comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonum asumimo botio. Omne er̃ dlatũ optimũ
nomne donum ꝑfectum desursum ẽ. descendens
apatre luminũ. Et demalis quid: Initia iquie
aoioꝵ sunt hes. Eigo asuimmo bono omne borũ.
iad summũ bonum omne boriũ. Simatterad
iiminũ malĩ omns malum. sed non a summo
nao omne malum. Etgo summã bonũ omuiu
bonoꝵ n capitt ẽ ⁊finis. Summũ masu om̃um
małoꝵ capit nonẽ. edtantũ finis. Igtur omne
bonum ptecer summũ bonũ intantũ uonũ ẽ
quantũ conciuci acdsuminũ bonũ. ⁊i om̃e mat̃.
pret̃ summũ malũ intantũ maũi ẽ. aluantuta

Expanded text:
bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum . Et de malis quid? Initia, inquit, dolorum sunt haec . Ergo a summo bono omne bonum, et ad summum bonum omne bonum. Similiter ad summum malum omne malum, sed non a summo malo omne malum. Ergo summum bonum omnium bonorum, et caput est, et finis. Summum omnium malorum caput non est, sed tantum finis. Igitur omne bonum praeter summum bonum, in tantum bonum est, quantum conducit ad summum bonum; et omne malum, praeter summ
Abbreviated transcription (Latin):
omnium capitt sapientis ẽ ⁊i fortasze ipsa sap̃ia
hoc capit ẽ. qũa qui sapiens ẽ cunctis preponit
quȩ concupiscendum aliuid habere uidentur.
mn eius comꝑatione despicit uniuiersa. Et recte
quia sapientia summũ omnũ ẽ. capit sapientis
tis origo ⁊ inipsa consistit omnis boni consum¬
matio. Itaq summũ omniũ caput sapientis ẽ.
& hoc caput ñ aliud qũã tosa sapientia ẽ. qm̃ sa
pientia summa omniuim ẽ. Summũ egͦ ponun
caput ẽ . ⁊ suminũ malum finis. dũo enĩ s sl̃mũ
bonĩ. ⁊ summũ malũ altrinsecus eyaduerso con¬
stiuta:⁊ de medio untuerza bona ⁊ mala adistos
duos fines recurrunt. Omne bonum ad sumnũ
bonum i omne malum ad sumiũ malũ. Non
eñi ẽ uerum bonũ. nisi conducat ad sumiũ bonũ.
nec uerũ malum nisi recurrat ad simn mũ matũ.
Etgo simdit᷑ omne malum ad summĩ malũ sicue
omne bonũ adisummũ ponũ. Sea non sunil ter
omne malum asummo malo. qũẽ aadmodũ om̃e

Expanded text:
t sapientis est: et fortasse ipsa sapientia, hoc caput est, quam qui sapiens est, cunctis praeponit, quae concupiscendum aliquid habere videntur, et in ejus comparatione despicit universa. Et recte, quia Sapientia summum omnium est; caput sapientis tis origo, et in ipsa consistit omnis boni consummatio. Itaque summum omnium caput sapientis est, et hoc caput non aliud quam ipsa Sapientia est; quoniam Sapientia summa omnium est. Summum ergo bonum caput est, et summum malum finis. Duo enim sunt summum bonum, et summum malum, altrinsecus ex adverso constituta, et de medio universa bona, et mala ad istos duos fines recurrunt. Omne bonum ad summum bonum, et omne malum ad summum malum. Non enim est verum bonum, nisi conducat ad summum bonum, nec verum malum nisi recurrat ad summum malum. Ergo similiter omne malum ad summum malum, sicut omne bonum ad summum. Sed non similiter omne malum a summo malo, quemadmodum omne
Abbreviated transcription (Latin):
nos aciatiorem intelligentiam :⁊ terr̃a aliam alioscy
fines ⁊ oculos alios cogitandos non uocaret. Nam
si caput sapientis recte sp̃alter inteligitur necẽo ẽ
ut terram quoq ifines eius ꝓp̃t̃ ociios stuatoꝵ
mystice ⁊ noncorporalit̃ int̃pretemur. Sicur gͦ
hic mundus uisibilis habec terrã suamri celum

Expanded text:
nos ad altiorem intelligentiam, et terram aliam, aliosque nos ad altiorem intelligentiam, et terram aliam, aliosque fines, et oculos alios cogitandos non vocaret. Nam, si caput sapientis recte spiritualiter intelligitur, necesse est ut terram quoque et fines ejus propter oculos stultorum mystice et non corporaliter interpretemur. Sicut ergo hic mundus visibilis habet terram suam et coelum
Abbreviated transcription (Latin):
bitum terre oculis iustraret: ⁊ tam longinqruia spacia
quȩ multoꝵ labore annoꝵ uix confici potuiszent.
una uisione ꝑcurreret s Richiculum ẽ uel hoc cog¬
tare. quia scriptura de uisione corporali dixertr. &¬
deterra ista uizibili. oculistultoꝵ infinibus terrs
nisi forte quis inhis uerbis hoc significari credãt.
quod stutti quiq ⁊ carnalis uite amatores. quia ter¬
rena bona tota mentis intentione semꝑ ambiunt
ꝓeis achipiscendis ac querendis uꝰ q ad exteras nationes.
n sepe usq adutimos fines terrarum discurrunt:
n⁊ ꝓpt̾ea ulic oculos habere dicuntur. quod cogitatio¬
ne ac desicerio semꝑ illuc intendurt. Sapiens autẽ
qui adea quȩ sursum ẽt mente erexit ⁊ intentionẽ
dirigit. apse oculos incapite suo habeat ꝓeo quia ad
i quoo summũ omniũ ac principaleẽ adipiscen.¬
dum intendat. Posset hoc quantũ adueritatẽ ñt.¬
pretationis ꝑtineo satis conuenient induci. si sap̃ia

Expanded text:
bitum terrae oculis lustraret, et tam longinqua spatia, bitum terrae oculis lustraret, et tam longinqua spatia, quae multorum labore annorum vix confici potuissent, una visione percurreret? Ridiculum est vel hoc cogitare, quod Scriptura de visione corporali dixerit. De terra ista visibili: Oculi stultorum in finibus terrae, nisi forte quis in his verbis hoc significare credat, quod stulti quique et carnalis vitae amatores, qui a terrena bona tota, mentis intentione semper ambiunt, pro eis adipiscendis ac quaerendis usque ad exteras nationes, et saepe usque ad ultimos fines terrarum discurrunt: et propterea illic oculos habere dicuntur, quod cogitatione ac desiderio semper illuc intendunt. Sapiens autem qui ad ea, quae sursum sunt mentem erexit et intentionem dirigit, ipse oculos in capite suo habeat, pro eo quod ad id quod summum omnium ac principale est adipiscendum intendat. Posset hoc, quantum ad veritatem interpretationis pertinet, satis convenienter induci; si Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
digne accõmodare ualent: monsit alia excellentior
nnt pretatio ciuista uire concedat: nunc restar aun¬
quitere qui sint isti fines terie qui cõmemorati sunt.
nubi sunt. echrique sit ceria ipsa ⁊ ubi sit. ineruus
finib sunt oculi stuitoꝵ quiñ respicunt ad capitt
suĩ ut uideant iñ ambulent intenebris Primum
eͣ queramus que sit teria ista i ubi sie terra stai
Scimus autẽ quia in hoc mundo terra e ncelum ẽ.
& int̃ terram ⁊ cęlum ẽ quicquid in hoc mundos.
Nam in huus mundi cor pore cȩlum supptemũ
ẽriterra ima ⁊ sicio supra celum nichu huimo¬
dĩe quod in ipso celo nonẽ ta subterra nichilẽ
nsiforte quod interra ẽ. Et si dicimus deterra ista
quia infinisb eius oculistiatoꝵ sunt. quomodo hoc
predicamus quos usq ad fines terrȩ uisione gua
porrectos asetimus. Qiuis ustoꝵ hoc potuit ittam¬

Expanded text:
digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior interpretatio cui ista jure concedat, nunc restat inquirere qui sint isti fines terrae, qui commemorati sunt, et ubi sunt, sed et quae sit terra ipsa, et ubi sit, in cujus finibus sunt oculi stultorum, qui non respiciunt ad caput suum ut videant, et non ambulent in tenebris. Primum ergo quaeramus, quae sit terra ista, et ubi sit terra ista. Scimus autem quod in hoc mundo terra est et coelum est, et inter terram, et coelum est quidquid in hoc mundo est. Nam in hujus mundi corpore coelum supremum est, et terra infima et sicut supra coelum nihil hujusmodi est, quod in ipso coelo non est, ita sub terra nihil est, nisi forte quod in terra est. Et si dicimus de terra ista, quod in finibus ejus oculi stultorum sunt quomodo hoc praedicamus, quos usque ad fines terrae visione sua porrectos asserimus. Quis justorum hoc potuit, ut am
Abbreviated transcription (Latin):
facit bonum. quri bonis ⁊ mais uti nouit adbo¬
num. Hocaũt sapientia ẽ que ꝑtingit a fine uscy
adifinem fortiter. ⁊i dispont omnia suautteroo¬
Quatius fortassis quã tiactatus breuttas pos¬
dluret in his cuscutiendis immorati sinteissea
ñ plane quã rei duifficustas exigeres. Auno gͥ cuua
uiuenimus finem i finem de quib serptura locu
ta cum eicẽt sapĩam ꝑtingere ãfine usq ad fuĩs
Sotter. disponere omnia suaut̃ : ⁊ istos fies que.¬
ieis ꝓposttum ent ꝓpter fines terte ubi suno oculi
stultoꝵ quiambiuant uitenebris. ne forte ꝑtingar
sapientia ao fines terio que a fine ꝑtingro ua c
ad fineme ilu intenebris luceto infinb toro
Si sapientia ꝑtingt adfines terrȩ que ꝑtiungro
asine uisc ad finem fort̃. ⁊ dispont: om̃a suauit᷑.
Quia gͥ stos fines inuenimus Sitam̃ ea quȩ de finib
istis diximus intpretationi scripture suã uerttatem

Expanded text:
facit bonum: qui et bonis et malis uti novit ad bofacit bonum: qui et bonis et malis uti novit ad bonum. Hoc autem Sapientia est, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviterutius fortassis quam tractatus brevitas postularet in his discutiendis immorati sumus; sed non plane quam rei difficultas exigeret. Nunc igitur quia invenimus finem, et finem de quibus Scriptura locuta est, cum diceret Sapientiam pertingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter; et istos fines quaerere propositum erat propter fines terrae, ubi sunt oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne forte pertingat Sapientia ad fines terrae quae a fine pertingit usque ad finem, et lux in tenebris luceat in finibus terrae, si Sapientia pertingit ad fines terrae, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Quia igitur istos fines invenimus. Si tamen ea quae de finibus istis diximus, interpretationi Scripturae suam veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uitas intorinentis ec̃nis ẽc poterto ut dicatur adis¬
ponens omma suauit Anicło suaut̃t. quiꝗłsa
suatus ꝑmanet quȩ disponit. licet iuu suaues n
sno quos aisponit nec illud suaue str in quodis¬
ponto: Quomose gr̃ suauiter disponit : Anid̃o
suauter eisponit. quiã ipsa dispositio suauis ẽ
etia si aula suauia non sint que disponte ⁊ dicut
mala non mais sec bene disponto. ata insuauia &
amara suauit̃ disponit: ꝑropt̾ea enĩ malasunt.
iabomnipotenti bono mala ẽe ꝑmissa sunt non
ut malabona fiant. sedut demalis bonum fiar
⁊ibona ipsa maloꝵ cõꝑatione pulchrius eluces¬
carnt. non ito bona malis augeantur adiunctis.
sed comendentur comparatis. Quis autẽ sapiens
ẽ ut intelligat hec quid mala faciant in regno bo¬
ninitam̃ si nichil facerent in regno sapientiȩ õiuio
mala non eent. Ergo aliquid faciunt mala ꝓpt
quod ẽẽ ꝑmisasunt ⁊ bonum faciuito ipsa mald
ꝯonipza mala faciunt bonum. sedexipsis malis

Expanded text:
ntis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave sit in quo disponit? Quomodo tamen suaviter disponit? An ideo suaviter disponit, quia ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia et amara suaviter disponit? Propterea enim mala sunt, et ab omnipotenti bona mala esse permissa sunt, non ut mala dona fiant; sed ut de malis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione pulchrius elucescant; non ut bona malis augeantur adjunctis, sed commendentur comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui faciunt mala propter quod esse permissa sunt: et bonum faciunt ipsa et mala et non ipsa mala faciunt bonum, sed ex ipsis malis
Abbreviated transcription (Latin):
res.⁊ stuticiam transio sͦs sapientia luxẽ. etror
autẽ ⁊ stiaticia tenebregunt. Qui autõ intenebris
ẽ. nectenebras uidet. nec lucem. Qui uͦ inlucẽe. &
tenebras iudet ⁊lucem. quia omnia qus argiunt᷑
a duucem uenio. ut uideat ꝑlucem & tenebras &
lucem. non ꝑtenebras tenebras. ⁊ ꝑlucem lucem.
sed tenedias ⁊ lucem ꝑ solam lucem. nemo ad tene¬
bras uacirut tenebias incieat. sec allucem uentt
ur uideat plucem nonsoium bacem. sear iteneoras
⁊ilucem. Qui gͦ udere utat tenebras suas recedlio
ad eis. ne iteneoris storps em nichil uideao tmn¬
sit adlucem ut ꝑlticem ⁊ tenebras part ⁊ lucem

Expanded text:
 Sed sapientia lux est; error autem et stultitia tenebrae sunt. Qui autem in tenebris est, nec tenebras videt, nec lucem. Qui vero in luce est, et tenebras videt, et lucem; quia omnia quae arguuntuad lucem venit, ut videat per lucem, et tenebras, et lucem; non per tenebras tenebras, et per lucem lucem, sed tenebras et lucem per solam lucem. Nemo ad tenebras vadit, ut tenebras videat; sed ad lucem venit ut videat per lucem non solum lucem, sed et tenebras et lucem. Qui ergo videre vult tenebras suas, recedit ab eis, ne in tenebris sit ipse, et nihil videat: et transit ad lucem ut per lucem, et tenebras pariter et lucem
Abbreviated transcription (Latin):
sum descendentib uiam relinquens iniquitatẽ.
ut ꝑiusticiam eatur adbeatitudiñe. piniquitate
uͦ ⁊ miusticiant ꝑueniatur ad cdampnationem.
Quo
cũ uentum fuerit sistet
uniuersa
infinibus suis:⁊ fines
ipsi numq̃ habebunt finem. Et tunc quoq ipsa
sapientia ꝑtingeo afine usq adfinem fortit̃. ittam¬
pluis mumnꝙͣ uel aretribittione iustoꝵ deficiat: uel¬

Expanded text:
sum descendentibus viam relinquens iniquitatem, sum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut per justitiam eatur ab beatitudinem, per iniquitatem vero et injustitiam perveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet universa in finibus suis; et fines ipsi nunquam habebunt finem. Et tunc quoque ipsa Sapientia pertinget a fine usque ad finem fortiter, ut amplius nunquam vel a retributione justo
Abbreviated transcription (Latin):
tioluntatẽ compellat. Sed ⁊ si quando exterius
uiolentiam praiuis uoluntatib cohibendis siue
plectendis adhibet: numꝗͣ tam̃ sua uitatẽ sue
cdispositionis dezerio: quia inse tranquilla ꝑma¬
nens unde aduerzantiũ pacem male quietam
turbat. inde regnum iusticis sue solidius ad pa¬
cem componit. Propt̾ea gͦ ꝑtingit afine usꝙ ad
finem fortiter. ⁊ disponit omnia suaut. Restat
ñc maximus ille. ⁊ suppremtis sapientis excurs
a fine usq adfinem quinullum habent finem
Sursum sublime contemplationas. i deorsum ꝑ¬
funcium dampnationis. Isti enĩ fines ñ habent
ittra alios fines quib ipsi finiri possint: sed oĩa
usq ad ipsos quȩ facta sunt ad ipsos ⁊ uttra ip¬
sos nohii. Adistos duos fines uniuerdoꝵ cursũ
incipiens a medio sapientia hinc inde siue ꝓmo.¬
uendo siue deserendo disponens conducit: sur¬
sum asdendentib uiam sternens iusticiam. deor¬

Expanded text:
voluntatem compellat. Sed et si quando exterius voluntatem compellat. Sed et si quando exterius violentiam pravis voluntatibus adhibendis, sive plectendis adhibet; nunquam tamen suavitatem suae dispositionis deserit; quia in se tranquilla permanens, unde adversantium pacem male quietam turbat: inde regnum justitiae suae solidius ad pacem componit. Propterea ergo pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Restat nunc maximus ille et supremus Sapientiae excursus, a fine usque ad finem: qui nullum habent finem. Sursum sublime contemplationis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim fines non habent ultra alios fines, quibus ipsi finiri possint; sed omnia usque ad ipsos, quae facta sunt ad ipsos, et ultra ipsos nihil. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deor
Abbreviated transcription (Latin):
Sed aciuersa. omĩa cuisponit suauiter. Qũã suauter:
Quitis scire quam suauit̃ isponit omnia: Sine
uiolentia aduersa subicit. sine tumustuatione pra¬
ua cdirigit ⁊⁊ inpacatissimo regnosuo qd iusticia int
tenet. mala quoq ⁊ aduersantiũ uitioꝵ motus si ne
coactione secreto ordine. sapientissimaq dispositiõe
seruire facit. Tam suauiter enĩ omĩa ⁊ ñ suaiua dis¬
ponit. ut omnia quȩ contra eius uoluntatẽ se eri¬
gunt. neq potent̃ extinguat ut nichii sinit. neq ui¬
olenter compellat ut nichii possint: sed ẽe sinens
⁊ posse annuens curentia contra suam uoluntatẽ
manifeste ꝑmittit: ⁊ occuite conclucit adimplendã
suam uoluntatẽ. Et cum uolunt illa contra ips̃a.
Sine ipsa uolunt: cũ autẽ pos sunt quod uolunt
abipsa possunt: c̃um uͦ faciunt quod possunt.
tur utt suautõ disponantur: n ꝑtingit usq ad eos
sapientia fortiter. ut ipsos adsuam dispostioñẽ
restringat :̃⁊ disponit suauiter ne ipsos cont᷑ eoꝵ

Expanded text:
 adversa. Omnia disponit suaviter. Quam suaviter? Vultis scire quam suaviter disponit omnia? Sine violentia adversa subjicit; sine tumultuatione prava dirigit, et in pacatissimo regno suo, quod justitia intus tenet, mala quoque et adversantium vitiorum motus, sine coactione secreto ordine sapientissimaque dispositione servire facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia disponit, ut omnia quae contra ejus voluntatem se erigunt, neque potenter exstinguat, ut nihil sint neque violenter compellat, ut nihil possint; sed esse sinens et posse annuens, currentia contra suam voluntatem manifeste permittit, et occulte conducit ad implendam suam voluntatem. Et cum mali volunt illa contra ipsam, sine ipsa volunt; cum autem possunt quod volunt, ab ipsa possunt. Cum vero faciunt quod possunt, tur, ut suaviter disponantur; et pertingit usque ad eos Sapientia fortiter, ut ipsos ad suam dispositionem restringat; et disponit suaviter, ne ipsos contra eorum
Abbreviated transcription (Latin):
litia sap̃ĩam preedero pocezt ut uel ante ulius exor¬
tum prior inueriatur uel post illius defectum pos¬
terior quia ⁊ prius corruptione inuenitur. quod
aliquancdo corruptionẽ a cdmistt. ⁊posterius coru.¬

Expanded text:
litia Sapientiam praecedere potest, ut vel ante illius exorlitia Sapientiam praecedere potest, ut vel ante illius exortum prior inveniatur, vel post illius defectum, posterior quia et prius corruptione invenitur, quod aliquando corruptionem admisit, et posterius cor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iunc̃ eã utͥnq ut attingat afine usq ad finem.
qͥa sapĩam malitia ad defeccũ currens ñ euadit. sed sa¬
p̃la malitiã ad ꝓuectũ surgens tͣuscendit. Ldo.ii. ma¬
litia ad defectũ currens sapĩam ñ euadib qͥa ñ pot̃
malitia ipsa q̃ corũpat ĩ uenire. nͥ ĩhiis q̃ sapĩa cͥauit.
Sap̃ia uero ꝓpt̾ea malitiã ad ꝓuectũ surgens trans¬
cencit quia non potest totum malitia cor tipere.
quod sapientia potuito cirare. Ut gͦ malitia cõparet᷑
nichil ꝑmaltiam ad nonẽe deduci potest quod
a sapientia ẽẽ ñ accepit ut aut̃e malitia superetur. ñ
totũ quod a sapientia factum ẽ maltia corr umpit.
Currit gͦ sapientia ut attingat ã fine usq acd finem.
transcendens malitiam in incorruptis bonus quo ma¬
litia ñ accedit: ⁊ consequens malitiam inhus que cor¬
rupta sunt quo malitia non precedit. Hon eñl ma¬

Expanded text:
et vincit eam utrinque, ut attingat a fine usque ad finem; et vincit eam utrinque, ut attingat a fine usque ad finem; quia Sapientiam malitia ad defectum currens non evadit, sed Sapientia malitiam ad provectum surgens transcendit. Ideo enim malitia ad defectum currens Sapientiam non evadit, quia non potest malitia ipsa, quae corrumpat invenire, nisi in iis quae Sapientia creavit. Sapientia vero propterea malitiam ad provectum surgens transcendit; quia non potest totum malitia corrumpere, quod Sapientia potuit creare. Ut ergo malitia comparetur, nihil per malitiam ad non esse deduci potest, quod a Sapientia esse non acceperit; ut autem malitia superetur non totum quod a sapientia factum est, malitia corrumpit. Currit ergo sapientia, ut attingat a fine usque ad finem transcendens malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: et consequens malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non praecedit. Non enim ma
Abbreviated transcription (Latin):
natura non gignit exsuo. coercet potegtate in guo.
Malum eñ ꝓpriam sedem non habet: natura pere.¬
grinum a suo inalieno cõmoratur. uto conster qd ñ
ẽ insuo: quia si bona non ẽent inquib mala ẽẽnt.
mala omino non ẽent. Cum eñĩ malum aludũ
zir quã boni corruptio. ⁊ omne quod corrumpit᷑
bonum aliud ẽ aquo deficit. aliud in quo consister.
unquo consigit bonum ẽ. quod deficto aut̃ẽ a quo
deficit bono malum ẽ.: defectus abono alibi omĩno
ẽs non potest. nisi ieo quod constar inaliquobo¬
no. Igitur siñulium bonum ẽet nuliũ omnino ma¬
lum c̃et: quia ñ eẽt ubi ẽs posset maltia. sinon eam
in suo paterettir quȩ eam ñ fecto sapientia. Non
eñĩ sapientia malitiam fecit. sed in eo quod fecit ma¬
litiam ẽẽ ꝑmisto. ⁊tt collata malitiȩ sapientia uince¬
ret: ⁊ comparata pulchrior appareret. Confert enun
se ⁊ cõmetitur sapientia malitiȩ inoꝑibus suis.

Expanded text:
natura non gignit ex suo, coercet potestate in suo. natura non gignit ex suo, coercet potestate in suo. Malum enim propriam sedem non habet, sed natura peregrinum a suo, in alieno commoratur, ut constet quod non est in suo; quia si bona non essent in quibus mala essent, mala omnino non essent. Cum enim malum aliud non sit, quam boni corruptio, et omne quod corrumpitur bonum, aliud est a quo deficit, aliud in quo consistit. Et in quo consistit bonum est, quod deficit autem a quo deficit a bono, malum est: defectus a bono alibi omnino esse non potest, nisi in eo, quod constat in aliquo bono. Igitur si nullum bonum esset, nullum omnino malum esset; quia non esset ubi esse posset malitiam, si non eam in suo pateretur, quae eam non fecit, Sapientia. Non enim Sapientia malitiam fecit; sed in eo quod fecit, malitiam esse permisit, ut collata malitiae Sapientia vinceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enim se, et commetitur Sapientia malitiae in operibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
cesetutt. Manifesta sunt iudicia eius ⁊ quiss¬
ipsum nouto. nout quomodo hec omĩa cdti¬
die sapientia oꝑatur itiserto cora :s iuimatii
semꝑudicio proridens. ioccusta recrbirione
ac diepens atione inusbiuimerta eramirande
nunc ꝑ grãm assumit.
ꝑiusticiam deserit. nunc
eti iterum assumit: ⁊ cũ assumpserit iterũ derelinqͥt.
ite nesciat homo finem suum.:⁊ sollicitus ambulet
omni tempore uite sue: Et qui iacent non desperetl
& qui starit non presumart. Suncȩlo iusticiȩ sunt
timeas ruinam: si ininferno culpe querant mĩam.
postea ascendit ad celum. ut descendiens spem dares
liberandis. ascendens uiam ostenderet gl̃ificandis.
Attingi gͦ sapientia a fine us q adsinem fortiter.⁊
disponit omnia suauiter. Finemem̃ utnus qͥ com¬
prehendio. ⁊ bon uidelices quod ẽ inida.⁊ mali pa¬
riter quod inipsa nonẽ. sedineo quod ẽ exipsa de¬
fiuit abipsa nectam̃ omnino sine ipsa: qiuia quod

Expanded text:
deseruit. Manifesta sunt judicia ejus: et qui sdeseruit. Manifesta sunt judicia ejus: et qui seipsum novit, novit quomodo haec omnia quotidie Sapientia operatur in secreto cordis humani semper judicio praesidens: et occulta retributione ac dispensatione invisibili, merita examinando, nunc per gratiam assumit, justitiam deserit, nunc erit iterum assumit, et cum assumpserit iterum derelinquit, ut nesciat homo finem suum, et sollicitus ambulet omni tempore vitae suae, ut qui jacent non desperent, et qui stant non praesumant. Si in coelo justitiae sunt, timeant ruinam. Si in inferno culpae, quaerant misepostea ascendit ad coelum, ut descendens, spem daret liberandis, ascendens viam ostenderet glorificandis. Attingit ergo sapientia a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Finem enim utriusque comprehendit, et boni videlicet quod est in ipsa; et mali pariter, quod in ipsa non est. Sed in eo quod est ex ipsa defluit ab ipsa, nec tamen omnino sine ipsa, quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sursum inpellto. uenit sp̃c malus ⁊ impellte
deorsum. & ascendunt usꝙ accelos: ⁊ desdendu
usq ad abyssos. anuna uloꝵ tabescente uuncerto
maloꝵ suoꝵ. Et quiddicio: Si ascenciero in ceũi
tuiuic es. si descendero ad internum ades. Siem
asdencis incelum iusticie. habes uuc tecũ sapĩam
continente te ne cadas: si autẽ descencus ad infernũ
culpe adẽ ilic sapientia apprehendens te ne esfu¬
ꝙas sursum dexteram habet ⁊ adeot sum funstĩa
ꝑtingens afine usq ad fine fortiter:⁊ disponens
ommia suautt̃. sursum fortis. dersum fortais. liaꝑ
inuincibuis. Sursum fortis ẽ. ut eos quimipsa
confidunto amalo conseruet neos qui de se presi.¬
munt in malum deserendo precipites: ceorsum
fortis ẽ ut contempnentes ꝓmalo condempriec
penitentes amalo iustificet. Ece quantos in suam¬
mo conseruauit. quantos de summo preciptta¬
uis: quantos deimo erexto. quantos inimo

Expanded text:
et sursum impellit. Venit spiritus malus, et impellit et sursum impellit. Venit spiritus malus, et impellit deorsum: et ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ab abyssos, anima illorum tabescente in incerto malorum suorum. Et quid dicit? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Si enim ascendis in coelum justitiae, habes illic tecum sapientiam continentem te ne cadas; si autem descendis ad infernum culpae, adest illic sapientia apprehendens te ne effugias. Sursum dexteram habet, et deorsum sinistram, pertingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter. Sursum fortis, deorsum fortis, ubique invincibilis. Sursum fortis est ut eos, qui in ipsa confidunt a malo conservet, et eos qui de se praesumunt in malum deserendo praecipitet. Deorsum fortis est, ut contemnentes pro malo condemnet, poenitentes a malo justificet. Ecce quantos in summo conservavit, quantos de summo praecipitavit, quantos de imo erexit, quantos in imo
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽ om̃i quod increatuia ĩmum ẽ. quia quiod
ꝑmiquitatẽ lapsumẽ subomni ereatura ẽ. nec
potes ẽe ꝓfundius quicquã eo quoniehil ẽ pel.
Qiantum qͥ ascendit qui incelum ascendit. tantũ
astencuit qui ad iusticiam ꝓficit. Et quantũ dles¬
cendit qui ad infernum descendio. tantũ descen¬
die qui adiniquitatem cãddit. Quiantũ aut̃e as¬
cendit quide inferno ad cȩlum ascencit. tantum
ascencdir qui de iiquitate adiusticiam teate.
tum uͦ descendit qui de cȩlo adinfernũ descendu.
tantũ descendit qui de iusticia admiquitatem
ruit. Eqͣmĩs omnib asdeniunt usꝙ adcelos. &
descencunt usq ad abyssos: i anima eoꝵ in malis
tabescebat. Eigo celum ẽ iusticiȩ. uinfernus uni
quitatis irapiuntur motus animoꝵ alternafue¬
tuatione ineoss art̃ quasi contiarũs fiatibus acti
astendentes ⁊ descendentes :⁊ fiunt exaltationes &
deptessiones : cõmotiones magne in alo muisibi¬
lisalo siuctuantiũ desiderioꝵ. Uenit sp̃c bonus

Expanded text:
enim est omni, quod in creatura imum est, quia quod per iniquitatem lapsum est sub omni creatura est; nec potest esse profundius quidquam eo quo nihil est pejus. Quantum igitur ascendit qui in coelum ascendit; tantum ascendit, qui ad justitiam proficit. Et quantum descendit, qui ad infernum descendit, tantum descendit qui ad iniquitatem cadit. Quantum autem ascendit, qui de inferno ad coelum ascendit, tantum ascendit qui de iniquitate ad justitiam redit. Quantum vero descendit qui de coelo ad infernum descendit, tantum descendit qui de justitia ad iniquitatem ruit. Et in his omnibus ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos, et anima eorum in malis tabescaanimorum alterna fluctuatione incessanter quasi contrariis flatibus acti ascendentes, et descendentes; et fiunt exaltationes, et depressiones, et commotiones magnae in illo invisibili salo fluctuantium desideriorum. Venit spiritus bonus,
Abbreviated transcription (Latin):
nationi sue :i quiequid illa corruptionis ad con¬
fusionem ingerto. hec lege mirabili secteta q dis¬
positione ad ddecoremꝰ oꝑum suoꝵ conuertt. ex
non puchro efficiens ut piacherrimũ fiat qd
puichrum ẽ :⁊̃ quod bonũ ꝑse constat exeo quod
bonũ non ẽ inconsummatioñe bonitatis consur¬
gad. Attingio eͦs afine usq ad sinem fortit̃. ⁊ dis.¬
ponto omnia suauiter. Nichil excipitur: a suaui¬
tate eius omĩa cdisponio suauĩt. Que omnia:
Praua ⁊ recta. bona ⁊ mala. obnoxia ⁊ aduerb̃a.
Omnia disponit suauĩt. Non solum bona sed
mala. ñ solum recta sed praua. ñ solil obnoxia

Expanded text:
nationi suae: et quidquid illa corruptionis ad connationi suae: et quidquid illa corruptionis ad confusionem ingerit, haec lege mirabili secretaque dispositione ad decorem operum suorum convertit, ex non pulchro efficiens, ut pulcherrimum fiat quod pulchrum est, et quod bonum per se constat, ex eo quod bonum non est, in consummationem bonitatis consurgat. Attingit ergo a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Nihil excipitur a suavitate ejus. Omnia disponit suaviter. Quae omnia? Prava et recta, bona et mala, obnoxia et adversa, omnia disponit suaviter: non solum bona, sed etiam mala; non solum recta, sed etiam prava; non solum obnoxia
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionẽ quo corruptio ñ aecersto. Et ꝓpterea s a¬
pientia malitiam uincireistuaticiam precedio: qͥa
attingio afine usꝙ adfinem. idest abexortu om̃ls
boni ut malitiam transcendat utra defectũ cui¬
dam bom ut malitiam concludat. In qiuo eñi om̃e
bonum aliquando sine corruptione extitit pnor
sapientia agnoscitur: in quo autẽ etiã bono quod
corumpitur pt corruptionẽ aliquid suꝑẽ boni
quod om̃ĩno corrumpi non potest. posterior sap̃ia
muenitur. Uincto gͦ sapientia malitiam: quia
attingit afine in quo omne bonũ inttũ accerit
uisꝙ ad sinem. inquo etiam corruptũ bonũ pt
defectum boni inaliquo bono subsistit. Atting̃
aut̃ afine usq ad finem fortiter. ut ipsam mali¬
tiam potestate ad mensuram cohibeat: i ratione
ad ordinem restringat: ne uel infinem se portigat
totũ perimens cortuptio: uel ad extrema se dif¬
fundar totum deformans confuzio. Propt̃ea gͦ
fortiter ubiq ꝑtingio subiciens malitiam domi¬

Expanded text:
on accessit. Et propterea Sapientia malitiam vincit, et stultitiam praecedit; quia attingit a fine usque ad finem, id est ab exortu omnis boni, ut malitiam transcendat ultra defectum cujusdam boni ut malitiam concludat. In quo enim omne bonum aliquando sine corruptione exstitit prior Sapientia agnoscitur. In quo autem etiam bono quod corrumpitur, post corruptionem aliquid superest boni, quod omnino corrumpi non potest, posterior Sapientia invenitur. Vincit ergo Sapientia malitiam; quia attingit a fine in quo omne bonum, initium accepit, usque ad finem, in quo etiam corruptum bonum post defectum boni in aliquo bono subsistit. Attingit autem a fine usque ad finem fortiter, ut ipsam malitiam potestate ad mensuram cohibeat, et ratione ad ordinem restringat, ne vel in finem se porrigat totum perimens corruptio, vel ad extrema se diffundat, totum deformans confusio. Propterea ergo fortiter ubique pertingit subjiciens malitiam domi
Abbreviated transcription (Latin):
uitam solam ẽe credunt. studium sapientiȩ uanũ
omnuio existimatur. ꝓpt̾ea quod eius labor pͥsentis
ute ẽ premium autẽ ⁊iftuctus laboris future. Lacuro
crto spsum lanorem fasticliunt :⁊ facile adea conuer¬
tuntur que et sis apiencia ueqͣ qmͣ appe¬
existuiꝰ ͦs ea quia sapientia etiã in hac uita labore
suum omnino in fructuosum esse ñ sintt. eosꝙ
quise sectantur magna intus consolatione refo¬
ues. ac ꝑilluminationẽ ueritatis in hac mortalitatis
miseria deģtnitatis premio habere ficduciam suadles.
istestatim p̾equã ꝓuite carnalis defestu dleftuctu ui¬
te pꝑetuȩ cubitaro ceꝑat. peadem suia diabitatione
Ruuima se consid̾atione accusat dicens. Locutq
cũ meate mea. animaduerti quod hoc quoq ẽẽt
uauitas. Et continuo causam adiuugens
quare supra dc̃am dubitacõm  tem uanã

Expanded text:
um Sapientiae vanum omnino existimatur: propterea quod ejus labor praesentis vitae est, praemium autem et fructus laboris futurae. Idcirco m laborem fastidiunt, et facile ad ea convertuntur, quae etsi sapientia nequaquam appeexistimant. Sed quia Sapientia etiam in hac vita laborem suum omnino infructuosum esse non sinit, eosque qui se sectantur, magna intus consolatione refovet, ac per illuminationem veritatis in hac mortalitatis miseria de aeternitatis praemio habere fiduciam suadet, iste statim postquam pro vitae carnalis defectu de fructu vitae perpetuae dubitare coeperat, pro eadem sua dubitatione ex intima se consideratione accusat, dicens: Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Et continuo causam adjungens quare supradictam dubitationem rem vanam
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ad beatitudinẽ trans eamus ꝓmittens
nobis quod accepit. si patimur quod sustinuit.
ut regnemus cum ipso si patimur. pipso. Ita gͥ
uerbum incarnatum factor ⁊ rex ñr. quia sequi
eum ñ potiuimus in sua maiegtate preces srto¬

Expanded text:
justitia ad beatitudinem transeamus. Promittens justitia ad beatitudinem transeamus. Promittens nobis quod accepit, si patimur quod sustinuit; ut regnemus cum ipso, si patimur pro ipso. Ita igitur Verbum incarnatum factor et rex noster, quia sequi ipsum non potuimus in sua majestate, praecessit
Abbreviated transcription (Latin):
cs ꝑmiseriam. nec recedensꝰ homo ꝑiusticiam.
Ita ds descendit ad unum: ⁊ homo ascendit adunũ.
⁊muno cuo inuenta st̃. alterũ ex nr̃o. alterum ex
suo. Erant quippe tria quedam. Neus erat iustꝰ
& beatus. ⁊ homo erat miser ⁊ iuustus ⁊ quia
bes conuenue non potuerunt. posuit se‸ nomod̃s̃
miseriam uinceret: ⁊ iasticiam ad beatitudinem
reparares. Igitur cum ẽẽt nobiscum emmanu̾el
ꝑiusticiam quã adnos attulerat ⁊ ꝑmiseriam
qua a nobis assumpserat. redire cepit unde uene¬
rat. ut in homine ꝑiusticiam miseram uincerec.
⁊s hominẽ cũ iusticia ꝑmiseriam adbeatitudinẽ
reuocaret. Tenuit qͥ uisticiam. ⁊ sustiniuit miserĩa
quousq miseriam uinceret : iusticiam coronatet.
Et cucuirit & p̃cessit nos. passus ꝓnobis: ⁊ ex.¬
emplum relinquens nobis ut sequam᷑ uestigia
eius. liberans nos aseruitute peccati. ut ⁊ nos in
miseria iusticiam habeamus :⁊ ꝑmiseriam cum

Expanded text:
Deus per miseriam, nec recedens a Deo homo per justitiam. Deus per miseriam, nec recedens a Deo homo per justitiam. Ita Deus descendit ad unum, et homo ascendit ad unum: et in uno duo inventa sunt, alterum ex nostro, alterum ex suo: erant quippe tria quaedam. Deus erat, justus et beatus, et homo erat miser et injustus: et quia haec convenire non potuerunt, posuit se in medio hmiseriam vinceret, et justitiam ad beatitudinem repararet. Igitur cum esset nobiscum Emmanuel per justitiam quam ad nos attulerat, et per miseriam quam a nobis assumpserat, redire coepit unde venerat. Ut in homine per justitiam miseriam vinceret, et hominem cum justitia per miseriam ad beatitudinem revocaret. Tenuit igitur justitiam, et sustinuit miseriam quousque miseriam vinceret, et justitiam coronaret. Et cucurrit, et praecessit nos. Passus pro nobis, et exemplum relinquens nobis, ut sequamur vestigia ejus . Liberans nos a servitute peccati, ut et nos in miseria justitiam habeamus, et per miseriam cum
Abbreviated transcription (Latin):
posit homo. qui neq hoc ase habere poturt
quodẽ homo. Quid ꝙͦ dicto ͦ euid ẽ homo ut se.¬
qui post regem factorem suum: Qũa longe
sunt. Deus iustus ẽ ibeatus. homo iniustus ⁊miser.
uideto quantum distant ustus ⁊ iniustus. miser
nbeatus. Nonpotest autẽ ẽẽ cum beatitudine mi¬
Seria. nec adbeatituctiñe ꝑuenire iniusticia. Iusti.¬
ciaiia ẽ. beatitudo patria. Reccati aut̃e seruus iu¬
t̾us ẽẽ non potest. nisi fuerit a peccato liberatus.
Uidete g̃ quia non potest homo sequi regem fac¬
torem suum. nisi prius uisitetur arege factore
suo. non potest homo ad uium ure. sedile potest
si uoluerit ad hominẽ uenire. Propt̾ea rex ⁊ factor
hominis uenit adhominẽ. uenit ad id quod hõ
erar ⁊i factus ẽ ipe quod nonerat. fastus ẽ homo
ꝓhomine. assumens nr̃am miseriam retinens sũa
iusticiam.:⁊ apparuit inter dm̃ ⁊ homines medi.¬
atorei & hominũ homo ds appropians hominib

Expanded text:
possit homo, qui neque hoc a se habere potuit, possit homo, qui neque hoc a se habere potuit, quod est homo. Quid ergo dicit: Quid est homo, ut sequi possit regem factorem suum? Quod longe sunt. Deus justus est et beatus; homo injustus et miser. Videte quantum distant justus et injustus, miser et beatus. Non potest autem esse cum beatitudine miseria, nec ad beatitudinem pervenire injustitia. Justitia via est; beatitudo patria. Peccati autem servus justus esse non potest, nisi fuerit a peccato liberatus. Videte ergo quod non potest homo sequi regem factorem suum, nisi prius visitetur a rege factore suo. Non potest homo ad illum ire; sed ille potest, si voluerit, ad hominem venire. Propterea rex, et factor hominis venit ad hominem. Venit ad id quod homo erat, et factus est ipse quod non erat. Factus est homo pro homine, assumens nostram miseriam, retinens suam justitiam. Et apparuit inter Deum et homines mediator Dei et hominum homo Deus, appropians hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
festinat ꝑuenire quo inuitatur. qui legib bene
prosicentis obtemperat. qui uibentis imꝑio spon.¬
tanea ss ad om̃ĩa uoluntate inclinat. Iste sequit᷑
regem suum. Sed quis homo qui do respondere
possio: Quis sufficiens inuenietur reddere uicem
do ᷤ Siipse precedtt ⁊tui sequeris. gͦ aliud suumẽ.
aliud tuũ. Immo si ipse bonum inchoat tu con¬
sũmas. quod minus ẽ siumẽ ⁊ quod maius s̃
tuumẽ. Si ds precedit bonum inchoando. tusub¬
sequeris ꝑficiendo. iam non solum equalis do.
sed maior inueniris. Sed forte ipse precedit osten¬
dendio. tu sequeris imitanio. Et ubi ẽ quod dicit:
ut quio gatis quasi non acceꝑis : Namsi osten¬
dere suum ẽ. tuum sequi iam aliquid habes quod
sed quedam hominis sunt quȩ exipso non sunt.
Si aliqua potest ꝑse homo quȩ ꝑipsum non s̃b.
Sea non ad hoc uluminat sapientia. ut sic sentiat
homo. aut sic dicat quasi exse aliquid habere

Expanded text:
festinat pervenire quo invitatur; qui legibus bene festinat pervenire quo invitatur; qui legibus bene praesidentis obtemperat; qui jubentis imperio spontanea se ad omnia voluntate inclinat. Iste sequitur regem suum. Sed quis est homo qui Deo respondere possit? Quis sufficiens invenietur reddere vicem Deo? Si ipse praecedit, et ut sequeris: ergo aliud illius est, aliud tuum. Imo si ipse bonum inchoat, tu consummas: quod minus est illius est, et quod majus est tuum est. Si Deus praecedit bonum inchoando, tu subsequeris perficiendo; jam non solum aequalis Deo, sed major inveneris. Sed forte ipse praecedit ostendendo, ut sequeris imitando. Et ubi quod dicitur: Mut quid gloriaris, quasi non acceperis? Nam si ostendere illius est, tuum sequi: jam aliquid habes, quod sed quaedam hominis sunt quae ex ipso non sunt, si aliqua potest per se homo quae per ipsum non sunt. Sed non ad hoc illuminat sapientia, ut sic sentiat homo; aut si dicat quasi ex se aliquid habere
Abbreviated transcription (Latin):
midndo cdigntate. ed cognosendo inistrmitat̃.¬
Quid ẽ homo: Nichil ẽ homo. Non aliquid tale
ẽ homo. ut sufficiens mireniatur adhoc. Ad quid:ᷤ
Ut sequi possit r̃egem factorem suum. Si enim
non pocest consequi facturam. multomagis facto.¬
rem sequi non potest. Si non potest inuestigare
quod factum ẽ. eum qui fecit quomodo potest
comprehendere : Quid ẽ homo ut sequi possit
regem factorem suum: Regem suũ ⁊ factorẽ suuĩl.
laem ipse quirexẽ. factor ẽ. factor ẽ quia creautt.
rex quia gubernat ineo quod creauit .⁊ cirigir ad
quod creauit. Creauit eñĩ inmagnobono : ⁊ diri.¬
git ad summũ honum. Quis ẽ qui sequit᷑ factorẽ
suum: Qui uiuit ut factus ẽ. Qui mcedit scađ̃m qd̃
institutus ẽ. Qui seruat bonum quod creatus ac¬
cepit :⁊ quod natura contulit inpollutũ custotit.
Iste sequit᷑ factorem suum. Et quis ẽ qui sequit᷑
regem suum : Quitendit ad quod dirigitur. qui

Expanded text:
mirando dignitatem, sed cognoscendo infirmitatmirando dignitatem, sed cognoscendo infirmitatQuid est homo? nihil est homo. Non aliquid tale est homo, ut sufficiens inveniatur ad hoc. Ad quid? Ut sequi possit regem factorem suum. Si enim non potest consequi facturam multo magis factorem sequi non potest. Si non potest investigare quod factum est, eum qui fecit, quomodo potest comprehendere? Quid est homo ut sequi possit regem factorem suum? Regem suum et factorem suum. Idem ipse qui rex est, factor est. Factor est, quia creavit; rex, qui gubernat in eo quod creavit, et dirigit ad quod creavit. Creavit enim in magno bono, et dirigit ad summum bonum. Quis est qui sequitur factorem suum? Qui vivit, ut factus est. Quis incedit secundum quod institutus est? Qui servat bonum quod creatus accepit, et quod natura contulit impollutum custodit. Iste sequitur factorem suum. Et quis est qui sequitur et regem suum? Qui tendit ad quod dirigitur; qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc sitiunit: qui elucidant me uitam etnam har¬
bebunt. qm̃ aoctrinam quazi ante lucaniam ulumi¬
nabo omnibus. ⁊ uluminabo omnes sperautes mn
año. C uatis eñi scire quomodo aluminat sap̃la cos
qui ad se contemplandam transierit : Istum ipdũ
intiogate. qui ad contempland̃a sap̃ĩam transiuit.
q consid̾ate qualiter illuminatus sit ex qiuo cepte
lndere eam. Nam prius qũa adipsam contem planda
transisset. qũa cecus fuerit satis supra audistis. q̃n
ire prtauio ubi homini uia nonertt. queiere do
inuestigat umiuersa que erant siupsole. i magnũ
aliquid ẽẽ credudit iloꝵ inuestigar naturam. qus
extia hominis naturam consistunt. quȩ &. si sciart
quantũ impsis ẽ nec salutem conferie posfuno.
neq si nesciantur auferte. Ibi gͦ eȩcus fuit. nonu
ciendio neq cognoscendio inse quod potuto. nec ꝓse
appetendo quoa debuto. Sed nunc i iuminatus
asapientia. quid clicat intencite. Quid ẽ inquam
homo : Quid ẽ in quã: ⁊ ionquero quid ẽ quasiad¬

Expanded text:
qui elucidant me, vitam aeternam habebunt . Quoniam doctrinam quasi ante lucanum illumino omnibus; et illuminabo omnes sperantes in Domino. Vultis enim scire quomodo illuminat sapientia eos qui ad se contemplandam transierint? Istum ipsum interrogate, qui ad contemplandam sapientiam transivit; et considerate qualiter illuminatus sit, ex quo coepit videre eam. Nam prius quam ad ipsam contemplandam transisset; quam caecus fuerit, satis supra audistis, quando ire putavit ubi homini via non erat; quaerere et investigare universa quae erant sub sole; et magnum aliquid esse credidit illorum investigare naturam, quae extra hominis naturam consistunt; quae, etsi sciantur quantum in ipsis est, nec salutem conferre possunt, neque si nesciantur, auferre. Ibi ergo caecus fuit, non videndo neque cognoscendo in se quod potuit, nec pro se appetendo quod debuit. Sed nunc illuminatus a sapientia, quid dicat, intendite. Quid est, inquam, homo? Quid est, inquam? Non quaero quid est quasi ad
Abbreviated transcription (Latin):
muniuers is que subsistunt. singula quȩq quan.¬
tomagis a ꝑsecta puchtudine consummato qꝙ de¬
core summoꝵ degenerant tantomagis quasi fu¬
gentia quodammodo asapientia elongano. Sed
ipsa sapientia fugam rerum afine usq ad fiunent
sequitui: quia in uniuersis quȩ fecit nich exto¬
to deserens singła queꝙ asummis usc ad intima
ꝓprio conuenientiꝙ suo geneti decote moderati¬
dio his quoc sc presentem ẽe testatur. Eacde eñi

Expanded text:
in universis quae subsistunt, singula quaeque quanin universis quae subsistunt, singula quaeque quanto magis a perfecta pulchritudine consummatoque decore summorum degenerant, tanto magis quasi fugientia quodammodo a sapientia elongant. Sed ipsa Sapientia fugam rerum a fine usque ad finem sequitur; quia in universis, quae fecit nihil ex toto deserens, singula quaeque a summis usque ad infima proprio convenientique suo generi decore moderando: his quoque se praese
Abbreviated transcription (Latin):
elum nterit ceium scãm celum celi celum. terciũ
celum eeioꝵ celum es hoc celum supra se non habet
celum. Primium celum ẽ suppremus status conditi¬
onis: seq̃m ceium ẽ supra conditionem ꝓuectusure¬
tutis: tercium eȩlum ẽ sublimȩ contemplationis.
Drimus infernus ẽ insi mus status conditionis
sea infernis ẽ sub conditione cefectus iniquitat̾:
terius infernus ẽ ꝑfundtum dampnationis. Pri¬
mum oeum ⁊ primus infernus. finis ⁊ finis. Se¬
cundum cȩlum. ⁊ sed̃s infernus. finis ⁊ finis. Ter¬
cium celum ⁊ teicuis infernus. fims ifinis. & ubiq
Supientia ꝑtingit afine usq adfinem fortiter. ⁊ cispo¬
ntr omĩa suaiit. A primo cȩlo usq ad primũ infer¬
nuam. primis ẽ excursus sapientie. Incipiens eñi
a summo deorsum.: asuptemo usq ad fundum
rerum desencdens comitatur ac foueo cuncta quȩ
oꝑatas ut non sicosistant sine ipsa quȩ fata &
ercata sunt abipsa. Asupremo autẽ tisq adimũ.

Expanded text:
et terrae coelum. Secundum coelum, coeli coelum. Tertium coelum, coelorum coelum. Et hoc coelum supra se non habet coelum. Primum coelum est supremus status conditionis. Secundum coelum est supra conditionem provectus virtutis. Tertium coelum est sublime contemplationis. Primus infernus est infimus status conditionis. Secundus infernus est sub conditione defectus iniquitatis. Tertius infernus est profundum damnationis. Primum coelum et primus infernus, finis et finis. Secundum coelum et secundus infernus, finis et finis. Tertium coelum et tertius infernus, finis et finis. Et ubusque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. A primo coelo usque ad primum infernum, primus est excursus sapientiae. Incipiens enim a summo deorsum, et a supremo usque ad fundum rerum descendens, comitatur ac fovet cuncta quae operata est, ut non subsistant sine ipsa quae facta et creata sunt ab ipsa. A supremo autem usque ad infimum
Abbreviated transcription (Latin):
Quidunt. neq sbscurum intpoiat ⁊ dies cerre
qui tenebis succedurto. quia ubi sapientia semꝑ¬
nunqua luy ẽ Egolux ẽ quo atcingi sapientia.
nquon a tinco sapientia iux nonẽ. Et quonon at.¬
tingr sapientia ssi attingit a fine usꝙ ad finem.
quis relinquitur exta quo attingere ñ posoto.
que tetum penettar ⁊ complectitur totum. Sy.¬
tingens asine usc do finemsoitiẽ ⁊ cisponens oĩa
suaunte. Magna ẽ questio ẽ qrudnamoi quo
non atangre sapientia ubi ocili stator sunt quu
aonbul ant in tenebris. moniudent: Auam itacy
sitioturtani anterrogemus ubi sunt oculi ftusteꝵ
Qui in teneoris ambuato: noniudent. Dict eñi.
Ocii sapientis in capite euis oculi aue tultor

Expanded text:
dividunt, neque obscurum interpolat. Et dies terrae dividunt, neque obscurum interpolat. Et dies terrae sunt quibus tenebrae succedunt. Quia ubi sapientia sempErgo lux est quo attingit sapientia, et quo non attingit sapientia, lux non est. Et quo non attingit sapientia, si attingit a fine usque ad finem, quid relinquitur extra quo attingere non possit, quae totum penetrat et complectitur totum? Gyine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Magna igitur quaestio est quidnam sit quo non attingit sapientia. Ubi oculi stultorum sunt, qui ambulant in tenebris et non vident. Aliam itaque Scripturam interrogemus, ubi sunt oculi stultorum, qui in tenebris ambulant et non vident. Dicit enim: Oculi sapientis in capite ejus; ocul
Abbreviated transcription (Latin):
modo hioc uideoatair: Quia sapientia illuminat.
slticia exrcar.: Et undie hoc ꝓbari potest. quia
sapientia alumminat. stutticia excecat : intendite.
Sapientis ociuli incapite eius. stuttus intenebris
ambulat. M odio ꝓbatumẽ quia sapientia ulu¬
minat. stiaticia exceat. In quo ꝓbatiumẽ ¶ Qua
sapiens oculos iliuminatos habes stiatus nichi¬
uideo Sieñi sapiens oculos iiuminatos habet.
⁊ sapentia aluminat. & si stutus mch uicet.
engo stiuticia ercecat. Nam sapientia lux esori
uiuminab: si habueris oculos quo illa attingit.
Si ait oculos habes ubi luynonẽ. oculos habes
seancdis udes. Eo quid ꝓcest hos: smo gͥ oculi
curubi lurẽ ne efficiatis quasi oculos ñ habens.
si lucem non habes.Qbi autem ẽ iux: Surgum
elux ui ẽ sapientia. Nam sapientia susũ ẽ.
slux sursum nomnis lux cesursum uentt: ⁊ sĩc
deorum tenebroᷤ sme luce. ita sursum luxsine
teneoris. minedio uͦ p̾t lucem tenebre. ⁊ post
tenebras iux. Propterea sõ dies cȩli quos tenebre ñ

Expanded text:
entia illuminat, stultitia excaecat. Et unde hoc probari potest, quod sapientia illuminat, stultitia excaecat? Intendite: Sapientis oculi in capite ejus; stultus in tenebris ambulat. Modo probatum est quod sapientia illuminat, stultitia excaecat. In quo probatum est? Quia sapiens oculos ilenim sapiens oculos illuminatos habet, ergo sapientia illuminat. Et sit stultus nihil videt, ergo stultitia excaecat. Nam sapientia lux est, et illuminat. Si habueris oculos quo illa attingit; si autem oculos habes ubi lux non est, oculos habes, sed nihil vides. Et quid prodest hoc? Sint ergo oculi tui ubi lux est, ne efficiaris quasi oculos non habens, si lucem non habes. Ubi autem est lux? Sursum est lux ubi est sapientia. Nam sapientia sursum est; et lux sursum, et omnis lux de sursum venit. Et sicut deorsum tenebrae sunt sine luce, ita sursum lux sine tenebris. In medio vero post lucem tenebrae, et post tenebras lux. Propterea sunt dies coeli quos tenebrae non