comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
molestum qui rem non uerba desidetas. Idoc sim¬
pͥliciter audi. Senex alipius rogatus a me sepuis.
pollicituis erat cecum respondere dyalogorũ paucis ĩ¬
terrogati uincuł. Et qm̃ in mauritama dicitur hodi¬
et ee: peto uirib om̃ib et rogo. ut tu solus respon¬
dere digneris: quod eciam p̾sente ip̃o fr̃e tuo sine du¬
bio fatere debueras. Non ost petunia. ño est auru
quod prouis daturus eras ꝑculduibio si haberes. Nc
uero sine labore loqueris quod requito. Possem te
co ꝑ multos caros tuos exorare. sed nom auimũ tu¬
um qui nõ rogati desiderati sed om̃ib p̾stare: si tm̃
abfit quod de decet. quod in hac re peuitus uicħ est
dedecoris. ẽ ũ quod eũq est. peto prestes nauigatu¬
ro. Nosti qũam molestissimũ est oneri ẽẽ nõ dico sin¬
certati tue. sed cuppiam. Solus au̾t deus nouit qͦ
modo nimia necessitate impulsus hoc feci. uob̾ enĩ
saluis. et fauente deo: nauigaturus sum: Et mores
rogatis qnis ño tesponderit indoctus et hebes pu¬

Expanded text:
molestum, qui rem, non verba desideras. Ideoque simpliciter audi. Senex Alypius rogatus a me, saepius pollicitus erat, tecum respondere dialogorum pauculis interrogatiunculis et, quoniam in Mauretania dicitur hodieque esse, peto uiribus omnibus et rogo, ut tu solus respondere digneris, quod etiam praesente ipso fratre tuo sine dubio facturus eras. non est pecunia, non est aurum, quod pro quouis daturus eras procul dubio, si haberes; nunc uero sine labore loqueris, quod requiro. possem te plus et per multos caros tuos exorare, sed noui animum tuum, qui non rogari desiderat sed absit, quod dedecet, quod in hac re penitus nihil est dedecoris. tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo. nosti, quam mihi molestissimum est oneri esse non dico sinceritati tuae sed cuipiam. solus autem deus nouit, quo modo nimia necessitate inpulsus hoc feci. uobis enim saluis et fauente deo nauigaturus sum; et mores rrogatus quis non responderit, indoctus et hebes pu
Abbreviated transcription (Latin):
quod diligmus. credimus: ubi ne utiq pͥuenisti. fe¬
cistitito in me uerear decppi opinionem et exspecla¬
tionem tuam: preter hoc ergo tales mͥ q̃ones intua &¬
pistola ꝓposiusti que si a quolibet ꝓposite forent ocio qͦ
meo ques michi de est uon paruimm negocium fierent.
Cumuero abste ꝓponũtur. cui ꝓfunda iinanti sosois
caꝵ superficies ncͦquaquam sat est: et pponuntur occu¬
patissmo asliaꝵep curaꝵ molĩb uallat᷑o et obstricto. tue
prudentie est et bemuolentie cogitare qũa te placidũ
hr̃e debeam. uel quos duino respodi uł si eciam nume
pro tue intentionis granditate resp̃o dero Quens
gͥ mediator dei es hominũ homo ihc xp̃c. quom̃o uils

Expanded text:
quod diligimus, credimus, ubi me utique praeuenisti fequod diligimus, credimus, ubi me utique praeuenisti fe-cistique, ut uerear in me decipi opinionem atque expectationem tuam. praeter hoc ergo tales mihi quaestiones in tua epistula proposuisti. quae, si a quolibet propositae forent, otio quoque meo, quod mihi defit, non paruum negotium fierent; cum uero abs te proponuntur, cui profunda rimanti solutionis earum superficies nequaquam sat est, et proponuntur occupatissimo aliarumque curarum molibus uallato et obstricto, tuae prudentiae est et beniuolentiae cogitare, quam te placidum habere debeam, uel quod diu non respondi uel si etiam nunc non pro tuae intentionis granditate respondero. Quaeris igitur, mediator dei et hominum homo Christus Ies
Abbreviated transcription (Latin):
uti causas nollem quereres ne molestras meferas di¬
ntuis excusantem. quam ꝑtulisti tarduis rescubentẽ.
cũ ego te malim offenisiom mee facile ignoscere.
qu̾a de mea defensione iudicare. Q cũq ille tauso
fuerint. crodi nullum tin apud me ẽe potuisse c̃o¬
temptum: mmo .n. uero crussime rescripsissemsi
te contempsissem. ned modo qr tandem aligã res¬
cripsi adeo ałtem tandem aliqñ di gnum aliquid i¬
te lectore mõl̾itus sum: et dummerto possim tuo nomi¬
nc prenotare. sod rescribere utrimic iam malui. quan
pati. et banc estatem me huis officii debitore transire. ii
tua me dignitas cerrum fect q cuuctanteni. crm ste hes¬
manitas tua gratior quam isla suspectior sed unde deia¬
gis amo. huic diffieisius unde sufficiam tante auiditati
religiosi tiu aminiui amoris imienio. Hunc accessia es
preter mutue carieatis flaminam qua fit ubeciame¬
os quos nũquam iudimus diligamus. dumeos hr̃e

Expanded text:
rei causas nollem quaereres, ne molestius me feras direi causas nollem quaereres, ne molestius me feras diutius excusantem, quam pertulisti tardius rescribentem; cum ego te malim offensioni meae facile ignoscere, quam de mea defensione judicare: quaecumque illae causae fuerint, crede nullum tui apud me esse potuisse contemptum. immo enim uero citissime rescripsissem, si te contempsissem. nec modo quia tandem aliquando rescripsi. ideo saltem tandem aliquando dignum aliquid te lectore molitus sam et quod merito possim tuo nomine praenotare: sed rescribere utcumque iam malui quam pati et hanc aestatem me huius officii debitore transire. nec tua me dignitas tenuit fecitque cunctantem, cum sit humanitas tua gratior quam illa suspectior. sed unde te magis amo, hinc difficilius, unde sufficiam tantae auiditati religiosi tui amoris, inuenio. Hae accessit, quod praeter mutuae caritatis flammam. qua fit, ut etiam eos, quos numquam uidimus, diligamus. dum eos habere.
Abbreviated transcription (Latin):
ceters pone om̃ib in ipis mẽbranis in qurb eas mi¬
b me si parum aut aliud qũa uolebas egisse arbit᷑¬
ris. non reste cogitas mi dioscore. a quo nũc ista que¬
sieus. Oratoris autem libroꝵ q de or̃one om̃s pret̾¬
missi. Nescio .n. quis migator mͥ ẽe iuisus sum: si cas
exponendas ꝑsequerer. slam de ceteris possem eciã
diligentꝰ interrogari simͥ quisqu̾a res ip̃as nõ de libͥs
ciceronis. sed ꝑsdip̾as tractandas dissoluendastp ꝓ¬
ferret. In illis aũ res ip̃e nũc nr̃e ꝓfessionimiꝰ con¬
griuuit. Hec añt onĩa n̾o faceremi mil me post e¬
gritudm̃e ĩ quaetam cũ homo tuns ueniasdi aligͥ¬
tulum ab sppone remouissem. Quib item diebus
ꝑtur batione ualitudinis. febrib ꝙ repetitus sum.
Unde fcm̃ est: ur tardius quã possent hec tͥ mitt̾en¬
cua. Que qũo acceperis rescripta flagito. L iber s̃¬
litenis tius tardius respondisio qu̾a debui. QCuius

Expanded text:
ceteris paene omnibus in ipsis membranis, in quibus eas miceteris paene omnibus in ipsis membranis, in quibus eas miibus me si parum egisse aut aliud, quam uolebas, egisse arbitraris, non recte cogitas, mi Dioscore, a quo nunc ista quaesieris. Oratoris autem librorumque de Oratore omnes praetermisi. nescio quis enim nugator mihi esse uisus sum, si eas exponendas persequerer. nam de ceteris possem etiam decenter interrogari, si mihi quisquam res ipsas non de libris Ciceronis sed per se ipsas tractandas dissoluendasque proferret; in illis autem res ipsae nunc nostrae professioni minus congruunt. haec autem omnia non facerem, nisi me post aegritudinem, in qua eram, cum homo tuus uenisset, aliquantum ab Hippone remouerem. quibus item diebus perturbatione ualitudinis febribusque repetitus sum. inde factum est, ut tardius, quam possent, tibi haec mitterentur. quae quo modo acceperis, rescripta flagito. CXIX. is tardius respondisse quam debui. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
tib. non habentes diuinam ꝑsonam qua imperarẽt
fidem. sententiam fuam tegere querendam quã pol¬
luendam ꝑferre maluerummt cum iam xp̃i regnũ ter¬
renis regnis ãmirantib ꝑturbatisq crebesceret: em̃¬
gere ceperant ad ꝑferendum att aperiendũ quid
plato sensisser. Tunc platonis scola rome floruit
hĩitep cũdiscipulos multos acutissimos et sollertis¬
simos uiros. Sed aliqui eoꝵ magioaꝵ artiũ curiosi¬
litiam transierunt. Itaq totũ culm̃ austoritatis.
lumenq rõnis in ilło umo salutari nomine. atq ĩ eius
una ecca. recreando et reformando humano generi c̃o¬
stitutum est. Hec me dutissime in bac epsa locutum
er si alia forte tumalles om̃ioño penitet. Probabis
eñ magis hec: quantomag̾ inueritate ꝑficies. Et
tunc ꝓ babis consiliũ meũ. qd̾ ñc utilitati studioꝵ
tuoꝵ minus obsecutum putas. qulaqu̾a eciam illis

Expanded text:
ntibus non habentes diuinam personam, qua imperarent ntibus non habentes diuinam personam, qua imperarent fidem, sententiam suam tegere quaerendam quam polluendam proferre maluerunt, cum iam Christi nomen terrenis regnis admirantibus perturbatisque crebresceret, emergere coeperant ad proferendum atque aperiendum, quid Plato sensisset. tunc Plotini schola Romae floruit habuitque condiscipulos multos acutissimos et sollertissimos uiros. sed aliqui eorum magicarum artium curiosilitiam transierunt. itaque totum culmen auctoritatis lumenque rationis in illo uno salutari nomine atque in una eius ecclesia recreando et reformando humano generi constitutum est. Haec me tibi diutissime in hac epistula locutum, etsi alia forte tu malles, omnino non paenitet. probabis enim haec magis, quanto magis in ueritate proficies; et tunc probabis consilium meum, quod nunc utilitati studiorum tuorum minus obsecutum putas. quamquam etiam illis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunione catholica nd sint. xp̃iano tũ nomine ⁊¬
gloriantur. cogu̾tur adu̾sari credentib. et audent
imperitos quasi rõne traducere. qñ maxime dñs¬
cũ ista medicina uenerit ut fidem ppłis imperaret
Sed hoc fa c̾e cogũtur ut dixi. qr iacere se abiectis¬
sime sentiũs si eoꝵ auctoritas cũ auctoritate apo¬
stolica conferatur. Conatur ergo auctoritatem
stabilissimam fundatissime ecc̃e quasi rons no¬
mine et pollicitatione superare: om̃ium enĩ here¬
ticoꝵ quasi regularis est ista temeritas. Sed ille fide¬
i clementissimus imperatoret perconuentꝰ celeb̾¬
res pie doctos et uere spũales nros copio sissimus
apparatib eciam inuistissime r̃õnis armauit. u̾mi
illa rectissina disciplina est marcem fidei quam¬
maxime recipimfirmos. in proeis iamtutissime po¬
sitis fortissima rõne pugnetur. Platoniti nero qm
ralsoꝵ pbilosophoꝵ etrorib illo tempore cirtumlatnͣ¬

Expanded text:
communione catholica non sint, Christiano tamen nomine communione catholica non sint, Christiano tamen nomine gloriantur, coguntur aduersari credentibus et audent inperitos quasi ratione traducere, quando maxime cum ista medicina dominus uenerit, ut fidem populis imperaret. sed hoc facere coguntur, ut dixi, quia iacere se abiectissime sentiunt, si eorum auctoritas cum auctoritate catholica conferatur. conantur ergo auctoritatem stabilissimam fundatissimae ecclesiae quasi rationis nomine et pollicitatione superare. omnium enim haereticorum quasi regularis est ista temeritas. sed ille fidei clementissimus imperator et per conuentus celeberres pie doctos et uere spiritales uiros copiosissimis apparatibus etiam inuictissimae rationis armauit. uerum illa rectissima disciplina est in arcem fidei quammaxime recipi infirmos, ut pro eis iam tutissime positis fortissima ratione pugnetur. Platonici uero, qui falsorum philosophorum erroribus illo tempore circumlatra
Abbreviated transcription (Latin):
m̃o ad sequendam ueritatem melius consuli potu¬
isse generi humano. qu̾aut homo ab ip̃a ueritate
suscoptus meffabilit atq mirabilit̾. et ip̃ius ĩtris
ꝑsonam gerens. retta pcipiendo. et diuina faciendo
salũbriter crediꝑsuaderet. quod ñdum pudent̾ pos¬
ser intelligis Huius uos głe feruimꝰ. huic te ĩmobłr
ates constant̾ credere hortamur ꝑ qũe fcm̃ est ut ñ
pauci. sed populieciam qui no possunt ista diiuidica¬
re r̃one. fide urideant. donec salutarib p̾ceptis ãmi¬
niculati. enadant ab his ꝑplexiatib in auras puris¬
sime atep sincenssime uetitans. Quiꝰ auctoritatit̾a¬
to deuotuis optemperan oꝑter. qũato uidemꝰ nullũ
iam errorem se audere extollere ad congregandas
conquirat eos aũ solos ex ueterib p̾ter xp̃iamĩ no¬
meninconuenticulis suis sliquato duitius. uelfre¬
quẽtuis ꝑdurare qui scripturas eas tenẽt per quas
dere dissimuiant. Porro illi qui cu i unitate atq

Expanded text:
modo ad sequendam ueritatem melius consuli potumodo ad sequendam ueritatem melius consuli potuisse generi humano, quam ut homo ab ipsa ueritate susceptus ineffabiliter atque mirabiliter et ipsius in terris personam gerens recta praecipiendo et diuina faciendo salubriter credi persuaderet, quod nondum prudenter posset intellegi? huius nos gloriae seruimus, huic te inmobiliter atque constanter credere hortamur, per quem factum est, ut non pauci sed populi etiam, qui non possunt ista diiudicare ratione, fide inrideant, donec salutaribus praeceptis adminiculati euadant ab his perplexitatibus in auras purissimae atque sincerissimae ueritatis. cuius auctoritati tanto deuotius obtemperari oportet, quanto uidemus nullum iam errorem se audere extollere ad congregandas conquirat, eos autem solos ex ueteribus praeter Christianum nomen in conuenticulis suis aliquanto frequentius perdurare. qui scripturas eas tenent, per quasdere dissimulant. porro illi, qui, cum in unitate atque
Abbreviated transcription (Latin):
nes quas de corporib solidiorib affluere putant.
ip̃as minime solidas: ita ut tac̾tu nisi oculoꝵ cũ
uidemus. et animi cũ cogitanus sentui no pos¬
sintꝰ si et ip̃e cor pora sunt. Nam ita censent ut grire
a corpore et ad oculos uenire uł ad animũ possint.
quem ncħoꝰ dicunt ẽe corporeum. Quero eciam u¬
trum ab ipĩs athomis affluant ymagines. Si affluũt
quõ iam sunt athomi. a quib ali qua corpora se pa¬
rantur: Si ño affluunti aut potest aliquid alne
ymagiib cogitari qd̃ uehementer uolunt. aut
unde nouerunt athonios quas nec cogitare potu¬
erunt Sed iam puder me ista refellere. cum eos
nõ puduit ista sentire. Cũ uero ausi sunt eciam
defendere. uo iam eoꝵ sed ipĩus generis humanime
pudet cuius aures hec ferre potuerunt. Cum igit᷑
tanta sit cecitas mentium per illuuem pccoꝵ amorẽ¬
dioscore uł quisqũa uignanti ingenio p̾ditꝰ nullo

Expanded text:
nes, quas de corporibus solidioribus adfluere putant nes, quas de corporibus solidioribus adfluere putant ipsas minime solidas, ita ut tactu nisi oculorum, cum uidemus, et animi, cum cogitamus. sentiri non possint, si et ipsa corpora sunt. nam ita censent. ut exire a corpore et uenire ad oculos uel ad animum possint, quem nihilo minus dicunt esse corporeum. quaero, utrum etiam ab ipsis atomis adfluant imagines? si adfluunt, quo modo iam sunt atomi, a quibus aliqua corpora separantur? si non adfluunt, aut potest aliquid sine imaginibus cogitari, quod uehementer nolunt, aut unde norunt atomos, quas nec cogitare potuerunt? sed iam pudet me ista refellere, cum eos non puduerit ista sentire; cum uero ausi sunt etiam defendere, non iam eorum sed ipsius generis humani me pudet, cuius aures haec ferre potuerunt. Cum igitur tanta sit caecitas mentium per ingluuiem peccatorum amoremDioscore, uel quisquam uigilanti ingenio praeditus nullo
Abbreviated transcription (Latin):
tatione aduersante respuantur. sed acutissimorũ
hominũ ingenia id eciam negotiũ susceperunt ut
copiose ista refellerent: q̃ statim dc̃a a tardissiiis de¬
nderi abitiq debuerunt. Si .ni. concessens ẽẽ atho¬
mos. si conceiseris eciam concursu fortuito se ip̃os
pellere et agitare. numet illud eis fas est concedere.
ita conficiant ut eam forma edificent figura det̾mi¬
nent. equalitate poliant colore illustrenti aĩa nege¬
tente Que omĩa nullo modo nisi atte diuine ꝓuit̾e¬
tie fieri uidet quisquis mag̾ mente qua oculis amar
uid̾e. idq ab eo expetit a quo fcũs est. Nam nec ipõs
athomos ẽe ullo modo contedendũ est: quod omissa
sb̾tilitate que de diuisione corpoꝵ a dostis traditur
Ceite.n. ip̃i dicunt om̃ia que sunt nature. nich eẽ
aliud qu̾a corpora et mane. queq his accidant: qd̾
credo motum et pulsum dicere et consequentesi
formas. Dicant ergo in quo genere ponant ymagi¬

Expanded text:
tatione adversante respuantur; sed acutissimorum tatione adversante respuantur; sed acutissimorum hominum ingenia id etiam negotium susceperunt, ut copiose ista refellerent, quae statim dicta etiam a tardissimis derideri abjicique debuerunt. Si enim concesseris esse atomos, si concesseris etiam concursu fortuito seipsas pellere et agitare; num et illud eis fas est concedere,  ita conficiant, ut eam forma nent, aequalitate poliant, colore inlustrent, anima uegetent? quae omnia nullo modo nisi arte diuinae prouidentiae fieri uidet, quisquis magis mente quam oculis amat uidere idque ab eo expetit, a quo factus est. nam nec ipsas atomos esse ullo modo concedendum est, quod omissa subtilitate, quae de diuisione corporum a doctis traditur,certe enim ipsi dicunt omnia, quae sint naturae. nihil esse aliud quam corpora et inane quaeque his accidant, quod credo motum et pulsum dicere et consequentes formas. dicant ergo, in quo genere ponant imagi
Abbreviated transcription (Latin):
tur una. Quam uanitatem cicero ita refellit ut eo ip̃o
neges eternum dm̃ eoꝵ posse cogitari. quo ĩnumera¬
biliter fluentib et labentib ymaginib cogitatur.
Et qm̃ ĩnumerabilitate a chomoꝵ suppeditante dicũt
fieri formas deoꝵ sempiternas. cum ita discedunt q̾¬
dam corpuscula de diuino corpore ut alia succedant
et dissolui eandem naturam eadem su ccessione ñ
sinant: omia ergo inquit eterna eẽnt. qr nulli deest
ista ĩnumerabilitas athomoꝵ. que pcrpetumas rui¬
uas subinde suppleat. Deinde quomodo non uereatur
iste deus ne intereat cum sine ulla int̾missione pui¬
setunagiteturq athomoꝵ intursione sempiterna:
Pulsari .n. dicit illud corpus. quod irruentib athomiᷤ
feriatur et agitari quod penetretur. ⁊ einde cum ex ip¬
so ymagnies de quibz iam satis dem̃ est semper efflu¬
ant qũo potest de ĩmortalitate confidere. In quib
quod ño sufficit ea narrariut uulla cuiꝰqu̾a dispu¬

Expanded text:
tur. quam uanitatem Cicero ita refellit, ut eo ipso tur. quam uanitatem Cicero ita refellit, ut eo ipso neget aeternum deum eorum posse cogitari, quo innumerabiliter fluentibus et labentibus imaginibus cogitatur. et quoniam innumerabilitate atomorum suppeditante dicunt fieri formas deorum sempiternas, cum ita discedunt quaedam corpuscula de diuino corpore, ut alia succedant et dissolui illam naturam eadem successione non sinant, omnia ergo, inquit, aeterna essent, quia nulli deest ista innumerabilitas atomorum, quae perpetuas ruinas subinde suppleat. deinde \'quo modo non uereatur iste deus, ne intereat, cum sine ulla intermissione pulsetur agiteturque atomorum incursione sempiterna?\' pulsari enim dicit illud coferiatur, et agitari quod penetretur: deinde cum ex ipso imagines, de quibus jam satis dictum est, semper affluant , quomodo potest de immortalitate confidere? 31. In cuquod non sufficit ea narrari, ut nulla cujusquam dispu
Abbreviated transcription (Latin):
a toto simul attinginuillo pacto potest. Quomĩo
gͥ tote simul cogitantur. si intiñcogitantur in
quantum uenientes atq intrantes anmnũ at¬
tingint. que nec tote intrare possiuit per tam
paruũ corpus. nec tote tam paruũ animũ attin¬
gere: Mem̃ito me ẜm illos hec dicere. Non .n.
ego talem amuũ sentis. ant si nicorporeum
democritus aminum existimat.: epicuriis quidem so¬
lusista rõne urgeri potest. Sed eciam ille quare nõ
udit non opus ẽd. nec fieri posse. ut incorporeus anmui
ad uentu atq contactu corporcaꝵ ẏmagiium cogitet᷑
breues oculos tam grandia ymaginum corpora tota ai¬
tingere millo modo possunt. Cum aũ queritur ab eis qͣ¬
re una ymago uideatur corporis alicunis a quo innu¬
merabiłr ymagines fluunt: respondent eo ip̃o quo frect¬
ter fluunt et transeunt ymagines. quasi quasi quadã
caꝵ constipatione et densitate fieri ut ex multis indea¬

Expanded text:
a toto simul adtingi nullo pacto potest. quo modo a toto simul adtingi nullo pacto potest. quo modo igitur totae simul cogitantur, si in tantum cogitantur, in quantum uenientes atque intrantes animum adtingunt, quae nec totae intrare possunt per tam paruum corpus nec totae tam paruum animum ? adtingere? memento me secundum illos haec dicere — non enim ego talem animum sentio — aut, si incorporeum Democritus animum existimat, Epicurus quidem solus ista ratione urgeri potest; sed etiam ille quare non uidit non opus esse nec fieri posse, ut incorporeus animus aduentu atque contactu corporearum imaginum cogitet? tam enim breues oculos tam grandia imaginum corpora tota adtingere nullo modo possunt. Cum autem quaeritur ab eis, quare una imago uideatur corporis alicuius, a quo innumerabiliter imagines fluunt, respondent eo ipso, quo frequenter fluunt et transeunt imagines, quasi quadam earum constipatione et densitate fieri, ut ex multis una uidea
Abbreviated transcription (Latin):
queant neq sentiri. auo uisui aut tactu possint. s¬
Qluoꝵ corpuscisloꝵ concursu fortuito et mudos im¬
minierabiles. et animantia et ip̃as aminas fieri di¬
ct. et deos quos humana forma nõ i aliquo m̃do
sed extra mũdos atq intranũdos constituit et nõ
mts om̃is aliquid p̾ter corpora cognare. Que tñ
it cogiter ymagnies dicit ab ip̃is reb quas atho¬
mis formari putat defluere atq in ammũ introire
sbͥtiliores quam sunt ille ymagines qͥ ad oculos ue¬
ntuuit namet uidendi causam hanc ẽẽ dicit ing̾e
plectantur extͥusetus. Intelligis .n ĩa ut arbitror cĩs
istiopnietur ymagnies. Miror nõ amonuisse de¬
mocritum. uł hoc ip̃o ft̾a falca ẽẽ dicit tam ueni¬
entes tammagne ymagnes in tam breue ani¬
nũ nr̃m. si corporens ut illi uolunc tam ꝑuo cor¬
pore includitur: tote illuni tang̾e nõ possto. a
maguo .n. corpore cum paruum corpus attingit᷑

Expanded text:
queant neque sentiri aut uisu aut tactu possint. queant neque sentiri aut uisu aut tactu possint. quorum corpusculorum concursu fortuito et mundos innumerabiles et animantia et ipsas animas fieri dicit et deos, quos humana forma non in aliquo mundo sed extra mundos atque inter mundos constituit; et non uult omnino aliquid praeter corpora cogitare, quae tamen ut cogitet, imagines dicit ab ipsis rebus, quas atomis formari putat, defluere atque in animum introire subtiliores, quam sunt illae imagines, quae ad oculos ueniunt — nam et uidendi causam hanc esse dicit —, \'inplectantur extrinsecus\'. intellegis enim iam, ut arbitror, quas isti opinentur imagines. Miror non admonuisse Democritum uel hoc ipso falsa esse, quae dicit, quia uenientes tam magnae imagines in tam breuem animum nostrum, si corporeus, ut illi uolunt, tam paruo corpore includitur, totae illum tangere non possunt. a magno enim corpore cum paruum corpus adtingitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ac per hoc eciam diũiuam putat quasi uaporis su̾itudiẽ
contiuua uelut emanatione ferrentur. et uenirent
atqp intrarent i amimos nr̃os. ut dm̃i uł deos cogitare
possemnuis. Nullam .n. aliam causam cuisibet cogitati¬
atꝙ inteiligibiłr ab eis qui taua cogitare nouer̃t.
situt ipsa sapientia ac ueritas. Qu̾a si isti nõ gocogi¬
autẽ cogitant: uellem mͥ dicerent us de quo corꝑe
uł quas m eoꝵ animos uemiat ymago ueritatis. ꝙͣ¬
qũa democritus eciam hoc distare in naturalibus
q̃onib ab epicuro dicmir. quod iste sentit concursi
talem uim quani eum credo et ymagines ipsas
diuinitate p̃ditas dicere. nou om̃s om̃ium rerũ
sed deoꝵ. et principia mentis ec in imiuertis quib
diuinitatem tribuit et animantes ymagnies q̃ł
prodesse nobis solcant uel nocere. Epicurꝰ uero ne¬
q aliquid inpͥncipiis rerũ ponit p̾ter athomos
ioest corpuscula quedam minuta ut iam diuidi ne¬

Expanded text:
ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine continua uelut emanatione ferrentur et uenirent atque intrarent in animos nostros, ut deum uel deos cogitare possemus. nullam enim aliam causam cuiuslibet cogitatiatque intellegibiliter ab eis, qui talia cogitare nouerunt, sicut ipsa sapientia et ueritas. quam si isti non cogiautem cogitant, uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel qualis in eorum animos ueniat imago ueritatis. Quamquam Democritus etiam hoc distare in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste sentit inesse cobilem, qua ui eum credo et imagines ipsas diuinitate praeditas dicere, non omnes omnium rerum sed deorum, et \'principia mentis\' esse in uniuerso\', quibus diuinitatem tribuit, et \'animantes imagines, quae uel prodesse nobis soleant uel nocere\'. Epicurus uero neque aliquid in principiis rerum ponit praeter atomos, id est corpuscula quaedam tam minuta, ut iam diuidi ne
Abbreviated transcription (Latin):
at tos ertam nobilitatoꝵ hominũ errorib. si eoᷤ
audire contigente quã hec ꝓpterea studiose qͥr̾e.
ut mr̃ eos qui illa nescuunt iactatione maiissi¬
ma uentilenutr: Quanto .n. meluis ne audissẽ
quidem nomen democriti. qũã cũ dolore cogita
nescio qũe suis temporib magnum putatum qͥ
doos eẽ arbitraretur ymagnies. que de solidis cor¬
porib fluerent. solidec ip̃e non eeñ. casq hac
atoi hac motupprio circuendo ate illabendo ĩ ãi¬
mos homum̃. facere ut nis diuina cogitetur: cũ
ꝓfecto ĩllud corpus unde ymago flueret. quante
solidis est.: tanto prestantius esse idicetur. Iocp
fluctuant enis ut isti dicunt nutdunep seutenti¬
a. ut aliqñ naturam quandam de qua fluerent ymagi¬
nes dm̃ eẽt diceres qui tamen cognari non possit insi ꝑ
eas pmagines quas fundit ac emittid id est que de illa
natura quam nescio. qũa corpoream ac sempiternam

Expanded text:
at tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos at tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire contigerit, quam haec propterea studiose quaerere, ut inter eos qui illa nesciunt, jactatione inanissima ventilemur. Quanto enim melius ne audissem quidem nomen Democriti, quam cum dolore cogitarem, nescio quem suis temporibus magnum putatum, qui deos esse arbitraretur imagines, quae de solidis corporibus fluerent, solidaeque ipsae non essent, easque hac atque hac motu proprio circumeundo atque illabendo in animos hominum facere ut vis divina cogitetur; cum profecto illud corpus, unde imago flueret, quanto solidius est, tanto praestantius quoque esse judicetur? Ideoque fluctuavit ejus, sicut isti dicunt, nutavitque sententia, ut aliquando naturam quamdam de qua fluerent imagines, deum esse diceret, qui tamen cogitari non posset nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam corpoream et sempiternam
Abbreviated transcription (Latin):
enim illis uidetur nemuinem hoc posse intellig̾e
et ĩo nicħ tale arbitrantur. S quoꝵdam intellig̾e¬
tiam quantũ homi datum est nõ fuit ẽe aꝑtam
simplicemq sapientiam atq ueritatem. q̃ nulliꝰ
aminantis sit ꝓpria. sed qua comunit̾ om̃is que
id potest anim̾a sapiens et uerax efficitur. Quuia
si sensit ẽẽ anaxagoras. eamq diñ ee uidit inet̾eq
appellaumt: ño solum nomen anaxagore. quod
pp̃litteratam uetrstatem om̃s ut militarter loqͣr
litteriones libenter sufflant. nos doctos et sapien¬
tes non fact sedne ipsa quidem eius cognitio qua
tas est eciam si nullus eam cognouisset illoꝵ. Sigͥ
gnitio nos inflare debet. ut ea quasi docti ẽẽ uide¬
amur sed uec ip̃nis ueri solidares qua uere docti
ẽt possimmꝰ: quantominus eoꝵ hominũ qui fal¬
saserserunt nomina et dogmata. nr̃am possũt
adinuare doctrmam. et latentia coguita facere
cur si homines sumꝰ magis nos contristati oete¬

Expanded text:
enim illis uidetur neminem hoc posse intellegere enim illis uidetur neminem hoc posse intellegere et ideo nihil tale esse arbitrantur. sed quorundam intellegentiam, quantum homini datum est, non fugit esimplicemque sapientiam atque veritatem, quae nullius animantis sit propria, sed qua communiter omnis, quae id potest anima, sapiens et verax efficitur. Quam si sensit esse Anaxagoras, eamque Deum esse vidit, mentemque appellavit, non solum nomen Anaxagorae, quod propter litteratam vetustatem, omnes, ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant, nos doctos et sapientes non facit, sed ne ipsa quidem ejus cognitio, quaitas est, etiamsi nullus eam cognovisset illorum. 27.gnitio nos inflare debet, ut ea quasi docti esse videamur, sed nec ipsius veri solida res, qua vere docti esse possumus; quanto minus eorum hominum qui falsa senserunt, nomina et dogmata nostram possunt adjuvare doctrinam, et latentia cognita facere? cum si homines simus, magis nos contristari dece
Abbreviated transcription (Latin):
terius ex quo illud ammal nominetur. S adĩ¬
gĩ. Qiud aut interuis mente. Non cerg̃o potes
mens habere int̾iorem aninã. ut sit animai. qr ip̃a
est interior. Ergo corpus habeat extrinsecus cin sit in¬
t̾orut sit animal. Hoc est enim quod ait. cingatur
igitur corpore externo. quasi anaxagoras dixerit ni¬
si animał alicunus eẽt mentem ẽe nõ posse. simẽte̾
ip̃am simimã sapĩam ẽẽ sentieban que nullius cħ
ammantis ꝓpria est. qr om̃ib aminis se frui ua¬
lentib uentas edmuniter p̾sto ẽ. Et ĩo uide qu̾a
urbanc concludat. Quod qm̃ nõ placer inquit.
hoc est non placet anaxagore. ut illa mens qu̾a dic̃
dm̃ cingatur corpore extremo. quo animal ẽe p̾sit
uidetur. Nidh neruis quam fugere hoc uimi et uoti
tare ñõ possunti Quod aũ ait nr̃e humane intelli¬
giuolut. Et bene nõ ait fugit. s fugere uidetunħ

Expanded text:
terius. ex quo s illud animal nominetur\'. sed adiuterius. ex quo s illud animal nominetur\'. sed adiungit: \'Quid autem interius mente?\' non ergo potest mens habere interiorem animam, ut sit animal, quia ipsa est interior. ergo corpus habeat extrinsecus, cui sit interior, ut sit animal!. hoc est enim, quod ait: \'Cingatur igitur corpore externo\', quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicuius esset, mentem esse non posse, si mentem ipsam summam sapientiam esse sentiebat, quae nullius quasi animantis propria est, quia omnibus animis se frai ualentibus ueritas communiter praesto est. et ideo uide, quam urbane concludat: \'Quod quoniam non placet\', inquit, — hoc est non placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit deum, cingatur corpore externo, quo animal esse possiuidetur\'. Nihil uerius quam fugere hoc uim et notiontare non possunt. quod autem ait nostrae., humanae intellegi uoluit; et bene non ait \'fugit\' sed \'fugere uidetur\'; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo loco incipit. nec ꝑcurrit totũ nisi ad cuiꝰ
finẽ ꝑuenerit. Quod ĩ infinito dici nõ põt. Sed
neq ille de sensu corporis aliquid dixerat. et ałt
dicitur totũ qd̾ incceporeũ est: qr sine finib locoꝵ
intelligitur ut et totũ ed infinitũ dicipossir. Co¬
tum pp̃ integntatem infinitũ. qi locoꝵ finib nõ
ambitur. Semde inquit si mñtem ip̃am quasi
animai aliquod ẽẽ uoluit. ent aliquid ĩteriꝰ. ex qͦ
illud amtual noĩetur. ut mens ista quasi corpꝰ siti̾
es habeat intus aĩam mde ammal appelletur. Ui¬
de queadmnodũ corporali consuctudine loquitur.
qũo solent uideri anmalia pp̃sensũ grossran it
opmor eoꝵ contra quos disscrit. Et tñ dixit rem
que sslos si euiguare possent satis ãmouerer õe
quod sicut corpus imum animo occurrit magis
habere animam et ẽe ammal: qua amm̃a ẽe co¬
giari oportere. Hoc est .n. quod ait. ent aliquid n¬

Expanded text:
aliquo loco incipit nec percurrit totum, nisi ad cuius aliquo loco incipit nec percurrit totum, nisi ad cuius finem peruenerit, quod in infinito dici non potest. sed neque ille de sensu corporis aliquid dixerat et aliter dicitur totum, quod incorporeum est, quia sine finibus locorum intellegitur, ut et totum et infinitum dici possit: totum propter integritatem, infinitum, quia locorum finibus non ambitur. \'Deinde\', inquit, si mentem ipsam quasi animal aliquod esse uoluit, erit aliquid interius, ex quo illud animal nominetur, ut mens ista quasi corpus sit et habeat intus animam, unde animal appelletur. uide quem ad modum corporali consuetudine loquitur, quo modo solent uideri animalia, propter sensum grossum, ut opinor, eorum, contra, quos disserit; et tamen dixit rem, quae illos, si euigilare possent, satis admoneret, omne, quod sicut corpus uiuum animo occurrit, magis habere animam et esse animal, quam animam esse cogitari oportere. hoc est enim, quod ait: Erit aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝙ infiuita fu̾nt: sint ed informia. Licero aũ
studio refellendi quantũ iudetur pp̃ adu̾sarios cor¬
poralit̾ sentientes negat infinito aliquid ũgi po¬
tuisse. quia ex ea parte qua quidq adiũgitur. ue¬
cesse ẽ ẽe incorporib aliqũe finẽ. Id̾o ait ño ermi
uidisse. neq motũ sensu iuuctũ et contiñctem
idest continua copulatione adherentem in finito
idẽ infinite rei ullum ẽẽ posse. quasi de corporib
ageres quib ncħ uingi nsi per fines locoꝵ potest
Sic aũt addidit noq sensum omĩo quo nõ totanͣ
puisa sentiret. quasiille dixisser m̃tem illam ord̾ ia¬
sentire aĩam. cũ per corpꝰ aliquid sentit. Nam to¬
tam utiq uon later. quicquid illud ẽ qd̃ sentitur.
ad hoc aũ dixit totam naturã sentire. ut illi qua¬
si auferret qd̃ ar mentem infiuitam. Quomodo
em̃ tota sentu. si mfinita ẽ: Sensus .ii. corporis ab

Expanded text:
cumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem cumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum uidetur, propter aduersarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid iungi potuisse, quia ex ea parte, qua quidque adiungitur, necesse est esse in corporibus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse \'neque motum sensui iunctum et continentem - id est continua copulatione adhaerentem — infinito — id est infinitae rei — \'ullum esse posse\', quasi de corporibus ageret, quibus nihil iungi nisi per fines locorum potest. sic autem addidit: Neque sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret\', quasi ille dixisset mentem illam ordinasentire animam, cum per corpus aliquid sentit; nam totam utique non latet, quicquid illud est, quod sentitur. ad hoc autem dixit totam naturam sentire, ut illi quasi auferret, quod ait mentem infinitam. quo modo enim tota sentit, si infinita est? sensus enim corporis ab
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ait ille gigni aerem. quem tñ dm̃ e̾ẽ censebat
nullo modo mouet hunc uirũ qui intelligit non
sicut aer gnignitur. id est aliqua causa ut sic effici¬
tur. cum om̃io deus nõ sit: ita genitum ẽẽ uerbũ
dei dm̃ apud dm̃i. sed longe alio m̾o. qũe nsi nẽo
cui deus inspurauo inteliges Illum ail eciam ĩ p̃is
corporib desipere quis ñõ uideat cum aerem gigni di¬
cat es dm̃i uelit: eum aut̾e a quo aergignitur. noun.
a nilllo gigni potest. non dicat dm̃i. Cum aũt dicitur
aer temper ẽe in motu. nequa qũa conturbabit ho
bis sapĩe. Item anaxagoras suic quilibet si m̃t̾e dicto
ip̃am uercatem atq saplam. quid mͥ est. de uerbo cũ
homune contend̾e: Maifestum est onñũ rerũ desd̾¬
tionem et modũ ab illa fieri eamq nõ incongrue
dici rafinitam. nõ ꝑspacia locoꝵ s ꝑ potentiã qͥ cogi¬
tatione humana comphendi nõ potest neq qd ĩ for¬
me sio aliquid ip̾a sapientia. hoc .n. corpoꝵ est uo que¬

Expanded text:
autem ait ille gigni aerem, quem tamen deum esse censebat, nullo modo mouet hunc uirum, qui intellegit, non sicut aer gignitur, id est aliqua causa, ut sit, efficitur, cum omnino deus non sit, ita genitum esse uerbum dei, deum apud deum, sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, intelleget. illum autem etiam in ipsis corporibus desipere quis non uideat, cum aerem gigni dicat et deum uelit, eum autem, a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat deum? cum autem dicitur aer esse semper in motu, nequaquam conturbabit hombilis sapientiae. Item Anaxagoras siue quilibet si mentem dicit ipsam ueritatem atque sapientiam, quid mihi est de uerbo cum homine contendere? manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici infinitam non per spatia locorum sed per potentiam, quae cogitatione humana comprehendi non potest, neque quod informe aliquid sit ipsa sapientia; hoc enim corporum est, ut, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mendationem. Multos quoq ait in nouissua di¬
e s dicturos. in nomine tuo uirtutes multas fe¬
cimus quib utiq ño resp̃oderet non noui uos: si
ad templum dei quod inhabitando beatificat ꝑti¬
ncrent. Cornelius eciam centurio anteqũa rege¬
neratione incorporaretur huic templo nissum
ad se angelum uidet. auditq dicentem. qd̾ audi¬
te sunt orones eius: et elemosine accepte. Agran.
hec deus tanqña u̾q p̾sens. uł per scds angelos
suos. slam illa prius qũa exirer de uulua sc̃ĩficat̾o
Ierere quamqũa non nulli hoc in typum salua¬
nddum regeneratos. uͥ cayphas cũ de dño. expedit¬

Expanded text:
minis sui. multos quoque ait sibi in nouissima diminis sui. multos quoque ait sibi in nouissima die dicturos: In nomine tuo uirtutes multas fecimus, quibus utique non responderet: Non uos noui, si ad templum dei, quod inhabitando beatificat. pertinerent. Cornelius etiam centurio antequam regeneratione incorporaretur huic templo, missum ad se angelum uidit auditque dicentem, quod exauditae sint orationes eius et elemosynae acceptae. agit enim haec deus tamquam ubique praesens uel per sanctos angelos suos. Nam illa, priusquam exiret de uulna. sanctificatio Hieremiae, quamquam nonnulli hoc in typum saluanondum regeneratos, ubi Caiphas cum de domino di
Abbreviated transcription (Latin):
q totus. non in omĩb habitat: scd in eis tm̃ quos ef¬
ficit beatissimũ templum suũ. uel beatissima tem¬
pla sua. eruens eos de potestate tenebraꝵ ed tranf¬
ferens in regnum fili caritatis sue qd̾ incipit a re¬
gisatione. Alit̾ au̾t dicitur tẽplum enis ĩ significa¬
tione cum fit per manus hominũ de reb manima¬
tis. sicut tabernaculum. lignis. uolis. pellib. atqhiꝰ
lapidib. lignis. metalus: ałr uero re ip̃a uera que
ulis significationib figurata est. Unde dicitur. Et
uos tanqũa lapides uini superedificamini domꝰ spiri¬
taies. Et unde scriptum est. Nos em̃i templa dei uini
ouere nos debet quod per quosoamad hoc templum
non ꝑtinentes uł nondũ ꝑtinentes .i. ĩ quib no ha¬
bitat uł nondum habitat oeus aliquid uirtutis oꝑa¬
tur: si cut per illum qui in nomine xp̃i expellebat
demomia. cum xpm̃ non sequeretur. quem ꝑmitti

Expanded text:
ique totus, non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efique totus, non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum Filii charitatis suae , quod incipit a regeneratione. Aliter autem dicitur templum ejus in significatione, cum fit per manus hominum de rebus inanimis, sicut tabelapidibus, lignis, metallis, aliter uero re ipsa uera, quae illis significationibus figurata est. unde dicitur: Et uos tamquam lapides uiui aedificamini domus spiritalis, et unde item scriptum est: Nos enim templa dei uiui s\'. Nec monere nos debet. quod per quosdam ad hoc templum non pertinentes uel nondum pertinentes. id est in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid uirtutis operatur sicut per illum, qui in nomine Christi expellebat daemonia. cum Christum non sequeretur, quem permitti
Abbreviated transcription (Latin):
dicat suum nomenineternũ. Qnod si cirtũcisis
antiquis sc̃is pro baptismo fuisse creditur quid
respondebitur de bis qui antequ̾a hoc p̃ceptum
eẽt des placuerinti non tũ sine fide. quia sicut
scriptum est ad hebreos. sino fide impossibile es
plateredeo: Habentes auteminquit apłs eũdẽ¬
spĩn fidei pp̃quos scriptimi est: credidi pp̃ quos
eo locutus sum: et nos credimus p̃p quod eo locͥ¬
mur. Nondiceret eidem. insi et illoꝵ idemes¬
seo ip̃e sp̃t fidei. Sicut autem illi qñ idem sacra¬
mentum occultum erat credebant xp̃i incar¬
nationem futuram. sic et nos credimus fcañi
Eo a nobis autemet ab aliis exspestatur ad uidicul¬
futurus enis aduentus. Non est em̃ aliud dei misti¬
um insi xp̃t. in quo oportet uiuificari mortuos in a¬
dam: qr sicut in adam om̃s moriuntur. sic et in xp̃o
om̃s unuficabuntur queadmodum supra disseru¬
imus. Quãobrem deus qui ubiq presens est. et uͥ

Expanded text:
dicat suum nomen in aeternum. quod si circumcisio dicat suum nomen in aeternum. quod si circumcisio antiquis sanctis pro baptismo fuisse creditur, quid respondebitur de his, qui, antequam hoc praeceptum esset, deo placuerunt non tamen sine fide, quia sine fide, ut scriptum est ad Hebraeos, inpossibile est placere? habentes autem, inquit apospter quod scriptum est: \'Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem\'. nisi et illorum idem ipse esset spiritus fidei. sicut autem illi, quando idem sacramentum occultum erat, credebant Christi incarnationem futuram, sic et nos credimus factam. et a nobis autem et ab illis futurus expectatur ad iudicium eius aduentus; non est enim aliud dei my sterium nisi Christus, in quo oportet uiuificari mortuos in Adam. quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, quem ad modum superius disseruimus
Abbreviated transcription (Latin):
sructuutam templi dei que est euis ec̾ca natihoĩes
non es operib iusticie que fecerunt sed renatt̾edo
ꝑ gram tranfferuntur. tanqu̾a de massa runie ad
edificn firmamentum. Preter hoc eñĩ edificram ẜ
beatificandum construiturad eternam habitatio¬
nem deii uitsa om̃is hominis infelix ed mors ẽ poci
aspeslanda qũa uita. Qinsquis gꝰ habitatura d̾o
ne ia dei maneat suꝑ eum: ab hoc corpore ab hoc
templo. ab hac cutate nõ erto alienus. Omisa
ño renatus: alienus esti Saccam̾etũ porrro regña¬
tioms ur̃e manifestimi ẽẽ uoluit manifestus me¬
diator. Erat aũt antiquis uistis auqnod occralt̃
cumtñ et islieadem fide salui fietent que fuerar
suo tempore reuelanda. Non em̃ audemus fide¬
los temporis nĩ preferre amicis dei per quosno¬
bis ista ⁊pħata sunt. cum dm̃ abraham et derm
ysaas. et dm̃iacob. ita se deus ẽe comñodes uteħ

Expanded text:
structuram templi dei, quae est eius ecclesia, nati homines structuram templi dei, quae est eius ecclesia, nati homines non ex operibus iustitiae, quae facturi sunt, sed renascendo per gratiam transferuntur tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitur ad aeternam habitationem dei, uita hominis omnis infelix et mors est potius appellanda quam uita. quisquis ergo habitabitur deo, ne ira dei maneat super eum, ab hoc corpore, ab hoc templo, ab hac natiuitate non erit alienus. omnis autem non renatus alienus est. Sacramentum porro regenerationis nostrae manifestum esse noluit manifestatus mediator. erat autem antiquis iustis aliquod occultum. cum tamen et illi eadem fide salui fierent, quae futura erat suo tempore reuelanda. non enim audemus fideles temporis nostri praeferre amicis dei, per quos nobis ista prophetata sunt, cum deum Abraham et deum Isaac et deum lacob ita se deus esse commendet, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
templa dei et in inũ omnes teͥplum dei nso est
nisi renatorammi. quod nisi nati homines c̃e nompos.¬
nrnt qliułus antem iutam in qua natus es. benes
mres iusi renatus antequam fimat¶ Q uod si quis¬
quamdiat iam c̃e natum hominem eciamoai ad¬
hut eist in utero matus testimoniume ad hiber ex
euugelis qr dtm est ad io seph de pregnante ungie
mitruidnam huic natiuitati. accedit scd̾a natiuitis:
Aioqum non erit iam sed̾ a. sed tertia. Dñs autẽ cum
hint loqueretur. nsi quis inquit natus fuenit denuo
cams. computans primam natuitatem: que fidua¬
tro pariente. non concipiente ates preguante. q su
ex es nonciue fit mesi: nec emra renatum diciruis
homine que mĩr peperto tsnqũa iteruminatus ste
quiam semel natus fucrat mutero. sed ila nadiuita¬
conon computata que grauidam facti natuis oieture
engo anociũa nastatu quod fierimillo m̃o potess
Dromde i compagem corporis ꝓp̃itanqũa iuiua

Expanded text:
templa Dei, et in unum omnes templum Dei, non est nisi renatorum; quod nisi nati homines esse non possunt. Nullus autem vitam in qua natus est, bene finiet, nisi renatus antequam finiat. 33. Quod si quisquam dicit jam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgine numquidnam huic natiuitati accedit secunda natiuitas? alioquin non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loqueretur, nisi quis, inquit, natus fuerit denuo. eam scilicet computans primam natiuitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. neque enim renatum dicimus hominem, quem mater peperit, tamquam iterum natus sit, qui iam semel fuerat natus in utero, sed illa natiuitate non computata, quae grauidam facit, natus dicitur ergo, antequam nascitur. quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem corporis Christi tamquam in uiuam
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse sapitutes postea uero qũa nobiseũ ceꝑint
lociui adhans ignorantiam qũa indemꝰ crescen¬
donemsse Cd opmari. ides qua sit abfurdum
cum pueroꝵ sensus in qualiatsiq uerba prum¬
pens. quicerte ad ea q̃ maiores sentũt penei
uinuus ẽ tam comparatus ilim quo nascutur
intelligentia dici potest. Unde aũ in ip̃o tante
salitis p̃sidio. qñ eis xp̃ĩana gr̾a souenitur. quo
notsbo quib possunt et motib reluctantur n̾o
eis impndatur: atq om̃s renisus ip̃oꝵ nicħ p̾edũ¬
tur donec ineis sacram̃ta ꝑagantur. quib id ꝙ
de origniali dampnatione tractumẽ expietur
nisi q nntm̃ nesciumt quod faciunt ito nec fac̾e
iidicentur Porrosi iamuterentur idnis eduo¬
bantatis arbitris. quod ii ei scificationi ad hibi
debet assensus. quantum mali ẽet resistere td̃l¬
te gr̃e quamqua non solum nicħ prodesseo qs
fieret uerumetiam inde reatus actresceres as
xpanus ignoret. Dicminis g ĩ baptizatis ꝑrall¬

Expanded text:
 nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam quam videmus, crescendo venisse. Quod opinari vides quam sit absurdum, cum puerorum sensus in qualiacumque verba prorumpens, qui certe ad ea quae majores sapiunt pene nullus est, tamen comparatus illi in quo nascuntur, intelligentia dici potest. Unde autem in ipso tanto salutis praesidio, quando eis Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibus reluctantur, non eis inputatur atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis sacramenta peragantur, quibus id, quod de originali damnatione tractum est, expietur, nisi quia in tantum nesciunt, quod faciunt, ut nec facere iudicentur? porro si iam uterentur rationis et uoluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet adsensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis pa
Abbreviated transcription (Latin):
tem nomo nisi ꝑ illum: inuitam nemo nsi ꝑ istũ
In pͥmo patuit quid homis arbitrium ualeret ad
mortẽ. in scd̾o autem quid dei adiutoriũ ualeret
ad uitam. Demq pͥmus homo nõ nisi homo. scd̾s
uero dcus et bomo. Pccm̃ .n. fcm̃ est relicto d̾o. iꝰti¬
tia non fro sine deo: ac per bos nec momerenur
na per carnalem ꝓpagniem de menbris illuis

Expanded text:
nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec moreremur, nisi per carnalem propagationem de membris illius
Abbreviated transcription (Latin):
ut homine nasci et renaiti: ad uos homines ꝑti¬
nent. unum ad illum pͥmum adam. alterũ ad ẜm
qui dicitur xp̃c. Sed ño prius ait apłs. quod spiri¬
tale est. sed quod animale: postea spiritale. Pͥrimꝰ
homo de terra terremis. scdͥs homo de celo celestis

Expanded text:
unt homine,. nasci et renasci, ad duos homines pertiunt homine,. nasci et renasci, ad duos homines pertinent, unum ad illum primum Adam alterum ad secundum. qui dicitur Christus sed non prius, ait apostolus, quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus, secundus