comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculis abstulerũt. Nlam deus
ut in principio docui neq noĩe¬
eget cũ solus sit: neq angeli
cũ sint ĩmortales dici se deos
aut patiũtur aut uolũt: qͦrũ
unũ sołuq officiũ est seruire
nutibus dei. nec omino quicqm̃
sine uissu facere. Sic enĩ mũdũ
regi a deo dicimus: ut a rectoe
ꝓiunciã. cuiꝯ apparitoes nemo
socios esse in regenda ꝓuĩcia
dixerit. qmius illorũ mmisteio
res gerat᷑. et bu tamẽ possũt
aliquid p̃ter uissa rectoi̾s ꝑ ip̃i¬
us ignorãtiã q̃ est condicionis
humane ille autẽ p̃ses mũdi
et rtor uiuersi qui scit onna.
cuiꝯ diuinis oculis nichil septũ
est. solus habet rerũ om̃i poces¬
tatẽ: nec est in angelis quicqͣm
nisi parẽdi necessitas. Itaq nł¬
lũ sibi honorẽ tribui uolut: qͦ¬
rũ honor in deo est. Illi aut̃ qui
destiuerũt a ministerio dei. quia
sut ueitatis inmmici et p̃ucũta¬
tores dei nomẽ sibi et cultũ
deorũ uindicare conãtur. nõ qͦ

Expanded text:
oculis abstulerunt. nam deus, oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est seruire nutibus dei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mundum regi a deo dicimus ut a rectore prouinciam: cuius apparitores nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis illorum ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, quae est condicionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit omnia, cuius diuinis oculis nihil saeptum est, solus habet rerum omnium potestatem nec est in angelis quicquam nisi parendi necessitas. itaque nullum sibi honorem tribui uolunt, quorum honor omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio, quia sunt ueritatis inimici et praeuaricatores dei, nomen sibi et cultum deorum uindicare conantur, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
tidie. Sed idem ip̃i auctores
p̃sentia sua facuĩt: ut uera
esse credãtur. Ita homi credu¬
litatẽ mentita diuinitate delu¬
dũt. qd illis uerũ aperire nõ
expedit. En sũt qui fingere
ymagnies et simulachra docue¬
eut̃: qui ut hommũ mentes a cul¬
tu ueri dei auertent: effictos mor¬
tuorũ regũ ultus et ornatos
exquisita pulchricudine. statui
consecrariq fecerũt. et illorũ
sibi nonna quasi ꝑsonas aĩquas
induerut. Sed eos magi et hn
quos uere maleficos uolgus ap¬
pellat. cũ artes suas excrabi¬
les exercent ueris suis nom̃i¬
bus cient: illis ce lestibus q̃ in
licteris sanctis legũtur. Hn por¬
ro incesti ac uagi spiritus. ut
turbẽt omĩa. et erroes humaĩs
pectoribus offundãt serũt ac
mistent falsa cũ ueris. Ip̃i enĩ
celestes multos esse finxerũt
unũq oii regẽ iouẽ. eo qd
multi fint in celo spiritus ange¬
lorũ et unus donmnus ac pa¬
rens om̃ deus: sed ueritatẽ
mentitis nom̃ibus inuolutã ex

Expanded text:
. sed idem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut uictũ sibi labore conquirẽt
ipm̃ q ꝑadisũ igmi c̾tũuallauit
ne homo posset accede donec
sũmũ iudiciũ faciat in terra: et
iustos uiros cultores suos ĩ en¬
de locũ reuocet morte sublata
sicut sacre uoces docent et ipã¬
sibilla erithrea cũ dicit. Qui autẽ¬

Expanded text:
ut uictum sibi labore conquireret, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum dicit: οἱ
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑadiso. id ẽ in orto fecũdissi¬
mo et amenissimo: quẽ ĩ ꝑtibꝰ
oriẽtis om̃i gn̾e sigm arborũq
cõseuit. ut ex earũ uariis fructi¬
bus alẽtur: expersq oĩm laboꝵe
deo pacri suma deuotiõe suiret.
Tum dedit ei certa mãdata. que
si obseruasset ĩmortalis manẽt
si trãscedisset morte efficeretur.
R autẽ p̃ceptũ fuit ut ex arbõe
una q̃ fuerat in medio ꝑadisi
nõ gustaret: in qͣ posuat intel¬
ligẽtiã bom ac mnałi. Tũ cimator
ille muides oꝑibus dei omẽs fal¬
lacias et calliditates suas. ad
deiiciendũ hoĩem intendit: ut adi¬
meret ĩmortalititẽ. Et p̾mo
mulierẽ dolo illexit. ut uetitũ
cibũ sumẽt: et ꝑ eã ip̃i quoq ho¬
mini ꝑsuasit. ut transtenderet
dei lege. ꝑcepta ig stĩa bom et
mali picdere eũ nuditatis sue
cepit: abstonditq se a facie
dei. quod antea nõ solebat. Tũ
deus sentẽtia in pectatores
data eiecit honnẽ de paradiso.

Expanded text:
in Paradiso id est in horto fecundissiin Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam boni ac mali. tum criminator ille inuidens operibus dei omnes fallacias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ quia terrenũ est amme del
esse subiectũ. sicut terra celo.
est em̃ quasi uastulid: qͦ tqͣm
domicilio tẽporali spũs hic ce¬
lestis utatur. Utriusq officia
sũt ut hoc qd̾ est ex celo et
deo imperet: issud ueõ qd̾ ex
terra et dyabolo seruiat. Qd̾
quidẽ nõ fugit hoiem̃ nequã
salustiũ: qui ait. Sed nra oĩs
uis in ammo et corꝑe sita est. Ani¬
mi imꝑio corꝑis seruitio magis
utim᷑. Recte: si ita uixisset ut locu¬
tus est. Seruiuit enĩ fedissimis uo¬
luptatibus: suãq ip̃e sentẽtiã uite
prauitate dissoluit. Qd̾ si ãmre
ignis est ut ostẽdimus in celũ
de bet eniti sicut ignis ne extingͣ¬
tur. hoc ẽ ad ĩmortalitatẽ q̃ in
celo est. Et sicut arde at uiuuẽ
nõ potest nisi aliqua prgui
materia teneat᷑. in qͣ habeat ali¬
mentũ: sic amme macei̾a et cibꝰ
est sola iustitia qua tenet᷑ ad
uita. Post hec deus hoĩem qͣ
exposiu rõne gene̾atũ posuit

Expanded text:
quod quia terrenum est, animae debet quod quia terrenum est, animae debet esse subjectum, sicut terra coelo. Est enim quasi vasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic coelestis utatur. Utriusque officia sunt, ut hoc, quod est ex coelo et Deo, imperet, illud vero, qterra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ip̃e mũdus ex luce ac te¬
nebris. ex uita et morte. q̃ duo
int̾ se pugnaẽ in homĩe p̃cepit
ut si ama suꝑaueit que oritur
ex deo. sit ĩmortalis et ĩ ꝑpetua
luce uersetur: si aũt corpꝰ. uice¬
rit amma diciomiq subiecẽit. sit
in tenebris sempit̾nis. et ĩ morte
ciuꝯ nõ ea uis ẽ ut iiustas am¬
mas extinguat om̃mo. s ut pu¬
mat meternũ. Eam penã mortẽ
stdãm nomĩamꝰ: que est et ip¬
sa ppetua sicut ĩmortalitas. p̃¬
mã sic diffmimq. Mors ẽ nature
anmãtiũ dissolutio. uel ita cor
ppessio. uelita. mors ammarũ
ꝓ meritis ad et̾na supplicia dã¬
natio. Hec mutas pecudes nõ
actingit: quarũ aĩme nõ ex dõ
cõstantes sed ex comum aere
morte dissoluũtur. In hac igi
sonietate celi atq terre quorũ ef¬
figies expressa est in homme
suꝑiorẽ parte tenẽt ea q̃ sc̃it
dei anma salicet q̃ dominiũ¬
habet corꝑis: inferiorẽ autẽ
ea q̃ sũt dyaboli. corpus utiq

Expanded text:
sicut ipse mundus ex luce ac tesicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut et inmortalitas. primam sic definimus: mors est naturae animantium dissolutio, uel ita: morperpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominiuhabet; inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique:
Abbreviated transcription (Latin):
oritur e deo. corpus e terra
cuius e limo diximꝰ ẽẽ for¬
matũ. Empedocles quẽ nes¬
cias utrũ ne inter poetas
an inter philosophos numẽs
quia de rerũ natura u̾sibus
scripsit. ut apud rõnos lucu¬
cius et uarro qͣtuor elemẽta
cõstituit ignẽ aerẽ aqͣm terrã:
fortasse trisme gistũ secutus
qui nrã corꝑa ex his q̃tuor
elemẽtis cõstituta ẽẽ dixit
a deo. habe nãq in se aliqͥd
ignis. aliq̃d caeris aliqͥd aque.
aliq̃s terre: et neq ignẽ eẽ
neq aerẽ neq aqͣm neq trã
que quidẽ falsa nõ sut. Nõ
terre ratio in carne est. hũo¬
ris in sang̾ne. aeris in spiritu.
ignis in calore uitali. Sed neq
sangius a corꝑe secerm potest
sicut humor a terra: neq calor
uitalis a spiritu sicut ignis ab
aere. Adeo rerũ oĩm duo sola
reperiũtur elemẽta qͦrũ omĩs
ratio in nr̃i corꝑis fucõe cõclusa
est. Ex rebus igit᷑ diu̾sis acq
repugn ãtibus homo factus est.

Expanded text:
oritur a deo, corpus e terra, oritur a deo, corpus e terra, cuius e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas an inter philosophos numeres, quia de rerum natura uersibus scripsit ut aput Romanos Lucretius et Varro, quattuor elementa constituit, ignem aerem aquam terram, fortasse Trismegistum secutus, qui nostra, corpora ei his quattuor elementis constituta. esse dixit a deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae, et neque ignem esse neque aerem neque aquam neque terram. quae quidem falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est
Abbreviated transcription (Latin):
sancte lictẽ cõtinẽt. Deus ig
ueri pacris officio functus ẽ
Ipse corpus effixit ip̃e aĩa
quã spiramꝰ infudit: illiuis ẽ
totũ quitq̃d sumus. Quomõ id
effecerit si nos oportẽt scire
dociusset: sicut docuit cetã q̃
cognitionẽ nobis et p̾stim ecro¬
ris et ueri lumĩs actulerut.
Cũ igit᷑ marẽ pͥmũ ad similitu¬
dinẽ suã fixisset. tũ etiã fe¬
minã cõfigurauit ad ip̃ius ho¬
mis effigiẽ: ut duo ꝑmpoti sex¬
us inter se ꝓpagare sobolem¬
possẽt. et omem młtitudinẽ t̾re
opplere. In ip̃ius aũt homĩs
fuyxione illarũ duarũ mat̾iarũ
quas. int̾ se diximꝰ ẽẽ conͣrias
ignis et aq̃ cõclusit ꝑfecitq ra¬
tionẽ. Ficto enĩ corꝑe spirauit
ei ammã de uitali fonte spũs
sui qui ẽ ꝑhẽns ut ip̃ius mũ¬
di ex contraruis cõstãtis elemẽ¬
tis similitudinẽ gerẽt. Cõstat
em̃ ex amma et corꝑe id est
qiͣ ex celo et terra. qñ quidẽ
amma qͣ uiuimꝰ. uellt e celo

Expanded text:
sanctae litterae continent. deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. constat enim ex anima et corpore id est quasi ex caelo et terra, quandoquidem anima qua uiuimus uelut e caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uanas esse rõnes philosophorũ¬
qui deũ putãt sine ira. et inter
ceteras laudas eius id ponũt qd̾¬
est contra ipam maiestatẽ. Regnũ
hoc imperiũq terrenũ insi metus
custodiat soluit᷑. Aufer irã regi
nõ modo nemo parebit: sed etiã
de fastigio p̃cipitabitur. Inmo uõ
cuilibet humili eripe hũc affectũ
quis eũ nõ spoliab̾it: rius nõ deri¬
debit: Quis nõ afficiet iniuria
Ita nec indumenta nec sedẽ nec
uictũ poterit habere aliis quicq̃s
habuerit diripiẽtibus: ne dũ pute¬
mus celestis imperii maiestatẽ sñ
ira et metu posse cõsist̾e. Apollo
mile suis de uideorũ religione

Expanded text:
uanas esse rationes philosophorumqui deum putant όργητον et inter ceteras laudes eius id ponunt q constat ipsa maiestas. regnum hoc imperiumque terrenum nisi metus custodiat, soluit.ur. aufer iram regi, non modo nemo parebit, sed etiam de fastigio praecipitabitur. immo uero cuilibet humili eripe hunc adfectum, quis eum non spoliabit? quis non deridebit? quis non adficiet iniuria? ita nec indumenta nec sedem nec uictum poterit habere aliis quidquid habuerit diripientibus, nedum putemus caelestis imperii maiestatem sine ira et metu posse consistere. Apollo Milesius de Iudaeorum religione
Abbreviated transcription (Latin):
et publici fedeĩs diuma cõiuĩctio
irrũpitur. dirmnt᷑ dissipatur.
Quãtũ possumꝰ bom ac bñfici
esse meditemur. si qͥd nobis opũ
si quid suppetit copiarũ nõ uolup¬
tati unius. sed m̃ltorĩ saluti
imꝑtiatur. Boluptas eni tam
mortalis est qͣm corpus. cui ex¬
hibet minasteriũ. iusticia nõ et
bñficientia tã ĩmortalis ꝙͣ mes

Expanded text:
et publici foederis diuina coniunctio et publici foederis diuina coniunctio inrumpitur dirimitur dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, non uoluptati unius. sed multorum saluti inpertiatur. uoluptas enim tam mortalis est quam corpus cui exhibet ministerium, iustitia uero et beneficentia tam inmortales quam
Abbreviated transcription (Latin):
rentẽ ab innocẽtia et pietate dis¬
cede̾. Nõ facuit̃ btm̃̃ uiciose ac
mortifere uolliptates. nõ opułe¬
cia libidinũ incitat. nõ in anis
ambitio nõ caduci honoes q̾bus
illaq̃atus animꝰ humanꝰ. et corꝑi
mãcipatus et̾na morte damnat᷑
s soła ĩnocẽtia sola iusticia. cuiꝰ
le gitnna et digna merces est ĩ¬
moulitas. quã statuit a pn̾cipio
deus sanctis et ĩcorruptis mẽtibꝰ
q̃ se a uitiis et ab om̃i labe terre¬
na integͣs inuuolatas q cõsuãt.
Hĩuꝯ p̃umi celestis ac sempit̾m
suã polluerũt. quiq ñuriis ho¬
minũ neftiriis cõmissis ĩeliubler
maculas sibi inusserũt. Puide
unu̾sos q̃ oportet qͥ sapiẽtes q̃
hoĩes merito dici uolũt fragilia
contennie: terrena calca̾e. hũilia
despicẽ. ut possint cũ deo beacissi¬
ma necessitudine copulai. Aufe¬
rat᷑ impietas discordie dissẽsioẽt¬
q turbulente ac pestifẽ sopiã¬
tur. quibus humane societates

Expanded text:
rentem ab innocentia et pietate descisrentem ab innocentia et pietate desciscere. non faciunt beatum uitiosae ac mortiferae uoluptates, non opulentia libidinum inritatrix, non inanis ambitio, non caduci honores quibus inlaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeterna morte damnatur, sed sola innocentia, sola iustitia: cuius legitima et digna merces est inmortalitas, quam statuit a principio deus sanctis et incquae se a vitiis et ab omni labe terrena integras inviolatasque conservant. Hujus praemii coelestis ac sempiterntiam polluerunt, quique injuriis hominum, nefariis commissis, ineluibiles sibi maculas inusserunt. proinde uniuersos oportet qui sapientes, qui homines merito dici uolunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum deo beatissima necessitudine copulari. auferatur inpietas, discordiae dissensionesque turbulentae atque pestiferae sopiantur, quibus humanae societatis
Abbreviated transcription (Latin):
patres cõfideres ortũ nobis
ad lucẽ qua fruim᷑ sub mĩstrat.
ꝑ illũ uiuimiꝰ. ꝑ illũ in hospitiũ
mundi huius intͣuimus. Si deũ
cogites: ille nos miurabilibus
copns alit. ille sustentat. In huiꝯ
domo habitamꝰ. huiꝰ failia su¬
mus. et si minꝰ obsequẽs ꝙͣ decelat
minus q ꝙͣ officiosa domini et
parẽtis imortalia m̾ito postebãt
tñ plimũ ꝓficit ad ueniã cõseq̃n¬
dã. Si cultũ eius notionẽq te¬
ne emꝰ. si abiectis huilibus ter¬
lestia et diuina sempit̾na medie¬
mur. Quod ut fate̾ possimꝯ: d
nobis sequẽdus est. deus adorã
et ratio uirtutũ. et fõs bonorũ.
Quid emĩ deo aut potẽtia maiꝯ
est. aut ratione ꝑfectius. a̾ cla¬
ritate luculentius: Qui quomã
nos ad sapiẽtiã genuit. ad iusti¬
ciã ꝓcreauit. nõ est fas hoiẽm
reluto deo sensus ac uite docto̾e
terrems fragilibꝰq famulari.
aut querẽdis tpralibus bomis ĩhe¬

Expanded text:
patrem consideres, ortum nobis patrem consideres, ortum nobis ad lucem qua fruimur subministrat, per illum uiuimus, per illum in hospitium mundi huius intrauimus. si dominum cogites, ille nos innumerabilibus copiis alit, ille sustentat, in huius domo habitamus, huius familia sumus et si minus obsequens quam decebat, minusque officiosa quam domini et parentis inmortalia merita poscebant, tamen plurimum proficit ad ueniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus, si abiectis humilibus terlestia et diuina et sempiterna meditemur. quod ut facere i possimus, deus nobis sequendus est, deus adorandet ratio uirtutum et fons bonorum. quid enim deo aut potentia maius est aut ratione perfectius aut claritate luculentius? qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad iustitiam procreauit, non est fas hominem relicto deo sensus ac uitae datore terrenis fragilibusque famulari aut quaerendis temporalibus bonis inhae
Abbreviated transcription (Latin):
ius est ut philosophi uolũt quo¬
modo ad mitũ eius nõ modo de¬
mones et ministri tãte potestatis
sed etiãcelũ et terra et r̃rũ nã
omñs contremistit:. Si enĩ nllũs
asteri seruit ñ coactꝰ. õe ig imꝑiũ
metu cõstat. metus ãt ꝑ ira. Nã
si nõ moueatur qs adu̾sus par̾e
nolentẽ. nec cogi potĩt ad obse¬
quiũ. Consulat unusq̃sq affecti
suos iã intelliget neniẽ posse
sine ira et castigatioe imperio
subiugari. Ubi igit̾ ira nõ fuĩt
imperiũ quoq nõ erit. Deus
aut᷑ habet imperiũ. Ergo et
irã qua cõstat imperiũ habeat
necesse est. Quarpt̾ nemo uam¬
loquẽtia philosophorũ inductꝰ
ad contemptũ se dei erudiat
quod est maximũ nefas. Debemiꝰ
hũc omẽs et amare qd pat̾ est.
et uereri qd dñs. et honoĩficare
qd̾ bene ficus. et metue quod
nerabilis. Quis salua pietate
nõ diligat amme sue parẽtẽ
dut qͦs impune conteniat eũ qͥ
recũ dommator habeat ĩ oẽs
uerã et eternã potestatẽ : Si

Expanded text:
nis est quam philosophi uolunt, quomodo ad nutum eius non modo daemones et ministri tantae potestatis, sed etiam caelum et terra et rerum natura omnis contremescit ? si enim nullus alteri seruit nisi coactus, omne igitur imperium metu constat, metus autem per iram. nam si non moueatur quis aduersus parere nolentem, nec cogi poterit ad obsequium. consulat unus quisque adfectus suos, iam mtelleget neminem posse sine ira et castigatione imperio subiugari. ubi ergo ira non fuerit, imperium quoque non erit. deus autem habet imperium, ergo et iram, qua constat imperium, habeat necesse est. 24. Quapropter nemo uaniloquentia philosophorum inductus ad contemptum se dei erudiat, quod est maximum nefas. debemus hunc omnes et amare, quod pater est, et uereri, quod dominus, et honorificare, quod beneficus, et metuere. quod nerabilis. quis salua pietate non diligat animae suae parentem? aut quis inpune contemnat eum qui rerum dominator habeat in omnes ueram et aeternam potestatem ? si
Abbreviated transcription (Latin):
eius cõ et conp̾mi ne mẽtis ĩpos¬
sibile aliqd mexpiabile faicmꝰ
admicte̾t. Deus aũt et non ad
q uirtutis et nũqͣm ñ merito
irastitur. Sed tamẽ nõ ita res
se habet. Nã si omino ꝓhiberet
irasti ip̃e qͦdãmõ iͦ phesor opifin
sui fuisset. quia in pn̾cipio irã iecõi
homĩs indidisset. Si q̃dẽ credit᷑
causa huiꝰ cõmocoĩs in humore
fellis contineri. Nõ igit᷑ totũ ꝓ¬
hibet irasti. qa is affectus nccͣio
datus est. et ꝓhibet in ira ꝑmane
Ira emĩ mortaliũ debet esse
mortalis. Nã si maneat cõfir¬
mãtur inimiticie ad ꝑuiciẽ sempi¬
ternã. Dem̃ rursus cũ irasti q̃¬
dem sed tamẽ nõ pecia̾e p̃cepit¬

Expanded text:
eius et conprimi, ne mentis inpoeius et conprimi, ne mentis inpos aliquod inexpiabile facinus admitteret. deus autem et non ad eque uirtutis, et numquam nisi merito irascitur. sed tamen non ita se res habet. nam si omnino prohiberet irasci, ipse quodammodo reprehensor opificii sui fuisset, quia in principio iram iecur homini indidisset, siquidem creditur causa huius commotionis in umore fellis contineri. non igitur in totum prohibet irasci, quia is adfectus necessario datus est, sed prohibet in ira permanere. ira enim mortalium debet esse mortalis: nam si maneat. confirmantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde rursum cum irasci quidem, sed tamen non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
sĩguratos ad cõtẽplationẽ celi
et notitiã dei excitaue̾it curua̾e
se ad terrã maluerũt pecudũ
ꝓnus est. qui ab aspectu celi deiq
patris auersus terrã ꝙͣ caltare
debuerat id ẽ de terra ficta et for¬
mata ueneatur. In tanta igit᷑
impietate hom tãtisꝙ peciatis
id asse qͥtur patiẽtia dei. ut se ip̃i
multi. et abiectis terrens culcilꝰ
maiestatẽ dei singulais agnostũt.
Sed cũ maxima et utilisssima sit
dei patiẽtia: tamẽ ꝙͣiuis sero nox¬
ios punit. nec patitur longius
ꝓcede̾ cũ eos ĩ emẽdabiles esse
ꝑuiderit Suꝑest una et extre¬
ma questio. Nlã dixerit fortasse
quispiã. adeo nõ irasti deũ ut etiã
in preceptis hominẽ irasti uetet.
possem dicẽ ꝙ ira hoĩs refrenã¬
da fuerit. quia ĩiuste sepe irastit᷑
et pñtẽ habet motũ qͥa tꝑralis
est. Itaq ne fient ea q̃ facuit̾ ꝑ
irã. et humiles et mediotres et
magni reges tẽꝑari debuit furor

Expanded text:
figuratos ad contemplationem caeli figuratos ad contemplationem caeli et notitiam dei excitauerit, curuare se ad terram maluerunt et pecudpronus est qui ab aspectu caeli deique patris auersus terram quam calcare debuerat, id est de terra ficta et formata ueneratur. in tanta igitur inpietate hominum tantisque peccatis id adsequitur patientia dei, ut se ipsi  sunt iustique multi et abiectis terrenis cultibus maiestatem dei singularis agnoscunt. sed cum maxima et utilissima sit dei patientia, tamen quamuis sero noxios punit nec patitur longius procedere, cum eos inemendabiles esse peruiderit. Superest una et extrema quaestio. nam dixerit fortasse quispiam adeo non irasci deum, ut etiam in praeceptis hominem irasci uetet. possem dicere quod ira hominis refrenanda fuerit, quia iniuste saepe irascitur et praesentem habet motum, quia temporalis est. itaque ne fierent ea quae faciunt per iram et humiles et mediocres et magni reges, temperari debuit furor
Abbreviated transcription (Latin):
tus: necesse est patiẽtiã qͦ eius
esse ꝑfectã que et ipã uirtus. Qmͣ
multi ex peceatoribus iusti post̾i̾us
effecti. ex malis bomi. ex inꝓꝓbis
continẽtes: Qmͣ multi in p̾ma¬
etate tur pes. et omi iudicio dam¬
nati postmodũ tamẽ laudabiles
extiterũt. Quod utiq nõ fieret.
si om̃e peccatũ pena sequẽtur.
leges publice maiifestos reos
damnãt. Sed plurum sut̃ qͦrũ
peccata occulũtur. plurimi qͥ dela¬
torũ conp̾mũt aut p̃cibus aͥ p̃mio.
Plurini qui uedicia deludũt. ꝑ
gratiã uel potentiã. Qd̾ si eos
omẽs qui humanã penã effugiũt
censura diuina damnaret. esset
homo aut rarus aut etiã nullus
in terra. Demq uł una illa causa
delendi gnĩs humam iusta esse po¬
ciurret. ꝙ honñes contepto deo
uio terrems fragilibusq fig¬
mẽtis honorẽ diumũ tãꝙͣ celestiln
deferũt adorãtes oꝑa humanis
digitis laborata. Cũq illos d̾s
artifex ore sublimm statu recto

Expanded text:
tus, necesse est patientiam quoque eius tus, necesse est patientiam quoque eius esse perfectam, quia et ipsa uirtus est. quam multi ex peccatoribus iusti posterius effecti sunt, ex malis boni, ex inprobis continentes! quam multi in prima aetate turpes et omnium iudicio damnati postmodum tamen laudabiles extiterunt! quod utique non fieret, si omne peccatum poena sequeretur. leges publicae manifestos reos damnant, sed plurimi sunt quorum peccata occultantur, plurimi qui delatorem conprimunt aut precibus aut praemio, plurimi qui iudicia eludunt per gratiam uel potentiam. quod si eos omnes so qui humanam poenam effugiunt, censura diuina damnaret, esset homo aut rarus aut etiam nullus in terra. denique uel una illa causa delendi generis humani iusta esse potuisset, quod homines contempto deo uiuo terrenis fragilibusque figmentis honorem diuinum tamquam caelestibus deferunt adorantes opera humanis digitis laborata. cumque illos deus artifex ore sublimi, statu recto
Abbreviated transcription (Latin):
frugalius. Uirtus enĩ ꝑ mala et
ꝓbatur et cõstat. uicia ꝑ uoluptatẽ
aec tamẽ ille qui peccat sperare
debet ꝑpetuã impunitatẽ. q̃a nłla
est ꝑꝑetua felicitas. sed salicet uł¬
tuia semꝑ expectanda dies ho¬
mĩ. diciq beatus ante obitũ ne¬
mo sup̃maq funera debet. ut ait
poeta. Non insuauis exitus est
qui arguit felicitatẽ. et nemo
nec mortuus. Habet eñ potesta¬
tẽ et uiuos p̃cipitare de sũmo et
mortuos eternis affic̾e cruciatibꝰ
Immo in qͥt si irastit᷑ deus stacimi
debuit uidicare et ꝓ merito
quẽq punire. At emĩ si id faceret
nichil peccet. et multa sut̃ q̃ ad
peccandũ irritent etas uiołẽtia
egestas. occasio. p̃miũ. Adeo sub̾¬
iecta peccato est fragilitas crns
qua induti sumꝰ. ut insi huic neces¬
sitati deus parcẽt niiiũ fortasse
pauci uiuerẽt. ꝓpter hac̃ causã
patiẽtissimus est. et irã suã cõti¬
net. ⁊lã quia ꝑfecta est in eo uir¬

Expanded text:
frugalius. Virtus enim per mala et frugalius. Virtus enim per mala et probatur, et constat; vitia per voluptatem. Nec tamen ille qui peccat, sperare debet perpetuam impunitatem, quia nulla est perpetua felicitas: Sed scilicet ultima semper Expectanda dies homini; dicique beatus Aute obitum nemo supremaque funera debet. ut ait poeta non insuavis. Exitus est, qui arguit felicitatem; et nemo nec mortuus. Habet enim potestatem, et vivos praecipitare de summo, et mortuos aeternis afficere cruciatibus. \'immo\' inquit \'si irascitur deus, statim debuit uindicare et pro merito quemque punire\'. at enim si id faceret, nihil peccet et multa sunt quae ad peccandum inritent, aetas uinolentia egestas occasio praemium. adeo subiecta est peccato fragilitas carnis qua induti sumus, ut nisi huic necessitati deus parceret, nimium fortasse pauci uiuerent: propter hanc causam patientissimus est et iram suam continet. nam quia perfecta est in eo uir
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓuidus ut oportet deũ cõsu¬
lit utiq generi humano. qͦ sit
uita nrã et copiosior et meli¬
ior et tutior. Si est pater ac
deus uinuersoꝵ. certe et u̾tuti¬
bus hõii delectat᷑ et uiciis cõ¬
mouetur. Ergo et iustos dilig
et impios odit. O dio inq̃t opus
non est. semel enñ statuit bonis
p̃nnũ et malis penã. Qd̾ si aliqͥͦs
iuste innocenterq uiuat. et idẽ
nec colat nec curet om̃mo ut a
irasti tamqͣm fiducia inceg̾tatis
aduersus eũ rebellãti. si huic pt̃
irasti ꝓpter suꝑbiã. cur nõ ma
gis peccatori qui legẽ ꝑiter cũ
ipõ legislatore cõtempserit
Iudex peccatis ueniã dare nõ
disceptator et uidex. quã cũ ꝑo¬
net nõ utiq ademit sibi ome
potestatẽ. sed habet ignostẽdi li
cur igit᷑ inq̾et aliq̾s et qui peccãt
sepe felices sũt. et q̃ pie uiuũ sepe
miseri: Quia et fugicuu et albi¬
cati libere uiuũt. et q̃ sub discipłia
patris aut dñi sũt districtius et

Expanded text:
est prouidus, ut oportet deum, consuest prouidus, ut oportet deum, consulit utique generi humano, quo sit uita nostra et copiosior et melior et tutior. si est pater ac dominus uniuersorum, certe et uirtutibus hominum delectatur et uitiis commouetur. ergo et iustos diligit et inpios odit. \'odio inquit \'opus non est: semel enim statuit bonis praemium et malis poenam\'. quod si aliquis iuste innocenterque uiuat et idem deum nec colat nec curet omnino, ut irasci tamquam fiducia integritatis aduersus eum rebellanti. si huic potest irasci propter superbiam, cur non magis peccatori, qui legem cum ipso pariter latore contempserit? Judex peccatis veniam dare non disceptator et judex: quam cum poneret, non utique ademit sibi omnem potestatem, sed habet ignoscendi licCur ergo, inquiet aliquis, et qui peccant, saepe felices sunt, et qui pie vivunt, saepe miseri? Quia fugitivi et abdicati libere vivunt, et qui sub disciplina patris, aut domini sunt, strictius et
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatibus: easq cõpressĩt
erit uere deo simmilis. Uñ aꝑꝑet
capit nõ esse mortale. Sed dist̾¬
men illud est. ꝙ cũ u̾tus habeat
amaritudinẽ et sit dulcis illecebra
uoluptatis. unicũtur pllrum et
abstrahũtur ad uoluptatẽ suauitatẽ
Ryn uero q̃a se corꝑi rebusq t̾re¬
nis addixerũt p̃mũtur in terrã.
nec assequi possũt duum mune¬
ris graciã qͥa se uiciorũ labibꝰ
inq̃nauerũt. Qui aut̃ deũ secuti
eiq parẽtes corꝑis deside̾ia cõ¬
tenisorint. et uirtutẽ p̃fentes
uoluptatibus innocentiã iusticiã¬
q seruauerint hos deus ut sui
siles recognostit. Cũ igit᷑ sanctis¬
simã legẽ posuerit. uelitq uniũ¬
sos ac innocentes ac bñficos es¬
se potest ne nõ irasti cũ uidet
contempmi legẽ suã. abici u̾tutẽ.
appeti uoluptatẽ: Quod si est
mũdi administrator sicut esse
debet nõ utiq cõtenunt id qd̾ ẽ
in om̃i mundo uel maxim̃ si

Expanded text:
cupiditatibus easque conpresserit. cupiditatibus easque conpresserit. erit uere deo similis. unde apparet capit, non esse mortalem. sed discrimen illud est quod cum uirtus habeat amaritudinem et sit dulcis inlecebra uoluptatis, uincuntur plurimi et abstrahuntur ad suauitatem. hi uero quia se corpori rebusque terrenis addixerunt, premuntur in terram nec adsequi possunt diuini muneris gratiam, quia se uitiorum labibus inquinauerunt.. qui autem deum secuti eique parentes corporis desideria contempserint et uirtutem praeferentes uoluptatibus innocentiam iustitiamque seruauerint. hos deus ut sui similes recognoscit. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque uniuersos innocentes ac beneficos esse, potestne non irasci, cum uidet contemni legem suam, abici uirtutem, adpeti uoluptatem? quod si est mundi administrator, sicut esse debet, non utique contemnit id quod est in omni mundo uel maximum. si
Abbreviated transcription (Latin):
mitigasset. Hec sui cohibicio glo̾i¬
osa est qua cõpestitur aliqd̾ im¬
mines magnũ malũ. seruorũ at̾
filiorũq peccata nõ coert̾e p̾tatũ
est. Euadent enĩ ad maius malu
ꝑ impunicatẽ. Hic nõ cohibenda
ira:. sed etiã si iacet excitãda ẽ
Quos aut̃ de homĩe dicimꝰ id etiã
de deo qui hommnẽ silem sui fecit.
Omicto de figura dei saꝑe incelli¬
ge̾ ꝓuide p̃stare. ex om̃ibus aut̃
ammalibus homo solus ħ habet.
Ergo ad dei silitudinẽ factus ẽ
sed ideo ꝓcedit in uiciũ. quia
de terrena fragilitate ꝑmiptus
nõ potest id qd̾ a deo sumpsit in¬
corruptũ purũq seruare: insi ab
eodẽ deo iusticie p̃ceptis imbuat᷑
mo et corꝑe in altero u̾tutes in
altero uicia cõtinẽtur. et ĩpugnãt
ĩuicẽ. dimim enĩ bona q̃ sũt in cõ¬
tmendis libidimibus contraĩa sũt
corꝑi. et corꝑis bona q̃ sũt in oĩ
gen̾e uoluptatũ inimica st̃ ãino.
Sed si uirtus amun repuguerit

Expanded text:
mitigasset. haec sui cohibitio glorimitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata non coercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non cohibenda ira, sed etiam, si iacet, excitanda est. quod autem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem similem sui fecit. omitto de figura dei dicere, praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet; ergo ad Dei similitudinem factus est: sed ideo procedit in vitium, quia de terrena fragilitate permistus, non potest id quod a Deo sumpsit, incorruptum purumque servare, nisi ab eodem Deo justitiae praeceptis imbuaturimo et corpore, in altero virtutes, in altero vitia continentur, et impugnant se invicem. Animi enim bona, quae sunt in continendis libidinibus, contraria sunt corpori, et corporis bona, quae sunt in omni genere uoluptatum, inimica sunt animo. sed si uirtus animi repugnauerit
Abbreviated transcription (Latin):
stoͣchũ in hiis mcitẽt atq ĩ pune
discedãt. Ego u̾o laudarẽ si cũ fu¬
isset iratus de disset ire sue spaciũ
ut residente ꝑ int̾uallũ tꝑris am¬
mi cumõe habẽt modũ castigatio
Nõ igit̾ ꝓpter ire magͣtudinẽ do¬
nanda erat pena sed differẽda.
ne aut peccãti maiorẽ iusto dolo¬
rẽ imicteret a̾ castigãti furorẽ.
Aũt uero q̃ tamdẽ ẽ eqͥ̾tas aut
q̃ est sapiẽtia ut aliq̃s ob exi¬
guũ dolorẽ puniat᷑ ob maxinũ
nõ pumatur. Quod si naturã
rerũ causasq de didicisset nũꝙͣ
tam in oportunã continẽtiã ꝓ¬
fiteretur ut neqͣm seruꝰ iratũ¬
dũ hiis quos odio habent. irascũtur
etiã nõ peccãtibus. irascũtur etiã¬
nõ paribus aut etiã suꝑioribus.
huc cotidie ad ĩmania facinora
ꝓsilitur. hinc tragedie sepe nastũ¬
tur. Est igit᷑ laudandus archicas
si cũ aliciu cuu et pari faciẽti sibi
ĩuiriã fuisset iratus. repressisset
se tamẽ. et patiẽtia furoris impetũ

Expanded text:
si hominis incitent atque inpune discedant. ego uero laudarem, si cum fuisset iratus, dedisset irae suae spatium, ut residente per interuallum temporis animi tumore haberet modum castigatio. non ergo propter irae magnitudinem donanda erat poena, sed differenda, ne aut peccanti maiorem iusto dolorem inureret aut castiganti furorem. nunc uero quae tandem aequitas aut quae sapientia est ut aliquis ob exiguum delictum puniatur, ob maximum non puniatur? quod si naturam rerum causasque didicisset, numquam tam inportunam continentiam profiteretur, ut nequam seruus iratudum iis quos odio habent irascuntur. ergo etiam non peccantibus irascuntur, etiam paribus aut etiam superioribus. hinc cotidie ad inmania facinora prosilitur, hinc tragoediae saepe nascuntur. esset igitur laudandus Archytas, si cum alicui ciui et pari facienti sibi iniuriam fuisset iratus, repressisset se tamen et patientia furoris impetum
Abbreviated transcription (Latin):
Seᵈ putemꝰ artus et ossa et ner¬
uos et sanguinẽ de achois posse
cõcreste. Quid sensus. cogiatio.
memoria ingeniũ. quibus se¬
minibus coaugmẽtari possũt
mmucissimis inquit. St ig̾ alia
maiora. Quomõ igit᷑ insecabłia:
Demq si ex ĩuisibilibꝰ sint q̃ ui¬

Expanded text:
sed putemus artus et ossa et nersed putemus artus et ossa et neruos et sanguinem de atomis posse concrescere: quid sensus cogitatio mens memoria ingenium, quibus seminibus coagmentari possunt? \'minutissimis\' inquit. sunt ergo alia maiora. quomodo igitur insecabilia? deinde, si ex inuisibilibus sunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
lumine qd ab aqua refulget ignis
accenditur. etiã in durissimo f̾gore.
Num eciã in aqua ignẽ ẽẽ credẽ¬
dũ est : sitquin de sole ignis ne
estate quidẽ accendi potest. Si
cere inhalaueis. ul si uapor leus
aliq̃s actigerit. aut crustã mar¬
moris aut lammã paulatin ꝑ
minutissimos rores aqua cõcres¬
cit. Ide de alitu terre a̾ maris ne¬
bula extitit. que aut disꝑsa hu¬
mefacit quicq̃d texerit. aut col¬
lecta in arduos montes in fbili¬
me uento rapta scipat᷑ in nubẽ
atq ymbres maximos deicit.
Ubi igit᷑ dicimꝰ liquores natos
esse. ⁊ lum in uapore: Nũ in ha¬
litu: Num in uento : At qñ nchil
pocest cõsiste̾ in eo qd̾ nec tãgit᷑.
nec uidet᷑. Quid igit᷑ de aĩalibus
lo quar. in quorũ corꝑibꝰ nichil
smne ratione smne ordine sñ uti¬
atate sñ spẽ figu̾atũ uidemus a¬
deo ut sollertissima et diligẽtissi¬
ma om̃i parciũ mebrorũq de
scriptio casũ ac fortunã c̾pellat

Expanded text:
lumine quod ab aqua refulget ignis lumine quod ab aqua refulget ignis accenditur etiam in durissimo frigore. num etiam in aqua ignem esse credendum est? atquin de sole ignis ne aestate quidem accendi potest. si cerae inhalaueris uel si uapor leue aliquid attigerit, aut crustam marmoris aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa umefacit quidquid texerit, aut collecta in arduos montes et in sublime uento rapta stipatur in nubem atque imbres maximos deicit. ubi ergo dicimus liquores atomos esse? num in uapore ? num in halitu ? num in uento ? atquin nihil potest consistere in eo quod nec tangitur nec uidetur. quid ergo de animalibus loquar, in quorum corporibus nihil sine ratione, sine ordine, sine utilitate, sine specie figuratum uidemus, adeo ut sollertissima et diligentissima omnium partium membrorum- 20 que discriptio casum ac fortunam repellat?
Abbreviated transcription (Latin):
eret eos qui dicut ex nchilo fĩ
omĩa: hiis argumẽtis usus est
q̃ contͣ ipm ualerẽt. Sic etem̃
dixit. Nã si de inchilo fierẽt ex
omibus rebus omẽ genus nasti
posset nichil senñe egeret. Itẽ
postea. Nichil igit᷑ fie̾i de nchilo
posse putandũ est. semĩe qnͣdo
opus est rebus quoq create ae-¬
ris in terras possĩt ꝑferre ꝑ auras
Quis hũc putet haluisse cebrũ
cũ hec dice̾t nͨ uide̾t sibi esse
contraĩa: Nichil em̃ ꝑ atho¬
mos fieĩ ex inde aꝑꝑet qd se¬
men cuiusq rei certũ ẽ ñ forte
ignis et aque naturã ex atħo¬
mis esse credemꝰ. Q̾d qd̾ durissi¬
mi rigoĩs mat̾ie si ictu uehe¬
mẽtiore collidãtur ignis extu¬
titur: Nũ in ferro a̾ silice acho¬
mi latent: Quis mclusit: Aut cur
sua sponte nõ emitãtur: Aut q ͦ¬
mõ semia igiis in matĩa frigidissi¬
ma ꝑman̾e potuerũt Omicto
silicem ac ferrũ. orbẽ uitreũ ple¬
nũ aque si tenueris in sole de

Expanded text:
eret eos qui dicunt ex nihilo fieri eret eos qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argumentis usus est, quae contra ipsum ualerent. sic enim dixit: nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus omne genus nasci posset, nil semine egeret. item postea nil igitur fieri de nilo posse putandum est, semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae aeris in teneras possint proferrier auras. quis hunc putet habuisse cerebrum, cum haec diceret nec uideret sibi esse contraria? nihil enim per atomos fieri exinde apparet, quod semen cuiusque rei certum est, nisi forte ignis et aquae naturam ex atomis esse credemus. quid quod durissimi rigoris materiae si ictu uehementiore conlidant, ignis excutitur? num in ferro aut silice atomi latent? quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant? aut quomodo semina ignis in materia frigidissima permanere potuerunt? mitto silicem ac ferrum. orbem uitreum plenum aquae si tenueris in sole, de
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ. Que natura tãçã co¬
piã ad efficiendos iiui̾abiles
mũdos subm̃istrauit S cõce¬
dã ut impune de mũdis deliraul¬
De hoc loqͣm᷑ in qͦ sumꝰ et ꝙ̃u
demꝰ. Ait om̃a ex in diudius
corpustulis fieri. Si hoc ita
esset nulla res uinqm sui gnis
semme indigeret sine oiuis ali¬
tes nastentur aut oua sñ partu.
Itẽ tetera uiuentia sine coitu. ar¬
bores et que gignũt᷑ e terra ꝓp̃a
semmna nõ habent que nos coti¬
die tractamꝰ et sermiꝰ eur ex fi¬
mẽto seges nastit᷑ et rursus ex
segete frumentũ e demq si acho¬
morũ coitio et cõglobatio efficẽt
omĩa in aere uniu̾sa cõcrestẽnt
Si quidẽ ꝑ mane acħõi uolitãt.
eur sme terra sñ raditiba sñ hu¬
more sine senñe nõ herba nõ
arbor nõ fruges oriri a̾ gn̾ari
possũt: Dñ aꝑꝑet nichil ex atho¬
mis fieri. Quãdoquidẽ unaqueq
datã. Demq lucrecius qͣi oblitꝰ
atħorũ qͦs asserebat ut r̾dargu¬

Expanded text:
dicemus? quae natura tantam codicemus? quae natura tantam copiam ad efficiendos innumerabiles mundos subministrabit? Sed concedamus, ut impune de mude hoc loquamur in quo sumus et quem uidemus. ait omnia ex indiuiduis corpusculis fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis semine indigeret, sine ouis alites nascerentur aut oua sine partu, + item cetera uiuentia sine coitu, arbores et quae gignuntur e terra, propria semina non haberent; quae nos cottidie tractamus et serῑmus. cur ex frumento seges nascitur et rursum ex segete frumentum? denique si atomorum coitio et conglobatio efficeret omnia, in aere uniuersa concrescerent, siquidem per inane atomi uolitant. cur sine terra, sine radicibus, sine umore, sine semine non herba, non arbor, non fruges oriri augerique possunt? unde apparet nihil ex atomis fieri, quandoquidem una quaeqdatam. denique Lucretius quasi oblitus atomorum quos adserebat, quo redargu
Abbreviated transcription (Latin):
massã coire nõ sinat Asꝑa inq̃t
et angulata sũt et hamata ut pos¬
sint cohere̾. Diuidua igit᷑ sũt et
secabilia. Hamos enĩ necesse est
et angulos emme ut possint am¬
putari. Ita qd̾ amputari ac diuel¬
si pt̃ et uideri poterit et tene̾i
motibus uolitãt. et huc atq illuc
ferũtur. sicut pulue̾i̾s minucias
uidemꝰ in sole. cũ ꝑ fenestras ra¬
dios ac lumẽ ĩiserit. Ex hiis ar¬
bores et herbe et fruges omẽs
oriũtur. ex hiis ãimalia et aqua
et ignis et uiuersa gignũtur
et rursus in eadẽ resoluũtur. su¬
agitur. Ex hiis etiã mũdus cõ¬
tretus est. Impleuit numerũ p̃
posse: sed ĩuenit tamẽ ille qd̵ ad¬
net potest quicqͣm uacare. ncce
est igit᷑ ĩnum̾abiles ẽẽ mũdos.
Que tanta uis fuãt athomoꝵs ut
moles tã mest iabiles ex tã
minutis conglobarẽtur: dc p̃¬
mũ req̾ro q̃ sit istorũ seminũ
uł ratio ũł origo. Si em̃ ex illis
sut omĩa: ipã igit᷑ unde esse

Expanded text:
massam coire non sinat. sin aspera massam coire non sinat. sin aspera et angulata sunt et hamata, ut possint cohaerescere, diuidua ergo et secabilia sunt; hamos enim necesse est et angulos eminere, ut possint amputari. ita quod amputari ac diuelli potest, et uideri poterit et teneri. motibus uolitant et huc atque illuc feruntur, sicut pulueris minutias uidemus in sole, cum per fenestram radios ac lumen inmiserit. ex his arbores et herbae et fruges omnes oriuntur, ex his animalia et aqua et ignis et uniuersa gignuntur et rursum in eadem resoluuntur\'. feagitur. \'ex his etiam mundus concretus est\'. inpleuit numerum perposse, sed inuenit tamen ille quod adnec potest quicquam uacare, necesse est ergo innumerabiles esse mundos\'. quae tanta uis fuerat atomorum, ut moles tam inaestimabiles ex tam minutis conglobarentur ? ac primum requiro quae sit istorum seminum uel ratio uel origo. si esunt omnia, ipsa igitur unde esse
Abbreviated transcription (Latin):
que nec eger quisꝙͣ delirare nec
dormiẽs possit sommare. Qtuor
elemẽtis cõstãe omia philosophi
ueteres differebãt. Ille noluit.
ne aliems uestigiis uideretur
insiste̾. sed ip̃orũ elemẽtoꝵ alia
uoluit esse p̾mordia q̃ nec ui¬
deri possũt nec tangi. nec ulla
corꝑis ꝑte sentire. Tã minuta
sũt inquit. ut nulla sit acies fri
tam subtilis. qua secari ac diui¬
di possint. unde illis nomẽ im¬
posuit achomorũ. Sed occͣrebat
ei ꝙ si una esset om̃ibus eadẽ¬
q natura nõ possẽt res effice̾
mata. Quãto melius fuat tace.
q̃m in usus tã miserabiles tam
manes habe linguã: Et quide ue¬
reor ne nõ minus deluare uideat᷑
qui hec putet refellẽda. Respõdea¬
mus tamẽ uelut aliqua dicenti.
Si lema sũt et rotũda. utiq nõ
possũt se ĩuicẽ app̃hend̾e ut aliqd
corpus efficiat. ut si quis uelit
miliũ in unã coaugmẽtationẽ
cõstñge. lentudo ipã granoꝵ in

Expanded text:
quae nec aeger quisquam delirare nec quae nec aeger quisquam delirare nec dormiens posset somniare. quattuor elementis constare omnia philosophi ueteres disserebant. ille noluit, ne alienis uestigiis uideretur insistere, sed ipsorum elementorum alia uoluit esse primordia quae nec uideri possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam minuta sunt\' inquit \'ut nulla sit acies ferri tam subtilis qua secari ac diuidi possint\'. unde illis nomen inposuit atomorum. sed occurrebat ei quod, si una esset omnibus eademque natura, non possent res efficere dmata. quanto melius fuerat tacere quam in usus tam miserabiles, tam inanes habere linguam! equidem uereor ne non minus delirare uideatur qui haec putet refellenda, respondeamus tamen uelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuicem se adprehendere, ut aliquod corpus efficiant, ut si quis milium uelit in unam coagmentationem constringere, lenitudo ipsa granorum in
Abbreviated transcription (Latin):
mertes philosophos ratiõe. an
uero ueritate p̃stantiũ uirorũ
refellemus an pocus utroq
Sed ꝓperandũ est ne longuis
a materia diuagetur oratio.
Qui nolũt diuina ꝓuidẽtia fac¬
tũ esse mũdũ. aut pncipiis tenie
initer se coeũtibus dicut esse cõ¬
cretũ. aut repẽte natura extitis¬
se. naturã uẽo ut estraton ait
habere in se uimi gignẽdi et mi¬
nuendi. ses eã nec sensũ habere
ullũ nec figurã. ut intelligamꝰ
onna qiͣ sua sponte esse gena̾ta
nullo artifice aut auctore. Utrũ¬
q uanũ et impossibile. S hoc
euenit ignorãtibus ue̾itatẽ. ut
quid uis potius excogitẽt. qͣm id
sentiãt qd̾ ratio depostit. p̾mũ
minuta illa semĩa quorũ cõcursu
totũ coisse mũdũ loq̃tur ubi aut
unde sint quero: Quis illa uidit
uiiqͣm: Qiuis sensit: Q̾s audunt.
duuit solus leucippus oculos habuit.
solus mentẽ. qui ꝓfecto solꝰ oimi
cecus et excors fuit. qͥ ea loq̃rẽ

Expanded text:
inertes philosophos ratione an inertes philosophos ratione an uero auctoritate praestantium uirorum refellemus an potius utroque ? sed properandum est. ne longius a materia deuagetur oratio. Qui nolunt diuina prouidentia factum esse mundum. aut principiis inter se temere coeuntibus dicunt esse concretum aut repente natura extitisse, naturam uero, ut Straton ait, habere in se uim gignendi et minuendi, sed eam nec sensum habere ullum nec figuram, ut intellegamus omnia quasi sua sponte esse generata, nullo artifice nec auctore. utrumque uanum et inpossibile. sed hoc euenit ignorantibus ueritatem, ut quiduis potius excogitent quam id sentiant quod ratio deposcit. primum minuta illa semina, quorum concursu fortuito cohaesisse mundum locuntur, ubi aut unde sint quaero. quis illa uidit umquam? quis sensit? quis audiuit? an solus Leucippus oculos habuit? solus mentem? qui profecto solus omnium caecus et excors fuit, qui ea loqueretur