comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ raperer. q illic omĩo nusꝙ legisse ꝯiũcitur
Ette quał homo mẽdaces diuinoꝵ libroꝵ scͥpto¬
res se odisse głatur. Qui eciã de cuuangelio tã¬
te austoritatis culmine om̃ib noto et mẽtiri
sic auder ut nõ mathm ne a płici nõĩs pond̾e co¬
primatur. sed nescio ꝙ̃ aliũ sb̾ mathei noĩc ue¬
celo diatum est. suꝑ aqm̃ iordanis. hic est filius m̃s
dilestus in quo n cõplacui. qm̃adiodũ dcm̃ est
et in monte sleq em̃ qi et ibi de celo uox ip̃a so¬
nutt. f̾ilius dei ante nõ fuit. qñ quid̾ ex ut̾o uirꝰ¬
gͣis ille acrepit formã ẜui. Qui cum in formade
ieẽt nõ rapinã arbitratus ẽ ẽẽ equał deo. Deti¬
q ip̃e apłs paulus alio loco aꝑtissime dicit. Cũ
aũ uenit plenitudo tpr̃is: misit deus faiũ suũ
fcm̃ ex muliere. fcm̃ sb̾lege. Mulierẽ .s. more
si nob̾ credere ño ꝑdẽẽ. nõ tam hoc attente idem

Expanded text:
bitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. bitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum librorum scriptores se odisse gloriatur, qui etiam de euangelio tantae auctoritatis culmine omnibus noto mentiri sic audet. ut non Matthaeum. ne apostolici nominis pondere conprimatur, sed nescio quem alium sub Matthaei nomine uecaelo dictum est super aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, quemadmodum dictum est et in monte. neque enim quia et ibi de caelo uox ipsa sonuit, filius dei ante non fuit, quandoquidem ex utero uirginis ille accepit formam serui. qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. denique ipse apostolus Paulus alio loco apertissime dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum, factum ex muliere, factum sub lege. mulierem scilicet si nobis credere non prodesset. non hoc tam adtente idem
Abbreviated transcription (Latin):
meis dueftus in quo mͥ c̃õplactu. de quo dcm̃ e¬
ras iam e ꝑtu iungis nob̾cum deus. stsi forte in¬
sum sit fausto minis oẽ ꝙ dcũs est deus qus quod
dcĩis est filius dei. Ex hoc .n. coniceꝰ conatus ẽ iua¬
thoo nõ et̃ uisum ey filnis dei fcsis sit uisi ꝑ bap¬
pheta testimõniũ. ubi ip̃ẽ partus uirg̾is appellat᷑ ẽ
debemus intueri atq obsuare. nõ p̾t̾ mittentẽ ubi
potuerit lectori uanilo quioꝵ suoꝵ cecã te scͥpturaꝵ
testimoniis nebitias effũdere fłitatis. sicito de abrahã
diett quod do nõ crediderat de sarras filiũ ꝑmitẽ¬
ti. qñ cum ancilla cẽtubum cũ scuptura testatur.
ñdum ssłi ꝑtum sarre fiusso ꝓmissum. uł qd ixo¬
rem suam sororem mentit᷑ siti cũ genus caro mis¬
qmm in illis liitͦs leg̾it quib de hac re fides hñda
cst. Et de faio eiꝰ ꝓsaac quod eciã ip̃e reboetã fło
dixerit sororem suam cũ genus eiꝰ ibi aꝑte scͥptũ
que nam illum de agro uenientẽ prior ad cõcu¬

Expanded text:
meus dilectus, in quo mihi complacui : de quo dictum erat jam ex partu virginis, Nobiscum Deus. Nisi forte visum sit Fausto minus esse quod dictus est Deus, quam quod dictus est Filius Dei. Ex hoc enim conjicere conatus est, Matthaeo non esse visum quod Filius Dei factus sit nisi ex bappheta testimonium, ubi ipse partus uirginis appellatus esgarrulum debemus intueri atque obseruare non praetermittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit, quod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisrem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum ttuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concu
Abbreviated transcription (Latin):
ista uera sed anquts auits sb̾ euis noĩe sic̾ mãi¬
chei putant ea fia conscriberet. ita ne sͥ ociam
ip̃e in reb aꝑtissimis. et tam de ꝓxinio ꝯtextis
ꝯtrana losi retur ut ꝙ̃ diceret dauid faium de
maria uirgine sine cuiꝰqmͣ uiri concubitu na¬
tum. euudem parentes gradatimemimerans
usa ad eũ sine aliqua rõne ꝑduce̾rer. qũe nõ
ꝯmixtum mane ip̃e dixisset: Si .n. alius enu

Expanded text:
ista uera, sed aliquis alius sub eius nomine, sicut Manichaei putant. ea falsa conscriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertissimis et tam de proximo contextis contraria loqueretur, ut quem diceret Dauid filium de Maria uirgine sine cuiusquam uiri concubitu natum, eiusdem parentes gradatim enumerans usque ad eum sine aliqua ratione perduceret, quem non commixtum Mariae ipse dixisset? si enim alius
Abbreviated transcription (Latin):
mad cui repositum est. et ip̃e erio exspectatio gẽ¬
cumiqͥam isto tor omne quoq magist̾iũ ui¬
teoꝵ et mistita unde xpi uocabantur unctõ ip̃a
defecerat ẜm ꝓphetiam cciã damelis. Tunc ne¬
uit crui repd̾itum erat expectatio gentiũ et ũt¬
tus est scũs st̃õꝵ oleo exultationis p̾partitib
suis. Slatus eit .i. herodis maioris tpr̃. passus
õ aũ minoris herodis tetrarchͥa. huiᷤ itaq ue¬
mentis ad oues q perietamt domus isus: figu¬
ram geiit ip̃e uidas crmmuret ad tondendas o¬
ues mas in thamna ꝙꝑ int̾pretatur deficiens
Iam. natefecerat pͥnceps ex uida. et omne ma¬
gist̾ium atq unctio iudeoꝵ. euuetret cui
repositũ eta. uents aũ cũ suo pasterẽ odo lla¬
inita. cui nom̃ etat itas. Et int̾pretatur odollami¬
tes destimoniñ maqua. Cum hoc plane testimo¬
usus in aqua. Nam et ip̃e iras quod nomẽ illius
pastoris fum. int̾pretatur fñs mei uisio. Uid̾

Expanded text:
et ipse est exspectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exsultationis prae participibus suis. natus enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens". iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Adollamite, cui nomen erat Hiras; et interpretatur Odollamites „testimonium in aqua.". cum hoc plane testimousus in aqua. nam et ipse Hiras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris mei uisio". uidit
Abbreviated transcription (Latin):
sacramẽtũ futim populi sui. ꝙ per lib̾as genuer̃
nõ solum i lib̾tatẽ. sicut per sarã et rebercam
et h̾am et rachel. uerum ociã in ẜuitutẽ. sic̃ pot
eandem rebeccam natus est esaiu cui dcm̃ ẽ. eris
ẜuus fr̃s tui. et per ancillas nõ solũ in ẜuitutẽ
sicut ꝑagar. uerum eciã ĩ lib̾ratem sicut ꝑ ba¬
lam et zelpham. ita .n. et in ppło dei et ꝑ spũ¬
ales uiros nascũtur. ñõ solum in laudabilem
ciunt face̾ nolite. hoc magnũ sacram̃tũ quiscͥs
ĩ dei ppło peudentꝰ agnouerit unitatẽ sp̃oin um
cło pacis usq in finẽ. quibdã coherendo. quos¬
dam tolerando cͦtodit fecimꝰ hoc et de loth qͥd
eius laudandũ quid culpandũ scͥptura narra.¬
uerit. quid intelligendũ de tota illa re gesta:
futuroꝵ. Sed prius p̾locm̃dũ ẽ ne qm̃om pra¬
ue ꝯsid̾ationis offendat. qsd̾ de quibdã malis¬

Expanded text:
sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut per Saram et Rebeccam et Liam et Rachel, uerum etiam in seruitutem, sicut per eandem Rebeccam natus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris tui, et per ancillas non solum in seruitutem, sicut per Agar, uerum etiam in libertatem, sicut per Balam et Zelpham. ita enim et in populo dei et per spiritales liberos nascuntur non solum in laudabilem ciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intellegendum de tota illa re gesta futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusda
Abbreviated transcription (Latin):
et laudanda et uituꝑanda hominũ fc̃a uel
ip̃a indicat uł legentib iudicanda ꝓponit nͨ
colum hoĩes ip̃os uł iuituꝑabiles uł laudabi
les intimans. u̾m ociã quedam ĩuituꝑabili¬
b landanda et in laudabilib untuꝑanda ñ
tancens. Neq .n. qr iuituꝑabilis homo erat
Caul. ĩo nõ est landabile fcm̃ eiꝰ cy gustatũ
est deanathemate tam diligent᷑ scrutatus
dam seuere mudicare conatꝰ est. obediens d̾o
qui hoc fieri ꝓbibuerat uł qd̾ phitones et
uentuilocos de regno suo doleuit Aut qr lau¬
dabilis etat dauid ĩo pec̃a enis que deus qͦẜ¬

Expanded text:
et laudanda et uituperanda hominum facta uel et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laules intimans, verum etiam quaedam in vituperabilibus laudanda, et in laudabilibus vituperanda non tacens. Neque enim quia vituperabilis homo erat Saül, ideo non est laudabile factum ejus, quod gustatum de anathemate tam diligenter scrutatus, tam severe vindicare conatus est, obediens Deo, qui hoc fieri prohibuerat ; vel quod pythones et ventriloquos de regno suo delevit : aut quia laudabilis erat David, i
Abbreviated transcription (Latin):
in carnationen euis fidem derogare uoluisset
ignorans iniser uerissimũ et ueracissimũ salua¬
toremno solum loquendo sed eciam nasdendo
magr̃m exstitisse. fideles enĩ eiuis uenturi ex oi¬
b gentib cciam exemplo carnis ip̃ĩus distere
debuerinnt parentum suoꝵ iniquitates sͥ ob¬
ce non posse. Dinde sponsus ille siis congruẽs
muctatũ quĩ uocaturꝰ erar ad iptias bouos
et malos eciam nacaiuolut de bonis eo mał
ut pphiam pasche qua p̃ceptus ẽ manducari
agnꝰ eracceptus op ouib et capris tanqmͣ iꝰtis
et uistis et ad se p̾figurandũ p̾cessisse f̾mar.
Docum̃ta quuppe dei et hom̃is ubiq c̃oẜu̾as
pentes bonos et maios pp ꝯuenientiã hũai¬
lum diurnitatis elegit. Insiniter gͦ faustus
uise ipm̃ pocius dente sactilego seuiens ẜm scͥp¬
turam qm̃ totus iam mũdus nũto ueneratur
accusas q ut supra dixi tanqs speculi fidelis
itor et nulliꝰ accipit adulandam ꝑsonam sod

Expanded text:
incarnationi eius fidem derogari uoluisset, incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis eut prophetiam Paschae qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ovibus et capris , tanquam justis et injustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. Documenta quippe Dei et hominis ubique conservans parentes et bonos et malos propter convenientiam humanilum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed
Abbreviated transcription (Latin):
requiratur. Qmqmͣ faustus dente maledico
hoc ipm̃ intelligatur mordere uoluisse oꝑ xp̃c
a nobis ex euis tribu uenisse p̃dicatur maxime
qr in gn̾ationib prm̃ eius quas mathens e¬
uangelista ꝯmemorat etiam zara quẽ tham¬
ar ip̃a ex ilło ꝯceptu peperto inuenitur. Nam
si stipem iacõb nõ xp̃i gn̾ationem uellet rep̾¬
hñde habebat mag̾ p̾mntiuũ ruben qͥ patͥ¬
nũ thorũ nefaria libidine uolauit qualem
Rorncationẽ apłs ño ingentib dicit auditã.
Quõ fcm̃ eciam ip̃e p̃r iacob cum eos bñdi¬
ceret super capud eiꝰ accusando et detestan¬
do nõ tacuit. Hoc ergo crmien pocius faustꝰ¬
ab horreret ubiũo error ex ħitu meret̾cio
sed omĩo uolumptaria ꝯtaminatio pater¬
ui lectuli appareo ubi et ip̃am thamar plꝰ
odisset quod illo ꝯcubitu ncħ aliud quã
parere cuperet qm̃ si sola libidnis carnas
uoluptatis asisses. et xp̃i ꝓgenitores culpando

Expanded text:
requiratur. Quamquam Faustus dente maledico requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpudentia fłm ẽẽ ꝯtendant. qr et ip̃am xp̃i na¬
tiuitatem qua herodes ꝑturbatꝰ ẽ negant ip̃o¬
rũ uideoꝵ ĩmanitatẽ et cecitatẽ legant. ꝙ̃ ad¬
modũ illic tm̃ modo uarretur: ñ uituꝑetur.¬
das qui cũ sua nuruconcubuit. int̾ .xii. prĩar¬
chas ꝯputatur. Quid .n. et ille uidas osui do¬
minũ tradidit. nõne intꝰ .xii. apłos numerat᷑ ẽ
dhuc respondent et dũt ille pꝰ tale facinus
aũ post hanc turpitudinẽ int̾ frẽs suos ab il¬
lo prẽ cuitam magnũ testimoniũ d̾s ꝑhibet.
p̾cipne bñdcũs et supͣ om̃s laudatus ẽ Quin
mumo exp̃ssuit apparet ñõ ad ipm sed ad xpm̃qͥ¬
ex euis tribu pͥmiciabatur in carne uenturꝰ
illam ꝓuenire ꝑtinere ꝓpħiam. Et ĩo magis
flagitiu eiuuis diuina scͥptura tat̾e̾ nõ debuit
sicito nõ tacuit ut in u̾b prĩs eius quib pꝰ illud
dedecus ita iandatur qr ip̃e nõ agnoscitur aliꝰ

Expanded text:
impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi naimpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo das, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur . Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus s est ; iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est . Quinimo hinc expressius apparet, nex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius
Abbreviated transcription (Latin):
ifͣturalem ordinẽ ꝑturbari uerat ñõ utiq
tm̃modo corpoꝵ. sed maxime ac pͥmitꝰ aiio¬
rũ qr in ꝓcreandis filiis ordinatã societatẽ ño
nob̾ faustus uł ip̃a manichea pu̾sitas arbitta¬
tur adu̾sum. quasi nob̾ in illius scͥpture ue¬
neratione dignoq p̾como uicia hominũ q̃
illa ꝯmemorat ncc̃e sit approbaro. QEn pociꝰ
nceẽ est ut qnͣto illam teligiosuis accipimiꝰ. tauto
fitentiꝰ illa culpemꝰ que ꝑ eius i̾tatem certis cł¬
panda didicimꝰ. Ibi .n. forncatio et om̃is concu¬
bitꝰ illicit᷑ diuino iuite dampnatur. Ac ꝑ hoc
cum tana quoꝵdam fc̃a ꝯmemorat de quib
eo loco suam taceat si̾am. iudicanda nobis
pmittit. ño laudanda p̾scribit. Quis .n. nr̃m
ĩn ip̃o euiigelio non detestatur. herodis cuide¬
litatem. cũ de xp̃i natiuitate sollicitus tot
infantes uissit occidi. Ad hoc fcm̃ ibi ño uituꝑa¬
tar. sed tm̃ narratur. sed ue hoc manichei uesana

Expanded text:
naturalem ordinem perturbari vetat, non utique naturalem ordinem perturbari vetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non nobis Faustus, vel ipsa Manichaea perversitas arbitratur adversum, quasi nobis in illius Scripturae veneratione dignoque praeconio vitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit approbare: quin potius necesse est ut quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per ejus veritatem certius culpanda didicimus. Ibi enim fornicatio et omnis illicitus concubitus divino jure damnatur : ac per hoc, cum talia quorumdam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, judicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. Quis enim nostrum in ipso Evangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi nativitate sollicitus tot infantes jussit occidi ? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana
Abbreviated transcription (Latin):
matrimonii matꝰ fieret longe tñ alia inten¬
tione peccauit quod filiis suis prem̃ ꝓuidit so¬
cerũ suũ qmͣ si eñ s cõcupisser adulterũ. De¬
gndatam cuiꝰ pignora illa eeñt ubi ea que
dederat ille cognonit istã mag̾ qmͣ se iustifica¬
tam ẽẽ respondit ꝙ ei filiũ suũ maritũ ꝯũg̾e
uolusser qua destitutione ꝯpulsa illo pocnis¬
m̃õ qmͣ nullo mõ post̾itatẽ nõ aliunde qmͣab
eadem stẏrpe conquirerer. In qua sententia
de prolis. quo ducta illa se socero so̾posuerat. mi¬
mis culpans: qm̃ libidinosi concubitus ardo¬
rem quo ip̃e uelud ad meretͥcem uictus int̾¬
uerat. sicut quibdam dr. Instificastis codomã
Idest tm̃ peccastis. ut uobis sodonia comꝑa¬
ta. iusta iuideatur. Qmͣ qmͣ eciam si ħ mu-¬
lier non in peioris fc̃i ꝯparatione minꝰ culpa-¬
ta. sed omĩo a socero laudata: intelligatur
q̃ tñ consulta illa eterna lege iusticie que

Expanded text:
matrimonii mater fieret; longe tamen alia intenmatrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. degravidatam, cujus pignora illa essent; ubi ea quae dederat ille cognovit, istam magis quam se justificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum conjungere noluisset; qua destitutione compulsa, illo modo potius quam nullo modo posteritatem, non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. In qua sententia,cet habendae prolis, quo ducta illa se socero supposuerat, minus culpans, quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse velut ad meretricem victus intraverat: sicut quibusdam dicitur, Justificastis Sodomam , id est, tantum peccastis, ut vobis Sodoma comparata justa videatur. Quanquam etiamsi haec mulier non in pejoris facti comparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intelligatur: quae tamen consulta illa aeterna lege justitiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uibet pturbari uetat nõ uisi ꝓpagationit
cã statuo hom̃is concubitũ fieri. Et hoc nͥ
plem. sed ad saciandã libidinem ꝓpoĩtaꝵ dĩa
atꝙ etꝰna lege dãpnatur. omne quippe deho¬
nestat ẽptorem turpitudo uenał. Ao per hoc
uidas et si grauiꝰ peccasset. si nurũ sciens cu̾ea
ꝯcõbere uoluisses. si .n. uir et uxor sicut dñs dͭ
nõ iam duo sed una caro eꝰ. nõ alitꝰ nurꝰ est de¬
putanda qmͣ filia tñ eum qnͣtũ in ip̃o erat
deformt᷑ cũ meretrce cubasse ñõ dubiũ est
at ilła qͥ socerũ fefellit nõ carnis eiꝰ ꝯcupĩa
neo meretͥcie mercedis cupiditate peccauit
sed ex illo sangͥne prolem reqͥrens ex quo du
ob fr̃b iam nupta eo t̾tio quoq deuegato
hre nõ potuit pr̃i coꝵ socero suo fecandũ corꝰ
fraude sb̾ietis pignore m̃cedis accepto ꝙ ñ
ad ornam̃tũ. sed ad testimoniũ reẜuauit. Me¬
lnis qippe. sine filiis remaneret qmͣ sine uire

Expanded text:
iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc nonprolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure
Abbreviated transcription (Latin):
cħ omĩo affert. Unde auctoritas sc̃a culpetur
q̃ millis libris fundata ꝑsistens. ño tñ pau¬
cissimoꝵ maiicheoꝵ calũp mosas argucias
u̾m etiam gentiliũ tot tantoꝵq populorũ
horrendas immicitias diuino uire ꝯt̃ẽpuit
quos peneiam totos a nefaria suꝑstitione
simulacroꝵ ad umiꝰ dei uer tultum xp̃iano
ĩpio sbiugauit. edomito orbe t̾raꝵ nõ uiolẽ¬
cia bellici c̾taminis. s iuiste potentia ueri¬
taris. Ubru luteraꝵ illaꝵ laudatus est uidas.
Quid de illo boni scͥptura illa testata ẽ insiꝙ
in carne uentuiꝰ bñdc̃one pr̃is sui p̾ceteus
ꝯm̃datus eminuit. ¶cterũ ad id qd̾ cũ faustꝰ
forncatũ ꝯmemorauit addimꝰ nos aliud ꝙ
from suũ ioseph in egyptum uendidit. Nĩ¬
quid ciũqmͣ menbea distorta reprauant lu-¬
cem q̃ tuncta demõstrat sic nec cuiꝰpiã ma¬
le fc̃a maiam scͥpturam faciunt qua ꝑden¬
de legentib ignotescũt./ Consutta quippe
etͥna lex illa q̃ ordinẽ naturalẽ conẜuari

Expanded text:
buit , nihil omnino affert, unde auctoritas sancta culpetur: quae in illis Libris fundata persistens, non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura illa testata est, nisiin carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari
Abbreviated transcription (Latin):
rtdoautete rep̃hñdere uł dm̃ iustũ et bonu̾̃ talia
ubere potuisse nõ cred̾e hom̃is est ut mitius lo¬
quar cogitare nõ ualentis diuine ꝓuidentie per
cuncta sũma atq mia tendenti nec nouũ eẽ
ꝙͣ oritur nec perire ꝙ moritur. s in suo singła
queq ordine siue natutaꝵ suie m̾itũ uł cedẽ
iuł succetẽ uł manere. hominũ aũ rectam uo¬
luntatem d̾ie legi ꝯuĩgi mordinatã uero cu¬
piditatẽ diuine legis ordine coħc̃iut nes bo¬
nus aliud qmͣ p̾cipit  legi uelit. nec malis
amplius qmͣ ꝑmittit᷑ possit. Ita sane ut ño
ĩpime possto ꝙ iniuste uolutt Nc ꝑ hoc inõi¬
b que humana ĩfirimitas horret aut timet¬
cola miqunas uire dampnatur. cet̾a sũt uł tri¬
buta natura uł m̃ita culpaꝵ. fit aũ homo
nnquiis cũ ip̃ se ip̃as diligit res pp̃ aliud assu¬
mdas et pp̃aliud appetto ros pp̃ se ip̾as diligẽ¬

Expanded text:
rit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia rit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirsola iniquitas jure damnatur: caetera sunt vel tributa naturarum, vel merita culparum. Fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud assumendas, et propter aliud appetit res propter se ipsas diligen
Abbreviated transcription (Latin):
nõ admittunt c̾ti misterii grã eundẽ imum
dm̃ tũc ꝓpħas gerere bella uississe nũc apłos
ꝓhibuisse. Neq .n. in eo quod ex ewuͦ. ꝯmemora¬
quoq discipuloꝵ fca secuta sunt. Nam et tunc si¬
ne sacculo et pera ierunt et nicħ eis defuit sicut
euis int̾rogatio et eoꝵ responsio declarauit. Et
nũc dixerunt ei cum de glaudio emendo iussiss
Etce sunt hic duo gladii. Et ille respondit. su¬
fficit. Hinc et petrus armatus inuentꝰ est: cũ
aurem ꝑsecitoris abicidit. Ubi spontanea
eus coħcetur audatia. qr nõ ut uissus fuerat
ferrum tollere: ita uissus fuerat et ferire. Late¬
bat certe diũ uoluntas curarma portari p̾ce¬
pisset quib eos uti uoluisset. U̾mptũ ad illũ
cũ rõne p̾cipere. ad istos aũ sine retractat̾oe
imꝑitia moyses rep̾hñdito᷑ quod bella gesserto. quuni
mis rep̃hñdi debuit si sia sponte gererer qmͣ si deo
iubente nõ gerere. Ipm̃ uero dm̃ qd talia gesse¬

Expanded text:
non admittunt certi mysterii gratia eundum unum non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc prophetas gerere bella iussisse, nunc apostolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemoraquoque discipulorum facta secuta sunt. Nam et tunc sine sacculo et pera ierunt, et nihil eis defuit; sicut ejus interrogatio et eorum responsio declaravit. Et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo jussisset, Ecce sunt hic duo gladii. Et ille respondit, Sufficit. Hinc et Petrus armatus inventus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea ejus coercetur audacia ; quia non ut jussus fuerat ferrum tollere, ita jussus fuerat et ferire. Latebat certe Domini voluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti noluisset. Verumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione imperitia Moyses reprehenditur quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si Deo jubente non gereret: ipsum vero Deum, quod talia jusse
Abbreviated transcription (Latin):
noui testamenti ubi uet̾is obscuritas reuelatur
et aliud dicentem. Qñ misi uos inquit sine
saculo et pera et calciam̃tis. nũquid aliquid
tefuit uob: at illi dixerũt. Nicħ. Dixro gͦ eis.
Sed nunc qui ht̃ saculum: tollat siłr et peram
et qui nõ hr̃: uendat tunicam suã et emat gla¬
diũ. Isti certe si ista diu̾sa in testam̃tis singulis
inuenirent et uet̾e̾ et nouo: eciã hoc clamarẽt
duo sͥ testam̃ta ẽẽ contraria. Quid gͦ nũc res¬
pondebũt cũ idem ip̃e dicit. Antea misi uos si¬
ne sacculo et pera et cllciam̃tis. et ncħ uobis
defuit nunc aũt qui ht̃ sacculũ tonat siłitꝰ et pe¬
ram et qui nõ ht̃ tunicam uendat et emat gła¬
a p̾cipientis. sed rõne dispensantis ꝓ tẽpoꝵ di¬
u̾sitate p̾cepta uł consilia uł ꝑmissa mutent᷑.
Mam si dñt certi misterii grã hoc decollendo sac¬
culo et pera et om̃do gladio locutũ fuisse. cur

Expanded text:
noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatunoui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatuet aliud dicentem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis: sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui habet tunicam, uendat et emat glaa praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt ergo hic prĩarche et ꝓpħe ut ista reg¬
na dm̃ dare et auferre ostn̾teretur. Nou hic
regnauerunt apłi et martyres ut regnũce¬
loꝵ desid̾andũ pociꝰ pand̾etur. Illi regũ bella
gesserunt ut tales quoq uictorias appare¬
reo del uoluntate p̾stare. Isti nd resistendo
itfecti sunt ut pociorem ẽe docerent uisto¬
riam ꝑ fido u̾itatis occidi. Qmqmͣ et illic ꝓ¬
phete᷑ nouerant mori pro ui̾tate. si cut ip̃e
dñs dicit si sangͥne abel iusti usq a san¬
gͥnẽ zachatie. Et iõ postea qm̃ cep̃ ĩpleri¬
ep figura salomonis qui latine int̾pratur pacifieꝰ
fiduciam pietatis in xp̃o. de inmicis sacrilegis qͥ
spem suam in sacram̃tis ydoloꝵ demonũq posu¬
erunt. et głosissimam uictoriam ꝑceperũt. cũ aꝑ¬
tissimis notissimisq docum̃tis de quib ñ nulli
iam scͥptum memorie ꝯmendaun̾t. illos falle¬
ud tũc deus p̾cepit dispensatorib uet̾is testam̃¬
ti ubi noui gr̃a uelabati᷑ aliud p̾dicatoribus

Expanded text:
uerunt hic ergo patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaqeri, quod sub figura Salomonis qui latine interpretatur Pacificus fiduciam pietatis in Christo, de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos falleud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sit distributio iudicantis et miserentis d̾i
cur aluis sit. aliꝰ aũ sic occultis fit causis. itis
mĩa tei fieri licet in abdito poitis mesuris
et nunieris. et pond̾ib quib om̃ia dispomĩs
ateo creatore om̃iuim q̃ naturalitꝰ suno nce aue¬
tore. sed tũ ordinatore eciam pct̃oꝵ ut ea q̃ pcĩa
nõ tent sic udicentur et ordmẽtur ne uniu¬
statis naturam turbare uł turpare ꝑunttã¬
tar m̃itoꝵ suoꝵ locis et c̾oditionib teputa¬
ta. Que cũ ita sino et cũ ꝑ hoc secretũ iudia
oꝵ teimotusq humanaꝵ noluntatũ eudẽ
ꝓspitatib alii corrũpantur. alii tẽꝑantꝰ ina¬
turet eisdem adu̾sitatib alii teficians. ali
i ꝓficiant cũq ip̃a humana mortałq uita
teptatio sic suꝑ terrã. quis hõim nouit ciu
ꝓsio aut obsio ĩpare regnare ł seruire uł¬

Expanded text:
 sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iusticio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatm essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sint et cum per hoc siorum Dei motusque humanarum voluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur; et eisdem adversitatibus alii deficiant, alii proficiant; cumque ipsa humana mortalisque vita tentatio sit super terram : quis hominum novit cui prosit aut obsit in pace regnare vel servire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͥ uelit qͥ nas pans fecis uo ipm̃ intulũ igne ꝯ¬
bureret mitutatañ cõncideret et iaqnͣ spar¬
gerer et potũppło daret. maiorẽ intñtionẽ per¬
scruande sigificationis inquirit. Si .n. tabu¬
las quas digito dei hoc est oꝑatione sp̃c scĩ scͥptas
accepat ĩo fregit. qi indignos eos quib eas lege
indicauit. si demꝙ ut ab eis ille uitulus penitus
aboleret᷑ intendit eum. contruut. in aqmͣ spar¬
gͤit ace sbmersit. ut quid et potum hoc ppło de¬
dio: Qũe nou excitet fcm̃ hoc ad inquirendamr
ĩtelligendam ꝓpħicam significationẽ: Occurrat
ergoiam intentis mentib tanqm᷑ dyaboli corpus
in uitulo .i. hoĩes iom̃ib gentib quib ad hes
sacraegia capis hoc est auctor est dyabolus. Au¬
reñ ꝓptea qr uidentur y dolatrie ritꝰ. uelud a sapi¬
entib mstititti de quib dicit apłs. Qm̃ cognoscẽ¬

Expanded text:
 uelit, quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne conbureret minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit aposto
Abbreviated transcription (Latin):
romi amat eͭ ͣ amico. Sius aũ inquitas sũi
rustitia nisi eẽt in uolintate ũ eẽt ĩ pot̾ate.
Porro si iñ potestate nõ eẽt nlłm p̾miũ ma¬
ia pena iusta et̃o. Ꝙ nemo sapit nisi qͥ desi¬
pitidgnorantia uero et infirmitas ut uel
nestiat homo quid uelle debeat uł ñ omne
ꝙ uolũt possii. ex occulto penaꝵ ordineue¬
nt et illis inscriutabilibus uidicus dei ap ꝙ̃
ñ est iniquitas. ꝓͥditum ẽ .n. nobis pocĩ
adam fideli eloquio dei et qr in illo omnes
moriũtur. et qr ꝑillum pccm̃ intrauit in hunc
mũdum et ꝑ pecm̃ inces. ueracitꝰ scriptũ ess.
et qr ex hac pena corpꝰ corrũpit᷑ et aggrauad
aĩam et deprimit t̾rena bitatio sensum młta

Expanded text:
rem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat a
Abbreviated transcription (Latin):
efferenda. Itaq ꝙ in plenitudine tprm̃ filius
dei futũs ex muliere. scũs sb̾ lege ut eos qui sb̾̃
lege erant redimeret fcũs ex scĩe dauid ẜm
carnem intitit discipulos uelud oues ĩ medi¬
um lupoꝵ et mouet ne timeant eos qͥ corpꝰ
occidunt. aĩam añ nõ possũt occit̾e. ꝑmituo
eciam ip̃iꝰ corporis renouandã integritatem
usq ad capilli reparationẽ. Petri gladium
reparat ad p̾stinam formam. Dicit se legio¬
nib angeloꝵ imꝑare potuisse ad delendos ñ¬
micos. nisi calix bibendus eẽt qũe pat̾na uo¬
luntas dedisset. bibit p̾cedens ꝓpinat segñti¬
b uirtutẽ paciẽ suo reuelat ꝑfecto. suo ꝯfir¬
mat exemplo pp̃ quod et deus sllum suscitau̾
a mortuis et donauit ei nomen quod est siꝑ
noĩe iħu omne gonu flectatur celestiumtͤ

Expanded text:
et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat exemplo. propter quod deus illum suscitauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est super e Iesu omne genu flectatur, c
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ quod figuris uet̾is uelabatur eustenti testificati¬
one iam demõstñdũ erat et ẽẽ aliam uitam pro
qua debet hec uita contempni et aliud regnum
pro quo oportet om̃iũ t̾renoꝵ regnoꝵ adu̾sita¬
tem pacientissime sustineri. proide per quoꝵ c̃õ¬
fessiones passiones. et mortes hoc deo placuit atte¬
stari: martyres appellantur qui latine testes intͦ¬
p̾tantur. Quoꝵ nmerꝰ tantus effloruro. ut sie¬
os xp̃c qui de celo saulum uocauio. et ex lupo
fcm̃ ouem in mediũ lupoꝵ misit. congregatos
uellet armare atq adiuuare pugnantes. ac̃
hebreos prẽs adiuuit q̃ gentes resist̾ent que
regna nõ cederenti Sed ut p̾clarssimũ testimo¬
nium u̾itatis ꝑhiberetur qua docendũ erat
nõ pp̃ tp̃alem in hac uita s pp̃ eternã pꝰ hãc
uitam felictratem deo eẽ ẜuiendũ ea q̃ nulgo ĩ¬
felictas dicitur pro illa felicitate syeunda fu̾at

Expanded text:
tur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatitur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimum testimonium ueritati perhiberetur, qua iam docendum erat non propter temporalem in hac uita, sed propter aeternam post hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
ad iniquitas imꝑandi. ĩ nocentẽ aũ militẽ
ostñdat ordo ẜuuiendi qittomagꝰ in admĩst᷑¬
tione belloꝵ ĩnocentissime diu̾satur qͥ d̾o
ubente belligerat. ꝙ̃ male anquid iubere
ño posse nemo qui ei seruit ignorat. Si autẽ
ip̃ca putant nõ potiusse dm̃bellũ g̾endũ iub̾o¬
nõ resistẽ adu̾sus malum. Sed si quis te ꝑcus¬
serio in maxillam tuam decteram e p̃be slliet
simsttam. Inteluigant hanc p̾parationẽ non
ẽt̃ incorpore sed in corde. Ibi est .ii. scm̃ cabile
appareret ociam bona t̾rena quib es huma¬
na regna et ex hostib uictorie deputantur
pp̃ quemaxime ciuitas ĩ pioꝵ diffusa ꝑ mñ¬
dũ supplicare ydolis et demonib soiet. ñ uifi
ad iiis dei ueri potestatem atq arbitͥũ ꝑti¬
nere. Uñ et uetus testm̃ secrets̃ regniceloꝵ
tp̃e oportumo aperendũ ꝓmissionib t̾reius
opum et quodãmodo abrosuis opacoauit u̾
aũ uenit plenitudo t pñs ut nonũ testm̃ reuelare¬

Expanded text:
militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubnon resistere adversus malum; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram, praebe illi et sinistram ; intelligant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde: ibi est enim sanctum cubile adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promisoperuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelare
Abbreviated transcription (Latin):
quo legitimo imꝑio iubente gerenda ipsa
b obedire uste ordo ip̃e const̾ngin alioqͥnio.¬
hes cũ ad eũ baptizandi milites uenirent di¬
centes et nos quid faciemꝰ. Responderet eis.
Arma abicite. miliciam istam deserite. nemi
eos cũ mistaudo fac̾ent nõ õe homicidas. sed
mistros legis et ño ultores iniuriaꝵ suaꝵ s
salutis publite tefensores. respondit eis. si¬
ina. Nleminẽ concuseritis. nulli calũpnuã fece.¬
ritis. suffrciat uob̾ stipendiũ ur̃m. Sed qr ma¬
inthos iohem aꝑte biasphemare consuer̃t
bentem reddi cesar ꝙ iohes dicit deb̾e suffic̾e
militi. Reddite in quit cesari q̃ cesaris sunt:
et deo q̃ teisũt. Et ad hoc .n. tributa p̃stantur
ut pp̃ bella nccͣm militi stipendiũ p̾beatur.
n M̃ito et illuis centurionis dicentis. et ego ħo
sum so potestate constitutꝰ hñs sb me mili¬
tes et dico huic nade et uadio et aui ueni et uo¬

Expanded text:
quo legitimo imperio iubente gerenda ipsa quo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, nemineos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemare consueruntbentem reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, quae Caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium praebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, et alio: ueni, et u
Abbreviated transcription (Latin):
aathanas netp .ni. sapis q̾ dei sunt. s q̃ sũs hoĩnrũ
¶ltep ntmã hec sicuo petrꝰ audire dignꝰ fuisses.
ate id ꝙ usdeo sensu infĩore rep̾hñdis. postea pͥ¬
dicasses ꝙadmodũ ille głoso p̾tonio postea gen¬
płicebat ¶łmobrem suã tandẽ intelligit hu̾a
duritia atq in reb rectis uoluntas praua ata̾
imꝑio. qui nouit. quid. qñ. quib ꝑmittao aut
ubeat quid ouiq fac̾e̾. patiq ꝯuemias qͥr es¬
i illis du̾ima secutus imꝑia. nd seuiens. sedo¬
bediens fum. Nec deus cũ iubebat ista seuie¬
culpatur in bello: An qr moriunt᷑ qñq mori¬
turiut dom̃tur in pace iusturi. hoc repͥhñde̾
timidoꝵ est nõ religiosoꝵ. Nocendi cupiditas
uitistendi crudelitas. ĩ pactatus atq ĩplacabi¬
ł aĩuis. feritas rebellandi. libido dñandi et
siqua similia. hec sũt quo in bellis iure culp̃a¬
tur. que plerũq ut eciam iure pumiant᷑ adĩ̾¬
sus molentiam resistentiũ. sine deo. siue ali¬

Expanded text:
apis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum . Atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses, atque id quod in Deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses; quemadmodum ille glorioso praeconio postea genplicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atqueimperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conuein illis divina secutus imperia, non saeviens, sed obediens fuit: nec Deus, cum jubebat ista, saevieculpatur in bello? An quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace victuri? Hoc reprehendere timidorum est, non religiosorum. Nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue ali
Abbreviated transcription (Latin):
tus. hoc poscio ut succipiendi belli a uctoriã
ate confiliũ penes pͥncipẽ sic exeidi aũ
insa uellica mnistium malites debeant paci
ctore siscipitur. Necte suscipi dubitare sns
gandam. mortaliũ suꝑbiam qñ ue illiod
cid quod humana cupiditate głtur uoli
solum incorruptibili teo sed nec scĩs eius
obce anquid põt quib pocuis ad ex̾̃tendã
patĩam et humiliandã aĩam ferend amꝙ

Expanded text:
ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes Principem sit; exsequendi autem jussa bellica ministerium milites debeant paci ctore suscipitur, recte suscipi, dubitare fas gandam mortalium superbiam: quando ne illud quidem quod humana cupiditate geritur, non solum incorruptibili Deo, sed nec sanctis ejus obesse aliquid potest; quibus potius ad exercendam patientiam, et ad humiliandam a
Abbreviated transcription (Latin):
q tot linguis cantatũ. tot locis pictũ. et ameᷤ
et oculos dissimulantes feriret. Quapp̃ si occi¬
tendo faio spontaneus motꝰ execrabił. deo aũ
iubente obsecondans. famulatus nõ solũ ineul¬
pabis ism eciã iaudabilis ĩuenitur Quid moyit
fanste rep̃hũdis ꝙ exspoliant egyptios. Siceu

Expanded text:
que tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures que tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te
Abbreviated transcription (Latin):
dus ost in illis reb desid̾atis. nec ꝯtumatie ĩ d̾is
imꝑiis quib cũq ꝯtẽptis. Quedã .n. fc̃a lex il¬
la eterna q̃ ordinem naturalẽ conẜuari iuber.
ꝑturbariuetat. ita medio quodam loco posuit
hom̃ib. uo ineis usurpandis m̾ito repͥhendas᷑
audatia. In exeqñdis aũ obedientia iure laudat᷑.
Tm̃ int̾est in ordine naturali quid a quo agat᷑.
it sb̃ quo quisq agat abraham si fidliũ sponte ĩmo¬
larea quid msi horribił et insanꝰ: Ndoo aũ iubẽ
te quid isi ceuot᷑ et fideł appariuit: Quod usq
adeo ip̃a mitas clamat.ut euis uoce det̾rit᷑ faustꝰ.
cũ in ipm̃ abraham quid dic̾e̾o iniguib et den¬
tib q̃rens et usq ad calũpmosũ mendatiũ ꝑ¬
ueniret. hoc tñ rep̾henteret uõ auderet slisi
forte nõ ei uenerit in m̃tem fcm̃ ita nobils. ut
eo nõ lectũ nec q̃stũ animo occurreret ut deni¬

Expanded text:
dus est in illis rebus desideratis, nec contumaciae idus est in illis rebus desideratis, nec contumaciae iiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo te, quid, nisi fidelis et devotus apparuit ? Quod usque adeo ipsa veritas clamat, ut ejus voce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham quid diceret, unguibus et dentibus quaerens, usque ad calumniosum mendacium perveniret, hoc tamen reprehendere non auderet: nisi forte non ei ueniret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut deni
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. quanis seua et iniqua cupiditas a creatore
atq ordinatore om̃iũ naturaꝵ. occulto qͥdẽ
s ubiq uisto mod̾amine in id quo se mlina¬
uerat relaxata est. quid absurdũ est si egyptii
ab hebreis homines iniq dñantes ab hom̃ib
lib̾is quoꝵ eciam mercedis ꝑ eoꝵ tam duris et
imustis laborib fuerant debitores reb terre¬
nis quib eciam ritu sacrilego iniuriam creato¬
ris utebantur: priuari mertiersta¶ ¶ tñ si
moyses sua sponte uississet. aut hoc hebrei su¬
a sponte fecissent ꝑfecto peccassent. Qmͣcpͣ
illi nõ quidem hoc faciendo ꝙ uł uisserat uł
peccauerũt. Q tͥñ hoc face̾ diuina dispensa¬
tione ꝑmissi sunt illiꝰ uditio iuisto bonoq ꝑmis¬
si sunt. qui nouit et penis uł coħ̾c̾e repbos uel
erudire sb̃iectos et p̾cepta ualidiora dare sanio¬
rib eo quosdã medicinales gradus infirmiori¬
b ordinare. Moyses n̾o nec cupiditatis arguen¬

Expanded text:
rum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore rum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non qpeccaverunt. Quod autem hoc facere divina dispensatione permissi sunt, illius judicio justo bonoque permissi sunt, qui novit et poenis vel coercere improbos, vel erudire subjectos; et praecepta validiora dare sanioribus, et quosdam medicinales gradus infirmioribus ordinare. Moyses vero nec cupiditatis arguen