comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine. in nr̃is codicib hoc ÷ inscripturis diuinis sobrietas
a maiorib int̃p̃tatũ ÷. ab aliis tam̃ eruditis uiris tem¬
ꝑantia ponit᷑: quȩ temꝑantia una ex qͥtuor gn̾alib
uirtutib habet᷑. Et in hoc gͦ locomeliꝰ apłi dicta luce¬
rent.si hab̾emꝰ ⁊ nos scriptũ. scd̾m greci sermonis uirtutẽ:

Expanded text:
in nostris codicibus, hoc est, in Scripturis divinis, sobrietas a majoribus interpretatum est, ab aliis tamen eruditis viris temperantia ponitur: quae temperantia una ex quatuor generalibus virtutibus habetur, et in hoc ergo loco melius Apostoli dicta lucerent, si haberemus et nos scriptum secundum graeci sermonis virtutem, «
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ : qd̾ fides qͥdẽ q̃ sꝑat ⁊ credat. ⁊ absq ulla dubi¬
tatione confidat in nob̾ ÷: ratio uͦ fider ipsiꝰ ⁊ scien¬
tia ⁊ ꝑfectꝰ eoꝵ que credimꝰ intellectꝰ denat᷑ adõ.

Expanded text:
fidem . Quod fides quidem quae speret et credat et absque ulla dubifidem . Quod fides quidem quae speret et credat et absque ulla dubitatione confidat, in nobis est; ratio vero fidei ipsius, et scientia, et perfectus eorum quae credimus intellectus, donatur a Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs ⁊ hoc uelit intelligere. Ds̃ posuit in corpore
unũ ꝗd̾q m̃brũ ꝑut uoluit. ut uoluit adm̃brũ
auferri. Uerantam̃ ex hoc qd̾ait dari grãm ad id
qd̾erpedit. pocest fierĩ ut sisit in aliqͦ mensura fidei
tura pspiciens expedire accipienti ñ iudicet. necessa¬
rio druidit unicuiq ꝓut uult ⁊ expedit. Beniq
ñ nullos uidemꝰ grãm accepisse doctͥne łexortatio¬
nis adplebẽ: ⁊ ex hoc ipso elatos atq insuꝑbiam
uersos. in iudicrũ incidisse diaboli. Alios accepisse
qͥdẽ grãm: s neglegentia animi. ⁊ uitȩ desidia cor¬
ricpisse. Unde erat ⁊ ille qͥ acceptũ denariũ insuda¬
rio colligauit: necoꝑari ex eo aliqͥd uoluit. ꝓpt̾ea
deniq ⁊ apłs seribit ad carissimũ sibi filrũdicens.
Noli negligere grãm q̃ inte est: tanꝗͣ sciens posse
grãm ꝑ neglegentiã deꝑire. Qd̃ autẽ dix̃ scd̾m rati¬
onẽ ł mensurã fidei: puto iã plene insuꝑiorib

Expanded text:
s et hoc velit intelligere, « Deus posuit in corpore unumquodque membrum prout voluit, » ut voluit ad membrum auferri. Verumtamen ex hoc quod ait, dari gratiam « ad id quod expedit, » potest fieri ut etsi sit in aliquo mensura fidei us Spiritus futura prospiciens expedire accipienti non judicet, necessario dividat unicuique prout vult et expedit. Denique nonnullos videmus gratiam accepisse doctrinae, vel exhortationis ad plebem, et ex hoc ipso elatos atque in superbiam versos, in judicium incidisse diaboli; alios accepisse quidem gratiam, sed negligentia animi et vitae desidia corrupisse; unde erat et ille qui acceptum denarium in sudario colligavit, nec operari ex eo aliquid voluit ; propterea denique et Apostolus scribit ad charissimum sibi filium dicens: Noli negligere gratiam, quae in te est , tanquam sciens posse gratiam per negligentiam deperire. Quod autem dixit, « secundum rationem » vel mensuram fidei, puto jam plene in super
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ idem qd supͣ diximꝰ uideri. qd õis uoluntas
dei bona sit. ⁊ beneplacrta.⁊ ꝑfecta. Potest autẽ
⁊ tale aliqͥd in his sermonib sentiri. qr dĩ qͥdẽ uo¬
luntas semꝑbona ÷: s ñ semꝑ bona eiꝰ uoluntate
dispensari merem᷑. neq beneplacita ⁊ ꝑfecta.
Uerbi causa. Ut ungeret᷑ saul in regẽ fuit qͥdẽ
uoluntas dĩ s ñ beneplacita. neq ꝑfecta. Iras¬
censenĩ popło qͥ refutauerat dm̃ habere suꝑse re¬
gẽ: regẽ eis hominẽ iussit institui. d : ꝓpħa¬

Expanded text:
quidem, ut supra diximus, videri quod omnis voluntas Dei bona sit, et beneplacita, et perfecta. Potest autem et tale aliquid in his sermonibus sentiri, quia Dei quidem voluntas semper bona est, sed non semper bona ejus voluntate dispensari meremur, neque beneplacita et perfecta; verbi causa ut ungeretur Saul in regem, fuit quidem voluntas Dei, sed non beneplacita neque perfecta. Irascens enim populo, qui refutaverat Deum habere super se regem, regem eis hominem jussit institui. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tas nominabit᷑. Pari mͦ ⁊ prudentia si in sua mensura sit:
uirtꝰ ÷. Si minꝰ habeat: in prudentia: si plꝰ E oportet.
malicia appellat᷑. Inde puto qd̾ ⁊ serpens in paradiso
prudentior dictꝰ sit cȩteris bestiis: hoc ÷ excedens men¬
surã prudentiȩ: & in partes malicie ꝓlapsus. Inde a̾
filii huiꝰ scłi: prudentiores dicunt᷑ quã filii lucis. Plus
enĩ sapiunt: quã oportet saꝑe. & sic insingłis qͥbq uir¬
tutib. potest aliqͥs plus saꝑe: ꝗͣ oportet saꝑe. Potest etrã

Expanded text:
tas nominatur. Pari modo et prudentia si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in Paradiso prudentior dictus sit caeteris bestiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam filii lucis : plus enim sapiunt quam oportet sapere, et sic in singulis quibusque virtutibus potest aliquis plus sapere quam opor
Abbreviated transcription (Latin):
Consentire enĩ hu milib & amare humiles. atq inclinare
se ad eos: hoc ⁊ consuescere imitari eũ qͥ cũ informa dei
ẽẽt. formã serui suscepit: & humiliauit seusq ad mortẽ¬
Nolite ẽẽ prudentes: apuduosmet ipsos. Qui sibr ipsi pruden¬
tes ẽẽ. uident᷑. hi cũ arrogantia stulti st᷑. Nec potest uerã sa¬
pientiã dĩ scire: qͥsuãstulticiã qsi sapientiã colit. Deniq
insuꝑiorib hanc fuisse incredulitatis causã iudeis ipse
paulus edocuit᷑. dicens de eis qr ignorantes dĩ iusticiã. &
suã querentes statuere: iusticie dĩ ñst᷑ subiecti. Sic gͦ &
Lulli malũ ꝑmalo reddentes. Si malũ inferre peccare ÷.
⁊ reddere malũ ñut qͥb dã uidet᷑ iustũ ⁊. s simile pecca¬
tũ ÷. aut ut ego arbitror ⁊̃ grauiꝰ. Nã ille qͥ malũ pͥor
intulit: ñ sensit malũ ẽẽ. qd̾ fecit. Qui aut̃ reddit malũ :

Expanded text:
consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad morteNolite esse prudentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergo, Nulli malum pro malo reddentes. Si malum inferre peccatum est, et reddere malum, non ut quibusdam videtur justum est, sed simile peccatum est, et ut ego arbitror etiam gravius: nam ille qui malum prior intulit,
Abbreviated transcription (Latin):
& ita gestũ ut in libro uitȩ referri mereat᷑. debemꝰ¬
ganderecũ talib S ⁊ siquẽ uideimꝰ ab er rore conu̾sũ
⁊ relictis ignorantię tenebris ad lucẽ ueritatis uenisse
dere cũ talib. Similit̃ aut̃ flere cũ flentib. ñ cũ illis qͥ
flent mortuos suos iubem᷑. aut qͥflent dãpna scłaria scien
ne luiat᷑. iungamꝰ cũ talib lacrimas nr̃as. ⁊ gemitus soci
emꝰ. Tristicia q̃ scd̾m dm̃ ẽ: salutẽ stabilẽ ꝑpenitentiã
oꝑat᷑. Idipsũ: inuicẽ sentientes. Sermo iste ñnatura sui
s int̃pretatione obscurior factꝰ ÷. Hoc ÷ enĩ qd̾ diẽ ut ita
de frẽ sentramꝰ. ut de nob̃ ipsis: & ita uelimꝰ ꝓrimo. sic̃ &e
nob uclumꝰ: ut dñs in eũgłio dic̃. Que uultis ut faciant
uob̾ hoĩes: eadẽ ⁊ uos fa̾cite illis. Non alta sapientes :s
humilib consentientes. Suꝑbiã ꝑ oĩa refugiendã docet.
hoc enĩ dic̃ alta sentire. & merito suꝑbia fugienda ÷: cũ

Expanded text:
et ita gestum, ut in libro vitae referri mereatur, debemgaudere cum talibus; sed etsi quidem videamus ab errore conversum, et relictis ignorantiae tenebris ad lucem veritatis venisse,dere cum talibus. Similiter autem « flere cum flentibus. » Non cum illis qui flent mortuos suos jubemur, aut qui flent damna saecularia, scienne lavatur. Jungamus cum talibus, lacrymas nostras et gemitemus, nam tristitia quae secundum Deum est, salutem stabilem per poenitentiam operatur . Idipsum invicem sentientes. Sermo iste non natura sui, sed interpretatione obscurior factus est: hoc est enim quod dicit, ut ita de fratre sentiamus, ut de nobis ipsis, et ita proximo velimus sicut et  ut et Dominus in Evangelio dixit: Quae vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim dicit alta sentire: et merito, superbia fugienda est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
docuisset apłs. quomͦ a iu¬
deis ad gentes. a circunci¬
sione ad fidem. a littera ad sp̃m. ab umbra ad ueri¬
tatẽ. ab obseruantia carnali ad obseruantiã spũalẽ.
religionis sũma trans lata sit. ⁊ hȩc ita futura ꝓpħi¬
cis õstendisset uocib designata: iam nc̃ spũalis huiꝰ
obseruantiȩ ad quã cultꝰ ãei ricũ docuit ẽẽ. trans latũ.¬

Expanded text:
docuisset Apostolus quomodo a Judaeis ad Gentes, a circumcisione ad fidem, a littera ad spiritum, ab umbra ad veritatem, ab observantia carnali ad observantiam spiritalem Religionis summa translata sit, et haec ita futura Propheticis ostendisset vocibus designata, jam nunc spiritalis hujus observantiae, ad quam cultus Dei ri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tanꝗͣ necessariũ ab apło ponit᷑. Unde certũ ÷ in¬
ẽẽ. anime odii affectũ. Est enĩ laudabile odisse
uicia: odisse peccata. Nisi enĩ qͥsodio habeat uicia.
ñ potest a mare. nec conseruare uirtutes. Uerbigũ
Si qͥspudicitiã custodire ꝓponat: ñ potest eã tuto ser¬
sumat. Difficił enĩ ⁊ ualde difficił ÷ illa continentia.
ubi desid̾at᷑ illud a qͦ abstinet᷑: & cupiditas anmmii
solo metu futuri iudicii refrenat᷑. ꝑiculosa hec &
ualde ꝑiculosa st̃. nͥ scd̾m consiliũ apłi odientes ma¬
la. & inpacata qͦdãmͦ adusũ ea odioꝵ bella ꝑagentes.

Expanded text:
 tanquam necessarium ab Apostolo ponitur: unde certum est inesse animae odii affectum; est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata. Nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare nec conservare virtutes, verbi gratia: si quis pudicitiam custodire proponat, non potest eam tuto sersumat; difficilis enim et valde difficilis est illa continentia, ubi desideratur illud a quo abstinetur, et cupiditas animi solo metu futuri judicii refrenatur. Periculosa haec et valde periculosa sunt, nisi secundum consilium Apostoli odientes mala, et impacata quodammod
Abbreviated transcription (Latin):
barũ: in his uniꝰcꝰq aĩa purificaret᷑ ꝓ qualitate gestors.
Iec ñc̃ in suo corpore unꝰ qͥsq purificans. ⁊ spũ ali sensu
discernens: rationabili obseqͥo uiuentẽ hostiã obtulit dõ.
De qͥb singulis cũ in libro leuitiei aliqͣ diceremꝰ: ꝓuirib¬
explanare tẽptauimꝰ. qͦmͦ unꝰ qͥsq rationabili obseqͥo cultꝰ
dei facit. Si suꝑbiã corporis sui uincat: immolet uitu¬
lũ. Si iracundiã suꝑet: arietẽ ugulet. Si libidinẽ uin¬
cat: holocaustũ offerat hẏrcũ. Si uagos ⁊ lubricos cogi¬
tationũ resecet uolatꝰ: colũbas ⁊ turtures immolauerit.
U hec ut dixi. si qͥs scire dignũ putat. ibi latiꝰ diserta reppe¬
riet. Nc̃ aut̃ paulꝰ obsecrat eredentes in xp̃o: ut corpora
sita eribeant hostiã uiuentẽ. scãm. placentẽ dõ. Uiuentẽ

Expanded text:
barum, ut in his uniuscujusque anima purificaretur pro qualitate gestorum; barum, ut in his uniuscujusque anima purificaretur pro qualitate gestorum; haec nunc in suo corpore unusquisque purificans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam offert Deo. De quibus singulis, cum in librum Levitici aliqua diceremexplanare tentavimus quomodo unusquisque rationali obsequio cultus Dei, si superbiam corporis sui vincat, immolet vitulum; si iracundiam superet, arietem jugulet; si libidinem vincat, in holocaustum offerat hircum; si vagos et lubricos cogitationum resecet volatus, columbas et turtures immolet. Sed haec, ut dixi, si quis scire dignum putat, ibi latius disserta reperiet. Nunc autem Paulus obsecrat credentes in Christo, ut corpora sua exhibeant, hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. Viventem
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Quia enĩ sic̃ supͣ ostendit. om̃s conclusi st̃ subpeccato
nẽ iã ñ inmeritis. s inmiscd̾ia dĩ salus humana consistit.
Quid aut̃ ÷ qd̾ uos obsecro: Ut exibeatis corpora urã
hostiã uiuentẽ. scãm. placentẽ dõ: ut sit rationabile obse¬
qͥũ urm̃. Obseqͥũ hic: cultũ dic̃. Qui cultꝰ qm̃ dudũ in
pecudũ mutoꝵ corporib consistebat. nẽ in qͥt in corpore
rationabilis hoĩs offerat᷑ : & corpora magis urã quã pe¬
eudũ fiant sacrificiũ dõ: atq in sacris altarib collocent᷑.
Hii enĩqͥ mẽbra sua mortificant bincentiuo libidinis &
furoris. ⁊ actꝰ corporis sui dõ placitos habent: hostiã uiuen¬
tẽ. scãm. placentẽ dõ rationabilit̾ offer̃t: ⁊ legẽ sacͥficioꝵ
q̃ in leuitico data ÷ scd̃m spũalẽ intelligentiã complent.
Uerbieausa. ut ubi offerebant uitulũ pͥmo loco. ł sed̾o arie¬
tẽ. aut t̾cio hẏrcũ. aut quarto turtures. ułpullos colũ¬

Expanded text:
ei; quia enim, sicut supra ostendi, omnes conclusi sunt sub peccato, nunc jam non in meritis, sed in misericordia Dei salus humana consistit. Quid autem est, quod vos obsecro? Ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, placentem Deo, ut sit rationabile obsequium vestrum. Obsequium hic cultum dicit; qui cultus quoniam dudum in pecudum mutorum corporibus consistebat, nunc, inquit, in corpore rationabilis hominis offeratur, et corpora magis vestra quam pecudum fiant sacrificium Deo, atque in sacris altaribus collocentur. Hi enim qui membra sua mortificant ab incentivo libidinis et furoris, et actus corporis sui Deo placitos habent, hostiam viventem, sanctam, placentem Deo rationabiliter offerunt, et legem sacrificiorum, quae in Levitico lata Verbi causa, ut ibi offerebant vitulum primo loco, vel secundo arietem, aut tertio hircum, aut quarto turtures, vel etiam pullos colum
Abbreviated transcription (Latin):
manifestet᷑. Scãm dic̃. in qͦ sp̃s scs̃ habitat: scd̾m qd̾ in alio
loco dix̃. Annescitis qr tẽplũ dĩ estis: & sp̃s dĩ habitat in uob̾:
lacentẽ dõ: utpote a peccatis : uicus separatã. Hec aut̃ oĩa:
rationabił eultꝰ ⁊ dĩ. Potest enĩ ꝑtali cultu reddi ratio: &
ostendi qr dignũ ÷ dõ tales hostias immolare. Arietes aut̃ &
hyrcos⁊ uitulos in mortali incorporeo dõ offerri: nulla
ratio recta ⁊ honesta suscipiet. Hocgͦ ita fieri. ⁊ ita colere

Expanded text:
dum quod in alio loco dixit: Aut nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Placentem Deo, ut pote a peccatis et vitiis separatam. Haec autem omnia rationabilis cultus est Dei. Potest enim pro tali cultu reddi ratio, et ostendi quia dignum est Deo tales hostias immolare: arietes autem et hircos, et vitulos immortali et incorporali Deo offerri nulla ratio recta et honesta suscipiet. Videbitur ergo praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
pheben sororẽ nrãm: ministrã eccłiȩ. qͤ est
cenchris. Cenchris enĩ dr locꝰ chorinto u¬
cinus. ĩmoportꝰ ipsiꝰ chorinti. E ex hoc gͦ ap¬
paret dechorinto scripta. & exeo qd dicit.
Salutat uos gans hospes m̃s. Deqͦ gaio scriben

Expanded text:
Phoeben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hosp
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos in remissionẽ. p̃dicare annũ dñi acceptũ.
Sigͦ cũ apparuit nob̾ hõĩb sĩ sine eũgłio apparuit:
conseqͣntia uidet᷑ ostendere. qd̾ etiã ingłico ordini
ñ sine eũgłio apparuerit. illo fortassis qd̾ eternũ
eũ głiũ ab ioħe memoratũ supͣ edocuimꝰ. Si uͦ ⁊̃¬

Expanded text:
os in remissionem, et annuntiare annum Domini acceptum . Si ergo cum apparuerit nobis hominibus non sine Evangelio apparuit, consequenter videtur ostendere, quod etiam angelico ordini non sine Evangelio apparuerit, illo fortassis quod aeternum Evangelium ab Joanne memoratum supra edocuimus. De
Abbreviated transcription (Latin):
nominat. destinatũ. Et enĩ cũ dirisset fili ã
dĩ. ñ suꝑfluo addidit inuͥtute. indicansꝑ
uirtutisdĩ. & manatio głe oĩpotentis puris¬
sima. & splendor lucis et̾ne: & imagoboni¬
tatisdĩ appellat᷑. S reqͥrit᷑. si id qd̾ de se¬
mine dauid nascit᷑. scđm carnẽ ÷: qđ uͦ in¬

Expanded text:
nominat, destinatum: etenim cum dixisset Filium Dei, non superfluo addidit in virtute, indicans per virtutis Dei, et manatio gloriae omnipotentis purissima, et splendor lucis aeternae et imago bonitatis Dei appellatur . Sed requiritur si id quod de semine David nascitur, secundum carnem est,
Abbreviated transcription (Latin):
deqͦ alibi ipse saluatordic̃. qͥa tͥstis ÷ aĩa mea
usq ad mortẽ. Et. Nc̃ aĩa meat᷑bata ÷: quã
a semetipso ponit. ĩmo qͤusq ad mortẽ infernũ
descendit. Deqͣ & dr̃: ñ derelinques animã
onis : puto qd̾ consuetudine sua apłs utatur
etiã in hocloco. sciens sẽꝑ ẽẽ. mediã animã int̃

Expanded text:
de qua alibi ipse Salvator dicit, quia tristis est anima mea usque ad mortem, et nunc anima mea turbata est , quam a semetipso ponit, imo quae usque ad infernum descendit, de qua dicitur: Non derelinques animam onis, puto quod consuetudine sua Apostolus utatur, etiam in hoc loco, sciens mediam semper esse animam inter
Abbreviated transcription (Latin):
ille aut̃ qͥ ÷ &e seꝑ ÷ ñ p̃destinat᷑. s: destinat᷑.
Hec nob dictasint ꝓpt̃ eosqͥ in unigenitũ
filiũ dĩ impietatem locunt᷑ : & ignoran¬
tes differentiã destinati & p̃destinati. putanr
eũ int̃ eos qͥcũ ante ñ fuerint p̃detinati s̃
ut ẽent. dinuinerandũ: qͥ ñqͣ. p̃destinatꝰ ÷ ut¬

Expanded text:
 est, non praedestinatur, sed destinatur. Haec a nobis dicta sint propter eos, qui in unigenitum Filium Dei impietatem loquuntur, et ignorantes differentiam destinati et praedestinati, putant eum inter eos qui, cum ante non fuerint, praedestinati sunt, ut essent, numerandum, qui nunquam praedestinat
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ cartulis comittere sermone. tam̃ non
ociose pretereunda st̃ dicta sapientiũ & enignata.
s subtili admodũ m̃tis acie in qͣntũ res patit᷑ ue¬
lut ꝑ qͦddã speculũ contẽplanda: ne forte isqͥ u̾bũ
carofactꝰ apparuit positis in carne. sic̃ apłsdiẽ:¬

Expanded text:
videatur cartulis committere sermonem, tamen non otiose praetereunda sunt dicta sapientium, et aenigmata, sed subtili admodum mentis acie, in quantum res patitur, velut per quoddam speculum contemplanda, ne forte is qui Verbum caro factus apparuit, positus in carne, sicut Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in t̾cio regnoꝵ libro refert᷑ ꝓpħasse de ⁊ hero¬
boam: uocatꝰ ꝓpħa fuit. Si aut̃ & electꝰ ipse
isrł. manducauit: & int̾emptꝰ aleonez. Sunt
& multi uocati magistri. ꝑom̃s eccłias dĩ: &
uocati ministri: s nescio qͥ in his electi ma¬
gistrisint. & electi ministri. Sic & puto esse
ut st̃ illiqͥ pt torm̃toꝵ agones & carcerũ. ñusq
ad finẽ inconfessionis tolerantia ꝑdurar̃t.
Est & uocata uirgo s ñelecta: uirgo scilicet quȩ¬
ñ fuerit scã corpore & spũ. Et est uocatꝰ pastor¬
& claudũ ñ colligit. & fortẽ circũscribit in
laborẽ. Ita ÷ & uocatꝰ abstinens. s ñ electꝰ
abstineris: scilicet qͥ ieiunat tristis. & exter¬
minat faciẽ suã ut hõib placeat. Sicce ꝑsin¬
gulos grãrũ gradꝰ. similit̃ inuenies multos

Expanded text:
 in tertio Regnorum libro refertur prophetasse de Hieroboam, vocatus propheta fuit, si autem et electus ipse,Israel manducavit, et interemptus est a leone. Sunt et multi vocati magistri per omnes Ecclesias Dei, et vocati ministri; sed nescio qui in his electi magistri sint, et electi ministri, sic et puto esseut sunt illi qui post tormentorum agones, et carcerum, non usque ad finem in confessionis tolerantia perdurarunt; est et vocata virgo, sed non electa virgo, quae scilicet non fuerit sancta corpore et spet claudum non colligit, et fortem circumscribit in labore, ita est et vocatus abstinens, sed non electus abstinens, scilicet qui jejunat tristis exterminans faciem suam, ut hominibus placeat , sed et per singulos gratiarum gradus similiter invenies multos
Abbreviated transcription (Latin):
¶ uuilus dicat᷑. Inuenimꝰ inscripturis diui¬
is. qͥb: dã ueterũ cõmutata uocabu la. ut ex
a nlum uocatꝰ sit abraham: & ex sarai sara.
& er iacob isrł. In euangłiis qͦq ex symone
netrus: & filii ⁊ ebedei filii tonitrui noncupa¬
qͣdgestũ. Dequa re qͥb dã uisũ ÷: qd̾ pauli
ꝓconsulis quẽ apud ciprũ xp̃i fidei subiecerat
uocabulũ sibi apłs sũpserit. ut sic̃ regessolent
deictis uerbi grã parchis. parthici. & go¬
this gothici nominari: ita & apłs subiuga¬
to paulo. paulus fuerit appellatꝰ. Qd̾nec nos
quidẽ usq q̾q euacuandũ putamꝰ : tam̃qͥa
nulla talis inscripturis diuinis consuetudo
dep̃hendit᷑: magis ex his que in exẽplo nr̃o
st̃ absolutionẽ queramꝰ. Inuenimꝰ gͥ inscrip¬
turis. aliquantosbinis. alios etiã ternis uso ᷤᷤ
ẽẽ. nõib. ut salomonẽ. eundẽq ididam. se¬
dechiam eundẽq ioachim. or iam eundẽq
atariam. aliosq plurimos in regnoꝵ uł in

Expanded text:
ulus dicatur. Invenimus in Scripturis divinis, quorumdam veterum immutata vocabula: ut ex Abram, vocatus Abraham; ex Sarai, Sara; et ex Jacob, Israel In Evangeliis quoque ex Simone, Petrus; et filii Zebedaei, filii tonitrui nuncupaaliquid gestum. De qua re quibusdam visum est quod Pauli proconsulis, quem apud Cyprum Christi fidei subjecerat, vocabulum sibi Apostolus sumpserit, ut sicut reges solent devictis, verbi gratia, Parthis Parthici, et Gothis Gothici nominari, ita et Apostolus, subjugato Paulo, Paulus fuerit appellatus. Qquidem usquequaque evacuandum putamus: tamen quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur, magis ex his quae in exemplo nostris sunt, absolutionem quaeramus. Invenimus igitur aliquantos binis, alios autem ternis usos esse nominibus, ut Salomonem, eumdem Idida; Sedechiam, eumdemque Joachim; Osiam, eumdem et Azariam, aliosque p
Abbreviated transcription (Latin):
Mitheus. thomas. iacobꝰ. & iudas iacobi. Igit᷑
lucas iudam iacobi scripsit. Certũ ÷ autem
moris erat binis uł ternis nõib uti hebreos:
uniꝰ eiꝰdẽq uiri diu̾sa singłi uocabula posuere.
Scđm hanc gͦ consuetudine uidet᷑ nob̾ & paulꝰ.
dupplici ususẽe. uocabulo : & donecqͥdẽ genti
ꝓpͥe ministrabat saulus ẽẽ uocatꝰ: qͥa &e magis
appellationi patriȩ uernaculũ uidebat᷑. paulꝰ
autẽ appellatꝰ eẽ cũ gretis acgentib leges ac
p̃cepta conscripsit. Nam & hoc ipsũ qd̾script᷑a
dicit. saulus aut̃ qͥ & paulꝰ. euident̃ ñ ei t̾c pͥmũ
pauli nom̃ ostendit in. positũ: s uet̾is appella¬
tionis idfuisse designat. Hȩc nos abipsoauctore¬

Expanded text:
us, Thomas, Jacobus, Judas Jacobi. Igitur Lucas Judam Jacobi scripsit. Certum est autem , sed quia moris erat, binis vel ternis nominibus uti Hebraeos, unius ejusdemque viri diversa singuli vocabula posuere. Secundum hanc ergo consuetudinem videtur nobis et Paulus duplici usus esse vocabulo, et donec quidem genti proprie ministrabat, Saulus esse vocatus, quod et magis appellationi patriae vernaculum videbatur. Paulus autem appellatus est, cum Graecis et gentibus leges ac praecepta conscribit. Nam et hoc ipsum quod Scriptura dicit: Saulus autem qui et Paulus , evidenter non ei tanc primum Pauli nomen ostendit inpositum, sed veteris appellationis id fuisse designat. Servus Jesu Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa concepit filiũ in senectute sua. eli sabeh
autẽ ex filiab aaron eẽ. dt̃ tam̃ affirmat᷑
a nr̃is qđ cognationis nom̃ ñ solũ ad contri¬
bules. s & adom̃s qͥst̃ exgenere isi ł ant̃ se¬
apłs de oib simul dic̃. qͥ st̃ cognatimei scd̃m
carnẽ. Hecqͥdẽ ⁊alia his similia respondent᷑.

Expanded text:
sua , Elisabeth autem ex filiabus Aaron esse dicatur, tamen affirmabitur a nostris, quod cognationis nomen non solum ad contribules, sed ad omnes, qui sunt ex genere Israapostolus de omnibus simul dicit: Qui sunt cognati mei secundum carnem . His quidem alia et his similia res
Abbreviated transcription (Latin):
colũpnas : immolauit uictimas suas. miscuit
ineratere uinũ suũ: & parauit m̃sã suã. Om̃is
gͦ scriptura: mensa ÷ sapientie. S uideamꝰ
qͣm hanc m̃sã orat dauid fieri isrłitis incredulis
in conspectu eoꝵ in laqueũ & inscandalũ: & in
captionem. ⁊ in retͥbutionẽ. Fit eis in laqueñ
scriptura diuina: cũ legunt ea qͣ de xͦ ꝓpħatast̃¬

Expanded text:
ptem; immolavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et paravit mensam suam . Omnis ergo Scriptura mensa est sapientiae. Sed videamus quomodo hanc mensam orat David fieri Israelitis incredulis in conspectu eorum in laqueum, et in scandalum, et in captionem, et retributionem. Fit eis in laqueum Scriptura divina, cum legunt ea quae de Christ
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Logamꝰ ꝑ xp̃o: reconciliamini dõ. Sicgͦ inqͥt isrłi¬
tice gentis huiꝰ abiectio: reconciliationẽ p̃stitit mundo
& si tanta fuit erga gentẽ istã gr̃a q̃ sublata ab ea uniu̾sũ
mundũ dõ reconciliare sufficeret: quantũ putas tunc
merebit᷑ mundꝰ. cũ ⁊̃ gensista reconciliari meruerit
dõ: E qͥd illudsit qd̾ ex reconciliatione isrł mundus
adqͥrat. breuit̃ ostendit dicens: uita ex mortuis.
Tunc enĩ erit assũptio isrł. quando iã ⁊ mortui uitã
recipient: & mundꝰ ex corruptibil incorruptibilis
fiet: & mortales in mortalitate donant᷑. Absurdũ nãq
uid̾et᷑. si cũ offensio eoꝵ reconciliationẽ mundo dona¬
uerit: assũptio eoꝵ ñ maiꝰ aliqͥd mundo ⁊ p̃stantiꝰ lar¬

Expanded text:
bat: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo. Sic ergo, inquit, Israeliticae gentis hujus abjectio reconciliationem praestitit mundo, et si tanta fuit erga gentem istam gratia, quae sublata ab ea universum mundum Deo reconciliare sufficeret; quantum putas tunc merebitur mundus, cum etiam gens ista reconciDeo? Et quid sit, quod ex reconciliatione Israel mundus acquirat, breviter ostenditur, id est vita ex mortuis. Tunc enim erit assumptio Israel, quando jam mortui vitam recipient, et mundus ex corruptibili incorruptibilis fiet, et mortales immortalitate donabuntur. Absurdum namque videtur, si cum offensio eorum reconciliationem mundo donaverit, assumptio eorum non magis aliquid mundo et praestantius lar
Abbreviated transcription (Latin):
legis dĩ obseruancia uł meditatione penitꝰ decli¬
narent: & huiꝰ mod casũ delictũ nominauit. Illoꝵ enĩ
sus qͥs intelligit: Seqͥt᷑ pꝰ hȩc Qđ si delictũ illoꝵ di¬
uitiȩ mundi. & diminutio illoꝵ diuitiȩ gentiũ: qͦn¬
qmͦ apud eũ ne ipsa qͥdẽ delicta & lapsus inutilitati
dispensatio diuine sapientie hoc ipsũ in qͦ illi dãpno
sue neglegentiȩ pauꝑes fiunt. alios diuices fac̃. Ꝙ enĩ

Expanded text:
bservantia, vel meditatione penitus declinarent. Et hujusmodi casum delictum nominavit. Illorum enim, sus, quis intelligit? Sequitur post haec: Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; quanquomodo apud Deum ne ipsa quidem delicta et lapsus inutiliter cdispensatione divinae sapientiae hoc ipsum, in quo illi damno suae negligentiae pauperes fiunt, alios divites fa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Unde enĩ humane m̃tis sensus ista possit
opinari ut seruata unicuq arbitrui liber¬
tate. alteriꝰ malicie opꝰ uerteret᷑ alteri ad
silutẽ. & uincenti se malicia palmã confer¬
ret. quȩ utenti se ꝑniciã p̃bet: His gͥ gene¬
rali quantũ uidet᷑ apłsratione ꝑspectis ercla¬
mat & dic̃. qr tanta ÷ altitudo diuitiarũ dĩ
ysapientie eiꝰ tanta ÷ altitudo. ⁊ scientiȩ ni¬
chilominꝰ tanta ÷ altitudo. omĩa enĩ hec alti¬
tudinis sermo deseruit. ut scrutari iudicia
esꝰ qͥb unãquãq animã atq omẽm naturã ra¬
tionabilẽ dispensat. nemo sufficiat: nec uias
dnĩ qͥb ꝓuidentia incedit inuestigare aliqͥs
possit. Aliqͥs enĩ dicimꝰ ñ solũ hominũ: s &
totiꝰ creature. Neq enĩ inscrutabilia iudicia

Expanded text:
. Unde enim humanae mentis sensus ista posset opinari, ut servata unicuique arbitrii libertate, alterius malitiae opus verteretur alteri ad salutem, et vincenti se malitia palmam conferret, quae utenti se perniciem praebet? His igitur generali, quantum videtur, Apostolus ratione perspectis, exclamat, et dicit, quia tanta altitudo est divitiarum Dei, et sapientiae ejus tanta est altitudo, et scientiae nihilominus tanta est altitudo ad omnia enim haec altitudinis sermo deservit, ut scrutari judicia ejus, quibus unamquamque animam atque omnem naturam rationabilem dispensat, nemo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis possit. Aliquis autem dicimus non solum hominum, sed et totius creaturae: neque enim inscrutabilia judici
Abbreviated transcription (Latin):
dio qđ isrł qͥdẽ qͥ inimicus ÷ dõ ille dicatir
hibentes apłos gentib loqͥ: & ꝑsequentes
tium secuta ÷ ex isrł. carissimi st̃ ꝓpt̃ pa¬
tres: quoꝵ scilicet fidẽ sequentes. credunt
in eũ qͥ susertauit xp̃m iħm a mortuis. E scbm
hoc gͦ huiꝰ modi sem̃: sine penitentia st̃ dona.
Q uia sicut uos g̃s quondã ñ credebatis deo.
nec tam̃ iociros penitꝰ reliqͥt uos ds̃. s iliqͥnd
ad ultimũ misediam consecuti estis ÷ ocras
tam̃ conferende inuos miscdie popłi isrł
incredulitas extitit: ata ⁊̃ hiqͥ nc̃ depopło

Expanded text:
ctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur ctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur prohibentes apostolos gentibus loqui, et persequentes tium subsecuta est ex Israel, charissimi sunt propter patres, quorum scilicet fidem sequentes, credunt in eum qui suscitavit Christum Jesum a mortuis. Et secundum hoc erga hujusmodi semen sine poenitentia sunt don inquit, vos gentes quondam non credabatis Deo, nec tamen idcirco penitus reliquit vos Deus, sed aliquando ad ultimum misericordiam consecuti estis, occasio tamen conferendae in vos misericordiae populi Israel incredulitas exstitit: ita etiam hi qui nunc de populo
Abbreviated transcription (Latin):
iqͣuero tristia siqͥdẽ de isrł dicunt᷑ ad illos sine dubio
ꝑurget. Weosqͥdẽ qͥ beati st̃. siue illi ex isrł siue ⁊ ex
gentib ueniant. p̃sentis tẽporis euangłicȩ doetͥne sẽi¬
mo purificat. ut sint talessic̃ erant ilłi. ad qͦs dñs di¬
cebat. Ecce iã uos mundi estis: ꝓpt̃ sermoñe quẽ locu¬
tus sũ uob̾. Qui uͦ u̾bi dĩ ⁊ doct̾nȩ euangłicȩ purifica¬
tionẽ spreuerit. tristib ⁊ penalib purificationib
semet ipsũ reseruat: ut ignis gehennȩ in cruciatib
purget. quẽ nec apłica doctͥna. nec euangłieus ser¬
mo purgauit: scđm illud qd̾ seriptũ ÷. R. purifica¬

Expanded text:
Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio perurget, et eos quidem qui beati sunt, sive illi ex Israel, sive etiam ex gentibus veniant, praesentis temporis evangelicae doctrinae sermo purificat, ut sint tales, sicut erant illi ad quos Dominus dicebat: Ecce jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis . Qui vero verbi Dei et doctrinae evangelicae purificationem spreverit, tristibus et poenalibus purificationibus semetipsum reservat, ut ignis gehennae in cruciatibus purget, quem nec apostolica doctrina, nec evangelicus sermo purgavit, secundum illud quod scriptum est: Et purifica
Abbreviated transcription (Latin):
scdm spm̃. factꝰ fuerit isrłita uerꝰ. m̃te uidens dm̃. ꝑti¬
nere ñ potest ad salutẽ: ita nec g̃s qͥdẽ om̃s omĩ no
saluari posst̃ nisi q̃ intra plenitudinẽ fuerint reꝑte:
quȩcũq illa ÷ q̃ ab apło plenitudo nominat᷑. Ita gͦ miste¬
riũ dĩ in effabili quadã sapientiȩ eiꝰ dispensatione trac¬
tat᷑: ut ⁊̃ cũsibi aĩa sortẽ maloꝵ ipsa consciuerit: ille
qͥ nouit uniu̾sa disponere. abiectionẽ eiꝰ u penã alioꝵ
faciat salutẽ. S ⁊ illud uidet᷑ mͥ in hoc loco diligentꝰ
oth reliquisset nobis semen. Iste gͦ reliquiȩ inbea¬
ticudine conferunt᷑. cũ plenitudine gentiũ: deceri
uͦ qͥ ercecati st̃ ex isrł. conferunt᷑ hisgentib que ñ
potuer̃t adplenitudinẽ ꝑuenire. Sicgͦ quȩ in ueni¬
unt᷑ insermonib ꝓpħarũ de repmissionib scripta
beatitudinẽ continentia. si deisr ł ad reliqͥas istas quȩ
electe st̃ ꝑtinent: si de gentib ad plenicudinẽ spectant.

Expanded text:
spiritum factus fuerit Israelita verus mente videns Deum, pertinere non potest ad salutem, ita non gentes quidem omnes omnino salvari possunt, nisi quae intra plenitudinem fuerint repertae, quaecunque illa est quae ab Apostolo plenitudo nominatur. Ita ergo mysterium Dei ineffabili quadam sapientiae ejus dispensatione tractatur, ut etiam cum sibi anima sortem malorum ipsa consciverit, ille qui novit universa disponere, abjectionem ejus et poenam aliorum faciat salutem. Sed et illud videtur mihi in hoc loco diligentiuoth reliquisset nobis semen . Istae ergo reliquiae in beatitudine conferuntur cum plenitudine gentium: caeteri vero qui excaecati sunt ex Ipotuerunt ad plenitudinem pervenire. Sic ergo quae inveniuntur in sermonibus prophetarum de repromissionibus scripta beatitudinem continentia, si de Israel, ad reliquias istas quae electae sunt, pertinent, si de gentibus, ad plenitudinem spectant.
Abbreviated transcription (Latin):
litie ooꝵ occasione consurget. ⁊ in tantũ apud
h  aĩ dm̃ uirtuti locus ⁊ ut ⁊ malicie opꝰ quãuis
illi ꝑnitiosa sit de qͦ ꝓcedit. beneficiũ tamen
ystare dispenset᷑ ei cui agones cõmmouet. cũ
suerit suꝑata. Considerans gͥ sc̃s apłi tantas

Expanded text:
litiae illorum occasione consurget, et in tantum apud litiae illorum occasione consurget, et in tantum apud bonum Deum virtuti locus est, ut et malitiae opus quamvis illi perniciosa sit, de quo procedit, beneficium tamen praestare dispensetur cui agones commovet, cum fuerit superata. Considerans igitur sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
erit impleta dispensatio. ⁊̃ ipsi miscdiam
consequent᷑: in quo uolens apłs bonitatẽ
dĩ ostendere qr incredulitatẽ isr ł alioꝵ
salute facit: conclusit inqͥt ds̃ om̃s m in¬
credulitate ut om̃ib misereat᷑ ñ qͦ ipse
eis iniecerit incredulitatis ꝓpositũ: ser
ipfoꝵ incredulitatis ꝓposito. eredendi aditũ
aliis qͥ & si priꝰ increduli fuerant patefecit
nhis aut̃ positꝰ locis paulus. ⁊ altiꝰ intuens
huiꝰ modi causas. qͦmͦ ds̃ malũ ꝓpositũ non
continuo resecet ⁊ ercidat. sed pacit᷑ ⁊ reser¬
uet ꝓspiciens qr alĩquid boni in aliis facturꝰ
sit ꝑ alteriꝰ ꝓpositũ mali. ab his opinor de
qͥb loquebat᷑ retulit oculos cordis sui. ad
ipsã maliciȩ originẽ qd̾ eã ex inicio inhis
qͥb oborta ÷ qͥcunq illi st̃ pullulantẽ & ar-¬
bitr ii lib̾tate crescentẽ utile ñ iudicauerit
rosa ire. s ꝑmiserit eos uti ꝓposito suo. sciens
ꝓfraciens quã multoꝵ ꝓfectus ⁊ utilitas ex ma¬

Expanded text:
diam consequentur. In quo volens Apostolus bonitatem Dei ostendere, qua per incredulitatem aliorum salutem facit, Conclusit, inquit, Deus omnes in incredulitate ut omnibus misereatur: non quo ipse eis injecerit incredulitatis propositum, sed ex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduli fuerant patefecithis autem positus locis Paulus, et altius intuens hujusmodi causas, quomodo Deus malum propositum non continuo resecet, et excidat, sed patiatur, et reservet: prospiciens quia aliquid boni in aliis facturus sit per alterius propositum malum: ab his, opinor, de quibus loquebatur, retulit oculos cordis sui ad ipsam malitiae originem, quod eam Deus ex initio in his quibus orta est, quicunque illi sunt, pullulantem et arbitrii libertate crescentem utile non judicaverit resecare; sed permiserit eos uti proposito suo, sciens et prospiciens quia multorum profectus et utilitas ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗinuocant eũ. ⁊ tanta ÷ bonitatis eiꝰ ⁊ patien¬
tȩ ⁊ longanimitatis magnitudo. repente
interiorib eas cordis ocułis intuens. inmen¬
sitatẽq: earũ ꝑspiciens. stupore simul ⁊ pa¬
uore ꝑcussus. exclamat ⁊dic̃. Oalticudo
diuitiarũ sapientiȩ & scientie dĩ. quã in con¬

Expanded text:
invocant eum, et tanta est bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatis magnitudo, repente interioribus eas cordis oculis intuens immensitatemque earum perspiciens, stupore simul et pavore perculsus exclamat et dicit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam insc
Abbreviated transcription (Latin):
udiciũ ut donec illi plebẽ dĩ in cecitatis captiuitate
detinerent: quasi ad incẽ eoꝵ qͦs ab initio ex portione
dei  segregata eiꝰ hereditate subtraxerant. gentiũ
nimerũs redderet᷑. Cũ uͦ plenitudo gentiũ fuisset ex¬
pleta. ⁊ emulatione salutis eoꝵ. cepisset isr ł discutere
a semet ipso cecitatẽ cordis. ⁊ eleuatis oculis suis xp̃m
uerũ sum̃ aspiceret: ita scđm p̃cedentes ꝓpħias salu¬

Expanded text:
judicium, ut donec illi plebem Dei in caecitatis captivitate judicium, ut donec illi plebem Dei in caecitatis captivitate detinerent, quasi ad invicem eorum, quos ab initio ex portione Dei et segregata ejus haereditate subtraxerant, gentium numerus reddetur; cum vero plenitudo gentium fuisset expleta, et aemulatione salutis eorum coepisset Israel discutere a semetipso caecitatem cordis, et elevatis oculis suis Christum verum lumen aspicere, et ita secundum praecedentes p
Abbreviated transcription (Latin):
norabat᷑ ab his qͥ insultabant huiꝰmodi. quomͦ in disꝑsione
filioꝵ adã ceteris qͥb q gentib scd̾m angłoꝵ numerũ
distributis. ppͥa quedã pars facta sit isrł. sic̃ & in aliis
ubi oportuit. in his ipsis paulo suꝑiꝰ memorauimꝰ: ad
qͦs ⁊ repmissiones bonoꝵ. ⁊ testamenta. ⁊ legis latio fac
ta÷. Manente eͦ parte illa dnĩ in statusuo. possibile ñ
erat nos qͥeramus g̃s. introire inhereditatẽ dĩ. & in
angłis obtentu in uidie emulationis illatã: qͥ ceterarũ
geutiũ sortiti fuerant pͥncipatũ. Passus ÷ gͦ ds̃. &e cũ
posset phibere noluit: ut phis qͥ cecitate decepti id÷
cordis obtusione ꝓlapsi st̃. ipsoꝵ qui istos deceꝑant por¬
tones suã ds̾ ficeret portionẽ. ut qͦdã mͦ in eo ipso quo
cepant capent᷑. Auertentes enĩ ase ꝑ peccati illecebras
dei plebẽ. soc ũ fecert̃ gentib ingrediendi in hereditatẽ
dĩ. deo cũ ipsis cõm uni qͦdã ⁊ equissimo iure habente

Expanded text:
o in dispersione filiorum Adam caeteris quibusque gentibus secundum angelorum numerum distributis, propria quaedam pars facta sit Israel, sicut et in aliis ubi oportuit, et in his ipsis paulo superius memoravimus, ad quos et repromissiones bonorum et testamenta, et legislatio facta est. Manente ergo parte illa Domini in statu suo, possibile non erat nos, qui eramus gentes, introire in haereditatem Dei et in angelis obtentu invidae aemulationis illatam, quae caeterarum gentium sortiti fuerant principatum. Passus est ergo Deus, et cum posset prohibere, noluit, ut pro his qui caecitate decepti, id est, cordis obtusione prolapsi sunt, ipsorum qui istos deceperant portiones suam Deus faceret portionem, ut quodammodo in eo ipso, quo coeperant caperentur. Avertentes enim ad se per peccati illecebras Dei plebem, locum fecerunt gentibus ingrediendi in haereditatem Dei, Deo cum ipsis communi quodam et aequissimo jure habente
Abbreviated transcription (Latin):
meũ pͥorẽ: qm̃ mͥ meliꝰ erat ante quãne. Qd̾ aut̃ hȩc
illis ꝓmissa sint ꝑ ꝓpħas: in multis qͥdẽ ꝓpħicis uõiu¬
minib inuenitur. Ponemꝰ cam̃ qd̾ suffierat ad p̃sens
unũ de ieremia testimoniũ. ita continens. si exal¬
iret gentiũ plenitudo. cecitas facta ÷ in isrł. ꝓõib
tudo cecitas cessat. Qđsi uis inqͥt apłsscire qͥmͦ ⁊̃ pꝰ¬

Expanded text:
erat ante quam modo . Quod autem haec illis promissa sint per prophetas, in multis quidem propheticis voluminibus invenitur. Ponemus tamen quod sufficiat ad praesens unum de Jeremia testimonium, ita continens: Si exaliret gentium plenitudo caecitas facta est in Israel pro tudo, caecitas cessabit. Quod si vis, inquit Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ erpesuimꝰ: ut arbitrii libtas naturã fece¬
rit unicuiq ułoleastri. ł bone oliue. Obser¬
uandũ sane ÷ ꝗd̾ hi qͥdẽ dͥ ex ꝓpͥa oliua decider̃t.
fractidicunt᷑. hi uͦ qͥ ex oleastro inserunt᷑. si
tterũ peccanerint. ñ frangendi ꝗd̾ utiq ẽẽt
leuiꝰ. s. ereidendi appellant᷑. In qͦ uehem̃tior
ꝓfocto dĩ seueritas indicat᷑: si postea ꝗͣ eẽt
oleaster  expeccatoꝵ silua collectꝰ. adradi¬
cem fidei ac scĩtatis adductꝰ ÷: rursus ama¬
ros malicie ꝓferat succos. S ne hoc dͥdẽ la¬
teat nos in hoc loo qd̃ ñ eꝯ ordine apłs oliuȩ
noleastri similitudinẽ posuit: qͦ apud agri¬
colas habet᷑ Illi enĩ magis oliuã oleastro
inserere: & nꝰ oliu oleastrũ solent. Paulus
uapħiea auctoritate ordine cõmutato: res
magis causis. quã causas reb aptauit. Holo
enĩuos ignorare fr̃s mister iũ hoc. ut ñ sitis¬

Expanded text:
cerit unicuique vel oleastri, vel bonae olivae. Observandum sane est quod hi quidem qui ex propria oliva deciderunt, fracti dicuntur; hi vero qui ex oleastro inseruntur, si iterum peccaverint, non frangendi, quod utique esset levius, sed excidendi appellantur. In quo vehementior profecto Dei severitas indicatur, si posteaquam oleaster, ex peccatorum silva collectus est, et ad radicem fidei, atque sanctitatis adductus, postea rursum amaros malitiae teat nos, quod non eo ordine Apostolus olivae et oleastri similitudinem posuit, quo apud agricolas habetur. Illi enim magis olivam oleastro inserere et non olivae oleastrum solent. Paulus vero Apostolica auctoritate ordine commutato res magis causis, quam causas rebus aptavit. Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis
Abbreviated transcription (Latin):
diris: uidebonitatẽ ⁊ seueritatẽ dĩ . E cũ uides
scuueritatẽ eiꝰ erga fractos ramos: metuendũ ÷ tͥ
ne forte ⁊ tu dũ suꝑbis ⁊ insultas lapsis. seuerita¬
tẽ dĩ que peccatores ꝑurget. incurras ipse pec¬
cando. Sonitas enĩds: ꝑmanet in his qͥinboni¬
tite pmanserint. Alioqͥn eodẽ ordine ⁊ tu si in
bonitate ñ manseris ercideris: ⁊ illi si incredu¬
litate ñ ꝑmanserint inserent᷑. Neo enĩ ñ ÷ pos¬
sibile iterũ inserere illos si recedant ab inere¬
dulitate ꝑ quã fracti st̃: quando qͥdẽ faciliꝰ uidet᷑.
pbe arboris ramos radici suȩ reddere. quã

Expanded text:
dicis, Vide bonitatem et severitatem Dei, et cum vides severitatem ejus erga defractos ramos, metuendum tibi est ne forte et tu, dum superbis et insultas lapsis, severitatem Dei, quae peccatores perurget, incurras ipse peccando. Bonitas enim ejus permanet in his qui in bonitate permanserint. Alioquin eodem ordine et tu, si in bonitate non manseris, excideris, et illi si in incredulitate non permanserint, inserentur. Deo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab incredulitate, per quam fracti sunt: quandoquidem facilius videtur propriae arboris ramos radici suae reddere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. Illi qͥdẽ ꝑ incredulitatẽ fractist᷑. & tu
pere noli alta ⁊elata ꝓloqui. Quã uisenĩ in
ridice stes  bene stes. timeto tam̃ uidens qr
asi qͥb insultas ibi steter̃t ubi & tu stas.
s ucũ ibi ñ es ad oliuȩ huiꝰ radicẽ aliunde
translatꝰ es. & possibile ⁊ ⁊̃ tepeccare. Nã ⁊ hoc

Expanded text:
it: illi quidem per incredulitatem fracti sunt, et tu pere, » noli alta et elata proloqui; quamvis enim in radice stes, et bene stes, time tamen videns quia alii quibus insultas, ibi steterunt ubi et tu stas, et tu cum ibi non esses ad olivae hujus radicem aliunde translatus es, et possibile est
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ isrł inserebant᷑. Precipue tam̃ ex tẽpore
aduentꝰ eiꝰ multꝰ oleaster inserit᷑ huic radici
uł ramis eiꝰ apłis scilicet & ꝓpħis dĩ: ut qͥ inse¬
runt᷑ eis socii fiant radicis pinguedints xp̃i¬
fractos ramos isrłitas. neq insultare eis: qr
ñ nos radicẽ portamꝰ. s radir nos. Non enim
habemꝰ qd̾ ñ accepimꝰ : si autẽ accepimꝰ qͥd gła¬

Expanded text:
verus Israel inscrebantur. Praecipue tamen ex tempore adventus ejus multus oleaster inseritur huic radici, vel ramis ejus, Apostolis scilicet et Prophetis Dei, ut qui inseruntur eis, socii fiant radicis pinguedinis Chriranon nos radicem portamus, sed radix nos: non enim habemus quod non accepimus: si autem accepimus: quid g
Abbreviated transcription (Latin):
qͦddã redactos. mat̾no affectu rursũ parturiendo. donec
xp̃e formaret᷑ in eis: ⁊ ꝑhec oĩa illustrando ministeriũ
apłatꝰ sui in emulationẽ fidei ⁊ zelũ bonȩ ꝯu̾sationis
adducebat carnẽ suã. id ⁊ scd̾m carnẽ cognatos ⁊ ut si
ñ om̃s alioͦs tam̃ saluos faceret exillis Sicgͦdũ ꝑuigi¬
lẽ curã. ⁊ iugẽ sollicitudinẽ erga doctͥnã gentiũ gerit.
⁊ꝯu̾sationẽ eoꝵ ac uitã ualde ꝓbabilẽ facit:: uidentes
hec isrłitȩ qͥerant cognati eiꝰ scđm carnẽ. ad imitandos
eos qͥ ꝓficiunt infide dei inuitat ⁊ ꝓuocat: & ẽ gła mi¬
nisterii eiꝰ cũ exeruditionis honore. ⁊̃ illis ꝓfectꝰ accesse¬
rit. Si enĩ amissio eoꝵ reconciliatio ÷ mundi: q̃ ÷ assũp¬
tio nisi uita exmortuis: Hoc mostendere in hissermo

Expanded text:
quoddam redactos materno affectu rursum parturiendo, donec quoddam redactos materno affectu rursum parturiendo, donec Christus formaretur in eis ; et per haec omnia illustrando ministerium apostolatus sui in aemulationem fidei et zelum bonae conversationis adducebat carnem suam, id est secundum carnem cognatos, ut si non omnes, aliquos tamen salvos faceret ex illis. Sic ergo dum pervigilem curam et jugem sollicitudinem erga doctrinam gentium gerit, et conversationem eorum ac vitam valde probabilem facit, videntes haec Israelitas qui erant cognati ejus secundum carnem, ad imitandos eos qui proficiunt in fide Dei invitat et provocat: et est gloria ministerii ejus, cum ex eruditione eorum etiam illis profectus accesserit. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi, quae est assumptio, nisi vita ex mortuis? Hoc mihi ostendere in his sermo
Abbreviated transcription (Latin):
lustrauit ministeriũ uiduitatissuȩ. Eiodẽ modo ⁊̃ uirgo
consecrata dõ illustrat ministeriũ uirginitatis suȩ si
sit scã corpore ⁊ spũ: & ñ cogitet q̃ hominũ st̃ s q̃ dĩ
qͦmͦ placeat dõ. Si uͦ alit̃ agat. ñ solũ ñ illustrat mn inis¬
teriũ uirginitatis sue. nec illustrat lãpadẽ suã ⁊ s
e contrario lum̃ eiꝰ ertinguit᷑: ⁊ efficit᷑ uana una de in¬
sipientib uirginib. Hec ⁊ eadẽ unꝰ qͥsq in eccła positꝰ
apud semet ipsũ reputet : ut in qͦcũq loco stat. siue in
clero. siue inplebe. illustret ministeriũ fidei suę: ⁊ tales
faciat actꝰ suos. ut uidentes hoĩes oꝑaeiꝰ bona. magnifi¬
cent patrẽ qui in celis ÷. Hoc enĩ faciebat ⁊ paulus docen¬
dog̃squarũ erat apłs. ⁊ instruendo. infirmos holere.
paruulos lacte alendo. robustis fortiorẽ cibũ ũbi p̃bendo:
errantes ⁊ infide titubantes ac uelut in abortiuum

Expanded text:
lustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo lustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo consecrata Deo illustrat ministerium virginitatis suae, si sit sancta corpore et spiritu, et non cogitet quae hominum  placeat Deo. Si vero aliter agat, non solum non illustrat ministerium virginitatis suae, nec illustrat lampadem suam: sed econtrario lumen ejus exstinguitur et efficitur una de insipientibus virginibus . Haec eadem et unusquisque in Ecclesia positus apud semetipsum reputet, ut in quocunque loco stat, sive in clero, sive in plebe, illustret ministerium fidei suae, et tales faciat actus suos, ut videntes homines opera ejus bona, magnificent Patrem qui in coelis est . Hoc enim faciebat et Paulus docendo gentes, quorum erat Apostolus, et instruendo, infirmos olere, parvulos lacte alendo, robustis fortiorem verbi cibum praebendo, errantes et in fide titubantes, ac velut in abortivum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ p̾sbit̾is popłi: ⁊ cũ principib eiꝰ iudi cabit᷑
W addit. Uos aut̃ utqͥt succenditis uineã meã ⁊¬
ditis: Sed̾m hec aut̃ ⁊ ep̃s illustrat ministeriũ
suũ inepiscopatu sisit scd̃m qd̾ describit apłs
inrep̃hensibił. uigilans. prudens. ornat᷑. hos¬
pitalis. doctor ñ uinolentꝰ. ñ ꝑcussor. s modestꝰ.
ñ litigiosus. ñ auarꝰ : domũ suã bene regens.
filios habens i nobseqͥo cũ omĩ grauitate. non
elatꝰ suꝑbia: ne in iudiciũ incidat diaboli.
Quitał ÷ illustrat ministeriũ episcopatꝰ sui: ut
&ipse audiat. Euge serue bone ⁊ fideł suꝑ
pauca fuisti fidelis: suꝑ multa ce constituam.
Similit̃ aut̃ ⁊ uidua siꝑmaneat in orationib
⁊ obsecrationib nocte acdie: illustrat minis¬
teriũ uiduitatis sue. Si uͦsit tał qualẽ apłs
notat. ociosa ⁊ uerbosa. ⁊ ñ solũ u̾bosa s &e̾ cu¬
riosa. loquens q̃ ñ oportet: aut sit in
deliciis degens uiuens mortua: hec de honorauit ⁊ ñ il¬

Expanded text:
s populi, et cum principibus ejus judicabitur ; et addit: Vos autem ut quid succenditis vineam meam, editis? Secundum haec autem et episcopus illustrat ministerium suum in episcopatu, si sit secundum quod describit Apostolus: Irreprehensibilis, vigilans, prudens, ornatus, hospitalis, doctor, non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum suam bene regens, filios habens in obsequio cum omni gravitate, non elatus in superbia, ne in judicium incidat diaboli. Qui talis est, illustrat ministerium episcopatus sui, ut et ipse audiat: Euge, serve bone et fidelis; super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Similiter autem et vidua si permaneat in orationibus et obsecrationibus nocte ac die, illustrat ministerium viduitatis suae. Si vero sit talis, qualem Apostolus notat : otiosa et verbosa, et non solum verbosa, sed et curiosa, loquens quae non oportet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et non il