comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ habet uoluntat̾e. OIembra au & sensus. ꝑ se nichil uolunt. Sieut gͥ
uoluntas in menbris & sensib oꝑatur. ita in illis aut torquet᷑ aut delect᷑at:
Q uod si quis nͥ accipit. sciat in sensib & membris non nisianimã in qͣe uo
luntas sentire & oꝑari. & id̾o in illis torqueri aut delectari. Habet tamen
usus. ut actiones quas facit iniusta uoluntas uocemus peccata quia in
uoluntate qua fiunt ẽ peccatii: Dantur etiã quib d̾a nomina. quibꝰ sig¬
nificatur eas iniuste fieri ut fornicatio. m̃daciũ. S aliud intelligitur
cũ ipsa actio ł platio. aliud cũ utru uiste an iniuste fiat consideratur
citas qu̾a absentia usus ubi deb&. esse. quȩ ñ magis ẽ aliquid in ocudo ubi
deb& ẽe usus qu̾a in ligno ubi ñ deb& esse. Non eni ẽ inuisticia talisit̾
qud infieiatur & corrumpatur anima uelut corpus ueneno ⁊ quȩ faciat

Expanded text:
quae habet voluntatem: membra autem et sensus per se nihil volunt. Sicut igitur quae habet voluntatem: membra autem et sensus per se nihil volunt. Sicut igitur voluntas in membris et sensibus operatur; ita in illis ipsa torquetur aut delectatur. Quod si quis non accipit; sciat in sensibus et membris non nisi animam, in qua est voluntas, sentire et operari; et ideo in illis torqueri aut delectari: habet tamen usus ut actiones, quas facit injusta voluntas, vocemus peccata; quia in voluntate, qua fiunt, est peccatum. Dantur etiam quibusdam nomina, quibus significatur eas injuste fieri, ut fornicatio, mendacium. Sed aliud intelligitur, cum ipsa actio, vel prolatio; aliud, cum utrum, juste vel injuste fiat, consideraturcitas quam absentia visus ubi debet esse: quae non est magis in oculo ubi debet esse visus quam in ligno ubi non debet esse. Non enim est talis res injustitia qua inficiatur et corrumpatur anima, velut corpus veneno, et quae faciat
Abbreviated transcription (Latin):
nec opus quod reman est aliquando peccat̾u: Deniq si de ac tionibus
uoluntarissiquȩ in iuste fiunt arguunt᷑ membra & sensus quib fuit.
respondere possunt. Ps nos & potestatẽ quȩ in nob ẽ subiecit uolunta
sumꝰ illi ꝑ nos resistere. nec oꝑa quȩ facit possunt ñ fieri: Dnȩ qu̾a no¬
bis d̾s dedit. nec debemus nec possumus non obedire. Q uando illi obe¬
dimus d̾o qui hanc leg̃e nob̃ dedit obedimus. Ergo qͥd peccant mbra. uł
sensus uel oꝑa. quȩ d̾s sic subiecit uoluntati. si seruant quȩ d̾s illisor¬
dinauit: Quicqͥd igit᷑ faciunt totũ imputandũ ẽ uoluntati. Qł cu̾
ita sit. miratur forsitan aliquis cur ꝓ culpa uoluntatis m̾bra puniunt᷑
i& sensus. &eru non ita ẽ. N on eni punitur nisi uoluntas. Na nichil
ẽ alicui pęna nisi quod est contͣ uoluntatẽ. & nulla res pena sentit nͥ

Expanded text:
nec opus, quod remanet, est aliquando peccatum. Denique si de actionibus nec opus, quod remanet, est aliquando peccatum. Denique si de actionibus voluntariis quae injuste fiunt, arguuentur membra et sensus quibus fiunt; respondere possunt: Deus nos, et potestatem quae in nobis est, subjecit voluntatsumus illi per nos resistere; nec opera, quae facit, possunt non fieri; dominae, quam Deus nobis dedit, nec possumus, nec debemus non obedire; quando illi obedimus, Deo qui hanc legem nobis dedit, obedimus. Ergo quid peccant membra, vel sensus, vel opera, quae Deus sic subjecit voluntatis, si servant quod Deus illis ordinavit? Quidquid igitur faciunt, totum imputandum est voluntati. Quod cum ita sit, miratur forsitan quis cur pro culpa voluntatis membra puniantur et sensus. Verum non ita est, non enim punitur nisi voluntas. Nam nihil est alicui poena, nisi quod est contra voluntatem; et nulla res poenam sentit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ẽ. & lex moysi. quia ꝑ moysẽ ministrata ẽ. Quod quid̃ dixi nulła
actione ꝑ se iniusta dici. s ꝓpt̾ iniust̾a uoluntate: in illis planu ẽ quȩ
ñ iniuste fieri possunt aliquando. ut e̾ homin̾e occid̾e. sicut fecit fi¬
nees. & utrusq sexiis comixtio. ut in c̾iugio siue in brutis animalibꝰ.
In illis uͦ quȩ miqu̾a nͥ iniuste possunt e̾e̾ ut e̾̃ ꝑuiriũ & quęd̾a alia.
quȩ nec nominanda sunt: nͥ ita facile intelligitur S si aliqua ac tio
qua fit aliqͥd quȩ nͥ ẽ nͥ du fit aliquid. & eo ꝑacto transit ut ĩa nͥ sit.
aut opus qͦd fit & reman&. uerbi gr̾a cĩi in scribendo quod seribi ñ deb&
tͣnsit scriptio qua funt figurȩ quȩ remanent. esset peccatu. tͣnse¬
unte ac tiõẽ ut iã ñ sit. transir& similit peccatũ nec ia ess& aut qͣm¬
dui remaner& quod fit nuqua deleretur peccati. S uidemus peccata sepe
& ñ deleri actiõr̾ deleta. & deleri oꝑt̾ deleto. Qua re nec ac tio quȩ transit

Expanded text:
Moysen ministrata est. Quod quidem dixi nullam actionem per se injustam dici, sed propter injustam voluntatem; in illis planum est, quae non injuste possunt fieri aliquando: ut est, hominem occidere, sicut fecit Phinees : et utriusque sexus commistio, ut in conjugio: sive in brutis animalibus. In illis vero quae nunquam nisi injuste possunt esse, ut est perjurium, et quaedam alia, quae nec sunt nominanda, non ita facile intelligitur. Sed si aliqua actio, qua fit aliquid: quae non est, nisi dum fit aliquid et peracto eo transit, ut 99 jam non sit; aut opus, quod sit et remanet verbi gratia: cum in scribendo quod scribi non debet, transit scriptio, qua fiunt scripturae quae remanet esset peccatum transeunte actione, ut jam non sit; transiret similiter peccatum, nec jam esset; aut quandiu remaneret quod fit, nunquam deleretur peccatum: sed videmus peccata saepe et non deleri, actione delata; et deleri opere non deleto. Quare nec actio, quae transit;
Abbreviated transcription (Latin):
cat̾u mors. Sic in ad̾a om̃s peccauimus. quando ille peccauit. ñ qr tc̾
peccanimus ipsi qui nond̾u eramus. s qr de illo futuri eramus. & tunc
facta est illa necessitas: ut eũ ẽ̾eiis peccaremus. qm ꝑ unius in obt¬
dientiã peccatores constituti sunt multi. Simili mͦ de imundo se¬
mine in iniquitatib & in peccatis concipipotest h̃o intelligi ñ qd̾ in
semine sit inmundicia: peccati. aut peccatii siue iniquitas. s quia
ab ipso semine & ipsa conceptione ex qua incipit ħo ee accipit ne¬
cessitate. ut cu habebit anuna rationałe habeat peccati inmundi¬
eia. quȩ non ẽ aliud qu̾a peccat̾u & iniquitas. Nam & si uiciosa con¬
cupiscentia generet᷑ infans. nͥ tñ magis ẽ in semine culpa qu̾a ẽ ĩ spu
to ł sanguine si quis mala uoluntate expuit. aut de sanguine suo a¬
liquid̾ emittit. Non enĩ sput̾ii aut sanguis s mala noluntas argu
Sigͦ e ut puto uera sunt. quod assumit᷑ ad ꝓłẽ de parente qr nul

Expanded text:
catum mors . Sicut in Adam omnes peccavimus, quando ille peccavit: non quia tunc peccavimus ipsi qui nondum eramus, sed quia de illo futuri eramus: et tunc facta est illa necessitas ut cum essemus peccaremus: quoniam per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi . Simili modo de immundo semine in iniquitatibus et in peccatis concipi potest homo intelligi; non quod in semine sit immunditia peccati, aut peccatum sive iniquitas; sed quia ab ipso semine et ipsa conceptione, ex qua incipit homo esse, accipit necessitatem ut, cum habebit animam rationalem, habeat peccati immunditiam, quae non est aliud quam peccatum et iniquitas. Nam etsi vitiosa concupiscentia generetur infans; non tamen magis est in semine culpa, quam est in sputo vel in sanguine, si quis mala voluntate exspuit, aut de sanguine suo aliquid emittit: non enim sputum aut sanguis, sed mala voluntas arguiSi ergo haec, ut puto, vera sunt; quod assumitur de parente ad
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. & in peccatis concepit me mat̾ mea Q uerã gͥ si possũ quom qͣm
uis ñ stati ab ipsa conceptiõe sit in infantib peccat̾ii. de inmundo
t̾n semine in iniquitatib & in peccatis concipi dicant᷑: Sepe utiq
ẽ futurũ te. Sic quippe ds adȩ de ligno uetito dicit in quaciiq di¬
e comederis ex eo morte morieris. ñ quod ea die mortuus sit corpo¬
rt s qm dit illa necessitate accepit aliquando moriendi. &t paulꝰ
similit̾ ob necessitate moriendi aliquando ait. Si aĩi xpͥc in nob̾ẽ¬

Expanded text:
 in peccatis concepit me mater mea . Quaeram igitur, si possum, quomodo, quamvis non statim ab ipsa conceptione sit in infantibus peccatum, immundo tamen semine in iniquitatibus et in peccatis concipi dicantur. Saepe utique est futurum esse. Sic quippe Deus Adae de ligno vetito dicit: In quacunque die comederis ex eo, morte morieris ; non quod ea die mortuus sit corpore, sed quoniam die illa necessitatem accepit aliquando moriendi. Et Paulus similiter ob necessitatem moriendi aliquando, ait: Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
festo sequit᷑ qr infans qͥ nulłu h̃t peccatu nͥ originale. itindus ẽ a
peccato. nec solus int̾ hoĩes filius uirginis in utero matris. ⁊ nascens
de matre sine peccato ⁊ aut ñ dampnat᷑ infans qui moritur sine rap¬
tismo. nullũ habens peccatii p̾ter originale. aut sine peccato dãpnatur.
S niebil hoꝵ accipimus. Qua re om̃e peccat᷑u ẽ imusticia. ⁊ originale
peccatu ẽ absolute peccatu. Unde sequitur. quia ẽ & iniusticia. It̾e
Sid̾s n̾ dampnat homin̾ẽ nͥ ꝓpt̾ in iusticiã. dimpnat autem aliqu̾e
ꝓpt̾ origiiale pecatũ. gͦ ñ est aliud originale peccatu qu̾a iniusticia.
Qd̾ si nae̾ ⁊ iniusticia ñ e᷑ alud qu̾a absentia debite iusticiȩ ñ eni udet᷑

Expanded text:
 infans, qui nullum habet peccatum nisi originale, mundus est a peccato: nec fuit solus inter homines filius Virginis in utero matris, et nascens de matre, sine peccato: et aut non damnatur infans qui moritur sine baptismo, nullum habens peccatum praeter originale; aut sine peccato damnatur. Sed nihil horum accipimus. Quare omne peccatum est injustitia, et originale peccatum est absolute peccatum: unde sequitur quia est injustitia. Item si Deus non damnat nisi propter injustitiam, damnat autem aliquem propter originale peccatum: ergo non est aliud originale peccatum quam injustitia. Quod si ita est, et injustitia non est aliud quam absentia debitae justitiae: non e
Abbreviated transcription (Latin):
re s eis consentire peccati ẽ. Si en̾i ꝑ se inuisti essent. qͦtiens illis cͥsen¬
tiret᷑ inuistu facerent. S quando bruta animalia illis consentiunt. nͥ
dicunt᷑ iniusta. It̾e. Si peccata e̾e̾nt: auferrent᷑ in baptismocũ o̾e pec¬
catu abstergit᷑. qd̾ neqͣqu̾a fieri palam ẽ. Qua re non est in eoꝵ essentia
ulla iniusticia. s in uoluntate rationali ills inordinate sequente :
Cũ enĩ illis resistit uoluntas c̾delectando legi d̾i scdm interior̾e homi¬
łe. t̾e ẽ uista uoluntas. Iusticiã enim qu̾a lex iub& & leg̾e̾ dĩ dicit qi a

Expanded text:
consentire, peccatum est. Si enim per se injusti essent, quoties illis consentiretur, injustum facerent. Sed quando bruta animalia illis consentiunt, non dicuntur injusta. Item: si peccata essent, auferrentur in baptismo, cum omne peccatum abstergitur: quod nequaquam fieri palam est. Quare non est in eorum essentia ulla injustitia; sed in voluntate rationali illos inordinate sequente. Cum enim illis resistit voluntas, condelectando legi Dei secundum interiorem hominem; tunc est justa voluntas. Justitiam enim, quam lex jubet, et legem Dei dicit
Abbreviated transcription (Latin):
deratu est iust̾u: nisi iusticia. aut iniustu uel peccat̾u nisi inusticia.
nec ipsa uoluntas in qua ẽ iusticia. siue iniusticia. Miud eni ẽ uis illa
animȩ qua ipsa anima uult aliquid. quȩ uis instrumtu uolendi potest
dici. sic̃ uisus instrum̾t̾u uidendi. qu̾a uoluntat̾e nominamꝰ. ⁊ aliud r̾
iusticia. qu̾a habendo iusta uoluntas. & qua carendo iniusta uocatur:
Dicunt᷑ etiã uoluntates eiusdẽ instrum̾ti affectiones & usus. qd̾ hio lon¬
gu ẽ inserere. Nec ipsi appetitus quos apłs carn̾e̾ uocat quȩ c̾cupiscit
adu̾sus sp̃m & leg̾e peccatiquȩ ẽ in membris repugnante legi m̃tis. ius¬

Expanded text:
deratum, est justum, nisi justitia; aut injustum, vel peccatum, nisi injustititia; nec ipsa voluntas, in qua est justitia, sive injustitia. Aliud enim est vis illa animae qua ipsa anima vult aliquid: quae vis, instrumentum volendi potest dici sicut visus instrumentum videndi quam voluntatem nominamus: et aliud est justitia: quam habendo, justa voluntas; et qua carendo, injusta vocatur: dicuntur etiam voluntates ejusdem instrumenti, affectiones et usus: quod hic longum est inserere. Nec ipsi appetitus, quos Apostolus carnem vocat, quae concupiscit adversus spiritum ; et legem peccati, quae est in membris, repugnantem legi m
Abbreviated transcription (Latin):
neriatis. Siue itaq infigura sacrificemꝰ arimu pane siue sine oi
sigura nullitenꝰ nos greci rephensibiles ualent ostende s aut soli nõ
bene aginuis illinꝰ bene. aut nos meluis & asligentius. si ili bene.¬
Nsepe satis ostendunt sȩ nulia nab̾e ratione ad suai part̾e conturman¬
nes dentam unif irmandio. cu hoc cont᷑ nos pfert̃ qd millo m aittrirat¬

Expanded text:
it. Sive itaque in figura sacrificemus azymum panem, sive sine omni figura, nullatenus nos Graeci reprehensibiles valent ostendere; sed aut soli nos bene agimus, illi non bene; aut nos melius et diligentius, si illi bene.Nempe satis ostendunt se nullam habere rationem ad suam partem confirmandam, nostram infirmandam: cum hoc contra nos proferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in moyse baptirati sunt in nube & in mari. qd̾ negari neqͥt in fi¬
gura fuisse .& ne uideant᷑ baptuare baptismo iob̃is qͥ dapticauit
in aqua. Si gͦ inrep̾hensibilit̾ figurate baptiramꝰ in aqua. licet
illud baptisma uetiis qd̾ fuit huiꝰ noui figura in aqua fuerit.
figurati ẽ celebratũ ẽ in arimis detestatur nos sacrificare corpus xp̃i
q̃ ẽ pascha nr̾m de arimo in figura siue ad comemorandũ qr talis fuit
ille cuiꝰ corpus sacrificamꝰ. scilic& sine peccati infectiõe. suie ad como¬
nendu nos qͥ corpꝰ eius comedimus. tales debere ẽẽ scđ̾m apłm dicen

Expanded text:
in Moyse baptizati sunt in nube, et in mari ; quod negari nequit in figura fuisse: ne videantur baptizare baptismo Joannis, qui baptizavit in aqua. Si ergo irreprehensibiliter figurate baptizamus in aqua: licet illud baptisma vetus, quod fuit hujus novi figura, in aqua fuerit: figuratum est, celebratum est in azymis, detestatur nos sacrificare corpus Christi, qui est Pascha nostrum, de azymo in figura, sive ad commemorandum quia talis fuit ille, cujus corpus sacrificamus, scilicet sine peccati infectione; sive ad commonendum nos, quia corpus ejus comedimus, tales debere esse, secun
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid add̾e. Satis gͥ pat& qi nec grecis ꝓdest: nec nobis obest. quod de
gal. & impie agite .&. sacrificate de ferm̾to laudẽ. intelligendu ẽ esse
dictu aut apꝓbando tale sacrificiu̾̃: aut reꝓbando S si hoc pͥcipit
ꝓpħa ut scd̾m eos loquar illos occidit litt̾a. qui littera seruando de
fermtato sacrificant. At si hoc expbanto dic tu t̃. qͣ fronte sacrificat

Expanded text:
aliquid addere. Satis igitur patet quia nec Graecis prodest, nec nobis obest, quod de gala, et impie agite: et sacrificate de fermentato laudem ; intelligendum est esse dictum aut approbando tale sacrificium, aut reprobando. Sed si hoc praecipit propheta, ut secundum eos loquar, illos occidit littera, qui litteram servando, de fermentato sacrificant. At si hoc exprobrando dictum est, qua fronte sacrificant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ de ferm̃tato tũ qi ualde aptiꝰ & punae diligenti fit : tũ q.
Añs hoc fec̃. Uñ illus ñ ÷ tacendũ q cũ gc̃i anathematir ant
cũ illũ tã sincera nouitatẽ infecisse ferm̃to uetustaas exis
ut p̃ceptũ de atimo seruaret. s aut ut ferm̃tarios qͥs
pudebat reꝓbans atimitas apꝓbaret. aut certe ut si : etia¬

Expanded text:
et diligentius fit, tum quia Dominus hoc fecit. Unde illud non est tacendum quia, cum Graeci anathematizant cum illum tam sinceram novitatem infecisse fermento vetustatis existut praeceptum de azymo servaret, sed ut fermentarios, quos praevidebat, reprobans azymitas ap
Abbreviated transcription (Latin):
iudei ut iudaismũ seruarent faciebant : ñ uidairamꝰ si
ñ ꝓpt̃ iudaismũ. s ꝓpt̃ aliã causã hoc agimꝰ. Si enĩ in dieb
mitatẽ p̃putiũ circũ cide cogit᷑: aut si boui suo quis triai¬
ranti ne esuriat os ñ obturat: nullꝰ nͥ insipiens. hȩc agen¬
tẽ iudaizare uidicabit. Cũ gͦ nos panẽ arimũ sacnficamꝰ
ut ipsũ panẽ in corpꝰ eiꝰ diuina uirtute oꝑ ante sic̃ ipse
fer sc̃ificemꝰ neqͦꝗͦ in hoc legis uetustate seruamꝰ. s eu¬
angłu uertatẽ celebramꝰ Deniq ꝗ do idẽ ipse hoc fecit.
et ait discipłis suis hoc facite in meã oõmemorationẽ. Si noluisset ut nos
set. ne faciatis hoc de atimo. Quare cũ dicens hoc facite. azimũ nᵒ ex.¬
cep̃ q̃uis ẽ cuꝰ uitellectꝰ aud& exciꝑe qd̵ ipse feẽ & hoc ꝓhab̾e̾ qd ipse non
slũ nullo sermone ꝓbibuit. s⁊ ꝙꝑe p̾̃cep̾: Quis inquã ñ plus sapi¬

Expanded text:
 si non propter Judaismum, sed propter aliam causam, hoc agimus. Si enim in diebus mitatem, praeputium circumcidere cogitur; aut si bovi suo quis trituranti, ne esuriat, os non obturat, nullus nisi insipiens haec agentem judaizare judicabit. Cum ergo nos panem azymum sacrificamus, ut ipsum panem in corpus ejus, divina virtute operante, sicut ipse fecit, sacrificemus: nequaquam in hoc Legis vetustatem servamus, sed Evangelii veritatem celebramus. Denique quando idem ipse hoc fecit, 136 et ait discipulis suis: Hoc facite in meam commemorationem ; si noluisset ut nos,set: Ne faciatis hoc de azymo. Quare cum dicens, Hoc facite, azymum non excepit, quis est cujus intellectus audet excipere quod ipse fecit, et hoc prohibere quod ipse non solu
Abbreviated transcription (Latin):
nale peccatu siue aliquid minus: puto nullatenꝰ illud posse asseri ẽ̾ẽ in in¬
fante antequ̾a habeat anim̾a rationałẽ. sic̃ nec in ada fuisse iusticiã. pͥuis¬
qu̾a fieras. ho racionalis. Na si ad̾a & euã generassent sine p̾cedenti pec
cato. ñ tn e̾et in semine iusticia. nec e̾e posses priusqu̾a formaret᷑ in
iuuentẽ horranĩe. Si gͦ sem̃ hominis ñ ẽ susceptibile iusticit priusgm
fiat homo. ñ potest susciꝑe originale peccatũ antequ̾a ho sit. Nempe
originale peccatu e̾e iniusticiam dubitari ñ deb&. Na si om̃e pecta¬
tũ est iniusticia. & originale peccatu ẽ peccatũ. itiq ẽ & iniusticia.

Expanded text:
nale peccatum, sive aliquid minus: puto nullatenus illud posse asseri esse in infante antequam habeat animam rationalem; sicut nec in Adam fuisse justitiam, priusquam fieret homo rationalis. Naset priusquam formarentur in viventem hominem. Si ergo semen hominis non est susceptibile justitiae, priusquam fiat homo, non potest suscipere originale peccatum antequam homo sit. Nempe originale peccatum esse injustitiam dubitari non debet. Nam si omne peccatum est injustitia, et originale peccatum est peccatum; utique est et injustiti
Abbreviated transcription (Latin):
gensi ep̃o. Scienti breuit᷑ loqͦr. Sicertꝰ ẽẽ prũdendã
uram ñ fauere successora ulii cesaris. & neronis.
& iuliani apostatȩ. contra successorẽ & uicariũ petri apłi: libentisii¬
me uos ut amicissimũ & reuerendũ epm̃ salutarẽ. Qm̃ autẽ ad de¬
fensionẽ ueritatis quã contra grecos qͥ ad uos uener̃ q̃ritis. scđm¬

Expanded text:
loquor. Si certus essem prudentiam vestram non favere successori Julii Caesaris, et Neronis, et Juliani apostatae, contra successorem et vicarium Petri Apostoli, libentissime vos ut amicissimum et reverendum episcopum salutarem. Quoniam autem ad defensionem veritatis, quam contra Graecos, qui ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
uo in om̃ib religiose tuȩ uoluntati urlim si possim
sũ cũ in libro cur d̾s ho qu̾e ut eder̾e tu maxime int̾
alios me impudisti. in qͦ te mecii disputant̾e assũpsi.
legisalum p̾ter ilła qua ibi posui posse uuideri rationiẽ. quom ds accepit ho¬
miñe de massa peccatricehumani generis fine peccato. quia studiosa mens
tut nd quecendũ quȩnĩ illa sit ñ paru ꝓuocatur & iuaprt iniustus tust¬

Expanded text:
um in omnibus religiosae tuae voluntati velim, si possim,sum cum in libro: Cur Deus Homo quem ut ederem tu maxime inter alios me impulisti, in quo te mecum disputantem assumpsi legis aliam prae illam quam ibi posui, posse videri rationem, quomodo Deus accepit hominem de massa peccatrice humani generis sine peccato: quia studiosa mens tua ad quaerendum quaenam sit illa non parum provocatur. Quapropter injustus t
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tionẽ feci q̃siero : mͥ responđe qd̵ ds̃ inde tͥ dignabit᷑ ostenđe ñ
renuas. Ualde nãq necessaria ÷ eiꝰ solutio. si iã ab aliqͦ facta ÷: aut si
fiat. Fateor enĩ ñdũ alicubi excepta diuina auctortate cui indubi¬
tant̃ crȩdo me legisse rationẽ q̃ mͥ sufficerq ad eiꝰdẽ solutiois intel¬
lectũ. Cũ ad illã ueniemꝰ si forte ueneranꝰ: erit sic̃ dc̃ dabit. nc̃
p̃scientia. s & estimatione: aut qͣlib& suspicione suũ eũ pscntnt casũ
ebat se casurũ : aut uolebat ut ita fierae. aut ñ uolebat. Unũ¬

Expanded text:
i dignabitur ostendere, non renuas. Valde namque necessaria est ejus solutio, si jam ab aliquo facta est, aut si fiat: fateor enim nondum alicubi, excepta divina auctoritate, cui indubitanter credo, me legisse rationem, quae mihi sufficeret ad ejusdem solutionis intellectum. MAG. Cum ad illam veniemus, si forte venerimus, erit praescientia, sed et aestimatione aut qualibet suspicione suum eum praesensisse cebat se casurum, aut volebat ut ita fieret, aut non volebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ic tua disputatio ueris & necessariis aꝑtisq rationib conca¬
thenat᷑ : ut nulla ratioẽ qđ dicis dissolui posse iuideã. nͥ qr
uideo aliqͥd c̃seqͥ. qđ nec dici deb̾e credo nec qͦmͦ ñ fit si uera s̃ quȩ
dicis ñ udeoꝰ. Nã si uelse eẽ similẽ dõ ñ nichil nec malũ. s qͥddã bo¬
nũ ẽ. ñ nͥ ab eo a qͦ ẽ om̃e qđ ÷ habi potuit. Si gͦ angłs ñ habuit

Expanded text:
ic tua disputatio veris, et necessariis apertisque rationibus concatenatur ut nulla ratione, quod dicis, dissolvi posse videam: nisi quia video aliquid consequi, quod nec dici debere credo, nec quomodo non sit si vera sunt quae dicis, non video. Nam si velle esse similem Deo, non nihil, nec malum, sed quoddam bonum est; nonnisi ab eo, a quo est omne quod est, haberi potuit. Si ergo angelus non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
cere posset. S &ũqͥs dicat qr uillatenꝰ crede potuit dmm̃ creatam si ĩ ꝓpt̃ eiꝰ
culpã dẽnaturĩ ꝗͣ tanta sua bonitate fecerat. p̃serã cũ nullu exẽplũ iusti¬
aȩ ulciscentis iniustitiã ꝑ̃cessisset. & certꝰ eẽt numerꝰ in qͦ illi facti erant.
qͥdõ frui deb̾ent. tanta sapientia ẽẽ p̃stitutũ. ut sic̃ nichil habebat suꝑ¬
ꝗͣq in id ad qđ facta erat ꝓ se ñ ꝓ alia restitut᷑um. aut si factꝰ ñdũ erat¬

Expanded text:
et si quis dicat quia nullatenus credere potuit Deum creaturam suam propter ejus culpam damnaturum, quam tanta sua bonitate fecerat: praesertim, cum nullum exemplum justitiae ulciscentis injustitiam praecessisset, et certus esset numerum, in quo illi facti erant, qui Deo frui deberent, tanta sapientia esse praestitutum: ut, sicut nihil habebat supquamque in id, ad quod facta erat, pro se, non pro alia restituturum , aut si fact
Abbreviated transcription (Latin):
Si ita ÷ ut dicis: gaude pot: bonꝰ angłs de causa a po state caȩ ł¬
angłi. ut pote cui expediebat ut ille cadet. qm̃ adeptꝰ ÷ hanc
siuts stanti angło ꝓfiusse casũ peccantis: tantomagis necẽẽ : ut ol¬
tend as istũ ñ adeptũ eẽ scientiã de qͣ agit᷑ qi ille peccaus. s smoriSe¬
ber dicere: idõ bonũ angłm adscientiã hanc ꝓfecissesas hanes icĩentia¬
exẽplo cadentis qr ille peccauit. Si enĩ neut᷑ peccasset: utriq datu¬
rus erat ds̃ eandẽ scientiã mito ꝑseuerantiȩ aliomͦ sme alicuiꝰ ca¬
dentis exẽplo. Nullꝰ enĩ dic& dm̃ ñ alio mͦ potuisse angłis suis hanc
dare scientiã Cũ gͦ ille peccauit: exẽplo eiꝰ istũ docuit qđ doctur
erat. ñ ĩꝑotentia qr aliomͦ ñ potuit. s maiori potentia qͥa de ma

Expanded text:
Si ita est ut dicis, gaudere potest bonus angelus de casu apostatae angeli, utpote cui expediebat ut ille caderet; quoniam adeptus stras, stanti angelo profuisse casum peccantis; tanto magis necessarium est ut ostendas istum non ideo adeptum esse scientiam, de qua agitur, quia ille peccavit. MAG. Non debes dicere ideo bonum angelum adexemplo cadentis, quia ille peccavit. Si enim neuter peccasset, utrique daturus erat Deus eamdem scientiam merito perseverantiae, alio modo sine alicujus cadentis exemplo. Nullus enim dicet Deum non alio modo potuisse angelis suis hanc dare scientiam. Cum ergo ille peccavit, exemplo ejus istum docuit quod docturus erat; non impotentia, quia alio modo non potui
Abbreviated transcription (Latin):
& in utero matris. ut nec intellig̾e iusticiã possit. uidet᷑ e̾e necesse ea in
in fantib nasci cũ debito satis faciendi ꝓ primo peccato quod semꝑ caue̾
potuit. ⁊ cu̾ debito habendi originale iusticiã qu̾a semꝑ seruare ualu̾it.
N ec impotentia excusat eã in ipsis infantib qr in illis non soluit qd̾ deb&
qͥm ipsa sibi eã fec̾ deserendo eã in pͥmis parentib in quib tota erat. & sẽꝑ¬

Expanded text:
et in utero matris, ut nec intelligere justitiam possit: videtur esse necesse eam in et in utero matris, ut nec intelligere justitiam possit: videtur esse necesse eam in infantibus nasci cum debito satisfaciendi pro primo peccato, quod semper cavere potuit, et cum debito habendi originalem justitiam, quam semper servare valuit. Nec impotentia excusat eam in ipsis infantibus, quia in illis non solvit quod debet, quoniam ipsa sibi facit eam, deserendo justitiam in primis parentibus, in quibus tota erat: et se
Abbreviated transcription (Latin):
Q m̃ au ꝑsonalit̾ peccauer̾ cũ originalit̾ fortes & incorrupti haberent po¬
testat̾e seruandi semꝑ sine difficultate iusticiã. totu quod erant infir¬
matu & corrupt̾ii ẽ. Corpus quid̾e qr tale pꝰ peccatu fuit qualia sunt
brutoꝵ animaliũ corruptiõi ⁊ carnalib appetitib subiacentia. Animauͦ.
qr ex corruptiõe corporis ⁊ eisd̾e appetitib atq ex indigentia bonoꝵ quȩ
ꝑdidit. carnalib affectib ẽ infec ta. Et qi tota humana natura in illis
erat. ⁊ extͣ ipsos de illa nichil erat. tota infirmata & corrupta ẽ. Reman¬
sit gͥ in ea debit̾u usticiȩ integrȩ sine om̃i iniusticia qua accepit. ⁊ de¬
bitũ satisfaciendi quia ea deseruit. cu ipsa corruptiõe qu̾a ꝓpt̾ pecca¬
tu incurrit. Sic̃ itaq si nͥ peccass:. qualis facta ẽ a d̾o talis ꝓpagaretur.
fac̾e ꝓ peccato. nec usticiã derelict̾a recuꝑare ual&. ⁊ corpꝰ quod corr̾u¬
pitur adgͣuat anim̾a & t̾c maxime quando infirmus ẽ. ut in infantia:

Expanded text:
m personaliter peccaverunt, cum originaliter fortes et incorrupti haberent potestatem semper servandi sine difficultate justitiam; totum, quod erant, infirmatum et corruptum est. Corpus quidem, quia tale post peccatum 98 fuit, qualia sunt brutorum animalium corruptioni et carnalibus appetitibus subjacentia: anima vero, quia ex corruptione corporis et eisdem appetitibus, atque ex indigentia bonorum quae perdidit, carnalibus affectibus infecta est; et quia tota natura humana in illis erat, et extra illos de illa nihil erat, tota infirmata et corrupta est. Remansit igitur in ea debitum justitiae integrae sine omni injustitia, quam accepit; et debitum satisfaciendi, quia eam deseruit; cum ipsa corruptione, quam propter peccatum incurrit. Sicut itaque, si non peccasset, qualis facta est a Deo, talis propagaretur: facere pro peccato, nec justitiam derelictam recuperare valet, et corpus, quod corrumpitur, aggravat animam : et tunc maxime, quando infirmius est; ut in infantia,
Abbreviated transcription (Latin):
dos recte uidicent. At si dict̃ nos ag̾e hoc posse de arimo sine in
ipsłĩ uti ferm̾tato sine fig̾a. quia & uetꝰ figa uł scͥptã ꝑferm̃tũ desig¬
nat peoritũ eͥui exec in pasca suo comedẽ ferm̃tatũ et noua. dũ mone
nos in pasca nr̃o epulari ñ inferm̃to uet̾i. neq uiferm̃to malitiȩ &
siga̾mꝰ xp̃m sine ferm̃to peociti uent᷑uͣ. tãquã uidi. s monstramꝰ eũ ta¬
iẽ uenisse sic̾ xp̃iani. et ꝑ hoc monem᷑ tales nos met ipsos exib̾e. qͣlẽ pasea
nrũ ẽ qd manducauimꝰ. Illi ant neo uidos. nec xp̃ianos in hoc se ꝓfitert᷑.
ne peaato sig̾ant. s potiꝰ paganis fuere uident᷑. qͥ illũ fic̃ alios homiu es¬
peccato ferm̃tatũ existimant. Si uͦ auint xp̃ianos ñ deb̾e uti fig̾is. qͥa
uet̾a tͣnsier̃ in qͥbꝰ̾ erant necessariȩ: uegent ut alia taceõ baptismũ eeͤ

Expanded text:
tes judaizare. At si dicunt nos non hoc agere posse de azymo sine intipsum uti fermentato sine figura; quia et vetus Scriptura per fermentum designat peccatum, cum exsecratur in Pascha suo comedere fermentatum ; et nova, dum monet nos in Pascha nostro epulari non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et ermento peccati venturum, tanquam Judaei; sed monstramus eum talem venisse, sicut Christiani: et per hoc monemur tales nosmetipsos exhibere, quale Pascha nostrum est quod manducamus. Illi autem nec Judaeos, nec Christianos in hoc se profitentur, sine peccato sigistimant. Si vero aiunt Christianos non debere uti figuris, quia vetera transierunt , in quibus erant necessariae: negent ut alia taceam baptismum esse
Abbreviated transcription (Latin):
lia cognatiõe quod nulla ꝓhibet auc toritas: ueł ratio. ait impossibile
ẽntsipi sertant quod p̾cipiunt ut soilic& tot cognationes exqrant᷑ ad
unius cognationis conubia. qͦt sunt in illa uiri es mudieros petentes c̃iu¬
gia. Quos qdu sine om̃i auo toritate .& intior̾ fit contͣ nationt asq dui

Expanded text:
alia cognatione, quod nulla prohibet auctoritas vel ratio; aut impossibile alia cognatione, quod nulla prohibet auctoritas vel ratio; aut impossibile est, ut dixi, servare quod praecipiunt; ut scilicet, tot cognationes exquirantur ad unius cognationis connubia, quot sunt in illa viri et mulieres petentes conjugia. Quod autem sine omni auctoritate et ratione fit contra rationem, absque
Abbreviated transcription (Latin):
cu̾ ħ impiȩ actioi asloci auerit. dixerat enĩ: Uentte ad bethel. & inpit
agite. N paulo post c̾tinuata increpatioe̾ ait E t sacrificate de ferm¬
tãto laud̾e. Aut gͦ tanta ratiõe part̾e suã ferm̾tarii defendant. quanta
greci detestant᷑ nr̃a comuibia. ubi cognatis cognati de alia cognatiõr copu¬
lant᷑: Quod cur faciant nulła uideo aus toritate aut nationẽ Nã sis
in suis fieri ꝓhibent conubiis: aut nꝰ extendt cognatioes usq ad septima
genenitionẽ sic̃ nos. aut impossibile uidet᷑ seruari qd̾ p̾cipiunt. St̃ enũ
sepe in una cognatione plusqu̾a centũ uiri ⁊ mulieres egentes coniugio
Teide gͥ cognatioes inuenire necesse ẽ. de quib singulis singuli eligan¬
t̃uiri ⁊ mulieros. quib de una cognatiõe singłis in ocis copulent᷑. Aitt
staiq decestabilia funt indubitant᷑ eoꝵ conubia. si intͣ septe generationĩ
suiie neo debent repͥhend̾e nr̃a qͣndo cognati conuingunt᷑ eognatis de

Expanded text:
cum hoc impiae actioni associaverit. Dixerat enim: Venite ad Bethel, et impie agite. Et paulo post, continuata increpatione ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratione partem suam fermentarii defendant, quanta Graeci detestantur nostra connubia, ubi cognati cognatis de alia cognatione copulantur. Quod cur faciant, nullam video auctoritatem aut rationem. Nam si hoc in suis prohibent fieri connubiis, aut non extendunt cognationes usque ad septimam generationem, sicut nos; aut impossibile videtur servari, quod praecipiunt. Sunt enim saepe in una cognatione plusquam centum viri et mulieres egentes conjugio. Totidem igitur cognationes invenire necesse est, de quibus singulis singuli eligantur viri et mulieres, quibus illi de una cognatione singuli singulis copulentur. Aut itaque detestabilia sunt indubitanter eorum connubia, si intra septem generationes sunt; nec debent reprehendere nostra, quando cognati conjunguntur cognatis de
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ scire ł putare potuit angłs malꝰ se facturũ qđ malefecit. .XXI¬
ed & hoc uolo ut parit̃ ostendas si sciurt se ñ deb̾e uelle qđ p̃¬
uaricando uoluit. In hoc dubitare ñ debes. si supͣdicta c̃fidas
Sienĩ nescusset se ñ deb̾e uelle qđ iniuste uoluit: ignorasset se dehe uo¬
luntatẽ tenere ꝗͣ deseruit. Ꝙ ꝓpt̃ nec iustꝰ eẽt tenendo nec inuistꝰ dese¬
rendo iustitiã ꝙͣ nescisset. Immo ñ pot̾at ñuelle płꝗͣ habebat. si nesciebat
se deb̾e eẽ c̃tentũ eo qđ acceꝑat. Deniq qm̃ ita rationał erat ut nulla
re ꝓhibet᷑ uti ratiõe: ñ ignorabat qͥd deb̾et aut ñ deb̾et uelle d

Expanded text:
modo scire vel putare potuit angelus malus se facturum quod male fecit. modo scire vel putare potuit angelus malus se facturum quod male fecit. ed et hoc volo ut pariter ostendas, si scivit se non debere velle quod praevaricando voluit. MAG. In hoc dubitare non debes, si supra dicta consideras. Si enim nescisset se non debere velle quod injuste voluit, ignorasset se debere voluntatem tenere quam deseruit. Quapropter nec justus esset tenendo, nec injustus deserendo justitiam, quam nesciisset: imo nec poterat non velle plus quam habebat, si nesciebat se debere esse contentum eo quod acceperat. Denique, quia ita rationalis erat ut nulla re prohiberetur uti ratione, non ign
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝓpt̾ peccatu pͥmi parentis. ia innumerabiliũ in cõmodoꝵ facta: passibił
ex qͦ pasibilitate multis modis giã nob oꝑat᷑ incortuptibilitatẽ. Isle uͦ nul¬
tã ita nichilominꝰ om̃ẽ segg̃at opinionẽ E x alius qđ mͥ satis inde¬
tꝰ ostende nullomꝰ eũ suã ante putauisse futam p̾uaricatione. Nẽpeait
coactã pittauisset. aut spontaneã S nec ullatenꝰ erit unde se aliꝗͥdo cog
sispicant᷑. nec ꝗdui uolut in uĩtate ꝑseuerar. ullomꝰ putare potuit sesla
uoluntate illa deserturũ. Sup nãq iã monstiratũ:÷ eũ ꝗdiurectã uoliuete
habu̾it in hac ipsa uoluntate uoluisse ꝑ seuerare. Qegpt uolondo tanere
ꝑseuerant᷑ qđ tenebat. nullomͦ udeo uñ potusset ł sispicam nulla
alia accedente causa sola sȩ illud deserturũ uoluntate ħ nego illũ soipͥsẽ
q posset mutare uoluntatẽ ꝗͣ tenebat. s dico illũ ñ potiusse putare
qr aliꝗdo omĩ alia cessante causa. sponte mutaret uoluntatẽ q̃ ꝑseueranter

Expanded text:
a, propter peccatum primi parentis, jam innumerabilium incommodorum facta est passibilis: ex qua passibilitate multis modis gratia nobis operatur incorruptibilitatem. Ille vertiam ita nihilominus omnem segregat opinionem. MAG. Est et aliudtur ostendere nullo modo eum suam ante putavisse futuram praevaricationem. Nempe aut coactam putavisset, aut spontaneam; sed nec ullatenus erat unde se aliquando cogi suspicaretur, nec quandiu voluit in veritate perseverare ullo modo putare potuit se sola voluntate illam deserturum. Supra namque jam monstratum est eum, quandiu rectam voluntatem habuit, in hac ipsa voluntate voluisse perseverare. Quapropter volendo tenere perseveranter, quod tenebat; nullo modo video unde potuisset vel suspicari, nulla alia accedente causa sola se illud deserturum voluntate. Non nego illum scivisse quia posset mutare voluntatem, quam tenebat; sed dico illum non potuisse putare quia aliquando, omni alia cessante causa, sponte mutaret voluntatem, quam perseveranter
Abbreviated transcription (Latin):
eet̃ iustꝰ.  Pala ÷ eũ nullomꝰ debuisse scire inditã s̃bi pȩnã suũ secut᷑ am¬
quturam peccatũ¬
ed qm̃ &̾ eũ angł̃m qͥstecit. & eũ qͥ ñ stetit in uitate pariscien¬
tia p̃oitos in pͥma c̃ditione credimꝰ: ñ uideo cur illi negata sit sen¬
tia ista euitã tenax erat bona uoluntas: ut sufficerae ad cauendũ pes¬

Expanded text:
t. DISC. Palam est nullo modo eum debuisse scire indictam sibi poenam suum secuturam peccatumoniam et eum angelum qui stetit, et eum qui non stetit in veritate, pari scientia praeditos in prima conditione credimus, non video cur illi negata sit scientia ista, cui tam tenax erit bona voluntas ut sufficeret ad cavendum pe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. ꝙͣ. ratio uĩtatis asserit. & ĩpotentia ꝗͣ humanitas nr̃a sentit. Sic̃
enĩ difficultas neqͣq uoluntatis int̾imit lib̾tatẽ : ita illa ĩpotentia
ꝙͣ ñ obaliud in uoluntate dicimꝰ ẽẽ. nͥ q ñ pot÷ tenere suã rectitudi¬
nẽ sine difficultate : ñ aufert eidẽ ucluntati ꝑseuerandi in rectitudi¬
ne potestatẽ .d¬

Expanded text:
tatis, quam ratio veritatis asserit; et impotentia, quam humanitas nostra sentit. Sicut tatis, quam ratio veritatis asserit; et impotentia, quam humanitas nostra sentit. Sicut enim difficultas nequaquam voluntatis interimit libertatem; ita illa impotentia, quam non ob aliud in voluntate dicimus esse, nisi quia non potest tenere suam rectitudinem sine difficultate, non aufert eidem voluntati perseverandi in rectitudine potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uelle. an ita ut possit qͥdẽ nollẽ. s ñ sine gͣui molestia. anita. ut nulla¬
tenꝰ possit nolle: Qͣmus fatĩ me oporteat nos aliꝗͣdo sic p̾mi tẽp¬
tatioib ut sine difficultate ñ ualeamꝰ nolle qđ sugger̃ : ñ tam̃ pos¬
sũ dicẽ qđ sic nos unꝗͣ oppͥmant. ut qđ mouent nullatenꝰ nolle
neat mortẽ. & seruet uitã ad tẽpꝰ. qͥd dic& ĩpossibile uelle eũ ñ ñt
ut uitet̃ ȩtnã mortẽ. & sine fine uiuat: Qͣ ꝓpt̃ iã dubitare ñ debes
hancĩpotentiã seruandi rectitudinẽ ꝗͣ dicis ĩ nra uoluntate cũ tep¬
tationib c̃sentimꝰ ñ eẽ ex ĩpossibilitate. s ex difficultate. Freqna
nãq usu dicimꝰ nos ñ posse aliqͥd ñ q nob ÷ ĩpossibile: s q illud
sine difficultate ñ possumꝰ. Hȩc aũ difficultas. ñ ꝑimit uoluntatis li¬
b̾tatẽ. Impugnare nãq pot÷ iniuitã uoluntatẽ: expugnare neqͥt
inuitã hoc gͥ modo puto te posse uide qͦmͦ c̃ueniant potentia uolun¬

Expanded text:
elle? An ita ut possit quidem nolle, sed non sine gravi molestia; an ita ut nullatenus possit nolle? DISC. Quamvis fateri me oporteat nos aliquando sic premi tentationibus, ut sine difficultate non valeamus nolle quod suggerunt; non tamen possum dicere quod sic nos unquam opprimant, ut quod monent nullatenus nolle neat mortem et servet vitam ad tempus; quis dicet impossibile velle eum non mentiri, ut vitet aeternam mortem, et sine itudinem, quam dicis in nostra voluntate cum tentationibus consentimus, non esse ex impossibilitate, sed ex difficultate. Frequenti namque usu dicimus nos non posse aliquid; non quia nobis est impossibile, sed quia illud sine difficultate non possumus. Haec autem difficultas non perimit libertatem voluntatis: impugnare namque potest invitam voluntatem, expugnare nequit invitam. Hoc itaque modo, puto te posse videre quomodo conveniant potentia volun
Abbreviated transcription (Latin):
tui carnis seruit. in hoĩe uͦ ꝗͣdiu ipsa uoluntas recta ÷. nec seruit nec
subiecta ÷ cui ñ deb&. nec ab ipsa rectitudine ulla ui aliena aũtitꝰ᷑
nisi ipsa cui ñ deb& uolens c̃sentiat quẽ c̃sensu ñ nat᷑alit̃ nec ex neces¬
sitate sic̃ equs. s ex se aꝑte uidet᷑ hab̾e. Satiffecisti huic obiec¬
tioni meȩ de uoluntate eqͥ redi ubi eramꝰ  An negabis om̃ẽ¬
rẽ lib̾am eẽ ab ea re a qͣ cogi nͥ uolens ł ꝓhibi ñ pot ÷ͦ Non

Expanded text:
tui carnis servit. In homine vero, quandiu ipsa voluntas recta est, nec servit, nec subjecta est cui non debet, nec ab ipsa rectitudine ulla vi aliena avertitur, nisi ipsa, cui non debet, volens consentiat: quem consensum non naturaliter, nec ex necessitate sicut equus, sed ex se aperte videtur habere. DISC. Satisfecisti huic objectioni meae de voluntate equi. Redi ubi eramus. MAG. An negabis omnerem liberam esse ab ea re a qua cogi nisi volens, vel prohiberi non
Abbreviated transcription (Latin):
Actio uͦ fortis dr̃ q fortit̃ fit Sic intellige uoluntatẽ ꝙͣ uoco
inftrum̃tũ uolendi: inse̾ꝑabilẽ & nullã aliã insuꝑ abilẽ fortitudinẽ
habe. qͦ aliꝗdo magis aliq̃do minꝰ utit᷑ in uolendo Uñ qđ̃ forti
uult: nullatenꝰ deserit oblato eo qđ minꝰ fortit uult. & eũ ef¬
fert᷑ qđ uult fortiꝰ statĩ dimitat qđ ñ pant̃ uult & tc̃ uolun¬
tas qͥ dicẽ possumꝰ actionẽ instrum̃ti huiꝰ qm̃ agit suũ opꝰ cũ
ingruente deserit tẽptatione nulla ul aliena abstrahit᷑ s ipsa se con¬
sit. Totã qͥdẽ substantiã ꝗͣ de nichilofec̾ pot ÷ redige in nichi¬
loqͥm᷑ de illa uoluntatis rectitudine: qͣ uista dr̃ uoluntas i. quȩ

Expanded text:
quia fortiter fit. MAG. Sic intellige voluntatem, quam voco instrumentum volendi, inseparabilem et nulla alia vi superabilem fortitudinem habere: qua aliquando magis, aliquando minus utitur in volendo. Unde quod fortius vult nullatenus deserit, oblato eo quod minus fortiter vult: et cum offertur quod vult fortius, statim dimittit quod non pariter vult: et tunc voluntasoluntatis aliqua ingruente deserit tentatione, nulla vi aliena abstrahitur; sed ipsa consit. Totam quidem substantiam, quam de nihilo fecit, potest redigere in nihiloquimur de illa voluntatis rectitudine, qua justa dicitur voluntas, id e
Abbreviated transcription (Latin):
timore mortis aut tormĩtis uĩtatẽ: ñ ÷ uerũ. Non enĩ co¬
gitꝰ magis uelle uitã ꝗͣ ueritatẽ. S qm̃ ui aliena ꝓhibeair
utrãq seruare simuł: ipsa eligit qđmauult. sponte utiq:
& ñ inuita ꝗͣuis in necessitate utralib& deserendi posita sit
ñ sponte s inuita.:N enĩ minꝰ fortis ÷ ad uolendũ ueritatẽ¬

Expanded text:
. Non enim cogitur magis velle vitam quam veritatem; sed quoniam vi aliena prohibetur utramque servare simul, ipsa eligit quod mavult, sponte utique, et non invita; quamvis in necessitate utramlibet deserendi posita sit non sponte, sed invita. Non enim minus fortis est ad volendum veritate
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Uelle ipsã rectitudinẽ ꝑseuerant̃ ÷ illi uincẽ. Uelle aũ qđ
ñ debet: ÷ illi uinci Puto qr tẽptatio rectã uoluntatẽ ñ nͥ
uolentẽ. aut ab ipsa rectituoine ꝓhib̾e. ut ad id qđ ñ deb&: cogere
pot: ut illã nolit. & istud uelit. Nec hoc ulla rõe falsũ eẽ uideo¬
Qsgͦ pot ÷ uoluntatẽ dicẽ ñ eẽ lib̾ã ad seruandã rec t taidi nẽ.
& lib̾am a tẽptatione & peccato si nulla tẽptatio pot ÷ illã nͥ uolen¬
tẽ aũtẽ a reclitudine ad peccatũ .i. ad uolendũ qđ ñ debet: Cũ gͥ
uincit᷑. ñ aliena uincit᷑ potestate. s suaͦ hoc monstrant ea q̃ dĩc

Expanded text:
elle ipsam rectitudinem perseveranter, est illi vincere; velle autem quod non debet, est illi vinci. MAG. Puto quia tentatio rectam voluntatem nonnisi volentem, aut ab ipsa rectitudine prohibere, aut ad id, quod non debet, cogere potest: ut illam nolit, et istud velit. DISC. Nec hoc ulla rergo potest voluntatem dicere non esse liberam ad servandam rectitudinem, et liberam a tentatione et peccato: si nulla tentatio potest illam, nisi volentem, avertere a rectitudine ad peccatum, id est ad volendum quod non debet? Cum ergo vincitur, non aliena vincitur potestate, sed sua. DISC. Hoc monstra
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ. si iustitia ñ ÷ aliud ꝗͣ rectitudo. & qm̃ de rectitudine m̃te
sola ꝑceptibili loqͥm᷑ : ĩuicẽ sese diffiniunt. uitas. & rectitudo. &
iustitia ut qͥ unã earũ nouerit. & alias nescient: ꝑ notã. ad ig¬
notarũ scientiã ꝑtingere possit ĩmo qͥ nouerit unã. alias nescirẽ
ra petit. qr hoc fac̃ qđ debȩ quẽ ã dmodũ dicimꝰ iustũ cũ facꝰ¬

Expanded text:
e, si justitia non est aliud quam rectitudo. Et quoniam de rectitudine sola mente perceptibili loquimur, invicem sese diffiniunt veritas, et rectitudo, et justitia: ut qui unam earum noverit, et alias nescierit, per notam ad ignotarum scientiam pertingere possit; imo qui noverit unam, alias nescire nra petit; quia hoc facit, quod debet, quemadmodum dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
uadhonore sũ. S iustitiã ĩta ut illã posset delerere. qͣtmnꝰ
cu illã ñ deserere s ꝑseuerant᷑ seruaroae ꝓͥuehi mereret᷑ ad con¬
sortiũ ancłoꝵ. Q đs̃i illã desererae. nullatenꝰ eã ꝑse deinceps re¬
sumere posset. & beaatudinẽ angłoꝵ ñ adipisceret᷑ & illa qͥuã
habobat p̾uaret᷑. & in similitudinẽ brutoꝵ ammaliũ cadens. cũ
illis corruptioĩ & sepefatis appetiab subiacer&. Uoluntas
tam betatudinis manera. ut ꝑ indigentiã bonoꝵ q̃ ꝑdidisset
gr̃a miseria iuste puniret᷑. Qm̃gͦ deseruit iustitiã ꝑdidit be¬
arttudinẽ & uoluntas ꝗͣ bonã & ad bonũ siĩ accep̃. feruers

Expanded text:
sed justitiam, ita ut illam posset deserere; quatenus cum illam non desereret, sed perseveranter servaret, provehi mereretur ad consortium angelorum: quod si illam desereret, nullatenus eam per se deinceps resumere posset; et beatitudinem angelorum non adipisceretur, et illa quam habebat privaretur et in similitudinem brutorum animalium cadens, cum illis corruptioni et saepefatis appetitibus subjaceret; voluntas tamen beatitudinis maneret: ut per indigentiam bonorum quae perdidisset, gravi miseria juste puniretur. Quoniam ergo deseruit justitiam, perdidit beatitudinem; et voluntas, quam bonam et ad b
Abbreviated transcription (Latin):
claudat. dic& se ñ posse uide montẽ. s si nichil uisui eiꝰ obsister& : tẽ
re uidenda alia in medio .i. neq in uidente. neq inuidendo & ea quȩ
ẽ ir medio. alia ÷ in adiuuante. alia in nĩpediente: id cũ nichil qđ
poss efficere. nec tam̃ absentib aliis negamꝰ aut eũ qͥ uisũ habet habe
uisũ ł instrum̃tũ siue potestatẽ uidendi. aut rẽ uisibilẽ posse uidi

Expanded text:
claudat, dicet se posse videre montem: sed si nihil visui ejus obsisteret, tunc claudat, dicet se posse videre montem: sed si nihil visui ejus obsisteret, tunc re videnda; alia in medio, id est neque in vidente, neque in videndo: et ea quae est in medio, alia est in adjuvante; alia in non impediente, id est cum nihil qpossunt efficere: nec tamen, absentibus aliis, negamus aut eum qui visum habet habere visum, aut instrumentum sive potestatem videndi; aut rem visibilem posse videri;
Abbreviated transcription (Latin):
ed ꝗͣdiu rectitudinẽ ipsã habuit: seruare potuit qđ habuit.
Postꝗͣ aũ illã deseruit : qͦmͦ potest seruare qđ ñ habet: Absente gͦ
rectitudine q̃ seruari possit: ñ ÷ libũ arbitriũ qd̃ eã seruare ualeat. Non
tam̃ rationał nat᷑a minꝰ habet qđ suũ ÷. Nullã nãq potestatẽ habemꝰ
ut puto q̃ sola sibi sufficiat ad actũ. & tm̃ cũ ea deft̃ sine qͥb ad actũ ñ
ĩminie ꝑducunt᷑ nrẽ potestates: ñ minꝰ eas ꝗͣtũ in nob̾ ÷ habe dicunꝰ
Sic̃ nullũ instrum̃tũ solũ sibi suffic ad oꝑandũ. & tam̃ cũ dest̃ illa sine
te fatem. Qđ ut in multis asĩadũtas: in uno tͥ monstrabo Nulłꝰ u¬
tẽ : respondetꝰ tͥ. Non possũ: q ab est. Si adeẽt̃: possẽ uide. Itẽ si
mons adeẽt. & lux abeẽt: respondet se montẽ uide monenti ql
ñ posset absente luce. s si lux adeẽt: tc̃ posset. Rursũ si uusũ ha¬
benti & lux & mons p̃senseẽt. & aliqͥd uisiu obstet: ut siqͥs illi ocłos

Expanded text:
itudinem habuit, servare potuit quod habuit. Postquam autem illam deseruit, quomodo potest servare quod non habet? Absente ergo rectitudine, quae servari possit, non est liberum arbitrium, quod eam servare valeat: non tamen ra ionalis natura minus habet quod suum est. Nullam namque potestatem habemus, ut putantum in nobis est, habere dicimur. Sicut nullum instrumentum solum sibi sufficit ad operandum; tamen, cum desunt illa sine qte fatemur. Quod ut in multis animadvertas, in uno tibi monstrabo. Nullus vtem, respondet tibi: Non possum, quia abest; si adesset, possem videre. Item: Si non adesset, et lux abesset; responderet se montem videre monenti, quia non posset absente luce; sed si lux adesset, tunc posset. Rursum: si visum habenti mons et lux praesens est, et aliquid visui obstet, ut si quis illi oculos
Abbreviated transcription (Latin):
babuer̃ qd ñ acceper̃. Ad accipiendũ uͦ a datore ꝗ  ñdũ habetant.
ut eã habent. ñ ÷ dicendũ eos habuisse lib̵tatẽ. q: ñ÷ credendũ
eos factos sine rectͥa uoluntate. Qͣmuis ñ negandũ sit eos habus¬
se lbtatẽ recipiendi eandẽ rectitudinẽ si eã desererent & ab ipsopͥ¬
mo datore illis reodent᷑. Qđ in hominib: sepe uidemꝰ q de ñustitia ad

Expanded text:
 a datore, quam nondum habebant, ut eam haberent, non est dicendum eos habuisse libertatem; quia non est credendum eos factos sine recta voluntate, quamvis non negandum sit eos habuisse libertatem recipiendi eamdem rectitudinem, si eam desererent, et ab ipso primo datore illis redderetur: quod in hominibus saepe videmus, qui de injustitia ad
Abbreviated transcription (Latin):
ationib tuis nullatenꝰ ct dicere queo. S ñ parũ me mouet.
qr &e angłica & nr̃a nat᷑a in pͥncipio habuit potestatẽ peccan¬
di. Qmsiñ habuisset: ñ peccasset. Quare si ꝑ hanc potes¬
Utatẽ q̃sic ÷ aliena alibo arbitrio peccauit: utraq p̾¬
dicta nat᷑a qͦ mͦ dicemꝰ eã peccasse ꝑ lib̃um arbitriũ : At si ꝑ lib̾ũ

Expanded text:
Rationibus tuis nullatenus contradicere queo. Sed non parum me movet Rationibus tuis nullatenus contradicere queo. Sed non parum me movet quia et angelica et nostra natura in principio habuit potestatem peccandi, quam si non habuisset, non peccasset: quare si per hanc potestatem, quae sic aliena est a libero arbitrio, peccavit utraque praedicta natura, quomodo dicemus e