comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fratrũ nomẽ imꝑtiamus: insi quia
pares nos esse tredimiꝰ. Nã cũ
onnã humana nõ corꝑe sed spũ
metiam᷑. tamẽ et si corꝑm diu̾sa
sit condicio nobis tamẽ serui nõ
sũt. sed eos et habemꝰ et dicimꝯ
spũ fratres religiõe cõseruos.
Diuicie quoq nõ faciũt insignes:
nisi qd pnt̃ bonis oꝑibus facere
clariores. Duutes sut̾ enĩ nõ q̃a
diuicias habẽt. sed quia utũt᷑ illis
ad oꝑa iusticie: et qui pauꝑes uidẽ¬
tur eo tamẽ diuites sũt. quia egẽt
et nchil concupistũt. Cũ igit᷑ et li¬
beri serius et diuites pauꝑibus hu¬
militate amimi pares simius: apud
deũ camẽ uirtute distermin᷑. Tãto
quisq sublimior est: quãto iustior
Si eud iusticia est parẽ se etiã
minoribus facere. qͣmꝙͣ hoc ip̃o p̃¬
cellat qd se inferioribꝰ coequaet.¬
tamẽ si nõ tm̃ qiͣ parẽ sed etiã qͣsi
minorẽ se gesserit. utiq multo alti¬
orẽ dignitatis gradũ deo uidice

Expanded text:
fratrum nomen impertiamus, nisi quia fratrum nomen impertiamus, nisi quia pares esse nos credimus. Nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit diversa conditio, nobis tamen servi non sunt; sed eos et habemus, et dicimus spiritu fratres, religione conservos. Divitiae quoque non faciunt insignes, nisi quod possunt bonis operibus facere clariores. Divites sunt enim, non quia divitias habent, sed quia utuntur illis ad opera justitiae. Et qui pauperes videntur, eo tamen divites sunt, quia et non egent, et nihil concupiscunt. Cum igitur et liberi servis, et divites pauperibus humilitate animi pares simus, apud Deum tamen virtute discernimur. Et tanto quisque sublimior est, quanto justior. Si enim justitia est, parem se etiam minoribus facere, quanquam hoc ipso praecellat, quod se inferioribus coaequavitamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum, Deo judice,
Abbreviated transcription (Latin):
mus: insi qui oꝑa mistdie largiter
fecerit. Nemo ꝑfectissimꝰ: insi qui
omẽs gradus uirtutis impleuẽit.
Qua̾e neq romam neq greci iusti¬
ciã tene potuerut. q̃a dispares
bus ad diuites. ab hũilibus ad
potẽtes. a p̾uatis demq usq ad r̾gũ
sublimissimas potestates. Ubi em
nõ sut umuersi pares equitas nõ
est. et excludit ineqͣlitas ip̃a iusticĩa:
cuius uis om̃is in eo est ut pares
faciat eos qui ad huius uite condi¬
tionẽ pari sorte ꝑuenerũt. Duobꝰ
igit᷑ iustitie fontibus illis iimittatis
et ipã iusticia remigrat in celũ.
Neo nõ est uerũ illud bonũ a phi¬
losophis reꝑtũ. quia ignorabant
uel unde oriret᷑. ũl qͥd effice̾t. qd
nllis aliis p̃terqͣm nr̃o ppło reue¬
latũ est. Dicet aliq̾s. Nõne sut̾
apud uos. alii pauꝑes alii diuites.
ali serui. alni dñi.: Nonne aliqͥd
inter singulos inter est: Nichil.¬
⁊ lec alia causa est. cur nobis ĩuitẽ

Expanded text:
mus nisi qui opera misericordiae largiter mus nisi qui opera misericordiae largiter fecerit, nemo perfectissimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares bus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis et ipsa justitia remigrat in coelum. Ideo non est illud verum bonum a philosophis repertum, quia ignorabant vel unde oriretur, vel quid efficeret; quod nullis aliis, praeterquam nostro populo revelatum est. Dicet aliquis: Nonne sunt apud vos alii pauperes, alii divites; alii servi, alii domini? Nonne aliquid inter singulos interest? nihil; nec alia causa est, cur nobis invicem
Abbreviated transcription (Latin):
deoq singulari seruire cepissent.
siltera est igit᷑ iusticie pars. squi¬
tas: equitatẽ dico nõ utiq bene
iudicandi. qd̾ et ipm̃ laudabile est
in honniẽ iusto. sed se cũ cet̾is toe¬
quãsi quã ticero eq̃litatẽ uocat.
Deus enĩ qui hom̃es geneãt et in¬
spirat omẽs equos id est pares es¬
se uosuuit eandẽ condicionẽ uiuẽ¬
di omibus posuit: omẽs ad sapiẽ¬
tiã genuit. omibus ĩmortalitatẽ
spopondit: nemo a bñficiis cele¬
stibus eius segregat᷑. Nã sicut
om̃bus unicũ suũ lumẽ equaliter
diuidit. emictit om̃ibus fontes. uictũ
subministrat. quietẽ somm dulcis¬
simã tribuit. sic omibus equitatẽ
uirtutẽq largitur. Nẽo apd̾ eũ
seruus: nemo dñs. Si enĩ cũctis
idẽ pater est: equo iure omes si¬
beri sumus. Nemo deo pauꝑ est.
n̾ qui iusticia indiget. ⁊ lemo di¬
ues: insi uirtutibus plenus est.
Nemo demq egregius: ñ q̃ bonꝯ
et innocens fuerit. Nemo clarissi¬

Expanded text:
deoque singulari seruire coepissent. deoque singulari seruire coepissent. altera est iustitiae pars aequitas: aequitatem dico non utique bene iudicandi, quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se cum ceteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem uocat. deus enim, qui homines et generat et inspirat, omnes aequos id est pares esse uoluit, eandem condicionem uiuendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus inmortalitatem spopondit: nemo a beneficiis eius caelestibus segregatur. nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter diuidit, emittit omnibus fontes, uictum sum ministrat, quietem somni dulcissimam tribuit, sic omnibus aequitatem uirtutemque largitur. nemo aput eum seruus est, nemo dominus: si enim cunctis idem pater est, aequo iure omnes liberi sumus. nemo deo pauper est nisi qui iustitia indiget, nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nisi qui bonus et innocens fuerit, nemo clarissi
Abbreviated transcription (Latin):
fonte secerm. paetas uõ et eqͣtas
qͣsi uene sut̾ eius. Hiis em̃ duobꝰ
fontibꝰ tota constat iusticia.
S caput eius et origo in ilło p̾¬
mo est. in scdo̾ uis omĩs ac ratio.
pietas aũt nnchil aliud est qmͣ dei
nono. sicut t̾megistus uere diffimi¬
uit: ut alio loco dyonnꝯ. Si igit᷑
pietas est cognoste̾ deũ. curꝰ cog¬
intoĩs hec h sũma est ut colas: ig¬
norat utiq iusticiã qui religionẽ
dei nõ tenet. Quomõ enr̃ potest
cã ipam nosse: qui unde oriatur
ignorat:: Plato quid̃ multa de uno
ao locutus est. a quo ait cõstitutũ
esse mũdũ. sed nchil de religione.
Somniauerat enĩ deũ: nõ cogno¬
uerat. Quod si iusticie defẽsionẽ
ũł ipẽ uł quilibet alius imple̾ uo¬
suisset: in p̃mis deorũ cultus eu̾te̾
debuit quia contrarie sut pietati.
Qd̾ quidẽ socrates quia face̾ tẽp̃ta¬
uit in carterẽ coniectus est. ut iã
tũc apparẽt quid esset futurũ hiis
omibus qui iusticiã uerã defende̾

Expanded text:
ecerni. pietas uero et aequitas quasi uenae sunt eius, his enim duobus fontibus constat tota iustitia: sed caput eius et origo in illo primo est, in secundo uis omnis ac ratio. pietas autem nihil aliut est quam dei notio, sicut Trismegistus uerissime definiuit, ut alio loco diximus. si ergo pietas est cognoscere deum, cuius cognitionis haec summa est ut colas, ignorat utique iustitiam qui religionem dei non tenet. quomodo enim potest eam ipsam nosse qui unde oriatur ignorat ? Plato quidem multa de uno deo locutus est, a quo ait constitutum esse mundum, sed nihil de religione: somniauerat enim deum, non cognouerat. quodsi iustitiae defensionem uel ipse uel quilibet alius implere uoluisset, in primis deorum religiones euertere debuit, quia contrariae sunt pietati. quod quidem Socrates quia facere temptauit, in carcerem coniectus est, ut iam tunc appareret quid esset futurum iis hominibus qui iustitiam ueram defendere
Abbreviated transcription (Latin):
soła. Qui igit᷑ putãt iustũ esse
nemmnẽ ance oculos habẽt iusti¬
ciã sed eã nolut cern̾e. Qutd ẽ
enĩ qd̾ illã uel in carm̃ibus uł
in om̃i sermone destribãt. cõ q̃¬
rẽtes eius absentiã: cũ sit facil¬
limũ bonos esse si uelint: Quid
uobis inanẽ iusticiã depigitis
et optatis cade̾ de celo. tꝙ̃ ĩ aliqͦ
simulachro figuratã. Ecce in cõ¬
spectu ur̃o est. Suscipite si pote¬
stis. eãq in domicilio ur̃i p̾tõis tõ¬
stitute. nec difficile ã alienũ a
tꝑribus existimetis. Estote equi
ac bom. et seq̃tur uos sua spõte
iusticia quã quẽitis. De ponite
ome malã cogitatioẽ de cordi¬
bus uestris: et statini uob̾is ills̃
tempꝰ aureũ reuertetur. Qd̾ ale̾

Expanded text:
tant iustum esse neminem, ante oculos habent iustitiam, sed eam nolunt cernere. quid est enim cur illam uel in carminibus uel in omni sermone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite omnem malam cogitationem de cordibus uestris, et statim uobis tempus illut aureum reuertetur: quod a
Abbreviated transcription (Latin):
nec uenenatis grauida sagittis
faste pharetra: sũ ꝑ syetes iter
estuosas. sũ factur ꝯ ꝑ ĩhospitale
caucasiũ uł q̃ loca fabulosꝰ ãbit
hoiem iustũ int̾ dist̾mia tẽpesta¬
tũ atq bellorũ celestis tutela cus¬
todiat: aut nõ etiã si cũ parri¬
cidis aut nocẽtibus nauiget ã
malis quoq parcat᷑. ut una uis¬
ta et ĩnocẽs amma libẽtur: aut
certe ꝑeũtibus ceteĩs sola suet᷑
Sed cõcedamo posse fieĩ. qd̾
ꝓponit philosophus. Quid ig iustii
faciet. si nactus fueit aut ĩ eqͦ
sauciũ. aut in tabula naufragũ:
Nõ iuitus confite moriet᷑ po¬
tius qͣm occidat. Nec ideo tamẽ
iusticia qd est singulare homĩs
bonũ sculticie nomẽ accipiet.
cesse est. quãto ilłã ꝑduxeis ad
extremũ. moriq malueis. ne qͣs¬

Expanded text:
nec uenenatis grauida sagittis, nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola sSed concedamus posse fieri, quod proponit philosophus; quid ergo justus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium, aut in tabula naufragum? Non invitus confiteor, morietur potius, quam occidet. Nec ideo tamen justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. cesse est, quanto illam perduxeris ad extremum, morique malueris, ne qui
Abbreviated transcription (Latin):
tius o carneades ciuꝰ ẽ illa omĩs
oratio. tam ĩanẽ tã suꝑuatuã. tãq
concẽptã deo putas. ut nichil possit¬
nichil habeat in se ᷝ ad custodiam
sui ualeat. S uidelicet q̃ sacra¬
mẽtũ homĩs ignorãt. ideo q ad
ta fit uis iusticie stire nõ possũt.
Nã et cũ de uirtute disputãt qͣm¬
ius intelligãt erumins ac miseris
esse plenissimã. tamẽ expetẽdã
q̃ sut eterna et ĩmortalia nullo
modo uidẽt. Sic rebus omibus
ad p̃sentẽ uitã relatis uirtutẽ
plane ad stulticiã redigũt. Si q̾d̾
tantos huiꝰ uite labores feustra
et maiter suscipit. S hͨ alio
loco plenius. interĩ de iusticia ut
cepimiꝰ: cuiꝯ tanta uis est. ut cũ
oculos in celũ sustulerit. a deo
mereatur omã. Recte igͣ flaccꝰ
tantã ẽẽ dixit innocẽtie unni: ut
ad tutelã sui nõ egeat armis nͨ
uiribus. Quacũq iter fecei̾t in¬
teger uite stelerisqz purus nõ
eget mauris iaculis nec arcu.

Expanded text:
tius, o Carneade, cujus est illa omnis tius, o Carneade, cujus est illa omnis oratio, tam inanem, tam supervacuam, tamque contemptam Deo putas, ut ninihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad ta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu
Abbreviated transcription (Latin):
est: sed cũ stiret nõ esse et roem
tñ cur ita uide̾tur nõ cõprehẽdẽt
uoluit ostendẽ in abdito ueritatẽ.
Iustus inquit si aut equũ scuicio
aut tabulã naufrago nõ ademẽit
ut ip̃e animã suã liberet: stultꝰ
est. p̾mũ om̃i nego: nullo mõ fi
posse. ut homi qui quidẽ ue̾ iustꝰ
sit eiusmõi casus eueniat: q̃a iustꝰ
neq cui qͣm nato inmicus ẽ. neq
qcqm̃ omĩno appetit alienũ. Cur
end nauiget aut quid petat ex
aliena terra: cui sufficit sua.e
Cur aũt belligẽt aut se aliems
furõibus misteat : in ciuꝯ animo
pax cũ hõibus ꝑpetua uersatur:
Scilicet ꝑeg̾nis mercibꝰ a hũano
sanguĩe delcãbit᷑: qui nec lucrũ
stiat appetẽ. cui si sufficit uictus.
et nõ mõ ipẽ cedẽ face̾ s int̾esse
faciẽtibus et specta̾e dicat nefas.¬
Sed omitto ista qm̃ fie̾i pocest. ut
uł ĩuitus ad hec subeũda cogat᷑.
a deo igͣ ne u iusticiã o furi uł po¬

Expanded text:
est, sed cum sciret non esse et rationem est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, iustus inquit si aut ecum saucio aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neque quicquam omnino adpetit alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra cui sufficiat sua? cur autem belligeret ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare dSed omitto ista; quoniam fieri potest, ut vel invitus ad haec subeunda cogatur. Adeone ergo justitiam, o Furi, vel po
Abbreviated transcription (Latin):
gemi diuinarũ quoq rerũ doct̾na
iuuisset. Itaq opus isłorũ mane
atq ĩutile iacuit: nec cuiꝙͣ hoĩm
ꝑsuade̾ potuerũt ut eoꝵ p̃stpto
uiueret: quia fundamentũ a celo
disciplma illa nõ habuit. Arm̃ opꝯ
certius sit neccesse ẽ qd̾ deus docuit.
Illi enĩ depingebat uerbis. et yma¬
gmabãtur ustitiã q̃ in cõspectu nõ
erat. nec in pñtibus exẽplis cõfir¬
mare poterãt q̃ asserebãt. Rĩpõdẽi
enĩ posset aut ab audiẽtibꝰ nõ pos¬
se ita uiui sicut illi sua disputticiõe
p̃stribent: adeo ut nulli adhuc ex¬
titerĩt. qͥ id genus uite sequentur.
Nos aut̾ nõ uerbis modo. sed etiã
exemplis ex uero petitis. uaͣ ẽẽ
q̃ a nobis dicũtur ostẽ dimꝰ. Sẽ sit
igit᷑ carneades q̃ sit natu̾a iusticie.
ñ qd̾ parũ alte ꝑspexit stulticiã
nõ esse. qmͣqͣm intellige̾ m uideor
qua mẽte id fecerit. Nõ em̃ uere
euistimauit illũ stultũ esse qͥ iustus

Expanded text:
genii diuinarum quoque rerum doctrina genii diuinarum quoque rerum doctrina iuuisset. itaque opus illorum inane atque inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant quae adserebant. responderi enim posset ab audientibus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae sequerentur. nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stultitiam non ... esse: quamquam intellegere mihi uideor qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus
Abbreviated transcription (Latin):
surius sapientiã quidẽ esse cõsẽ¬
serat. sed ĩusticiã. Qd̾ ad pñtẽ
disputationẽ ꝑtinebat ostẽdi qͦ¬
mõ stu iusticia silitudinẽ iusticie¬
stulticie gerat: ut apꝑeat nõ sine
causa decipi eos. q̃ pͥutat homies¬
Nut̃ maius a me exigi sentio ut
ostendã quae iusticiã stultitie
spetie cõuolutã ex oculis hõi uo
lueit auferre: si p̾us furio r̾spõdẽo
quia parũ plene r̾spõdet leliuis: q̃
pfecto licet sapiẽs fuerit ut uõbat᷑.
patrocinari tamẽ uere uesticie nł¬
lo modo poterat. quia caput ip̃m
fontẽq iusticie nõ tenebat. Nobis
autẽ facilior ẽ ista de fensio q̃bꝰ
celesti bñficio familiaris est ac
penitus nota iusticia quiq illãd
nõ noiẽ sed re cognouimꝰ. Nã
plato et aristotiles honesta q̃dẽ
uolũtate. iusticiã defende cupiert̃.
effe cisset̃q aliq̃d si conatus eorũ
bonos. si eloquẽtiã. si uirtutẽ in¬

Expanded text:
Furius sapientiam quidem esse concesFurius sapientiam quidem esse concesserat, sed iniustam. Quod ad praesentem disputationem pertinebat ostendi quomodo iustitia similitudinem stultiticausa decipi eos, qui putant, nosNunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam, si uirtutem in
Abbreviated transcription (Latin):
alteri. iã nõ iustus ille s stultus
est qui uite sue nõ ꝑcat cũ ꝑcit
aliene. Itẽ si acie suorũ fusa hostes
inse qui ceꝑut. et iustus ille nactꝰ
fuerit aliꝙ̃ fatũ equo insidentẽ
ei ne parcet ut ip̃e occidat᷑. an
seicit ex equo ut ip̃e hostẽ possit
effuge: Quod si fecerit sapiẽs s
idẽ malus: si nõ fecei̾t iustus fit
idẽ stultus sit necesse est. Ita igi᷑
iusticiã cũ ĩ duas ꝑtes diuisisset
asterã cuułẽ ẽẽ dicẽs. altãm na¬
turałe. utrãq subuertit. qd̾ illa
cuulis sapiẽtia sit quidẽ s iustitia
nõ sit. naturalis ac̃̾ illa iusticia sit
quidẽ. sed nõ sit sapiẽtia. Arguta
hec plane et uenenata sut: et
q̃ martus tullius nõ potu̾it iͦfellẽ.
Aã cũ faciat leliũ furio respõdẽ¬
ẽ. ꝓ iusticiaq dicentẽ in u̾futata
ut uideat᷑ idẽ selius nõ nat̾ulẽ
que in crien stulticie ueneãt. sed
illã cuułe defensisse iusticiã. quã

Expanded text:
alteri, jam justus ille, sed stultus alteri, jam justus ille, sed stultus est, qui vitae suae non parcat, dum parcit alienae. Item, si acie suorum fusa, hostes insequi coeperint, et justus ille nactus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an dejiciet ex equo, ut ipse possit hostem effugere? Quod si fecerit sapiens, sed idem malus; si non fecerit, justus, sed idem stultus sit necesse est. » Ita ergo justitiam cum in duas partes divisisset, alteram civilem esse dicens, alteram naturapientia sit quidem, sed justitia non sit, naturalis autem illa, justitia sit quidem, sed non sit sapientia. Arguta haec plane ac venenata sunt, et quae Marcus Tullius non potuerit refellere. Nam cum faciat Laelium Furio respondentem, pro justitiaque dicentem, irrefutata dem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae uenerat, sed illam ciuilem defendisse iustitiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽs quia rei cõsulet. S idẽ
malus: quia fallet. Rursus si
reꝑiet aliquẽ qui auricalcũ se
putet uende̾ cũ sit illud aurũ.
a̾ plũbũ cũ sit argentũ: tacebit¬
ne ut id ꝑuo emat. an iudicabit
ut magno: Stultũ plane uidet᷑
malle magno. Dñ intelligi uole¬
bat et eũ q̃ sit iustus et bonus stu¬
tũ esse. et eũ qui sapiẽs mału: et
tñ sine ꝑuicie fieri posse ut sint
hoiẽs pauꝑtace contenti. Tnͣsibat
igit᷑ ad maioui in q̃bus nemo poss
sñ ꝑiculo uite iustus esse. Dicebat
enĩ. Nẽpe iusticia est hoiẽz non
occid̾e. alienũ ꝓrsus nõ attinge̾.
Quid igit᷑ iustus faciet Si forte
naufragiũ fecerit. et aliq̾s ĩbecil¬
lior uiribus tabulã ceꝑit. nõne
illũ tabula deturpabit ut ipẽ
cõstendat eaq nxus euadat: max¬
mie cũ sit nullus mari medio tes¬
tis Si sapiẽs est faciet: ip̃i em̃
ꝑeundũ est insi feceĩt. Si autẽ
mori malueit q̃m manus inferre¬

Expanded text:
sapiens, quia rei consulet, sed idem sapiens, quia rei consulet, sed idem malus, quia fallet. rursus si reperiat aliquem qui orichalcum se putet uendere, cum sit illut aurum, aut plumbum, cum sit argentum, tacebitne, ut id paruo emat, an indicabit, ut magno? stultum plane uidetur malle magno. unde intellegi uolebat et eum qui sit iustus ac bonus stultum esse et eum qui sapiens, malum, et tamen sine pernicie fieri posse ut sint homines paupertate contenti. transcendebat ergo ad maiora, m quibus nemo posset sine periculo uitae iustus esse. dicebat enim: nempe iustitia est hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. quid ergo iustus faciet, si forte naufragium fecerit et aliquis inbecillior uiribus tabu lam ceperit? nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat eaque nixus euadat, maxime cum sit nullus medio mari testis? si sapiens est, faciet: ipsi enim pereundum est, nisi fecerit; si autem mori maluerit q
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃sit audatiã refellẽdi: qͥa re¬
felli posse intellexit. Euis dispu¬
tacoĩs sũma hec fuit. iura sibi
hoiẽs ꝓ utilitate saipcisse scilicet
uaria ꝓ moribus. et apd̾ eosdẽ
ꝓ tꝑribus seꝑe mutata. ius at na¬
turale eẽ nullũ. oes et hoiẽs et
ammãtes alias ad utilitates suas
natura ducẽte ferri. ꝓm̃ a̾ nullã
cõmodis cõsulẽs: et infẽbat hec ar¬
gumẽta om̃ibus ppłis qͥ florerẽt
imꝑio. et romaĩs quoq ipĩs. qui
tocius orbis potirẽtur. si iusti uelit
esse hoc ẽ si aliena restituãt. ad ca¬
sas esse redeũdũ. et ncc̃itute ac
miseriis iacendũ cũ obmissis ꝓo¬
cõibus ad ꝓp̃a remeabãt. Bonus
uir inquit. si habeat suũ fugituũ
uel domũ insalubrẽ ac pestilentẽ
que uicia solus sciat. et ido ꝓstri¬
ꝓfitebitur bonus quidẽ quia nõ
fallit: sed tñ stultus uidicabitur
qͥa uł ꝑuo uendet uł om̃ino non
uendet. Si celaueit. erit quidẽ

Expanded text:
sumpsit audaciam refellendi, quia resumpsit audaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. eius disputationis summa haec fuit: iura sibi homines pro utilitate sanxisse, scilicet uaria pro moribus, et aput eosdem pro temporibus saepe mutata, ius autem naturale esse nullum; omnes et homines et alias animantes ad utilitates suas natura ducente ferri; proinde aut nullam ulens. et inferebat haec argumenta: omnibus populis qui florerent inperio et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si iusti uelint esse, hoc est si aliena restituant, ad casas esse redeundum et in egestate ac miseriis iacendum. tum omissis communibus ad propria ueniebat. bonus uir inquit si habeat seruum fugitiuum uel domum insalubrem ac pestilentem, quae uitia solus sciat, et ideo proscriprofitebitur, bonus quidem, quia non fallet, sed tamen stultus iudicabitur, quia uel paruo uendet uel omnino non uendet; si celabit, erit quidem
Abbreviated transcription (Latin):
hõim stultitia est apud deũ. stulticia
ut docu sũma sapiẽtia est. sic
deo huilis et abiectus est qͥ fueit
cõspituus et sublimis in terra. Nã
ut taceã qd̾ hec p̃sentia t̾re bona
quibus magnꝰ honor tribuit᷑. uir¬
tuti contraĩasũt. et uigorẽ mẽtis
eneruãt:. que tandẽ potest firma
esse nobilitas. que opes q̃ potẽtia.
cũ posset deus reges quoq ipõs
inferioẽs etiã infmis facere:
Et ideo consulẽs nobis deus. inter
qui se excollit humiliabit᷑. et q̃ se
humiliat exaltabit᷑. Cuiꝰ p̃cepti
salubritas docet: ꝙ qui se apud
honnĩes planũ fecerit humilẽ q
p̃buerit. hic apud deũ p̃celles et
insignis habeatur. Neq em̃ fal¬
sa est illa sentẽtia: q̃ apd̃ euripedẽ
fertur ĩ huc modũ. Que h mala
putãtur. hec sũt in celo bona.
Exposui causã cur philosophi
nec ĩuenire iusticiã. nec defende̾
potuerũt. nũc redeo ad id qd̾ intẽ¬
derã. Carneades igͣ qm̃ erat infir¬
ma q̃ a philoso phis asserebãtur

Expanded text:
 stultitia est apud Deum, stultitia autem ut docui summa sapientia est: sic Deo humilis et abjectus est, qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. Nam ut taceam, quod haec praesentia terrae bona, quibus magnus honos tribuitur, virtuti contraria sunt, et vigorem mentis enervant; quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit Deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? Et ideo consulens nobis Deus, inter Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, quod qui se apud homines planum fecerit, humilemque aebuerit, hic aput deum praecellens et insignis habeatur. neque enim falsa est illa sententia quae aput Euripidem fertur in hunc modum: quae hic mala putantur, haec sunt in caelo bona. Exposui causam cur philosophi nec inuenire iustitiam nec defendere potuerunt: nunc redeo ad id quod intenderam. tarneades ergo, quoniam erant mfirma quae a philosophis adserebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
manis testimoniis cõfirma̾e pos¬
sũ. S nichil fortasse apud istos
agamꝰ iisi eos de suis doceam ꝯ
aucto̾ibus. nõ posse iustũ quẽquã
esse qd̾ est cõiũcta cũ ue̾a sapĩa:
nsi idẽ stultus esse uideat᷑. Car

Expanded text:
manis testimoniis confirmare posmanis testimoniis confirmare possum. Sed nihil fortasse apud istos agamus, nisi eos de suis doceamus auctoribus, non posse quemquam justum esse, quod est conjunctum cum vera sapientia, nisi idem stultus e
Abbreviated transcription (Latin):
non colendi: Quid nobis iã ulte¬
rius reliq̃tur: si etiã hoc qd̾ uo¬
lũtate fieri oportet libido extor¬
quet aliena: Nemo istd̾ efficiet.
si q̃d nobis ad contẽpnẽdã mortẽ
dolorẽq uirtutis est. Quã cõstã¬
tiã si tenemꝰ: cur stulti iudicam᷑
faciẽtes ea q̃ philosophi laudãt
Recte igit᷑ seneca incõgruẽtiã hõi¬
bus obiectãs ait. Sũma uirtus
issis uidet᷑ magnus ãmnius. et id̾
eũ qͥ cõtempint mortẽ ꝓ furioso
habent qd̾ est utiq sũme ꝑu̾sitatis
S hn uanarũ religionũ cultores
eadẽ stulticia id obiciũt. q̾a uerũ
deũ nõ intelligũt. Quos sibilla
qui nec audiãt diumna nec sẽtiãt
sed terrã digitis suis ymagnatã
metuãt et adorẽt. Que uẽo cau¬
sa sit ut eos qui sapiẽtes sunt
stultos putẽt: magna rõ ẽ. N ͨ emĩ
frustra fallũtur. que nob̃ diligẽtei
est explicãda ut erroe̾s suos tãdẽ
si fieri potest agnostãt. Iusticia

Expanded text:
non colendi? quid iam nobis ultenon colendi? quid iam nobis ulterius relinquatur, si etiam hoc quod uoluntate fieri oportet libido extorqueat aliena? nemo istsi quid nobis ad contemnendam mortem doloremque virtutis est. Quam constantiam si tenemus, cur stulti judicamur, facientes ea quae philosophi laudant? recte igitur Seneca incongruentiam hominibus obiectans ait: summa uirtus illis uidetur magnus animus, et idem eum qui contemnit mortem pro furioso habent: quod est utique summae peruersitatis. sed hi uanarum religionum cultores eadem stultitia id obiciunt qua uerum deum non intellegunt: quos Sibylla qui nec audiant diuina nec sentiant, sed terram digitis suis imaginatam metuant et adorent. Quae uero causa sit ut eos qui sapientes sunt stultos putent, magna ratio est — nec enim frustra falluntur —: quae nobis diligenter est explicanda, ut errores suossi fieri possit agnoscant. Justitia
Abbreviated transcription (Latin):
disserẽtes nichil esse tã congruẽs
uiri sapiẽtis grauitati atq con¬
stãtie. ꝙͣ nullis t̾roribꝰ de sentẽtia
et ꝓposito posse depelli: sed tanti
ẽẽ cruciari et mori ne fidẽ ꝑdat.
ne ab officio discedat. ne metu
mortis aut dolore acerbo sbactus
aliq̃d faciat ĩiustũ. Nisi forte deli¬
rare illis uidet᷑ flactus in linicis.
cũ dicit. iustũ et tenatẽ ꝓpositi
uirũ nõ ciuiũ ardor praua iubetiũ
nõ multis instãtis tiranm: mente
quatit solida. Quo nichil uerius
dici potest si hoc ad eos refeatur
qui nullos cruciatus nlłã mortẽ
recusãt ne a fide iusticiaq declinẽt.
qui nõ tyrãncas iussiones. nõ p̃¬
sidũ gladios tremũt. quo minus
uerã et solidã libertatẽ cõstanti
mẽte defendãt q̃ in hoc solo tuẽda
sapiẽtia est. Quis emi tã in soles
tã elatus est. qui me uetet oclõs
in celũ tolle: q̃ imponat mͦ nc̃citatẽ
uel colendi qd nolim. uł qd̾ uelim

Expanded text:
disserentes nihil esse tam congruens disserentes nihil esse tam congruens uiri sapientis grauitati atque constantiae quam nullis terroribus de sententia et proposito posse depelli, sed tanti esse cruciari et emori, ne fidem prodat, ne ab officio discedat, ne metu mortis aut dolore acerbo subactus aliquid faciat iniustum: nisi forte delirare illis uidetur Flaccus in lyricis, cum dicit: iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, uon uultus instantis tyranni mente quatit solida. quo nihil uerius dici potest, si hoc ad eos referatur qui nullos, cruciatus, nullam mortem recusant, ne a fide iustitiaque declinent, qui non tyrannicas iussiones, non praesidum gladios tremunt, quominus ueram et solidam libertatem constanti mente defendant, quae in hoc solo tuenda sapienti est. quis enim tam insolens, tam elatus est qui me uetet oculos in caelum tollere, qui inponat mihi necessitatem uel colendi quod nolim uel quod uelim
Abbreviated transcription (Latin):
ipam̃ patiẽtiã sme deo cruciatos
tãtos posse suꝑare. Latrones et
robusti corꝑis uiri. eiusmõi lace̾a¬
tiones ꝑferre nequeũt. excla mãt
et gemitus edũt. Dncũtur em̃
dolore quia de est illis inspiratio
patiẽtie. Nr̃i aut̃̾ ut de uiris ta¬
ceã pueri et muliertule tortoe̾s
suos taciti unicũt: et exp̃me illis
gemitũ nec ignis potest. Eant ro¬
mam et mutio gloriãtur et rͦgulo.
quorũ alter necãdũ se hostibꝰ tra¬
didit. qd̾ captuũ puduit uiuere:
alter ab hostibus dep̃hensus cũ
uideret mortẽ se uitare nõ posse
manũ foco ñecit: ut ꝓ facmoe suo
satisface̾t hosti quẽ uoluit occidẽ.
eaq pena ueniã quã nõ merueat
accepit. Etce sexus femmeus et
fragilis etas: dilacerari se toto cor¬
ꝑe uriq ꝑꝑetitur: nõ necessitate q̃a
licet uitare se ueluit s uoluntate
quia cõfidũt in deo. Hec est uera
uirtus quã philosophi gloriabũ di
nõ re ses uerbis ĩ ambus iactãt.

Expanded text:
ipsam patientiam sine deo cruciatus ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferre non queunt, exclamant et gemitus edunt, uincuntur enim dolore, quia deest illis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis potest. eant Romani et Mucio glorientur aut Regulo, quorum alter necandum se hostibus tradidit, quod captiuum puduit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam quam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se toto corpore urique perpetitur non necessitate, quia licet uitare si uelint, sed uoluntate, quia confidunt deo. haec est uera uirtus, quam philosophi quoque gloriabundi non re, sed uerbis inanibus iactant
Abbreviated transcription (Latin):
Si igit᷑ ip̃i cũ deos arbiteãtur¬
nis et odoribus placari eos cre¬
dũt: quid est tantũ qd̾ deũ nr̃m
tã ĩmitẽ tã ĩplacabilẽ putent.
ut uideat᷑ is iã xpĩanꝯ eẽ nõ pos¬
se. qͥ diis eorũ coactus ĩuitusq
libaueĩt: insi forte cõtamiatos
semeł putãt animũ tnͣslatũos. ut
sua sponte iã face̾ incipiat qd̾ ꝑ
ormẽta fecerũt. Quis id officiũ
aib̾ens subeat: qd̾ ab ĩuiria cepit
Qius cũ uideat laterũ suorũ cicci¬
trites nõ magis oderit deos: ꝓpt̾
quos eterna penarũ insigmia. et
impressas uiste̾ibus suis notas
gestet.: Ita fit ut data diuinitus
pace. et qui fuerĩt uniu̾si redeãt.
et alius ꝓpter miraculũ uirtutis
nouus populus accedat. Nã cũ
uideat ulgus lacerari honnes
uariis tormẽtorũ gm̾bus. et int̾
fatigatos carnfices ĩuictã tene
paciẽtiã. existimãt id qd̾ res ẽ
nec cõsensũ tã m̃ltorũ nec ꝑse¬
uantiã moriẽtiũ uanã esse. nec

Expanded text:
si ergo ipsi cum deos sibi arbitranturciis et odoribus placari eos credunt, quid est tandem cur deum nostrum tam inmitem, tam inplacabilem putent, ut uideatur is iam Christianus esse non posse qui diis eorum coactus inuitusque libarit? nisi forte contaminatos semel putant animum translaturos, ut sua sponte iam facere incipiant quod per tormenta fecerunt. quis id officium libens obeat quod ab iniuria coepit? quis cum uideat laterum suorum cicatrices, non magis oderit deos, propter quos aeterna poenarum insignia et inpressas uisceribus suis notas gestet? ita fit ut data diuinitus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec
Abbreviated transcription (Latin):
potuerũt. Dolo aũt p̃us circũ¬
scripte atq breuiter q̃d sit ostẽde.
ut intelligat᷑ philoso phos ignoa̾s¬
se iustitiã nec id qd̾ m̃ime noua̾nt
potusse defende̾. Iusticia ꝙͣuis õẽs
simul uirtutes ãplectat᷑. tñ due
st̃ oĩm pñcipales q̃ ab illa diueli
seꝑariq nõ pñt pietas et eq̾tas.
Nã fides tꝑrantia. ꝓbitas. mo¬
cẽtia integritas. et ceta̾ hiuiꝯmõi
uł natura uł institutis parẽtũ
possut̾ esse in husdẽ homĩbus qui
iusticiã nestiũt sit̾ sicuti semꝑ
fuerũt. Nã romam uetes q̃ ui
sticia gloiari solebãt huis utiq
uirtutibus głoriabãtur. q̃ ut dii

Expanded text:
potuerunt. uolo autem prius circumscnpte ac breuiter quid sit ostendere, ut intellegatur philosophos ignorasse iustitiam nec id quod minime nouerant potuisse defendere. iustitia quamuis omnes simul uirtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales quae ab ea diuelli separarique non possunt, pietas et aequitas. nam fides temperantia probitas innocentia integritas et cetera eiusmodi uel natura uel institutis parentum possunt esse in iis hominibus qui iustitiam nesciunt, sicuti semper fuerunt: nam Romani ueteres, qui iustitia gloriari solebant, iis utique uirtutibus gloriabantur qu
Abbreviated transcription (Latin):
religiõibus exclusus ad eos se cõ¬
ferce uelłet. tanꝙͣ certi aliq̾s re¬
ꝑturus. Una igit᷑ spes hõm. u
na solus. in hac doctrma quã de¬
fedmo posita est. Oĩs sapiã ho¬
m̃s in hoc uno est. ut deũ cog¬
uostat et colat. Hoc nem̃ dognia
hec sentẽna ẽ. Qñta itaq uoce
possiã testificor ꝓclamo denũcio.
Hic. hic est illud qd philosophi oẽs
in tota uita sua q̃fierũt nec unꝙͣ
tñ ĩuestiga̾e. cõphendere tene ua¬
luerũt. qa religionẽ a̾ prauã susti

Expanded text:
religionibus exclusus ad eos se conreligionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi aliquid reperturus. una igitur spes homini, una salus in hac doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. quanta itaque uoce possum, testificor proclamo denuntio: hic, hic est illut, quod philosophi omnes in tota sua uita quaesierunt nec umquam tamen inuestigare conprehendere tenere ualuer
Abbreviated transcription (Latin):
q locamus. Stulticia igit᷑ et er¬
ror et cecitas. et ut cicero ait ig¬
noratio rerũ atq causarũ nate̾
ad fortune nonnia induxit. Sed
ut aduersariũ suũ nestĩt. sic
nec uirtutẽ quidẽ stuĩt: cuiꝯ stĩa
ab adu̾sarn notione destendit.
que si cõuicta est cũ sapiẽtia. uł
at ip̃i dicut̃ eadẽ ipsa sapiẽtia
est: ignorẽt necesse est in q̃bus
rebus sita est. Nemo enĩ pocest
ueris armis instrui si hostẽ cõtͣ
quẽ fuerit armãdus ignorat: n ͨ
aduersariũ uncẽ q̃ in dimicãdo
nõ hostẽ uerũ s umbrã petit.
ꝓsternet᷑ eñ. qui alio intẽtus
uemẽtẽ uitalibus sus ictũ nec p̃¬
iuderit ante nec cauerit. Docui qͣn¬
tũ mea mediocritas tulit: longe
deuiũ philosophos iter a uĩtate
erim: quia nõ erat in ꝓp̾a cõtra pħi¬
losophos disputatio. Sed huc ne¬
cessario fuit deuertendũ ut ostẽ¬
derẽ tot ac tanta in rebus faly
ẽẽ cõsũpta: ne qs forte a prauis

Expanded text:
que locamus. stultitia igitur et erque locamus. stultitia igitur et error et caecitas pt, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtutem quidem sciunt, cuius scientia ab aduersarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. Docui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate erim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis
Abbreviated transcription (Latin):
obruit. tenebris circũ fudit: ne
qͥ̾s possit ad diuim nomĩs ꝑue¬
mre noticiã in q ͦ uno et sapĩa
cõtmetur et uita ppetua. Eos
cuitẽ qui deũ scĩt dolis et as¬
tucia aggredit᷑. ut cupiditate aͥ
libidine irretiat. aut peratis
blandiẽtibus deprauatos impel¬
lat ad mortẽ. uel si dolo inchil
ꝓfecerit. uiolẽtia deite̾ conat᷑
Idcirco enĩ in p̾mordiis tñgres¬
sionis nõ statĩ ad penã de cru¬
sus a deo est ut hoĩem malicia
sua exerteat ad uirtutẽ. q̃ insi
agitetur. insi uexatione cõtinua
roboretur. nõ potest esse ꝑfcã
siquidẽ uirtus est ꝑfendorũ
malorũ fortis atq ĩucta pati¬
entia. Ex quo fit ut uirtus nlła
sit si aduersarius desit. Huiꝯ ita
ꝙ ꝑuerse potestatis cũ uimi sen¬
trẽt uirtuti repugnantẽ. nomen
a sapientia remotũ declarat iu¬
uenalis hiis uersibus. Aullũ nu¬
men habes. si sit prudẽtia. nos
te nos facimꝰ fortuna deã celo¬

Expanded text:
obruit, tenebris circumfundit, ne obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersibus: nullum numen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caelo
Abbreviated transcription (Latin):
gat decipiat. ext̾minet. qͦs illa
gem̾ hom̃i uexatricẽ ꝓpetuã
constituerit. cur demq cam malã
sortita sit potestatẽ. ut res cũc¬
tas ex libidme magis ꝙͣ ex uero
ce le bret obsturetq. Hec inqmͣ
philosophis inquirẽ oportuit.
potius ꝙͣ tenie innocentẽ accusãe
fortunã q̃ etiã si sit aliqͣ inchil
homĩbus tam inimita sit ꝙ̃ putat᷑
Itaq ille omes orationes qͥbus
iniquitatẽ fortune lacerãt. suas¬
q uirtutes contra fortunã suꝑ¬
bissane iactant. nichil sut̃ aliud
qͣm deliramẽta incõsiderate leui¬
tatis. Quare nõ ĩuideant nobis
quibus aꝑuit uirtutẽ deus: q̃ sũ
scimus nichil esse. fortunã. ita si¬
mus esse prauũ ac subdolũ ppi¬
ritũ qui sit inimicus bonis hostis¬
q iusticie. qui contraria faciat ꝙ̃ͣ
deus. Cuiꝰ mnuidie cauiã in sido
libro explicaumꝰ. Hic igitur in¬
sidiatur uniuersis s eos qͥ deũ
nestiũt errore impedit. stulticia

Expanded text:
gat, decipiat et exterminet: quis illam gat, decipiat et exterminet: quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret, obscuretque? Haec, inquam, philosophos inquirere oportuit potius, quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil m inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque uirtutes contra fortunam superbissime iactant, nihil sunt aliut quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prauum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae, qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo libro explicauimus. hic ergo insidiatur uniuersis: sed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
illa uis. qui flatus iste et qui re¬
flatus. Turpe igit᷑ honnie ingemio¬
sũ id dicere. qd si neges ꝓbare nõ
possit. Postremo qd̾ is qui dicit
assensus esse retinẽdos. qd̾ stulti
sit homĩs rebus ĩcogͥtis tenie as¬
sentire: is plane uolgi et imꝑito¬
rũ opimionibus cred et qͥ fortunã
putãt esse que tribuat homĩbus
bona et mala. Nã simulachrũ
eius cũ copia et gub̾naculo fin¬
gũt: tanqͣm hec et opes t̾buat.
et humanarũ rerũ regiẽ obtine¬
at. Cui opiniom et uirgiliꝰ assẽ¬
sit qͥ fortunã om̃ĩpotentẽ uocat.
et historicus qui ait. Sed ꝓfecto
fortuna in om̃i re donatur. Qs
igit᷑ teteris diis loci super est.
Cur nõ aut ipã regnare dicit᷑
si plus pocest. aut sola colitur
si omĩa. Del si tantũ malã ĩmit¬
tit. aliquid cause ꝓferat cur si dea
ditos cupiat cũ ab hiis religiose
colatur. cũ equior sit malis imqͥor
autẽ bonis. cur insidietur. affli¬

Expanded text:
illa uis, qui flatus iste et qui reilla uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hominem ingeniosum id dicere, quod si neges probare non possit. postremo, quod is qui dicit adsensus esse retinendos, quod stulti sit hominis rebus incognitis temere assentire, is plane uulgi et inperitorum opinionibus credidit, qui fortunam putant esse quae tribuat hominibus bona et mala. nam simulacrum eius cum copia et gubgunt, tamquam haec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opinioni et Virgilius assentit, qui fortunam omnipotentem vocat; et historicus, qui ait: Sed profecto fortuna in omni re dominatur. Quid ergo caeteris diis loci superest? Cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest; aut sola colitur, si omnia? Vel, si tantum mala immittit, aliquid causae proferant, cur, si deaue perditos cupiat, cum ab his religiose colatur: cur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur insidietur, affli
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ philosophi ne aliqñdo non
errent in re sculta uolunt esse
sapiẽtes. qui fortune sexũ mutãt
eãq nõ deã sicut uolgus s deuõ
esse dicũt. eundẽ tamẽ interdũ
fortunã uocant: qd multa in qt
idẽ cicero efficiat iopmata nobis
ꝓpter obsturitatẽ ignorationẽq
causarũ. Cũ igit᷑ causas ignoent
ꝯpter quas fiat aliqͥd et ipm̃ q̃
faciat ignorẽt necesse est. Nem
in oꝑe ualde serio. in quo p̃cepta
uite deꝓmpta ex philosophia fi¬
lio dabat. Magnã inquit fortune¬
esse uim in utranq partẽ quis
nestiat: Nã et cũ ꝓspero flacu
eius utimur. ad exitus ꝑuemimꝰ
optatos: cũ respirauerit affligiꝰ.
sit hoc dixit tanqͣm et ip̃ẽ et oẽs
stiant. Denide qui etiã q̃ clara
sũt dubia conet᷑ effice: hͦ putauit
esse clarũ qd illi esse debuit esse
dubiũ. Nã sapienti om̃ino falũ
est. Quis inquit nestit Ego ueo
nestio. Doceat me si potest q̃ sit

Expanded text:
uerum philosophi, ne aliquando non uerum philosophi, ne aliquando non errent, in re stulta uolunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. eundem tamen infortunam uocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent necesse est. idem in opere ualde serio, in quo pritecepta uitae deprompta ex philosophia filio dabat, magnam inquit esse fortunae uim in utramque partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit
Abbreviated transcription (Latin):
quos sua ipõs destruit atq affi¬
cit oratio. Aristotiles inq̃t cico
ueteres philosophos accufans.
ait eos aut stultissimos aut gło¬
riosos fuisse qui existimauissẽt
philosophiã suis ingemis fuisse¬
ꝑfecct̃. sed se uidere ꝙ paucis
annis magna accessio facto eẽt.
breui tꝑre philosophiã plane
ab solutã fore. Quod igit᷑ fuit
illud tẽpus: Quo more quãdo
est aut a quibus absoluta: Nã
qd̾ ait scultissimos fuisse qͥ puta¬
uissent ingenuis sius ꝑ fectã eẽ
sapientiã: ueriõ est. Sed ne ip¬
se quidẽ satis prudẽter. qui aut¬
a ueteribus ceptã. aut a nous
auctã. aut mox a poste̾ioribus
ꝑfectũ iri putauit. Nũqmͣ enĩ
potest ĩuestigari: qd̾ nõ ꝑ uiã
suã queritur. Sed repetamꝰ
id qd̾ omisimꝰ. fortuna igit ꝑ
se nichil est. Nec sic habendũ est
tanqͣm sit in aliquo sensu. Si qͥdem
fortuna est. accidentiũ reriõ et¬
subitus acq iopinatus euentus.

Expanded text:
quos sua ipsos destruit atque affiquos sua ipsos destruit atque afficit oratio? Aristoteles, inquit Cicero , veteres philosophos accusans, ait eos aut stultissimos, aut gloriosissimos fuisse, qui existimassent philosophiam suis ingeniis perfectam: sed se videre, quod paucis annis magna accessio facta esset, brevi tempore philosophiam plane absolutam fore. Quod igitur fuit illud tempus? quo more? quando est aut a quibus absoluta? Nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapientiam, verum est: sed ne ipse quidem satis prudea ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod non per uiam suam quaeritur. Sed repetamus id quod omisimus. fortuna ergo per se nihil est: nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu, siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus euentus.
Abbreviated transcription (Latin):
in imũ depressã diceret. qmͣ in
sumũ leuata. insi forte mentẽ
quoq in pedibus aut in imis cal¬
cibus cõstituere malebat potus
qm̃ in pectore aut capite. Adeo
remotissum fuerũt ab ip̃ã ueri
corꝑis admoneret. ueritatẽ in
sũmo esse querendã. Ex hac
de sꝑatiõe confessio illa socratis.
nata est qua se nichil stire dix¬
it. nisi hoc unũ qd nichil stiat
anic achadenne disciplma ma¬
nauit. si tamen distiplina dici
potest in qua ignoratio et dis¬
citur et docetur. Sed ne illi qͤdẽ
qui stientiã sibi assupserũt. id
ipm qd̾ scire se putabãt cõstant̾
defende̾ potuerũt. Qui quomã
ratio illis nõ quadrabat ꝑ ig¬
norãtiã rerũ diumarũ tã uarii
tam incerti fuerũt. sibiq semꝑ
contraria disserẽtes:. ut quid
sentiãt quid uelint. stitis statuẽ
ac diiuidicare nõ possis. Quid
igit᷑ pugnes aduersus eos ho¬
mĩes: qui suo sibi gladio ꝑeunt
Quid labores ut eos destruas

Expanded text:
in imum depressam diceret quam in in imum depressam diceret quam in summum leuatam? nisi forte mentem quoque in pedibus aut in imis calcibus constituere malebat potius quam in pectore aut in capite. adeo remotissimi fuerunt ab ipsa ueritcorporis admoneret ueritatem illis in summo esse quaerendam. ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua se nihil scire dixit nisi hoc unum, quod nihil sciat, hinc Academiae disciplina manauit, si tamen disciplina dici potest in qua ignoratio et discitur et docetur. sed ne illi quidem qui scientiam sibi adsumpserunt, id ipsum, quod scire se putabant, constanter defendere potuerunt. qui, quoniam ratio illis non quadrabat, per ignorantiam rerum divinarum tam varii, tam incerti fuerunt, sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid vellent, statuere ac dijudicare non possis. Quid igitur pugnes adversus eos homines, qui suo sibi gladio pereunt? Quid labores, ut eos destruas,