comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo unus: Dic mͥ qualis unio. ⁊ ego tibi
dicam qualit̃ unꝰ. Si uͦ in effabilis : unio di ⁊ ho¬
minis. in effabilit̃ ñ duo sunt s unꝰ ds ⁊homo.
Tam̃ omĩno non duo sunt ds̃ ⁊ homo. s unꝰ iħus
cp̃c. Qui ẽ ds̃ ipse ÷ homo. ⁊ qui ÷ homo ipse est
dd̃. non alt̾ ⁊ alter s ipse unus ⁊ idem Quid sig¬
nificat homo: Haturam. Quẽ significat hõ:
Dersonam: Si queris quid sigͣcat homoꝰ eundẽ

Expanded text:
Quomodo unus? Dic mihi qualis unio; et ego tibi dicam qualiter unus. Si vere ineffabilis est unio Dei et hominis; ineffabiliter non duo sunt, sed unus Deus et homo. Tamen non omnino duo sunt: Deus et homo, sed unus. Qui est Deus, ipse est homo; et qui est homo, ipse est Deus: non alter et alter sed ipse unus et idem. Quid significat homo? naturam. Quem significat homo? personam. Si quaeris quid significat homo aliud
Abbreviated transcription (Latin):
gentie ad ea quȩ credere iubetur conpre¬
hendenda non sufficit: sacri eloquii auctoritate
incerim fouenda est. non natione humana dis¬
custienda. Qua ꝓpt̾ eaquȩ ascĩs patribus de
discretione ꝓ sonarum inditate imna scd̾m ca¬
tholice ueritatis firmam̃tũ iam dicta sunt in
medium ꝓferre libet: nichil de nr̃o adicientes
ut pote qui nec sufficientes inuenim̃ ad eaque

Expanded text:
dere jubetur comprehendenda non sufficit, sacri eloquii auctoritate interim fovenda est, non ratione humana discutienda. Quapropter ea quae a sanctis Patribus de discretione trium personarum, in deitate una, secundum catholicae veritatis firmitatem jam dicta sunt, in medium proferre libet, nihil de nostra adjicientes, utpote, qui nec sufficientes invenimur ad ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
lumbȩ s tantũ spm̃ sc̃m: nec eandẽ dixisse de cȩ¬
lo hiq̃filius m̃t dilectus s tm̃ uocẽ patris ad fili
tellectu homo dm capit: qui ipsum intellectũ
dum qͥ eũ uult cape nondum capit. Intelliganł.
iitemiꝰ si po suͥmus ⁊ quantũ pos c̾imꝰ sine qualita
bonum. sine qñtitate magnum. sine indigen¬
a creator ẽ. sine situ presentẽ: sine habitu omĩa
ꝗntinentẽ. sine ioco ubiq totũ. sine tp̃r sempi¬
tnum. sine sui cõmutatione mutabilia facientẽ.

Expanded text:
lumbae, sed tantum Spiritum sanctum. Nec eamdem dixisse de coelo. Hic est Filius meus dilectus ; sed tantum vocem Patris ad Filiuintellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine sui mu
Abbreviated transcription (Latin):
n superiori parte oꝑis huius. condi¬
tionẽ rerum omĩum aprincipio pͥmo
cum iapsu hominis ⁊ his que postea ad
restaurationẽ usq ad auentum uerbi
p̃pitrata sunt. summatĩ deduxi: nunc ea
que sequntur usq ad finem & cõsumia¬
tionẽ omĩum. ordine contingere ubet.
Tempꝰ gr̾e ab a̾uentu filii dei incarnem
ex ordium sũpsit. sicut scriptum est:
issionis dei in exibitione gr̾e eius adimplefur

Expanded text:
n superiori parte operis hujus conditionem omnium rerum a principio primo cum lapsu hominis et his quae postea ad restaurationem ejus usque ad adventum Verbi praeparata sunt, summatim deduxi, nunc ea quae sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut scriptum est:  veritas promissionis Dei in exhibitione gratiae ejus adimpletur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpagationẽ originis ⁊ natam ⁊ culpam there
debuit: Quia gͦ xp̃c in lumbis abrahe solã
nat᷑am habuit. ꝓptea quod ipsam solam inde
accepturꝰ fuit. ꝓculdubio oblatione non¬
eguit que ꝓ eo quod eiꝰ solum ibi erat ne¬
cessaria ñ fuit. Ob̾latio enĩ non ꝓ natura
s proculpa offertur quia si culpa non eẽt
nat᷑a oblatione opus non haberet. Sic itaq
ieui inlumbis habrahe decimatꝰ: quia ⁊
naturam ⁊ culpam ibi habuit. qui & natã
& culpã inde accepturꝰ fuit. xp̃s uͥ decimatꝰ
non ÷ qui ꝓptea quod iude solam nat᷑am
accepturꝰ erat illã ⁊̃ cc̃ ibi culpã ñ habuit.
cũ ipsa quȩ eiꝰ futura erat sine culpa na¬
tura. insua origine culpe obnoxia fuit :¬

Expanded text:
per propagationem originis, et naturam et culpam trahere per propagationem originis, et naturam et culpam trahere debuit. Quia ergo Christus in lumbis Abrahae suam naturam habuit, propterea quod ipsam solam tamen accepturus fuit, eguit, quae pro eo quod ejus solum ibi erat necessaria non fuit. Oblatio enim non pro natura, sed pro culpa offertur, quia si culpa non esset, natura oblatione opus non haberet. Sic itaque Levi in lumbis Abrahae decimatus est, quia et naturam et culpam ibi habuit, qui et naturam et culpam inde accepturus fuit. Christus vero decimatus non est. Propterea quod inde solam naturam accepturus erat, illam etiam tunc ibi culpam non habuit, cui ipsa quae ejus futura erat sine culpa natura, in sua origine culpae obnoxia fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Ande sedm unlcusq mensuram se ꝑcuncta men¬
ra eius diffundit Eagra sit̾ abinitio fidei sue
homo qͥ cumq xp̃ianus quã gt̾a homo ille ab in¬
⁊iise natus Eodem̃ spñ sit in nobis remissio pec¬
ettorum qu̾o spũ factũ ÷ ut nullũ haberet ille
Peccatum Sio gͦ factum ẽ ꝑgr̾am ut caro illa
ã peccato sub quo ab origine sua mundaret᷑ &¬
mundata in illo qui liber ab om̃i peccato in ea fu¬
burꝰ erat a peccato libera assumeret᷑. ut nȩ gra
corruptioni naturȩ p̃iudicium faceret nec cor.¬
tiptio naturȩ gram impedir&. Quom̃ gͦ ĩñ¬
quiunt xp̃c in lumbis abrahe decimatꝰ non
fuit. si caro eiꝰ ibi peccato obnoria fuit. S scien¬
um ẽ quod licet caro xp̃i sicut caro leui ad huc
nsuit sub quo caro eius fuit. hoc enĩ solum euiᷤ
ihi fuit quod in de futurũ eiꝰ fuit: Qua ꝓpter
leui illic & nat᷑am ⁊ culpam habuit. qui inde

Expanded text:
niuscujusque mensuram se per cuncta memniuscujusque mensuram se per cuncta membra ejus diffudit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab inatus de quo est ille natus eodem spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Sic ergo factum est per gratiam, ut caro illa a peccato, sub quo ab origine sua erat, mundaretur, et mundata in illo qui liber ab omni peccato, in ea futurus erat, a peccato libera assumeretur, ut nec gratia corruptioni naturae praejudicium faceret, nec corruptio naturae gratiam impediret. Quomodo ergo, inquiunt, Christus in lumbis Abrahae decimatus non fuit, si caro ejus peccato obnoxia fuit? Sed sciendum est, quia licet caro Christi sicut caro Levi adhuc non fuit, sub quo ejus caro fuit. Hoc enim solum ejus ibi fuit, quod inde futurum ejus fuit. Quapropter Levi illic et naturam et culpam habuit, quia inde
Abbreviated transcription (Latin):
est nullã causam aliãmnueniri posse putant.
nis q caro letu cum culpa ibi fuit caro xp̃i non
drt. Atq ido quod peccato obnoxium erat ex¬
latione eguisse. quod aut̃ mundũ atq a pecca
liberum erat non eguisse. Talig se rone ꝓba-
Quo descendit siue in his ꝑ quos descendit mũ¬
a seruata sit ãpeccato. ut aliqndo eẽ poss hos¬
tia ꝓpeccato. s catholice ueritatis diffinitio fili¬
am dĩ qui ꝓpeccatorib ⁊ depeccatorib natꝰ est
ae carue obnoria peccato. carnẽ assumpsisse
ascerit ubam apeccato ⁊ io ubam quia libera¬
m Io liberam nonꝙ sub illo numqm fuit s q
ib ulło eẽ align̾do cessauit. Quando assumpta ẽ
undata est: Per eandẽ quippe gram natura hu¬
mana mundata ẽ. ut uerbo ai ubera a peccato
umiretur ꝑ quam xp̃ianus apeccato uberat᷑. ut
eidem nat᷑e in xp̃o capite suo societ᷑. Appareat itaq
nidis sicut dicit beatꝰ augustiunꝰ gra inur̃o capite.

Expanded text:
est, nullam causam aliam inveniri posse putant est, nullam causam aliam inveniri posse putant nisi quia caro Levi cum culpa ibi fuit, caro Christi non fuit. Atque ideo quod peccato obnoxium erat expiatione eguisse, quod autem mundum atque a peccato liberum erat, non eguisse. Tali ergo se rationa quo descendit, sive in iis per quos descendit, munda servata sit a peccato, ut aliquando esse posset hostia pro peccato. Sed catholicae veritatis definitio Filium Dei qui pro peccatoribus et de peccatoribus natus est de carne obnoxia peccato, carnem assumpsisse asserit liberam a peccato, et ideo liberam; quia liberatam. Ideo liberam, non quia sub illo nunquam fuerit, sed quia sub illo esse aliquando cessavit. Quando assumpta est, mundata est. Per eamdem quippe gratiam natura humana mundata est, ut Verbo Dei libera a peccato uniretur, per quam Christianus a peccato liberatur, ut eidem naturae in Christo capite suo societur. Appareat itaque nobis, sicut dicit beatus Augustinus, gratia in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ram. diunt enĩ. quia illa pars nature huma¬
ne sub peccato eẽ non debuit. ꝑ quam ipsans¬
tura humana ubi obnoria peccato fuerat a
peccato liberanda erat. Ad cõpbandam quoꝗ¬
eandẽ estimationẽ aõducunt ulud quos aps̃
c̃ nouum sacerdotium ueti p̃ferendum assere¬
ret melchised hec qui tipum ipstus xp̃i ac uoui
lacerdotis gerebit ab abraham decimas aes¬
pisse ostendit. In quadecimatione &ẽ seut aqui
ueterᷤ sacerdocũ ministros descendisse dubiu
non est decimatũ compbauit acꝑhoc uet sacas¬
tium quod in leui decimas dedit inferius. noui
autẽ quod in melchisedhec qui forma ap̃i est
decimas accepit supiꝰ ex dignius estimanduos
Ubi tam̃ xp̃m qui tunc sedm̃ carnẽ simditer
ut ieui in lumbis abrahe fuit decimatũ io
dicimus ne simili ratione nouum quoq facrs¬
docium quod in xp̃o ẽ ibi dem decimas ded is¬
se conuincam᷑. Q uomodo aut̃ leui qui scõm

Expanded text:
ram. Aiunt enim quod illa pars naturae humaram. Aiunt enim quod illa pars naturae humanae sub peccato esse non debuit, per quam ipsa natura humana ubi obnoxia peccato fuerat, a peccato liberanda erat. Ad comprobandam eamdem existimationem adducunt illud quod Apostolus: Cum novum sacerdotium veteri praeferendum assereret, Melchisedech qui typum ipsius Christi ac novi sacerdotii gerebat, ab Abraham decimas accepisse ostendit . in qua decimatione etiam Levi a que veteris sacerdotii ministros descendisse dubium non est, decimatum comprobavit; ac per hoc vetus sacerdotium quod in Levi decimas dedit inferius; novum autem quod in Melchisedech, qui forma Christi est, decimas accepit, superius et dignius existimandum. Ubi tamen Christum qui tunc secundum carnem similiter ut Levi in lumbis Abrahae fuit decimatum non dicimus, ne simili ratione novum quoque sacerdotium quod in Christo est, ibidem decimas dedisse convincamur. Quomodo autem Levi qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
comimunicabile nicħ confusums cotuor
ꝑ fectum quia cotũ exuno ⁊ unũ. non tã
nitate patri filius. omoysion patriisi
lio sp̃c sanctus. omoysion do ⁊ homini¬
unus filiꝰ manens ds ĩ homine suo ingła
Ouiti auerunt de carne illa quam uerbus
aosumpsit qualiter apeccato munoa fuerte
&. qualit̾ sine peccato penam peccati portauit.
at de eo quidem qualit̾ apeccato uł munda
fuerit uł mundata. quorũdã estimationẽ tace
non debemꝰ ne forte si non exponat᷑ non uideat᷑
& sinon uideat᷑ quod ⁊ credat᷑ quoo ñ÷. Quiai
putant carnem illam q̃ assumꝑta ẽ ãuerbo
ita abinitio ⁊ in primo parente quando cota
massa naturȩ humane ꝑ peccatum corrup¬
ta est a conragio & corruptione peccati inm¬
nem fuisse custoditã ⁊ abipso pͥmo parente
usq ad susceptionẽ sus uerbo liberam ab om̃
peccato ⁊mundam deductam ut nũquam lus
peccato fuerit. ⁊ iõ apeccato non libatam s libe¬

Expanded text:
communicabile, nihil confusum, sed totum communicabile, nihil confusum, sed totum perfectum: quia totum ex uno, et unum, non tamen nitate Patri Filius, omousius Patri et Filio Spiritus sanctus, omousius Deo et homini Filius. Manens Deus in homine suo in gloria Multi quaerunt de carne illa quam verbum assumpsit qualiter a peccato munda fuerit, et qualiter sine peccato poenam peccati portaverit. Et de eo quidem qualiter a peccato vel munda fuerit, vel mundata, quorumdam existimationem tacere non debemus, ne forte si non exponatur, non videatur, et si non videatur quod est, credatur quod non est. Quidam putant carnem illam quae assumpta est a Verbo ita ab initio et in primo parente quando tota massa naturae humanae per peccatum corrupta est, a contagione et a corruptione peccati immunem fuisse custoditam; et ab ipso primo parente usque ad susceptionem sui a Verbo, liberam ab omni peccato; et mundam deductam, ut nunquam sub peccato fuerit, et ideo a peccato non liberatam, sed libe
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet homo amma scilicr rationał ⁊ caro
ita sit xp̃c una ꝑsona uerbũ ⁊ homo. Ite o¬
xp̃c sħs di filius: ⁊ de ⁊ homo. ds quia des
uerbum. homo quia sinitate ꝑsone acces¬
filius non duo filii ds ⁊ homo s unꝰ filius
łtees ds̃ hominẽ assumpsit:  somo i om̃
transiuit. non taturȩ ũsibilitate s di digna
tione. ut nec ds mutaret᷑ in humana suba
assumendo hominẽ nec homo indiuina
glorificatꝰ indm̃ quia mitatio u si sibilitã
naturȩ uł diminutionẽ & ab olitionẽ fac̃.
credit᷑ a nobis sine confusione ꝯuincta
tͥnitae. sine seꝑatione distincta. Ntem.
nichil creatũ aut seruiens in trinitate cre¬
dendum ÷ mchil inequale. nichil gr̃e qͣuale
nichil anteriꝰ posteriꝰue aut minꝰ nichil er¬
traneum. aut officiale aiti nichil sibiin¬
uisibile. nichil creaturis uisibile nichis
morib uł uoluntate dilisum nichil de
tr̃initatis eẽntia ad creatiuo nat᷑am de¬
duc tum. nicħ officio singłare nec alteri

Expanded text:
quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde sus Dei Filius est, et Deus et homo. Deus, quia Dei Verbum; homo, quia in unitate personae, accesFilius; non duo filii Deus et homo, sed unus Filius. Idem: Deus hominem assumpsit, homo in Deum transivit, non naturae versibilitatione, ut nec Deus mutaretur in humanam substantiam assumendo hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum; quae mutatio vel versibilitas naturae vel diminutionem vel abolitionem facit, creditur a nobis sine confusione conjuncta Trinitas, sine separatione distincta. Item. Nihil creatum, aut serviens in Trinitate credendum est, nihil inaequale, nihil gratiae aequale, nihil anterius, nihil posterius, aut minus, nihil extraneum aut officiale alteri, nihil sibi invisibile, nihil creaturis visibile, nihil moribus vel voluntate diversum, nihil de Trinitatis essentia ad creaturarum naturam deductum, nihil officio singulare, nec alteri
Abbreviated transcription (Latin):
am neq ut genus de specieb neq ut speci¬
em de in diuiduis predicamꝰ. Uidet᷑ posse
dici ut tres homines una natura s plus
sunt duo homines qm̃ unus. S non maioꝵr
est eẽntia pat̃ ⁊ filius quam sołꝰ pat̃ ⁊ solꝰ
filius. & tres ille ꝑsone sita dicende sunt
equales sunt singłis: quod anunalis homo
non ꝑcipit. Cur gͦ latinitas hoc ita in usi¬
tate posuit nisi q uoluit hoc unũ nom̃
seriure huic significationi quo intelligit᷑
tͥuitas. nec om̃ino cacemꝰ quid tres c̃cres õẽ
fac̾emur: quo nomine ñ diũsicatẽ in celligiuo
luit. s singłaritatẽ noluit. ita ⁊ illa ta ⁊ a sein¬
uicem de t̾minari uident᷑. ⁊ ĩ se: finita st̃. ita &¬

Expanded text:
am, neque ut genus de speciebus, neque ut speciam, neque ut genus de speciebus, neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem intelligi sed singularitatem voluit. Ita et illa tria et a se invicem det
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens ẽẽ quã genuit: llbĩ nͥon intelligñtia
nec sapientia eẽ pot̾.: ac ꝑhoc si pat̾ non
intelligit ipse sibis filiꝰ intelligit pat: ꝓfec.¬
to filius patrem sapientem facit ⁊ siħ: deo
aꝵ nonfiliꝰ a patre quod uerbũ ẽ. s afiliopo¬
tiꝰ pat habet eeñtiam quod falsũ ÷: Est gͦds̃
pater sapiens. ea que ipse ẽ sua sapientia. &
fuius sapientiama patris. de sapientia quod
est pater de quo est genitꝰ filius qr̃ ⁊ incelli¬
gens est pacer ea que ipse c̃ sua intelli¬
gentia filiꝰ aut̃ intelligentia patru de
in telligentia genitꝰ quod÷ pat̃. Ndemꝰ.
Non qm̃ d̾s tͥnitas ẽ ĩo triplex putandus
est: alioquin minor. eẽt in singlis quã
in trib pariter: In hac quoq trinitate
cum dicimꝰ ꝑsonam patris non aliud di¬
cimus quam sub̾am patris. qi ꝑsona patͥs
non aliud ÷ quã ipse pat̃: ad se quippe dt̃
cłs ⁊ similia. hoc enĩ solum nom̃ ÷ quod cũ
dicat᷑ de singłis ad se: ptalit̾ non singłarit̃

Expanded text:
apiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia esse potest. Ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri: profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc a, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod falsum est. Est ergo Deus Pater sapiens ea quae ipse est sua sapientia, et Filius sapientia Patris, de sapientia quae est Pater, de quo genitus est Filius. Quare et intelligens est Pater ea quae ipse est sua intelligentia; Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. Non quoniam Deus Trinitas est ideo triplex putandus est, alioquin minor esset in singulis, quam in tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: quia persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se quippe dicitur m sicut Deus et similia. Hoc enim solum nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ilrꝰ ⁊ urꝰ homo unus filiꝰ.
łceo. non g̃ duos xp̃os. neq duos filios. s dm̃
⁊ hominẽ unũ filiũ. quẽ ꝓptea unigenitum
ueritas contulit non confusis naturis neq
inmixtis. ita enĩ filiꝰ assumpsit hominẽ ut
qui suscepit ⁊ quod suscepit una eẽt intrini¬
tate ꝑsonas faciente ꝑsone uniꝰ indo ⁊ homi

Expanded text:
nus Filius. Idem: Non ergo duos Christos, neque duos filios, sed Deum et hominem unum Filium, quem propterea unigenitum veritas contulit non confusis naturis, neque immistis. Ita enim Filius assumpsit hominem, ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitat
Abbreviated transcription (Latin):
a summo deorsum pendentes p̃dicatio utͥusq
testamenti uł dilectio di ⁊ ꝓxunt figurat᷑.¬
que deuasis sacris in ministerio diuino
breuit̃ attuigimꝰ. ara crucem sig̾cat. calix
sepulchrum. patena lapidem. corporalis
palla: sindonem qua inuolutũ ÷ corpꝰ xͥ.
De dedicatione ȩccłiȩ. Dhis quisibilit̃¬

Expanded text:
ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figuratae de vasis sacris in ministerio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem qua involutum est corpus DE DEDICATIONE ECCLE
Abbreviated transcription (Latin):
dicatio nec omnib reuelari debet. nec
ubi misteria regni di cognoscunt᷑. Prius
autem quam sandalia inpedib assumant.
induunt᷑ caligis bissinis uł lineis. usq
ad genua ꝓtensis. ⁊ ibidem constrictis. ꝑ
quod sigcatur quod rectos gressus debẽt
facere pedib suis. ⁊ genua debilia .i. ne
gligentiis resoluta roborare: ⁊ sic adp̃di
Utuntur pontificesANULO
baculis ⁊ anulis. B̾ aculus ꝑrectitudinẽ
sui iusticiam sig̾cat p̾latoꝵ qua subiectos
regere debent. Qui iccirco subtus acum̃¬
habet ut rebelles ꝑ increpationem pungat.
desuꝑ recuriuis ÷. ut ꝑ consolationem mi¬
tes trahat. Anulus sacramentum fidei
significat. quo sponsa xp̃i eccłia subarra¬
ta ÷. cuius custodes ⁊ pedagogi ep̃i sunt.
torquem auream quam solebant legitune
certantes acciꝑe. Circło autem quo hu¬
meri c̃stringunt᷑ tunor ⁊ disciplina dñi
incelligit᷑ quo se ⁊ subditos sͥ reg̾e debent.

Expanded text:
aedicatio nec omnibus revelari debet, nec aedicatio nec omnibus revelari debet, nec ubi mysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praUtuntur pontifices baculis et annulis. Baculus per rectitudinem suam justitiam significat praelatorum, qua subjectos regere debent. Qui idcirco subtus acumhabet, ut rebelles per increpationem pungat; desuper recurvus est, ut per consolationem mites trahat. Annulus sacramentum fidei significat, quo sponsa Christi Ecclesia subarrata est, cujus custodes et paedagogi episcopi sutorquem auream, quam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent.
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. ã regione quidem ubi primus eius usus
institutus putatur. nomen. acolobio uͦ qͦ
legunt᷑ adiectis manicis formam trahens.
Significat audem dalmatica ꝓpt̃ sui
latitudinem curam ꝑximoꝵ que se exten¬
dit ꝑdilectionem ut plurib ꝓficiat. Ad
unum gͦ finem tendit. ⁊ significatio qͥal¬
matice inleuitis. ⁊ sig̾catio casule in p̾sbi¬
tis. quia utrisq cura ⁊ sollicitudo ꝓtimoꝵ
inuingitur ꝑ dilectionem adimplenda.
de sandaliis ⁊uci bissinis siue li¬
Utuntur autem ep̃i ⁊ cardinales sueis:¬
p̃sbiti sandabiis : que calciamenta sunt
p̃dicatoꝵ. Habent autem hec desubtus
soleam indegram ne pes terram contin¬
gat: desuꝑ uͦi constant ex corio ꝑ loca ꝑfo¬
rato: quia gressus p̾dicatoris ⁊ sub tus
muniti ẽẽ debent ne terrenis polluant᷑.
⁊ desuꝑ aꝑti ut ad celestia cognoscenda
reuelentur. Quod autem locis quib dã
aꝑiuntur. hoc sig̾cat. quod euangłica p̃¬

Expanded text:
dicitur, a regione quidem ubi primus ejus usus dicitur, a regione quidem ubi primus ejus usus institutus putatur nomen, a colobio vero leguntur, adjectis manicis formam trahens. Significat autem dalmatica propter sui latitudinem curam proximorum, quae se extendit per dilectionem, ut pluribus proficiat. Ad unum ergo finem tendit, et significatio dalmaticae in levitis, et significatio casulae in presbyteris; quia utrisque cura et sollicitudo proximorum injungitur, per dilectionem adimplenda.De sandaliis et caligis byssinis sive liUtuntur autem episcopi et cardinales presbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc significat quod evangelica pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ anteriora descendens dextrum latus
ornat.⁊ sinistrum. ut doceat ipsum ꝑ ar
Datientia uobis necessaria ÷ ut reportetis
ꝓmissiones :⁊ it̃m. Qui ꝑseuerauerit usq
infuiem hic saluus erit. Inde ⁊ quod sto¬
la cum zona poderis quib dam nexibus
colligatur. quia uirtutes uirtutib soci¬
merale iusticia. ꝑ stolam patientia.
cunctis postremo casula suꝑponitur q̃
caritatem sigc̃at sĩc scriptum ⁊. Adhuc
excellentiorem uob̃ uiam demonstrabo.
Silinguis . h. l. ℥. a.c. a.ñ. habeã nicħ
Quia uero mentib bene compositis ⁊ di¬
uino cultui mancipatis. aliquotiens negͥli¬
gentia surrepit. nec ẽẽ ÷ ut ad eam deter¬
gendam iugis adhibeatur diligentia. qͣ
uelut quedam ab oculis demergens pitui-¬
ta sepuis emundetur. Propt̾ quod in sini¬
stra manu quedam apponitur mappula.
que sepe fluentem oculoꝵ pituitam tan¬
gat. ⁊ oculoꝵ lippitudinem abstergat.
leuite alio indumento. quod dalmatica

Expanded text:
per anteriora descendens dextrum latus per anteriora descendens dextrum latus ornat et sinistrum, ut doceat ipsum per aPatientia vobis necessaria est, ut reportetis promissiones . Et iterum: Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit . Inde est quod stola cum zona poderis quibusdam nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus socimerale justitia, per stolam patientia, cunctis postremo casula superponitur, quae charitatem significat, sicut scriptum est: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . Si linguQuia vero mentibus bene compositis, et divino cultui mancipatis aliquoties negligentia subrepit, necesse est ut ad eam detergendam jugis adhibeatur diligentia, qua velut quaedam ab oculis demergens pituita saepius emundetur. Propter quod in sinistra manu quaedam apponitur mappula, quae saepe fluentem oculorum pituitam tangat, et oculorum lippitudinem abstergat. praeterea levitae alio indumento quod dalmatica
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret. Feminalib ego non uestio. nec cui¬
quam necessitatem impono. Qui uult esse
sacerdos ipse se uestiat ⁊ ingressurus ad sc̃a
ad uerecunda regenda uoluntarie muni¬
mentum castitatis assumat. H otandum
uͦ quod sacerdotib inferioris ordinis neq
utuntur pontifices id ÷ summi sacerdotes
s tm̃ poderis ⁊ mitra ⁊ zona. qua strin
funguntur quidem sacerdotio. s non exiã
illa dignitate qua funguntur sacerdotio
qui.uͭiͦii. indumentis decorantur: sc̃ii.:
suꝑhumerale. tumca interior. ronale.
⁊ mitra. s tunica interiori. ⁊ rõnali soli
utuntur pontifices. Laminã auream no¬
uum sacerdotium non ht̃. ꝓ qua nunc
frontib fidelium signum crucis inprimit᷑.
qm̃i auro legis sanguis enangłiĩ p̾ciosior ÷.
que uet̾ib noua iustitutio adiecit: stola
que alio nomine orarium uocatur. que
collo sacerdotis suꝑ impoentur. ut eum
iugum dñi assumpsisse sig̾cet. que a collo

Expanded text:
si diceret: feminalibus ego non vestio, nec cuisi diceret: feminalibus ego non vestio, nec cuiquam necessitatem impono. Qui vult esse sacerdos ipse se vestiat, et ingressuris ad sancta, ad verenda tegenda voluntarie munimentum castitatis assumat. Notandum vero quod sacerdotibus inferioris ordinis, nequutuntur pontifices, id est summi sacerdotes; sed tantum poderis et mitra et zona qua stringuia funguntur quidem sacerdotio, sed non in illa dignitate qua funguntur sacerdotio qui octo indumentis decorantur. CAP. superhumerale, tunica interior, rationale, et mitra; sed tunica interiori, rationali soli utuntur pontifices. Laminam auream novum sacerdotium non habet, pro qua nunc frontibus fidelium signum crucis imprimitur; quoniam auro legis sanguis Evangelii pretiosior est. veteribus nova institutio adjecit. Stola quae alio nomine orarium vocatur, quae collo sacerdotis superimponitur, ut eum jugum Domini assumpsisse significet, quae a collo
Abbreviated transcription (Latin):
alio nomine cydaris uł thiara uocatur.
qua.u. sensuum qui incapite sedem hñt
regimen significatur. Minist̃ gͦ bñ
uitam suam regens caput suum xp̃m
ornat. Quia autem sicut ait apłs caput
lamina aurea suꝑimponitur. cui insculptum ⁊
nomen di quod inhebraico ineffabile uocant:
ut ꝑ hec sig̾cetur dm̃ sic̃ conditorem omnium
ita etiam rectorem ẽẽ uniu̾soꝵ ⁊ adhonorem ⁊
głam eius referendum. quicquid ã sacerdotib
⁊ ministris sacris bñ fuerit dispensatum: Hec
gͥ indumenta .uiͦi. eẽ debere moyses in erodo
constituit. s in leuitico de eisdem indumentis
tractans de octauo .i. feminalib tacuit.
fortassis qui adgenitalia nr̃a ⁊ uerecunda
lex manum non mittit qui uoluntarium do
castitatis sacrificium offerre. debemus. Sicut
scriptum ÷. De uirginib preceptum d̾nu ñ
habeo. ⁊ ipse dñs de uoluntarũs eunuchis
loquens. adiecit. qui potest caꝑe capiat. Ac

Expanded text:
alio nomine cydaris vel tiara vocatur; alio nomine cydaris vel tiara vocatur; qua quinque sensuum qui in capite sedem habent regimen significatur. Minister ergo bene vitam suam regens caput suum Christum ornat. Quia autem sicut ait Apostolus: lamina aurea superimponitur, cui inscriptum est nomen Dei, quod Hebraice ineffabile vocatur. Ut per hoc significetur Deum sicut conditorem omnium ita etiam rectorem esse universorum; et ad honorem et gloriam ejus referendum quidquid a sacerdotibus et ministris sacris bene fuerit dispensatum. Haec igitur indumenta octo esse debere Moyses in Exodo constituit. Sed in Levitico de eisdem indumentis tractans de octavo, id est de feminalibus, tacuit; fortassis quia ad genitalia nostra et verecunda lex manum non mittit, qui voluntarium Deo castitatis sacrificium offerre debemus, sicut scriptum est: De virginibus praeceptum Domini non habeo . Et ipse Deus de voluntariis eunuchis loquens adjecit: Qui potest capere capiat . Ac
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatio ⁊ ueritas. ut in doctrina sua
pontifex nec aliud quã u̾itas suggerit ef¬
fer re p̃sumat. neq id quod a ueritate
untus hauserit rõne ⁊ oꝑe apꝓbare ⁊ mani¬
festare desistat. Hotandum uͦ quod ad¬
inuicem concatenant᷑ rõnale ⁊ suꝑhumera¬
le. quia coherere ⁊ concordare debent rõ
⁊oꝑa. ut quod mentis intellectu ꝑcipimus:
oꝑe impleamus. Dem̃ etiam. quia ñ prius
rõnale quani h̃umerale nomi natur. qm̃ in¬
scola uirtutum oꝑa p̾cedunt. ut sapientiam.¬
Sĩc scriptum ÷. Amandatis tuis intellexi. ⁊ it̾m.
que cepit ilic facere ⁊ doce. Postea i anifesta¬
tio sequit᷑ pꝰ rõnale. ne docere presumas qͦd
prius non didiceris. Hiuic enim concordat.
quod impso rõnali .xii. lapides inserti erant
.xii. patͥarcharum nomina insculpra in se con¬
tinentes: quia pontifex scõꝵ patrum exem¬
pla imp̾ssa memorie hr̃e debet. ⁊ scđm ipsa
suꝑimponitur capiti pontificis mirra. q̃

Expanded text:
manifestatio et veritas, ut in doctrina sua manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex nec aliud quam veritas suggerit, efficere praesumat, neque id quod a veritate intus hauserit ratione et opere approbare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinvicem concatenantur rationale et superhumerale, quia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus opere impleamus. Deinde etiam quia non prius rationale quam superhumerale nominatur, quonischola virtutum opera praecedunt, ut sapientiamsicut scriptum est: A mandatis tuis intellexi . Et iterum: Quae coepit Jesus facere et docere . Postea manifestatio sequitur post rationale, ne docere praesumas quod prius non didiceris. Huic etiam concordat quod in ipso rationali duodecim lapides inserti erant duodecim patriarcharum nomina inscripta in se continentes, quia pontifex sanctorum Patrum exempla impressa memoriae habere debet, et secundum ipsa imponitur capiti pontificis mitra, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib quam pontificib commune est.
Quod autem ꝑ .iiiͬi. colores in rona sig̾cari
diximus. idipsum in suꝑhumerali ꝑ eosdem
.iiiiͬ. colores figuratum inuenimus. Sig̾cat
aut̃ suꝑhumerale fortitudinem oꝑm. ⁊ pati¬
entiam laboꝵ. ꝓ eo quod ad portanda onera
humeri supponuntur. Iccirco in ipso suꝑhu¬
merali duob lapidib p̃ciosis quoꝵ unus
ã dextro humero. alt̃ uͦ asinistro suꝑpositus
fuerat. nomina duodeci patriarcharum in¬
scripta erant. sex inuno ⁊ sex in alt̾o. quia
ꝑ nomina patͥarcharum memoria scõꝵ intel¬
ligit᷑. quam sacerdos a dextris ⁊ ãsinistris.
ꝑ hr̃e ⁊ portare debet. Hr̾m uͦ socerdociũ
suꝑhumerale similit̃ intextum non habet.
ut uetus. ꝓ eo quod xp̃iana religio magis
simplici ueritati studere debeat quam
pectori pontificis suꝑimponitur. ut in eius
corde sapientiam ⁊ discretionem in eẽ deb̾e
ostendatur. In ipso autem rõnali posita st̃

Expanded text:
sacerdotibus quam pontificibus commune est. sacerdotibus quam pontificibus commune est. Quod autem per quatuor colores in zona significari diximus, idipsum in superhumerali per eosdem quatuor colores significatum invenimus. Significat autem superhumerale fortitudinem operum, et patientiam laborum, pro eo quod ad portanda onera humeri supponuntur. Idcirco in ipso superhumerali duobus lapidibus pretiosis, quorum unus a dextro humero, alter vero a sinistro superpositus fuerat; nomina duodecim patriarcharum inscripta erant, sex in uno, et sex in altero, quia per nomina patriarcharum memoria sanctorum intelligitur, quam sacerdos a dextris et a sinistris,habere et portare debet. Nostrum vero sacerdotium superhumerale similiter intextum non habet ut vetus, pro eo quod Christiana religio magis simplici veritati studere debeat quam ale sive logion, quod pectori pontificis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem inesse debere ostendatur. In ipso autem rationali posita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tunica linea ⁊ rona uetis ⁊ noui testamenti sa¬
cerdotib communia ẽẽ noscuntur. quamuis
nr̃m sacerdotium zonam quattuor colorib
intextam non requirat. fortassis suꝑstitiõis
uitande causa aut inopia artificĩ inductũ
contentum pura ⁊ simplici continentia.
de ĩceriori tun ic au
Sequitur quartum indumentum cuni¬
ca interior siue iacinctina qua ⁊ in ueteri
⁊ in nouo testamento soli utuntur pontifi¬
ces &merito pontifex duab tunicis induit᷑
qui debet de thesauro suo ꝓferre noua ⁊
uet̾a. ꝓpt̃ quod ⁊ ipsa tunica scd̾a int̾ior
appellatur uł iacinctina. cuiꝰ color sp̃em
celi sereni umitatur. ut ꝑ hoc intelligi det᷑.
quia pontifex plus debet de celestib cogitare
quam de terrenis. Rectus ordo. pͥmum in
Hoc intestamento uet̃i. soli pontifices uteban¬
tur: eisdem quib ⁊ rona fuerat distincto colo¬
rib. Sub gr̃a autem hoc uestimentum tam

Expanded text:
tunica linea et zona, Veteris et Novi Testamenti satunica linea et zona, Veteris et Novi Testamenti sacerdotibus communia esse noscuntur, quamvis nostrum sacerdotium zonam quatuor coloribus inter textam non requirat, fortassis superstitionis vitandae causa aut inopia artificii inductum, contentum pura ac simplici continentia. CAP. V. De interiori tunica. Sequitur quartum indumentum, tunica interior, sive hyacinthina, qua in Veteri et in Novo Testamento soli utuntur pontifices. Et merito pontifex duabus induitur tunicis, qui debet de thesauro suo proferre nova et vetera; propter quod et ipsa tunica secunda interior appellatur, vel hyacinthina cujus color speciem coeli sereni imitatur, ut per hoc intelligi detur, quod pontifex plus debet de coelestibus cogitare quam de terrenis. Rectus ordo: prius in Hoc in Testamento Veteri soli pontifices utebantur; eisdem quibus et zona fuerat distincta coloribus. Sub gratia autem hoc vestimentum tam
Abbreviated transcription (Latin):
ni usus uidumentis tegebatur necessitatem
quam ob conseruande castitatis ⁊ mundicie
significationem. Heq uͦ existimandum in
illo priori popło uiros discooꝑta aut non
uelata carne pudoris incedere. ut intraturi
ad sc̃a tunc demum uerenda tegere iuberent᷑
S uoluit sermo d̃i insacro officio ministros
di ad regenda infirma corꝑis ꝓprium ac sin¬
gulare oꝑimentum hr̃e. ut ꝑhoc ostenderet
pudiciciam ⁊ castimoniam illorum p̃cipue
cum tractarent: unicam ⁊ singłarem ẽẽ de¬
bere. Uñ miistri noui sacerdocii hoc oꝑunen¬
tum insacro officio singłare non assumunt.
quib ẽ iniuncta seruande castitatis cotidia¬
na necessitas. Sĩc ÷ cotidie offerendi concessa
potestas. Ministri uͦ uetis figure tempore sa¬
nisterio expleto it̾m soluunt. qm̃ a contactu
carnis uetus lex scã tractaturos ꝓhibuit. qͦs
rursum expleta uice ad oꝑam carnalis com¬
mertii relaxauit. Reliqua autem duo. idẽ

Expanded text:
ni usus indumentis tegebatur necessitatem, ni usus indumentis tegebatur necessitatem, quam ob conservandae castitatis et munditiae significationem. Neque vero existimandum in illo priori populo viros discooperta, aut non velata carne pudoris solitos incedere, ut intratum ad sancta tunc demum verenda tegere juberentur. Sed voluit sermo Dei in sacro officio ministros Dei ad tegenda infirma corporis proprium ac singulare operimentum habere, ut per hoc ostenderet pudicitiam et castimoniam illorum praecipue cum sancta tractarent, unicam et singularem esse debere. Unde ministri novi sacerdotii hoc operimentum in sacro officio singulare non assumunt, quibus est injuncta servandae castitatis quotidiana necessitas, sicut quotidie est offerendi concessa potestas. Ministri vero veteris figurae, tempore ofnisterio expleto iterum solvunt; quoniam a contactu carnis vetus lex sancta tractaturos prohibuit, quos rursus expleta vice ad operam carnalis commercii relaxavit. Reliqua autem duo, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Hec uestis id÷ tunica linea cirea renes¬
on̾a fortit̃ astringitur. ut castitas sacenb¬
Tis nullo incentiuoꝵ estu dissoluatur. s ie
scriptum ÷. Sint lumbi ur̃i p̾cindi. Uesi
quippe candida munditiam. zona uͦ conti¬
nentiam sig̾̃cat. ut illic non sordescat. hic
non effiuat uita sp̃alis. Hec rona inuetios
testamento quattuor colorib diftincta ini¬
uenit̃. d⁊ bysso. purpura. iacincto. coceo.
que uaria intpretatione. siue ad quattuor
elementa quoꝵ cõplexione natura humans
conflat ut cocum quod hominis ẽ stringatur
⁊cohibeatur ã fluxi uicioꝵ. siue ad quattun
principales uirtutes ammi quib homo ex
omni parte cingi debet. ⁊ muniri referenda
existimant. Se feminalib LINe ien
Ub eiusdem castitatis ⁊ continentie signun
que ꝑ tunicam ⁊ ronam designatur. hoc est
etiam quod int̃ cet̾a sacra inddumenta femi¬
nalia linea circa renes adsacrum ministeris
ingredient̾um applicari ubentur. non tantĩ
ad turpitudinis uelande que solitis cotidia¬

Expanded text:
Haec vestis, id est tunica linea circa renes fortiter astringitur, ut castitas sacerdotis nullo incentivorum aestu dissolvatur, sicut scriptum est: Sint lumbi vestri praecincti . Vestis quippe candida munditiam, zona vero continentiam significat, ut illic non sordescat, hic non effluat vita spiritualis. Haec zona in Veteri Testamento quatuor coloribus distincta invenitur, id est bysso, purpura, hyacintho, cocco, quos varia interpretatione sive ad quatuor elementa, quorum complexione natura humana constat, ut totum quod hominis est stringatur et cohibeatur a fluxu vitiorum, sive quatuor principales virtutes animi, quibus homo ex omni parte cingi debet et muniri, referendos existimant. CAP. IV. De feminalibus lineis. Ob ejusdem castitatis et continentiae signum quae per tunicam et zonam designatur, hoc est etiam quod inter caetera sacra indumenta, feminalia linea circa renes ad sacrum ministerium ingredientium applicari jubentur; non tam ad turpitudinis velandae quae solitis quotidia
Abbreviated transcription (Latin):
occidentis. Dehinc ad altiora conscendit:
⁊stans ante altare dm̃i sͥ in aduitoriũ aduo¬
cat. dicens. Ds̃ in adiutorium meũ intende.¬
aquam benedicit. salem ⁊ cinerem admisceis.
⁊ faciens ter signum crucis suꝑipsam. Cui mix¬
ture uinum etiam additur. Post hec tingit
digitum in aqua ⁊ facit crucem ꝑ iini. cor¬
nua altaris. Inde uenit ante altare ⁊ circu¬
iens asꝑgit illud .uii. uicib asꝑsorio facto
de ysopo. Circuit dehinc t̾ totam eccłiam
intrinsecus asꝑgens parietes ipsius eadem

Expanded text:
occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans ante altare. Deum sibi in adjutorium invocat, dicens: Deus in adjutorium meum intendeaquam benedicit, salem et cinerem admiscens, et faciens ter signum crucis super ipsam, cui misturae vinum etiam additur. Posthaec tingit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc ter totam ecclesiam intrinsecus, aspergens parietes ipsius de eadem
Abbreviated transcription (Latin):
mam primum ꝓponimus: ut deuide misticã
intelligentiam. fidei que in illo formatur
benedicit. typicum sal adiiscens. deinde
eccłiam ipsam extrinsecus ter girando asꝑ¬
git. clero ⁊ popło subsequente. Intum ĩn
circuitu dedicandȩ eccłiȩ intͥnsecus. xii.
accensa sunt luminaria. Esingłas aurem
uices ad portam basilice ueniens quã ob
sacramenti figuram clausam ẽẽ oportet.
ꝑcutit uirga pastorali suꝑ luminare ipsius
diaconus uitus positus responder. Quis : iste
Tercia demum uice reserato hostio. intrat
Pax huic domui. Deinde cum sacerdotib
⁊ leuitis ⁊ clericis ad orõnem ꝓsternitur. ꝓ
scĩficatione ipsius domus dedicande. P ostea
consurgens ab orõne nondum salutans popłm
cunctos ad orandum. His completis inci¬
pit de sinistro angͣło basilice aboriente
ꝑ pauimentum scribere alphabetum usq
insinistrum angulum occidentis. atq it̃m
adextͦ angulo ouentis usq in sinistrũ angłm

Expanded text:
mam primum proposuimus, ut deinde mysticam mam primum proposuimus, ut deinde mysticam intelligentiam fidei quae in illo formatur benedicit, typicum sal admiscens, deinde ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandae ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autem vices ad portam basilicae veniens, quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet, percutit virga pastorali super liminare ipsius diaconus intus positus respondet: « Quis est iste Tertia deinde vice reserato ostio, intrat s: « Pax huic domui . » Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem sternitur, pro sanctificatione ipsius domus dedicandae. Postea consurgens ab oratione nondum salutans populucunctos ad orandum. His completis incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum, usque in dextrum angulum oca dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum
Abbreviated transcription (Latin):
tione ȩccłiȩ quasi de primo baprismate quo
ipsa quodamm eccłia primum baptitatur.¬
ut iea postinodũ homines ad salutem rege¬
nerandi baptirent᷑. Quasi enim prunum
sacramentum inbaptismo cognoscitur ꝑ qͦd
tractandum occurit. pͥmum indedicatione
figuratum eccłie. deinde inscificatione aĩȩ
fidelis exibitum. Quod enim in hac domo
orationis uisibilit̾ ꝑ figuram expͥmit᷑. totũ
in anima fideli ꝑ inuisibilem ueritatem exi¬
betur. Ipsa enim uerum di templũ ÷ confe¬
datione iurtutum quasi quadã structura
lapidum sp̃ualium edificata. uͥ fides fun¬
damentum facit. spes fabricam erigit.
caritas consummationem imponit. S̾ ⁊ ip¬
sa eccłia ex multitudine fidelium in unũ
congregata domus di ÷ uiuis lapidib con¬
structa: uͥ xp̃c fundamentũ angulare po¬
situs :. duos parites udeoꝵ ⁊ gentium in
una fide coniungens. Huius itaq sacram̃¬
ti quod indedicatione eccłie exibetur for¬

Expanded text:
tione Ecclesiae, quasi de primo baptismate, quo tione Ecclesiae, quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammode Eccut in ea postmodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod rco hoc primum tractandum occurrit primum in dedicatione figuratum ecclesiae, deinde in sanctificatione animae fidelis exhibitum. Quod enim in hac domo orationis visibiliter per figuram exprimitur, totum in anima fideli per invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim veritas Dei templum est consideratione virtutum, quasi quaedam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit. Spes fabricam exigit, charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata est domus Dei ex vivis lapidibus constructa, ubi Christus fundamentum angulare positus est, duos parietes Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaque sacramenti quod in dedicatione ecclesiae exhibetur for
Abbreviated transcription (Latin):
DedE dicatION E ΕCclesiȩ.
OTordines quos iprima parte .i.¬
eccłiastice amministrationis posuimꝰ.
adsacramentoꝵ consid̾ationem cran¬
simus. Et pͥmum quidem de sacramento
dedicationis ȩccłiȩ in qua cet̃a omnia sacra¬
menta celebrantur loquendum nob̃ udet᷑.
Suꝑus in ea quam gn̾alit̾ de sacramentis
p̃misimus tractatione. distinximus sacram̃¬
ta alia eẽ salutis alia administrationis alia
exercitationis. Prima ad remedium. scd̃ a
ad officium. t̾cia ad exercitium. Et illa
quidem que amministrationis siue prepa¬
rationis sunt ordinib coherent. qm̃ ⁊ ipsi
ordines sacramenta sunt ⁊ que circa ordinẽ
considantur. qualia sunt indumenta sacra
⁊uasa ⁊ cet̃a eiusmodi. Hec omnia quia ut
dictum ÷ circa ipsos ordines consiꝗantur.
diuisim tractari nõ debuerunt. Alia uͦ
sacramenra omnia adque conficienda ⁊ fcĩfi¬
canda uniuersa bec quasi quedam instrum̃¬
ta p̃missa sunt. subsequent̃ tractari expo¬
scunt. Et primũ sicut dictum ÷ de dedica¬

Expanded text:
De dedicatione Ecclesiae. Post ordines quos in prima parte ecclesiasticae administrationis posuimus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendum nobis videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent, quoniam et ipsi ordines sacramenta sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, et caetera hujusmodi. Haec omnia quia, ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum sicut dictum est de dedica
Abbreviated transcription (Latin):
reliquum ⁊ de aqua purificationis ad ba-¬
sim eius effundens. quasi cõmittens deo
quod suꝑest uires suas excedens imꝑfectiõe
sacri ministerii. Dehinc altare luiteo ex
caro eius tunsionib passionum ad can¬
dorem in corruptionis ꝑ ductam. Incen¬
sum orõnes scõꝵ sig̾cat. oleum autẽ
in capite p̃cessit. dehinc participatio men¬
bra defluxit. ꝓpt̃ hoc ã sacrato altari.
misterium. ꝑ .iiii. mundi partes cum fide
trinitatis p̃dicarent. Candidum uelamen
quo post consecrationem altare oꝑitur głam
incorruptionis designat qua post passionẽ
consumpta mortalitate iħu hum anitas
induta ÷. Sĩc scriptum ÷. Conscidisti sac¬

Expanded text:
reliquum est de aqua purificationis ad bareliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linteo altare extcaro ejus, tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum, orationes sanctorum significat. Oleum autem in capite praecessit, dehinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari dmysterium per quatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: Conscidisti sac
Abbreviated transcription (Latin):
de suis uirib minus p̾sumunt diuinum
auxilium sͥ adeẽ deposcunt. In quo qr
certantium labor expͥmit᷑ quasi int suspi¬
ria ⁊ gemitus ñdumn alła nominatur.
Post ħ aqua bũdicitur cum sale ⁊ ciuere
addito uino aque mixto. Aqua popłs ÷.
sal doctrina. cinis passionis xp̃i memoria.
popłs scĩficatur doctrina fidi ⁊ memoria
passionis xp̃i unctus capiti suo dõ ⁊ hoĩ.
ꝑ ost ħ eccłia uit̾ius aqua scĩficata asꝑgit᷑.
ut ⁊ uitus ⁊ ext̃ius anima scificanda osten¬
datur. Asꝑsorium ysopi humilitatẽ xͥ
Circuit pontifex altare ⁊ eccłiam totã
asꝑgendo quasi om̃s lustrando ⁊ curam
impendendo om̃ib u̾bo ⁊ exemplo com¬
munem se p̃bens uniu̾sis. ꝓpt̃ quod etiã
opus oratione consũmat orans ut exaudi¬
aut᷑ inibi iusta petentes. qm̃ opus hominiꝰ
sine diuino adiutorio eẽ potest. fructuosũ
eẽ non porest. Nouissune completa expia¬
tione pontifex ad altare conuertitur. quod

Expanded text:
de suis viribus minime praesumunt, divinum de suis viribus minime praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus nondum Alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aquae misto. Aqua populus est, sal doctrina; cinis passionis Christi memoripopulus sanctificatur doctrina fidei et memoria passionis Christi: unitus capiti suo Deo et homini. Post haec Ecclesia intus aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificanda ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem ChrCircuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis. Propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod