comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dixit qm̃ non derelinques animam meã
in inferno: quod ne aliter quisquam saꝑe au¬
deret: in actibus apłoꝵ idem petrus exponit:
ul eiusdem petri illis uerb quib eum asserit
oluisse inferni dolores: in quib impossibile¬
rat eum teneri. Quis ergo nisi infidelis nega¬
uerit fuisse apud inferos. xp̃m: quod si mouet
quemadmodum accipiendum sit inferni ab
iusolutos dolores. neq enim ceꝑat in eis cẽ.
onquam in uincłis. & sic eos soluit tanquam
iuchenas soluisset quib fuerat alligatus. fa¬
al ẽ intelligere sic eos solutos quemadmo¬
dum solui possunt laquei uenantium ne te¬
neant: non quia cenuerunt. Pocest et sic. ut
eos dolores eum soluisse credamus. quibus
teneri ipse non poderat. sed quib alii ceneba¬
dur: quos ille nouerat liberandos. Uerũ qui¬
nam isti sint: temerarium ẽ diffinire. Si enim
omnes omĩno dixerimus cunc eẽ liberatos
qui illic inuenti sunt. quis non gratuletur

Expanded text:
quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum idem Petrus exponit, uel eiusdem Petri illis uerbis, quibus eum adserit soluisse inferni dolores, in quibus inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur,
Abbreviated transcription (Latin):
infideles fuerunt cum fabricaretur archa. s¬
enim post tempora noe multa milia cot gen¬
tium usq ad passionem xp̃i mortua sunt qus
potuit apd inferos inuenire non utiq eor
qui in deum crediderant sicut ꝓphȩ et patf̃¬
ꝙdi stẏrpe abraȩ. sicut ipse retro noe. &
S somus eius que salua facta est ꝑ aquã
it credences in dc̾um. sicut iob. sicut ciu¬
⁊ suniue. & si qui alis sunt qui uel appa¬
eoit in scripturis uel in genere humano la¬
ent: s eors dico multa milia hominum qͥ
deum ignorantes. & demonum uel simulacro¬
rum cultui dediti. a temporib noe usq ad
passionem xp̃i ex hac uita emuigrarunt: quo ᷤᷤ
apud inferos xp̃c inueniens quomͦ illis non
predicauit. s illis tantum qui in diebus noe
increduli fuerunt cum fabricaretur archa:
dut si omnib predicauit. cur illos solos pe¬
trus commemorauit preteriissa multitudi¬
ne tam innumerabili ceteroꝵ: & dñm qͥdẽ
constat. Neq enim contradici potest. uł ꝓpħiȩ

Expanded text:
infideles fuerunt, cum fabricaretur arca. etenim post tempora Noe multa milia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos inuenire, non utique eorum, qui in deum crediderant - sicut prophetae et patride stirpe Abrahae, sicut ipse retro Noe et tota domus eius, quae salua facta est per aquam runt credentes in deum sicut Iob, sicut ciuitas Nineue et si qui alii sunt, qui uel. apparent in scripturis uel in genere humano latent, sed eorum dico multa milia hominum, qui deum ignorantes et daemonum uel simulacrorum cultui dediti a temporibus Noe usque ad passionem Christi ex hac uita emigrarunt, quos apud inferos Christus inueniens quo modo illis non praedicauit, sed illis tantum, qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? aut si omnibus praedicauit, cur illos solos Petrus commemorauit praetermissa multitudine tam innumerabili ceterorum ?. Et dominuconstat. neque enim contradici potest uel prophetiae,
Abbreviated transcription (Latin):
cet. uel cui etiam si non displicet. ñ tamca
sufficit: querat ea scd̾m inferos incelliget
Q ui si ualuerit illa quib me moueri supͥ
cõmemoraui ita soluere. ut eoꝵ aufferat dl¬
bitationem: imꝑtiat & mͥ. Qd si faccũ fuert.
poterunt illa uerba utroq modo incelligi
Ista sencentia de nulla falsitate conuincitur.
Ad illas autem questiones quas ante misisti.
excepta dei uisione ꝑ corpus. unde maius
opus moliendum ẽ. ut potui respondi: & ꝑ
asellum diaconem misi. qd te accepisse iã pu¬
to. In recenti autẽ cõmonitorio tuo eui nune
respondi duo quesieras: quoꝵ utrumq tra¬
tacum ẽ. unum latius alterum breuius: de
petri scilicet apłi uerbis. & de anuna dñi. sax¬
emplum sane litterarũ tuarum quȩ conti¬
nent interro gationẽ utrum dei substantia d¬
poraliter uelut in loco uideri possit. et a
nos nescio quomͦ ab errarunt. nec inuenill
cũ du quererent᷑ potuerunt: iterum ad molis

Expanded text:
cet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen cet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo
Abbreviated transcription (Latin):
test. ut mortuos dixerit infideles hoc et
in anima mortuos de qualibꝰ dr̃. dimita
mortuos ut sepeliant mortuos suos. uius
tẽ qui credunt in eum: non frustra audienx
surge qui dormis & exurge amoituis. ei
luminabit texp̃c. De qualib etiam ipse li
dicit: ueniet hora & nunc ẽ. quando moru
audient uocem filis dei. & qui audierit in¬
uent. Proinde ȩtiam qd sequitur & dicit pe
ꝓpter hoc et mortius ȩxangłizatum ẽ ui
inferos intelligi. Propter hoc au enĩ in hacu¬
ta et mortuis ȩuangłizatum est. id ÷ infideu¬
b et iniquis. ut cum credid̾int iudicentur
quidẽ scdm homines in carne. hoc ÷ in diuce¬
sis cribulationib. & ipsa morte carnis. Inde
idem apłs alio loco ait tempus ẽẽ ut iudiciũ
incipiat a domo dñi: uiuant autẽ scđm dñ
spũ. quia et in ipso fuerant mortificati. ⁊
morte infidelitatis et impietatis detiner¬
tur: hȩc expositio uerbors petri cui dispi¬

Expanded text:
test. ut mortuos dixerit infideles, hoc est test. ut mortuos dixerit infideles, hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos, uiuos autem, qui credunt in eum non frustra audientes: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et inluminabit te Christus, de qualibus etiam ipse dominus dicit: Veniet hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei et, qui audierint, uiuent. proinde etiam quod sequitur et dicit Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum, ut iuinferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. uiuant autem secundum deum spiritu, quia et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displi
Abbreviated transcription (Latin):
duntur animȩ ꝓ meritis nescio quoꝵ suꝑi¬
ors actuũ suoꝵ singłȩ in singła corpora
tanquam in carceres trudi certe anima .xͥ.
ñ solum inmortał scđm ceterariuu naturã.
s eo iam nullo mortificata peccato uel damp¬
natione punita ẽ. quib duab causis mors aĩȩ
incelligi potest:⁊ & ideo ñ scdm ipsam dici po¬
tuit: xp̃c uiuificatus sp̃u. In ea re quippe iuui¬
ficatus ẽ: in qua fuerat mortificatus. Ergo de
carne dictum ẽ. Ipsa enim reuixit aĩa rede¬
unte: quia ipsa erat mortua aĩa recedente.
Mortificatus ergo carne dictus ẽ: quia sedm
solam carnem mortuus ẽ. Uiuificatus autem
niebat et predicabat. etiam ipsa caro iuuifi¬
cata surrexit: in qua modo ad homines ue¬
nit. Proinde ȩtiam illud quod postea dictũ
est de incredulis. qui reddent rationem ei
qui ꝑatus ẽ uidicare uiuos &e mortuos. ñ :
consequens ut eos hic intelligamus mortie
qui de corpore exierunt. Fieri enun po¬

Expanded text:
duntur animae pro meritis nescio quorum superiduntur animae pro meritis nescio quorum superiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum solam carnem mortuus est, uiuificatus autem niebat et praedicabat, etiam ipsa caro uiuificata surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent rationem ei, qui paratus est iudicare uiuos et mortuos, non est consequens, ut eos hic intellegamus mortuos, qui de corpore exierunt. fieri enim po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debebat ex soluit. in qͣuo princeps mun¬
di mortisq prepositus nichil inuenit. neq
enim absurdum ẽ ut qui primo homini ani¬
mam creauit crearet et sibi aut si & ipsa in¬
de ẽ eam suscipiendo mundauit: ut sine. ul¬
lo ꝓrsꝰ peccato uł ꝑpetrato uel traducto. acd
nos ueniens de uirgine nasceretur: si audẽ
animȩ non ex illa una ꝓpagantur. et sola
ex adam caro crahit originale peccatum. ita
sibi creauit animam dei filius. ut ceteris cre¬
at: quam ñ tamen carni peccati miscuit. si
similitudini carnis peccati. Sup̃sit enĩ ex
uirgine ueram quidem carnis substantiã.
ñ tamen peccati carnem: quia ñ ex carnali
concupiscentia siue seminatam siue concep¬
dam. mortalem sane ac ꝑ etates mutabilem.
canquam carnis peccati sine peccato similli¬
mã. Ac ꝑ hoc quec̃q de anima opinio uera
sit. quarum nullã temere affirmare adhuc
audeo. nisi tantum illam repudiare qua cre¬

Expanded text:
non debebat, exoluit, in quo princeps munnon debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nasceretur. si autem animae non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum illam repudiare, qua cre
Abbreviated transcription (Latin):
adueniens predicauit & illis sp̃itib qͥ inere¬
duli fuerant aliquando in dieb noe. qm̃ priꝰ
quam ueniret in carne ꝓ nob moriturus qd̾
semel fecit. sepe antea ueniebat in sp̃u ad qͦs
uolebat: iussis eos admoneus. sicut uolebat
utiq in sp̃u. Quo utiq sp̃u et uiuificatus ẽ:
cum in passione eẽt carne mortificat᷑. Quid
ẽ enim ꝗd uiuificatus ÷ spu: nisi quod eadẽ
caro qua sola fuerat mortificatus uiuificante
sp̃ũ resurrexit : nam quod fuerat anima mor¬
tificatus ihe. hoc ÷ eo sp̃u qui hominis ẽ. qͥs
audeat dicere. cum mors animȩ ñ sit nisi
peccatum: a quo illȩ omĩno immunis fuit.
cum ꝓ nob carne mortificaretur. si enĩ om¬
nium hominum animȩ. ex illa una sunt¬
quȩ sufflata ẽ primo homini. ꝑ quem pecca¬
tum intrauit in mundum. & ꝑ peccatũ mor.
et ita in omnes homines ꝑtransut. aut non ẽ¬
peccatum. uł originale uł ꝓprium. ꝓpt̃ qđ
ei mors debita uidetur. ꝓ nob̃ eam quippe ꝗͣ

Expanded text:
itibus, qui increduli fuerant aliquando in diebus Noe, quoniam prius, quam ueniret in carne pro nobis moriturus, quod semel fecit, saepe antea ueniebat in spiritu, ad quos uolebat, uisis eos admonens, sicut uolebat, utique in spiritu, quo spiritu et uiuificatus est, cum in passione esset carne mortificatus. quid est enim, quod uiuificatus est spiritu, nisi quod eadem caro, qua sola fuerat mortificatus, uiuificante spiritu resurrexit? Nam quod fuerit anima mortificatus Iesus, hoc est eo spiritu, qui hominis est, quis audeat dicere, cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? si enim omnium hominum animae ex illa una sune sufflata est primo homini, per quem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines peccatum uel originale uel proprium. propter quod ei mors debita uideretur — pro nobis eam quippe, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cere conclusis spitib predicauit. quid bomi s¬
et de istis tantum duob dictum fuisse illi di¬
uiti. inter nos et uos chaos magnum firma¬
cum ẽ. ut hi qui uolunt hinc transire ad uos
non possint: neq inde huc transmeare. Neso

Expanded text:
cere conclusis spiritibus praedicauit, quid boni scere conclusis spiritibus praedicauit, quid boni set de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint neque inde
Abbreviated transcription (Latin):
apłi petri solet nos ut ceb¬
re non arbitror uehementissime cõmouere qu
modo illa uerba accipienda sint. tamquam
inferis dicta. Replico ergo tibi eandem quesua¬
nem. ut siue ipse potueris. siue aliquẽ qui pos
inueneris: auferas de illa atq finias dubitac
imꝑtire ualuero: non fraudabo dilectionen tiã
Nunc autem quȩ me ibi moueant intimabe
ut scđm hȩx de illis uerb̃ apłicis uel ipse cogitis
uel quem idoneum reꝑeris. consulas. Cumdi¬
xisset xp̃m mortificatum carne uiiuificatũ sp̃is
continuo subiecit. in eo ipso spĩtib qui in car¬
cere erant conclusi. aduenientem predicasse
qui sp̃c aliquando increduli fuerant. cũ su¬
tentaret in diebus quib adhuc expectabat li
pacientia. in dieb noȩ cum fabricaretur arh
in qua pauei id ÷ octo anunȩ salue facte sun
ꝑ aquam. Deinde subiunrit & ait. Quod & us
nunc simili forma. baptisina saluos fecit. Maut
itaq si apd inferos dñs quando mortiuisᷤi car¬

Expanded text:
i Petri, solet nos, ut te latere non arbitror, uehementissime commouere, quo modo illa uerba accipienda sint tamquam de inferis \' dicta. replico ergo tibi eandem quaestionem, ut, siue ipse . potueris siue aliquem, qui possit, inueneris, auferas de illa atque finias dubitatiinpartire ualuero, non fraudabo dilectionem tuam; nunc autem, quae me ibi moueant, intimabo, . ut secundum haec de illis uerbis apostolicis uel ipse cogites uel, quem idoneum reppereris, consulas. -Cum diiisset Christum mortificatum carne. uiuificatum spiritu, continuo subiecit in eo ipso spiritibus, qui in carcere erant conclusi, aduenientem praedicasse, qui spiritus aliquando increduli fuerant in diebus, quibus adhuc expectabat dei patientia, in diebus Noe, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos fecit. mouet itaque, si apud inferos dominus, quando mortuus est, in car
Abbreviated transcription (Latin):
lubiecit. Xp̃o gͥ in carne passo. & uos eadem
uentia armamina: quia qui passus ẽ in car-¬
ne desiit a peccatis: in hoc ut iam hominum¬
non desideriis s uoluncate dei qd reliquũ ẽ.
in carne uiuat tempus. Deinde addidit. Suf¬
seist enum preteritum tp̃s. ad uoluntatem ho-¬
minum consummatum. ambulantiũ in li¬
bidinib. & concupiscentiis. et ebrietate. com¬
messationib. potationib. & illicitis ydoloꝵ
seruitutib. in quo stupescunt non currere
uos in eadem luxuriȩ. confessionẽ blasfemã¬
tes: qui reddent rationem ei qui ꝑatus ẽ iu-¬
dicare uiuos & mortuos. his dictis subnec-

Expanded text:
subiecit: Christo igitur in carne passo et uos eadem scientia armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a peccatis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei quod reliquum est in carne uiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos
Abbreviated transcription (Latin):
ta a nobis audierunt: multum ȩxiam ipsi rosi¬
uerunt: sed absit ut tales serui simus quos a
one xp̃iana. ut aut ceteros deterreamus. eor
imitari ꝑuersitarem. aut ceteros optemus u
imitari correctionẽ. Dampna quȩ illata sunt
uł tolerantur a xp̃ianis: uel resarciuntur per
xp̃ianos. animarum nos lucra quib ad qͥren¬
dis cum ꝑicło etiam sanguinis inhiamus. Et
in loco illo questiosius ꝓuenire. & aliis loes
illo exemplo non impediri desideramus. Dei
miscdia nobis prestet de tua salute gaudert.

Expanded text:
ta a nobis audierunt, multum etiam ipsi rogata a nobis audierunt, multum etiam ipsi rogaverunt; sed absit ut tales servi simus, quos ab ratione christiana, ut aut caeteros deterreamus eorum imitari perversitatem, aut caeteros optemus eorum imitari correctionem. Damna quae illata sunt, vel tolerantur a Christianis, vel resarciuntur per Christianos. Animarum nos lucra, quibus acquirendis cum periculo etiam sanguinis inhiamus, et in loco illo quaestuosius provenire, et aliis locis illo exemplo non impediri desideramus. Dei misericordia nobis praestet de tua salute gaudere.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quantum in nobis ẽ etiam impensa oꝑa uis¬
tamus T̃ ercium uero si ds̃ uoluerit tanquam
putre noxiumq resecari: ualde miscđiter pi¬
niet. Si autem uel amplius uoluerit. uel ne hoc
quidem ꝑmiserit: altioris et ꝓfecto iustioris
consilis ratio penes ipsum est. A nobis curam
officiumq opportet impendi. quousq ud̃c
conceditur. deprecantib eum ut animũ nrñ
apꝓbet. quo cunctis uolumus ẽẽ consultum
nichilq fieri sinat ꝑ nos. quod & nobis et et
sue non expedire longe melius nouit ipse
nos. Mocdo cum apud calamam eẽmus. ut nũ
in tam graui dolore uel cosolarentur affuctues
sedarentur accensi: quantum pocuimus. quod
in tempore oportuisse existimauimus: cũ xp̃i.¬
anis egimus. Deinde ipsos ȩtiam paganosm
li tanti caput & causam petentes ut ab eis ude¬
remur. ad misimus: ut hac occasione ad mont¬
remus eos quid facere deberent. si saꝑent. Non
tantum ꝓ remouenda presenti sollicitudine.
uerum ȩtiam ꝓ inquirenda salute ꝑpetua. mul¬

Expanded text:
antum in nobis est, etiam inpensa opera instamus. tertium uero si deus uoluerit tamquam putre noxiumque resecari, ualde misericorditer puniet: si autem uel amplius uoluerit uel ne hoc quidem u permiserit, altioris et profecto iustioris consilii ratio penes ipsum est; a nobis curam officiumque oportet inpendi, quousque uidere conceditur. deprecantibus eum, ut animum nostrum adprobet, quo cunctis uolumus esse consultum, nihilque fieri sinat per nos, quod et nobis et ecclesiae suae non expedire longe melius nouit ipse quam nos. Modo cum apud Calamam essemus, ut nostri in tam graui dolore uel consolarentur afflicti uel sedarentur accensi, quantum potuimus. quod in tempore oportuisse existimauimus. cum Christianis egimus. deinde ipsos etiam paganos, li tanti caput et causam, petentes ut ab eis videremur, admisimus, ut hac occasione admoneremus eos quid facere deberent, si saperent, non tantum pro removenda praesenti sollicitudine, verum etiam pro inquirenda salute perpetua. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ uideri quam uoluntas elegerit ñ natura
formauerit: qm̃ sp̃m quoq uisum accepinus
in columba. Et ideo dm̃ nemo uidit umquan
quia eam quȩ in deo habitat plenitudinem di¬
uinitatis nemo conspexit: nemo mente aut
comprehendit. Uidit enim ad utrumq refen¬
dum ẽ. Deniq cum audicur unigenitus fil
ipse enarrabit: mentium magis quam ocłoꝵ
uisio declaratur. Speties enim uidetur: uit
uero narratur. Illa ocłis: hec mente compre¬
henditur. Sed quid de trinitate dicam: Seri¬
phym quando uoluit apparuit: & uocemad
ysaias solus audiuit. apparuit angls:. Eñ
presto ẽ sed non iudetur. Neq enum in pore¬
tate nr̃a est uidere: s in potestade illius ap¬
parere. Camen & si pocestas non ÷ uidendi
est grã ꝑmerendi. ut uidere possimus. Eci
qui habuit grãm: meruit copiam. Nos c
ñ meremur: quiꝰ deum uidendi grãm nu
habemus. Et quid mirũ si in presenti selbi
quando uult dñs uidetur.  in ipsa quoq ret¬

Expanded text:
ecie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura ecie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura fin columba. et ideo deum nemo uidit umquam, quia eam, quae in deo habitat, plenitudinem diuinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit; \'uidit\' enim ad utrumque referendum est denique cum additur: Unigenitus filius ipse narrauit, mentium magis quuisio declaratur; species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trinitate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus. et quid mirum si in praesenti saeculo nisi quando uult dominus non uidetur? in ipsa quoque res
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis uideri. Nam si non uult ñ uidet᷑.
Si uult: uidetur. Apparuit enim ds̃ abrahȩ.
quia uoluit: aliis quia noluit. ñ apparuit. ui¬
sus ẽ ęciam stephano cum lapidaretur apopło.
aꝑire cęlum: uisꝰ est etiam iħs stans ad dexte¬
ram dei. & non ÷ uisꝰ a popło. Uidit ysaias do¬
minum sabbaoch. s alius udere non pocuit:
quia eui placuit apꝑaruit. & quid de homini¬
b loquimur. cum ȩtiam de ipsis celestib uir¬
tutib & potestatib legerimus. quia dm̃ nemo
uidit ũquam᷑ & addit qd ultra cęlestes ẽ potes¬
tates. Unigenitus filius qui ÷ in sinu pacris
ipse narrabit. Aut adquiescatur gͥ necesse ẽ
si dm̃ patrem nemo uidit ũquam. filiũ uisum
eẽ in ueteri testamento: & desinant herecici
ex uirgine ei principium dare. qui anteqũ
nasceretur ex uirgine uidebatur: auc certen
selli ñ potest uł patrem uł filium uł certe si¬
ritum sanctum. si tamen ẽ sc̃i sp̃e uisio. ea si¬

Expanded text:
uoluntatis uideri. nam si non uult, non uidetur; uoluntatis uideri. nam si non uult, non uidetur; si uult, uidetur. apparuit enim deus Abrahae quia uoluit: alii, quia noluit, non apparuit. uisum est etiam Stephano, cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei et non est uisus a populo. uidit Esaias dominum Sabaoth, sed alius uidere non potuit, quia cui placuit apparuit. et quid de hominibus loquimur, cum etiam de ipsis caelestibus uirtutibus et potestatibus legerimus quia deum nemo uidit umquam? et addidit quod ultra caelestis est potestates: unigenitus filius, qui est in sinu patris, ipse enarrauit. aut adquiescatur igitur necesse est, si deum patrem nemo uidit umquam, filium uisum esse in neteri testamento et desinant haeretici ex uirgine ei principium dare, qui antequam nasceretur ex uirgine uidebatur, aut certe refelli non potest uel patrem uel filium uel certe spiritum sanctum, si tamen est sancti spiritus uisio, ea sp
Abbreviated transcription (Latin):
de uisione dei senserint ne forte sufficiant
desiderio tuo. quamus ea forsitan noueris. pay¬
ca gͦ ista actende si placet. Cum ȩuangłium ex-¬
ponens beatus ambrosius mediolanensis ep̃c.
uenisset ad eum locum ubi angłs apparuit in
templo zachariȩ sacerdoti: ex hac occasione
uide quanta et qualia ȩtiam de dei uisione
disseruit. Non inmerito inquit angłs uidet᷑
in templo. quia ueri sacerdotis iam nunciaba¬
tur aduencus: et cȩleste sacrificium ꝑabatur:
in quo angłi ministrarent. & bene apparuisse
dicitur ei: qui eum repente conspexit. Hoc spe-¬
cialiter aut de angłis aut de deo scripcura di¬
uina tenere consueuit: ut qd̾ ñ potest preui-
deri. apparere dicatur. sic enim habes. appa¬
ruit ds̃ abrahȩ ad ylicem mambrȩ. Nam quia
ante non presentitur. s repentino uidetur as-¬
pectu: apparere iemoratur. Non enĩ similit
sensibilia uidentur. & is cuius in uoluntate
situm ẽ uideri: & cuius nature ẽ non uideri.

Expanded text:
de uisione dei senserint, ne forte sufficiant de uisione dei senserint, ne forte sufficiant desiderio tuo, quamuis ea forsitan noueris? pauca ergo ista adtende, si placet. cum euangelium exponens beatus Ambrosius, Mediolanensis episcopus, uenisset ad eum locum, ubi angelus apparuit in templo Zachariae sacerdoti, ex hac occasione uide quanta et qualia de dei etiam uisione disseruit. mTon inmerito\', inquit, \'angelus uidetur in templo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei, qui eum repente conspexit. hoc specialiter aut de angelis aut de deo scriptura diuina tenere coderi apparere dicatur; sic enim habes: apparuit deus Abrahae ad ilicem Mambre. nam qui ante non praesentitur, sed repentino uidetur aspectu adparere memoratur. non enim similiter sensibilia uidentur et is cuius in uoluntate situm est uideri et cuius naturae est non uideri,
Abbreviated transcription (Latin):
quam. Neq enĩ dixit quia me uidistis. iudis¬
tis et patremꝰ s dicendo qui me uidit. uidit¬
& patrem. ostendere uoluit unitatem substan¬
tiȩ patris & filii: ne in aliquo inter se pucaren¬
tur ẽẽ dissimiles. Ac ꝑhoc qm̃ dictum est uerũ¬
putandus ẽ uidisse tiec filiũ. sedm qd ds̃ est. &¬
filiꝰ. & cũ patre unus ds̃. Nam scđm id qd ho¬
mo ẽ utiq in terra uisus ẽ: & cum hominibus
conu̾satus ẽ. Sed magna questio ẽ. quomodo
ñ sit contrariũ quia tot antiqui uiderunt
dm̃. si dm̃ nemo uidit ũiquam: quem nemo
hominum uidit nec iuidere potest. Uides
quam difficilem mͥ ꝓposueris questionẽ: un¬
de me aliquid ꝓlixẽ. copioseq scrib̾e uoluis¬
ti ex occasione breuis epłȩ meȩ. quȩ tibi uisa ẽ
diligentius et uberius explicanda. Uis ne gͦ
atcendere quȩ apd̃ alios cõꝑi interim duuna¬
rum scripturarum egregios cractatores: quid

Expanded text:
quam. neque enim dixit: Quia me uidistis, uidisquam. neque enim dixit: Quia me uidistis, uidistis et patrem, sed dicendo: Qui I me uidit, uidit et patrem ostendere uoluit unitatem sub-\' stantiae patris et filii, ne in aliquo inter se putarentur esse dissimiles. ac per hoc, quoniam uerputandus est uidisse nec filium, secundum quod deus est filius et cum patre unus deus; nam secundum id, quod homo est, utique in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. Sed magna quaestio est, quo modo non sit contrarium, quia tot antiqui uiderunt deum, si deum nemo uidit umquam, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. uides, quam difficilem mihi proposueris quaestionem, unde me aliquid prolixe copioseque scribere uoluisti ex occasione breuis epistulae meae, quae tibi uisa est diligentius et uberius explicanda. uisne ergo adtendere, quae apud alios interim comperi diuinarum scripturarum egregios tractatores, quid
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. iob. moyses. micheas. y salas. & si qui alis
sunt de quib ueracissima scriptura testatur
quod deum uiderint: si dm̃ nemo unquam
uidit hominum. nec uidere pocest: quamquã
nonnulli uolentes ꝓbare ȩciam impios uisu¬
ros dm̃. a diabolo quoq ipso dm̃ uisum putãt.
sic accipiendes quod scriptum ẽ in libro iob. ue¬
nisse cum angłis & diabolum in conspectu dĩ
ut iam et. illud ueniat in questionem. quomͦ
dictum sit beati mundi cordes quia ipsi deũ
uidebunt: & illud. pacem sectamini cum oĩb
& scĩficationẽ: sine qua nemo poterit uid̾e dm̃
Multum eiũ miror si eo usq ꝓgrediuncur qui
existimant impios uisuros dm̃. & a diabolo ui¬
sum dm̃: ut eos et mundo ẽẽ corde. & pacem.
ac scĩficationẽ cum omĩb sectari asseuerent.
Nam qd dñs ait qui me uidit. uidit & patrẽ.
potest paulo attentius considatum. non uideri
eẽ contrarium: ei qd dixit dm̃ nemo uidit ũ¬

Expanded text:
Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii sunt, de quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uiderint, si deum nemo umquam hominum uidit nec uidere potest? Quamquam nonnulli uolentes probare etiam impios uisuros deum a diabolo quoque ipso deum uisum putant sic accipientes, quod scriptum est in libro Iob uenisse cum angelis et diabolum, in conspectu dei, ut iam et illud ueniat in quaestionem, quomodo dictum sit: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et illud: Pacem sectamini cum omnibus et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. multum enim miror, si eo usque progrediuntur, qui existimant impios uisuros deum et a diabolo uisum deum, ut eos et mundo esse corde et pacem ac sanctificationem cum omnibus i,I sectari adseuerent. . Nam quod dominus ait: Qui me uidit, uidit et patrem,I potest paulo attentius consideratum non uideri esse contrarium\' ei, quod dixit: Deum nemo uidit um
Abbreviated transcription (Latin):
łla & repugnãtia ñ ẽẽ cõtͣria nec repugnare ꝓbabim:
loi enum fieri ullom̃ pot᷑ ut hȩc sc̃ripturarũ aucto¬
ritas aliqua ex parte mentiatur. Si dicius
in eo qd scriptum ẽ dm̃ nemo uidit unquã.
homines tantummͦ intelligendos sicut ȩtiam
illud dictum ẽ nemo scit quid agatur in homi¬
ne nisi sp̃c homitus qui in ipso ẽ: nemo utiq¬
sed hominum. Neq enum hoc de dõ accipi po¬
test: cum de xp̃o scriptum sit ñ opus fuisse ut
quisquam illi destimonuun ꝑhiberet de homi¬
ne: qm̃ ipse sciebat quid eẽt in homine. Nã
hoc apłs planius explicans: quem nemo in¬
quit hominum uidit. nec uidere pocest. Si
gͦ ita dictum ẽ dm̃ nemo uidit unquam. ac
si diceretur nemo hominum. acdenus illa ꝯ̃stio
soluta uidebitur. ut ñ sit huic sentenciȩ con
trarium qđ dñs ait angłi eoꝵ semꝑ uident
faciem patris mei: ut scilicet angłos dm̃ uidẽ
credamus: quem nemo iuidit umquam sed
hominum. Quomͦ gͦ dm̃ uidit abraham.ysaac.

Expanded text:
traria et repugnantia non esse contraria nec repugnare probabimus? neque enim fieri ullo modo potest, ut haec scripturarum auctoritas aliqua ex parte mentiatur. si dicimus in eo, quod scriptum est: Deum nemo uidit umquam, homines tantum modo intellegendos, sicut etiam illud dictum est: Nemo scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, — nemo utiqsed hominum. Neque enim hoc de Deo accipi potest, cum de Christo scriptum sit non opus fuisse ut quisquam illi testimonium perhiberet de homine, quoniam ipse sciebat quid esset de homine. Nam hoc Apostolus planius explicans, « Quem nemo, inquit, hominum vidit nec videre potest . » Si ergo ita dictum est, « Deum nemo vidit unquam, » ac si diceretur nemo hominum; hactenus illa quaestio soluta videbitur, ut trarium, quod dominus ait: Angeli eorum semper uident faciem patris mei, ut scilicet angelos deum uidere credamus, quem nemo uidit umquam sed hominum. quo modo ergo deum uidit Abraham, Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse utiq non in carne s in sp̃u ueniebat:
uisis congruis alloquens quos uoleba. sicut
uolebat. Qd̃ autem dixit in sp̃u ueniebat:
& ipse quidem filius in substantia deitatis.
filius sine sp̃u scõ uł sine patre: cum inseꝑa¬
bilia sunt omĩa oꝑa trinitatis: ipsa quoque
scripture uerba de quib hoc agitur. satis
hoc ut puto indicant eis qui diligent̾ atten¬
dunt. quia xp̃c inquit semel ꝓpeccatis nr̃is
mortuus ẽ uistus ꝓiniustis ut nos adducat
deo: mortificatus quidem carne. uiuificatꝰ
audem spũ. In quo & his qui in carcere cõ¬
clusi erant sp̃icib adueniens predicauit.
qui increduli fuerant aliquando in dieb¬
quib expectabat dei pacientia: in diebus

Expanded text:
ipse utique non in carne, sed in spiritu veniebat, ipse utique non in carne, sed in spiritu veniebat, visis congruis alloquens, quos volebat, sicut volebat. Quod autem dixi, In spiritu veniebat, et ipse quidem Filius in substantia Deitatis, Filius sine Spiritu sancto, vel sine Patre, cum inseparabilia sint omnia opera Trinitatis? 18. Ipsa quoque Scripturae verba de quibus agitur, satis hoc, ut puto, indicant eis qui diligenter attendunt: Quia Christus, inquit, semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos adducat Deo, mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu: in quo et iis qui in carcere conclusi erant, spiritibus adveniens praedicavit, qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabat Dei patienti
Abbreviated transcription (Latin):
diełm. & fidelib edificium. Aliquando autẽ
in eademfigura uel gesta. uel dicta ȩciã due
res unum aliquid significant. sicut fideles
significauerunt ligna. quȩ in archȩ fabricã
coaptata sunt: eosdẽq ȩtiam octo anime q
ineadẽ archa libate sunt: quomͦ in illa ȩuã¬
glica similitudine de ouili. idẽ ipse dñs xͦ
est & pastor & ianua. Nec moueat ad impedi¬
endum istum intellectum. quod eundẽ xp̃m
conclusis. qui quondam non credidant in di¬
eb noe: ut ideo non arbitremur hoc intel¬
ligendum: quia illo tempore ñdum uenerat
xp̃c.Nondum enĩ uenerat. s in carne: siẽ
uenit quando post hȩc in terris uisꝰ est.¬
et cum hominib conu̾satus ẽ. Uerum tam̃
ab inicio generis humani. uł ad arguendos
malos sicut ad cam: ac priꝰ ad ipsum adam
uxoremq eius. uel ad consolandos bonos. uł
ad utrosq admonendos. ut alii ad salutẽ suã
crederent. alii ad penam suam non crederẽt.

Expanded text:
diculum et fidelibus aedificium. aliquando autem diculum et fidelibus aedificium. aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dicta etiam duae res unum aliquid significant, sicut fideles significauerunt ligna, quae in arcae fabricam coaptata sunt, eosdemque etiam octo animae, quae in eadem arca liberatae sunt, qup modo in illa euangelica similitudine de ouili idem ipse Christus est et pastor et ianua. Nec moueat ad impediendum istum intellectum, quod eundem Chrisconclusis, qui quondam non crediderant in diebus Noe, ut ideo non arbitremur hoc intellegendum, quia illo tempore nondum uenerat Christus. nondum enim uenerat sed in carne, sicut uenit, quando post haec in terret cum hominibus conversatus est : verumtamen ab initio generis humani, vel ad arguendos malos, sicut ad Cain, ac prius ad ipsum Adam uxoremque ejus; vel ad consolandos bonos, vel ad utrosque admonendos, ut alii ad salutem suam crederent, alii ad poenam suam non crederent,
Abbreviated transcription (Latin):
tra predicatum ẽ. quia non crediderunt cum
⁊pectaret eos dĩ pacientia ꝑ tempus dot an¬
noꝵ: quib archa eadẽ fabricata est. Nã eiꝰ
giam fabricatio. quodammͦ predicatio fuit:
sicut modo similes eor non credunt. qui sub
eadem forma ignorandiȩ tenebris uelut car¬
cere concluduntur. ⁊ frustra intuentes eccliã
toto mundo construi inminente iudicio: tan¬
quam diluiuo. quo tunc om̃s increduli ꝑiert̃.
dit quippe dñs. Sicut in dieb noe: ita erit &
ndieb fili hominis. Manducabant. bibebat̃.
iubebant. uxores ducebant. donec intraiit
ne in archam: uenit diluiium et ꝑdidit õs:
Soquia ea re gesta. etiam rẽ futuram signifi¬
cibat. ibi ĩdeo diluuiũ et baptismum signifi¬
cauit fid elib et infidelib pęnã: sicut in figu¬
ra ñ rei geste s tantumm dicte. quod de lapi¬
de scriptum ẽ quo significatus ẽ xp̃c: duo
quędam prenuntiata surt: & infidelib offẽ¬

Expanded text:
tra ptaedicatum est, quia non crediderunt, cum tra ptaedicatum est, quia non crediderunt, cum expectaret eos dei patientia per tempus tot annorum, quibus arca eadem fabricata est — nam eius etiam fabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo similes eorum non credunt. qui sub eadem forma ignorantiae tenebris uelut carcere concluduntur frustra intuentes ecclesiam toto mundo construi imminente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes increduli perierunt; ait quippe dominus: Sicut in diebus Noe ita erit et in diebus filii hominis. manducabant, bibebant. nubebant, uxores ducebant, donec intrauit Noe in aream; uenit diluuium et perdidit omnes. sed quia ea res gesta etiam rem futuram significabat, ideo ibi diluuium et baptismum significauit fidelibus et infidelibus poenam, sicut in figura non rei gestae sed tantum modo dictae, quod de lapide scriptum est, quo significatus est Christus, duo quaedam praenuntiata sunt, et infidelibus offen
Abbreviated transcription (Latin):
archa salui faccisunt ꝑ aquam. Unde ait d
et uos simili forma baptisma saluos facit. A
hanc gͥ fonne similitudinẽ. cȩtera giamde
susis coaptemus. et non suspicemur qd
lstros ad faciendos fideles atoy. libandos
sisum predicatum sit. uel adhuc ȩtiã pre¬
as. quasi & ibi sit ȩccłia consticuta. ad illũ
ꝑo sensum qui te mouet ideo uidentur at¬
aili qui hoc petrum sensisse credidert̃ qͥa
ꝯrie conclusis in carcere spĩtib predicatũ.
quasi animȩ non possunt intelligi sp̃e. quȩ
tine erant in carne atq ignorantiȩ tenebris
udut carcere claudebãtur: de quali carcere
se desidac lib̾ari illȩ qui dicit. educ de carcere
animam meam ut confiteamur nomini tuo.
quȩ alibi umbra mortis appellatur: de qua
ñutiq apd inferos. s hic liberati sunt de qͥb
scptum ẽ. qui sedebant in umbra mortis lu¬
menortum ẽ eis: illis autem in dieb noe frus¬

Expanded text:
arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intellegi spiritus, quae tunc erant in carne atque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantur. de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo, quae alibi umbra mortis appellatur, de qua non utique apud inferos sed hic liberati sunt, de quibus scriptum est: Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis. illis autem in diebus Noe frus
Abbreviated transcription (Latin):
feros fuit. solutisq eor dolorib quib cum
erat impossibile detineri. a quib ȩtiam recte
intelligitur soluisse & liberasse quos uoluit.
corpus quod in cruce reliquerat. in sepil¬
chro positum recepisse. In illa uero quã ꝓposi¬
isti de uerb̾ petri apłi questione. qm̃ quȩ me
moueant ꝑspicis. & alia fortasse si diligenti
discuciantur possunt mouere: uel apud ne
ea cogicando. uel quos dignum ẽ & possui
consulendo querainus. Considera tam̃ ne fer¬
te totum illud quod de conclusis in carcere
at: sed ad illa potius tempora. quoꝵs formali
ad hȩc tempora transtulit. Illa quippe resgl¬
ca forma fuera futuroꝵs: ut hi qui modo ñ cre¬
dunt ȩuangłio. dum in omĩb gentib edifia¬
cur ecelia. illis intelligantur ẽẽ similes qui
tune non crediderunt cum fabricaretur arehi
illi autem qͥ crediderunt et ꝑ bapcismũ salll
fiunt. illis comparentur qui tunc in eader

Expanded text:
feros fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum feros fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere at, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
lere iudeamur eos qui sine ista gratia de co¬
pore exierunt. frustraq curam gerere. as
instanter hortari. ut eam homines priquas
moriantur ꝑcipiant: ne sempicerna morti
puniantur. Aut si illi cantum apud infens
inutiliter atq infructuose credunt: qui
ȩuangłio annunciato hic credere nolu
illis autem ꝑderit creclere qui non hic cons¬
serunt qd̃ audire minime potuerunt: aliudi
quitur absurdius ut hic non sit euangłiun
predicandum: qm̃ om̃s utiq morituri sunt
& sine ullo reatu contẽpti euangłis uenire a
inferos debent: ut eis ꝓdesse possit. cum ibicr¬
diderit. Quod sentire. impie uanitatis ẽ. Quiob
rem teneamus firmissime quod fides habet.
fundatissima auctoritate firmata. quia xpisti
mortuus ẽ scđmn scripturas. & quia sepultux
& quia resurrexit tercia die scđm scripturas.
cȩtera. quȩ de illo testantissima ueritate cons¬
cripta sunt. In quib etiam lucet quod apd̃ in¬

Expanded text:
dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de codolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose credunt, qui euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdius, ut hic non sit euangelium praedicandum, quoniam omnes utique morituri sunt et sine ullo reatu contempti euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud in
Abbreviated transcription (Latin):
ce dicatur ȩtiam istos qui post dñi resurrec¬
tionem nondum sibi annunciato ȩuangłio
morcui sunt siue moriuntur. illic apd infe¬
ros audire potuisse uł posse: ut illic credãt
qd de xp̃i ueritate credendũ est. & habeant
etiã ipsi remissionẽ ac salutem quam illi me¬
ruerunt. quib ibi xp̃c annunciauit. Neq
enĩ quia rursꝰ ascendit xp̃c ab inferis: ideo
ibi fama eius extincta ẽ. Nam et hinc ascẽ¬
dit in cęlum: & tamen eius annuntiati¬
one qui in eum credider int salui erunt.
Ideo quippe exaltatus ẽ. & donatũ
ei nomen ꝗd ẽ suꝑ omne nomen. egit᷑.¬
ut in nomine eius omẽ gerui e cuꝰ¬
flectatur: non solum cęlestium et ter¬
restrium. uerum ȩtiam infernors. Sed hac
opuuonem si ainictimus. qua putari pot̃
homines qui cum uiuerent minime cre¬
diderunt. posse in xp̃m apd inferos cre¬
dere. quis ferat quȩ consequuntur absur¬
da fideiq contraria: primum ne frustrag

Expanded text:
te dicatur etiam istos, qui post domini resurrecte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate credendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra
Abbreviated transcription (Latin):
illis iuuentib nondum coto orbe predicaba¬
tur. ⁊ & iustas habebant causas cur non cre¬
didissent qd eis non fuerat annunciacũ. de¬
inceps aucem ñ habituros excusationẽ. qui
predicationem euanglii ꝑ om̃s gentes cȩle¬
bratam diffusamq contẽpnunt. & id eo illis
tunc euacuatis carcerib iam uistum restare
iudicium: quo contumaces et infideles. eciã
ȩterno igne puniantur. Nec adtendunt qui
hoc sentiunt hanc excusationem habere pos¬
se om̃s qui ȩtiam post resurrectionem xpi
andequam ad eos euanglium ꝑueniret. Ex
hac uita emigrarunt. Neq enim post ea ꝙͣ.
dñs remeauit ab inferis. nemo ꝑmissus est
ire ad inferos nͥ audito ȩuangłio: cum cam
multi morerentur doto orbe terrarũ ante¬
quam ad eos hȩc annuntiacio ꝑueniret: qͥ
om̃s habebant excusationẽ. quȩ ablata dr̃¬
cis quib dñs cum uenisset quia ante ñ au-¬
dierant in inferno dicitur predicasse: nisi for¬

Expanded text:
illis viventibus nondum toto orbe praedicabaillis viventibus nondum toto orbe praedicabatur, et justas habebant causas cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. nec adtendunt, qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes, qui etiam post resurrectionem Christi, antequam ad eos euangelium perueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, posteaquam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
reciperent. Qͥ d ÷ gͦ ut iudicentur scdm homi¬
nes in carne⁊ uiuant autem scđm dm̃ sp̃u:¬
An forte hoc presticum ẽ eis quos apd inferos
xp̃c inuenit ut ꝑ euangłium uiuificarentur
sp̃u. quamiuis futura resurrectione in carne
iudicandi sint. ut ꝑ aliquam carnis pęnam
transeant in regnum dei : qd̾ si ita ẽ:¬
Cenll cur hoc tantum de illis qui quondã¬
aro q non crediderunt in dieb noe. ac ñ
ȩtiam de ceteris quos illic xp̃i uisitatio
comꝑit. ꝑ euangłis predicationem sp̃u reuixe¬
runt. postea transitoria pęna in carne uidicã¬
di: qͥd si de omĩb acceꝑimus: manet questio qͣ¬
re petrus eos tantum cõmemorauit qͥ tunc
increduli fuerunt eum fabricaretur archa.
Mouet ȩtiam illud quodhi qui de hac re co¬
nantur reddere rationem. ideo dicunt. xp̃o
ad inferos descendente his qui ibi inuenti
sunt illa loca pęnalia tanquam carceres ex
inanicos. quia non audierant euangłiũ qđ

Expanded text:
reciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homireciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homines in carne, uiuant autem secundum an forte hoc praestitum est eis quos apud inferos Christus invenit, ut per Evangelium vivificarentur spiritu, quamvis in futura resurrectione in carne judicandi sint, ut transeant in regnum dei? quod si ita est, cur hoc tantum de illis, qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de ceteris, quos illic Christi uisitatio t comperit per euangelii praedicationem spiritu reuixerunt postea transitoria poena in carne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tantum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mouet etiam illud, quod hi, qui de hac re conantur reddere rationem, ideo dicunt Christo ad inferos descendente his, qui ibi inuenti sunt, illa loca pinanitos, qui non audierant Evangelium, quod