comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uanto tempore heres par¬
uulus est. Scđm consue¬
tudinem humane legis
loquitur hic apls.Solent
enĩ patres morituri fili¬
os suos paruulos quos he¬
redes relinqunt committere subtu-¬
toribꝰ & actoribus. usq ad illud tẽ pꝰ
quo ipsi possint res proprias regere:
hoc est scdm legem romanam. usq ad
uicesimũ quintum annum. Ipsi etiã
tutores: cum consilio scabinoꝵ in ge¬
nerali mallo debent eligi. Quandiu
autem sub illoꝵ tutela est paruu¬
lus. nichil distat a seruo. licet sit dñs
seruorum. & filius regis. aut comitis.
sunt defensores rerum: causidici. &
aduocati. Qđ autẽ dicitur hic acto¬
ribus. quidam doctores dicunt me¬
lius esse. auetores quam actores isto
in loco: quia actor. ipse est tutor siue
aduocatus. Auctor uero est: patro¬
nus. nutritor: qui more paterno nu-¬
trit illum. Et ad tutorem ꝑtuiet. de¬
fendere. & disponere res pueri. ui¬
ctũq &e uestim̃tum ministrare: ad
auctorem uero disciplina. & hone¬
stas morum & conuersationis. Simi¬

Expanded text:
uanto tempore haeres parvulus est. Secundum consuetudinem humanae legis loquitur hic Apostolus. Solent enim patres morituri filios suos parvulos quos haeredes relinquunt committere sub tutoribus et actoribus, usque ad illud tempus quo ipsi possint res proprias regere, hoc est, secundum legem Romanam, usque ad vicesimum quintum annum. Ipsi etiam tutores cum consilio scabinorum in generali malo debent eligi. Quandiu autem sub illorum tutela est parvulus, nihil distat a servo, licet dominus servorum et filius regis, aut comitis, sunt defensores rerum causidici et advocati. Quod autem dicitur hic actoribus, quidam doctores dicunt melius esse auctoribus isto in loco, quia auctor ipse est tutor sive advocatus: actor vero est patronus, nutritor, qui more paterno nutrit illum, et ad tutorem pertinet defendere et disponere res pueri, victumque et vestimentum ministrare: ad auctorem vero disciplina et honestas morum et conversationis. Simi
Abbreviated transcription (Latin):
de. In sequentibꝰ uerbis defectus ẽsen¬
tentie. satis necessariꝰ: Qua ꝓpt̾ di-¬
m̃tũ qđ testabor ad illos. pꝰdies illos
dicit dñs dando leges meas in cordibꝰ eoꝵ¬
& ĩ m̃tibꝰ eoꝵ suꝑ scribam eas. statim sub in¬
tulit: & peccatoꝵ eoꝵ ñ recordabor
amplius: ostendens iam ñ fore de-¬
inceps necessarias hostias figurati¬
uas. Qd etiam apłs manifestat dũ
subdit:
Ubi aut̃e hoꝵ peccatoꝵ remissio: iam
ñ est necessaria oblatio ꝓpeccato: Nã
lȩ hostiȩ finem acceperunt: quiaue¬
niente ueritate umbra discessit:
Notandũ autẽ qr ubi recordatio pec-¬
catoꝵ ñ est. quȩ in baptismate ꝑfide
dñicȩ passionis dimititur: iam ñ ẽ
necessaria oblatio legis. ꝓpeccato Cap̾.¬
abentes itaq fr̃ess¬

Expanded text:
e. In sequentibus verbis defectus est sententiae satis necessarius, quapropter dientum quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus: Dabo leges meas in cordibus eoet in mentibus eorum superscribam eas, statim subintulit: Et peccatorum eorum non memorabor amplius, ostendens jam non fore deinceps necessarias hostias figurativas, quod etiam Apostolus manifestat, dum subdit: Ubi autem horum peccatorum remissio jam non est necessaria oblatio pro peccato. Nam lae hostiae finem acceperunt: quia veniente veritate, umbra discessit. Notandum ergo quia ubi recordatio peccatorum non est, quae in baptismate per fidem dominicae passionis dimittitur, jam non est necessaria oblatio legis pro peccato. Habentes itaque, fratre
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscũ. uelquia recepistiᷤ euangłiũ.
& participastis fidei eiꝰ. ueleti¬
am de cõmunione & par ticipati-¬
one qua nobis participatis inp̃dica¬
tione. qua p̃dicatis iam sic̃ oe nos:
apͥmo die. id ẽ apͥmordio fidei. Pñica

Expanded text:
nobiscum, vel quia recepistis Evangelium nobiscum, vel quia recepistis Evangelium et participastis fidei ejus: vel etiam de communione et participatione, qua nobis participastis in praedicatione, quia praedicatis jam sicut et nos, a primo die, id est a primordio fidei, fra
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ sanctificatis inbaptismate : &
in eadem sanctificatione manen-¬
tibus. Qui sunt philippis. cũ episcopiᷤ.
id ẽ cũ p̃sbiteris: quia una ciuitas
ñ potest habere plures ep̃os. Philip¬
pis autẽ ciuitas est gretiȩ. quam
edificauit philippus pater adopti¬
uus alezandri: uocans eam nomi-¬
ne suo philippis. Et diaconibꝰ. Gr̃auo¬
e ꝑax. id est salus &r remissio peccatoꝵ.
ꝯratias ago ło meo. in omni me¬
ur̃e. in qua solide ꝑmanetis. gr̃as
reddo d̃o. Uel memor ur̃i semꝑ in
meis orationibꝰ gratias ago illi. qͥ¬
uos semꝑ confirmat infide. Cumgau¬
dio sub audis spũali dep̃cationẽ fa¬
ciens. ñ cũ merore:. ꝓ his qui in fi¬
de ꝑseuerant. & fidem quã tenent
bonis oꝑibꝰ ex ornant. Non ẽ necesse
cũ merore orare. s gr̃as do referre: ꝓhis
uͦ qui labunt᷑ cũ gemitu & merore
ẽ orandum. Suꝑ cõmunicatione ue¬
stra. id ẽ decõmunione quã habetis

Expanded text:
nibus sanctificatis in baptismate, et nibus sanctificatis in baptismate, et in ea sanctificatione manentibus, qui sunt Philippis cum episcopis, id est cum presbyteris: quia una civitas non potest habere plures episcopos. Philippis est civitas Graeciae, quam aedificavit Philippus pater adoptivus Alexandri, vocans eam nomine suo Philippis; et diaconibus, subaudis sit salus et remissio peccatorum. Gratias ago Deo meo in omni mevestrae, in qua solide permanetis, gratias reddo Deo, vel memor vestri semper in meis orationibus gratias ago illi, qui vos confirmat semper in fide. Cum gaudio, subaudis spiritali, deprecationem faciens, non cum moerore. Pro illis qui in fide perseverant et fidem quam tenent, bonis operibus exornant, non est necesse cum moerore orare, sed gratias Deo reddere: pro his vero qui labuntur, cum gemitu et moerore est orandum. Super communicatione vestra, id est, de communione quam habetis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicare. Nam apparuit ei sic̃ in acti¬
dep̃cans eum & dicens. Transiens
in macedoniã. adiuua nos. Qui uir
angłs fuisse creditur. illi genti p̃¬
positus adeo. Et timotheus. Quare
in ter ponebat nomina discipłoꝵ in
epłis suis : Ut maioris auctoritatis
uel trium testium stet om̃e uerbũ.
oe ne aliquis diceret: quia uniꝰ m̃¬
datio ista excogitata sunt. Uel eti¬
am cõplebat ipse apłs qđ docebat.
dicens. Si cui reuelatum fuerit se¬
denti aliquid. prior taceat. Namqͣ¬
dictabat epłas: omnes discipuli eiꝰ ad¬
erant. Et si alicui illoꝵ alia reuelata
essent quȩ ipse ñdicebat. aut aliter
quam dicebar quia isdem sp̃c sc̃s
erat indiscipłis qui &e in magistro.
sic̃ abillo dicebatur: ita ponebat ille
in ordinem. ñ inuidens bonꝰ magist̃
suis discipłis. & in suꝑ nom̃ illiꝰ pone¬
bat in exordio cũ suo: quia parem ibi
habebat. Seruus. Sicuti gloriaba¬
tur aliquis consulũ seruũ se esse i¬

Expanded text:
praedicare. Nam apparuit ei, ut legimus in Actipraedicare. Nam apparuit ei, ut legimus in Actideprecans eum et dicens: Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Qui vir angelus Dei fuisse creditur illi genti positus a Deo. Et Timotheus. Quare interponebat nomina discipulorum in Epistolis suis? Ut majoris auctoritatis ium stet omne verbum , et ne aliquis diceret, in mendacio ista excogitata sunt, vel etiam complebat ipse Apostolus quod docuerat dicens: Si cui revelatum fuerit sedenti aliquid, prior taceat . Nam qudictabat Epistolas, omnes discipuli ejus aderant: et si alicui illorum alia revelata essent, quae ipse non dicebat, aut aliter quam dicebat, quia idem Spiritus sanctus erat in discipulis, qui et in magistro: sicuti ab illo dicebatur, ita ponebat ille in ordinem, non invidens bonus magister suis discipulis, et insuper nomen illius ponebat in exordio cum suo, quia partem ejus habebat. Servus. Sicuti gloriabatur aliquis consulum servum se esse i
Abbreviated transcription (Latin):
hilipenses sunt mace¬
dones: idẽ greci. Gre¬
tia enĩ: a diuersis regibꝰ
diuersa nomina sortita
est. Uocatur enĩ macedonia.
amacedone. & emathia ab ematho.
thessalia. a thessalo. Generalit̃ om̃is
terra grecoꝵ grecia uocat᷑. agreco
receperunt falsos apłos. sic̃ in argu¬
m̃to ostenditur¬
aulus. Quare ses.¬
posuit nomen
suum in primor¬
dio epłe  Ut ma¬
ioris auetorita¬
tis esset epła.
Sic namq solui
sunt agere: reges
&e principes. Quare non¬
seruauit mor̃ẽ suum ponendo nom̃
apłatus sui in xpła hac: sicut in om̃ibꝰ
p̃ter in illa adhebreos: In qua ido p̃ter¬
misit. ne utilitas lectionis differretur.
Philipenses gͦ ut diximꝰ pꝰ quam ꝑ illũ
credider̃t ñ dubitauer̃t quin ipse
esset apłs &e magister gentrum: idoq
non fuit necesse ut eis scribens. apłm
se nominaret. Corirthii iͦi seducti
na non est uera. Aquo necesse duxit.
se apłm nominare inquiens. Paulus
qđ philipensibus uerbum di deberet

Expanded text:
hilippenses sunt Macedones, id est Graeci. Graecia enim a diversis regibus diversa nomina sortita est. Vocatur enim Macedonia a Macedone rege, et Aemathia ab Aematho, et Thessalia a Thessalo: generaliter autem omnis terra Graecorum Graecia vocatur a Graeco receperunt falsos apostolos, sicut in argumento ostendituraulus. Quare posuit nomen suum in primordio Epistolae? Ut majoris auctoritatis esset Epistola. Sic namque soliti sunt agere reges et principes. Quare nonservavit morem suum, ponendo nomen apostolatus sui in Epistola hac, sicut in omnibus, praeter in illa ad Hebraeos? In qua ideo praetermisit, ne utilitas lectionis differretur. Philippenses ergo, ut diximus, postquam per illum crediderunt, non dubitaverunt quin ipse esset Apostolus et magister gentium, ideoque non fuit necesse ut eis scribens, apostolum se nominaret. Corinthii vero, seducts doctrina est vera. A quo necesse duxit se apostolum nominare, inquiens; Paulus quod Philippensibus verbum Dei deberet
Abbreviated transcription (Latin):
aborantẽ autẽ agricolam. oportet
primũ de fructibꝰ sui laboris ꝑcipere.
Quantũ adlitterã ꝑtinet. dignũ est
ut agricola & uinitor pͥmꝰ fructꝰ sui
laboris degustet. Altiori aũt sensu.
ager ẽ hic mundus uel eccłia: agri-¬
colȩ or uinitores sunt p̃dicatores. qͥ
ligone u̾bi di excolunt corda audi-¬
toꝵ. Qui debent fructꝰ sui laboris.
bent illi suã necessitatẽ implere ex
his quȩ accipiunt. &r sic pꝰmodũ alus
de his quȩ sunt ministrare. fortasse
querit aliquis quare apłs qui labo-¬
re manuũ suarũ uiuebat. talia p̃-¬
ceperit timotheo: uidelicet ut acci¬
peret ab auditoribꝰ suis quȩ necessa¬
ria sibi erant. Cui respondendũ ẽ
timotheũ bonȩ uoluntatis atq in-¬
tentionis fuisse: &r qr ipse sciebat
beatũ apłm labore manuũ suarum
uiuere. nichilq acciꝑe asubiectis.
uolebat imitari magistrũ: s ñ ua-¬
lebat oꝑari grauatus infirmita¬
te stomachi. Qua ꝓpt̃ scͥpsit ei apłs

Expanded text:
aborantem agricolam oportet primum de fructibus sui laboris percipere. Quantum ad litteram pertinet, dignum est ut agricola et vinitor primum fructus sui laboris degustent: altiori autem sensu, ager est hic mundus vel Ecclesia; agricolae et vinitores sunt praedicatores, qui ligore verbi Dei excolunt, corda auditorum; qui debent fructus sui laboris, bent illi suam necessitatem implere ex his quae accipiunt, et sic postmodum aliis de his quae supersunt ministrare. Fortasse quaerit aliquis quare Apostolus, qui labore manuum suarum vivebat, talia praeceperit Timotheo, videlicet ut acciperet ab auditoribus suis ea quae necessaria sibi erant? Cui respondendum est Timotheum bonae voluntatis atque intentionis fuisse; et quia ipse sciebat beatum Apostolum labore manuum suarum vivere, nihilque accipere a subjectis, volebat imitari magistrum; sed non volebat operari, gravatus infirmitate stomachi. Quapropter scripsit ei Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ audisti ame ꝑmultos testes. siue
quȩ audisti corã multis testibꝰ: hec
cõm̃da fidelibꝰ om̃ibꝰ qui idonei erunt
alios docere. Illis debet cõmitti p̃dica¬
tio diuina. qui apti sunt illi offitio
inom̃i conu̾satione sua: uidelicet &
emo militans do implicat se ne¬
gotus scłaribꝰ: qr nemo potest duobꝰ
dñis seruire. do & scło. Scłaria nego¬
tia sunt ꝑusuras & adulationes tem¬
poralia lucra adquirere: sic̃ faciunt
illi qui regibꝰ & comitibꝰ ido seruiũt.
ut ab eis tẽporalia beneficia aceipi¬
ant. atalibꝰ debent se custodire ep̃i.
qui ut canones dicunt. p̃dicationi
debent semꝑ insistere: oe orationibꝰ:
Et ñ solũ ep̃i: s etiã om̃is ordo eccłiasti¬
cus. tlebet se in qͣntũ ualet abhis un

Expanded text:
tos testes, sive quae audivisti coram multis testibus, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. Illis debet committi praedicatio divina qui apti sunt illi officio in omni conversatione sua, videlicet ut emo militans Deo implicat se negotiis secularibus, quia nemo potest duobus dominis servire , Deo et saeculo. Saecularia negotia sunt, per usuras et adulationes lucra temporalia acquirere, sicut faciunt illi qui regibus et comitibus ideo serviunt, ut ab eis temporalia accipiant beneficia. A talibus debent se custodire episcopi, qui ut canones dicunt praedicationi debent semper insistere et orationibus. Et non solum episcopi, sed etiam omnis ordo ecclesiasticus debet se inquant
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ qͣm ꝑcipiet p̃dicator uerita¬
tis. ꝓ xp̃i nomine positus in carce¬
re aliisq torm̃tis afflictus. ean-¬
dem recepturus ẽ qui ei subsidium
p̃bet ne deficiat in tribulationibꝰ
qr ñdixit simpliciter intribulatio¬
nibꝰ afflictos. sed etiam augm̃tũ fe
tur quide : sed multo ampliꝰ si publi-¬
ce & in conspectu multoꝵ. G enꝰ hu-¬
manũ sic̃ ualde delectatur laude
publica: ita facile captiuat᷑ oppro¬
briis aꝑte sibi inlatis. Qđ illi ea exi¬
buerint quȩ enumerauimꝰ: aꝑtius
iam ostendit dũ sequit᷑ Nam ce ui-¬
netis cõpassi estis. & rapinã bonoꝵ
ur̃oꝵ cũ gaudio suscepistis. Mirabi¬
liter laudat eos infide: qm̃ si ficłe
ñ haberent. meliora se recepturos ꝓ
hac substancia substracta. ñ cũ gau¬
dio suscepissent rapinã eiꝰ Quandiu
enĩ ꝑmissũ ẽ eis cõpassi sunt aliis ex¬
poliatis. atq incarcere positis. Expo¬
liati uͦ cũ gaudio susceper̃t rapinã

Expanded text:
tionem, quam percipit praedicator veritationem, quam percipit praedicator veritatis pro Christi nomine positus in carcere, aliisque tormentis afflictus, eamdem recepturus est ille qui ei subsidium praebet, ne deficiat in tribulationibusquia non dixit simpliciter, Tribulationibus afflictos; stur quidem, sed multo amplius si publice et in conspectu multorum: genus enim humanum sicut valde delectatur laude publica, ita facile captivatur opprobriis aperte sibi illatis. Isto tius jam ostendit, dum sequitur: Nam et vinctis compassi estis: et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Mirabiliter laudat eos in fide: quoniam si fidem non haberent meliora se recepturos pro hac substantia subtracta, non cum gaudio suscepissent rapinam ejus. Quandiu enim permissum est eis, compassi sunt aliis exspoliatis, atque in carcere positis. Exspoliati vero cum gaudio suscepere rapinam
Abbreviated transcription (Latin):
fidei eratis. tanta fortitudinem
demonstrastis: ut magnũ certam̃
passionũ sustineretis. ꝓxp̃i nomi¬
ne a contribulibꝰ ur̃is. Iud ei enim
credentes quidam ex spoliati sunt
añ credentibꝰ: quida uͦ non: Illi uͦ qͥ
ñ fuerant ex spoliati. subministra¬
bant aliis de facultatibꝰ suis. Qua¬
ꝓpt̃ cũ agnouissent infideles: mul¬
ta mala intulere utrisq. Unde ñ
dicit apłs simpliciter certam̃ susti¬
nuisse eos: sed addidit magnũ
Hec dicit tẽptationes: sedpassiones.
Et in altero quide facto & oꝑe ob
cłm facti estis: in altero aũt socii talit̃
conuersantium effecti. Exparte in¬
quid obꝓbriis. id ẽ contumeliis &¬
qđ genꝰ humanũ grauius sustinet
in conspectu plurimoꝵ aliqͥd in ho-¬
nestũ. aut uerbis effecti pati seuitiã.
qr positis in carceribꝰ cõpatiebant᷑. ui¬
ctum & uestim̃tum pro ut poterant
subministrabant. Unde factierant
eoꝵ socii. qm̃ mercedem &e retribu-¬

Expanded text:
fidei eratis, tantam fortitudinem fidei eratis, tantam fortitudinem demonstrastis, ut magnum certamen passionum sustineretis pro Christi nomine a contribulibus vestris; Judaei enim credentes quidam exspoliati sunt ab aliis non credentibus, quidam vero non: illi vero qui non fuerant exspoliati subministrabant aliis de facultatibus suis. Quapropter cum hoc agnovissent infideles, multa mala intulerunt utrisque. Unde non dixit Apostolus simpliciter certamen sustinuisse eos, sed addidit magnum, nec dixit tentationes, sed passiones. Et in altero quidem, facto vel ope, spectaculum facti estis: in altero autem socii taliter conversantium effecti. Ex parte, inquit, opprobriis, id est contumeliis equod genus humanum gravius sustinet in conspectu plurimorum aliquid inhonestum, aut verbis aut factis: sive etiam quia positis in carceribus compatiebantur, victumque ac vestimentum prout poterant subministrabant. Unde facti erant eorum socii quoniam mercedem et retribu
Abbreviated transcription (Latin):
e memoramini pristi¬
nos dies quibꝰ illumi¬
nati magnũ certam̃
sustinuistis passionũ.
Op timi medicoꝵ cũ
uulnꝰ secauerint. &e ꝑ incisionẽ aug.¬
m̃tum doloris fecerint. solatium illi
loco adhibent ubi dolor ẽ. oe ꝑturba-¬
tã refouent animã. Post qͣm autẽ re-¬
creauerint illũ. alteram iam ñ aditi-¬
unt sectionẽ: quin etiam illa quȩ fa-¬
enĩ concussit animos eoꝵ. & conpun-¬
xit mentione gehennȩ. affirmans
om̃imodis perituros qui gratiȩ di
iniuriam faciunt aliqͦ mͦ.&. hoc exlege
moysi. aliisq testimoniis edocens
metuendũ esse incidere inmanꝰ di
uiuentis: ꝓtinꝰ ne multo timore in
desꝑationẽ ruerent. consolatur eos
ꝑ laudũ blandim̃ta &e hortationis.
reducens eis ad memoriã p̃terita
illoꝵ bona oꝑa. Rememoramini
inquid pristinos dies. in quibꝰ illumi¬
nati ꝑfidem. & confortati ꝑ gr̃am
diuinam: magnũ certam̃ sustinu-
istis. Ac si diceret. Quando introdu¬
cti estis in fidem. qͣndo ininitio

Expanded text:
ememoramini autem pristinos dies in quibus illuminati magnum certamen sustinuistis passionum. Optimi medicorum cum vulnus secuerint, et per incisionem augmentum doloris fecerint, solatium et remedium illi loco adhibent, ubi dolor inest, et perturbatam refovent animam. Postquam autem recreaverint illum, alteram jam non adjiciunt sectionem, quin etiam illa quae seenim concussit animos eorum, et compunxit mentione gehennae, omnibus modis perituros, qui gratiae Dei injuriam faciunt aliquando: et hoc ex lege Moysi aliisque testimoniis edocens, ac dicens metuendum esse incidere in manus Dei viventis: protinus, ne multo timore in desperationem ruerent, consolatur eos per laudem, blandimenta et orationes, reducens eis ad memoriam praeterita illorum bona opera: Rememoramini, inquit, pristinos dies, in quibus illuminati per fidem, et confortati per gratiam distis, ac si diceret: Quando introducti estis in fidem, quando in initio
Abbreviated transcription (Latin):
uos habere meliorem: & manentẽ
substantiam. Quasi diceret. Uiden¬
tes diuitias spũales uob̾. ꝓistis tẽpo¬
ralibꝰ ꝓfuturas: sustinuistis cũ gau¬
dio rapinã bonoꝵ tẽporalium: Hoc
dignũ fortibꝰ animabꝰ: ut flagellis
gauderent sic̃ in actibꝰ apłoꝵ đr. E¬
untes autẽ aconspectu concilii. ibãt
gaudentes: qm̃ digni habiti sunt. ꝓ
nomine iħu pati contumeliã Et ut
demonstraret istam tẽporalem substan-¬
tiam ñ esse semꝑ mansurã. ido dixit
illos meliorẽ habere substantiã & ma-¬
nentẽ:. ꝓut diceret firmã &r substan-¬
tialem atq ꝑpetuam quȩ perire ñ pos¬
sit sicut ista terrena perit: xxUi

Expanded text:
orem et manentem substantiam. Quasi diceret: Videntes divitias spiritales vobis pro istis temporalibus futuras, sustinuistis cum gaudio rapinam bonorum temporalium. Hoc dignum fortibus animabus, ut flagellis gauderent. Sicut in Actibus apos autem a conspectu consilii, ibant gaudentes, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et ut demonstraret istam temporalem substantiam non esse semper mansuram, ideo dixit illos meliorem habere substantiam, et manentem: prout diceret, firmam, et substantialem, atque perpetuam, quae perire non possit, sicut ista terrena perit. Noli
Abbreviated transcription (Latin):
data acceꝑant: ꝑ terrã uͦ gentiles qͥ
solũmͦ terrena cogitabant. atq que-¬
rebant. &e ꝓdo ydola colebant. Repa-¬
quȩ incȩlo &e quȩ in terra sunt: qͣndo¬
hoc qd̾ perut in iudeis in infidelitate
manentibꝰ. ex multitudine gentium
uenientium ad fidem conpleuit. Et
dine tempoꝵ dicit alibi isdem apłs. Post¬
qͣmuenit plenitudo tẽpoꝵ. idẽ sexta etas:
misit ds filium suum. &r qđ hic dicit᷑
pluralit̃ tẽpoꝵ. or alibi singulariter
tempꝰ: unũ idemq ẽ. In quo. idẽ in xp̃o.¬

Expanded text:
data acceperant; per terram vero gentiles qui data acceperant; per terram vero gentiles qui solummodo terrena cogitabant atque quaerebant, et pro Deo idola colebant. Repae in coelo et quae in terra sunt hoc quod periit in Judaeis in infidelitate manentibus, ex multitudine gentium venientium ad fidem complevit, et dine temporum dicit alibi idem Apostolus: Postquam venit plenitudo temporum, id est sexta aetas, misit Deus Filium suum . Et quod dicit hic pluraliter temporum, et alibi singulariter, tempus unum idemque est. In quo, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
Inifestauit
nob̃ ds pater ꝑ incarnationẽ filii sui.
ipse ineo decreuit. Et qͣndo hoc factũ
sit: manifestauit dicens. In dispensa¬
tione. hoc ẽ in dispositione uel ordina¬
tione plenitudinis tempoꝵ p̃finiuit
ipse ds pat̃. instaurare om̃ia in xp̃o:
dicit. imperitus fuit sermone: s ñ sci¬
entia. Restaurare ẽ: instar prioris
statꝰ aliquam rem quȩ lapsa fuerit re¬
uocare. Restaurauit gͦ ds pat̃ ꝑfiliũ
suũ om̃ia quȩ incȩlo &e quȩ in terra
sunt: qͣndo angłicã naturã &e huma¬
nã reparauit. Et quȩ incęlosunt re-¬
parauit: qͣndo angłoꝵ numerũ qui
qͦnda imminutꝰ fuerat ex lapsu an-¬
głi. ꝑreparationẽ generis humani
cõpleuit: oe eis leticiã reddidit: qͣm
amiser̃t peocante homine. Et quȩ in
terra sunt reparauit. qͣndo genꝰ hu¬
manũ qđ in mortẽ ruerat peccando:
ipsa sua passione redim̃do de morte
reuocauit aduitã. Alit̃. Pcȩlũ possu¬
mꝰ intelligere iudeos. qui cęlestia man-¬

Expanded text:
nifestavit Deus Pater per incarnationem Filii sui, ipse in eo decrevit, et quando hoc factum sit manifestavit dicens: in dispensatione, hoc est, in dispositione vel ordinatione plenitudinis temporum praefinivit ipse Deus Pater insdicit: Imperitus fui sermone, sed non scientia . Restaurare est ad instar prioris status aliquam rem quae lapsa fuerat revocare. Restauravit ergo Deus Pater per Filium suum omnia quae in coelo et in terra sunt, quando angelicam naturam et humanam reparavit. Quae in coelo sunt reparavit, quando angelorum numerum, qui quondam imminutus fuerat ex lapsu angeli, per reparationem generis humani complevit, et eis laetitiam reddidit, quam amiserunt peccante homine. Ea quae in terra sunt reparavit, quando genus humanum, quod in mortem ruerat peccando, ipse sua passione sua redimendo, de morte revocavit ad vitam. Aliter: Per coelum possumus intelligere Judaeos, qui coelestia man
Abbreviated transcription (Latin):
recedente anima: ita morit᷑ anima
recedente d̾o. Qd aũt dicit in quibꝰ
sub audis delictis & peccatis ali qͣn.¬
do ambulastis: blandiendi causa
hoc dixit. &e tale ẽ quale & illud.
fuistis aliqͣndo tenebrȩ. nc̃ aũt lux
in dño. Sequit᷑. In quibꝰ subaudis de¬
lictis &e peccatis & noᷤ om̃es sub audiͦ¬

Expanded text:
 ita moritur anima recedente Deo. Quod autem dicit in quibus, subaudis delictis et peccatis, aliquando ambulastis, blandiendi causa hoc dixit, et tale est quale et illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sequitur: In quibus, subaudis delictis et peccatis, et nos om
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet. fornicationẽ. furtũ. &¬
cet̾a. Et eramꝰ natura filii irȩ. siue
filii uindicte. sic̃ &r cet̾i: sub audis
homines. Non debemꝰ putare qđ na¬
tura humana adeo mala sit creata.
oe condita: qr bona. sc̃a. oe im mor¬
talis facta ẽ. s uitio suo corrupta &¬
&e depͣuata est. Ad ymaginẽ or simi¬
litudinẽ di factꝰ ẽ homo. in anima
ñ in corpore: s peccando ꝑdidit ẏma¬
ginẽ qͣm habebat in sanctitate &
in in nocentia : &e similitudinẽ qͣm
habebat ininmortalitate. Ipse aũt
homo ñ genuit filiũ adilã smiditu¬
Ydinem
qua ipse factꝰ t̃: s adymaginẽ &
similitudinẽ suã quã ipse habebat.
hoc ẽ peccatorẽ or mortalem sicut
ipse erat. Dum gͦ peccatores & mor¬
qui similes nob̾ iam erant effecti.
quasi natura siue naturalit᷑ era¬
mꝰ filii uindicte: qr ꝓꝓpt̃ p̃uarica¬
tionẽ mandatoꝵ di qua p̃uarica¬
ti sumꝰ inparentibꝰ nr̃is uindictã

Expanded text:
ionem, furtum, etc., et eramus natura filii irae filiique vindictae, sicut et caeteri subaudis homines. Non debemus putare quod natura humana a Deo mala sit creata et condita, quia bona, sancta et immortalis facta est, sed vitio suo corrupta et depravata est. Ad imaginem et similitudinem Dei factus est homo in anima, non in corpore; sed peccando perdidit imaginem quam habebat in sanctitate et in innocentia, et similitudinem quam habebat in immortalitate. Ipse autem homo non genuit Filium ad illam similitudinem, qua ipse factus est, sed ad imaginem et similitudinem suam quam ipse jam habebat, hoc est peccatorem et mortalem sicut ipse erat. Dum ergo peccatores et morus nostris, qui similes nobis jam erant effecti, quasi natura sive naturaliter eramus filii vindictae, quia propter praevaricationem mandatorum Dei, qua praevaricati
Abbreviated transcription (Latin):
det uobis sp̃m sapientie & reuela¬
tionis siue manifestationis. in agni-¬
tionem eiꝰ: hoc ẽ in cognitionẽ dipa¬
tris. Quare dic̃ ñ cesso ꝓuobis gras
referre do: Numqͥd semꝑ poterat in¬
sistere laudibꝰ & orationibꝰ:: Non.
S oppt̾ maximã assiduitatẽ talia
e̾e̾ hominis assũpti auerbo: qr inue
ritate ita habet᷑. sic̃ ipse filiꝰ ex parte
humanitatis loquit᷑ inpassione: ds̃
d̾s m̃s. quare me dereliquisti: St
surgens amortus. dixit mariȩ. As
głe ẽ: id ẽ pater uerbi: qi ipse filiꝰ
gła appellatur. dicente patre ad eũ.
Exurge gła mea. exurge psalteri¬
um: id ẽ chorus om̃iũ uirtutũ. Per

Expanded text:
m sapientiae et revelationis sive manifestationis, in agnitione ejus, hoc est, in cognitionem Dei Patris. Quare dixit, non cesso pro vobis gratias referre Deo? Nunquid semper poterat insistere laudibus et orationibus? Non, sed propter maximam assiduitatem dixit eipse ex parte humanitatis loquitur in passione, Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ; et resurgens a mortuis, dixit Mariae: Ascegloriae est, id est Pater Verbi, quia ipse Filius gloria appellatur, dicente Patre ad eum: Exsurge, gloria mea, exsurge psalterium , id est chorus omnium virtutum. Per
Abbreviated transcription (Latin):
que interra continentur. Questio
oritur in hoc loco. cũ psalmista di¬
cat. om̃ia subiecta e̾e̾ potestati filii
apłs in epła adhebreos dicat. nec¬
Quȩ questio hoc mͦ soluit᷑. quia duȩ. St̃
subiectiones. uoluntaria siue spon-

Expanded text:
 coelo continentur. Quaestio oritur in hoc loco cum Psalmista dicat, omnia subjecta esse potestati Filii olus in Epistola ad Hebraeos dicat, necQuae quaestio hoc modo solvitur, quia duae sunt subjectiones, volunt
Abbreviated transcription (Latin):
lint. iudei. atq pagani. & demo¬
nes subiecti sunt ei. qr demones
ꝑ inuocationẽ nominis eiꝰ fugant᷑
abobsessis corporibꝰ: & pagani illo
ꝑmittente alioꝵ regna &e terras
inuadunt. Et ipsum. idẽ xp̃m. de¬
dit d̾s pat̾ capud. hoc ẽ pͥncipẽ supͣ
omnẽ eccłiã. quȩ ẽ corpus ipsius.
te regunt᷑ m̃bra. & aspũ uiuifi-¬
cat᷑ cõrpꝰ: ita ce axp̃o reguntur
omnes ȩlecti oe uiuificant᷑. Et sic̃
corpꝰ constat exossibꝰ & carnibꝰ &
fortibꝰ atq infirmis m̃bris. & tam̃
om̃ia aspũ uiuificant᷑: ita eccłia
continet inse fortes infide & inbo¬

Expanded text:
lint, Judaei atque pagani et daemones subjecti sunt ei: quia daemones per invocationem nominis ejus fugantur ab obsessis corporibus, et pagani illo permittente aliorum regna et terras invadunt. Et ipsum, id est Christum dedit Deus Pater, caput, hoc est principem, super omnem Ecclesiam quae est corpus ipsius, te reguntur membra, et a spiritu vivificatur corpus, ita et a Christo reguntur omnes electi et vivificantur: et sicut corpus constat ex ossibus et carnalibus et fortibus atque infirmis membris, et tamen omnia a spiritu vivificantur, ita Ecclesia continet in
Abbreviated transcription (Latin):
num. ceterasq huiꝰmodi. Et si in
p̃senti tantam głam habemꝰ ab illo.
cũ adhuc arrã teneamꝰ: ñ aliqͥd pa¬
rũ putandũ ẽ qͣntȩ dignitatis eri
tia di fruituri sumꝰ: Et notandũ
qr in redemptionẽ ad quitionis nr̃ȩ¬
in fide ipsius. ut ipse ds om̃ips lau¬
detur &e glorificetur .scapit̾.ii¬
uopterea subaudis. qr uos arram
sp̃s scĩ habetis. ad quisiti estis do.
oe ego audiens fide ur̃am. quȩ ẽ in
dño iħu. id ẽ quã habetis in fide xp̃i.¬
ce dilectionẽ quã habetis in om̃es¬
scõs. hoc ẽ in om̃es sc̃ificatos inbap¬
tismate: ñ cesso gr̃as agens. ꝓuobis.
subaudis. do memoriã ur̃i faciens.
in orationibꝰ meis. pͥmũ. ꝓme. dein-¬

Expanded text:
num caeteraque hujusmodi. Et si in num caeteraque hujusmodi. Et si in praesenti tantam gloriam habeamus ab illo, cum adhuc arrham teneamus, non aliud quid putandum est quantae dignitatis erimtia Dei fruituri sumus? Et notandum quia in redemptionem acquisitionis nostrin fide ejus, ut ipse Deus omnipotens laudetur et glorificetur. Propterea, subaudis quia vos arrham Spiritus sancti habetis, acquisiti estis Deo, et ego audiens fidem vestram, quae in Domino Jesu, id est quam habetis in fide et dilectionesanctos, hoc est in omnes sanctificatos in baptismate. Non cesso gratias agens pro vobis, subaudis Deo, memoriam faciens vestri in orationibus meis, primu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm̃ quẽ accepimꝰ in baptismo. qr
signaculũ similitudinis ci qđ ꝑdi¬
dimꝰ peccante primo parente nr̃o
illud recepimꝰ in baptismo: hoc ẽ in¬
nocentiã & scĩtatẽ animȩ: in qua
homo factꝰ ẽ ad imaginẽ oe simili¬
tudinẽ di. Non enĩ incorpore fuit
illa similitudo & ymago. s in anima.
Habemꝰ si quidem in nocentiã animȩ
receptã purgati abom̃i labe peccati:
& immortalitatẽ in corpore iam
tis nr̃ȩ quã pĩgnꝰ: qr ita habet᷑ ingre-¬
pignꝰ. aliud arra. Pignꝰ ẽ uadium.
siue uadimoniũ: qđ ido dat᷑ ut re¬
cipiat᷑. Et solent hoc cdare homines
quoꝵ pecoora inueniunt᷑ in alioꝵ se-¬
getibꝰ. aut uineis: aut cui aliquod
dapnũ cõmitunt. Arra aũt quam
solent negotiatores dare illis aqͥbꝰ
piat᷑. s ut qd̃ de ẽ exp̃cio cõpleat᷑. Un.
de dr arra are cõplenda. ꝓqua dat᷑
illo oꝑationẽ miraculoꝵ accipunt
aliasq uirtutes. spem uidelicet. fide.
& caritatẽ: in terp̃tationẽ sermo¬

Expanded text:
 sanctum, quem percepimus in baptismo, quia signaculum similitudinis Dei, quod perdidimus peccante primo parente nostro, illud recipimus in baptismo, hoc est innocentiam et sanctitatem animae, in qua homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei: non enim in corpore fuit illa similitudo et imago, sed in anima. Habemus siquidem innocentiam animae receptam, purgati ab omni labe peccati, et immortalitatem in corpore jam tis nostrae quam pignus: quia ita habetur in Graepignus, aliud arrha: pignus est vadium sive vadimonium, quod ideo datur ut recipiatur, et solent hoc dare homines, quorum pecora inveniuntur in aliorum segetibus, aut vineis, aut cui aliquod damnum committunt; arrha autem est quam solent negotiatores dare illis a quibpiatur, sed ut quod de est ex pretio compleatur. Unde dicitur arrha a re complenda, pro qua datur. illo operationem miraculorum accipiunt, aliasque virtutes, spem videlicet, fidem et charitatem, interpretationem sermo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur in filios diffidentiȩ. hoc ẽ¬
nuolĩt in paganis & hereticis atq iudeis:
qui fidem rectã &e ꝑfectã ñ habent.
hoc distat inter delictũ & peccatũ.
qr delictũ ꝑpetramꝰ. qͣndo ea amitti¬
mꝰ quȩ nobis ado p̃cipiunt᷑ implerer
ut ẽ diliges.ꝓximũ tuũ sic̃ te ipsũ.

Expanded text:
atur in filiis diffidentiae, hoc est in paganis et haereticis atque Judaeis, qui fidem rectam et perfectam non habent. Hoc distat inter delictum et peccatum, quia delictum perpetramus quando ea omittimus quae nobis a Deo praecipiuntur implere, ut est i
Abbreviated transcription (Latin):
ipse nr̃a laude ñeget: s nos egemꝰ
ut illũ laudando ꝑueniamꝰ ad gr̃ãm
illiꝰ. Uerbi gr̃a. Sic̃ sol ñ eget nr̃o aspe¬
ctu. ut nos claritatẽ eiꝰ uideamꝰ &
splendorẽ: s nos in digemꝰ illiꝰ calo¬
re & illuminatione ut ab illo illu-¬
minem & caleamꝰ. In quo. idẽ in xp̃o.¬

Expanded text:
aude non eget, sed nos egemus ut illum laudando perveniamus ad gratiam illius. Verbi gratia: sicut sol non eget nostro aspectu, ut nos claritatem ejus videamus et splendorem, sic nos indigemus illius calore et illuminatione, ut ab illo illuminemur et caleamus. In quo, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
ex singulis gentibꝰ ad fidem xp̃i ꝑ
baptismũ concurrunt: cottidie cor¬
pꝰ illiꝰ auget᷑. Uerbi gr̃a. Sic̃ deqͦlibet
ppłi diu̾saꝵ gentium confluunt
It uos sub audis ephesri. cũ es¬
setis mortui delictis &r peccatis

Expanded text:
is gentibus ad fidem Christi per baptismum concurrit, quotidie corpus illius augetur. Verbi gratia: sicut de quolibet populi diversarum gentium confluunt, Et vos, subaudis Ephesii, cum essetis mortui delictis et peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
mit: gr̃a autẽ ad remissionẽ peccatoꝵ
quam nob̾ gratis dedit inbaptismo.
ficetur ab om̃i creatura rationabili.
Inqua sub audis gr̃a gratificauit nos:
hoc ẽ gͣtis redemit. & dedit remissio¬
nẽ peccatoꝵ: &r sic pꝰmodũ gratos oe
acceptos nos fecit sibi. oe hoc ꝑ passi¬
onẽ dilecti filii sui. Dicit beatꝰ ihero¬
nimꝰ. qr in greco sermone ñ habet᷑ fi¬
lio suo. nͥ tantũmͦ absolute dilecto ut
ostendat᷑ dilectꝰ e̾ẽ om̃i creaturȩ ra-¬
tionabili. Ita aũt uenit a gr̃a gͣtifi¬
care: sic̃ aiusticia iustificare: In quo.¬

Expanded text:
mit: gratia autem ad redemptionem peccatorum, quam nobis gratis dedit in baptismo ficetur ab omni creatura rationabili. In qua subaudis gratia, gratificavit nos, hoc est gratis redemit et dedit remissionem peccatorum: et sic postmodum gratos et acceptos nos fecit sibi, et hoc per passionem dilecti Filii sui. Dicit beatus Hieronymus, quia in Graeco sermone non habetur, Filio suo, sed tantummodo absolute: dilecto ut ostendatur dilectus esse omni creaturae rationabili. Ita autem dicitur a gratia gratificare, sicut a justitia justificare. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ eiꝰ. subaudis nos iudei qͥ ante sꝑ-¬
rificet᷑ ipse ab om̃ibꝰ. Et laudetur. ñ
solũ ex salute gentium. sed etiam
ex nr̃a. cũ fuerimꝰ iustificati ꝑbaptis¬
mũ or ꝑfidem passionis eiꝰ: qui ñ po-¬
teramꝰ iustificari ꝑlegem quȩ nemi-¬

Expanded text:
 subaudis nos Judaei qui ante sperificetur ipse ab omnibus. Et laudetur non solum ex salute gentium, sed etiam ex nostra, cum fuerimus justificati per baptismum et per fidem passionis ejus, qui non poteramus justificari
Abbreviated transcription (Latin):
multi qui sunt fideles. s ñ in xp̃o
iħu: sic̃ sunt serui. qͥ ñ icło sunt fide¬
flagellari abillis. Illis gͦ apłs optat sa¬
lutẽ qͥ scĩficati sunt in baptismate.
& fideles sunt inxp̃o iħu: hoc ẽ fidem
habent xp̃i iħu. &e ficłe quam habent
bonis oꝑibꝰ exornant. Gr̃ã uob̾ sub au-¬
dis sit: idẽ fides. salus. oe remissio pec¬
catoꝵ. quȩ uob̃ gratis data ẽ in baptis¬
mate. Et pax. qua reconciliati sumꝰ
b̾ ado patre. qͥ gratis misit nob̃ filiũ

Expanded text:
multi qui sunt fideles, sed non in Christo Jesu: sicut sunt servi, qui non ideo sunt fideflagellari ab illis. Illis ergo Apostolus optat salutem qua sanctificati sunt in baptismate, et fideles sunt in Christo Jesu, hoc est fidem habent Jesu Christi: et fidem quam habent, bonis operibus exornant. Gratia vobis, subaudis sit, id est fides, salus et remissio peccatorum, quae vobis gratis data est in baptismate; et pax, qua reconciliati sumusbis a Deo Patre, qui gratis misit nobis Filium
Abbreviated transcription (Latin):
mana. inuisibiliũ ce uisibiliũ rerũ:
oe in om̃i prudentia. uisibiliũ morta¬
liumq rerũ. Nam sapientia ẽ ut qͥda
dicunt. cognitio diuinarũ. humana¬
rumq rerũ. uisibiliũ oe inuisibiliũ.
mortaliũ. & in mortalium: pruden¬
tia uͦ uisibiliũ &e humanaꝵ atq tran-¬
sitoriarũ. Uel alit̃. Sapientia ẽ cog¬
nitio sc̃ȩ trinitatis: prudentia uͦ
uisibiliũ rerũ elementoꝵ cognitio.¬

Expanded text:
invisibilium rerum, et in omni prudentia visibilium mortaliumque rerum. Nam sapientia est, ut quidam dicunt, cognitio divinarum humanarumque rerum, visibilium et invisibilium, mortalium et immortalium: prudentia vero visibilium et humanarum atque transitoriarum. Aliter: Sapientia est cognitio sanctae trinitatis; prudentia vero visibilium rerum, elemento
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. Acrismate eñi. idẽ ab un
nos diadema &e purpura reges fa-¬
cit. ita antiquo tẽꝑe apud iudeos
unctio crismatis reges ce sacerdoteᷤ.
faciebat: & ꝑ illã unctionẽ uisibiłe.¬

Expanded text:
nitatis. A chrismate enim, id est ab uncnos diadema et purpura reges facit, ita antiquo tempore apud Judaeos unctio chrismatis reges et sacerdotes faciebat: et per illam unctionem visibile
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ hominis ase assumpti. homo
siquidem assũptus a uerbo: tocius
trinitatis oꝑatione formatꝰ ẽ in
utero uirginali. Et hoc adtenden.¬
dũ quia alaudibꝰ & benedictionibꝰ
in choauit apłs sic̃ soliti sunt agere
sci patres. Et bene dixit dñl. a quo
om̃ia quȩ benedici merent᷑. benedi¬
cunt᷑. Qui benedixit nos in om̃i be¬
nedictione spũali in cęlestibꝰ in xp̃o.

Expanded text:
hoc est, hominis a se assumpti. Homo siquidem assumptus a Verbo totius Trinitatis operatione formatus est in utero virginali. Et hoc attendendum, quia a laudibus et benedictionibus inchoat Apostolus, sicut soliti sunt agere sancti Patres, et benedixit Deum, a quo omnia quae benedici merentur, benedicuntur. Qui benedixit nos in omni benedict
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ puer uł aliquis hominũ qͣndo ab
om̃ibꝰ maculis peocatoꝵ munclatur
inbaptismate: sc̃s uͦ efficit᷑ labore &
studio. tradendo corpꝰ uarus torm̃tis
siue mortificando se cũ uiciis & con¬
cupiscentiis. Uel aut icło icłs nos ele¬
git ut scĩ oe inmaculati essemꝰ: qr ñdũ

Expanded text:
aliquis hominum, quando ab omnibus maculis peccatorum mundatur in baptismo: sanctus vero efficitur labore et studio, tradendo corpus suum variis tosive mortificando cum vitiis et concupiscentiis. Vel ideo nos elegit, ut sancti et immaculati essemus quod nondum
Abbreviated transcription (Latin):
habet. in generalitate habet: carita¬
te frat᷑nitatis hoc faciente. Uerbi
gratia. Quia unꝰ habet caritatẽ. aliꝰ
castitatẽ. aliꝰ abstinentiã. aliꝰ man-¬
suetudinẽ. aliꝰ sapientiã: uel q
in om̃i benedictione qͣm habemꝰ
ab illo benedicimur. Uel tercio mͦ
potest esse: pͣteritũ tẽpꝰ. ꝓfuturo.
ut sit sensus. Qui benedicet nos pꝰ
generałe resurrectionẽ: in om̃i be.¬
nedictione spũali. Sequit᷑. Sicut
elegit nos in ipso ante mundi con-¬
stitutionẽ: ut essemꝰ sc̃i & in macu-¬
lati in conspectu eiꝰ incariͣte Ex
suꝑioribꝰ ista pendent. Sic in quid
benedixit nos sic̃ elegit. hoc ẽ p̃desti
tium. & om̃es credentes sint eiꝰ m̃bra.
Et hoc ił̾o ut essemꝰ sc̃i &e in macula¬
yti
in conspectu di patris: in caritate & di¬
lectione qua diligit᷑ ds oe opxcimꝰ Uel

Expanded text:
habet, in generalitate habet, charitate fraternitatis hoc faciente. Verbi gratia: quia unus habet charitatem, alius castitatem, alius abstinentiam, alius mansuetudinem, alius sapientiam; vel quia in omni benedictione quam habemus, ab illo benedicimur; vel tertio modo potest esse praeteritum tempus pro futuro, ut sit sensus: Qui benedicet nos post generalem resurrectionem, in omni benedictione spirituali. Sequitur: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ex superioribus ista pendent. Sic, inquit, benedixit nos, sicut elegit, hoc est praedestium, et omnes credentes sint ejus membra, et hoc ideo, ut essemus sancti et immaculati in conspectu Dei Patris in charitate et dilectione, qua dilig
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitã. ꝑ sanguinẽ passionis eiꝰ: ce
remissionẽ peccatoꝵ inbaptismate
ꝑfide passionis illiꝰ. sic̃ ioħes dic̃. Qui
dilexit nos in quiens. & lauit nos¬
Scłm diuitias gratiȩ eiꝰ: subaudis
habemꝰ nos redemptionẽ & remissio¬
nẽ peccatoꝵ. Quȩ subaudis gr̃a suꝑ¬
habundauit. idẽ suꝑ creuit in nobis:

Expanded text:
passionis ejus, et remissionem peccatorum, in baptismate, per fidem passionis ejus, sicut Joannes dicit: Qui dilexit nos, inquiens, et lavit nosndum divitias gratiae suae, subaudis, habemus nos redemptionem et remissionem peccatorum, quae, subaudis gratia, superabundavit, id est supercrevit, in n
Abbreviated transcription (Latin):
scat qͣntũ huic fragilitati ꝑmittit᷑.
ordinẽq tẽporũ. & qͦmͦ facta sunt
ista. & ad que finẽ tendant. Ut no¬
tũ faceret nob̾d̾s pat̃ sacram̃tũ uo¬
luntatis suȩ. scdm bonũ placitũ eiꝰ.
qd̃ ꝓposuit in eo. idẽ inxp̃o. Sacram̃¬
tum ẽ res secrem̃ta. idem &r myste¬
riũ: hoc ẽ aliquid occultũ. Qđ fuit istud
sacram̃tũ qđ nob̾ manifestauit ds pa¬
ter: Mysteriũ natiuitatis xp̃i. passi¬
onis. atq resurrectionis eiꝰ: nr̃eq re¬
dẽptionis. Uoluntas enĩ cłi patris fu¬

Expanded text:
quantum humanae fragilitati permittitur, ordinemque temporum, et quomodo facta sunt ista, et ad quem finem tendant. Ut notum faceret nobis, Deus Pater, sacramentum voluntatis suae, secundum beneplacitum ejus quod proposuit in eo, id est in Christo. Sacramentum est res secreta, id est mysterium, hoc est aliquid occultum. Quod fuit istud sacramentum quod nobis manifestavit Deus Pater? Mysterium nativitatis Christi, passionis atque resurrectionis ejus, nostraeque redemptionis. Voluntas enim
Abbreviated transcription (Latin):
sub inferri Grã uob. Sed meliꝰ ce con¬
gruentiꝰ ẽ ꝑfectã distinctionẽ ibipo-¬
nere. cũ sub auditione salutẽ dic̃:
ac deinde alium u̾sum inciꝑe: gr̃a
sunt ephesi salutẽ optat. tercia ꝑ¬
sona ẽ quã requirit om̃is salutatio.
Et qđ subnectit gr̃a uob̾. iam scd̾a
ꝑsona ẽ. ad quã debitus sermo cõu̾titur
pꝰ salutationis u̾ba. Quare autẽ cũ¬

Expanded text:
sed melius et congruentius est perfectam distinctionem ibi ponere. Et cum subauditione salutem dicit, ac deinde alium versum incipere, Gratia sunt Ephesi, salutem optat, tertia persona est, quam requirit omnis salutatio: et quod subnectit, Gratia vobis, jam secunda persona est, ad quam debitus convertitur postea salutationis sermo: quare autem
Abbreviated transcription (Latin):
binomium. ut claudiꝰ: qđ auctorita¬
te patrũ ñ roborat᷑. Auctoritatis aũt
causa nom̃ suũ posuit in om̃ibꝰ epłis
reges facere. hoc modo. Nero impera¬
tor: senecȩ suo salutẽ. Aposto lus:
hoc nom̃ grecũ ẽ : licet quida dicunt
hebreũ: &e in t̃pretat᷑ missus. Et recte
mittã te longe in regiones &r gentes.
hoc etiã nom̃ appellatꝰ dignitatis
causa posuit: ut maioris honoris es¬
sent eiꝰ epłȩ apud auditores. Aposto¬
loꝵ aũt genera sunt quatuor. Primũ
ẽ. qđ neq ab hominibꝰ ẽ. neq ꝑ hominẽ.
s acło tantũmͦ. De quoꝵ numero fue¬

Expanded text:
binomium, ut Claudius, quod auctoritate Patrum non roboratur. Auctoritatis autem causa nomen suum posuit in omnibus Epist facere hoc modo reges: Nero imperator Senecae suo salutem. Apostolus. Hoc nomen Graecum est, licet quidam dicant Hebraeum et interpretatur missus. Et recte mittam te longe in regiones et gentes . Hoc etiam nomen apostolatus, dignitatis causa posuit, ut majoris honoris essent ejus Epistolae apud auditores. Apostolorum autem genera sunt quatuor: Primum est quod neque ab hominibus est, neque per hominem, sed a Deo tantu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ electus. & ab illo ẽ missus. Puolun-¬
tatẽ cłi. sub audis patris. Ideo aũt di¬
cit ꝑuoluntatẽ di patris: qr una ẽ¬
uoluntas patris or filii. Om̃is salu¬
test. Potest etiã media distinctio in
hoc loco e̾e̾ ubi dicit inxp̃o iħu ut¬

Expanded text:
est electus, et ab illo est missus. Per voluntatem Dei, subaudis Patris. Ideo autem dicit per voluntatem Dei Patris, quia voluntas una est Patris et Filii. Omnis salutest etiam media distinctio in hoc loco esse, ubi dixit in
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Multi
quer̃t quare
apłs qui antea
saulus uocaba¬
tur qͣm ad fiđe
ueniret postea
paulus sit appel¬
latus. Ex qua q̃¬
stione diuersa ẽ
auctoritas patrũ. Beatꝰ iheroni¬
mꝰ dicit: quia apͥmo spolio qđ ab-¬
stulit diabolo & attulit eccłiȩ
paulus sit appellatꝰ. apaulo sci¬

Expanded text:
aulus. Multi quaerunt quare Apostolus, qui ante Saulus vocabatur quam ad fidem veniret, postea Paulus sit appellatus. Ex qua quaestione diversa est auctoritas Patrum. Beatus Hieronymus dicit, quia a primo spolio quod abstulit diabolo, et attulit Ecclesiae, Paulus sit appellatus a Paulo S
Abbreviated transcription (Latin):
nouum in domo patͥs mei. ecicit sp̃e¬
baptisma gentib tradere dubitet᷑. sp̃e sci
testimonio comꝓbat᷑. Ipsas lauaeri aquas
qͣs scĩficare solet nouo ordine p̃currentis.
qd̾ semel in testimoniũ fidei gentiũ. ñꝙͣ
sit fideles in noĩe sc̃e tͥnitatis baptrzan:
querit᷑ qͦmͦ lucas ꝑ totum libelli huius
textũ. ñ alit̃ qͣm in noĩe iħu xp̃i baꝑtis¬
mum dari testet᷑. Qd̃ ita beatus ambro
ẽ designasti. Scͥptũ ẽ enuim iħm a nara¬
patremdicas ⁊ filium eiꝰ ⁊ sp̃m oris pa¬
rit̃ indicasti. si tam̃idetiam corde
comprehendas. Siue sp̃m dicas. ⁊ dm̃ pa¬
trem a quo ꝓcedit sp̃c. ⁊ filiũ qr filii qͦ¬
ẽ sp̃c nuncupasti. Unde ut rationi copu¬
letur auctoritas. in sp̃u qͦq recte nos bap¬
tizari posse scͥptura indicat. dicente do¬
mino: uos aũ baptizabumini spũ sc̃o.¬

Expanded text:
novum in domo Patris mei. Adhuc novum in domo Patris mei. Adhuc baptisma gentibus tradere dubitet, Spiritus sancti testimonio confirmatur, ipsas lavacri aquas quas sanctificare solet, novo ordine praecurrentis; quod semel in testimonium fidei gentium, nunquam sit fideles in nomine sanctae Trinitatis baptizari, quaeritur quomodo Lucas per totum libelli hujus textum non aliter quam in nomine Jesu Christi baptismum dari testetur? Qest designasti. Scriptum est enim Jesum a NazaPatrem dicas: et Filium ejus et Spiritum oris pariter indicasti. Si tamen id etiam corde comprehendas. Sive Spiritum dicas et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii qs nuncupasti. Unde et rationi copuletur auctoritas: in Spiritu quoque recte baptizari posse Scriptura indicat dicente Domino, Vos autem baptizabimini in S
Abbreviated transcription (Latin):
auidi sp̃m descendentẽ qͣsi columbam sy
ꝑeum. Unctus ẽ gͦ iħ̾c ñ oleo uisibili.s
donogr̃e: qd̾ usibili significat᷑ unguen¬
to. quo baptrzatos ungit eccłia. Nec tam̃
enĩ corptis suũ. id ẽ eccłiam suam p̃fi¬
gurare dignatusẽ: inꝗͣ p̃cipue bapti¬
dus ẽ unctus. qñ u̾bum dĩ caro factũ ẽ.
id ẽ qñ humana nat᷑a sine ullis p̃ceden¬
tib bonoꝵ opum meritis. dõ uierbo ẽ¬
tum de spũ scõ ⁊ maria uͥgine. uomͦ ds̃¬
erat cũ illo. Idẽ pat̾ cũ filio. Meliꝰ ẽ enĩ sic in¬
celligere. qmͣ diuinicatem filii cũ homine
quẽ assumpsit cohabi tantem significari.
ne xp̃i ꝑsonã geminare. ⁊ in nestorii dogina
cadere uideamur ob̃ qui manducaui mꝰ
⁊ bibimꝰ cũ illo: postqͣm surrexit a mortu¬
is. Hic beatris petrus qd̃ in euiingłio reti¬
cet᷑ exponit: post resurrectionẽ scilicet sẽ
bibisse cũ dño. Nisi forte illic credamꝰ in¬
dicatũ ubi ait. Donec illũ bibam uob̾cum

Expanded text:
uia vidi Spiritum descendentem quasi columbam super eum . Unctus est ergo Jesus non oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento, quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec tamen enim corpus suum, id est Ecclesiam suam, praefigurare dignatus est, in quo praecipue baptidus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando humana natura, sine ullis praecedentibtum de Spiritu sancto et Maria Virgine. Qui erat cum illo. Id est, Pater cum Filio. Melius est enim sic intelligere quam divinitatem Filii cum homine, quem assumpsit cohabitantem significari, ne Christi personam geminare, et in Nestorii dogma cadere videamur. Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis. Hic beatus Petrus, quod in Evangelio non recitatur exponit, post resurrectionem, scilicet, se bibisse cum Domino. Nisi forte illic credamus indicatum ubi ait: Donec illud bibam vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
lis usos fuisse legimus. Cuiꝰ sͥ petrꝰ liga¬
menta ꝓpt̾ uigorem carceris ad horã
laxauerat: ut tunica circa pedes dimissa
frigus noctis ut cumq temꝑaret. Exem¬
plum prebens infirmis. cũ molestia corꝑa¬
li. uł inuiria temptam᷑ humana. licere
nob̾ aliqͥd de nr̃i ꝓpositirigore relaxare.
& qr dictum ẽ sint lumbi p̾cincti ⁊ calci

Expanded text:
lis usos fuisse legimus, cujus sibi Petrus ligamenta propter rigorem carceris ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcunque temperaret, exemplum praebens infirmis, cum vel molestia corporali, vel injuria tentemur humana, licere nobis aliquid de nostri propositi rigore laxare. Et quia dictum est: Sint lumbi vestri praeci