comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittantur: qui frẽs a quib diliguntur ederũt
⁊ in ip̃o odio baptirantur: Quib tam̃ post.¬
ea correctis non tursus bapm̃s datur. s uemas
ipũ qmͣ tunc acciꝑe non meruerunt in uera conil¬
sione p̾statur. Ideoq etiam illa que ad quintum
sebit cypanus: ⁊ illa que cum collegis suis liba¬
li cosdonio. uimio ⁊ cet̾is ad saturninũ ⁊ maximũ
alios bene consid̾ata nullo modo ꝓferenda sunt
adu̾sus tecuis eccłie catholice consensionem. cuiꝰ se
luntate ꝑ plenarium concilium sicet post mltoᷤ
aimos quid eẽt restus eluc̾e̾t non aliqnͣto noui¬
tate instituta. S antiquitate raborata. Ad pom¬
peum etiam scribit cypanus de hac eadem rea
apte indicat stephanum quem romane eccłie e¬
piscopum tunc fuisse didicimus. nõ solum s ad
ista consensione uerum etiam contra scͥpsisse at
pcepisse. Qui utiq stepħs non ꝓp̃ea cõmunica¬

Expanded text:
mittantur, qui fratres a quibus diliguntur oderunt mittantur, qui fratres a quibus diliguntur oderunt et in ipso odio baptizantur, quibus tamen postea correctis non rursum baptismus datur, sed ipsa uenia quam tunc accipere non meruerunt in uera conuersione praestatur! ideoque etiam illa, quae ad Quintum scripsit Cyprianus, et illa, quae cum collegis suis Liberali Caldonio Iunio et ceteris ad Saturninum Maximum et alios, bene considerata nullo modo proferenda sunt aduersus totius ecclesiae catholicae consensionem, cuius se luntate per plenarium concilium licet post multos annos quid esset rectius eluceret non aliqua nouitate instituta, sed antiquitate roborata. Ad Pompeium etiam scripsit Cyprianus de hac eadem re, ubi aperte indicat Stephanum, quem Romanae ecclesiae episcopum tunc fuisse didicimus, non solum sibi ad ista non consensisse, uerum etiam contra scripsisse adque praecepisse. qui utique Stephanus non propterea communica
Abbreviated transcription (Latin):
sionis pccorum. quia mulli dubum ẽ hrẽ ẜse
etian hemitidas qui in tenebris funt usꝙ adb̃
quia de cordib eorum frat̾ram edium nõ exclu¬
sumi est siue nulla eis pcc̃a dimissa finit. Si nõ
mitato in melius corde baptirati sunt. sue con¬
tinus dimissa redierunt ꝑ se ipm̃ quia dei est s¬
sñ eẽ cognoscumis. ⁊ siue tͣ datur suie accipia¬
tura talib: nulla eoꝵ ꝑu̾sitate ulolari siue int̾
siuie foris. Omde consentimus cypriano heti¬
cos remissionem dare nõ posse. qd̃ quid̾ illis ⁊¬
dantib ⁊ accipientib ualeat ad ꝑmiciem tanqm
tanto dei munere male utentib. sicut etiam ma¬
lig̃ni ⁊ inuidi qd̃ ⁊ intus eẽ pp̃e testatur Rems¬
siouem pitõrum dare non possunt. cum baptis¬
mũ dare posse om̃s fateamur. Si enm de hiis
qui in nos pcc̃auerint dcm̃ est si non dimiseri¬
tis pcc̃a hominib nec ꝑat̾ ur̃ dimutet uobis
pcc̃a ur̃a qnͣto magis fieri non pot̾ ut ei poc̃a di¬

Expanded text:
sionis peccatorum, quia nulli dubium est habere posse etiam homicidas qui in tenebris sunt usque adhuc, quia de cordibus eorum fraternum odium non exclusum est, siue nulla eis peccata dimissa sint, si non mutato in melius corde baptizati sunt, siue continuo dimissa redierint, per se ipsum quia dei est sanctum esse cognoscimus et, siue tradatur siue accipiatur a talibus, nullorum peruersitate uiolari siue intus siue foris. Proinde consentimus Cypriano haereticos remissionem dare non posse, baptisdantibus et accipientibus ualeat ad perniciem tamquam tanto dei munere male utentibus, sicut etiam maligni et inuidi, quos et intus esse ipse testatur, remissionem peccatorum dare non possunt, cum eos baptismum dare posse omnes fatemur. si enim de his qui in nos peccauerant dictum est: si non dimiseritis peccata hominibus, nec pater uester dimittet uobis peccata uestra, quanto magis fieri non potest ut eis peccata di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mali catholici uł hetici ꝑeunt. Quid aũt bea¬
tissimus cypͥamis de catholica sentiat. ⁊ quõ eus
austortate ponuit᷑ obterantur ħetici. qmͣqmͣ mł¬
da dixerim: secrsum tam̃ si dño placu̾̃t aliqnͣdo
uberius atqs manifestuis dic̾e statur tum pͥul de
contilio euis dixo: que deberi a me puto. Qld m
Dei uoluntate sequenti uolumine aggͥdiar.

Expanded text:
 mali catholici vel haeretici pereunt. Quid autem bea mali catholici vel haeretici pereunt. Quid autem beatissimus Cyprianus de Catholica sentiat, et quomodo ejus auctoritate penitus obterantur haeretici, quanquam multa dixerim, seorsum tamen, si Domino placuerit, aliquanto uberius atque manifestius dicere statui, cum prius de concilio ejus dixero quae deberi a me puto, quod in Dei voluntate sequenti volumine aggrediar.
Abbreviated transcription (Latin):
plicit᷑ admissi in eccłia dormierunt. ab ecclesie nu
nerib non separe. Si uon ꝑ aqͣ quomodo ĩ archaᷤ
Si non in archa quomodo meccłia Si aũt ĩ eccl̃ia
utiq in archa. Et si in archa utiq ꝑ anmͣ. Potest
eigo fieri ut ⁊ quidam foris baptiraiti ꝑ dei p̾sen¬
tiam uerius intus baptirati deputentur. quia illic
eis agua incipit ꝓdeẽ ad salutem. neq enĩ alit̾ di¬
dam qui uidebantur mtus baptizan ꝑ eandem p̾sci¬
entiam dei foris baptirati ueruis deputent᷑. ¶Dale
stum est id quod dicitur. in eccłia intus ⁊ fors. ĩ &¬
de non incor pore cogitandum: qͣtͣdo quidem om̃s qͥ
corde sunt intus. i arche unitate ꝑ eandem aquã
sałui fuint. ꝑ atrmͣ onĩs qui corde sunt foris. sũ
etiam cum corpore foris sint siue non sint. tanemm u¬
nitatis adu̾sarii moriuntur: Sicut eigo non alia
S eadem aqa ⁊ in archa positos int̾emit. Sic nõ¬
año s eodem bapm̃o ⁊ boni catholiti salui fiunt¬

Expanded text:
pliciter admissi in ecclesia dormieruntab ecclesiae suae muneribus non separare. si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomodo in ecclesia? si autem in ecclesia, utique in arca, et si in arca, utique per aquam. potest ergo fieri, ut et quidam foris baptizati per dei praescientiam uerius intus baptizati deputentur, quia illic, eis incipit aqua prodesse ad salutem — neque enim aliter disus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per eandem praescientiam dei foris baptizati uerius deputentur. male stum est id, quod dicitur in ecclesia intus et foris, in corde, non in corpore cogitandum, quandoquidem omnes, qui corde sunt intus, in arcae unitate per eandem aquam salui fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, siue etiam corpore foris sint siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia sed eadem aqua et in arca positos saluos fecalio, sed eodem Baptismo et boni catholici salvi fiunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
mulri qui udentur ratus foris sunt. Exillis ergo
omĩb qui ut ita dicam intrinsecus ⁊ mocculto intꝰ
sunt. constat ille ortus conclusus. fons fignatus
puteus aque uiue ꝑadysus cum fructu pomorum.
Horum mum̾a concessa diuintꝰ ꝑtim sũt ꝓpria
sicut sicut ncħ temꝑe infatigabilis caritas : ⁊ in
futuro uita et̾ha. ꝑtim uero tum malis ꝑu̾sis eꝑ
cõmunis sicut om̃ia cet̾a. in quib sunt ⁊ isac᷑ scã
misteria. ¶ Hinc itaq iam facilior nobis ⁊ ex¬
pedicior arche illius cuiꝰ noe fabricator ⁊ gubnator
fuit confidatio ꝓponitur. Ait enĩ petrus. In ar¬

Expanded text:
multi, qui intus uidentur, foris sunt. ex illis ergo multi, qui intus uidentur, foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui, ut ita dicam, intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis caritas et in futuro uita aeterna, partim uero cum malis peruersisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et gubernator fuit, consideratio proponitur. ait enim Petrus: in ar
Abbreviated transcription (Latin):
itur. Nforunt enm dic̾e̾. Pormitauit anima
iea p̾tedio confirma me m u̾bis tuis. Cum a
asiquid alit̾ sapiunt: id quo illis in caritatis s¬
flagrantia ꝑmanentib is rumpentib uinculũ
patis deus renelabit. Quidam uero adhuc car¬
nales ⁊ animales ꝓuectus suos instant᷑ exc̾cent.
⁊ ut cibo spũalium fiant ꝯdonei. scõrum misfio¬
nim lacte nutͥiuitur. Ea que in prauis morib
ppłari ⁊ miudicio manifestata sunt i dei timo¬
re deuitant. ⁊ ut miꝰ minꝰq in reb̾ t̾renis ⁊ tem¬
palib delectentur iugilantissime satagũt. Re¬
gusam fid̾i diligent᷑ inquisitam firmissime te¬
nent. ⁊ si quid ab ea deuiant cito anstoritate ca¬
gunt etiam quidam ex eo numero qui adhuc
nequit᷑ uiuant. aut etiam in hesib uł ingentili¬
um siꝑsticionib iaceant. Et tañ etiam illic nou̾
dũs qui sunt eiꝰ. N Iamq m illa meffabili pre¬
scientia dei multi qui foris uidentur intꝰ sunt: o

Expanded text:
itur. norunt enim dicere: dormitauit anima itur. norunt enim dicere: dormitauit anima mea prae taedio: confirma me in uerbis tuis. cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in caritatis flagrantia permanentibus nec rumpentibus uinculum pacis deus reuelabit. quidam uero adhuc carnales et animales prouectus suos instanter exercent et, ut cibo spiritalium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei timore deuitant et, ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, uigilantissime satagunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et, si quid ab ea deuiant, cito auctoritate casunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequitum superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic dominus nouit qui sunt eius. namque in illa ineffabili praescientia multi, qui foris uidentur, intus sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
um: in tantum ⁊ ortus conclusus ⁊ fons signatus
in illis udelicet iustis qui in occulto uidei sunt
cͥcumcisione cordis. Omĩs enim pulcͥtudo filie re¬
gum in trinsecus. in quib ẽ nimnerꝰ c̾tus scõrum
pdestinatus. aũt mundi constitutionem. Illa uͦ mł¬
titudo spmaꝵ: siue occultis sine aꝑtis seꝑatiombͤ
ergo ille iustorum qui scd̃m ꝓpositum uocati sunt.
de quib dcm̃ ẽ. Nouit dñs qui sunt eiꝰ. Ipẽ est
ortus conclusus. fons signatus. piteus aq̃ ui
ue padỹsus cum fructu pomoꝵ. Ex ħ numero
quidem spũasit̾ uiuut. ⁊ suꝑeminentem uiã
caritatis ingrediuntur. Et cum p̾orcupatum ho-¬
minem in aliquo delicto instruunt in spũ lenita¬
tro intendunt ne ⁊ ip̃i temptentur. Et cumi for¬
te ⁊ ipi poccupantur repͥmit᷑ in eis alignͣtulũ
non tam̃ extinguitur caritatis affectus. xursꝰ¬
q islrgens ⁊ mardescens pͥstino cursui restitu¬

Expanded text:
um, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, um, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa uero multitudo spinarum siue occultis siue apertis separationibus ergo ille iustorum qui secundum propositum uocati sunt, de quibus dictum est: nouit dominus qui sunt eius, ipse est hortus concuae, paradisus cum fructu pomorum. ex hoc numero quidam spiritaliter uiuunt et supereminentem uiam caritatis ingrediuntur et, cum praeoccupatum hminem in aliquo delicto instruunt in spiritu lenitatis, intendunt ne et ipsi temptentur, et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem extinguitur caritatis adfectus rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restitu
Abbreviated transcription (Latin):
in cantico canticoꝵ eccłia sic describitur. ortus con¬
clusus soror mea sponsa. fons signatus puteus.
aque uiue. ꝑadysus cum fructu pomoꝵ. ħ intelli¬
gͥe non audeo. rasi in sanctis ⁊ iuistis. non ĩ auariᷤᷤ
⁊ fraudatorib. ⁊ raptorib. ⁊ fen̾atoribs. ⁊ ebriofiᷤᷤ
⁊ iuidis. ¶luos tam̃ cum iustis hapm̃ hũisse cõ¬
munem cum quib cõmunem non h̾ebant utiq ca¬
ritatem ex ipĩs cẏpͥani litt̾is sicut sepe cõmemora¬
ui uberius discimus ⁊ docemus. Nam dicat mͥ
aliquis. quomodo irrepserint in ortum conclusũ
⁊ fontem signatum quos scło u̾bis solis ⁊ nõ factis
renũtiasse cẏpͥauus. ⁊ tam̃ intus fuisse testatur.
Si emm ⁊ ip̃i ibi sunt: ⁊ ip̃i sponsa xp̃i sunt. Ita¬
ne uero talis est illa fine matusa ⁊ iuga ⁊ illa spe¬
ciosa columb̾a tasi membroꝵ peste turpatur. An
iste sunt spmne in quaꝵ medio est illa sicut liliũ
qd̃ in eodem cantico dicitur: In qnͣtum ergo sili¬

Expanded text:
in Cantico canticorum Ecclesia sic describitur, Hortus conclusus, soror mea sponsa, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum : hoc intelligere non audeo nisi in sanctis et justdatoribus, et raptoribus, et feneratoribus, et ebriosis, et invidis, quos tamen cum justis Baptismum habuisse communem, cum quibus communem non habebant utique charitatem, ex ipsius Cypriani litteris, sicut saepe commemoravi, uberius discimus, et docemus. Nam dicat mihi aliquis, quomodo irrepserint in hortum conclusum et fontem signatum, quos saeculo verbis solis et non factis renuntiasse Cyprianus, et tamen intus fuisse testatur? Si enim et ipsi ibi sunt, et ipsi sponsa Christi sunt; itane vero talis est illa sine macula et ruga , et illa speciosa columba tali membrorum parte turpatur? An istae sunt spinae, in quarum medio est illa sicut lilium, quod in eodem cantico dicitur? in quantum ergo lili
Abbreviated transcription (Latin):
sicut islis etiam temꝑib fieri potuit. ut bapm̃a
unum hr̃ent. qui unam spem non hr̃ent: Qũo
enim hr̃ent unam spem cum scis ⁊ iustis illi qui
dicebant. manducemꝰ ⁊ bibamus. tras enĩ morie¬
mur dicentes quod non eẽt resurrectio mortuoꝵ ẽ
Et tamen in ip̃is erant quib apłus paulus dicit.
NIũquid paulus ꝓ uobis crucifixus ẽ. aut ĩ no¬
mine pauli cruci baptizati estis. Ad eos enim¬

Expanded text:
sicut illis etiam temporibus fieri potuit ut Baptisma sicut illis etiam temporibus fieri potuit ut Baptisma unum haberent, qui unam spem non haberent. Quomodo enim habebant unam spem cum sanctis et justis illi qui dicebant, Manducemus et bibamus, cras enim moriemur , dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? Et tamen in ipsis erant, quibus idem apostolus dicit, Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt. Iam uero cum dicit epm̃ docibisem ẽẽ de¬
bere ⁊ adiungit. docibilis aũt ille ẽ: qui ẽ ad dis¬
cendi patientiam. lenis ⁊ mitis. oportet enim epõs
non tantum doc̾e s ⁊ disc̾e. quia ⁊ ille meluis doc
qui cotidie crescit ⁊ ꝓficit discendo meliora. Hi¬
is utiq u̾bis satis indicat uir scũs ⁊ pia caritate
p̾ditus non ẽẽ metuendumr sic eus epłas leg̾e ut
si quid postea plurib ⁊ diut᷑niorib in quifitionib
comꝑtum eccłiam confirmauit. ñ ambigamꝰ. quia
sicut multa erant que doctus ꝙyprianus deceret. iͣ¬
nos admonet ut ad fontem recurramus. ⁊d ad a
dixigamus. optimũ est ⁊ sine dubitatõne faciend̾.
traditum est gͦ nobis sicut ip̃e cõmemorat ab
erat. non ex ip̃o forte ita in nos dicitur. u̾itas ut
appareat nobis sic fieri posse. ut cum sit una ec¬
clesia. sit spes una. ⁊ bapm unum. hẽant tamẽ
unum baptisma. ut qui non hñt uiam eccłiam

Expanded text:
si sunt. Iam uero cum dicit episcopum docibilem esse desi sunt. Iam uero cum dicit episcopum docibilem esse debere et adiungit: docibilis autem ille est qui est ad discendi patientiam lenis et mitis. oportet enim episcopos non tantum docere, sed et discere, quia et ille melius docet qui cotidie crescit et proficit discendo meliora, his utique uerbis satis indicat uir sanctus et pia caritate praeditus non esse metuendum sic eius epistulas legere, ut, si quid postea pluribus et diuturnioribus inquisitionibus conpertum ecclesia confirmauit, non ambigamus, quia, sicut multa erant quae doctus Cyprianus doceret, nos admonet, ut ad fontem recurramus, id est, astra tempora dirigamus, optimum est, et sine dubitatione faciendum. Traditum est ergo nobis, sicut ipse commemorat, aberat; ex ipso fonte ita in nos ducitur veritas, ut appareat nobis sic fieri posse ut cum sit una Ecclesia, sicut spes una, et Baptisma unum; habeant tamen unum Baptisma qui non habent unam Ecclesiam:
Abbreviated transcription (Latin):
non est. Designatur enim xp̃i sponsa sine macu¬
la ⁊ ruga. Ergo aut non om̃s baptirati filii sũt d̾i
aut potest ⁊ non sponsa gñare filios dei. Sicut
autem queritur utrum spũalit̾ natus sit qui luꝑ¬
tismum xp̃i non ad deum ueraci corde conu̾sus in
quia ⁊ non opus est eadem quiꝑpe ip̃a dicuntur
que iam satis discussa funt. ⁊ ea p̾tire melius est
que ꝑiculum ꝑnitiose dissentionis hũerunt. Ste¬
phanus aũt etiam ab̾stinendos putauerat. qui de
suscipiendis heticis priscam consuetudinem cõuel¬
lere conarentur. Iste autem questionis ipũis diffi¬
cultate ꝑmotus. ⁊ sanctis caritatis iusc̾ibus largis¬
sime p̾ditus: in unitate cum eis mauendum qui di¬
u̾sa sentirent. Ita qmͣuis cõmotius. s tam̃ fr̾ne indig¬
netur: uicit tamen pax xp̃i in cordib eorum. ut in
tałi disceptatione nullum int̾ eos malum scisma¬
tis oriretur. Non aũt hinc uberius excreuerunt
gem rebaptirandi tenuerunt. in plura frustra cõci¬

Expanded text:
non est. Designatur enim Christi sponsa sine macula et ruga . Ergo aut non omnes baptizati filii sunt Dei, aut potest et non sponsa generare filios Dei. Sicut autem quaeritur, utrum spiritualiter natus sit, qui Baptismum Christi non ad deum ueraci corde conuersus in quia et non opus est. eadem quippe ipsa dicuntur quae iam satis discussa sunt et ea praeterire melius est, quae periculum perniciosae dissensionis habuerunt. Stephanus enim etiam abstinendos putauerat qui de suscipiendis haereticis priscam consuetudinem conuellere conarentur, iste autem quaestionis ipsius difficultate permotus et sanctis caritatis uisceribus largissime praeditus in unitate cum eis manendum qui diuersa sentirent. ita quamuis commotius sed tamen fraterne indignetur, uicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali disceptatione nullum inter eos malum schismatis oreretur. non autem hinc uberius excreuerunt gem rebaptizandi tenuerunt in plura frusta conci
Abbreviated transcription (Latin):
nt̾rogatio. ut quomodo salui fuuint ꝑ aquemi
saluati qui santo buptismate male utentes cũ iude.¬
antur eẽ intus usq in finem uite flagiciosis ⁊ por¬
tis morib ꝑseuerant. Aut quomodo non sunt
ꝑ aqm cauati quos in ꝑtitum tum eo huꝑtismate
qd in hesi acceꝑant. in ecllam simplicit̾ admissos.
ch̃panis ip̃e cõmemorat: Eadem quope arche uni¬
tas aos samos fltit in quo nemo nisi ꝑ aquã sel¬
uatus est. Ipe enim dicit. Pbtens est dñs mĩa¬

Expanded text:
interrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos fecit, in qua nemo nisi per aquam saluatus est. ipse enim dicit: potens est domi
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩani orbis plenario concisio rationabilis cõsue¬
tudo fumata est. meam p̃pono sentenciam. M es¬
aesie sue cathosice qmͣ sic ille dilexit ⁊ diligit. ĩ c̃
tam uberem cum tolerantia fructum apilit. cums
inuusitas ip̃e non fuit s meuis uniu̾sitate ꝑnẽ¬
fit cuiꝰ tadicem nũqmͣ deseruit. S in cuiꝰ radice fe¬
cundus ut eẽt fetundior ab agricola celesti ꝓur¬
gatus est: ꝓ cuiꝰ pace ac salute ne simul cl̃⁊ ia¬
tuis eradicaretur ⁊ tͥticum. tanta mala hõĩm sec̃
in unitate consfitutorum ⁊ u̾itatis lib̾tate redar.¬
guit ⁊ caritatis urtute sustinuit. Dunde nos id̾¬

Expanded text:
orbis christiani plenario concilio rationabilis consueorbis christiani plenario concilio rationabilis consuetudo firmata est, meam praepono sententiam, sed Ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit et diligit, in qua tam uberem cum tolerantia fructum attulit: cujus universitas ipse non fuit, sed in ejus universitate permansit; cujus radicem nunquam deseruit, sed in cujus radice fecundus ut esset, fecundior ab agricola coelesti purgatus est; pro cujus pace ac salute, ne simul cum zizaniis eradicaretur et triticum, tanta mala hominum secum in unitate constitutorum et veritatis libertate redarguit, et charitatis virtute sustinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
la pietatis ħ eg̾it: ut nichil ei in eccłia carius u¬
nitate. Ibi etiam e mesfabili dedetatione contuerͤ
mores nr̃os curaret. stulta muudi elegit ut confũ¬
deret sapientes. atq in ordinib menibroꝵ eccłie
sue tam salubrit̾ omĩa collocaret. ne de ingenioł
littis suis quas adhuc ignorarent. cuiꝰ mun̾e habe¬
rent esectos se ad adiutorium euugłicum hoĩes de¬
cerent. atq inde pestifera inflarentur suꝑbia. Qͣ
ꝑ an̾ta salute humani gn̾is ftm̃ fit ut imueniatͤ
⁊ pus lut̾is oratorum: ⁊ non inueniatur in lict̾is
piscatorum. Qe ħ ego gaudeo sc̃e̾ illuis anme õ¬
no seturiis u ullo modo meas lit̾as ab oĩ errato
liberas audeo uł putare uł dic̾e. n illius huic lẽ¬
tencie in qua ei insum ẽ asit̾ suscipiendos ab he¬
ticis uenientes. qmͣ in p̃titum suscipiebantur. sic̃
ipẽ testatur. uł ninc suscipiuntur. situt tocius

Expanded text:
la pietatis hic egerit, ut nihil esset ei in Ecclesia charius ula pietatis hic egerit, ut nihil esset ei in Ecclesia charius unitate: ibi etiam ineffabili delectatione contueturmores nostros curaret, stulta mundi elegit ut confunderet sapientes adque in ordinibus membrorum ecclesiae suae tam salubriter omnia conlocaret, ne de ingenio uel litteris suis, quas adhuc ignorarent cuius munere haberent, electos se ad adiutorium euangelicum homines dicerent adque inde pestifera inflarentur superbia. qpro quanta salute humani generis factum sit, ut inueniatur  piis litteris oratorum, et non inueniatur in litteris piscatorum! de hoc ego gaudio sanctae illius animae omnino securus neque ullo modo meas litteras ab omni errato liberas audeo uel putare uel dicere neque illius huic sententiae, in qua ei uisum est aliter suscipiendos ab haereticis uenatur, vel nunc suscipiuntur, sicut totius
Abbreviated transcription (Latin):
indutꝰ. si quid ueriꝰ sentio cũ orbe t̾rarum nõ ei p̃¬
ponam cor meum n i eo ip̃o qd̃ alit̾ sentiens sĩ
tam̃ direptus ẽ ab orbe t̾raꝵ. Maiꝰ quippe ĩ eo
eobur uirtutis eminuit cum ista questio ñ dã
discussa nutaret. qͥd̃ alit̾ sentiens qmͣ multi colle¬
ge tantam mod̾ationem obtinuit ut eccłie dei
sanctam sccietatem. nulla scismatis labe trũca¬
ret.qmͣ si omĩa non solum u̾acit̾. S etiam ꝑit̾
sine ista uirtute sentiret. Neq enim ei ꝑlaceo
dieuis ingenium facultatemq sermonis ⁊ doc¬
trine ub̾tatem sco concilio cunitaꝵ gentiũ tui ꝓ¬
fecto int̾ fuit ꝑ spc̃ uintatem. p̃pon̾e affestem: ̃¬
sertim iam eo ntali uitatis luce posito. Uͥ ctissime
c̾uit quod hic pacatissime requirebat. Ex illa enĩ
ub̾tate ħ nr̃a que iudentur eloquia tanqimͣ infã¬
tilia iudim̃ta deridet. Ibi enim uidet qua regu¬

Expanded text:
indutus, si quid verius sentio cum orbe terrarum, non ei prindutus, si quid verius sentio cum orbe terrarum, non ei praeponam cor meum, nec in eo ipso quod aliter sentiens non tamen diremptus est ab orbe terrarum. Majus quippe in eo robur virtutis eminuit, cum ista quaestio nondum discussa nutaret, quod aliter sentiens quam multi collegae, tantam moderationem obtinuit, ut Ecclesiae Dei sanctam societatem nulla schismatis labe truncaret, quam si omnia non solum veraciter, sed etiam pariter sine ista virtute sentiret. Neque enim ei placeo, si ejus ingenium facultatemque sermonis et doctrinae ubertatem sancto concilio cunctarum gentium, cui profecto interfuit per spiritus unitatem, praeponere affectem: praesertim jam in tali veritatis luce posito, ubi certissime cernit quod hic pacatissime requirebat. Ex illa enim ubertate haec nostra quae videntur eloquia, tanquam infantilia rudimenta deridet: ibi videt qua regu
Abbreviated transcription (Latin):
pacem tenuit. quia in uratatis uinculo tantam
sasusbritatem ẽẽ intellexit. quia eam tantum di¬
lexit ⁊ sobrie custodiuit. quia uidit ⁊ sensit. eti am
adu̾sa sentientes. posse salua caritate sentire. Nez
eñ cum malis tene se dic̾e̾t. diuinam concordiã
⁊ dnĩcam pacem. Bonus quippe hr̃e erga maloᷤ
pacem potest. tenere aut̃ cum eis pacem non pot̾
qisĩ ip̃i non tenent. Postremo quia nemini pee¬
tatem: etiam nobis qualibtum locum dedit pa¬
cifice setum ista tͣctandi. Prens est enim non solũ
ꝑ litras suas. S etiam ꝑ ipim que i illo maxĩe
uiguit ⁊ mori nũqmͣ potuit caritatem. Niuc
ergo in herere ⁊ conglutmnari desid̾ans si non ĩpe¬
diar inconuenientia pcc̃orum meorum orõnib
eiꝰ admtus. discam si potꝰo ꝑ litt̾as eł. qnͣta pace
ꝑeũ eccłiam suam dñs ⁊ qnͣto solatio gub̃nau̾it.
⁊ ꝑ euis sermonis affectum uiscib humilitatis

Expanded text:
pacem tenuit, quia in unitatis vinculo tantam pacem tenuit, quia in unitatis vinculo tantam salubritatem esse intellexit, quia eam tantum dilexit, et sobrie cusdiuersa sentientes posse salua caritate sentire — neque enim cum malis tenere se diceret diuinam concordiam et dominicam pacem; bonus quippe habere erga malos pacem potest, tenere autem cum eis pacem non potest quam ipsi non tenent —, postremo quia nemini praeam potestatem, etiam nobis qualibuscumque locum dedit pacifice secum ista tractandi. praesens est enim non solum per litteras suas, sed etiam per ipsam quae in illo maxime uiguit et mori numquam potuit caritatem. huic ergo inhaerere et conglutinari desiderans si non inpediar inconuenientia peccatorejus adjutus, discam si potero per litteras ejus quanta pace per eum Ecclesiam suam Dominus, et quanto solatio gubernaverit; et per ejus sermonis affectum visceribus humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾atis pertractis q ꝑuentum est. que me segen¬
tem ⁊ sepe repetententem non satiant. Tanta
aut p̾uidicantes quo minus iniusquis epõram
qd̾ putat faciat: hñs arbitri suam lib̾am potes¬
tatem. nos qnͣtum in nobis est pp̃ ħeticos cum
aplus dicat. Si quis aũt putau̾it contentiosus
eẽ nos taiem consuetudinem non h̃emus nͨ eccͣa
dei. Seruatar a nob̾ patient̾ ⁊ senit᷑ caritas aĩ¬
honor collegii. Uinculum fidei. concordia sacer
luit nr̃a mediccritas ꝑmittente dño ⁊ inspiran
te conscͥpsimus. quem ad te ꝓ mutua dilcõne
tͣnsinisimꝰ. ¶ In hiis u̾bis multa consid̾anda st̃
quib m ħ uro qui dilexit decorem domꝰ dñi ⁊
locum tab̃naculi ħitationis euis xpĩane caritatis
fulgor elucet. Primo: quia id qd sensit nõ tacu¬
it. Nemde quia tam mansuete ⁊ pacifice ꝓtulit.
quia cũ hiis qui. aliud sentiebant ectliasticam

Expanded text:
sideratis pertractatisque peruentum est, quae me legensideratis pertractatisque peruentum est, quae me legentem et saepe repetentem non satiant. tanta aut praeiudicantes quo minus unusquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem. nos, quantum in nobis est, propter haereticos cum um et apostolus dicat: si quis autem putauerit contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesia Dei. seruatur a nobis patienter et leniter caritas animi, collegii honor, uinculum fidei, concordia sacerdluit nostra mediocritas permittente Domino et inspite conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmisimus. 23. In his verbis multa consideranda sunt, quibus in hoc viro qui dilexit decorem domus Domini et locum tabernaculi habitationis ejus , christianae charitatis fulgor elucet. Primo, quia id quod sensit non tacuit: deinde, quia tam mansuete et pacifice protulit, quia cum his qui aliud sentiebant ecclesiasticam
Abbreviated transcription (Latin):
amitf̾e tum reced̾et. quem iam non hr̃e eccłiamdi
matum quisq sibi derogat ⁊ ħetico tͥbuit. quia
eum dicit serum abstulisse. qd̾ non legutime da¬
matus aũt nõ ẽ nisi in sancta conu̾satione ⁊
constat illa sponsa non hñs maculam n rugã.
⁊ illa columba int̾ multoꝵ coruoꝵ ĩpbitatem ge¬
mens. Nisi forte cum esau pp̃ lenticule cõcu¬
piscentiam p̾mitum ꝑdid̾it. teuere pͥmatum
arbitͣndi sunt fraudatores. raptores. feu̾atoret
nuidi Ebriosi. ⁊ cet̾a huiꝰmodi quales in ectͣa
sui temꝑis etiam ꝑ lut̾as cypͥami ingemuit. Qͣ¬
pp̃ aut quod ten̾e eccłlam non ħ est in diuimꝰ
ten̾e pͥmatum: aut si omĩs qui tenet eccliam
etiam pͥmatum tenet. Om̃s illi iniqui eccͣam
non tenent qui tam̃ intꝰ etiam pͥma uidentur
eos pͥmatum in diuinis ẜr̃e quiꝰ dicat nͥ qͥ ncħ
diuinum fapit: ¶ S iam ad illa eloqua
pacifica cypriani ħ est ad epłe fmem om̃ib cõ¬

Expanded text:
amittere cum recederet, quem iam non habere ecclesiaamittere cum recederet, quem iam non habere ecclesiamatum quisque sibi derogat et haeretico tribuit, quia eum dicit secum abstulisse quod non legitime damatus autem non est nisi in sancta conversatione et nquam membris constat illa sponsa non habens maculam neque rugam, et illa columba inter multorum corvorum improbitatem gemens. Nisi forte cum Esau propter lenticulae concupiscentiam primatum perdiderit, tenere primatum arbitrandi sunt fraudatores, raptores, feneratores, invidi, ebriosi, et caeteri hujusmodi, quales in Ecclesia sui temporis etiam per litteras Cyprianus ingemuit. Quapropter aut quod est tenere ecclesiam non hoc est, in diuinis tenere primatum, aut si omnis qui tenet ecclesiam etiam primatum tenet, omnes illi iniqui ecclesiam non tenent, qui tamen intus uidentur eos primatum in diuinis habere quis dicat, nisi qui nihil diuinum sapit? Sed iam ad illa eloquia pacifica Cypriani, hoc est ad epistulae finem omnibus con
Abbreviated transcription (Latin):
baptisia i baptirato inseꝑabilit̾ manet: quo¬
modo baptitatus seꝑari ab̾ eccł̃ia potest ⁊ bap.¬
tisina non pot᷑ In baptirato aũt in seꝑsbiliter
baptismum ꝑman̾e manifestum est: quia ĩ qd̾¬
lib ꝓfundum maloꝵ ⁊ inqmͣlib horribilem uo¬
ragnnem ꝑec̃orum irruat baptiatꝰ usꝙ ad apꝰ¬
taticam ruinam non caret bapm̃o. ⁊ ido ꝑ peni¬
tenciam redeunti non redditur. quia eo nõ potu¬
isse carere uidicattr. Paptiratum aũt posse se¬
ꝑari ab eccł̃ia quis dubitau̾it. Inde quippe ẽs
h̾eses exierunt que uocabulo xͥano decipiunt.¬
tismum: cum baptizatus ab eccl̃ia seꝑatur: bap¬
tismus qui in illo est cum illo utiq seꝑatur. Et
et̾nami. Aut si eccħ̾am ten̾e non diçimus insi eeᷤ
qui diuina mandata custodiunt: multos iam
concedimus. laptismũ tenentes ⁊ eccłiam non
tenentes. Qm̃ obrem nõ p̾cccupauit ħ̾xticus
baptismũ cum eun ab eccłia sumpserit. ñ potuit

Expanded text:
anet, quomodo baptizatus separari ab ecclesia potest et baptisma non potest? in baptizato autem inseparabiliter baptisma permanere manifestum est, quia, in quemlibet profundum malorum et in quamlibet horribilem uoraginem peccatorum inruat baptizatus usque ad apostaticam ruinam, non caret baptismo et ideo per paenitentiam redeunti non redditur, quia eo non potuisse carere iudicatur. baptizatum autem posse separari ab ecclesia quis dubitauerit? inde quippe omnes haereses exierunt quae uocabulo tismum, cum baptizatus ab Ecclesia separatur, Baptismus qui in illo est, cum illo utique separatur. aeternam. aut si ecclesiam tenere non dicimus nisi eos, qui diuina mandata custodiunt, multos iam esse concedimus baptismum tenentes et ecclesiam non tenentes. Quamobrem non praeoccupat haereticus baptismum, cum eum ab ecclesia sumpserit, nec potuit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ħ ipm̃ deponat qd̃ homo ad dm̃ ueniens dũ
sacdotem querit in sacrilegum sraude erroris intͤ¬
ut. ubi postea depositurus est si forte in ipã intus
querit. in homicidam fraude erroris incurrit: Si
non potest in homine asiquid mane ẽẽ ⁊ aliquid
p̃uasere: quare pot̾ in homitida satͣmentum scm̃¬
test is saptizare potest. cur intus baptirat homi¬
cida: Ant quomodo spm̃ scm̃ habet homicida. c̃
cens ⁊ homicida bapm̃a unum hũt ⁊ eundem spi¬
ritum non hñt : Ita ergo pot̾ ħ̾eticus ⁊ catholicꝰ
bapm̃a unĩ hr̃e. ⁊ unam eccllam nõ hr̃e: sicut pꝰ¬
sunt ni catholica iuocens ⁊ homicida bap̃ma unũ

Expanded text:
um deponat, quod homo ad deum ueniens, dum sacerdotem quaerit, in sacrilegum fraude erroris incurrit, ubi postea depositurus est, si forte in ipsa intus quaerit, in homicidam fraude erroris incurrit? si non potest in homine aliquid inane esse et aliquid praeualere, quare potest in homicida sacramentum stest, nec baptizare potest, cur intus baptizat homicida? aut quomodo spiritum sanctum habet homicida, cumcens et homicida baptisma unum habent et eundem spiritum non habent? ita ergo potest haereticus et catholicus baptisma unum habere et unam ecclesiam non habere, sicut possunt in catholica innoce
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem cum santtis sine qua uichil ꝓsunt que¬
cumq santta hr̃ẽ potuerit. hap̃m tamen cõmunemi
hir̃e cun santis quod iam satis atep uberrime demño¬
suita est: cum quisq in eccłia catholica baptisñ
manet. Si autem ⁊ inde discesserit: discedit a
bapm̃o. ¶uod non ita est. ⁊am ideo redeunti ñ
redditur: quia cum disced̾et nor amisit. Quem
bent filii maligi et tam̃ bapm̃ habent. ⁊ Iami¬
esfugiet bapm̃s. Itaq situt pot̾ baptisma eẽ ⁊ u
Manus aũt impositio si non adhiberet᷑ ab heresi
uenienti: tancm̃ exͣ omnẽ culpum eẽ uidicaretur
apter caritatis autem copulationem ꝯmẽm hd̃ est
maximnũ donum spẽ sanstr sine quo non ullent ad
salutem quecumq alia scã m homine fuerint ma¬
nus heticis correctis imponitur. Iam de temblodi
⁊ quomodo accipiendum sit quotq u̾ot in xp̃o buꝑtra¬
ti estis xpm̃ indiustis: satis disseruisse me menii¬
ni ⁊eq enim auari templumdei sunti cum scb¬

Expanded text:
m sanctis, sine qua nihil prosunt quaecumque sancta haberi potuerint, baptismum tamen commune habere cum sanctis, quod iam satis adque uberrime demonsi ita est, cum quisque in ecclesia catholica baptismum manet, si autem inde discesserit, discedit a baptismo. quod non ita est. nam ideo redeunti non redditur, quia cum discederet non amisit. quemabent filii maligni et tamen baptismum habent, fugiet baptismus. itaque sicut potest baptisma esse et unde manus autem inpositio si non adhiberetur ab haeresi uenienti, tamquam extra omnem culpam esse iudicaretur. propter caritatis autem copulationem, quod est maximum donum spiritus sancti, sine quo non ualent ad salutem quaecumque alia sancta in homine fuerint, manus haereticis correctis inponitur. Iam de templo dei et quomodo accipiendum sit: quotquot in Christo baptizati estrs Christum induistis, satis disseruisse me memini. neque enim auari templum dei sunt, cum scr
Abbreviated transcription (Latin):
met ipm condempnas. Diis aut̃ dicit apłus.
Quui p̾dicas non furandum furaris: ⁊ cet̾a. Et
centis. Neq rapaces regium dei possidebũt. Q¬
qͥpt᷑ ipĩus etiam epłẽ que ad pompeiũ scͥpta ẽ. cetas
sententias ex endem regnlis þreuit̃ ꝑturr̾e non mo¬
rabar. Cont᷑ mandetum dei eẽ qd̾ uenientes ab he¬

Expanded text:
ndemnas? his autem dicit apostolus: qui praedicas non furandum furaris et cetera. et centis: neque rapaces regnum dei possidebunt. Quapropter ipsius etiam epistulae quae ad Pompeium scripta est ceteras sententias ex eisdem regulis breuiter percurrere non morabor. contra mandatum dei esse, quod uenientes ab haere
Abbreviated transcription (Latin):
catur in ipã ratus catholica qui scło u̾bis solis ⁊
non factis renũtiauit. ⁊ i ea cordis falsitate bas¬
tismum accepit Aut si ⁊ tasis non fit ouis msi
cum se ad deum uerati corde conu̾t̾it: situt iste nõ
qnͣto fit ouis baptiratur. si iam baptirratus erat
E ouis nondum erat: sic ⁊ ille qui uenit ab heti¬
cis ut ouis fiat. N Ion tunc baptirandus est. Si
apud eos iam eodem boptismo bapturatus erat
qmͣius adhuc ouis non erat. Euap̃ cum om̃s¬
etiam intus mali. auari. inuidi. ebriosi. ⁊ contͣ
disciplinam xp̃ianam uiuentes m̾ito dici pͣsĩt
⁊ mendaces ⁊ tenebrosi ⁊ mortui ⁊ añxͥ: nũquid
tamen pp̃ta non baptirant. quia nichil pot̾ ẽẽ cõ

Expanded text:
catur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et catur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si et talis non fit ouis nisi cum se ad deum ueraci corde conuerterit, sicut iste non quando fit ouis baptizatur, si iam baptizatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit ab haereticis ut ouis fiat non tunc baptizandus est, si aput illos iam eodem baptismo baptizatus erat, quamuis adhuc ouis non erat. quapropter cum omnetiam intus mali auari inuidi ebriosi et contra disciplinam christianam uiuentes merito dici possint et mendaces et tenebrosi et mortui et antichristi, numquid tamen propterea non baptizant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hĩẽ tamen bapm̃ uiuum qui eis tunc ꝓsit ad uitã.
Si coniltantur ad pacem: simnłr manif᷑estum ẽ. Qͣ¬
ꝓpt̾ qui tunc ab heresib uemientes in eodem xp̃ĩ
bapm̃o quem foris acce ꝑant suscipiebant ⁊ dilige¬
bant se uet̾em consuetudinem sequi. sicut etiam
nuc̃ eccͣa suscipit. frustra contͣ eos dicebat᷑. apud
uet̾es heses ⁊ scismata pͥma adhuc fusse initia.
fuerant. quos tunc ad eccł̃iam reu̾tentes ⁊ peni¬
tentiam agentes necesse non erat baptizari. Sta¬
tim eium ut inaque eh̾esis existebat ⁊ a cõgᷤ¬
gatione catholice cõmunionis exibat. nõ dico alio
nusli paulo attentus adu̾tenti pot̾ ẽẽ dubium
etiam eos sic eẽ susceptos. qui foris in hesib lup¬
tati sunt. Illud aũt quid heat iõnis non ui¬
deo nõ ut nõ dum dicatur. ouis errans cui q̃renti
salutem xp̃ĩanam in heticorum intidere errorẽ
⁊ apud eos contigit baptiari: ⁊ ouis iam facta di¬

Expanded text:
habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter manifestum est. Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in eodem Christi baptismo quem foris acceperant suscipiebant et dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur aput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ptizati prius fuerant, quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non dico alio nulli paulo adtentius aduertenti potest esse dubium etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati sunt. Illud autem quid habeat rationis non uideo, ut nondum dicatur ouis errans, cui quaerenti salutem ohristianam in haereticorum incidere errorem et aput eos contingit baptizari, et ouis iam facta di
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis mortuos. qmͣuis ad xp̃ĩ societatem. ⁊ad ale
cobuinbe unite ĩnccentes ⁊ simplitis membᷤ non
ꝑtmentes qui sola que si sola baptrraret. illi utiz
non baptizarent: specie tam̃ intus uideri ⁊ saptira¬
ri ⁊ baptirare ⁊ in eis qmͣuis mortus. aluis tamẽ
baptisium uiuere qui nõ moritur ⁊ mors ei uł¬
tra nõ dñabitur. Cum ergo ⁊ intus fint mortui
n latentes. nam non de illis tanta cypͥamus. qui¬
mortui sicut qui manifestus ad eam uł nõ ꝑti¬
neant uł nõ dum ꝑtineant. Nerumq fit nõ
posse ab eo uiuificari. ast̾um qui ipẽ non uiuit
manifestum eo qui intus a talib baptizantur.
Si uera coni̾sione cordis accedũt. b eo uuifica¬
ri cuiꝰ ⁊ baptismꝰ. Si autem scło u̾bis ⁊ non fc̃ĩs
renuĩtiant. quales cypͥanus ⁊ intus eẽ testatur. nec
ipõs iuificari nͥ conu̾tant᷑ ⁊ u̾m tam̃ hr̃e baptis¬
mum: etiam si non conu̾tantur. Unde etiam exti¬
ores mortuos qmͣuis n uiuant. neq uiuificent.

Expanded text:
is ad Christi societatem et ad illius columbae unicae innocentis et simplicis membra non pertinentes, quae si sola baptizaret illi utique non baptizarent, specie tamen intus uideri et baptizari et baptizare, et in eis quamuis mortuis illius tamen baptismum uiuere, qui non moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta diceret Cypmortui qui manifestius ad eam uel non pertineant uel nondum pertineant, uerumque sit non posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non uiuit, manifestum est eos, qui intus a talibus baptizantur, si uera conuersione cordis accedunt, ab eo uiuificari cuius est baptismus, si autem saeculo uerbis et non factis renuntiant, quales Cyprianus et intus esse testatur, nec ipsos uiuificari nisi conuertantur et uerum tamen habere baptismum, etiamsi non conuertantur; unde etiam exteriores mortuos, quamuis neque uiuant neque uiuificent,
Abbreviated transcription (Latin):
lebrentur. quomodo exaudit homicidam dep̾cantẽ
ristiam uł suꝑ capita eoꝵ quib manꝰ imponitur.
ꝑ eos qui oderunt fr̃s etiam in ip̃a intus eccłia.
¶¶um nemo dare possit qd̾ non habet: quomͦ
tirat. Deus ergo dat etiam xp̃o baptizante spm̃

Expanded text:
lebrentur; quomodo exaudit homicidam deprecantem, lebrentur; quomodo exaudit homicidam deprecantem, ristiam, vel super capita eorum quibus manus imponiper eos qui oderunt fratres, etiam in ipsa intus ecclesia. cum dare nemo possit quod non habet, quomodse baptizat: deus ergo dat etiam ipso baptizante spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
quem ꝑcipit. sic ⁊ illius de eccł̃ia sanita falsa respon¬
sio non efficit ut baptismus non sit quem ꝑcipit.
Et sicut ille si postea quod fallacit̾ respond̾at u̾aci¬
ter impleat. nor. ei baptismus repetitur. s uita cor¬
rigitur: sic ⁊ ille si post ea ueniat ad ectħ̾am de qͣ
in t̾rogatus falsa respond̾at quia eam se hr̃e dum
non hrẽt putabat. ipã qmͣ non habebat ei datur.
nõ qmͣ acceꝑat it̾atur. ¶Cur autem ad u̾ba q̃ pro¬
cedunt ex ore homicide possit tam̃ deus oleũ sci¬
ficare ⁊ maltari quod ħ̾etiti posuerunt nõ possit:
nescio. Nisi forte quem cor hominis fallacit̾ cõ¬
u̾sum intus nõ impedit. lignum fallacit̾ impositũ
impedit foris: quominꝰ sacͣmentis suis adeẽ digne¬
tur. nullis hominum falsitatib impeditus. Si
ergo ad hec ualet quod dcm̃ est in euuͣgłio. deus pͤ¬
catorem non audit. ut ꝑ pccõrem sacͣmenta non ce¬

Expanded text:
quem percipit, sic et illius de ecclesia sancta falsa responquem percipit, sic et illius de ecclesia sancta falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, et sicut ille si postea quod fallaciter responderat ueraciter impleat, non ei baptismus repetitur sed uita corrigitur, sic et ille si postea ueniat ad ecclesiam de qua interrogatus falsum responderat, quia eam se habere dum non haberet putabat, ipsa quam non habebat ei datur, non quod acceperat iteratur, cur autem ad uerba quae procedunt ex ore homicidae possit tamen deus oleum sanctificare et in altari quod haeretici posuerunt non «posnescio: nisi forte quem cor hominis fallaciter conversum intus non impedit, lignum fallaciter positum impedit foris, quominus sacramentis suis adesse dignetur, nullis hominum falsitatibus impeditus. Si ergo ad hoc valet quod dictum est in Evangelio, Deus peccatorem non audit , ut per peccatorem Sacramenta non ce
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortasitati. antixpõ ⁊ xp̃o. Non itat de sola cõ¬
suetudine. S etiam de u̾itatis rõne p̾sumit. qui
mlloꝵ hoĩum ꝑu̾sitate ꝑuͥ̾sum fieri dici satͤmẽ¬
tum dei. qd̃ etiam in ꝑu̾sis ẽẽ declaratur. ¶ Certe
ioħ̾es apłus aꝑtissime dicit. QLui odit frẽm su¬
um intenebris ẽ usq adhuc. Et it̾m. Qui o¬
dit frẽm suum homicida ẽ. Eum ergo tales intꝰ
baptizant quos in masuola dissensõne fuisse cy¬
pͥanus ppẽ cõmemorat. quomͦ aqmͣ mũdat ⁊ scĩ¬
ficat homicida: Quomodo bũdicunt oleũ te¬
uebre: Si aut̃ deus adest sacͣmentis ⁊ u̾bis suis¬
ꝑ quaslib administrentur. ⁊ satͣmenta dei ubit
ticus non hr̃e bapm̃ quia uon ħt eccłiam: Et u¬
tiq cum baptizatur. etiam de sancta eccl̃ia int̾roga¬
tur. Qasi uͦ ille qui initus non fcĩs s u̾bis scło
renũtiat: non ħ in baptismo int̾rogatur. Sicut gͦ
huiꝰ fassa responsio non efficit ut baptismꝰ non sit

Expanded text:
Non itaque de sola consuetudine, sed etiam de ueritatis ratione praesumit, qui nullorum hominum peruersitate peruersum fieri dicit sacramentum dei quod etiam in peruersis esse declaratur. certe Iohannes apostolus apertissime dicit: qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc, et iterum: qui odit fratrem suum homicida est. cur ergo tales intus baptizant, quos in maliuola inuidia fuisse Cyprianus ipse commemorat? Quomodo aquam mundat et sanctificat homicida? quomodo benedicunt oleum tenebrae? si autper qualeslibet administrentur, et Sacramenta Dei ubiqueticus non habere Baptismum, quia non habet Ecclesiam? Et utique cum baptizatur, etiam de sancta Ecclesia interrogatur. quasi uero ille, qui intus non factis sed uerbis saeculo renuntiat, non hoc in baptismo interrogatur. sicut ergo huius falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit
Abbreviated transcription (Latin):
muicħi dixit. suꝑ quem uideris spm̃ descenden¬
tem decelo ⁊ manentem suꝑ eum. ip̃e est qui
baptizat in spũ sancto. Cosumb̾a utiq suꝑ
baptizatum descend̾at. ad huc autem uenienti
ri. ¶Luid sibi itaq uult ego nesciebam eum
S qui me misit baptizare i aqua ip̃e mͥ dixit¬
Suꝑ quem uid̾is spm̃ descendentem de celo
⁊ manentem suꝑ eum ip̃ẽ est qui baptizat ĩ spũ
scõ. cum ħ postea qm̃ baptiratus ⁊ fcm̃ sit.
nisi quia scd̾m aliquid eum sciełut. Scielat
om̃s acciꝑent. M quia sic ex eius plemtudine
ipẽ acceꝑat Daptirandi potestatem ut iohãnis
haptismus dic̾etur. nesciebat utrum sic esset
daturus ⁊ cet̾is. an uero ꝓprium baptismũ sic
hĩturus ut ꝑ queralib deretur. siue extellen¬
fructus hominem. siue sexageni. siue ꝑ frum̃tũ¬

Expanded text:
descendentem de caelo et manentem super eum, ipse est qui baptizat in spiritu sancto? columba utique super baptizatum descenderat. adhuc autem uenienti ri. iam ergo sciebat eum. quid sibi itaque uult: ego nesciebam eum, sed qui me misit baptizare in aqua, ipsemihidixit:super quem uideris spiritum descendentem de caelo et manentem super eumipse est qui baptizatin spirtu sancto, cum hoc posteaquam baptizatus est factum sit, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, secundumomnes acciperent, sed quia sic ex eius plenitudine ipse acceperat baptizandi potestatem, ut Iohannis baptismus diceretur, nesciebat, utrum sic esset daturus et ceteris an uero proprium baptismum sic habiturus, ut, per quemlibet daretur siue excellenfructus hominem siue sexageni siue t
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in quo agnoscendum sit quod ħt. ħ ei dandũ
quod non h̃t. Si nichil pot̾ ratum ⁊ firmũ ẽẽ a¬
pud diñi quod illi faciunt quos dũs hostes ⁊ ad¬
u̾sarios suos dicit. cur firmus est hapm̃s quem
tradunt homicide: Au hostes ⁊ adu̾sarios dñi
nõ dicimus homicidas. Qui aũt odit frẽm
homicida est. Quomodo ergo baptizabant
qui oderant paulum seruũ xp̃i ihũ. Ac ꝑ hoc o¬
derant ⁊ ih̾m qui salno ⁊ saulo ipĩ dixit. QLuid
me ꝑsequeris qnͣdo seruos eiꝰ ꝑ sequebatur. ⁊ in
fine ip̃e dicturus est. cum uni ex minimis me
is non fecistis mͥ non fecistis: Qmͣ obrem õs
qui ex nobis exeunt non sunt ex nobis. S nõ
õs qui nobiscum sunt ex nobis sunt. Sicut a¬
rea cum trituratur quicquid in de uolat nõ ẽ tri¬
⁊ ioh̾es. Ex nobis inquid exierunt. s nõ ẽrant
ex nobis. Si enim fuissent ex nobis ꝑmansissẽt
utiq nobiscum. ¶Quaꝓpt̾ satmentum grẽ dt

Expanded text:
agnoscendum sit quod habet, hoc ei dandum quod non habet. si nihil potest ratum et firmum esse aput dominum, quod illi faciunt quos dominus hostes et aduersarios suos esse dicit, cur firmus est baptismus quem tradunt homicidae? an hostes et aduersarios domini non dicimus homicidas? qui autem odit fratrem suum homicida est. quomodo ergo baptizabant, qui oderant Paulum seruum Christi Iesu ac per hoc oderant et Iesum, qui et Saulo ipse dixit: quid me persequeris, quando eius seruos persequebatur, et in fine is non fecistis, mihi non fecistis ? Quamobrem, omnes qui ex nobis exeunt, non sunt ex nobis; sed non omnes qui nobiscum sunt, ex nobis sunt: sicut area cum trituratur, quidquid inde volat, non est trideoque et Joannes: Ex nobis, inquit, exierunt, sed non erant ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Quapropter Sacramentum gratiae dat
Abbreviated transcription (Latin):
bapm̃ xp̃i ⁊ inuidiam dẏaboli. ¶ At euĩ multo
magis post ħeticum baptriand̾um ẽ. quia rob̾s
ħeticus non erat: ⁊ tam̃ non eum baptizatum ẽ.
Sit dicit aliguis. multo magis post ebriosum
baptiandum est. quia ioħs sobrus erat  dñ
post eum baptizatum ẽ Et quid ei respondea¬
mus non habebimus nsi baptrrats a iob̾e hap¬
tisirum xp̃i non ħ̃ntib eẽ traditum. In quib
autem est bapm̃ xp̃ĩ quib libet ꝑu̾fitatib eoꝵ
muillo modo fieri ut non sit meis baptismus x
⁊on itats idcirto heticus ius hapiñi optinere
potuit. quia prior baptrauit.: S euia nõ suo
uł milla uł non data dicuntur. Neq enim
accipit bapiismũ ⁊ tamĩ accipit. Nam tases
in ecclefia ⁊ ꝙprianus sus temꝑib fuisse com¬
memorat. ⁊ nõ exꝑim᷑ ⁊ gemimus. ¶ Qi¬
rum aũt quomodo dicatur seꝑari a se ⁊ diuidi

Expanded text:
 et inuidiam diaboli. \'At enim multo magis post haereticum baptizandum est, quia Iohannes haereticus non erat et tamen post eum baptizatum est\'. \'sic\', dicit aliquis, \'multo magis post ebriosum baptizandum est, quia Iohannes sobrius erat et tamen post eum baptizatum est\', et quid ei respondeamus non habebimus nisi baptizatis a Iohanne baptismum Christi non habentibus esse traditum, in quibus autem est baptismus Christi, quibuslibet peruersitatibus eorum nullo modo fieri, ut non sit in eis baptismus Christi. Non itaque idcirco haereticus ius baptismi optinere potuit quia prior baptizauit, sed quia non suo uel nulla uel non data dicuntur. neque enimaccipit baptismum et tamen accipit. nam tales in ecclesia et Cyprianus suis temporibus fuisse commemorat et nos experimur et gemimus. Mirum est