comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duĩm iiuiria sacerdotum: ut etiam ipsa sacͥfioia repellat ac resedat i ce : aemarie
aucem cum recordatus fuerd ꝑorresco. faloem deferentis e celo: quia aipse sumure
aduersum sacer dotes multa tostatur: s et iħm ipsum sacerdotem magnum
qmͣuuis heo maiora quam ad homi nes ꝑtinet uidiantur. et humani sacerdo¬
tũ suꝑgredi statum: atq ideo silentio degenda sint: tamen qͦqͦmͦ etiam ip¬
si iħ a dexstris stare diabolus dicitur. et aduersari ei: que res utiq mͥ
fragili homini. multo maiorem incutit metum. cautelamq denunciat. Quan¬
tum uͦ ceteros pastores incusat & culpat. quantum castigat et corripit ꝰ qͥs
est tam saxei cordis & ad amantine duricie. qui ñ audiens in tremiscat: Uox
inquit lam̃tantiũ pastorum quia misera facta est gła eorum. Uox fremen¬
tium leonũ: quia hec & hec passi sunt. & tanquam inpresentia & sub oculis
lamentationem ponit: et luget eosqui indigna patiuntur. Tumdeinde

Expanded text:
riae autem cum recordatus fuero, perhorresco falcem deferentis e caelo, qui et ipse similiter aduersum sacerdotes multa testatur. sed et lesum ipsum, sacerdotem magnum, ad eum loquitur, quamuis haec maiora quam ad homines pertinet uideantur et humani sacerdotii supergredi statum atque ideo silentio tegenda sint, tamen quoquo modo etiam ipsi Iesu a dextris stare diabolus dicitur et aduersari ei. quae res utique mihi fragili homini multo maiorem incutit metum cautelam­ que denuntiat. 63. Quantum uero ceteros pastores incusat et culpat, quan­ tum castigat et corripit! quis est tam saxei cordis et adaman­ tinae duritiae, qui non audiens intremescat? uox, inquit, lamentantium pastorum, quia misera facta est glo­ ria eorum: uox frementium leonum, quia haec et haec passi sunt. et tamquam in praesentia ac sub oculis lamentationem ponit et luget eos qui indigna patiuntur. tum deinde
Abbreviated transcription (Latin):
lus homo demalo thesauro cordis sui: ꝓfert mala. Quid est autẽ malus homo. nͥ mala nat᷑a:
Osuia homo nat᷑a ẽ. ꝑorro si homo aliquod bonũ ẽ. qr nataẽ: qͥd ÷ malus hõ. nisi malũ bonũ c¬
Tam̃ cũ duo ista discernimꝰ. inuenimꝰ nec ideo malũ qr homo ÷. nec ideo bonũ qr iniquuis est:
si bonum qr hõ. malũ qi iniquus. Quisqͥs gͦ dicit malum eẽ hoĩem. aut bonũ ẽẽ iniquum:
ipse incidit in ꝓpħi eam illam sentenciam. Ue his quidicunt qd̵ bonũ ẽ malũ: ⁊ qd malũ ẽ

Expanded text:
lus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; lus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est. Sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, malum est hominem esse, aut bonum est iniquum esse, ipse incidit in propheticam illam sententiam: Vae his qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est
Abbreviated transcription (Latin):
integrum bonũ ÷ Cui uͦ in est malũ: uiciatũ uł uiciosum bonũ : Nec malum
unꝗͣ potest ẽẽ ullum : uͥ ÷ bonũ nullũ. Unde mira res ꝯficitur. ut quia om̃is nata
inqnͣtum natura est bonũ ÷. Nichil aliud dici uideat᷑ cũ uiciosa natura mala ẽẽ natura
dr̃. nisi malũ ẽẽ quodbonũ ÷. nec malũ ẽẽ nisi ꝗͦd bonũ ÷ qmͣ omnis natura bonũ ⁊ Nec¬
resaliqua mala ẽẽt: si res ipsa que mala ÷ natura non eẽt Non gͥ potest eẽ malũ: iusi
aliqͦd bonum Qd̾ cũ dici uideat᷑ ab surde : conexio tñ ratiocinationis huiꝰ. uelut
ineuitabilit̾ nos compellit hoc dicere. Et cauendum ÷ ne incidamꝰ in illam ꝓpħicam
sentenciam ubi legit᷑. uehisquidicunt qd̃ bonũ ÷ malũ. ⁊ qd malũ ⁊ bonũ. quidicunt tene¬
bras lucem: i lucem tenebras: qui dicunt dulce amarũ. ⁊ amarumdulce & tñ dominꝰ ate Ma-¬

Expanded text:
integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est natura non esset. Omnis natura etiam sid bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in illam propheticam sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe tatura incorrupta laudatur. Porro si & incorruptibił sit ꝗ̃ corrumpi omnino non
possit: multo ÷ ꝓculdubio laudabilior. Cũ uero corrũpitur. ideo malũ eiꝰ ÷ corruptio:
remanebit. qd̾ iam corrumpi nequeat. ꝓfecto natura incorruptilis erit: nad hoc tam
magnũ bonum corruptio ñ ꝑueniet. Ac si corrũpi ũdesinet: necbonũ hr̃e utiq desi¬
net. quo eam possit pͥuare corruptio Quam si penitꝰ totamq ꝯsumpserit. ideo nullum
bonũ inerit: quia natura nulla erit. Quo circa bonũ consumere corruptio non
potest. nͥ ꝯsum̃do naturã. Omnis gͦ natura bonũ ẽ: magnũ si corrumpi ũ potest. par¬
uum si potest Negari tñ bonũ ẽẽ : nisi stulte atq imꝑite ꝓrsus ñ potest. Quȩ ficor¬
ruptione consumit᷑. nec ipsa corruptio remanebit. nulla ubi eẽ possit subsistente na
e ꝑhoc nullum ÷ qd dr̃ malũ: si nullũ sit bonũ. S bonũ om̃i malo carens: Etura x¬

Expanded text:
quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente naer hoc nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbaret᷑ mortuos nos e̾e̾ peccato: Cui autẽ pecc̃o pariili renascendo moriunt᷑. nͥ quod
nascendo traxerunt : Ac ꝑ hoc etiam adipsos ꝑtinet. qd sequit᷑ dicens. Consepulti eñ
sumus illi ꝑbaptismũ inmortẽ: ut quẽ admodũ surrexit xp̃c. amortuis ꝑ głam pa¬

Expanded text:
probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mor
Abbreviated transcription (Latin):
dauit: eomͦ ut intelligamꝰ nicħ aliud ẽẽ ^ xͥp̃o baptismũ. nͥ mortis xp̃i similitudinẽ. nichil
autẽ aliud mortem xp̃i crucifixi. nisi renussionis pecrati similitudinẽ: ut quẽ admodũ
in illo uera mors facta est. sic innobis uera remissio pecratoꝵ: & quẽ ad modum in illo ue¬
ra resutrectio. ita ⁊ in nobis uera iustificatio aitenim. Quid gͦ dicemꝰ: ꝑmanebimꝰ ipec¬
ideo qͥstionẽ sibi ipsi ꝓposuit: utrũ ꝓpt̾ abundantiam gr̾e ꝯsequendã. inpeccato sit ꝑma¬
nendũ. S respondit. ab sit. atq subiec̃. Si mortui sumus peccato: qͦmͦ uiuemꝰ ineo:
Deinde ut ostenderet nos mortuos eẽ peccato: an ignoratis inqͥt qm̃ qͥcunq baptita¬
pecc̃o. qͥa inmorte.xͥ baptitati sumus: ꝓfecto ⁊ pariuili qui baptitant᷑ in xp̃o pecoo
moriunt᷑. quia in morte ipsius baptitant᷑. Nullo enin excepto dictum est: qͥcunq
baptirati sumus inxp̃o iħu. in morte ipsius baptitati sumus. Et id̾o dictũ ẽ: ut

Expanded text:
o, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in pecionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inquit, quoniapeccato, quia mortem ipsius baptizati sumus, profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur: nullo enim excepto dictum est: Quicunque ergo baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
agentib penitentiam: scd̾m modũ sui cuiꝰq peccati. Inactione autẽ penitentię ubitale
cõmissum ÷. ut isqui cõmisit a xp̃i etiam corpore separet᷑: non tam ꝯsid̾anda ẽ. m̃sura
tẽporis qmͣ doloris. Cor enim contritũ & humiliatũ. ds̃ ñ sꝑnit Uerũ quia plerũq do¬
lor alt̾ius cordis occultus ÷ altĩ. nec inalioꝵ noticiam ꝑu̾ba uel quecunq alia signap¬
cedit cum sit coram illo cui dr. gemitus m̃s a te non . ẽ. ab sconditus. recte ꝯstituunt᷑
ab his qui ȩccłiis p̃sunt temꝑa penitentiȩ: ut fiat satis etiam excłiȩ inqua remittunt᷑
sine quo ñ remittunt᷑ ulla pecc̃a: ita ut quib remitunt᷑. uitam consequant᷑ et̾nam:

Expanded text:
agentibus poenitentiam secundum modum cujusque peccati. In actione autem poenitentiae ubi tale commissum est ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris, « Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . » Verum lor alterius cordis occultus est alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque alia signa procedit; cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus : recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis praesunt tempora poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntursine quo non remittuntur ulla peccata, ita ut quibus remittuntur, consequantur vitam
Abbreviated transcription (Latin):
sinutrix foueat paruulos suos. Nunc apostoloꝵ omniũ est minimus: nunc
documentum sui pollicetur ꝑ eum qui inse loquitur.xp̃e: Nlunc reuerti desi
derat. & ẽẽ cũ xp̃o: nc̃ permanere incarne ꝓpter eos qui indigent neccessariũ
gelium genuit. Quod utiq singulariter obseruandũ est his qui inspiritalib
populis presunt: ut i nomnibus que sua sunt negligant. et comtempnant
ꝓutilite cecerorum. Gloriatur gͦ paulus. s in infirmitatibus suis ac tribulationib:

Expanded text:
si nutrix foueat paruulos suos; nunc apostolorum omnium est minimus, nunc si nutrix foueat paruulos suos; nunc apostolorum omnium est minimus, nunc documentum sui pollicetur per eum qui in se loquitur Christus; nunc reuerti desiderat et esse cum Christo, nunc permanere in carne propter eos qui indigent necessarium m, quos in Christo per euangelium genuit. quod utique singulariter obseruandum est his qui spiritalibus populis praesunt, ut in omnibus quae sua sunt neglegant et contemnant pro utilitate ceterorum. 55. Gloriatur ergo Paulus, sed in infirm
Abbreviated transcription (Latin):
nulta asꝑitate exulceraret: neq nimia benignitatẽ resolueret Leges dat seruis
etdñis: princip̃ib & subiectis: uiris & mulieribus: parentib et liberis. nuptis et in¬
nuptis : continentibus & luxuoiosis: sapientib et insipientib circuncisioni et p̃
ro castigat & corripit. Alios gaudium & coronam nominat. alios uͦ stulticie no-¬
tat. Cum aliis quidem bene currentibus currit. alios uͦ currentes niale refrenat
et reuocat. Nunc separat de eccłia: uc̃ recipit & caritatem confirmat. Nunc luget
aliquos: nunc letificatur ex aliis. Nuuo lacte potat: nuno nusteria reuelat. Nũc
se deicit & exequat humilibus: nunc secum exigit humiles et exaltat. Nunc ꝓpo¬
nit spm mansuetudinis: nõ suꝑbis et arrogantib apostolice potestatis uirgam
minatur. N unc erigitur aduersum erectos: nc̃ efficitur discipłis tanquam

Expanded text:
multa .asperitate exulceraret neque nimia benignitate resolueret? leges dat seruis multa .asperitate exulceraret neque nimia benignitate resolueret? leges dat seruis et dominis, principibus et subiectis, uiris et mulieribus, parentibus et liberis, nuptis et innuptis, continentibus et luxuriosis, sapientibus et insipientibus, circumcisioni et praro castigat et corripit; alios gaudium et coronam nominat, alios uero stultitiae notat; cum aliis quidem bene currentibus currit, alios autem male currentes refrenat et reuocat. nunc separat de ecclesia, nunc recipit et caritatem confirmat; nunc luget aliquos, nunc laetificatur ex aliis; nunc lacte potat, nunc mysteria reuelat; nunc se deicit et exaequat humilibus, nunc secum erigit liumiles et exaltat; nunc proponit spiritum mansuetudinis, nunc superbis et adrogantibus apostolicae potestatis uirgam minatur; nunc eri- gitur aduersum erectos, nunc efficitur discipulis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
uirgis cesus est. Omitto circuitus orbis terre. ꝑicula inmari. ꝑicula interris. diei
nere: ꝑicula infalsis fratrib. manuum labore uictum quesitum: sine sumptu
euangelium predicatum: quod theatrum factus est et hominib et angelis. is
qui medius dei & hominum consistebat: ꝓ hominib quidem agones & certami-¬
na sustinens. ⁊ deo autẽ substantialem populum comparans et acquirens. Pret̃
hec gͦ omĩa. quis digne eloqui exponere ualeat cotidianã ꝓsingłis ꝓiudentiam
& sollicitudinem omniũ ecclesiauini: erga om̃s nuserios is: erga om̃s fraterno distencuᷤ
affectu. o ffendiculum quis patiebat᷑: & paulus infirmabatur. Scandalirabatur alius:
et paulus urebatur. s docendi enumerem studiim ac laborem: s curarum uarieta¬
tem: s lenitatem dicam. et iterum austeritatẽ. aut ex utroq temꝑameutũ: ut neq

Expanded text:
uirgis caesus est; omitto circuitus orbis terrae, pericula in mari, pericula in terris, diei uirgis caesus est; omitto circuitus orbis terrae, pericula in mari, pericula in terris, diei nere, pericula in falsis fratri- - bus, manuum labore uictum quaesitum, sine sumptu euange­ lium; quod theatrum factus est et hominibus et angelis is qui medius dei et hominum consistebat, pro hominibus quidem agones et certamina sustinens, deo autem substantialem popu- lum conparans et adquirens. praeter haec ergo omnia quis digne exponere ualeat cottidianam pro singulis prouidentiam et sollicitudinem omnium ecclesiarum? erga omnes miseri­ cors, erga omnes fraterno distentus affectu: offendiculum quis patiebatur, et Paulus infirmabatur; scandalizabatur alius, et Paulus urebatur. 54. Sed docendi enumerem studium ac laborem? sed cura­ rum uarietatem? sed lenitatem dicam et iterum austeritatem aut ex utroque temperamentum, ut neque
Abbreviated transcription (Latin):
s et duodecim discipłos dñi. atq eos qui uel cum ipsis. uel post ipsos cum labore multo
et sudore popłis prefuerunt temꝑib suis singuli: om̃s hos nunc interim omitten¬
tes. paulum solum adbibebinus ad assertionem uerbi nr̃i ⁊ & inpso et ꝑ ipsum
considerabimꝰ quid et quantum sit cura ac diligentia animarum. uel si parum
oꝑis et prudentie requirit. aut parum consilii laborisq deposcit U ideamꝰ gͦ qͥd
paulus dicat de paulo: exipso quid istud sit negocii dequo agitur ad discamus
Ontto enuinerare labores & iuigilias insiti & fame: miserias toleratas infrigore
et nuditate O mitto illos extrinsecus insidiantes: iutrinseous resistentes. Omitto ꝑ-¬
secutiones : iudaica concilia. carceres. uincula. accu satores : udioia cotidiana. & mo¬
mentaneas mottes: quod insporta ꝑmurũ demissus est: quod lapidatus est quod

Expanded text:
sed et duodecim discipulos domini atque eos qui uel cum ipsis uel post ipsos cum labore multo sed et duodecim discipulos domini atque eos qui uel cum ipsis uel post ipsos cum labore multo et sudore populis praefuerunt temporibus suis singuli, omnes hos nunc interim omittentes Paulum solum adhibebimus ad adsertionem uerbi nostri et in ipso ac per ipsum considerabimus, quid et quan­ tum sit cura ac diligentia animarum, uel si parum operis et prudentiae requirit aut parum consilii laborisque deposcit. uideamus ergo quid Paulus dicit de Paulo et ex ipso quid istud sit negotii de quo agitur addiscamus. 53. Omitto enumerare labores et uigilias, in siti et fame miserias toleratas, in frigore et nuditate; omitto illos extrin. secus insidiantes, intrinsecus resistentes; omitto persecutiones, Iudaica concilia, carceres, uincula, accusatores, iudicia, cotti­ dianas et momentarias mortes; quod in sporta per murum demissus est, quod lapidatus est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dem sint sapientes. ut saltim conmoniti agnoscant inperitiam suam. Unde mͥ uidet
mis ingentib et luctu magis qmͣ uerbis indiget. Unde et ego frequenter apud me¬
met ipsum miseratus sum huiuscemiodi homines: sciens quod uelle uideri sapi¬
entem. hoc ẽ omnino non ẽẽ sapientem: s grande impedientum est. hominib
ad iurtutem. false & uanis głe presumtio. Cuiꝰ tamen morbi penitus essugere
maculam. petri foitasse sit uel pauli: qui cum uerbi & sapientie & gubernatio¬
nis grãm ꝑcipere a xp̃o meriussent: omnibus tamen omnia facti sunt. ut omines
lucrifacerent. Nobis uero satis est: siuel gubernari nos recte patiamur et regi. abhis
quibus regendi gr̃a gubernandiq concessa est Uerum qũi pauli et ceteror similiũ
nempopulis p̃suerunt. sicut moyses. uel aaron. uł iħs. uł helias. uel eliseus. omnesq

Expanded text:
dem sint sapientes, ut saltim commoniti agnoscant inperitiam suam. unde mihi uidetur dem sint sapientes, ut saltim commoniti agnoscant inperitiam suam. unde mihi uidetur mis ingentibus et luctu magis quam uerbis indiget. unde et ego frequenter apud memet ipsum miseratus sum huiusmodi homines sciens quod uelle uideri sapientem hoc est omnino non esse sapientem. sed grande inpedimentum est hominibus ad uirtutem falsae et inanis gloriae praesumptio. cuius tamen morbi penitus effugere macu­ lam Petri fortasse uel Pauli sit, qui, cum uerbi et sapientiae et gubernationis gratiam percipere a Christo meruissent, omni- bus tamen omnia facti sunt, ut omnes lucrifacerent. nobis uero satis est, si uel gubernari nos recte patiamur et regi ab his quibus regendi gratia gubernandique concessa est. 52. Uerum quoniam Pauli et ceterorum similium nem popu­ lis praefuerunt, sicut Moyses uel Aaron uel Hiesus aut Helias uel Heliseus omnesque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc discendi dabitur. et labor ac studium ad hibebitur. & mercedes doctoribus pre¬
stabuntur.⁊ interdum etiam sicubi quis peritior magister auditur. ob hoc pere¬
grinatio quoq longa suscipitur. & quicquid illud est quod ad elimatam ꝑtineat
eruditionem eciam si sit sumptuosum toleratur. et geritur. ⁊ sapientiam uero que
omnium & priceps et inuentrix est. et insemetipsa habet omnia et continet. cuius
nomine etam deus magis uocari quam ceteris quib humanum sermonem uti fas:
appellationib gaudet. ita leue &e ita nulluis momenti existimabimꝰ. ut putemus
uoluisse quem piam tanitũ. & stati esse sapientem : Non ne hoc ultinȩ est & desꝑa¬
bilis imperitie: Si gͦ eis talia. uel his similia. aut etiam ualidiora ꝓponamus. apud
illos suꝑ saxa seminamus . et narramus fabulas aurib surdis: ita ut ne in hoc qui¬

Expanded text:
hoc discendi dabitur et labor ac studium adhibebitur et mercedes doctori­ bus praehoc discendi dabitur et labor ac studium adhibebitur et mercedes doctori­ bus praestabuntur, interdum etiam, sicubi quis peritior magister auditur, ob hoc peregrinatio quoque longa suscipitur, et quid- quid illud est quod ad elimatam pertineat eruditionem, etiamsi sit sumptuosum, toleratur et geritur, sapientiam uero, quae omnium et princeps est et inuentrix et in semet ipsa habet omnia et continet, cuius nomine etiam deus uocari magis quam ceteris quibus humanum sermonem uti fas est appella- tionibus gaudet, ita leue et ita nullius momenti existimabimus, ut putemus uoluisse quempiam tantum et statim esse sapien- tem? nonne hoc ultimae est et desperabilis inperitiae? si ergo eis talia uel his similia aut etiam ualidiora proponamus, apud illos super saxa seminamus et narramus fabulas auribus surdis, ita ut ne in hoc qui
Abbreviated transcription (Latin):
tes singulos et condẽpnantes. & ꝓuichilo omnino ducentes. si ita libuerit abscedunt. e¬
tiam conmunionem nr̃am uelut impiam recusantes. Quod si aliquem eor lemori¬
bus monitis adire uelimus. & assertione rationabili amuenire. dicentes. queso te o
iurorum optime respondeas michi. artem aliquam uel disciplinam dicis esseti¬
bia canere uel cytharam ferire: sine dubio disciplinam eẽ fatebitur Quid deinde
desapiente sentis. atq deipsa sapientia: id ẽ de diuinarum humanarumq rerũ
disciplina & scientia : Concedent etiam hoc. Ꝙ quid  meliores eẽ illas artes quam sa¬
pientiam dicimus: an multo his om̃ibus prestare sapientiam: Scio quod etiam
hoc concedent. & huc usq fidem in responsionũ ueritate seruabunt. Quid ergo: erda¬
re quidem & tibie disciplina habebit doctrinam & insticutiones suas. & tempus ad

Expanded text:
tes singulos et condemnantes et pro nihilo omnino ducentes, si ita libuerit, abscedunt etes singulos et condemnantes et pro nihilo omnino ducentes, si ita libuerit, abscedunt etiam commu­ nionem nostram uelut inpiam recusantes. 50. Quodsi aliquem eorum lenioribus monitis adire uelimus et adsertione rationabili conuenire dicentes: \'quaeso te, o uirorum optime, respondeas mihi: artem aliquam uel disci­ plinam ducis esse tibia canere uel citharam ferire?\', sine dubio disciplinam esse fatebitur. \'quid deinde de sapiente sentis atque ipsa sapientia, id est de diuinarum humanarum­ que rerum disciplina et scientia?\' concedent etiam hoc. \'et quid? meliores esse illas artes quam sapientiam ducimus, an multo his omnibus praestare sapientiam?\' scio quod etiam hoc con­ cedent; et hucusque fidem in responsionum ueritate seruabunt. quid ergo? citharae quidem et tibiae disciplina habebit doctri- nam atque institutiones suas et tempus ad
Abbreviated transcription (Latin):
inde ueste fusciori ac bene composita utamur. uelsi etiam usq ad rone cingu¬
lum philosophiam ostentemus. speciẽ nobis pietatis & faciẽ huiuscemodi ad¬
inuentionib colorantes. continuo ian ammirationi ẽẽ uolumꝰ et laudi. preesse
iam populis cogitamis : Samuel aliqui nobis uidemur ab ipsis incunabulis con-¬
secrati: sapientes quoq & doctores. & diuinory misterior cognitores. &. inter scri¬
bas & legis doctores nosmetipsos ordinamꝰ: & uelut celestos quidam incedimus
quorentes ab hominib uocari rabbi: dicentes nusquam ꝓrsus suscipienda ẽ.
littera. s omĩa spiritaliter intelligenda: alioquim deliramenta quedam uideri
& somnia. Insuꝑ et indignamur: nisi uehementer & fauorabiliter collaudemur.
& heobenigniores ac simpliciores quiq nostroꝵ. Uerum spiritales isti fastidiosi uidicam¬

Expanded text:
inde ueste fusciori ac bene conposita utamur, uel si etiam usque ad zonae cinguinde ueste fusciori ac bene conposita utamur, uel si etiam usque ad zonae cingulum philosophiam ostentemus speciem nobis pietatis et faciem huiuscemodi adinuentionibus colorantes, continuo iam admirationi esse uolumus et laudi, praeesse iam populis cogitamus, Samuhel aliqui nobis uidemur ab ipsis incunabulis consecrati, sapientes quoque et doctores et diui­ norum mystae, et inter scribas et legis doctores nosmet ipsos ordinamus et uelut caelestes quidam incedimus quaerentes ab hominibus uocari rabbi dicentes: nusquam prorsus susci­ pienda est littera, sed omnia spiritaliter intellegenda\' — alioquin deliramenta quaedam uideri et somnia —, insuper etindignamur, nisi uehementer et fauorabiliter conlaudemur? et haec beni- gniores ac simpliciores quique nostrorum; uerum spiritales isti fastidiosi iudican
Abbreviated transcription (Latin):
docere & doceri nulla erit differencia. nulla discretio. Snter tribum ꝙ tribum fiet
ulla diusio. nec illi ultra iordanem. & isti intra iordanem. hereditatem sorte suscipi¬
ent: Nullus populi s nostris finalis terminus dabitur. nulla uiuendi regula sige¬
tur. ⁊ s ita inconsusione habebuntur omĩa. & ita unusquisq quod uidebitur
rectum moculis suis faciet. ut plurimi ex nobis utine dicam om̃s. ante pene qn
pͥmos infantie deponant pilos. dum ad huc puerile balbutiunt. uixdũ dñicas
ingressi aulas. anteqmͣ sacrorum uoluminum nomina saltim ipsa cognoscant. ante¬
quam noue uel ueteris scripture uł auctores discant uel stilum cognoscant. nam
illud non dico. anteqmͣ ora abluant. et anime uioia deponant. sicubi forte duos
uel tres sermones exantiquis tractatorib didicerint. et hoc fortasse magis exau
ditu qmͣ ex lectionẽ. aut si paucos exdauid sparsim didicerimus psalmos. ac de¬

Expanded text:
docere et doceri nulla erit differentia, nulla discretio? nec inter tribum et tribum fiet docere et doceri nulla erit differentia, nulla discretio? nec inter tribum et tribum fiet ulla diuisio? nec illi ultra Iordanem et isti intra Iordanem hereditatem sorte suscipient? nullus populis nostris finalis terminus dabitur? nulla uiuendi regula figetur, sed ita in confuso habebuntur omnia et ita unusquisque quod uidebitur rectum in oculis suis faciet, ut plurimi ex nobis, uti ne dicam omnes, ante paene quam primos infantiae deponant pilos, dum adhuc puerile balbutiunt uixdum dominicas ingressi aulas, antequam sacrorum uoluminum nomina saltim ipsa cognoscant, antequam nouae uel ueteris scripturae uel auctores discant uel stilum cognoscant — nam illud non dico, antequam bosor abluant et animae uitia deponant —, sicubi forte duos uel tres sermones ex antiquis tractatoribus didicerint et hoc fortasse ex auditu magis quam ex lectione, aut si paucos ex Dauid sparsim didicerimus psalmos ac de
Abbreviated transcription (Latin):
breorum seniores tradunt. quod fuerit talis quedam apud eos antiquitus lauda-¬
bilis obseruatio. ut non omni etati om̃is scriptura uł legenda uł discenda com¬
muteretur. ꝓ eo quod non expediret om̃s omĩa cito disce̾re quia nec capere pos¬
sunt omnes omina. & iociroo ledi eos potius quam uiuarisi nundum capaces eaque
sunt ꝓfundiora cognouer int: s cetera quidem omĩa. quorꝑ etiam historica narra¬
tio imꝓbabilis non. ẽ. a puero statim discunt Eas uero scripturas que uili indumento
lutere. p̃ciosa untrinsecus contegunt sacͣmenta. nulli ante uicesinium & quintũ annũ
discere. ueletiam scire cominittitur : quo scilicet sit hoc uelut quoddam munus¬
ꝓpositum exercitio uirtutis. his inquibus ad illud etatis et uita ꝓbabilis et ornatus
morum et intelligentie capacitas apparebit: qui utiq iam ualeant bene et confident̃

Expanded text:
Hebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudaHebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudabilis obseruatio, ut non omni aetati omnis scriptura uel legenda uel discenda committeretur pro eo quod non expediret omnes omnia cito discere, quia nec capere possunt omnes omnia, et idcirco laedi eos potius quam iuuari, si nondum capaces ea quae sunt profundiora cognouerint. sed cetera quidem omnia, quorum etiam historica narratio inprobabilis non est, a puero statim discunt, eas uero scripturas, quae uili indumento litterae pretiosa intrin- secus contegunt sacramenta, nulli ante uicesimum et quintum annum discere uel etiam scire committitur, quo scilicet sit hoc uelut munus quoddam propositum exercitio uirtutis his, in quibus ad illud aetatis et uita probabilis et ornatus morum et intellegentiae capacitas apparebit; qui utique iam ualeant bene et confidenter
Abbreviated transcription (Latin):
rus p̃cipites ꝑ imꝑitiam dare: & magis accommodare au̾rem ad obedientie auditũ.
quam linguam imꝑitam mouere. hec egomet mecum disserens & consiliario usꝰ
memet ipso non malo ut opmor. sin minus. certe uel sedulo: dicta factaq que ad
pietaten ꝑtinent. discere potius ignorans malui. quam docere. Optabile namq
est & mͥ ꝑcarum. usq ad ultimam discere senectutem: qũiquidem nulla ȩtas ad
ꝑdiscendum sufficere potest. Docere uͦ alios affectare eum qui non sufficient̃ in-¬
sructus est. res michi iudetur antiqui ꝓuerbii. indolio discere arcem figuli. hoc
est inꝑiculo animarum doctrinam discere pietatis: quiq aut satis stusti michi
ui dentur. aut temerarii. Stulti ꝓeo sutantum brutisunt. ut imꝑitos se esse
non sentiant: temerarii & si intelligunt quidem audent tam̃adire negocium. he-

Expanded text:
rus praeci­ pites per inperitiam dare, et magis accommodare aurem ad oboedientiae auditum rus praeci­ pites per inperitiam dare, et magis accommodare aurem ad oboedientiae auditum quam linguam inperitam mouere. haec egomet mecum disserens et consiliario usus memet ipso non malo, ut opinor, sin minus, certe uel sedulo, dicta factaque quae ad pietatem pertinent discere potius ignorans malui quam docere. optabile namque est et mihi percarum usque ad ulti­ mam discere senectutem, quoniam quidem nulla aetas ad perdi­ scendum sufficere potest, docere uero alios affectare eum, qui non sufficienter instructus est, res mihi uidetur antiqui prouer­ bii in dolio discere artem figuli\', hoc est in periculo animarum doctrinam discere pietatis. quique aut satis stulti mihi uidentur aut temerarii: stulti pro eo, si in tantum bruti sunt ut inperitos se esse non sentiant, temerarii, si intellegunt quidem, audent tamen adire negotium. 48.
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinis xp̃i. Et ad hec quis tam idoneus: Ilon enim debemus eẽ sicut pluri¬
mi adulcerantes uerbum dei &e miscentes aquam uino: id est lecificanti cor homi¬
nis uerbo dei sermonem uilem ad miscere et ꝑterram repentem. qui uel iocum
moueat. uel temporale aliquid narret: ita ut carnał lueri ex hoc nobis aliquid
nundinari uideamur. cum ita singulis loquinur ut ipsi delententur audire.
asimus uelut uentriloqui quidam. idẽ de uentre & ꝓuentre loquentes. &uen¬
ti in uerbis nr̃is omnibus ꝓuidentes: quod ẽ uere deterra loqui ut placere
potentibus & diuitib uideamur. quos magis ledimus. immo quos magis ꝑdiiꝰ.
a quori sanguinem innocentem effundimus. id est animarũ simplicium utam
ininteritum̃ damus: que utiq de nr̃is manib exquirentur ꝑro his gͦ om̃ibus
considerabam multo ẽẽ melius periciorib aliis cedere regendi habenas. quamcur¬

Expanded text:
plenitudinis Christi. 46. Et ad haec quis idoneus? non enim debemus esse sicut pluriplenitudinis Christi. 46. Et ad haec quis idoneus? non enim debemus esse sicut plurimi adulterantes uerbum dei et miscentes aquam nino, id est laetificanti cor hominis uerbo sermonem uilem admiscere et per terram repentem, qui uel iocum moueat uel temporale aliquid narret, ita ut carnalis lucri ex hoc nobis aliquid nundinari uideamur, cum ita singulis loquimur, ut ipsi delectantur audire, et sumus uelut uentriloqui quidam, id est de uentre et pro uentre loquentes et uentri in uerbis nostris omnibus prouidentes, quod est uere de terra loqui, ut placere potentibus et diuitibus uideamur, quos magis laedimus, immo quos perdimus et quorum sanguinem inno­ centem effundimus, id est animarum simplicium uitam in interitum damus, quae utique de nostris manibus exquirentur. 47. Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus aliis cedere regendi habenas quam cur
Abbreviated transcription (Latin):
hii uidelicet quib prima ad huc religionis rudimenta traduntur: & cum
sint paruuli infide uirilis adhuc ut ita dixerum. cibi uigorem ferre non pos¬
sunt: quem utiq contra uires siquis ingerat. fortassis oppressi et degrauati. cum
mens non sufficit ingesta suscipere. sicut ne inparuulis quidem corporalis
materia ualet decoquere maiores uiribus cibos. etiam iacturam ac detrim̃ta
psentient: Alii uero sunt qui sapientia indigent. que ꝓfertur & predicatur uiter p¬
fectos:⁊ et cibis excelsioribus ac ualidioribus uti possunt ꝓeo quod exercitatos habent
sensus. ad discre tionem boni uel mali ueritatis atq mendacii quos utiq neq lacte
potari. neq oleribus pasci. id est infirmo ac fragili conuenit cibo. alioquini nequa¬
quam roborabuntur infortitudine xp̃i :⁊ neq crescent laulabili incremento: que
oporaet omnem ꝑsectum in ipso crescere. inuirum ꝑfectum in mensuram etatis

Expanded text:
hi uidelicet quibus prima adhuc religionis rudimenta traduntur, et cum hi uidelicet quibus prima adhuc religionis rudimenta traduntur, et cum sint paruuli in fide, uirilis adhuc, ut ita dixerim, cibi uigorem ferre non possunt; quem utique contra uires si quis ingeratr fortassis oppressi et degrauati, dum mens non sufficit ingesta suscipere — sicut ne in paruulis quidem corporalis materia decoquere ualet maiores uiribus cibos —, etiam priorum iacturam ac detrimenta persentient. alii uero sunt qui sapien- tia indigent, quae profertur et praedicatur inter perfectos, et cibis excelsioribus ac ualidioribus uti possunt pro eo quod exer­ citatos habent sensus ad discretionem boni uel mali, ueritatis atque mendacii. quos utique neque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conuenit cibo; alio­ quin nequaquam roborabuntur in fortitudine Christi neque crescent laudabili incremento, quo oportet omnem perfectum in ipso crescere in uirum perfectum, in mensuram aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
se singulis quibusq bestie huius ille eruditor aptabit: Quomͦ se aduniuscuiꝰq
naturam. atq ingenium cominodabit: Non ne necesse erit eum cum sit apud se¬
met ipsum simplex et constaus. tani fieri uarium et tam indiuersa mutabilem qͣm
poscit ipsa diu̾sitas bestiarum. ut unum quodq animal pro nature & ingenii
sui oportunitate curetur.: quod possit totius bestie corpus ex tanta diu̾sitate
compositum recte inter se inuicem bestiolis moderatis inpace ac tranquillitate
perstare: Ita ex multis ac diuersis et moribus & lingius & institutionibus uelut
unum animal compositum. sibiq dissimile. comune hoc corpus eocłie qui insti¬
tuendum suscepit ac regendum. cũ ẽẽ debeat ipse apud se semꝑ un mobilis et
idem.ꝰ necesse habet tamen singulorum se moribus et institutionib conformare.
ac sermonem suũ aptare singulis opoitunum: qm̃quidem alii lacte indigent.

Expanded text:
s singulis quibusque bestiae huius ille eruditor aptabit? quomodo se ad uniuscuiusque s singulis quibusque bestiae huius ille eruditor aptabit? quomodo se ad uniuscuiusque naturam atque ingenium commodabit? nonne necesse erit eum, cum sit apud semet ipsum simplex et constans, tam fieri uarium et tam in diuersa mutabilem quam poscit ipsa diuersitas bestiarum, ut unumquodque animal pro naturae et ingenii sui oportunitate curetur, quo possit totius bestiae corpus ex tanta diuersitate conpositum recte inter se inuicem bestiolis moderatis in pace ac tranquillitate persistere? ita ex multis ac diuersis et moribus et linguis et institutionibus uelut unum animal conpositum sibique dissimile commune hoc corpus ecclesiae qui instituendum suscepit ac regendum, cum esse debeat ipse apud se semper inmobilis et idem, necesse- habet tamen singulorum se et moribus et institutionibus conformare ac sermonem suum aptare singulis oportunum.. 45. Quoniam quidem alii lacte indigent,
Abbreviated transcription (Latin):
animarum insticuendarum cura commictitur: ex quibus nos quam plurima
nunc breuitatis studio p̃termittimus. Sicut enim uerbi gr̾a si fieri possit ut ex
multis animalibus ac bestiolis. genere et specie diuersis. magnis et exiquis. ferocior
⁊ mitiorib asꝑiorib ⁊ lenioribus unum aliquod animal uel bestia una constaret: hec
utiq admitigandum sicui crederetur. quantũ ei inmi neret oꝑis ac laboris. qmͣtũ
eius requireretur industrie. ut unicuiq bestiarum uelanimalium. ꝓ ut mos exi¬
git singłorum. uel ꝓut natura poscit occurreret: Qm̃ quidem neq eadem uoxẽ.
apta omnibus. neq eisdem ut ita dicam sibilis aguntut. s ne cibus quidem cunctiᷤᷤ
unus atq idem est. nec papandi mos ac fouendi uius.ẽ. bestiis : ita ut interdum hisdẽ
ipsis quibus initigantur aliȩ. ad furore in alie suscitentur. Quibus ergo modis¬

Expanded text:
animarum instituen- darum cura committitur. ex quibus nos quam plurima animarum instituen- darum cura committitur. ex quibus nos quam plurima nunc breuitatis studio praetermittimus. 44. Sicut enim uerbi gratia, si fieri posset ut ex multis animalibus ac bestiolis genere ac specie diuersis, magnis et exiguis, ferocioribus et mitioribus, asperioribus et lenioribus, unum aliquod animal uel bestia una constaret, haec utique ad mitigandum si cui crederetur, quantum ei inmineret operis ac laboris, quantum eius requireretur industriae, ut unicuique bestiarum uel animalium, prout mos exigit singulorum uel prout natura poscit, occurreret! quoniam quidem neque eadem uox apta est omnibus neque eisdem, ut ita dicam, sibilis aguntur. sed ne cibus quidem cunctis unus atque idem est nec palpandi ac fouendi mos unus est bestiis, ita ut interdum hisdem ipsis quibus mitigantur aliae ad furorem aliae susci­ tentur. quibus ergo se modi
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt suꝑducere. id est supra malam doctrinam & ꝑuersa dogiata uerbum
fidei ac ueritatis ingerere. & cium primis postrema confundere. Nani uiam quidem
incedere attritam & leuigatam assiduitate commeantium prestat: quam inusitatam
& rudem. & nullis antea uestigiis proculcatam Campum quoq serere exercitio ara¬
tri frequentis edomitum melius est : quam illum qui ignarus est sulci. & uomeris
nescius. A nimam uͦ illam melius excolam. que nullo ad huc maligni cultoris aratro
temerata est: nec preuentione pessimi seminis occupata: Alioquim duplicabitur
nobis labor dum neccesse est prius conceptas malicie formas corde detrudere: tum
deinde honitatis imaginem. uirtutum ceris uariantibus reformare: ut quam
multe ac diuerse fuerant in anima species deprauationis. tam multe suit & resti¬
tutionis. Quorum omnium sciencia ac disciplina uigere debet apud eum. cui

Expanded text:
scripta sunt superducere, id est supra malam doctrinam et peruersa dogmata uerbum scripta sunt superducere, id est supra malam doctrinam et peruersa dogmata uerbum fidei ac ueritatis ingerere et cum primis postrema confundere. nam uiam quidem incedere adtritam et leuigatam adsiduitate commeantium praestat quam inusitatam et rudem et nullis antea uestigiis proculcatam, campum quo­ que serere exercitio aratri frequentis edomitum melius est quam illum qui ignarus est sulci et uomeris nescius; animam uero illam melius excolam, quae nullo adhuc maligni cultoris aratro temerata est nec praeuentione pessimi seminis occupata. alioquin duplicabitur nobis labor, dum necesse est prius conceptas malitiae formas corde detrudere, tum deinde bonita­ tis imaginem uirtutum ceris uariantibus reformare, ut, quam multae ac diuersae fuerant in anima species deprauationis, tam multae sint et restitutionis. quorum omnium scientia ac disciplina uigere debet apud eum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
que se fatentur ignorare. Tum deinde exuerisimilib frequenter modo in hoc modo
millud uersi acq mutati. & omni uerbo nunc acquiescentes. paule post iterum te¬
luctantes. simul & magistros & studia mutant: & uelut puluis uento agitatus facile
transferuntur: ad ultimum uero stultitie suȩ ꝓferunt fructum. Nam uelut fatiga¬
ti audiendo diuersos. & uicti tedio simul omnia respuunt: et uelut uacui et inanes
exomnibus que crediderunt facti. continuo etiam comtempnere et irridere nos uncipunt:
uelut nichil rationabile infide nr̃a habentes: & paciuntur quod accidere solet hisqui ocu¬
los dolent. & solis lumen accusant: uel qui aures. et uoces hominum minus ẽẽ sonoras que¬
runtur. Propterea gͦ multo ultilius est anime. simpliciter & pure ueritatis elementa
suscipere. et uelut ceris ea non dum caraxatis inscribere: quam suꝑ illa que ante male

Expanded text:
quae se fatentur ignorare. tum deinde ex ueri similibus frequenter modo in hoc, modo quae se fatentur ignorare. tum deinde ex ueri similibus frequenter modo in hoc, modo in illud uersi atque mutati et omni uerbo nunc adquiescentes, paulo post iterum reluctantes simul et magistros et studia permu- tant et uelut puluis uento agitatus facile transferuntur. ad ultimum uero stultitiae suae proferunt fructum; nam uelut fatigati audiendo diuersos et uicti taedio simul omnia re­ spuunt et uelut uacui et inanes ex omnibus quae crediderunt facti continuo etiam contemnere et inridere nos incipiunt uelut nihil rationabile in fide nostra habentes et patiuntur quod accidere solet his qui oculos dolent et solis lumen accusant uel qui aures, et uoces hominum minus esse sono­ ras queruntur. 43. Propterea ergo multo utilius est animae simpliciter et pure ueritatis elementa suscipere et uelut ceris ea nondum charaxatis inscribere quam super illa quae ante male
Abbreviated transcription (Latin):
iactancie głam querunt. & preesse populis delectantur. uquitatem in excelso lo-¬
quuntur : qui uelut iamnes quidam & manbres non tam moysi quam ueritati
resistunt. et aduersus sanam doctrinam conmouent arma uerborum. Tercium
quoq genus est ex imꝑitia contradicentium quam utiq imꝑitiam consequent̃
insolentia comitatur: & omni uerbo nisi quod forte ipsi ꝑ tuleruit. Hostiliter
& insolenter ocourrunt: aquibus scd̾m dñi dictum. porcorum more. ueritatis ma¬
garite pedibus conculcantur. Alii quoq sunt qui nullam quidem ex proprio
sensu opinionem deferunt. neq aliquam formam de fide dei obtinent uel bonã
uel malam: s omnibus setradunt magistris. atq omnem suscipiunt sermonẽ
uelut quod melius est & rectius ex omnbus electuri : ignorantes. quia non bonos
de ueritate uidices elegerunt semet ipsos ⁊ uidelicet uidicare se putant posse de his

Expanded text:
iactantiae gloriam quaerunt et praeesse populis delectantur, iniquitatem in ex- celsum loiactantiae gloriam quaerunt et praeesse populis delectantur, iniquitatem in ex- celsum loquuntur, qui uelut Iannes quidam et Mambres non tam Moysi quam ueritati resistunt et aduersum sanam doctri- nam commouent arma uerborum? tertium quoque genus est ex inperitia contra dicentium, quam utique inperitiam conse­ quenter insolentia comitatur; et omni uerbo, nisi si quod forte ipsi protulerint, hostiliter et insolenter occurrunt. a quibus secundum domini dictum porcorum more ueritatis margaritae pedibus conculcantur. 42. Alii quoque sunt qui nullam quidem ex proprio sensu opinionem deferunt neque aliquam formam de fide dei obtinent uel bonam uel malam, sed omnibus se tradunt magistris atque omnem suscipiunt sermonem uelut quod melius est et rectius ex omnibus electuri, ignorantes quia non bonos de ueritate iudices elegerunt, semet ipsos uidelicet, et iudicare se putant posse de his
Abbreviated transcription (Latin):
putent. s ꝓditionem fidei pietatisq comdempnent. & uidicant omĩa. non dis¬
aernentes rationem. s ꝓpriis sensibus uidicantes. non his quos in eołia audiun
set quos de domo secum deferunt. conseruantes doginata. ñquerationabilit̃ di-¬
dicerunt: s que exconsuetudins non ꝓbabilit̾ tenuerunt. Ꝙ hoc dico non¬
ad huc ualde malorum hominum uiciuĩ : qui licet regulam non teneantue
utpote ne multa uapulaturi.tamquam ignorantes dñi uoluntatem. &
iccirco non facientes eam. aut qui fortasis etiam corrigi aliquando po tuert᷑
&emendari: qm̃ religiosa mens quam cito offenditur.tam ꝓinte & facile curat̃
Siquis forte ei sermõ apte & conpetenter adhibitus cor pulsauerit: contiuuo
sicut ionifer lapis pulsatus a simili exea que sibi naturalit in est luois scintilla
lampadas confestim ueritatis accendit. Pe illis uero quid dicamus. qui dum

Expanded text:
putent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant omnia non dputent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant omnia non docentis ratione sed propriis sensibus, non his quos in ecclesia audiunt sed quos de domo secum deferunt conseruantes dogmata non quae rationabiliter didicerunt sed quae ex consuetudine non probabili tenuerunt. et hoc dico adhuc non ualde malorum hominum uitium, qui, licet regulam non teneant ueutpote nec multa uapulaturi tamquam ignorantes domini uoluntatem et idcirco non facien­ tes eam, aut qui fortassis etiam corrigi aliquando poterunt et emendari, quoniam religiosa mens quam cito offenditur tam prompte et facile curatur. si quis forte eis sermo apte et conpetenter adhibitus cor pulsauerit, continuo sicut ignifer lapis pulsatus a simili ex ea quae sibi naturaliter inest lucis scintilla lampadas confestim ueritatis accendit. 41. De illis uero quid dicamus qui, dum
Abbreviated transcription (Latin):
trũ singulis admou̾ere. ut nusqmͣ sonus offendat auditum. Triplici namq modo
inecłia docentium ꝑiculum pendet : ex sensu ex uerbo ex auditu: ut ꝑfacile eueni-¬
at inuno saltim aliquo.si non in om̃ib labi. Aut̃ enim minus illuminatus est sensus.
aut ad explanandum defuit sermo sufficiens. aut bene plata crassior non recipit
auditus: & exuno quolibet horp casu. fit in omnib ꝑiculum ueritatis. Et quidẽ
maliis quibq studi is & doctrinis facile uel ꝓfertur sermo uel recipitur. In his
uero nostris scolis: ipsa auditoꝵ expectatio dicturo periculum generat Tamqmͣ
enim dedeo audituri & desũma om̃ium spe ac salute suscepturi uerbum. quan¬
tocalidiores erga fidem fuerĩt tanto attentiores & scrupulosiores ad audiendũ
fient.: ita ut sioubi aliquid secus dicẽtis sermo sonuerit. non titubationẽ lingue

Expanded text:
trum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo trum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae
Abbreviated transcription (Latin):
tura filui seꝑatur.ͥ & ereaturis reliquis sociatur: Non enĩ hoc ÷ essefi¬
lium uelabalienari a patre uł conmisceri ac refundi inpatrem: neq
rursum tantum putare agere pro xp̃o ut neq ipsi seruetur esse
quod filius sit. C uiꝰ emm erit filius. si non origo sua referatur ad pa¬
trem. ut sit ille qui genuit. & iste sit qui est ex illo ꝓgenitus: Origo enim
pater est non exigui aliciutis et indigni: s deitatis & bonitatis origo es
que infilio  spũ scõ intelligitur. & sentitur: in illo uelut filio & uerbo.¬
dum contingere: et scõu est sancta cognoscere. Sciendumq illud inprimis est qͦd
ꝑdifficile negocium ẽ. inmultitudine ꝑmixta atq diuersa. ubiȩtas & institutio ua¬
ria est de talibus disputantem. & uelut multarũ cordarum quamdam o tharam fe¬
rientem. inuenire & ꝓferre aptum ad om̃s predicationis uerbum : & ita uelut pleo¬

Expanded text:
tura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est fitura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est filium esse uel alienari a patre uel commi­ sceri ac refundi in patrem —, neque rursum tantum putare agere pro Christo, ut neque ipsi seruetur esse quod filius est; cuius enim erit filius, si non origo sua referatur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo progenitus? origo enim pater est non exigui alicuius et indigni, sed deitatis et bonitatis origo est, quae in filio et spiritu sancto intellegitur et sentitur, in illo uelut filio et uerbo,dum contingere et sanctorum est sancta cognoscere. sciendumque illud iu primis est quod perdifficile negotium est in multitudine permixta atque diuersa, ubi et aetas et institutio uaria, de talibus disputantem et uelut multarum chordarum quandam citharam ferientem inuenire et proferre aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plec