretur dñs: ⁊ uocat. Qui uocatur:
uidet uocantem. Qui dñm uiderit
in ius diuine generatonis asfumit᷑.

Expanded text:
mum praemium regnum coelorum est: numquid aequale praemium incipientibus atque perfectis est? Ne forte mystice docemur quia est primum regnum gent; isti in vitam aeternam, illi in opprobrium. Primum ergo regnum coelorum sanctis propositum est in absolutione corporis; secundum regnum coelorum est post resurrectionem esse cum Christo. Cum fueris in regno coelorum, tunc processus est mansionum; etsi unum regnum, diversa tamen merita sunt in regno coelorum. Post resurrectionem terram tuam incipies possidere, absolutus a morte. Ille enim cui dicitur: Terra es, et in terram ibis , non possidet terram suam; non enim potest esse possessor, qui non cacam crucem si tamen intra jugum Domini fueris inventus consolationem in ipsa possessione reperies: consolationem sequitur delectatio, delectationem divina miseratio. Quem autem Dominus miseratur, et vocat; qui vocatur, videt vocantem; qui Deum viderit, in jus divinae generationis assumitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͥ in deserto ioħem uidere
cupiebant. quierat clausus in car¬
cere: quẽ nob̾ dñs ꝓponit imitã¬
dum. qui uiam dño ñ solum nas¬
cendi scłm carnẽ. ordine. fideiq
nuntio. s etiam p̾cursu quodam
głiose ꝑauerat passionis. Maior
sane ꝓpħ̃a: in quo finis est ꝓpħa¬
iste conspexit. quem iste baptiza¬
uit. S tam̃ nũquid ⁊ illo maior
de quo moyses dix̃. qr ꝓpħam ub¬

Expanded text:
ur in deserto Iohannem uidere cupiebant, qui erat clausus in carcere? quem nobis dominus proponit imitandum, qui uiam domino non solum nascendi secundum carnem ordine fideique nuntio sed etiam praecursu quodam gloriosae parauerit pas sionis. maior sane propheta, in quo finis est prophetaiste conspexit, quem iste baptizauit. sed tamen numquid et illo maior, de quo Moyses dixit quia
Abbreviated transcription (Latin):
modo sepis que ab incultis culta se¬
cernat. ⁊ incursus arceat bestiarũ.
norint bona malaq distĩguere.
fidei munim̃ obtendere. deniq
ꝯtinuationẽ munitionis irruꝑat.
in m̃tib int̾ioris affectus: qr scͥptũ
est. In plateis tiuis diffundantur
aque tue. nec hoc tam̃ plenũ est
ut aliquis uocatus adueniat nͥ
uestem habeat nuptialem. hoc ẽ
fidem habeat ⁊ caritatẽ. Ꝙ ideo
qui pacem ⁊ caritatẽ ñ detulerit
ad xp̃i altaria. tolletur pedib et

Expanded text:
modo sepis quae ab incultis culta semodo sepis quae ab incultis culta secernat, et incursus arceat bestiarum, norint bona malaque distinguere, fidei munimen obtendere. Deniquecontinuationem munitionis irruperatin meatibus interioris affectus; quia scriptum est: In plateis tuis diffundantur aquae tuae . 204. Nec hoc tamen plenum est, ut aliquis vocatus adveniat, nisi vestem habeat nuptialem, hoc est, fidem habeat et charitatem. Et ideo qui pacem et charitatem non detulerit ad Christi altaria, tolletur ligatis pedibus et
Abbreviated transcription (Latin):
rentũ amore desciscas. Itaq post
diuitũ resupina fastidia: ꝯtulit
se ad gẽtes. iubet bonos ⁊ malos
introire. ut bonos augeat. malo¬
rum affectum in meliora ꝯmu¬
tet: ut ꝯpleret᷑ illud qd̾ hodie
lectum est. Tunc lupi ⁊ agni si¬
mł pascent᷑. Inuitat pauꝑes. de¬
biles. cecos. quo ostendit᷑ nob̃ uł
qd̾ nullum debilitas corꝑis exclu¬
dat a regno. rariusq delinqͣt eui
desit illecebra peccandi. uł qd̾ in
tatur. ut ñ ex oꝑib s ex fide redẽp¬
tus a cͥmine: si głiat᷑ in dño głiet᷑.
Alntit itaq ad exitus uiarũ. Yru¬
dentia enĩ: in exitucanit᷑. M irtit
ad plateas. qr misit ad pcc̃ores. ut
de latiorib uitiis ad angustã ueni¬
rent uiã: que duc̃ ad uitã. Antit
ad uias ⁊ circa sepes. qd̾ hii uideli¬
cet apti sint regno celoꝵ. qui nlłis
p̾sentiũ cupiditatib occupati: ad
futura festinẽt: in quodã bone uo¬
luntatis tramite ꝯstituti. & qui

Expanded text:
rentum amore desciscas. Itaque post rentum amore desciscas. Itaque post diuitum resupina fastidia contulit se ad gentes, iubet bonos et malos introire, ut bonos augeat, malorum adfectum in meliora conmutet, ut conpleretur illud quod hodie lectum est: tunc lupi et agni simul pascentur. inuitat, pauperes debiles caecos quo ostenditur nobis uel quod nullum debilitas corporis excludat a regno rariusque delinquat cui desit inlecebra peccandi uel quod intatur, ut non ex operibus, sed ex fide redemtus a crimine si gloriatur in domino glorietur. mittit itaque ad exitus uiarum; prudentia enim in exitu canitur. mittit ad plateas. quia misit ad peccatores ut de latioribus uirent, quae ducit ad vitam. Mittit ad vias, et circa sepes, quod hi videlicet apti sint regno coelorum, qui nullis praesentium cupiditatibus occupati ad futura festinant, in quodam bonae voluntatis tramite constituti: et qui
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis sue uigũ mite suspẽdit.
.iͣ. libri uet̾is legis. Dequib in
eugłio uidet᷑ samaritane dic̾e.
Qͥ nq enĩ uiros habiusti. At uͦ he¬
reses ulut eua femineo rigore fi¬
dei tẽptat affectũ. ⁊ lubͥca facili¬
tate ꝓlabens lenocinia falsi decoris
affectat: intem̾atam negligẽs pulcͥ¬
tudinẽ u̾itatis. Ideo gͥ excusant qr
nemini int̾cludit᷑ regnum: nͥ ei
quẽ sue ꝓfessio uocis excluserit:
⁊ ille qui uillam emit: alienꝰ a
regno est. Em̃tes enĩ atq uẽdẽtes
noe ut legisti tp̃r: diluuia subru¬
er̃. W illequi uigum potiꝰ legis ꝙͣ
gr̃e munꝰ elegit. ⁊ illequi ꝓpt̾ du¬
cendam excusat uxorẽ. S cͥptũ est
enĩ. Siqͥe uenit ad me ⁊ ñ odit pa¬
trẽ suũ ⁊ matrẽ.⁊ uxorẽ: ñ potest
sue renuntiat matͥ dicens. q̃ est
mat̾ mã aut qui fr̃ mĩ.cur tu
dño tuo cupias anteferri: s neq
ignorare naturã. neq seruire dñs
nereris auctorem. nec adõ ĩ pa¬

Expanded text:
pietatis suae iugum mite suspendit. quinque libri ueteris legis, de quibus in euangelio uidetur Samaritanae dicere: quinque enim uiros habuisti. at uero haeresis uelut Eua femineo rigorem fidei temtat adfectu et lubrica facilitate prolabens lenocinia falsi decoris adfectat intemeratam neglegens pulchritudinem ueritatis. ideo igitur excusant, quia nemini intercluditur regnum nisi ei quem et ille qui villam emit, alienus a regno est; ementes enim atque vendentes Noe, ut legisti, tempore diluvia obruerunt , et ille qui jugum potius legis quam gratiae munus elegit: et ille qui propter ducendam me et non odit patrem suum etmatrem et uxorem, non potest suae renuntiat matri dicens: quae est mater mea aut qui fratres mei? cur tu domino tuo cupias anteferre? sed neque ignorare naturam neque seruire naturnereris auctorem nec a deo pa
Abbreviated transcription (Latin):
docens insynagoga eoꝵ sabbatis.
Et ecce mulier que habebat sp̾m
infirmitatis ãnis .x.⁊ uiii. ⁊ erat
inclinata. Quãcito qd̃ de synago¬
ga dic̾et indicauit. ad ip̃am utiq
arborem uenisse se mõstrat: qui ĩ
eadẽ p̾dicabat. Deniq in muliere
infirma qͣi eccłie figura succedit.
que cũ m̃suram legis ⁊ ressurrectio¬
nis impleu̾it. in illa quiete ꝓpetua
in sublime erecta fastigium. incli¬
nationem nr̃e infirmitatis sentire
ñ poterit. nec alit̾ curari potuisset
hec mulier: nͥ qr legẽ impleuit ⁊
gr̾am. Legem in p̾ceptis. in lauacro
gr̃am. ꝑ quã mortui scło resurgimꝰ
in octauo num̾o resurrectionis est
plenitudo. Opus gͦ salbbi signũ fu
tis molestiis exuet᷑. W ideo in signo
ante ꝑ moysen p̾missa est scĩficatio.
ut eẽt ex̾citium future scĩficat̾onis.

Expanded text:
docens in synagoga eorum sabbatis. docens in synagoga eorum sabbatis. et ecce mulier quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo et erat inclinata. quam cito quod de synagoga diceret indicauit! ad ipsam utique arborem uenisse se monstrat. qui in eadem praedicabat. denique in muliere infirma quasi ecclesiae figura succedit, quae cum mensuram legis et resurrectionis inpleuerit. in illa quiete perpetua in sublime erecta fastigium inclinationem nostrae infirmitatis sentire non poterit. nec aliter curari potuisset haec mulier nisi quia legem inpleuit et gratiam, legem in praeceptis. in lauacro gratiam, per quam mortui saeculo resurgimus in octauo numero resurrectionis est plenitudo. opus ergo sabbati signum futtis molestiis exuetur. et ideo in signo ante per Moysen praemissa est sanctificatio, ut esset exercitium futurae sanctificationis
Abbreviated transcription (Latin):
piditatis exurat. ne humoris ymb̃
elidat. Non nulli tam̃ ficũ istam
ꝑallegoriam ñ synagoge. s malitie
⁊ mꝑbitatis figurã putãt. hii tam̃¬
in nullo diftant: nͥ qd̾ ꝓ sp̾e genꝰ
eligunt. Id aut̃ cau̾e sedicũt. qr
dñs dix̃ ad ficum. nũqͣm ex te fru¬
ctus nascatur: insempit̾nũ. cum
utiq płimos ex uideis credidisse. ⁊
credituros eẽ norimꝰ. S qui credit
ñ sẏnagoge iam fructus est s eccłie.
flec in synagoga nascit᷑: qui renas¬
citur in eccłia. Sic̃ eni sũt qui ex
nob̾ exier̃. s ñ erãt ex nob̃. si enĩ ex
nob̃ eẽnt nob̾cũ mansissẽt: sic de
his qui ex iudeis credunt dicimꝰ qr
ex sẏnagoga eẽnt: in synagoga ma¬
n̾ent. S ꝓpt̾ea exier̃ ex synagoga.
ut de sẏnagoga ñ fuisse credant᷑.
Demde ꝓ malitia int̾ueniret aliqͥs
⁊dic̾et excolendam ut fructũ affer¬
ret. cum ideo uen̾it dñs ut semi¬
na imꝓbitatis aboleret. Erat aut̃

Expanded text:
piditatis exurat, ne umoris imber piditatis exurat, ne umoris imber elidat. nonnulli tamen ficum istam per allegoria-m non synagogae, sed malitiae et inprobitatis figuram putant. hi tamen nullo distant nisi quod pro specie genus eligunt, id autem cauere se dicunt, quia dominus dixit ad ficum: numquam ex te fructus nascatur in sempiternum cum utique plurimos ex Iudaeis credidisse et credituros esse norimus. sed qui credit, non synagogae iam fructus est, sed ecclesiae nec ex synagoga nascitur qui renascitur in ecclesia. sicut enim sunt qui ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis, si enim ex nobis essent, nobiscum mansissent, sic de his qui ex Iudaeis credunt dicimus, quia, si ex synagoga essent, in synagoga manerent, sed propterea exierunt ex synagoga, ut ex synagoga non fuisse credantur. deinde pro malitia interueniret alioquin et diceret excolendam, ut fructum adferret, cum ideo uenerit dominus, ut semina inprobitatis aboleret. Erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
sum ãni uergẽtis occasum. hoc est
scłi senescẽtis iam occiduo: sc̃m dĩ
templum qd̾ est eccłia ẽẽ ꝯdendũ.
deoꝵ nationũq ppłi: fructũ suoꝵ
possint habe m̾itoꝵ. Ergo ꝑ natu¬
ram arboris sẏnagoge spẽs indicat᷑.
sccłis ꝓuentib fructuosa. nos eni
ex patrum semine. Meritoq uidei
sato corde ⁊ p̾dura ceruice ad ꝑhẽni¬
tatem sui ꝑuenire ñ possũt. Qui si
moriant᷑ ⁊ qiͣ decidant huic mũdo.
ut int̾iorẽ hominẽ ꝑ lauacͥ gr̾am
renascantur: erũt utiq fructuosi
ꝑfidia aut̃ hominũ ꝑtinatiũ syna¬
gogam inutilẽ fec̃. ⁊ ideo qͦi sterił
uibetur excidi qd̾ de uideis dictũ.
om̃ib cauendũ arbitror.⁊ nob̃ ma¬
xime ne fecundũ eccłie locum ua¬
cui m̾itis occupemus. qui qͣi mala¬
granata benedicti fructus ferre de¬
bemus int̾ nos: si fructus pudoris.
fructus diũctionis. fructus mutue
at. ne grando decutiat. ne estus cu¬

Expanded text:
sum anni vergentis occasum, hoc est, sum anni vergentis occasum, hoc est, saeculi jam senescentis occiduo, sanctum Dei templum, quod est Ecclesia, esse condendum, udaeorum nationumque populi fructum suorum possint habere meritorum. Ergo per naturam arboris synagogae species indicatur secundis prouentibus fructuosa — nos enim ex patrum semine — meritoque Iudaei sato corde et praedura ceruice ad perennitatem sui peruenire non possunt. qui si moriantur et quasi decidant huic mundo, ut in interiorem hominem per lauacri gratiam renascantur. erunt utique fructuosi. perfidia autem hominum pertinacium synagogam inutilem fecit, et ideo quasi sterilis iubetur excidi. quod de Iudaeis dictum omnibus cauendum arbitror et nobis maxime, ne fecundum ecclesiae locum uacui meritis occupemus, qui quasi malagranata benedicti fructus fen\'e debemus internos, fructus pudoris, fructus coniunctionis, fructus mutuae at, ne grando decutiat, De aestus cu
Abbreviated transcription (Latin):
Magna ꝓfecto uis stercoris. que tã¬
ta est ut de fecundis fecunda. de
arentib urentia. de sterilib faci¬
at fructuosa. in quo sedit iob cũ
temptaret᷑ ⁊uinci neqͥuit. ꝙ pau¬
lus estimatur stercora ut xp̃m lu¬
crifaciat. Deniq ante cum iob plu¬
rima ꝑdidisset. posteaqͣm sedit in
stercore: ñ habuit qd̾ ei diabolus po¬
sset auferre. Bona gͦ tr̃a que fodi¬
tur. bonum stercus qd mutit᷑. De¬
niq dñs de tr̃a suscitat in opem.
⁊ de stercore erigit pauꝑẽ. Itaq ꝑ
intellectus exercitiũ sp̃ał. ⁊ humi¬
litatis affectum: etiã iudeos ĩ euã¬
geliũ xp̃i cultor ille bonus fore
existimat fructuosos. Alemine¬
rat enim qr ꝑ aggeum dñs locutꝰ
est. Qm̃ qͣrto ⁊ uigesimo noni m̃¬
sis a die quo fundatũ est templũ
dñi om̃ipotẽtis. uinea inquit ⁊
fructus ⁊ mala granata ⁊ ligna oli¬
ue. que ñ afferent fructũ: ex hac
die benedicã. Quo reuelat᷑ sub ip¬

Expanded text:
magna profecto uis stercoris, quae tanmagna profecto uis stercoris, quae tanta est, ut de infecundis fecunda, de arentibus uirentia, de sterilibus faciat fructuosa. in quo sedit lob cum temtaretur et uinci nequiuit; et Paulus aestimatur stercora, ut Christum lucri faciat. denique cum ante lob plurima perdidisset, posteaquam sedit in stercore, non habuit quod ei diabolus posset auferre. bona erga terra quae foditur, bonum stercus quod mittitur. denique dominus de terra suscitat inopem et de stercore erigit pauperem. itaque per intellectus exercitium spiritalis et humilitatis adfectum etiam ludaeos in euangelium Christi cultor ille bonus fore existimat fructuosos. meminerat enim quia per Aggaeum dominus locutus est, quoniam quarto et uicesimo noni mensis, a die quo fundatum est templum domini omnipotentis. uineam inquit et ficus et malagranata et ligna oliuae, quae die benedicam : quo revelatur sub ip
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ideo gr̾am nesciebat. Merito gͦ
nullus insynagoga fructus inuen¬
tus est. ⁊ ideo iubetur excidi. S bo¬
nus cultor. ⁊ fortasse ille inquo et¬
cłie fundam̃tum est p̾sagiens alte¬
rum adgentes. se aut̃ ad eos qui ex
circũcisione sunt ẽt̃ mntendũ. reli¬
giose ne excidat᷑ un̾uenit: fretꝰ
uocatione sua etiam ppłm udeo¬
rum ꝑ eccłiam posse saluari.Ideq
dicit. Remute illam ⁊ hoc anno.
usq dum fodiam circa illam. ⁊mit¬
tam cofinum stercoris. Quãcito
duritiã iuideoꝵ suꝑbiãq causas eẽ
sterilitatis agnouit. Itaq nouit ex¬
colere qui nouit uitia dep̾hendere.
Pollicetur dura cordis eoꝵ apłicis
ligonib eẽ fodienda. ut longo in¬
cultu sitũ m̃tis obductũ sermobis
acutus inũtat. ⁊ corde ꝓscisso exci¬
tet sensum aerio spiramine iam
uigente. ne radicem sapiẽtie trarũ
aceruus obruat ⁊ abscondat. Cofi
num stercoris dic̃ ẽẽ mutendum.

Expanded text:
et ideo gratiam nesciebat. merito ergo et ideo gratiam nesciebat. merito ergo nullus in synagoga fructus inuentus est et ideo iubetur excidi. sed bonus cultor et fortasse ille, in quo ecclesiae fundamentum est praesagiens alterum ad gentes, se autem ad eos qui ei circumcisione sunt esse mittendum, religiose ne excidatur interuenit fretus uocatione sua etiam populum Iudaeorum per ecclesiam posse saluari ideoque dicit: remitte illam et hoc anno, usquedum fodiam circa illam et mittam cofinum stercoris. quam cito duritiam Iudaeorum superbiamque causas esse sterilitatis agnouit! itaque nouit excolere qui nouit uitia deprehendere. pollicetur dura cordis eorum apostolicis ligonibus esse fodienda, ut longo incultu situm mentis obductum sermo bis acutus inuertat et corde proscisso excitet sensum aerio spiramine iam uigentem. ne radicem sapientiae terrarum aceruus obruat et abscondat. cofinum quoque stercoris dicit esse mittendum.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Sic enĩ habes. Ecce ãni tres
sunt ex quo ueni querens fructũ
inficulnea hac: ⁊ ñ inuenio. Suc¬
cide gͦ illam. Ut quid etiã t̾ram oc¬
cupat: uenit ad abraham. uenit
ad moysen. uenit ad mariã. hoc
est uenit insignaculo. uenit in
lege. uenit in corpore. Aduentũ
eus exbeneficiis recognostimus.
alibi purificatio. alibi scĩficatio.
alibi iustificatio est. Circũcisio pu¬
rificauit. scĩficauit lex. iustificauit
gr̾a. Unus in om̃ib ⁊ unũ om̃ia. Ne¬
mo enĩ mundari porest: nͥ qͥ me¬
tuit dñm. Nlemo legẽ m̾etur acci¬
pe: nisipurificatus aculpa. Nemo
accedit ad gr̾am: nͥ nou̾it legem. Er¬
go ppłs iudeoꝵ neq purificari po¬
tuit. qr circũcisionẽ ñ animi s cor¬
poris habuit. neq scĩficari. qu uͥtu¬
tem legis ignorauit. qui carnalia
magis qͣm sp̾alia sequebat᷑. Lex
aut̃ sp̃ał est. neq iustificari. qui de¬
lictoꝵ suoꝵ penitẽtiam ñ gerebat:

Expanded text:
uenit; sic enim habes: ecce anni tres uenit; sic enim habes: ecce anni tres sunt, ex quo ueni quaerens fructum in ficulnea hac et non inuenio. succide ergo illam; ut quid etiam terram occupat? uenit ad Abraham, uenit adMoysen, uenit ad Mariam, hoc est uenit m signaculo, uenit in lege, uenit in corpore. aduentum eius ex beneficiis recognoscimus: alibi purificatio, alibi sanctificatio, alibi iustificatio est. circumcisio purificauit, sanctificauit lex, iustificauit gratia: unus in omnibus et unum omnia. nemo enim mundari potest nisi qui metuit dominum. nemo legem meretur accipere nisi purificatus a culpa, nemo accedit ad gratiam nisi nouerit legem. ergo populus Iudaeorum neque purificari potuit, quia circumcisionem non animi, sed corporis habuit, neque sanctificari, quia uirtutem legis ignorauit, qui carnalia magis quam spiritalia sequebatur — lex autem spiritalis est — neque iustificari, quia delictorum suorum paenitentiam non gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
cum dñi deambulantis p̾sentiam¬
transgressionis sue ꝯscii declina.¬
rent. ut significarent futurum
qd̾ ultimis tp̃rib ppłs uideorum
sub dñi salutaris aduentu. qui eos
uocaturus aduenit exutum se uir¬
tutib ꝑ diaboli temptam̃ta cog¬
noscens.⁊ in tecta consciẽtie ꝓbra
formidans. a religione deuius. p̾¬
uaricatione ꝯfusus eẽt a dño re¬
cessurus. uerboꝵ fluentiũ uelut
folioꝵ uelaminib adoꝑtus puden¬
da gestoꝵ. Ergo illi qui folia de fi¬
culnea. ñ poma carpser̃: elimina¬
ti sunt a dñi regno. Erant enĩ in
animã uiuẽtẽ. Uenit scds adam.
⁊ iam ñ folia s poma querebat.
Erat enĩ in sp̃m uiuificantẽ. In
sp̃u aut̃ fructus uirtutis acqͥrit᷑.
dñs adoratur. Querebat aut̃ dñs
ñ qr fructum ficulnee deesse nesci¬
ret: s ut ostenderet infigura. qr
fructum sẏnagoga iam habere
deberet. Deniq ex seq̃ntib docet
ñ se ante tp̃s uenisse: qui ꝑ teniũ

Expanded text:
cum Domini deambulantis pcum Domini deambulantis ptransgressionis suae conscii declinarent, ut significarent futurum quod ultimis temporibus populus Iudaeorum sub domini salutaris aduentu, qui eos uocaturus aduenit, exutum se uirtutibus per diaboli temtamenta cognoscens et intecta conscientiae probra formidans a religione deuius praeuaricatione confusus esset a domino recessurus, uerborum fluentium uelut foliorum uelaminibus adopertus pudenda gestorum. ergo illi qui folia de ficulnea, non poma carpserunt, eliminati sunt a dei regno; erant enim in animam uiuentem. uenit secundus Adam etiam non folia, sed poma quaerebat; erat enim in spiritum uiui. ficantem. in spiritu autem fructus uirtutis adquiritur, dominus adoratur. quaerebat autem dominus non quia fructum ficulneae deesse nesciret, sed ut ostenderet in figura quia fructum synagoga iam habere deberet. Denique ex sequentibus docet non se ante tempus uenisse. qui per triennium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ animos uideoꝵ. qui qiͣ primi fru¬
ctus male feracis sẏnagoge grossi
labentis similitudine corruerunt.
ut mansura supͣ euũ nr̃i gen̾is po¬
ma succederent. Wenim primus
synagoge ppłs qiͣ radice oꝑum ĩfr¬
mus arentiũ ub̃tatẽ sapiẽtie nat᷑a¬
lis haurire ñ potuit. ¶ ideo ułut in¬
utił decidit fructus. ut qi ex hisdẽ
clauicuł arboris fructuose de pin¬
giuitudine religionis antiq̃: nouꝰ
eccłie ppłs em̃geret. ł rgo ille qui
erat eẽ desiuit. ut inciꝑet iste qui
ñ erat. Primi tam̃ ex isrł quos na¬
ture ualidiores ramos extulerat:
sub umbra legis ⁊ crucis in utuꝰq
sinu suco gemino colorati. grossi
maturescentis exemplo: pulcher¬
rimoꝵ gr̾a fructuum ceteris p̾stite¬
thronos: iudicantes .xii. trib isrł.
Nlec illud alienum qd̃ adam atq
eua primi illi nr̃i ut gen̾is. ita erro¬
ris parentes: qui huiꝰ se arboris texu¬
ere foliis ꝑadysi exules eẽ meruer̃.

Expanded text:
et animos Iudaeorum, qui quasi primi fruet animos Iudaeorum, qui quasi primi fructus male feracis synagogae grossi labentis similitudine conruerunt, ut mansura supra aeuum nostri generis poma succederent. etenim primus synagogae populus quasi radice operum infirmus arentium ubertatem sapientiae naturalis haurire non potuit et ideo uelut inutilis decidit fructus, ut quasi ex isdem clauiculis arboris fructuosae de pinguedine religionis antiquae nouus ecclesiae populus emergeret. ergo ille qui erat esse desiuit, ut inciperet iste qui non erat. primi tamen ex Israhel. quos naturae ualidioris ramus extulerat, sub umbra legis et crucis in utriusque sinu suco gemino colorati grossi maturescentis exemplo pulcherrimorum gratia fructuum ceteris praestitethronos iudicantes Nec illud alienum quod Adam atque Eva, primi illi nostri ut generis ita erroris parentes, qui hujus arboris texere se foliis , paradisi exsules esse meruerunt: