comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quippe est. Cum factus eẽt annoꝵ duodeci: remanfit puer
ihe in ihrłm. De quo a parentib requisito paulo post sub¬
ditur. inuenerunt illum in tempło sedentem in medio
doctoꝵ. audientem illos ce int̾rogantem Uigilanti itaq
confid̾atione pensandum est. q̃d cũ ih̾c eẽt annorum d̾uo
decim. in medio doctorum sedens. ñ docens s int̾rogans
inuenitur. Quo exemplo scilicet ostenditur. ne infirmus
docere quis audeat. si ille puer doceri in t̾rogando uoluit.
qui ꝑ diuinitatis potentiam u̾bũ scientie ipsis doctorib
ministrauit. Cum uo̾ ꝑ paulum discipulo dicitur. p̃cipe
hec &e doce. nemo adolescentiam tuã contempnat: sciendũ
nobis est. quia in sacro eloquio aliquando adolescentia iu¬
uentus uocatur. Quod citius ostenditur. si salomonis ad
medium uerba deducantur. qui ait. Letare iuiuenis in
quem monebat in adolescentia. uiuenem ñ uocaret. Capitł¬

Expanded text:
quippe est: Cum factus esset annorum duodecim, remansit puer quippe est: Cum factus esset annorum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem . De quo a parentibus requisito, paulo post subditur: Invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem . Vigilanti itaque consideratione pensandum est, quod cum Jesus annorum duodecim dicitur in medio doctorum sedens, non docens, sed interrogans invenitur. Quo exemplo scilicet ostenditur ne infirmus docere quis audeat, si ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Cum vero per Paulum discipulo dicitur: Praecipe haec et doce: nemo adolescentiam tuam contemnat ; sciendum nobis est quia in sacro eloquio aliquando adolescentia juventus vocatur. Quod citius ostenditur, si Salomonis ad medium verba proferantur, qui ait: Laetare juvenis in quem monebat in adolescentia, juvenem non vocaret. 77 CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ repente. qͦs uellet roborarepotuiss. ũ exẽplũ seꝙ̃tib daret. ne imꝑ-¬
fecti p̃dicare p̃sunerent. postquam plene discipulos de
uirtute p̃dicationis instruxit. ilico adiunxit. Uos au̾
sedete in ciuitate: quoadisq induamini uirtute ex al¬
to. In cuutate quippe considemus: simtra mentium
nraꝵ nos claustra constringimus. ne loquendo ext̾ĩus
euagemir: ut cum uirtute diuina ꝑfecte indiumur.
tunc quasi a nobismet ipsis foras etiã alios instruentes
exeamus. hinc ꝑ quendam sapientẽ dicitur. Adolescens
loquere in causa tua uix. & sibis int̾rogatus fuis. habeat
initium responsio tua. hinc estenĩ q̃d redemptor nr̃ idẽ
cum in celis sit conditor. ⁊ ostensione sue potentie semꝑ
doc̾tor angłoꝵ ante trigennale tempus in terra magist̾ fi¬
eri noluit hominũ. ut uidelicet p̃cipitatis ium salub̾ri¬
mi timoris infund̾et. cum ipse etiam qui labi non poss
ꝑfecte uite grãm. ñ nisi ꝑfecta etate p̃dicaret. Scriptum

Expanded text:
 repente quos vellet roborare, potuisset, ut exemplum sequentibus daret, ne imperfecti praedicare praesumerent, postquam plene discipulos de virtute praedicationis instruxit, illico adjunxit: Vos autem sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto . In civitate quippe considemus, si intra mentium nostrarum nos claustra constringimus, ne loquendo exterius evagemur; ut cum virtute divina perfecte induimur, tunc quasi a nobismetipsis foras etiam alios instruentes exeamus. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Adolescens loquere in causa tua vix; et si bis interrogatus fueris, habeat initium responsio tua . Hinc est quod idem Redempter noster, cum in coelis sit conditor, et ostensione suae potentiae semper doctor angelorum, ante tricennale tempus in terra magister noluit fieri hominum; ut videlicet praecipitatis vim saluberrimi timoris infunderet, cum ipse etiam, qui labi non posset, perfectae vitae gratiam non nisi perfecta aetate praedicaret. Scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis labore fatigantur: ut sollicite consid̾ent. q̃d plerũꝙ
etiam uistos cum temporalis potentia sustulit. uelut in laque¬
um culpa dep̃hendit. Nam ficut in priore huiꝰ uoluminis
parte iam diximus. dauid d̾o amabilis rectior fuerat in ser¬
uitio. quan cũ ꝑuenit ad regnũ. Seruus namq amore iusti¬
cie. dep̃hensum adu̾sarium ferire timuit: rex autem ꝑsua¬
sione luxurie deuotũ militem. etiam sub studio fraudis extĩ¬
xit. Quis gͦ opes. quis potestatem. quis gloriam querat in noxie:
si et illi extiterant noxia. qui hec habuit ñ quesita: Quis in¬
ter hec sine magno discriminis labore saluabitur. si ille in
his culpa int̃ueniente turbatus est. qui ad hec d̾o fuerat e
ligente p̃paratus : admonendi sunt ut consid̾ent q̃d salomõ
qui post tantam sapientiam usq ad ydolatriam cecidisse
describitur. nisi in hoc mundo priusquam cad̾et. adu̾sita¬

Expanded text:
versitatis labore fatigantur, ut sollicite considerent quod plerumque versitatis labore fatigantur, ut sollicite considerent quod plerumque etiam justos cum temporalis potentia sustollit, velut in laqueo culpa comprehendit. Nam sicut in priori hujus voluminis parte jam diximus , David Deo amabilis rectior fuit in servitio, quam cum pervenit ad regnum . Servus namque amore justitiae, deprehensum adversarium ferire timuit; rex autem persuasione luxuriae devotum militem etiam sub studio fraudis exstinxit . Quis ergo opes, quis potestatem, quis gloriam quaerat innoxie, si et illi exstiterunt noxia, qui haec habuit non quaesita? Quis inter haec sine magni discriminis labore salvabitur, si ille in his culpa interveniente turbatus est, qui ad haec fuerat Deo eligente praeparatus? Admonendi sunt ut considerent quia Salomon qui post tantam sadescribitur, quia nihil in hoc mundo, priusquam caderet, adversita
Abbreviated transcription (Latin):
bona in uita tua. Iccirco enĩ bona hic recepit ce malus. ut il¬
lic plenius mala reciperet. quia hic fuerat nec ꝑ bona cõ¬
uersus. At contra admonendi sunt qui ea quidẽ que mun¬
di funt concupiscunt. s tñ adu̾sitatis labore fatigant᷑.
ut sollicita consid̾atione ꝑpendant. creator dispensatorq
cunctoꝵ quanta suꝑ eos grã uigilat. quos in sua desid̾ia ñ rela¬
xat. Egro quippe quem medicus desꝑat: concedit ut cuncta que
concupiscit accipiat. Nam qui sanari posse creditur. a multis
que appetit ꝓhibetur. Et pueris nummos subtrahimus. qͥb¬
simul tota patͥmonia heredib reseruamus. hinc gͦ de spe et̃ne
hereditatis gaudiũ sumant. quos adu̾sitas uite temporalis
humiliat: quia saluandos nisi imꝑpetuũ c̾neret. erudiendos
sub discipline regimine diuina dispensatio ñ frenaret. Ad mo¬
nendi itaq sunt qui̧ in his que temporalit̾ concupiscunt. ad¬

Expanded text:
bona in vita tua . Idcirco enim bona hic recepit et malus, ut ilbona in vita tua . Idcirco enim bona hic recepit et malus, ut illic plenius mala reciperet, quia hic fuerat nec per bona conversus. At contra admonendi sunt, qui ea quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatigantur, ut sollicita consideratione perpendant, Creator dispositorque cunctorum quanta super eos gratia vigilat, quos in sua desideria non relaxat. Aegro quippe quem medicus desperat, concedit ut cuncta quae concupiscit accipiat. Nam qui sanari posse creditur, a multis quae appetit prohibetur: et pueris nummos subtrahimus, quibus tota simul patrimonia haeredibus reservamus. Hinc ergo de spe aeternae haereditatis gaudium sumant, quos adversitas vitae temporalis humiliat; quia nisi salvandos in perpetuum cerneret, erudiendos sub disciplinae regimine divina dispensatio non frenaret. Admonendi itaque sunt qui in his quae temporaliter concupiscunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
na speranda ꝓuocetur. Neq enĩ rudis ie populus promissi
onib d̾i in longinquum cred̾et. si apromissore suo ñ etiã e uici¬
no aliquid ꝑcepisset. Ut gͦ ad et̃norum fidem citius roboretur
nequaquam solummodo spe ad res.s reb quoq ad spem trahit᷑:
q̃d liquido psalmista testatur dicens. Dedit eis regiones genti¬
um: & labores populoꝵ possederurt. ut custodiant iustifica¬
tiones eius. ⁊ legem eius requirant. S cum largientem d̾m
humana menis boni oꝑis repensatione ñ sequitur: unde nu¬
trita pie creditur. iustius inde dampnatur. hinc enĩ ꝑ psal¬
mistam rursum dicit᷑. Deiecisti eos dum alleuarentur.
Quia uidelicet reprobi cum recta oꝑa diuinis mun̾i̾b ñ re¬
pendunt. cum totos se hic deserunt. & affluentib prosꝑita¬
tib d̾imittunt. unde ext̾ius ꝓficiunt. inde ab intimis ca¬
dunt. hinc est q̃d in inferno cruciato duiti dicitur. recepisti

Expanded text:
rna speranda provocetur. Nequerna speranda provocetur. Nequeonibus Dei in longinquum crederet, si a promissore suo non etiam a vicino aliquid percepisset. Ut ergo ad aeternorum fidem certius roboretur, nequaquam solummodo spe ad res, sed rebus quoque ad spem trahitur. Quod liquido Psalmista testatur, dicens: Dedit eis regionem gentium, et labores populorum possederunt: ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sed cum largientem Deum humana mens boni operis responsione non sequitur, unde nutrita pie creditur, inde justius damnatur. Hinc enim per Psalmistam rursum dicitur: Dejecisti eos, dum allevarentur . Quia videlicet reprobi cum recta opera divinis muneribus non rependunt, cum totos se hic deserunt, et affluentibus prosperitatibus dimittunt, unde exterius proficiunt, inde ab intimis cadunt. Hinc est quod in inferno cruciato diviti dicitur: Recepisti
Abbreviated transcription (Latin):
licet uite p̃sentis quasi sub capite posuit: quam intentione
summi amoris p̃mit. Dextã uero di amplectitur: quia sub
et̃na eius beatitudine tota deuotione continetur. Hinc rur
sum ꝑ salomonem dicitur. Longitudo dierum in dextã
enis. in sinistra uo̾ illius diuitie ⁊ gloria. Diuitie itaq & gła
qualit̃ sint habenda docuit. que posita in sinistra memorauit.
Hinc psalmista ait. Saluum me fac dextã tua. Neq eñi art
manu s dextã: ut uidelicet cũ dext̾am dice̾t. et̾nam salutẽ.
querere se indicaret. Hinc rursum scriptum est̾. Dextã manꝰ
manus tua domine. confregit inimicos. Hostes eñĩ d̃i in siniftͣ
eius ꝓficiunt. dextã franguntur: quia plerumq prauos uita
p̃sens eleuat. s aduentus et̾̃ne beatitudinis dãpnat. Admonen
puotet. aliquando uͦ ut in et̾nũ plemꝰ dampnet. Hinc est enĩ
q̃d plebi ifrłitice canaan terra ꝓmittitur. ut quando q ad et̃¬

Expanded text:
licet vitae praesentis, quasi sub caplicet vitae praesentis, quasi sub capsummi amoris premit. Dextera vero Dei eam amplectitur, quia sub aeterna ejus beatitudine, tota devotione continetur. Hinc rurgitudo dierum in dextera ejus, in sinistra vero illius divitiae et gloria . Divitiae itaque et gloria qualiter sint habenda docuit, quae posita in sinistra memoravit. Hinc Psalmista ait: Salvum me fac dextera tua . Neque enim ait manu, sed dextera; ut videlicet cum dexteram diceret, quia aeternam salutem quaereret, indicaret. Hinc rursum scriptum est: Dextera manus tua, Domine, confregit inimicos . Hostes enim Dei etsi in sinistra ejus proficiunt, dextera franguntur quia plerumque pravos vita praesens elevat, sed adventus aeternae beatitudinis damnat. Admonendprovocet, aliquando vero ut in aeternum plenius damnet. Hinc est enim quod plebi Israeliticae Chanaan terra promittitur, ut quandoque ad aete
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicitur. Dederunt terram meã sibi hereditatẽ: eũ gau¬
dio & toto corde et animo. Quib u̾bis ꝑpenditur quod ñ so¬
lum quia gaudeant. s q̃d toto corde ⁊ ex animo gaudeant. dift̃¬
cta rep̃hensione feriantur. hinc salomon ait. Auersio paruu¬
lorum int̾ficiet eos. ⁊ prosꝑitas stultoꝵ ꝑdet illos. Hinc pau¬
lus admonet dicens. Qui emunt tamquam ñ possidentes. &
qui utuntur hoc mundo tamꝙͣ non utantur. ut udelicet
sic nobis que suppetunt ext̾uis seruiant. quatinus a suꝑne
delectationis studio aninũ ñ inflectant. ne luchrum nobis
int̾ne peregrinationis temperent. ea que in exilio positis sub¬
sidium p̃bent. ⁊ quasi felices nos in transitorus gaudeamus
qui ab et̾nis nos interim miseros cernimus. Hinc namq est
q̃d electorum uoce dicit eccłia. Leua eius sub capite meo: ⁊ dexte¬
ra illus amplexabitur me. Sinistram di ꝑsꝑitatem uide¬

Expanded text:
cum dicitur: Dederunt terram meam sibi in haereditatem cum gaucum dicitur: Dederunt terram meam sibi in haereditatem cum gaudio, et toto corde, et ex animo . Quibus verbis perpenditur, quod non solum quia gaudeant, sed quod toto corde et ex animo gaudeant, districta reprehensione feriantur. Hinc Salomon ait: Aversio parvulorum interficiet eos, et prosperitas stultorum perdet illos . Hinc Paulus admonet dicens: Qui emunt, tanquam non possidentes, et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur . Ut videlicet sic nobis quae sdilectionis studio animum non inflectant, ne luctum nobis internae peregrinationis temperent ea quae in exsilium positis subsidium praebent: et quasi felices nos in transitoriis gaudeamus, quia ab internis nos intquod electorum voce dicit Ecclesia: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Sinistram Dei, prosperitatem vide
Abbreviated transcription (Latin):
appetunt ꝓsꝑantur. atq alit̃ qͥ ea quidẽ que mundi
sunt. concupiscunt. s tñ adu̾sitatis labore fatigantur.
admonendi namq sunt. qui in hoc q̃d temporalit̾ appetũt.
ꝓferantur: ne cum cuncta ad uotum suppetunt. dantẽ
querere negligant. sun his que dantur animũ figant. ne pe¬
grinationem pro patria diligant. ne subsidia itineris mob¬
stacula ꝑuentionis uertant. ne nocturno lune lumine de¬
lectati. claritatem solis uidere fugiant. Admonendi itaꝙ st̃
ut queq in hoc mundo consequuntur calamitatis solatia
ñ aũ p̃mia retributionis credant: s contra fauores mundi
mentem erigant. ne in eis ex tota cordis delectatione suc¬
cumbant. Quisquis enĩ ꝓsꝑitatẽ qua utitur apud iudici¬
um cordis melioris uite amore non reprimit. fauorem ui¬
te transeuntis in mortis ꝑpetue occastonẽ uertit. hinc est
enim q̃d sub idumeoꝵ specie qui uincendos se ꝓsꝑitatis sue
reliquerant: in huiꝰ mundi successib letantes increpant᷑

Expanded text:
ppetunt prosperantur; atque aliter qui ea quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatigantur. Admonendi namque sunt qui in hoc quod temporaliter appetunt prosperantur, ne cum cuncta ad votum suppetunt, dantem quaerere negligant; sed in his quae dantur animum figant; ne peregrinationem pro patria diligant, ne subsidia itineris in obstacula perventionis vertant, ne nocturno lunae lumine delectati, claritatem solis videre refugiant. Admonendi itaque sunt ut quaeque in hoc mundo consequuntur, calamitatis solatia, non autem praemia retributionis credant; sed contra favores mundi mentem erigant, ne in eis ex tota cordis delectatione succumbant. Quisquis enim prosperitatem qua utitur, apud judicium cordis, melioris vitae amore non reprimit, favorem vitae transeuntis in mortis perpetuae occasionem vertit. Hinc est enim quod sub Idumaeorum specie, qui vincendos se prosperitati suae reliquerunt, in hujus mundi successibus laetantes increpantur
Abbreviated transcription (Latin):
onus rector ẽ. qui ⁊ humilitate seruat disciplinam.⁊ ꝑdi
sciplinam ñ incurrit suꝑbiã. Elati aũ pastores tyrannice
p̃munt ñ regunt: quiq ñ d̾i s suam glortam subditis exigunt.
Multi sunt qui in u̾bo doctrine ñ humiles s arrogantes existũt.
quiq ipsa recta q̃ p̃dicant ñ studio correptionis. s uicio elationis
annuntiant. Multi sunt qui ñ ex consulto edifecandi s ex tu¬
more suꝑbiendi docent. nͨ ut ꝓsint. sapientes sunt. si ut sapien¬
tes uideant᷑ docẽ student. Est imitatio
pͣua arrogantiũ sac̾dotũ. ꝑ quam imi¬
tantur seõs rigore discipline ⁊ se qui¬
que negligunt caritatis affectione. ui¬
deri uolunt rigidi se ueritate ⁊ formã
humilitat p̃state nequeunt. ut magis t̃¬
ribiles quã mites aspiciant᷑. Suꝑbi doctores nulnã¬
repotius quã enĩdare nouerunt salomone testante. In ore stulti
iurga suꝑbie quia increpando rigide ferunt ⁊ cõpati humilit nesci¬

Expanded text:
 et in humilitate servat disciplinam, et per disciplinam non incurrit in superbiam. 2. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, non regunt, quique non Dei, sed suam gloriam a subditis exigunt. 3. Multi sunt qui in verbo doctrinae non humiles, sed arrogantes existunt, quique et ipsa recta quae praedicant, non studio correctionis, sed vitio elationis annuntiant. 4. Multi sunt qui non ex consulto aedificandi, sed ex tumore superbiendi docent; nec ut prosint sapientes sunt, sed ut sapientes videantur docere student. 5. Est imitatio prava arrogantium sacerdotum, per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectione: videri volunt rigidi severitate, et formam humilitatis praestare nequeunt, ut magis terribiles quam mites aspiciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam emendare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter nesci
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. ut nat᷑alr ꝓsꝑa mutent᷑ hõi in adu̾sis. Unde ⁊ salomon s
Creatã exardescit in torm̃tũ adu̾sus iniustos.⁊ leuiorem ad bñfa
ciendũ hisqui in dm̃ ꝯfid̾t. Non erit caro subiecta aĩe nec uicia
rõni si animus ñ ẽ subditus conditori. Tunc aũ recte subiciũ¬
tur nobis omĩa que sub nobis sunt. si nos subicim᷑ et. a quo no¬
bis illa fubiecta sũt. Nam et que uident᷑ ei subiecta ẽ̾e̾ qui d̾o
subiectus ñ ẽ. ille potiꝰ subicit᷑ eis : quisuã uoluntatẽ subiuigat

Expanded text:
ctum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: ctum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exarconfidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicit
Abbreviated transcription (Latin):
natã malum dixeris. uni u̾se creature inuriã facis suncta
mala ꝑ peccatũ pͥmi hoĩs ꝓ pena sunt translata. inuniusã
genus humanum. ꝓinde quec̃ꝙ uident᷑ mala partim nob
seruiunt origine: partĩ culpa. Mala dic̃t multa: increaturis
ꝑu̾sis. ut ignem qr urit. ut ferrũ qr occidit. u ferã qͥa mordeiꝰ
S cõmoda ipsorũ non intendñs hõ accusat in iłł qd̾ sibi debet
potius imputare. cuiꝰ ꝑ peccato ista effecta sunt noxia. Que
illi om̃i ex parte fuerant ante peccatũ subiecta. Nr̃o uicio ñ us
sua natura nob̾ mala st̾: ea q̃ nobis nocent. Nam lux dũ
sit bona infirmis oculis noxia ẽ. et tunc oculoꝵ uiciũ ñ lu p¬
cisest. Sic ⁊ cetã. Cũ creaturaꝵ stimulis ⁊ elem̃toꝵ adu̾fitatib
hõ u̾b̾at᷑. peccatih exige̾ penã. ut dõ suꝑbiens hõ ea que infra
ipsum sunt patiat᷑ adu̾sa. Unde ⁊ in sapientia legitur ꝓ dõ
pugnauit c̃ eo orb̾ t̃raꝵ ꝯtͣ insensatos. Merito gͦ peccatoꝵ ħac n¬

Expanded text:
natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
ne nature decor emineret: Modus iste etiam in u̾bis ẽẽ comꝑit᷑
tur. ⁊ fit pulchra elocutio quando mox contraria ꝓsꝑis profe¬
runt᷑. Ita ⁊ in reb ꝑmixtũ est malũ. ut nature bonũ ad cõ¬
pationẽ excelleret mali. fecit d̾s omĩa ualde bona. Nichil
g̾ natura malũ ẽ : quia ⁊ ipsa que ĩ ereatis uident᷑ penalia

Expanded text:
nae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperinae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. 6. Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse
Abbreviated transcription (Latin):
Et id̾o nichil ẽ malũ. qr sinedo fc̃m̃ ẽ nichil Os̃ aũ malũ
non fecit. Non qr alicubi aut aliqñ erat malũ unde fieret di¬
abolꝰ malus. s qr uicio suo dũ eẽt angłs bonus suꝑbiendo effe¬
tus ẽ malus. ⁊ id̾o recte dr̃ ab eo inuentum malũ. Hullam
&e naturã malam ꝯstat. qͥa nat᷑a omĩs aut incõmutabilis ut
ds ẽ. aut cõmutabił ut creatura ẽ. Malũ uero id̾o natura
nulla ẽ qͥa accedñdo in bonã nat᷑am efficit eã uiciosam. Quodc̃
discedit nata᷑ manet. ⁊ malũ quod inerat nusquam ẽ. Ex eo qd̃
uicium nocet natam agnoscitur uiciũ nat᷑a ñ e̾ẽ qr nichil qd̾
eã eẽ bonam. ut illam d̾s ꝓ malo non relinqͣt mnultã. Ereditꝰ
ab hereticis mentẽ ad̾o. uicia adiabolo fuisse creata. Inde ⁊ ab
ipsis due nature: bona ⁊ mala putant᷑. Sed uicia nata᷑ ñ st̾.
⁊ dum uere adiabolo sint. non tamen creata sunt. Quã obcãm
ꝑmiserit d̾s mali ab oriri statĩ. nisi ut ex contrariis malis bo¬

Expanded text:
et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod estatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae, bona et mala putantur. Sed vitium natura non est; et dum vere a diabolo sit, non tamen creatum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bo
Abbreviated transcription (Latin):
Ropt̃ peccatũ pͥmi hõis humano genĩpena diuinitꝰ in lata ẽ
irroget seruitutẽ. Et licet ꝑ peccatũ humane originis tñ equus
ds id̾o discreuit hominib uitam. alios seruos constituens. alios do¬
minos. ut licentia mase agendi seruoꝵ potestate dominantiũ re-¬
stringat᷑. Nam si om̃s sine metu fuissent quis e̾ẽt qui amalis ꝙ̃¬
p̾iam cohib̾et. Inde ⁊ ingentib pͥncipes regesq electi sunt. in t̾ro ĩu¬
te suo populos a malo coercerent: atii rectẽ uiuendi legib subd̾ent.
Quantũ aotinet ad rationem ñ ẽ ꝑsonaꝵ acceptio apud dm̃. qui
mundi elegit ignobilia ⁊ contemptibilia. ⁊ que ñ suiit. ut ea que
sunt destrueret. negloriet᷑ om̃iscaro. hoc ẽ carnalis potentiã eorã
illo. Unus enĩ dñs equalit̾ ⁊ dnĩs fert consultũ et seruis. Melior
subiecta seruitꝰ quam elatalib̾tas. Multi eñĩ inueniunt᷑ cło lib̾e ser¬
uientes. sub dnĩs constituti flagitiosis: qui ⁊ si subicti st̃ it corꝑe¬

Expanded text:
ropter peccatum primi hominis humano generi poena divinitus illata est ericordius irroget servitutem: et licet per peccatum humanae originis, tamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos: ut licentia male agendi servorum, potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum; qui mundi elegit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter, et dominis fert consultum, et servis. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes, sub dominis constituti flagitiosis: qui etsi subjecti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ctam animã ꝑ tiant secũq qd̾ uicerint gloriantes ad taitara ducant.
Quando impulsu demonũ mens ad delectationẽ fornicationis impellit᷑
diuin iudicii metꝰ ⁊ et̃ni torm̃ta incenelii ante oculos ꝓponant᷑. quia ni¬
mirum omnis pena gͣuioris supplicii formidie suꝑat᷑. Sic̃ eñi claius
clauũ expellit. ita sepe recordatiõ ardoris gehenne arcdorẽ excludit lu¬
xurie. Quidã inuiuentute luxuri uiuentes. in senectute ꝯtinentes
fieri delectant᷑. ⁊ tunc eligunt seruare castitatẽ quando eos libiclo
certam̃ ñ habuerunt. Cos enĩ expectat gła: in quib fuerint laboriosae̾
De continentia sxl.

Expanded text:
ctam animam pertrahant, secumque quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. 23. ctam animam pertrahant, secumque quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. 23. Quando impulsu daemonum mens ad delectationem fornicationis impellitur, divini judicii metus et aeterni tormenta incendii ante oculos proponantur, quia nimirum omnis poena gravioris supplicii formidine superatur. Sicut enim clavus clavum expellit, ita saepe recordatio ardoris gehennae ardorem removet luxuriae. 24. Quidam in juventute luxuriose viventes, in senectute continentes fieri delectantur, et tunc eligunt servire castitati, quando eos libido scertamen non habuerunt. Eos enim exspectat gloria, in quibus fuerint laboriosa De continentia.
Abbreviated transcription (Latin):
erem ad concupiscendũ eã. iam mechatꝰ ẽ eam in corde suo. Om̃is im¬
munda pollutio fornicatio dr̃. quamuis quisq diu̾sa turpitudinis
uoluptate ꝓstituat᷑. Ex delectatione enĩ fornicandi uaria gignunt
fornicatio maximi ẽ scłis: quia ꝑ carnis immunditiã templũ di
uiolat. ⁊ tollens m̃bra xp̃i facit m̃bra mn̾e̾tricis. Maxime ꝑ carnis luxu¬
riam humanũ genus subdit᷑ diabolo: quam ꝑ ceta uicia. Cũ eñĩ ille
uariis temptam̃tis illectos homines conet᷑ ꝑu̾tere magis aũ mechandi
desid̾iũ suggerit: qr utrũq sexũ in hoc uitio amplius egrotare intendit
Demones scientes pulchritudiẽ eẽ aĩẽ castitatẽ.⁊ ꝑ hanchoĩem angłicis
meritis. ex quib illi lapsi sunt coeqͣri: luore ꝑculsi inuidie. iniciũt
ꝑ sensus corꝑis. opꝰ desid̾iũ q libidinis: quatinus acelestib deorsum deie¬

Expanded text:
erem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo . 19. Omnis imerem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo . 19. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate prostituatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur septem vitia fornicatio maximi est sceleris, quia per carnis immunditiam templum Dei violat, et tollens membra Christi, facit membra meretricis. 21. Magis per carnis luxuriam humanum genus subditur diabolo, quam per caetera vitia. Cum enim ille variis tentamentis illectos homines conetur pervertere, magis tamen moechandi desiderium suggerit, quia utrumque sexum in hoc vitio amplius aegrotare intendit. 22. Daemones scientes pulchritudinem esse animae castitatem, et per hanc hominem angelicis meritis, e quibus illi lapsi sunt, coaequari, livore perculsi invidiae, injiciunt per sensus corporis opus desideriumque libidinis, quatenus a coelestibus deorsum deje
Abbreviated transcription (Latin):
dũq immod̾ãte metas pudoris excesserit: cͥmen cͥminib adicit. pau m¬
latĩꝙ ad deti̾ora ꝓcedit. Non ita suauis ẽ amantiũ immo am̃tiũ in¬
certa carnis libido sic̃ exꝑta: nec ita delectat fornicatõ dũ pͥmũ omittit᷑.
nam repetita maiorẽ delectationẽ ingerit. Iam uͦ si in usũ ueni̾t: tan¬
to ꝑditis dulcior fit. ut suꝑare difficile sit. Unde ⁊ sepe ex consuetudie
delinq̃ndi qͣi captiui ad peccandũ cũ qͣdã uiolentia trahim᷑. sensus q
nr̃os in nob̾ contra rectam uoluntatẽ rebellare sentimꝰ. Si plus oblectaie
m̃tẽ delectatio fornicationis quã amor castitatis. adhuc in hoĩe pecẽm n
regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intime castitatis. iã
ñ regnant peccã. s regnat iꝰticia. Nam solũ de commissa forncatõe
peccatũ regnat in hoĩe. s si adhuc delectat᷑ atq animũ teneat. ꝓcul¬

Expanded text:
dumque immoderate metas pudoris excesserit, crimen criminibus adjicit, paudumque immoderate metas pudoris excesserit, crimen criminibus adjicit, paulatimque ad deteriora procedit. 16. Non ita suavis est amantium, imo amentium, inexperta carnis libido, sicut experta; nec ita delectat fornicatio, dum primum committitur, nam repetita majorem delectationem ingerit. Jam vero si in usum venerit, tanto perditis dulcior fit, ut superare difficile sit. Unde et saepe ex consuetudine delinquendi quasi captivi ad peccandum cum quadam violentia trahimur, sensusque nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. 17. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis quam amor castitatis, adhuc in homine peccatum regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intimae castitatis, jam non regnat peccatum, sed regnat justitia. Nam non solum de commissa fornicatione 245 peccatum regnat in homine; sed si adhuc delectatur, atque animum teneat,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate libidinose titillationis uirtutẽ su scipit gloriosi c̾taminis Ser¬
uoꝵ di multa c̾tamina de suacarne mouent᷑. Nam quãuis in amore cdłi
eorũ sit inconcussa intñtio. mẽ s tñ de carne quã ext̾ius gestat. int̾na p̃lia
Id̾o ñ numꝙͣ electi lapsu carnali corruunt. ut auicio suꝑbiẽ qua de uͥtutib
tument sanent᷑. Et qui de uirtutũ effectib existunt suꝑbiut cadant. car¬
nis uicio humibant᷑ ut surgant. Añquam ꝑficiat᷑ adultiũ ĩoꝑe. iã adul¬
t̾iũ extat in cogitatione. Ex corde enĩ pͥmũ fornicationes sunt auferende
una: ħ ẽ incorde libidines resecate. que ad lumbos ꝑtinent.Nam cor
sr̃ ub̾a ẽ. ñ in lũbis. Libidinis immod̾ata licentia nescit hr̃e modũ.
Nam dũ se uiciosus ammus in explenda formcatõne carne luxuriant
laxaui̾t. nichilominꝰ ad aliena nefanda sccła suadñtib demonib tnsit

Expanded text:
infirmitate libidinosae titillationis virtutem suscipit gloriosi certaminis. 12. Serinfirmitate libidinosae titillationis virtutem suscipit gloriosi certaminis. 12. Servis Dei multa certamina de sua carne moventur; nam quamvis in amore Dei eorum sit inconcussa intentio, mens tamen in carne, quam exterius gestat, interna praelia Ideo nonnunquam electi lapsu carnali corruunt, ut a vitio superbiae, qua de virtutibus tument, sanentur; et qui de virtutum affectibus existunt superbi, ut cadant, carnis vitio humilientur, ut surgant. 14. Antequam perficiatur adulterium in opere, jam adulterium exstat in cogitatione. Ex corde enim primum fornicationes sunt auferendaebera vestra ; hoc est, in corde libidines resecate, quae ad lumbos pertinent. Nam cor super ubera est, non in lumbis. 15. Libidinis immoderata licentia nescit habere modum. Nam dum se vitiosus animus in explenda fornicatione, carne luxuriante, laxaverit, nihilominus ad alia nefanda scelera suadentibus daemonibus transit;
Abbreviated transcription (Latin):
enim peiꝰ quã in flagiciis miseros gaud̾e: de quib iã debent copiosius
deplorare: libido tunc magis querit᷑ clũ uidet᷑. Nam sicut quidã sa-¬
piens ait. prima fornicatõĩs oculoꝵ tela sũt: secunda u̾boꝵ. S qͥ ñ capit᷑
oculis: p u̾bis resistere. Sufficit natã. ubi adhuc lib̾ affectꝰ ẽ. Qui delecta¬
tionẽ refrenat libidinose suggestionis: ñ transit ad consensum lib¬
dinis. Sito enĩ resistit oꝑi: qui titillanti ñse accõmodat delectatõi. Du¬
rius impugnat᷑. qui usq ad consensionẽ. ⁊ si ñ usq ad ꝑpetrationẽ tẽp¬
tatua: quam is qui sola suggestione pro conditõne carnis temptam̃¬
tis sollicitat᷑ Stimuli carñis qui in paulo excitante sathane angło
inerant. ex lege pecc̃i erant. q̃ in m̃bris hominũ de necessitate libi¬
dinis habitat: quam reluctantẽ dũ in se expugnat ꝑficitur.⁊ de

Expanded text:
enim pejus quam in flagitiis miseros gaudere, de quibus jam debent copiosius enim pejus quam in flagitiis miseros gaudere, de quibus jam debent copiosius plorare? 8. Libido tunc magis quaeritur, dum videtur. Nam sicut quidam sapiens ait: Prima fornicationis oculorum tela sunt, secunda verborum. Sed qui non capitur oculis, potest verbis resistere. Sufficit natura, ubi adhuc liber affectus est. 9. Qui delectationem libidinosae refrenat suggestionis, non transit ad consensum libidinis. Cito enim resistit operi, qui titillanti se non accommodat delectationi. 10. Durius impugnatur qui usque ad consensionem, etsi non usque ad perpetrationem tentatur, quam is qui sola suggestione pro conditione carnis tentamentis sollicitatur. 11. Stimuli carnis, qui in Paulo, excitante Satanae angelo, inerant , ex lege peccati erant, qui in membris hominum de necessitate libidinis 244 habitant. Quam reluctantem, dum in se expugnat, perficitur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta desid̾iũ famulant᷑. Principalit̾ his duob uiciis diabolus hu¬
mano genĩ dñat᷑. idẽ ꝑ suꝑbiã m̃tis. ⁊ luxuriã carnis. Unde ꝙ dñs
in iob loquit᷑ de diabolo dicens. Sub umbra dormit in secreto calami in
locis hum̃tib. ꝑcalamum enim inanis suꝑbia: ꝑ loca uͦ hum̃tia. car¬
nis demonstrat luxuria. ꝑ heceñ duo uicia. ꝑ ħ eñĩ duo uicia diabo¬
lus humanũ possidet genus. uł dũ m̃tẽ in suꝑbiã erigit: uł dũ ꝑ luxi¬
riam carnẽ corrũpit. Multi luxurie subditi sũt. ⁊ otumaci suꝑbia
de ipso luxurie oꝑe gloriant᷑: ⁊ inde magis elati sunt. unde humilia¬
ri debuerant. Ad comparationem mali fit deterius. quando ñ solũ
flagitia ꝯmittũt᷑. s etiã de ipsis flagitiis in uanitatẽ laudis ꝑditi ex¬
tollunt᷑. sic̃ scriptũ ẽ. Qm̃ laudatur peccator in desid̾iis aĩe suȩ. Q uid

Expanded text:
juxta desiderium famulantur. 5. Principaliter his duobus vitiis diabolus hujuxta desiderium famulantur. 5. Principaliter his duobus vitiis diabolus humano generi dominatur, id est, superbia mentis et luxuria carnis. Unde et Dominus in Job loquitur de diabolo dicens: Sub umbra dormit in secreto calami in locis humentibus . Per calamum enim inanis superbia, per loca vero humecta carnis demonstratur luxuria. Per haec enim duo vitia diabolus humanum possidet genus, vel dum mentem in superbiam erigit, vel dum per luxuriam carnem corrumpit. 6. Multi luxuriae subditi sunt, et contumaci superbia de ipso luxuriae opere gloriantur; et inde magis elati sunt, unde humiliari debuerant. 7. Ad comparationem mali fit deterius, quando non solum flagitia committuntur, sed etiam de ipsis flagitiis vanitate laudis perditi extolluntur, sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dam carnis immundiciã it᷑. Nam alt̾m pendet ex altoᷤ. S
sicut ꝑ suꝑbiam m̃tis it᷑ in ꝓstitutionẽ libidinis. ita ꝑhumilitatẽ m̃tis
carnis manifestam ruinã. Libidinis nasci iminudiciã de aĩ occu¬
cessisset latens suꝑbia. ñ seq̃ret᷑ libidinis manifesta runa. Non nũꝙͣ
gemino uicio xp̃ianus adiabolo appetit᷑. ⁊ occulto ꝑelationẽ. ⁊ publico
ꝑ libidinẽ. s dũ quiseuitat libidinẽ. cadat in elationẽ. Itẽ dũ incaute de¬
clinat elationẽ: cadit segnit̾ in libidinem. Sicq de occulto uicio elatio¬
nis it᷑ in aꝑtũ libidinis. ⁊ de aꝑto libidims it᷑ in occultũ elatõis. S dĩ
seruus discrete utrũq pensans sic cauet libidinẽ. ut ñ incurrat elatio¬
nẽ. ⁊ sic p̃mit e lationẽ ut ñ resoluat animũad libidinẽ. Luxuriosis atꝙ
suꝑbis demones amplius fautores existunt. Dũꝙ in cetis uiciis sp̃c ma¬
ligni deseruiant. his tñ maiori familiaritate iungunt᷑: eis q ampliꝰ¬

Expanded text:
pendet ex altero. Sed sicut per superbiam mentis itur in prostitutionem libidinis, ita per humilitatem mentis carnis manifestam ruinam. Libidinis nasci immunditiam de animi occucessisset latens superbia, non sequeretur libidinis manifesta ruina. 3. Nonnunquam gemino vitio Christianus a diabolo appetitur, et occulto per elationem, et publico per libidinem. Sed dum evitat quis libidinem, cadit in elationem. Item dum incaute declinat elationem, cadit segniter in libidinem; sicque ex occulto vitio elationis itur in apertum libidinis, et de aperto libidinis, itur in occultum elationis.servus discrete utrumque pensans sic cavet libidinem, ut non incurrat elationem, et sic tremit elationem, ut non resolvat animum ad libidinem. Luxuriosis atque superbis daemones plus fautores existunt, dumque in caeteris vitiis spiritus maligni deserviunt, his tamen majori familiaritate junguntur, eisq
Abbreviated transcription (Latin):
diuide: ⁊ tñ solus habe. ac si aꝑte dicat. Sic necesse est ut p̃¬
dicationi m᷑ͣterius seruas. quatinus ꝑ elationem te immu¬
dis spiritib ñ coniungas. ne indiuini u̾bi ministio hostes
ruos adte participes admittas. Aquas gͦ & in plateis diui¬
dimus. ⁊ tñ soli possidemus. quando et ext̾ius late p̾dicatio¬
nem fundimus. ⁊ tñ ꝑ eã humanas laudes assequi mini¬
me ambuus.

Expanded text:
divide, et tamen solus habe. Ac si apertius dicat: Sic necesse est ut prdivide, et tamen solus habe. Ac si apertius dicat: Sic necesse est ut praedicationi exterius servias, quatenus per elationem te immundis spiritibus non conjungas, ne in divini verbi ministerio hostes tuos ad te participes admittas. Aquas ergo et in plateis dividimus, et tamen soli possidemus, quando et exterius late praedicationem fundimus, et tamen per eam humanas laudes assequi minime ambimus.
Abbreviated transcription (Latin):
nec fint alien ꝑticipes tui. Aquam quippe p̾dicator de cist̾na
sua bibit: cum ad cor suũ rediens. pͥus audit ipse q̃d dieit Bibtt
sui fluenta putei: si sui irrigatione infunditur u̾bi. Unde be¬
ne subiungitur. Diriuentur fontes tui foras: & in plateis aqͣs
diuide. Rectum quippe est ut pͥus ipse bibat: ⁊ ninc p̃dican¬
do aliis influat. Fontes quippe foras diriuare est: ext̾ius ali
ium p̃dicationis infunde̾. In plateis aũ aquas diuide eft.
in magna auditorũ amplitudme iuxta iiniuzciuꝰq quali¬
tatem diuina eloquia dispensare. Et quia plerũꝙ inanis gle
appetitus subrepit. dum sermo d̾i ad multorũ noticiã cur¬
rit. postquam dictum est in plateis aquas diuide. recte sub¬
uingitur: habeto eas solus. nec sint alieni participes tui
Mienos quippe malignos sp̃c uocat: de quib ꝑ ꝓpham
fortes quesierunt animam meã. Ait gͦ. Aquas ⁊ in plateis

Expanded text:
nec sint anec sint asua bibit, cum ad cor suum rediens prius audit ipse quod dicit: Bibit sui fluenta putei, si sui irrigatione infunditur verbi. Ubi bene subjungitur: Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide. Rectum quippe est, ut ipse prius bibat, et tunc praedicando aliis influat. Fontes namque foras derivare est exterius aliis vim praedicationis infundere; in plateis autem aquas dividere est in magna auditorum amplitudine, juxta uniuscujusque qualitatem, divina eloquia dispensare. Et quia plerumque inanis gloriae appetitus subrepit, dum sermo Dei ad multorum notitiam currit, postquam dictum est: In plateis aquas divide, recte subjungitur, Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui. Alienos quippe malignos spiritus vocat, de quibus per fortes quaesierunt animam meam . Ait ergo: Aquas et in plateis
Abbreviated transcription (Latin):
ut consid̾ent. ne a uirtute dicti dicendi qualitate discordẽt
ne loquendo aliud ⁊ ostendendo aliud. p̃dicent. Audiant
itaq qd scriptũ est. Siquis loquitur: quasi sermones di.
Qui gͦ u̾ba que ꝑferunt ex propruis ñ hñt. cur quasi de
ꝓprustument: Audiant q̃d scriptũ est. Sicut ex deo corã
d̾o in xp̃o loquim᷑ Ex d̾o enĩ coram do in xp̃o loquitur:
qui p̃dicationis u̾bum. ⁊ quia ad̾o accepit. intelligit: & pla
cere ꝑ ulud d̾õ ñ hominib q̃rit. Aucdiant q̃d scriptum est
Abhominatio dñi est omnis arrogans. Quia uidelicet dũ
in u̾bo d̾i gloriam ꝑpriam querit. ius dantis inuadit. eu̾q
laudi sue postponere nequaquam metuit. aquo hoc ip̃m
q̃d laudatur accepit. Audiant q̃d p̃ditatori ipsi ꝑ salomonẽ
dicitur. Bibe aquam de cist̾na tua: et fluenta pittei tui. Diriuen¬
tur fontes tui foras. & in plateis aquas diuide: habeto eas solus

Expanded text:
ut considerent ne a virtute dicti, dicendi qualitate discordent, ut considerent ne a virtute dicti, dicendi qualitate discordent, ne loquendo aliud, et ostendendo aliud praedicent. Audiant itaque quod scriptum est: Si quis loquitur, quasi sermones Dei . Qui ergo verba quae proferunt, ex propriis non habent, cur quasi de propriis tument? Audiant quod scriptum est: Sicut ex Deo coram Deo in Christo loquimur . Ex Deo enim coram Deo loquitur, qui praedicationis verbum et quicere per illud Deo non hominibus quaerit. Audiant quod scriptum est: Abominatio Domini est omnis arrogans .--Quia videlicet dum in verbo Dei gloriam propriam quaerit, jus dantis invadit; eumque laudi suae postponere nequaquam metuit, a quo hoc ipsum quod laudatur accepit. Audiant quod praedicatori per Salomonem dicitur: Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui. Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide. Habeto eas solus,
Abbreviated transcription (Latin):
pu̾tunt. Et de frum̃to d̾i. uino atq oleo. argento parit᷑ a
auro sathane sacͥficiũ immolant: quia ad errorem discor¬
bie u̾ba pacis inelinant. Unde admonendi sunt ut ꝑpendãt
quia dum pu̾sa mente de p̃ceptis pacis discordiam faciunt
iusto di examine ipsa deu̾bis uite moriuntur. At contra¬
ħ humilit̾ non loquunt᷑ ut in diuinis sermonib p̾riusqͣm
eos aliis proferant. semet ipsos requirant. ne insequentes ali¬
oꝵ facta sedeserant. Et cũ recte cuncta de sacra scriptura senti¬
unt. hoc solũ q̃d ꝑ illam contra elatos dicitur ñ attendant.
Improb quippe & imꝑitus medicus est: qui alienũ mederi
appetit: & ipse uulnus q̃d patitur nescit. Qui gͦ uerba d̾i
humilit̾ non loquuntur: ꝓfecto admonendi sunt. ut cũ
medicam̃ta egris opponunt: pͥus uirus sue pestis inspiei¬
ant: ne alios medendo moriantur. Admoneri debent

Expanded text:
pervertunt, et de frumento Dei, atque oleo, urgento pariter et pervertunt, et de frumento Dei, atque oleo, urgento pariter et auro, Satanae sacrificium immolant, quoniam ad errorem discordiae verba pacis inclinant. Unde admonendi sunt ut perpendant, quia dum perversa mente deceptis pacis discordiam faciunt, justo Dei examine ipsi de verbis vita moriuntur. » haec humiliter non loquuntur; ut in divinis sermonibus prius quam aliis eos proferant, semetipsos requirant, ne insequentes aliorum facta, se deserant; et cum recte cuncta de sacra Scriptura sentiunt, hoc solum quod per illam contra elatos dicitur, non attendant. Improbus quippe et imperitus est medicus, qui alienum mederi appetit, et ipse volnus quod patitur nescit. Qui igitur verba Dei humiliter non loquuntur, profecto admonendi sunt, ut cum medicamina aegris apponunt, prius virus suae pestis inspiciant, ne alios medendo ipsi moriantur. Admoneri debent,
Abbreviated transcription (Latin):
nem gloriam querant. Si enĩ radix elationis absciditur. con¬
sequent̾ rami praue assertionis arefiunt. Admonendi sunt
etiam. ne errores discordias q generando. legem dĩ que iccirco
data est ut sacrificia sathane ꝓhibeat. eandem ipsam in sa
cens. Dedi eis frum̃tũ. uinũ. ⁊ oleum et argentũ. multiplicaui
accipimus: quando in dictis obscuriorib subducto tecmi¬
ne littere. ꝑ medullam sp̃c legis int̾na sentimus. Uinũ su¬
um nobis dñs p̾stat. cum scripture sue alta p̃dicatione nos
debriat. Oleum quoq suum nobis tribuit: eum p̃ceptis
aptiorib uitam nrãm. blanda lenitate disponit. Argenũ
multiplicat. cum nobis luce ueritatis plena eloquia sub¬
ministrat. Auroq nos ditat: quando cornr̃m intellectu
summi fulgoris irradiat. Que cuncta heretici baal offerunt.
quia apud auditorũ suoꝵ corda corrupte oĩa intelligendo

Expanded text:
nem gloriam quaerant. Si enim radix elationis absciditur, connem gloriam quaerant. Si enim radix elationis absciditur, consequenter rami pravae assertionis arefiunt. Admonendi sunt etiam, ne errores discordiasque generando, legem Dei quae idcirco data est ut sacrificia Satanae prohibeat, eamdem ipsam in Satcens: Dedi eis frumentum, vinum et oleum, et argentum multiplicavi accipimus, quando in dictis obscurioribus subducto tegmine litterae per medullam spiritus legis interna sentimus. Vinum suum Dominus nobis praestat, cum Scripturae suae alta praedicatione nos debriat. Oleum quoque suum nobis tribuit, cum praeceptis apertioribus vitam nostram blanda lenitate disponit. Argentum multiplicat cum nobis luce veritatis plena eloquia subministrat. Auro summi fulgoris irradiat. Quae cuncta haeretici Baal offerunt, quoniam apud auditorum suorum corda corrupte omnia intelligendo
Abbreviated transcription (Latin):
monii intp̃tatur. Et quia cuncta simul congregatio ȩcle ꝑ cõ¬
fessionẽ seruit. testimonio ueritatis ñ incongruẽ ꝑgalaad eccle¬
sia expͥmitur. que ore cunctoꝵ fideliũ de d̾o queꝙ uera funt
testatur. Pregnantes aũ galaad uocantur anime que intel¬
lectũ uerbi ex diuino amore concipiunt: & si ad ꝑfectũ tẽ¬
pus ueniant. conceptam intelligentiam boni oꝑis osterisione
pariture sunt. Terminum uero suũ dilatare ẽ: opinionis sue
nom̃ extend̾e. Secuerunt gͦ p̃gnantes galaad. ad dilatandũ
t̾minum suum: quia nimirũ heretici mentel fideliũ. q̃ iã
aliquid de ueritatis intellectu conceꝑant. ꝑu̾sa p̃dicatione
ꝑimunt. ⁊ scientie sibi nom̃ extendunt. Paruuloꝵ corda
iam de u̾bi conceptione grauida. erroris gladio scindunt. & qͣsi
doctrine sibi opinionem faciunt. Hos gͦcum conamur insteu¬
ere ne ꝑuersa sentiant: admoneainus prius necesse est. ne ina¬

Expanded text:
monii interpretatur. Et quia cuncta simul congregatio Ecclesiae per conmonii interpretatur. Et quia cuncta simul congregatio Ecclesiae per confessionem servit testimonio veritatis, non incongrue per Galaad Ecclesia exprimitur, quae ore cunctorum fidelium, de Deo quaeque vera sunt testatur. Praegnantes autem vocantur animae, quae intellectum verbi ex divino amore concipiunt, si ad perfectum tempus veniant, conceptam intelligentiam operis ostensione pariturae. Terminum vero suum dilatare, est opinionis suae nomen extendere. Secuerunt ergo praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum; quia nimirum haeretici mentes fidelium quae jam aliquid de veritatis intellectu conceperant perversa praedicatione perimunt, et scientiae sibi nomen extendunt. Parvulorum corda jam de verbi conceptione gravida, 73 erroris gladio scindunt, et quasi doctrinae sibi opinionem faciunt. Hos ergo cum conamur instruere ne perversa sentiant, admoneamus prius necesse est, ne ina
Abbreviated transcription (Latin):
milit̾ hec ñ loqueͣntur. Admonendi sunt qui sacre legis u̾ba
ñ recte intelligunt: ut ꝑpendant quia saluberrimũ iuni po¬
tum. in ueneni sibi poculũ uertunt. ac ꝑ medicinale f̾ru̾ uul¬
nere se mortali feriunt: dum per hoc in se sana ꝑimunt. ꝑ
quod salubrit̾ abscidere sauciata debuerant. Admonendi
sunt ut ꝑpendant q̃d scriptura sacra in nocte uite p̾sentis. qͣsi
quedam nobis lucerna sit posita: cuiꝰ nimirũ u̾ba dum non
recte intelligunt. de lumine tenebrescunt. Quos uidelicet ad
intel¬
lectum prauum intentio ꝑu̾sa ñ raperet. nisi
pͥus su ꝑbia inflaret. Dum enĩ se p̃cetis sapientes aibitrant᷑.
sequi alios ad meluis intelligendũ despiciunt. atq ut apud
imꝑitum uulgus scientie sibi nom̃ extorqueant: student
sumoꝑe ⁊ ab aliis recte intellecta destruere. ⁊ sua ꝑu̾sa robo¬
rare. Unde bñ ꝑ ꝓpħam dicit᷑. Secuerunt p̃gnantes galaad
ad dilatandum terminũ suũ. Galaad namq aceruus testi¬

Expanded text:
militer non loquuntur. Admonendi enim sunt qui sacrae legis verba non recte intelligunt, ut perpendant, quia saluberrimum vini potum in veneni sibi poculum vertunt, ac per medicinale ferrum vulnere mortali se feriunt, dum per hoc in se sana perimunt, per quod salubriter abscindere sauciata debuerunt. Admonendi sunt, ut perpendant quo Scriptura sacra in nocte vitae praesentis quasi quaedam nobis lucerna sit posita, cujus nimirum verba dum non recte intelligunt, de lumine tenebrescunt. Quos videlicet ad intellectum pravum intentio perversa non raperet, nisi rius superbia inflaret. Dum enim se prae caeteris sapientes arbitrantur, sequi alios ad melius intellecta despiciunt; atque ut apud imperium vulgus scientiaesibi nomen extorqueant, student summopere et ab aliis recte intellecta destruere, et sua perversa roborare. Unde bene per prophetam dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum . Galaad namque acervus testi