comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
custodem. usq ad huc quid nobis respondent
fanax .i. caẏm ignoratio: uidcoꝵ est faisa est ne¬
anam fidem accipere. et custodire uoluissenti
Sam qui custodro incorde suo xpm̃: non dicto
quod cayni. suunquid ego custos sum fris moi :
¶Dixit deus ad caym. Quid fecisti: uox fangui¬
nis fr̃s tui clamat ad me de terra. Sic arguit in
scripturis sc̃lo nox diuina uideos. h̃t .ii. magnam
uocem xpi sangnis in terra. cũ eo accepto ab õi¬
b gentib sxdetur amen. Hec est nox clara san¬
guinis. qmͣ sanguis ip̃e exprimit ex ore fideliũ
Et nunc maledictus tu a terra. que aperuit os
ris terram. et non adiciet uirtutẽ suam dare rͥ¬
gemens et tremens eris in terra. Non dixit ma¬
ledicta terra. sed maledictus tu a terra que ape¬
ruit os suum excipere sanguinẽ frĩs tui de ma¬
nu tua. Maled ictus est enĩ populus iudaicus ĩ¬
fessione ptc̃oꝵ accipere sanguinẽ xp̃i qui fusꝰ

Expanded text:
custodem. Usque adhuc quid nobis respondent custodem. Usque adhuc quid nobis respondent Fallax enim Cain ignoratio, Judaeorum est falsa nes, si christianam fidem accipere et custodire voluissent. Nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain, Numquid ego custos sum fratris mei? Dicit Deus ad Cain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis sanctis vox divina Judaeos. Habet enim magnam vocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur, Amen. Haec est clara vox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eus ad Cain: Et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os ris terram, et non adiciet dare uirtutem tibi suam; gemens et tremens eris in terra. non dixit: "maledicta terra" sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ dui eẽt adhuc in eoꝵ mortali corpore ꝑ spem
gr̃e liberi dñarentur. Nunc aũ ignorantes dei
uisticiam et suam uolentes constituere: elati
de oꝑib legis. non humiliati de pccĩs suis non
quieuerunt. et regnante pccõ in eoꝵ mortali
corpore ad obediendũ desid̾iis euis: offenderũt
in iapidem offensionis et exarserunt odio ad¬
u̾sus eum. cuiꝰ oꝑa uidentes deo accepta eẽ do¬
luerum: illo qui cetus natus iam indebat sibi
dicente. Scimus qr pocõros deus non exaudit:
s qui eum coluerit et uoluntatem eiis fec̾itꝰ
huno exaudit./ Tanqm̃ hoc eis dicerer. Super sa¬
crificium caym non respicit. sed super sacrifi¬
cium abel respicit. Itaq occiditur abel minor
iore iratu. Ine in campo. iste in caluarie loco.
Int̾rogat deus caym non tanqmͣ ignarus eum
a quo discat sed tanqm̃ uidex reum ꝙ puniat:
ubi sit fr̃ euis. Edet ille nescire se. nec eius se ẽẽ

Expanded text:
quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , elati de operibus Legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt: et regnante peccato in eorum mortali corpore ad obediendum desideriis ejus , offenderunt in lapidem offensionis , et exarserunt odio adversus eum, cujus opera videntes Deo accepta esse, doluerunt, illo qui caecus natus jam videbat, sibi dicente, Scimus quia peccatores Deus non exaudit; sed qui eum coluerit, et voluntatem ejus fecerit, hunc exaudit : tanquam hoc eis diceret, Super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. Itaque occiditur Abel minor jore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. CAPUT X. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondet ille nescire se, nec ejus se esse
Abbreviated transcription (Latin):
ym. Si recte offeras recte aũ nõ diuidas: pecca¬
sti. Qui si obtẽperasset deo dicenti quieste ad te
m.ꝯu̾isio eius. ex tu dñabis illius: ad se ꝯu̾tisser
pcc̃m suum. sibi hoc tubuens. et confitens deo:
ac sic aduitus indulgentie gr̃a ip̃e pccõ suo do¬
minaretur: nõ illo ꝯcbi duaute seruus ꝓccĩ fra¬
trem occid̾et m̃ocentem. Sic et uidei in quoꝵ ħ
figura gerebantur. si quiesc̾ent a sua ꝑturba¬
tione. et tp̃s sauitis ꝑ gram in ꝑccõꝵ remissionẽ
cognoscentes audirent xpm̃ dicentem. nõ est opꝰ
sanis medicus. sed male hñtib. non ueniꝰ uocaro
iustos sed pccores in pmi̾am. et om̃is qui facit pͦ¬
catum ẜuius est ꝑccĩ. et si uos filius ub̾auerit.
timo uere libert eritis: ad se ꝯu̾tissent poccatũ
suũ in ꝯfessione. sicut in psalmo scͥptũ est. me¬
dico dicentes. Ego dixi dñe misere mei: sana
aĩam meam qm̃ peccaui tibi. et eidem pcc̃o

Expanded text:
in: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum dicentem: non est opus sanis ntiam ; et, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati; et, Si vos filius liberaverit, tunc vere liberi eritis : ad se convertissent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi ; et eidem peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
forma futuri. Et illud. Relinquet homo pa¬
trem et inrẽm et ad herebit uxori sue. et erũt
duo in carne una. Sactam̃tũ hoc inquit mag¬
nũ est. Ego aũ dico uob̾ in xp̃o et in ecc̃a. Ot
.ni. nõ agnoscat xpm̃ eo mõ reliquisse prẽm.
quo cũ in forma dei eẽt nõ rapmam arbitratꝰ
est ẽẽ equalis deo. sed semet ipm̃ exmamiuit for¬
mã serui accipiens: Reliquisse eciã matrem
tem. et adhesisse uxori sue sc̃e ocre. uo ꝑa ce
est ꝑ carnem ꝑticeps nr̃. ut illuis capitis corpꝰ
cõ possemꝰ Sicut chay in sacrificiũ ex t̾re fru¬
ctib reꝓbatur abel aũ iãcrificiũ ex ouibus
et eaꝵ adipe suscipitur tra noui testañtti fides ex
m̃ocentia gr̃ẽ deum laudans uet̾is testamenti tͦ¬
reuis oꝑib añponitur. Quia et si ante uidei uͤte
illa fecerũt. in eo tñ infidelitatis rei sunt. q xp̃o
ueniente iam tẽpus noui testamenti a tp̃r uets
testamenti nõ distinxerunt. Dixtan. deus ad ca¬

Expanded text:
forma futuri, ut illud, Relinquet homo paforma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patremqui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens : reliquisse etiam matrem tem, et adhaesisse uxori suae sanctae nem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ptima uero ĩtelligitur ĩ requie sc̃oꝵ. nõ i hac
uita sed in alia: ubi uidit requieicentẽ pauperẽ
diues ille cum apud inferos torq̃retur: ubi non
fit nespera. qr mllus ibi rerũ defestus ẽ. Sexto
die in genesi formatur homo ad ymaginẽ dei:
Soxta etate scłi manifestatur reformatio nr̃a ĩ
nouttate mẽtis ẜm ymagiẽ eiꝰ qui creauit i¬
nos sicut dicit apłs. fit uiro dormienti ꝯũx
de latere. fit xp̃o morienti etc̃a de sacram̃to san¬
gͥnis qui de latere mortui ꝑfluxit. uocatur eua
uita et mr̃ uiroꝵ. q̃ de uiriꝰ sui late fc̃a est: et di¬
cto dñs in euũgłio. Si quis nõ maducauert ctͣ¬
nẽ suam meã: et biberit sangͥnem meũ: non
habebit in se uitam. Et omĩa ã illic ĩ tenigũ¬
tur enuoleate mimutatĩq trastata: xp̃m eo eo¬
clesiam p̾locũtur. siue i bonis xpĩanis. siue c̃
malis. Neq .n. frustra dicit apłs. Adam qui ẽ

Expanded text:
ptima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac ptima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda Christum et ecclesiam praeloquuntur siue malis. Neque enim frustra dixit Apostolus: Adam qui est
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia que illis continentur libris. uł de ip̃o dc̃a
sunt. uł pp̃ ip̃m: Sed pp̃ excitationẽ qͣ ientis. eode¬
lestationem iuementis: multo plura ibi ꝑ allego¬
tias et enigniata partim uerb̾ solis insinuantur
ꝑtim eciã fc̃a narrantur. Wmptũ nisi aliqua ibi
mamfesta eem̃: nõ ꝯp̾hendetur sensus quo eci¬
am obscura claresc̾ent. Qmͣqm es ex illis quo
figuris inuoluta sunt: si quedam uelud sb̾ imo
aspestu quasi ꝯtexta ponant᷑. ita ꝯiũgunt in
ꝯtestationem pp̃i uodes suas. ut ciuꝰ uis obtimn¬
si surditas erubescat Sosͣ dieb in genesi ꝯsum¬
mauit deus om̃ia oꝑa sua: septimo requieuit.
Sex etatib humanũ genus hoc scło ꝑ successioneᷤ
tẽpoꝵ dei oꝑa insigniuit. Quaꝵ pͥma est: ab adã
usq ad noe. Scd̾a a noe usq ad abraham. Cerci¬
a ab abraham ust ad dauid. Quarta adauidi
usq ad tusimgͣtionem in babiloniã. Qͥnta inde
nũc agnur: donec excelsus ueniat ad uidiciũ. Se¬

Expanded text:
ur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde  sexta, quae nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. se
Abbreviated transcription (Latin):
rans. et de se figuratũ aꝑtissime testificans cum
qñdam nathanaelẽ dixisset uere isrłitam ĩ quo
dolus ño eẽt et cũ ille tancim᷑ lapidem illũ hñs ad
caput. confessus eũ eẽt filium dei. et regem isrł. ista
cõfessione quodãmodo ungens lapidem .i. ipm̃ẽe
appellatus est isrł̾. Amẽ dico uob̾ inquit: uidebi¬
tis celũ aꝑtũ. et angelos dei ascendentes et desc̃e
dentes suꝑ filiũ hom̃is: hoc .n. isuł uid̾at: cũ illũ
lapidem ad caput hebati. a terra in celum scalas
ꝑ quas ascendebant et descendebant angeli dei
in quib sig̾cati sunt eusigłiste p̾digatores xp̃i. as¬
cendentes utiq cũ ad ĩtelligendam suꝑ eminen¬
tissimã diuinitatẽ excedunt uniu̾sam creaturã.

Expanded text:
rans et de se figuratum apertissime testificans, cum rans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo set, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esse filium dei et regem Israhel — ista confessione quodam modo ungens lapidem, id est ipsuappellatus est IsraheL amen, inquit, dico uobis, uidebitis caelum apertum et angelosdentes super Filium hominis . Hoc enim Israel viderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in coelum scalas, per quas ascendebant et descendebant Angeli Dei . In quibus significati sunt Evangelistae praedicatores Christi: ascendentes utique, cum ad intelligendam ejus supereminent
Abbreviated transcription (Latin):
dos xpm̃ dicitis ab isrłitis ꝓpħis nõ ẽẽ p̾dictum:
cui p̾dicendo om̃s ille pagme uigilant. si eas ꝑ¬
scrutari pietate qmͣ exagitare malletis. Quis
auꝰ ab abraham exit de terra sua et de cognarõe
sua. ut ap̃ exteros ditetur et locupletet ᷑ nͥ qui
lec ut uidemus: Quis alius ĩ ysaas lignũ sibi
portabat ad iuctimam: nisi qͥ crucem sͥ ad pas¬
sionẽ ip̃e poctauit: Quis aliꝰ aries ĩmolandꝰ. ĩ ue¬
prib cornib adherebat: nsi qui crucis patibło¬
ꝓ nob̾ b̃ffe̾ntẽ.q. fortiorẽ infiuior. uictusq iucto¬
rem ꝑtim bñdicit. ꝑtim latitudinẽ femoris eius¬
e claudam reddit. misi qͥ p̾ualere adu̾sus se passus
ppłm ifrł quosdã qui credider̃ bñdixit in eis. Lati¬
tudo aũ femoris iacob ĩ młtitudine carnał populi
claudicauit: Quis alius lapis poĩtus ad caput ia¬
cob ut noĩatĩ quodãmodo expͥmeret᷑ eciã unctꝰ est

Expanded text:
dos. Christum dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, dos. Christum dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate qalius in Abraham exiit de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros ditetur et locupletetur, nisi qui let ut uidemus? quis alius in Isaac lignum sibi portaret ad uictimam nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries immolandus in uepre cornibus adhaerebat nisi qui crucis patib praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersum se passus populum Israhel quosdam qui crediderunt benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut nominatim quodam modo exprimeretur, etiam unctus est
Abbreviated transcription (Latin):
iestate calũpnias uet̾ib litt̾is sacris. Hoc agite ẜ¬
ui chamte. quib iuluit nudata caro ex qͣ nati e¬
stis. Neq .ii. eẽt unde uos quoquomõ xp̃ianos ap¬
uisset in mũdũ. bibisser de uinea sua calicẽ illũ
qui tnͣsire nõ potuit. dormisset in passione sua t̾a¬
qmͣ in ebrierate stulticie q̃ sapientior ẽ hom̃ib at¬
q ita nudaretur mortas carnis inf̾mitas ꝑ occul¬
tum doi consilũ fortior homĩb. Qmͣ nsi dei uer¬
bum suscepisser nomẽ om̃ino xp̃ianũ quo et no
głamini nõ eẽt in terris. U̾m hoc agite ut dixi: ir¬
ridentes ꝑdite. qd̾ nos reuerent᷑ honoremꝰ. uta¬
tur uobis ecc̃a tanqm sb̾ditis sͥ: ut ꝓbati manife¬
sti fiant in ea. Usq a deo nicħ qd̾ uel ħitura uel
passura erat. ꝓpħe illi tacuerumt: ut et uos ibi lo¬
cis ur̃is inueniamꝰ in uanitate ꝑniciosa ad reꝑ¬
mi bos capiendos. utiles aũ ad ꝑbatos manifestan¬

Expanded text:
iectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, siectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit nudata caro. ex qua nati estis; neque enim esset, unde uos quoquo modo christianos apisset in mundum, bibisset de uinea sua calicem illum, qui transire non potuit, dormisset in passione sua tamquam in ebrietate stultitiae. quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum dei consilium fortior hominibus; quam nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. uerum hoc agite, ut dixi; inridenter prodite, quod nos reuerenter honoremus: utatur uobis ecclesia tamquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. usque adeo nihil, quod uel habitura uel passura erat, prophetae illi tacuerunt, ut et uos ibi locis uestris inueniamus in uanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtestantur tenetis. legias. p̾dicatis. U̾ et uos ip¬
sos deputauĩm. nsi in ilła maiedc̃a medietate
cui nõ est hapis angularis xp̃c. qi noc ĩ illo pari¬
cte uos agnostimꝰ qui ex cͥꝯcisio ne credidit ⁊̃ x
unde erant et apłi. noc ĩ isto qui ẽ ex pͥputio ũ¬
de sunt om̃s ex cetis gentib in eand̾ uintate fi¬
dei tanc̾̃ in patem anguli ꝯcurrentes. Sed en¬
om̃s qui quossib nr̃i canonis libros accipiũt et le¬
gunt ubi xp̃o mortałr natꝰ et passus ostñd̾. nec tñ
candẽ mortalitatẽ in passione nudatã cõsolato u¬
nitatis sacram̃to honorifice uelant s sine scia pie¬
tatis et caritatis nũciant illud uñ om̃s nati sumꝰ.
qmͣuis intꝰ se dissentiant. et indei ab hereticis. et ip¬
si hetici alii ab aliis. una tñ ꝯditione ẜuitutis: uł ad
aliqmͣ attestationẽ. uł ad aliqm ꝓbationẽ utiles
sunt ect̃e. Nam et de h̾eticis dcm̃ est. Oportet heses
ẽẽ: ut ꝓbati manifesti fiant intꝰ nos. Ite nũc et ob¬

Expanded text:
testantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et nostri canonis libros accipiunt et legunt. ubi Christus mortaliter natus et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. ite nunc et ob
Abbreviated transcription (Latin):
dcus sem. Qmͣqm .ii. sit deus om̃iũ gentisi: quo
dammodo tñ ꝓprio uocabido. et in ipĩs ĩa gentib
dicit᷑ deus isrĩ. Et unde hoc fcm̃ ẽ.: nisi ex bñdcoe
ia feth: In populo .n. gentiũ totũ orbem terraꝵ oo¬
capauit ecca. Hoc prosus hoc pͥnũciabatur cã dic̾e¬
tur. Letificer deus iafeth: et ħitet in domib sem.
terraꝵ. hoc stupetis. hoc doietis ĩ popus ur̃is q leti¬
ficat deus iafech. Uidete si nõ ħitat in domibus
audite qͥd dicat paulus iam fidelib gentib. Qui
eratis inquit iłlo in tp̃r sine xp̃o. auenati a societa¬
te isrs et peregͥ̾ni testam̃toꝵ. et ꝓmissionis spem
nõ hñtes. et sine deo in hoc mũdo̾. ꝑ hoc u̾ba osten¬
ditur qd̾ ñdum ħitat iafeth in domib sem. S
paulo poss ꝙ̃admodũ cõcludat adu̾tire. Agͥ iam
inquit nõ estis ꝑegrini. et inquilini. s estis cuies
sc̃oꝵ. et domestici dei. suꝑ edificati suꝑ fu̾dam̃tũ

Expanded text:
deus Sem. qdeus Sem. qdam modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione Iafeth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus audite, quid dicat Paulus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati supra fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
mebriat᷑ noc midat᷑ ẽ ĩ domo sua: cui nõ appare¬
at xp̃c passus in gente sua: Tũc .n. nudata est
mortauitas camis esꝰ uideis scandalũ: et ge̾tib¬
stultũ est dei: sapientꝰ est qmi hoĩes. et qd̾ inf̾mũ
est dei forti est qm̃ hoĩes. ꝑinde in duob filiis ma¬
ximo et minimo duo po̾puli figurati imã uestõ
tuent᷑. qr in xp̃i necem nõ ꝯsentũtt. et tũ hono¬
rant uolamẽto tanqm scientes mĩ sint natue
pͥmatũ apłoꝵ tenuit. nec ultimꝰ in gentib cre¬
didit. uidio nuditatem pr̃is: qi consensit in ne
dam scriniana xp̃ianoꝵ bauilans legem et ꝓphe¬
tas ad testimomũ assertionis eccẽ: ut nos honoremꝰ
ꝑ sacram̃tũ. quod nũciat illa per litt̾am: Quem
añ nõ extitet. qũe nõ uel informet uł conf̾mer
in fide. qd̾ ita bñdñtur duo illi qui nuditatem
pr̃is honorauerũt. qmͣnis ad u̾si uelud quib fcũi
scelerate niueo dispncuent: bũdictus inquit doꝰ

Expanded text:
inebriatus Noe, nudatus est in domo sua ; cui non appareat Christus passus in gente sua? Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, Judaeis scandalum, Gentibstultum est Dei, sapientius est, quam homines; et quod infirmum est Dei, fortius est quam homines . Proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati, unam vestem tuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant velamento, tanquam scientesprimatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit. Vidit nuditatem patris , quia consensit in necdam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ̾ide ꝯstitiute nob̾ aliꝙ̃ cathezizandũ gentilẽ
inquo faustus defecisse nos risit: ubi nõ riden¬
dus sed plangendꝰ ip̃e defecit. Si .ii. dixerimꝰ ho¬
mini gentili crede xp̃o q deus ẽ. et respondent
unde credo: plataq auctoritate ꝓpħaꝵłeo hiis que¬

Expanded text:
de constituite vobis aliquem catechizandum gentilem, de constituite vobis aliquem catechizandum gentilem, in quo Faustus defecisse nos risit: ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. Si enim dixerimus homini gentili, crede Christo, quia Deus est; et responderit, Unde credo? prolataque auctoritate Proph
Abbreviated transcription (Latin):
erat gens tenebraꝵ: si cum ca pugnare noluis¬
rendo ꝯteritis ut purgetis et de fine eius: quid
fecit aĩa misa̾ ut in globo tenebeaꝵ ꝑpetuo uicło
punatur: que nõ suo uicio sed aueno macłata
do suo deficiente m̃dari nõ potuit. quo mittente
polluta estr̃ Hesitantib uobis et quid respondea.¬
tis no inuenientib. conspiciũtur. tam młti et tã
gnͣdes et tam p̾ciosi codices urĩ et multũ dolẽdi
labores antiquarioꝵ et saccelli miseroꝵ et panis
deceptoꝵ. Siergo nec scͥpturaꝵ auctoritatis antiqͥ¬
tãs nec miracłoꝵ potestas. nec moꝵ sanitas. nec r̃õ¬
nis ueritas uos asserit: abite confusi. et redite ꝯ¬
sauuatorem. ciuĩ nom̃ et cuiꝰ ecc̃am ita exibent pre¬
sentia tpr̃a sicut p̾t̾ita nũciarint nõ ꝑ ꝙ̃ libes de
cauernosis latebris ꝓcedentẽ: sed quadã gente.
et quodam regno ad hoc ꝓpagato et instituto ut
ibi de illo cunita figuris p̾ notarentur q̃ nuns
exp̃ssa reb agnosc̾entur. Et ibi per ꝓpħas p̾dc̃a

Expanded text:
erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisrendo conteritis ut purgetis? et de fine ejus, Quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo vinculo puniatur, quae non suo vitio, sed alieno maculata, Deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus vobis, et quid respondeatis non invenientibus, conspuuntur tam multi et tam grandes et tam pretiosi codices vestri; et multum dolentur labores antiquariorum, et saccelli miserorum, et panis deceptorum. Si ergo nec Scripturarum auctoritatis antiquitas, nec miraculorum potestas, nec morum sanitas, nec rationis veritas, vos asserit; abite confusi, et redite cSalvatorem: cujus nomen et cujus Ecclesiam ita exsentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed quadam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscerentur, et ibi per prophetas praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
manauit: s iam in ip̃a ꝑfc̃one salutis et̾ne. cũ trad
regnimi deo et pri. ut in illa ꝑspicua ꝯtẽplatione
ĩ comutabił iu̾tatis nulł mist̾iis corꝑalib egennꝰ
Nmis longũ ẽ ut uł tam breuit᷑ ꝙ hec cucurri: cũ¬
cta ꝯtingam. Cur sextentesimo et uno anno iute
Cur uicesima septima die si mẽss d̾r siccasse teria:
tancpͣ finita c̃ẽt ĩa baptiandi necitas in nuo dieꝵ
qͥnqruagesiino et septimo. Ip̃e ẽ n. dies ẜi mẽsis
incesmĩ septimꝰ. Qui m̃is ex illa ꝯiũctione sp̃c et
corporis scpties octo nõ ħt umo addito pp̃ unita¬
tis uicłm. Cur de archa ꝯiũsti exeant qui disum¬

Expanded text:
manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitaecur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis stis vinculum. Cur de arca conjuncti exeant, qui disjun
Abbreviated transcription (Latin):
mero centũ .l. dieb exaltata est a qua. eaud̾ con¬
mendaus nob̾ atq ꝯfi̾nans altitudinẽ baptisiũ
consecndo nouo hoĩe ad tenendam quietis et rrͦ
u̾sus. aut aquis utus int̾teptus: aut aucͦ suꝑna¬
tante cadauere illectus. sigc̃at hoies ĩmũdicia cu¬
piditatis cc̾truos. et ob hoc ad ea q̃ foris st ĩ hoc
mũdo nimis intentos: aut rebaptizari. aut aliis
duci. et teneri: Qd̾ colũba emissa ñ ĩuenta reqͥo
qui mimeuꝰ uitam q̃ ĩ hoc mũdo agitur sig̃cat.
Demq p .uii. dies dimissa pp̃ illam ceptentria
oꝑationẽ spũalem. oliue frustuossĩ surculũ
retulit: quo sigc̃aret ñ nullos eciã extra ecc̃am
baptizatos. si eis pnguedo nõ defiuit cartratis
posfiore tp̃r quasi uespere ĩ ore colũbe tanqsm ĩ oscso
patis ad imitatis societatẽ posse ꝑduci. Qd̾ pͦt ali¬
tto scõꝵ requies nõ adhuc in sacram̃to spei qͦ i hoc
tp̃e ꝯsociatur ecc̃a. qmͣdu bibitur. qd̃ de xp̃i latere

Expanded text:
mero CL diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resuuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos aut rebaptizari aut ab his duci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguido de non fuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alitorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere
Abbreviated transcription (Latin):
sũmãs. Qd p .uii. d̾es ex quo ĩgressus ẽ noe ĩ ar¬
cham fcm̃ est diliuitũ: Quia ĩ sp̃e future qͥetis
q̃ septimo die sig̾c̃ata ẽ baptizamur. Oꝵ p̾t̾ ar¬
cham om̃is caro quͣs terra teria sustentabat di¬
luuio ꝯsũpta ẽ : Qua p̃tꝰ ecc̃e societatẽ aqua
baptismi qmͣius ead̾ sit nõ solũ nõ ualet ad sa¬
lutem sed ualet pocius ad ꝑnciem. Qd̾ .xl. di
eb. et .xl. noctib pluit: Ma om̃is reatꝰ pccoꝵ¬
qui in .x. p̾ceptis legis admutitur ꝑ uniu̾ssi or¬
ner ex rer̃ ꝓsꝑitate. siue qd̾ ad noctes ex rer̾ adu̾¬
sitate ꝯtrastus sit sacram̃to baptismi celestis a
bat annos cũ ĩ eam eẽt ingressus ⁊ Uñ ĩtelligr
ꝑ centũ ãnos archa fabricata: Quid aliud hic
iutentur centũ ãni sig̾care: nͥ etates singłas scłi:
Unde ista sexta etas q̃ ꝯpletis qͥngentis usq ad
sexcentos sig̃catur in manifestatione euugłica
ectãm construit. Et id q̾ s ad uitã consulit sit

Expanded text:
dies, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non ualet ad saluta noctibus pluit, quia omnis reatus peccatorum in decem praeceptis legis admittitur per universum ornet, ex rerum prosperitate, sive, quod ad noctes, ex rerum adversitate contractus sit, sacramento Baptismi coelestis abbat annos cum in eam esset ingressus , unde intelligitur per centum annos arca fabricata; quid aliud hic videntur centum anni significare, nisi aetates singulas saeculi? Unde ista sexta aetas, quae completis quingentis usque ad sexcentos significatur, in manifestatione evangelica Ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit
Abbreviated transcription (Latin):
dem senariam etatẽ sig̃rati. Ouo .n. m̃ses: sexage¬
nario nu̾o cõcdudũtut. ⁊i senario aũ nu̾o: et sexagĩ¬
ta cognominãtur. et sextenti. et sex inilia. et sex
artiłm numerꝰ in infinita artiosa increm̃ta ꝯfur¬
git. Et qd̾ iutesimꝰ. et .uiꝰ. dies m̃sis ꝯmemoratur:
ad eiꝰd̾ quadrature sigc̃ationẽ ꝑtinet. q̃ ĩa ĩ qua¬
dratis lignis expõtta est. S hio euidentiꝰ: qr nos ad
omne opꝰ bonũ paratos .i. quodã mõ ꝯqͣdratos tͥni¬
tas ꝑficit ĩ memoria qua dm̃ recolimꝰ. ĩ ĩ telligen¬
cia qua cognoscimꝰ. in uoluntate qͦ diugimꝰ. Tri¬
a .n.ter. et hoc ter. fiunnt iugniti septem qui ẽ nuii
t̾narii quadratꝰ. Qd septimo mense archa sedit ħ
est requieuit: ad illam septimã requiẽ sig̃catio oc¬
carrir. Et qr ꝑfcĩ requiescũt: ibi quoq illiꝰ qua¬
drature nũs iteratur. Nam uicesima septima die

Expanded text:
dem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur, et sexcenti, et sex millia, etarticulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur.
Abbreviated transcription (Latin):
crogatione frumenti sui sibi omĩa sb̾iugan¬
tis. Ip̃e michi innuitur in uirga moysi: que
in terra serpens effecta. eius mortem figurau̾
a serpente uemientem. Sed quod apprehensa
canda eius rursus nirga redditur: significat
quia post̾uis iam ꝑactis om̃ib in fine actonis
ad id quod fuerat resurgendo reu̾titur. ubi ꝑ
uite reꝑationem morte consumpta nicħ ser¬
pentis apparet. Nos quoq corpus eius meadem
mortautate ꝑ lubrica tẽpoꝵ uoluunur: sed fine
statem iudicii ne ultra plabanur apprehensa re¬
parabimur et nouissima ininnca morte destru¬
cta. resurgentes in dextera dei uirga regni erimꝰ
Iam de exitu istł de egypto: nõ ogo sed apłs locͥ¬
tur. Nolo autem uos ignorare fr̃es: quia pr̃es
nsĩ om̃s sub nube fuerunt. et om̃s ꝑ mare tran¬
sierunt. et om̃s in moyse baptizati sunt in nu

Expanded text:
erogatione frumenti sui sibi omnia subjuganerogatione frumenti sui sibi omnia subjugantis. Ipse mihi innuitur in virga Moysi, quae in terra serpens effecta, ejus mortem figuravit a serpente venientem: sed quod apprehensa cauda ejus rursus virga redditur , significat quod posterius, peractis jam omnibus in fine actionis, ad id quod fuerat, resuitae reparationem morte consumpta nihil serpentis adparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine per potestatem iudicii, ne ultra prolabatur adprehensa, reparabimur et nouissima inimica morte destructa resurgentes in dextera dei uirga regni erimus. Iam de exitu Israhel ex Aegypto non ego, sed apostolus loquatur: nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moy
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui uiuũt nõ ĩa sͥ uiuant sed ei qui ꝓ ip̃is i¬
mortius est et resurrex̃. Hec in scͥptitris scĩs cã¬
c̾ta spectacula ꝙp̃ nõ delectant: Sanam doctͥnã
nõ sustinens: ad fabulas ꝯu̾titur. Et ille qui¬
dem fabule: animas in qualib corporis etate
pueriles uaria quadam delestatione sollicitãt.
Sed nos iam corpus xp̃i.: agnosdamꝰ in psalmo
uocem nrãm et dicamꝰ ei. Narrauerũt michi
iniusti fabulationes. sed ñõ sicut lex tuadñe.
ꝑagranti et anhelanti in sudore illo da̾pnati¬
oms humane. siue ex aꝑto siue ex occulto co¬
curtit et resicit Ip̃e mͥ et ex nõ nulla difficulta¬
te ĩuentionis sue desid̾ium inflãmat: quo ide
quod inuenero auide sorbeam. medulliscy re
nuitur: qui ꝑsoqñtib et uendentib fr̃ib me
gypto post labores honcratur. Didicimus enĩ
labores xp̃i i orbe gentiũ qũe significabat egy¬
ptus ꝑ uarias passiones mart̾yrum: et nunc
uidemus honorem xp̃im codem orbe terrarũ

Expanded text:
uiuunt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, peragranti et anhelanti in sudore illo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto ocurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae quod invenero avide sorbeam, medullisque renuitur, qui persequentibus et vendentibus fratribus, in Aegypto post labores honoratur . Didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per varias passiones martyrum; et nunc videmus honorem Christi in eodem orbe terrarum,
Abbreviated transcription (Latin):
et bina ĩmũda. nõ qi panciores sũt man qmͣ
tadiis. sce es pieratis er timoris deis unde et ille nu
cło pacis. Man aũ in binario nu̾d ad scismata fa¬
ciles. et quodãmo diuisibiles ostñdũtur. Qd̾ ip̃e
noc cũ ip̃is ostauis enuni̾atur. Qͥa in xp̃o spes re¬
surrestionis nr̃e apparint: qͥ octauo die .i. post salb̾i
septimũ pͥmo a mortuis resurrexit. Qͥ dies a passi¬
one ituis: ĩ nuimero añ dier̃ qui per om̃e tẽpus
uoluũtur octauus et p̾mꝰ ẽ. Qd̃ archa collecta ad
unũ cubitũ desuꝑ ꝯsũmatur: sicut ecc̃a corpꝰ xp̃i
ĩ unitatẽ collectam so̾limat et ꝑficit. Unde dic̃
ĩ ewͣngłio. Q mecũ nõ colligit: sꝑgit. Qd̃ adiꝰ¬
n ei fit a lat̾es Nemo quippe intrat in ecc̾am n
latere aperto manauit. Quod inflora archo bica¬
merata es tricamerata ꝯstruũtut: sicut ex om̃ib
gentib uł biꝑtitm młtitudinẽ ꝯgregat ecc̃a pp̃¬

Expanded text:
et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam tudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numuinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiamlatere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecc
Abbreviated transcription (Latin):
sit quo corda credentiũ dilataum Quod tre¬
centis cubitis longaest ut sexies .l. cubitis co¬
pleatur: sicut sex etatib om̃e huiꝰ sołi tẽpus
uit contestans legem nõ se uenisse soluere
s ĩplere. legis añ cor mn .x. p̾ceptis agnoscitur
Undo docies tricenis arche longitudo ꝑficit᷑.
Uñ co ip̃e noe ab adam decimꝰ ꝯputatur. Qd
bitumins glutinantur arche. ligna n tͥnseo¬
ed oxtͥnsetꝰ. uo n cõpage unitatis sig̃cetur tole¬
rautia caritatis. ne scandalis etc̃am tẽptantib
siuie ab eis qͥ nitus. suie ab eis qui foris sunt: ce¬
dat fr̃na iunc̾tura. et soluat᷑ iũcłm pacis. Et .n.
bitumẽ f̾uentissinisi. et iuolentissimũ glutẽ
sigc̃ans dilectionis ardorẽ in magna fortitudi¬
ne ad tenendam societatẽ spũalem oĩa tołan¬
tem Quod cũcta aĩaliũ gn̾a in archa clandũ¬
tur: sũt om̃s gentes quas petro dem̃oitiat᷑ dis¬
mũda ibisunt aĩaua: sicut in eccẽ sacram̃tis et
boniet maliu̾santur: Quod septena st̃ m̃da.

Expanded text:
sit, quo corda credentium dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus avit, contestans legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. Quod bitumine glutmantur arcae ligna intrinsecus, ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis; ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem, vi magnae fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Quod cuncta animalium genera in arca clauduntur, sic et omnes gentes, quas etiam Petro demonstratas dismunda et immunda ibi sunt animalia, sic et in Ecclesiae sacramentis et boni et mali versantur. Quod septena sunt munda
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa fc̃a sunt. Boscendentes aũ ut eũ mueniãt
fcm̃ ex muliere. fcm̃ sub lege. ut eos qui sb̾ loge
ꝓficiendo uelud astendendo spũaies fuint ad
quos lacte nitͥendo eciam ipi spũales descendũt
quodãmõ: cũ eis nõ possunt loqui. quasi spũa¬
libus. sed quasi carnalib. Sic et ascendit᷑ et dos
cendit ᷑ super filiũ hom̃is. filuis .n. hom̃is sursũ
in capite nr̃o qd̾ est ip̃e saluator: et filius homĩs
ligimꝰ qr ip̃e dixto Ego sum ma. std ipmñ ergo
ascendit᷑: ut in excelsis ĩ telliganr: et ad ip̃m

Expanded text:
omnia; descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege proficiendo, velut ascendendo, spiritales fiunt: ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est scendentes super filium hominis. filius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse saluator; et filius hominislegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et
Abbreviated transcription (Latin):
uicesima septima die septimi m̃sis eadẽ ꝯm̃da¬
tio ꝯf̾mata ẽ cũ archa requieuit. Ꝙ .ni. ꝓmitti¬
dito corpore finitur requies q̃ pꝰt hanc uitam
excipit sc̃os. s pociꝰ totũ hoĩem. nõ adhuc spe
sed iam re ip̃a om̃i ex parte et sp̃c et corporis ꝑfc̃a
ĩmortau salute renouatũ. in et̾ne uite miꝰ as¬
sumit. Qͥa ergo septima quies cũ octaua rrͦne

Expanded text:
septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittidito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta immortali salute renouatum in + aeternae uitae munus assumit — quia ergo septima requies cum octaua re
Abbreviated transcription (Latin):
mortius resutrexer credent. Quã pp̃ isti ño audi¬
entes moy sen et ꝓpħas. nõ solum a mortuis resur¬
genti xp̃o. sed omño xpm̃ a mortuis resurrexisse nõ
credunt. Qũo .n. restrrexisse credunt. que mortu

Expanded text:
mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audimortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a mortuis resurgenti Christo, sed omnino Christum a mortuis resurrexisse non credunt. quomodo enim resurrexisse cred
Abbreviated transcription (Latin):
t. huiꝰ falsitatis cestatores ꝯgruent᷑ et ip̃i ĩueĩ¬
untur. isi qd̃ ĩpudent᷑ sͥ credi uolum cũ sei
m̃tientis discipulos ẽẽ fateantur. Contingit
eis: ꝙ de ip̃is infidelib uideis dicit apłs. Cũ le¬
gitur moy ses: uelam̃e est suꝑ cor coꝵ. Noq .n.
aufertͣ hoc nelamẽ per qd̾ nõ intelligũt moy¬
sen: nisi tuͣsierunt ad xp̃m. nõ qualem ip̃i fin¬
uelamen. Neq enĩ mirũ est qd̾ resurgenti xp̃o et
dicenti. oportebat ĩpleri om̃ia que scͥpta surt ĩ le¬
ge moysi et ꝓpħis er psaluns de me uolũt isti cre
xerio ĩmisericordi cuidam diuiti. cũ apud inferos
torg̃retu et peteres inde mitti auque ad frẽs su¬
os a quo docentur. ne et ip̃i uenirent in locũ illũ
torm̃toꝵ. hoc n. ei dcm̃ est. Hñt ibi moysen et ꝑ¬
phetas. Et cã ille dixisser nõ eos credituros. nͥ aͦli¬
quis resurrexisser a mortius.: uerissime responsũ
est. Si moysen et ꝓpħas nõ audiũt: nec si quis a

Expanded text:
us falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur; nisi quod impudenter sibi credi volunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur; contigit eis quod de ipsis infidelibus Judaeis dicit Apostolus, Cum legitur Moyses, velamen est super cor eorum: neque enim aufertur hoc velamen, per quod non intelligunt Moysen, nisi transierint ad Christum: non qualem ipsi finuelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credxerit inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a
Abbreviated transcription (Latin):
ea nob̾ ad fidei firmitatem m̾tatẽq confultum
sio et eos sue ꝓphecie cõgruentꝰ apteq uixisse ĩ
hac tͥꝑtita disputatione illud ꝙ pͥmo posui lon¬
gumẽ aic ꝓbare. ut de illis om̃ib libris testimo
tis pond̾e ꝯteram. Itaquippe nõ accipit ꝓpħas
quid de illoꝵ ꝓpħia dicat audiamꝰ. Paulus ĩ qͥ¬

Expanded text:
ad fidei veritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque vixisse. In hac tripartita disputatione, illud quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus Libris testimontis pondere conteram. Ita quippe non accipit prophetas quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inq
Abbreviated transcription (Latin):
namꝰ et bñficam deo ut cõgruto. idcͥco nicħ miꝰ¬
ẽẽ putas. an utrũq eoꝵ uocemꝰ dñi: Quod su
ta est: potens et uenenũ audiens et antidotũ.
nich intẽe putare. an utrũq uocetur antido
nanũ. utrosq uocabis medicos. Et iustũ audi¬
ens. atq inustum: pot̾is utrosq uocare iustos
dũ est. qnͣto absurduis dm̃ et hylen idcͥco du¬
est. ito qr de re nͥ respondere nõ possis. de solis
nõib confles muidiam. Nam nec diffiteor eci¬
am int̾dum nos adu̾sam naturã nũcupare

Expanded text:
namus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil innamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotnarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos,dum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duest, ut quia de re mihi respondere non possis, de solis nominibus confles inuidiam. nam nec diffiteor etiam interdum nos aduersam naturam nuncupare
Abbreviated transcription (Latin):
ergo duos uos asseratis: Nũqũa i
ur̃is quid̃ assertionib duoꝵ deoꝵ au¬
ditĩ est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris:
cupio scire. Quia bonoꝵ et maloꝵ duo pͥnͣ
tradits. Es quidem ꝙ duo pͥncipia confitemur.
sed inũ ex his dm̃ uocamꝰ. alterum hylen. aut uͭ
ꝯĩtꝰ et usitate dixim demonem. Quod si tu hoc
putas duos sig̾care doos: pot̾itis et medico dispu¬
tante de infuntate atq sanitate duas easdem
putare samtates. Et cum quis bonũ noĩat et
malũ: tu pot̾is ead̾ duo putare bona. Et copi¬
am audiens atq egestatẽ: duas easdẽ putabis
copias. Quod si et de albo et de igro disputã¬
teme. et frigido et calido. et dulci et amaro. di¬
cas qr duo alba et duo calida. et duo dulcia ostẽ¬
d̾mmi. nõne uideberis mẽtis ĩpios. et cerebri mi¬
mime sani: Sic er cũ duo pͥncipia doceo dm̃ et
hẏlen nõ idcuto uideri iam debeo tͥ duos osten¬
d̾e deos. An qꝑ uim omnẽ maleficã hyle assig¬

Expanded text:
ergo uos duos adseritis? numquam in nostris quidem adsertionibus duorum. deorum auditum est nomen. sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. quia bonorum et malorum duo principia traditis. est quidem, quod duo principia confitemur, sed unum ex his deum uocamus, alterum hylen, aut. ut communiter et usitate dixerim, daemonem. quodsi tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem duas easdem putabis copias. quid? si et de albo et nigro disputante me et frigido et calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsig
Abbreviated transcription (Latin):
hom̃is. Quod rusticitati eoꝵ tribuit epipha¬
nius. parent eis ne dicantur heretici. Sos a̾
seꝑasse dicit a ꝯmumione nr̃a. culpãdo ep̃os
diuites et pascha cum uideis celebrando. ꝙͣ¬
aus sint qui eos in egypto eccẽ catholice ꝯmu

Expanded text:
is: quod rusticitati eorum tribuit Epiphanius, parcens eis ne dicantur haeretici. Eos autem separasse se dicit a communione nostra, culpando episcopos divites, et pascha cum Judaeis celebrando. Quamvis sint qui eos in Aegypto Ecclesiae catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
becilla responsio est: ncħ habentiũ qd̾ osten¬
dant. Qłito gͥ meluit fecisses: si idem confit᷑e
famuor xp̃o: licet hoc ipm̃ adhuc queratur utrũ
sic. et hoc xp̃i testimoniũ ut credi debeat ab solu¬
te. An scptoris ut examinari sollicite. nec si nos
credidimus falsis. xpñ hiuic offendimꝰ. sed fal¬
satores tm̃. ut cumq ferri pot̾it xp̃ianis oppo¬
situm. Quid aũ deilis agemꝰ quos retuli iu¬
teos .s. atq gentili. quib dic̾e nõ possimiꝰ. Si
xp̃ianus es: crede. si nõ credis xp̃ianus non os.
Qm̃ꝙꝵ no xp̃iano quid̃ hoc rectissime dixeris:
corporis sui cicatrices oftãdit nec dixit. si disci¬
piaus es crede. si nõ credis discipulꝰ ñes. Tymͥ
hoc dicas no de xp̃o dubitanti. seo de sentẽcia
utrum sit eiis an insb̾ducta. At inquit beatio¬
res appellat qͥii non nderinit eo crediderunt. B

Expanded text:
becilla responsio est nihil habentium, quod ostenbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confiterefamulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus nom de christiano quidem hoc rectissime dixeris, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt.