comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Qͥa tibi faciã paruule quid
faciã tibi : Seua te circũ stant
omĩa bellũ. fames. incendia. rui¬
te morituracredã. aut cui te
di tͥ aut mͥ nullũ uideo subsi¬
te reseruabo. aut qͦ cͦndã se¬
pulchro ne canib uł alitibus
p̃da sis: Omĩa enĩ inquã erepta¬
sunt nobis. Potes tam̃ dulcis m̃s¬
tri qͦd accepistis. Redite inquã
in alud naturale secretũ. Et in
in eo tumulus defuncto paretur.
Ipsa cõplectar quȩ genui. ipsa exos-¬

Expanded text:
ait: ‘Quid tibi faciam, paruule, quid faciam tibi? Saeua te circumstant omnia, bellum, fames, incendia, te moritura credam aut cui te di tibi ac mihi nullum uideo subsite reseruabo? Aut certe quo condam sepulchro ne canibus alitibusda sis? Omnia, inquam, erepta nobis. Potes tamen, dulcis metri, quod accepistis: redi, fili, in illud naturale secretum, in in eo tibi tumulus defuncto paretur. Ipsa complectar quem genui, ipsa exos
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ. Infelix ciuitas in qͣ tał offi¬
cina. tale misterui ẽ. Oꝑiant
eã ruinȩ suȩ. & abscondant huiꝰ
inodi contagũ ne sol uideat.
firmior sexus. & pastus alienꝰ.
tauit. Digna talib uiris pena.
qͥ ꝑtinacit᷑ bellando mulieres suas
ad tale coeger̃ conuiuiũ. Maturꝰ¬
nẽ istã ex etrabilẽ & ꝑnitiosã. Et
his dictis : ad moueri muro arie¬
tes iubet. Euoluto itaq biennio
pꝰꝗͣ obsessa .ẽ. ciuitas uictor tytus.
machinis & aliis bellicis instru¬
m̃tis muros eiꝰ irrupit. ñ tam̃ sine
suorũ sanguine. Rupto itaq mu¬
ro. solito t̃ribilior increpuit soni¬

Expanded text:
re, infelix ciuitas, in qua talis officina, tale ministerium est. Operiant eam ruinae suae atque abscondant, mundi ipsius contagionem ne sol uideat, firmior sexus et partis alienus,tauit. Digna talibus uiris esca, qui pertinaciter bellando mulieres suas ad tale perduxerunt conuiuium. Equterram exsecrabilem et perniciosam. Et his dictis admovere muro arietes jubet. Evoluto igitur biennio postquam obsessa est civitas, victor Titus machinis et aliis bellicis instrumentis muros ejus irrupit, non tamen sine suorum sanguine. Rupto muro, solito terribilior increpuit soni
Abbreviated transcription (Latin):
muris sepe hortatist̃ dimicare.
st̃ ciues quib: hostis remediũ. ẽ:
bilib opinionib se excitaret
de cȩlo genꝰ ducere. & ibi pͥmũ
induisse corporis formã. cęli
se fuisse incolas. descendisse ad
cultus t̃rarũ. de tͣris ad cȩluor
redire. transisse ꝑmaria sicco
uestigio. fuisse ante se fluctus
solẽ ut hostes suos iuncerent:
raptos incȩlũ igneis curribus.
copias dormientib partã uic¬
mortui uiuunt. & sepulti resusci
incolarũ impietatẽ. Uidemꝰ ma¬
fructuũ umbras in anes. fõris
gram̃. intus fauillã. Qs dubita¬
re potest qͦd apud inferos uer
tes defunctis religio. Qͥ senĩ pa-¬
rentes ȩtiam mortuos ñ diligat :
Qͥs amissos filios ñ amet. & loco pi¬
gnorũ teneat : Manet affectus
&. si pignꝰ obierit. ꝑseuerat noni.¬

Expanded text:
muris hortati saepe sunt dimicare sunt ciues, quibus hostis remedio est? bus se opinionibus in omnem excitat lo se genus ducere, ibi primum induisse corporis formam, coeli se fuisse incolas, descendisse ad cultus terrarum, de terris ad coelum redire, transisse per maria sicco pede, fugisse ante se fluctus solem, ut hi hostes suos vincerent, raptos in coelum igneis curribus scopias, dormientibus partam vicmortui uiuunt et sepulti resuscitincolarum impietatem, fructuum umbras inanes, foris gratiam intus fauillam. Quis dubitare potest quod apud inferos uerstes defunctis religio. Quis enim parentes non etiam mortuos diligat? Quis etiam amissos filios non amet et loco pignorum teneat? Manet affectus, etsi pignus obierit, perseuerat no
Abbreviated transcription (Latin):
corrupta essent legis iura & uio¬
lata religio. deseruit eos duuna
ꝓuidentia. & ñ solũ illos urge¬
bant romani. sed & ipsi int̾ se
domesticis seditionib laborabant.
Cuiꝰ seditionis erant duo pͥncipes.
popłi lues. dolis nulli uersutorũ
nocendi affectꝰ. doli callidꝰ. fallen¬
di artifex. doctꝰ m̃daci is querere
fidẽ. & crudelitatẽ cõpositis asscis¬
ad conspirandũ. & uehemens
ad audendũ. acer ad efficien¬

Expanded text:
corrupta essent jura legis, et violata religio, deseruit eos divina Providentia, et non solum urgebant Romani, sed et ipsi inter se domesticis seditionibus laborabant. Omnis seditionis erant duo principes, populi lues, dolis nulli uersutorum nocendi affectdi artifex, doctus mendaciis, fidem quaerere et crudelitatem compositis adscisad conspirandum, vehemens ad audendum, acer ad efficien
Abbreviated transcription (Latin):
fugerant ꝓximi trucidabantur.
mani. ñ mouebant᷑ uidei. Cõpa.¬
ciebat᷑ hostis. socii ñ flectabant᷑.
Facilius apud adu̾sarios pietas. quã
apud socios repperiebat᷑. Optabañ¬

Expanded text:
abierant proximi trucidabantur, mani, non mouebantur Iudaei, conpatiebantur hostes, socii non flectebantur, facilius apud aduersarios pietas quam apud socios reperiebatur. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mate. Cũuo̾ equales angłicłi
fuerimꝰ ccͣ quemad modũ upsi
uidemꝰ facie ad faciẽ. tantãq
pacei habebunus ergaeos. quã¬
tam upsi erganos. quantrͣ npsi¬
erganos. qr tantũ eos dilecturi su¬
mus. qnͣm abeis diligimur. Itapar
accanca erit. nec pͣcellit cunc intel¬
lectum nr̃m. Deuiero pax quȩ illic¬

Expanded text:
o aequales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m inodum sui cuiusq peccati.
Inaccione auͣt penitentię. ubi
cale commissamẽ ut his qui
cominisit axp̃i ⁊̃ corpore separet̃.
nontam consi derandae̾ mͣsura
temporis quam doloris. Cor eni
contricũ ihuiniliatũ ds nõsꝑnit.
Uerũ quiaplerũ ꝙ dolor alterius
cordis occultus ẽ alteri: Nec in
aliorũ notitiã ꝑuerba ł quecũq
aliasigna ꝓcedit. cuͣsit coram
illo: cuidrͣ gemitꝰ mͣs ate non eͣ
absconditꝰ: Recte constituuntur
non remittunt̾ ulla peccͣa. ita
ut quibꝰ remittunt̾ uitã conse¬

Expanded text:
. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor etiam contritum et humiliatum Deus non spernit . Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, nec in aliorum notitiam per verba vel quaecunque alia signa procedit, cum sit coram illo, cui dicitur: Gemitus meus a te non est absconditus ; recte constituuntur non remittuntur ulla peccata, ita ut quibus dimittuntur, vitam conse
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłe in ordine confessionis ponit᷑
remissio peccatorũ. Per hanc enĩ
stat eccła quȩ int̾risẽ. Per hanc
nonꝑit. quod ꝑierat ⁊ inuentũ
ẽ. excepto quippe baptismatis mu¬
tione adtractũ ẽ. regenera tione
decrahatus. ⁊ tamͣ actiuia quoq
peccata. quȩcumq. corde. ore.
opere. cominissa inuenerit collit.
Hacergo excepta magna inclul¬
gentia. unde incipit reuocatio
renouatio¬
hominis. inqua soluit̾ omis reatꝰ.
⁊ ingeneratꝰ ⁊ additus. Ipsa ĩuita
cetera iamratione utentis etatis.
quantalibet pͣpolleat fecunditate
iusticie. sine peccatorum remissio¬
ne nonagitur. qmfilii deiquan¬
diu mortalit᷑ uinunt cũ mor¬
te confligunt: ⁊ quaͣtus deillis
sit ueracit᷑ clictũ. quot quot spu
cłi agunt̾. hifilii sunt dei. Sitnͣ
maxime eos aggrauante corrup¬
cibili corpore tam quã filii hõiũ
inquibꝰdã humanis motibꝰ defi¬
ciant ad seipsos udeo peccent
mꝰ quia nõ habemꝰ. ait tantus
apłc. nos ipsos seducimꝰ u ueritas

Expanded text:
esiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis mutione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tmaxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent.mus quia non habemus, ut ait tantus apostolus, nosmetipsos seducimus, et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
creatura. quȩ cumq beata ẽ non
ipse deuia. Unͣ secundũhoc meliꝰ
accipitus. Qd scriptũẽ pax dei qͣ
pͣcellit omne̾ intellectum. ut in
eo quod dixit omne̾. nec ipse in¬
cellectus sanctorũ. angłorũ ee
possit exceptus. sed deisoluis. neq
enĩ uipsius intelleccũpar eiꝰ excellit.

Expanded text:
a est; non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, pax Dei, quae praecellit omnem intellectum, ut in eo quod dixit, omnem, nec ipse intellectus sanctorum angelorum esse possit exceptus, sed Dei solius, neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellit.
Abbreviated transcription (Latin):
numeri supplem̃tũ de genere
hrimano. integritas uuuis ciui¬
soinstaurantur quippe. quȩ incer
sunt cumidq inde in angłis lapsũ
ẽ ex hoibꝰ redditur. Instaurãt̾ aũt
quȩ int̾ris sunt. cũ ipsihoĩes qͥp̃desti¬
natisunt in ec̾nãuitã acorrupcioĩe
uetustate renouant̾. Acsic ꝑilld
singlare sacͥficiũ inquo mediator
uiccie figurabant. pacificant᷑¬
ciliari inipso. pacificans ꝑsangiu¬
nẽ crucis eiꝰ. siue quȩ incelis sunt

Expanded text:
numeri supplementum de genere humano integritas illius civiso instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod in angelis lapsum est, ex hominibus redditur. Instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt in aeternam vitam, a corruptionis vetsingulare sacrificium, in quo Mediator victimae figurabant, pacificantciliari omnia in ipso, pacificans per sanguinem crucis eius siue quae in caelis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ̨ creaũ. ut & iã ipsa ꝓpͥos exerꝰ.¬
cere & agere motus sinat. Et qui d
nichil esse possit sine ipso. ñ stint
sas hominib angłos mittat. ñ
ũ ex angłis homines si exe ipso
sic̃ angłos beatificat. & ab hoc

Expanded text:
quae creavit, ut etiam ipsa proprios exercere, et agere motus sinat. Quamvis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt sas hominibus Angelos mittat, non tamen ex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s sapientiȩ diuinȩ thesauri
repositi. Et candelabrũ. ꝑqdͥ scã
uitã ostendit expͥmit᷑. & m̃sã ꝓ¬
qͣm sc̃a significat᷑ scriptura. &
alia multa inqͥb exp̃ssit nimis
alta p̃sentis ȩccłie sacͣm̃ta. Eta
deniq mundi ȩtate salomon
rex pacificꝰ tẽplũ illud nobilis¬
ñ nulla imago rei fut᷑ȩ p̃cessit
homins mediator mundo ap.¬
paruit. & mortẽ crucis ꝑtulit
ut mors qͣm uitę constat eẽ. con.¬
tͣnã. eiꝰ morte instrum̃tũ ficro
ꝑ qd transiret᷑ adutã. Demũ
uͦ surgens amortuis misit de

Expanded text:
omnes sapientiae divinae thesauri repositi, et candelabrum, per quod svitam ostendit, exprimitur, et m sancta significatur Scriptura, et alia multa, in quibus expressit nimis alta presentis Ecclesiae sacramenta. Quinta denique mundi aetate Salomon rex pacificus templum illud nobilisnonnulla imago rei futurae precessit. hominis mediator mundo apparuit et mortem crucis pertulit, ut mors, quam vitae constat esse contrariam, ejus morte instrumentum fieret per quod transiretur ad vitam. Demum vero surgens a mortuis, misit de
Abbreviated transcription (Latin):
asia. ꝑmille qͥngentos annos uec.¬
tigalis fuit. Pendendi tributi
cultas solitudines errare soliti: ñ
agrũ exercent. s uxores & libos
sccũ in plaustris uehunt. coriis
ymbre̾ & hyemis asꝑitatẽ eui-¬
tantes. Arm̃ta & peccora: cũ esᷤ¬
gͣdiunt᷑. lacte & melle uescun.¬
tͣ sens laborib & bellis asꝑa
iures corporũ inm̃sȩ. horũ de.
nationib dudũ exercebant. in¬
ginȩ fuere. marthesie & lãpedo.
Quȩ induas partes agmine diui
auc toritas: genitas se marthe
p̃dicabant. Itaq maiore parte
europȩ iã sibi subacta. asie qͦq

Expanded text:
a per mille quingentos annos vectigalis fuit. Pendendi tributi cultas solitudines errare soliti non agrum exercent, sed uxores et liberos secum in plaustris vehunt, coriis imbrem et hiemis asperitatem evitantes, armenta et pecora secum pertrahunt. Lacte et melle vescuntur; gens laboribus et bellis aspera, vires corpnationibus exercebant, ininae fuere, Martesia et Lampeto, quae in duas partes agmine divisauctoritas, genitas se Marte praedicabant. Itaque maiore parte Europae subacta Asiae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
les ꝓeo colerent creaturas : ele¬
git ds abrabã uirũ scm̃. cuius
exẽplo mundũ ad anntionẽ
siui conu̾teret. & ab erroris p̃cr¬
pitio lib̾aree. Cui ȩtiã circũcisi¬
onis notã ĩposuit. qd̾ nr̃e rege.¬
nerationis signũ fuit. qͣ pꝰ cõ-¬
munẽ carnis generationẽ qua
si de rubo pͥmũ locutus ẽ. ut e.¬
ducer& is rłiticũ popłm de e.¬
dieb ac noctib ipsiꝰ it̾um ten

Expanded text:
les pro eo colerent creaturas, eleles pro eo colerent creaturas, elegit Deus Abraham virum sanctum, cujus exemplo mundum ad agnitionem sui converteret et ab erroris precipicio liberaret; cui etiam circumcisionis notam imposuit, quod nostrae regenerationis signum fuit; qua post communem carnis generationem, quia si de rubo primum locutus est, ut educeret Israeliticum populum de Aediebus ac nocti
Abbreviated transcription (Latin):
snar qm̃ iocundũ ẽ. sapienti
sacras hystorias nosse. quar̃
sola suꝑficies solet abhumanĩ
m̃tib nebulas erroris abigere.
& eas adimaginẽ u̾itatis ad-¬
ducere. curabo nc̃ uixta histo¬
riȩ textũ legentib notifica.¬
re. qͦmͦ ꝓcessit in mundi recta
eruditio fidei ꝑ qͦsdã gͣius & ar¬
ticulos ętatũ ac tẽporũ. & qͦmͦ
uetus testam̃tũ eiuangelicis
ministrauit pͥncipiis. inp̃figͣatiõe
solet ętas puerilis p̾cede. Sͥ ꝗͣuis ab
ipsa mundi origine in tota mun.¬
di latitudine nonnisi duas socie¬
tates hominũ cõꝑimus extitisse.
cũ tot canteq gentes ꝑeundẽ
orbẽ diuersis ritib moribq ui.¬
uentes. multiplici linguarũ ar.¬
moꝵ uestiũq sint uarietate dis.¬
tiucdȩ qͣs ciuitates duas merito
possumꝰ appellare: qͣrũ una cuu¬
tatũ p̃ destinatu ẽ regnare cũ
dõ. & alta pire cũ diabolo: t̾cia
tes ꝑorbẽ diffusȩ beneficioꝵ dĩ &
sue conditionis oblite insensibi.¬

Expanded text:
am jocundum est sapienti sacras historias nosse, quarum sola superficies solet ab humanis mentibus nebulas erroris abigere et eas ad imaginem veritatis adducere, curabo nunc juxta historiae textum legentibus notificare, quomodo processit in mundo recta eruditio fidei per quosdam gradus et articulos aetatum ac temporum, et quomodo Vetus Testamentum evangelicis ministravit principiis in prefiguratione solet aetas puerilis precedere. Sed quamvis ab ipsa mundi origine in tota mundi latitudine nonnisi duas societates hominum comperimus extitisse, cum tot tantaeque gentes per eundem orbem diversis ritibus moribusque viventes, multiplici linguarum, armorum vestiumque sint varietate distinctae, quas civitates duas merito possumus appellare; quarum una civitatum predestinata est regnare cum Deo, et altera perire cum diabolo: tercia per orbem diffusae, beneficiorum Dei et suae conditionis oblitae, insensibi
Abbreviated transcription (Latin):
guã. santũ enĩ regnũ. silentio
p̾tire ñ debeo. Cũ parthis qͥppe
romanꝰ popłs orbis ĩꝑiũ legitur
diuiisse. d qr parthi scitharũ
exules extitere sic̃ ipsoꝵ uocabulo
dep̾hendit᷑. scithico enĩ sermo:¬
ne parchi exules appellan:¬
.t᷑. de scitharũ regno pͥus
pauca narrabo. quã qͣm ordo
p̃posterus eẽ uideat᷑. qͥcqͥd pꝰpo
peii & cęsaris bella quȩ iã digessi.
deuesone rege egipti. & de ama.¬
⁊dnũ regno. & de introitu cyri
in scythiã quȩ ante cęsaris ortũ
contigerunt tractabo. Expuc̃
ta ab uno latere ponto.
ab alt̾o uͦ montib ri.¬
pheis. & asia at̾go tͣminat᷑. D sci.¬
t̾e ñminus in lustria pͥncipia
qͣm ĩꝑia habuere. nec uirorũ
magis qͣm feminarũ uirtutib
claruere. Quippe cũ uiri hosde¬
nosq fȩminȩ uͦ eoꝵ amatonum
regna condideruit. Itaq res ges¬
tas uirorũ mulierũq conside.¬
rantib incertũ ẽ. ut̃ ap̃ eos sexi ᷤ
illustrior fuerit. His tm ueso

Expanded text:
gnum silentio preterire non debeo. Cum Parthis quippe Romanus populus orbis imperium legitur divisisse. Sed quia Parthi Scitharum exules extitere, sicut ipsorum vocabulo deprehenditur--Scithico enim sermone Parthi exules appellantur--de Scitharum regno prius pauca narrabo; quamquam ordo preposterus esse videatur, quod post Pompeii et Caesaris bella, que jam digessi, de Vesone rege Aegypti et de Amazonum regno et de introitu Cyri in Scythiam, quae ante Caesaris ortum contigerunt, tractabo. Explicita, ab uno latere Ponto, ab altero vero montibus Riphaeis et Asia a tergo terminatur. Sed Scyt minus inlustria initia quam imperium habuere, nec virorum magis quam feminarum virtutibus claruere,quippe cum ipsnosque, feminae autem eorum Amazonum regna condiderint,prorsus ut res gestas virorum mulierumque considerantibus incertum sit, uter apud eos sexus inlustr
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tat᷑. ⁊petulat᷑ enĩ fut᷑i scłi mag.¬
nũ bonũ qđ p̃paraũ ds̃ diligen.¬
tib se. Hȩc ętiã dĩ sponsa ꝓꝑter
numerosa qͣm ei cotidie parit
filioꝵ sobolẽ ꝑbaptismatis sacͣ.¬
m̃tũ. merito potest appellari.
Ipsa qͥppe suo redẽptori xp̃o in.¬
tellec tualit̾ adherens corporeo
si dici fas ẽ. aplexu ueris ĩplet᷑
fecundat᷑q uirtutib. Cui qͣsi
suȩ nouȩ nuptę nouus sacerdos
noua tͣdidit sacͣm̃ta. in posuit¬
q ei honus leue & iuigũ suaue.
ut quanti penderet eã intellige¬
r&. Dedit qͥppe ei ꝓ circũcisioe
quȩ plebẽ hebraicã ũ mediocrit᷑
honerabat. scĩbaptismatis sacm̃.¬

Expanded text:
i magnum bonum, quod preparavit Deus diligentibus se. Haec etiam Dei sponsa, propter numerosam quam ei quotidie parit filiorum sobolem per baptismatis sacramentum, merito potest appellari. Ipsa quippe suo redemptori Christo intellectualiter adherens corporeo, si dici fas est, amplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Cui quasi suae novae nuptae novus sacerdos nova tradidit sacramenta, imposuitque ei onus leve et jugum suave, ut quanti penderet eam intelligeret. Dedit quippe ei pro circumcisione, quae plebem Hebraicam non mediocriter honerabat, sancti baptismatis sac
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma lex uelud pedagogꝰ rudib
atq carnalib hominib pͥmũ po.¬
sitaẽ. erudiens eos uł peccare ꝓ.¬
hibens metu pene p̾sentis: scła
uͦ sub limiorẽ uitȩ uiã iã erudi¬
ditis sine int̾minatione penę
p̃sentis ostendit. Non decebat
gͦ ut euangłica ꝑfectio p̃ced&
mosaicã legẽ. Nãqueq ꝑfecta
solent eẽ posteriora./ his itase
habentib restat & nc̃ ut de par.¬
tis qͥdu in ꝑside regnauert᷑. alr¬

Expanded text:
ma lex velut pedagogus rudibus atque carnalibus hominibus primum posita est, erudiens eos vel peccare prohibens metu poenae presentis; secunda vero sublimiorem vitae viam jam eruditis sine interminatione poenae presentis ostendit. Non decebat ergo ut evangelica perfectio precederet Mosaicam legem. Nam quaeque perfecta solent esse posteriora. His ita se habentibus restat et nunc, ut de Parthis, qui diu in Perside regnaverunt, al
Abbreviated transcription (Latin):
lestes. atq t̾restres locoꝵ muta¬
tionib p̾bet. Chumanis ingenũ
quȩ creauit &iã scientias arciũ
uariarũ. ad adiuuandã uitã na¬
turãq concessit. Qconuinc tiõẽ
maris & feminȩ ad aduitoriũ ꝓ.¬
pagande ꝓlis instituit. Q hõib¬
efocis &ꝰ luminib adhib̾ent. eos sapiunt. s scd̾m dm̃ qͥ ꝑeos

Expanded text:
lestes atque terrestres, locorum mutationibus prebet. Qui humanis ingeniis que creavit, etiam scientias artium variarum, ad adiuvandam vitam naturamque concessit. Qui coniunctionem maris ac femine, ad adiutorium propagande prolis instituit. Qfocis et luminibus a
Abbreviated transcription (Latin):
adrianopolĩ cõp̃hendit. his p̃¬
terea dieb arabbes sibimet
adu̾santes regni sui soliditatẽ.
amisert̃. ⁊ ex uno qͣt tuor tẏran¬
iti efficiunt᷑. Quoꝵ unꝰ egyptũ
⁊ affricã simul sibi uindicauit.¬

Expanded text:
Adrianopolim comprehendit. His preterea diebus Arabes sibimet adversantes regni sui soliditatem amiserunt, et ex uno quatuor tyranni efficiuntur. Quorum unus Aegiptum et Affricam simul sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ quadã die uenatũ ꝑgit. subi¬
to dĩ ꝑ cussꝰ uiditio exspirauit.
Mortuo uͦ aistulfo desideriꝰ
ei successit. Codẽ deniq tp̃r
pipinꝰ rex francoꝵ constantini¶̃.¬
ĩꝑatoris magna dona recepit.¬
& ab italia rediens contͣ uł ai¬
farũ aqͥtanioꝵ ducẽ. cũ filio suo
Rarolo ꝑrex̃. & castella aqͥtaniȩ
canterã & burbonẽ expugnaũ.
& cȩpit. & clarmontẽ concre¬
mauit. ac lemouicas usq ꝑuen̾.
& dũ inde rediret: bituricas
cȩpit. Rursusq ñ longo pꝰ tp̃r
usq cadurcũ: & inde rediens: in
argentomaco castello. & inbituri¬
censi ciuitate sibi p̃sidiũ collo cau̾.
Demũ qͦq t̾cia expeditione aqͥtaniã
intrans: usq Warunnã fliuũ
ꝑuenit. Et cũ inde reu̾teret᷑. tan¬
dẽ intra pagũ pẽtragoricũ p̃dictũ
ducẽ Waifarũ int̾fecit. Post hȩc
aut̃ idẽ rex pipinꝰ bellicosissimꝰ saxo¬

Expanded text:
dum quadam die venatum pergeret, subidum quadam die venatum pergeret, subito Dei percussus judicio expiravit. Mortuo vero Aistulfo, Desiderius ei successit. Eodem quoque tempore Pipinus rex Francorum Constantini imperatoris magna dona recepit; et ab Italia rediens, contra Waifarum Aquitanorum ducem cum filio suo Karolo perrexit, et castella Aquitaniae Canteram et Barbonem expugnavit et cepit, et Clarmontem concremavit, ac Lemovicas usque pervenit, et dum inde rediret, Bituricas cepit. Rursusque non longo post tempore usque Cadurcum, et inde rediens in Argentoniaco castello et in Bituricensi civitate sibi presidium collocavit. Demum quoque  tertia expeditione Aquitaniam intrans usque Warunnam fluvium pervenit; et cum inde reverteretur, tandem intra pagum Petragoricum predictum ducem Waifarum interfecit. Post haec autem idem rex Pipinus bellicosissimus Saxo
Abbreviated transcription (Latin):
tentꝰ molestia apd̃ scĩ dionisii
cenobiũ ñ longe aparisiaca urbe
lecto decubuit. S ipsiꝰ scĩ dioni¬
si ĩ meritis tandẽ conualuit. &
in ea dẽ basilica altare in honore
Anno abincarnatione dnĩ. dec¬
Litͦii. Qui ętiã pꝰ ꝗͣ romuleã
remeauit adurbẽ. ipsi scõ dio¬
nisio
intra mͦ dictã urbẽ monastiũ
ȩdificare cȩpit. qͦd morte p̾uentꝰ
cõsũmare ñ potuit. Successor
tam̃ eius paulus illud no¬
bilit̾ consũmauit : & qͦsdã dei
seruos natione g̾cos illic ad unaũ.
locũq ipsũ ad scõs martrres
in scola g̃coꝵ appellari p̃cepit.
Porro rex ƿipinꝰ copiosũ agallia
mouit exercitũ. memorato ste¬
phano romano pontifici p̃biturꝰ
italiã regẽ aistulfũ obsedit. &¬
X.l. obsides ab eo suscep̃. ut beato
apło petro & scõ pape stephano
restitueret. q̃uodq nũ ꝗͣ ãplius
pipit io aistulfus irritũ fer.
S ñ pꝰ magnũ tp̃ris int̃ uallũ

Expanded text:
tentus molestia, apud sancti Dionysii tentus molestia, apud sancti Dionysii coenobium non longe a Parisiaca urbe lecto decubuit; sed ipsius sancti Dionysii meritis tandem convaluit, et in eadem basilica altare in honore anno ab incarnatione Domini 754. Qui etiam postquam Romuleam remeavit ad urbem, ipsi sancto Dionysio intra modo dictam urbem monasterium aedificare coepit; quod morte preventus consummare non potuit. Successor tamen ejus Paulus illud nobiliter consummavit, et quosdam Dei servos natione Grecos illic adunavit, locumque ipsum Ad sanctos Martyres in scola Grecorum appellari precepit. Porro rex Pipinus copiosum a Gallia movit exercitum, memorato Stephano Romano pontifici prebituruItaliam regem Aistulfum obsedit, et 40 obsides ab eo suscepit, ut beato apostolo Petro et sancto papae Stephano restitueret, quodque numquam amplius Pipino Aistulfus irritum fecit. Sed non post magnum temporis intervallum,
Abbreviated transcription (Latin):
uenimꝰ. & idõ cecitatẽ incurrimꝰ.
Uos aut̃ serui dĩ mitius agite no¬
biscũ. & nolite nob̾ scdm̃ p̃sũptio¬
nẽ nr̃am redd̾e talionẽ. s orate
ꝓ nob̾ omĩpocentẽ dm̃ ut aꝑiat
nũ quã deinceps talia p̃sũpturoᷤ.
Ad hec u̾ba fr̃s solotenꝰ fusi orabañ
attentiꝰ ut diuina pietas eis lum̃
redde dignaret᷑. Et cũ or arent:
aꝑti st̃ oculi eoꝵ. Demũ uͦ p̃fati
uiri ad regẽ reu̾si narrauerunt
q̃ fuerant passi. & ad iecert̃ qͦd ñ
debeat gallia tã scĩs ossib udua¬
ri. S dũ rex morosus pape lega-¬
tos retmẽt. idẽ papa ⁊achariaᷤ¬
¶ defunctꝰ. ẽ. Cui successit stephanꝰ
in pontificali sede. Qui & ipse ꝑ
se adeundẽ regẽ infrantiã uenit.¬
Nã rex italiȩ aistulfus noĩe eccła
romanã suis possessionib spolia¬
bat. S dũ idẽ uenerabił papa
apd̃ regẽ aliqͣndiu mor aret᷑:
egritudinẽ incurrit. Qua de¬

Expanded text:
venimus, et ideo caecitatem incurrimus; venimus, et ideo caecitatem incurrimus; vos autem servi Dei mitius agite nobiscum, et nolite nobis secundum presumptionem nostram reddere talionem; sed orate pro nobis omnipotentem Deum, ut aperiat nunquam deinceps talia presumpturos. Ad hec verba fratres solo tenus fusi, orabant attentius, ut divina pietas eis lumen reddere dignaretur; et cum orarent, aperti sunt oculi eorum. Demum vero prefati viri ad regem reversi, narraverunt quae fuerunt passi, et adjecerunt, quia non debeat Gallia tam sanctis ossibus viduari. Sed dum rex morosius papae legatos retineret, idem papa Zacharias defunctus est. Cui successit Stephanus in pontificali sede. Qui et ipse per se ad eundem regem in Franciam venitNam rex Italiae Aistulfus nomine ecclesiam Romanam  suis possessionibus spoliabat. Sed dum idem venerabilis papa apud regem aliquandiu moraretur, aegritudinem incurrit; qua de
Abbreviated transcription (Latin):
& tanta cecitate ꝑcussi ut nec
inuicẽ se recognosc̾e̾ quirent.
Cũ aut̃ se duuna ultione excecato
ẽẽ sensissent. cȩpert̾ errabundi
palpando ꝑȩccłam ꝑgere: quoad
restes cã panarũ ĩ pegissent. Quas
ui magna cęper̃t trahere. non
enĩ alit̾ poterant his qͥ foris re¬
manserant infortuniũ suũ non¬
ficare. Quo exciti sono fr̃s de iã
dicta apłi petri ꝓcessert̃ ȩccła.
o. istimantes triste spectaculũ
se uisuros: s que nã causa tar¬
dandi ẽẽt in eccła nesciebant.
Explorandi gͦ grã qͥdã de eis
intraueit̃. Et mor aꝑtis oculis
eos ꝑ eccłam errare dep̃henden¬
tes. egressi st̃ dicentes. quia us
pat̾ nr̃ benedictꝰ exaudiuit nos.
& suscepit lacrimas nr̃as. Uenite
uudete magnalia dĩ. Et tunc
Qe clamantes nichilq uiden¬
tes. Quli cũ dicerent qͥ facitis
o boni baro¬
nes : illi res¬
ponde dicentes. Ue nob qͥa scĩ pa-¬
tris benedicti requiẽ temerare

Expanded text:
et tanta caecitate percussi, ut nec et tanta caecitate percussi, ut nec invicem se recognoscere quirent. Cum autem se divina ultione excaecatos esse sensissent, coeperunt errabundi palpando per ecclesiam pergere, quo ad restes campanarum impegissent, quas vi magna coeperunt trahere; non enim aliter poterant his qui foris remanserant infortunium suum notificare. Quo exciti sono, fratres de jam dicta apostoli Petri processerunt ecclesia, existimantes triste spectaculum se visuros; sed quaenam causa tardandi esset in ecclesia nesciebant. Explorandi ergo gratia quidam de eis intraverunt, et mox apertis oculis eos per ecclesiam errare deprehendentes, egressi sunt, dicentes: Quia pius pater noster Benedictus exaudivit nos et suscepit lacrimas nostras venite et videte magnalia Dei. Et tunc ve! cla mantes nihilque videntes. Quibus cum dicerent: Quid facitis, o boni barones? illi respondere dicentes: Ve nobis, quia sancti patris Benedicti requiem temerare
Abbreviated transcription (Latin):
habebis. Nnos t̾rebunt ꝑicła
fluminũ. aut uiga in ontiũ. uł
uolentia tẽpestatũ. nec nos po¬
terit ĩpedire aliqua crea
undatione. Et cũ iã iih singu¬
tib ⁊ lacrimis totũ expto¬
dissent triduũ. eoce inemorati
epĩ ad st̃. & mandata regis imi łe
conant᷑. Mouq reserari sibi sores
galia gͣuit suscepisset. ñse posse
redð̾e respondit depositũ. qͦd
dũ ñ ad reddendũ. Ceterũ sisc̃s
inqͥens benedictꝰ ad pristinũ uult
rem eare mauseolũ nos illũ retinꝰ:¬
ñ possumꝰ. Sin uͦ hic remanore
disposuit qͦ
ꝓpt̃ salutẽ
plurimarũ animarũ tͣnfferri sua
m̃bra ꝑmisit. certissimũ habetote
ĩpotes uoti ur̃i uos met ipsos ad
ꝓpria redituros. his dictis frĩb totꝰ
congregationis adse euocatis intra
uicinã beati petri ȩccłam se cũ eis
reclusit. ubi solotenꝰ ꝓstratus et
cis in gressi. antequã ad scĩ bene¬
dicti ꝓpinqͣssent tumulũ. indis¬
solutionẽ ⁊ formidinẽ st̃ conu̾si.

Expanded text:
habebis: non nos terrebunt pericula fluminum aut juga montium vel violentia tempestatum, nec nos poterit aliqua creatundatione. Et cum jam in his singultibus et lacrimis totum expendissent triduum, ecce memorati episcopi adsunt, et mandata regis implere conantur, moxque reserari sibi fores galia graviter suscepisset, non se posse reddere respondit depositum, quodbat, non ad reddendum. Ceterum si sanctus, inquiens, Benedictus ad pristinum vult reportari mausoleum, non illum retinere possumus; sin vero hic remanere disposuit, quo propter salutem plurimarum animarum transferri sua membra permisit, certissimum habe tote, impotes voti vestri vosmetipsos ad propria redituros. His dictis, fratribus totius congregationis ad se vocatis, intra vicinam beati Petri ecclesiam se cum eis reclusit, ubi solo tenus prostratus et cis ingressi, antequam ad sancti Benedicti propinquassent tumulum, in dissolutionem et formidinem sunt conversi,
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus. ẽ. Qͦd bellũ intra
octauũ qͦ ceptũ .ẽ. annũ: felicit̃
.ẽ. consũmatũ. Totã p̃t̾e̾a frisiã
atq brittanniã suo dominatui
subiugau. Leoni uͦ ĩꝑatori.
successit constantinꝰ uir xp̃ia.¬

Expanded text:
tra octavum quo ceptum est annum feliciter est consummatum. Totam preterea Phrisiam atque Britanniam suo dominatui subjugavit. Leoni vero imperatori successit Constantinus, vir christia
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ lenitatẽ morũ rẽ publicã
disponet: tulit finẽ multis ad¬
u̾sitatib plenũ. tã aliberis quã
a regni ꝓcerib crudelit̾ ĩpugna¬
tus. fuit iterũ sẽꝑ p̃ceptor ũ dñi
feruentissimꝰ execiitor. ⁊ legis
sc̃e streniussimꝰ ꝓpagator. Con¬
gregatis nẽpe ep̃is ⁊ nobilissimiᷤ
uiris. fec̃ cõponi ⁊ or dinari librũ
canonicȩ normã continentẽ.
ab ep̃is & clericis baltei gẽmͤis
cultri honerati. ⁊ cingula au
ipse serenissimꝰ ĩꝑator filios treᷤᷤ
ex herm̃ garde prima uxore
sua. scilicet lo thariũ. pipinũ.
atq ludouicũ. Et ex sua uxo¬
re scđ̾a noĩe uidith genuit
Rarolũ regẽ francoꝵ. Porro lo¬
thariꝰ ĩꝑatoris pͥmo genitus.
dũ ẽe̾t a patre benignissimo
suꝑ italiã constitutus romã
clesia beati apłi petri a paschali
pp̃: coronã cũ noĩe suscepit
augͣti. Paschali uͦ pape. successit
nus abbas scĩ dionisii scĩq me¬
dardi postulans ab eo sibi trans¬

Expanded text:
suorum lenitatem morum rem publicam disponeret, tulit finem multis adversitatibus plenum, tam a liberis quam a regni proceribus crudeliter impugnatus. Fuit tamen semper preceptorum Domini ferventissimus executor et legis sanctae strenuissimus propagator. Congregatis nempe episcopis et nobilissimis viris, fecit componi et ordinari librum canonicam normam continentem. ab episcopis et clericis baltei gemmeis cultris honerati et cingula aurm serenissimus imperator filios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharium, Pipinum atque Ludovicum. Et ex sua uxore secunda nomine Judit genuit Karolum regem Francorum. Porro Lothariuis, imperatoris primogenitus, dum esset a patre benignissimo super Italiam constitutus, Romamclesia beati Petri apostoli a Paschali papa coronam cum nomine suscepit augusti. Paschali vero papae successit nus abbas Sancti Dyonisii Sanctique Medardi, postulans ab eo sibi trans
Abbreviated transcription (Latin):
Sepultus ÷ aut̃ in ȩccła sc̃ȩ dĩ geni¬
tricis mariȩ aquis grani. arcusq
suͣ tumulũ euis deauratus .ẽ. ex¬
tructꝰ. Ceterũ eiꝰ omia gesta quȩ
uulgo narrant᷑. ñ st̃ hic ꝓpter
uitandũ fastidiũ legentis plenit᷑
explanata. Ptea rome pꝰ leonẽ
cuiꝰ supͣ fecimꝰ m̃tionẽ : sedit ste¬
phanꝰ qͣrtus. Stephano qͦq succes¬
sit paschał. Codẽ qͦq tẽpr flo¬
ruit sc̃s egidius confessor p̃cipuꝰ.
natione grecꝰ. qͥ dĩ nutu ueniens
ad gallias in ꝓuintia ciusepti¬
mania nom̃. ẽ. heremiticã dux̃
uitã. Claruit ȩtiã his tẽporib
paulus gentis suȩ idẽ lon gobar¬
doꝵ historiȩ scriptor. Qui de
mon astio montis cassini uenit
in galliã. attractus amore et
opmione p̃fati pͥncipis Karoli
iã diximꝰ ex patricio ĩ ꝑator
creatꝰ. ĩ ꝑauit annis .uiii. hic
fuit iur crudelis ⁊ auarissimus.¬

Expanded text:
Sepultus est autem in ecclesia sanctae Dei genitricis Mariae Aquisgrani, arcusque supra tumulum ejus deauratus est exstructus. Ceterum ejus omnia gesta quae vulgo narrantur non sunt hic propter vitandum fastidium legentis pleniter explanata. Preterea Romae post Leonem, cujus supra fecimus mentionem, sedit Stephanus quartus; Stephano quoque successit Paschalis. Eodem quoque tempore floruit sanctus Egidius confessor precipuus, natione Grecus, qui Dei nutu veniens ad Gallias, in provintia cui Septimania nomen est heremiticam duxit vitam. Claruit etiam his temporibus Paulus gentis suae, id est Longobardorum, historiae scriptor. Qui de monasterio montis Cassini venit in Galliam, attractus amore et opinione prefati principis Karoli jam diximus, ex patricio imperator creatus, imperavit annis 8. Hic fuit vir crudelis et avarissimus
Abbreviated transcription (Latin):
.tũ. Monastiũ mane̾te. Monastiũ
magniloci. Monastiũ musiacũ. Mo¬
nastiũ scĩ sauini. Monast̾iũ noui¬
liacũ. monastiũ scĩ theofridi. Mo¬
nastiũ scĩ pascentii. Mouastiũ doro¬
sa. Monastiũ sollẽpniacũ. Monas¬
teriũ ꝓuellare scȩ̃ mariȩ. Monas¬
teruĩ puellare sc̃ȩ radegundis.
Monastiũ de uera. Monastiũ de¬
ut̾a. in pago tholosano. Mon astiũ
ualida in sertimania. Monast̾iũ
scĩ aniani. monaft̾iũ galune. Mo¬
nastiũ scĩ laurentii. Mon ast̾iũ
scȩ mariȩ. qͦd dr̃ in rubine. Mo¬
ueluti quib dã lihnis totũ decora¬
tur aqͥtaniȩ regnũ. Quȩ omĩa
ipse piĩssimꝰ ĩꝑator Rarolus ma¬
gnꝰ auri ⁊ argenti pondib gẽma¬
tũq p̃ciosarũ ex ornauit mime¬
rib aplissimis ȩtiã honorib dita

Expanded text:
tii, monasterium Menate, monasterium tii, monasterium Menate, monasterium Magniloci, monasterium Musiacum, monasterium sancti Savini, monasterium Noviliacum, monasterium sancti Theofridi, monasterium sancti Pascentii, monasterium Dorosa, monasterium Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium de Vera, monasterium Deutera in pago Tholosano, monasterium Valida in Septimania, monasterium sancti Aniani, monasterium Galune, monasterium sancti Laurentii, monasterium sanctae Mariae quod dicitur in Rubine, moveluti quibusdam lichnis totum decoratur Aquitaniae regnum. Quae omnia ipse piissimus imperator Karolus Magnus auri et argenti ponderibus gemmarumque preciosarum exornavit muneribus, ampliss
Abbreviated transcription (Latin):
in locis. Int̾ q̃ uident᷑ eẽ p̃cipuã
basilica sc̃ȩ di genitricis aqͥsgrani
oꝑe mirabili constructa.⁊
pons apud magontiacũi
rheno qͥngentorũ passuum
longitudinis: nã tanta. est
ibi fluminis latitudo. Qͥ tam̃
uno anteꝗͣ decedet anno in¬
cendio conflagͣuit. nec refioi
potuit ꝓpt̾ festinatũ illiꝰ decessũ.
quã ꝗͣ in ea meditatione e̾e̾t. ut
ꝓligneo lapideũ resticueret. In¬
cohauit & palatia oꝑis eg̾gii
unũ haut longe amagontiaca
auicate uixta iullã cui uoca¬
bulũ. ẽ. ingelebẽ. & alterũ no¬
iuomagi suꝑ uahalẽ fluuiũ
qͥ bathauoꝵ insulã in parte
meridiana p̃t̃ fluit. łcipue
tam̃ edes sacras ubicũq in toto
regno. suo uetustate collapsa
cõꝑit. pontificib ⁊ patrib ad
quoꝵ curã ꝑtinebant ut res¬
taurarent᷑ imꝑauit. adhibeis
edificata monastia si p̃cipue he
Monastiũ scĩ philibti. Mon astiũ
scĩ florentii. Mon astiũ caroffi. Mo¬
E nast̾iũ concas. Monast̾iũ scĩ maxen¬

Expanded text:
in locis. Inter quae videntur esse precipua basilica sanctae Dei genitricis Aquisgrani opere mirabili constructa, et pons apud Magontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis; nam tanta est ibi fluminis latitudo. Qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haut longe a Magontiaca civitate juxta villam cui vocabulum est Ingelebem, et alterum Noviomagi super Vahalem fluvium qui Batavorum insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamen edes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur imperavit, adhibens aedificata monasteria, sed precipue haec: monasterium sancti Philiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Caroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxen
Abbreviated transcription (Latin):
ereis pillulis q̃ ad cõpletionẽ
hor arũ decidebant. & casu suo
sub iectũ sibi cimbalũ tinnire
faciebant. Additis in eodem
orologio eiꝰdẽ numeri eqͥtib qͥ¬
ꝑ .xII. fenestris horis cõpletis
exiebant. & inpulsu egressioĩs
sue totidẽ fenestras aꝑiebant.
Circa hoc p̃t̾e̾a tẽpꝰ delata suñ
ossa beati martyris cẏ priati
aR artagine. cũ reliqui ĩs beatoꝵ
scillitanoꝵ martẏrũ. sꝑati so¬
ti ioħis baptistȩ inciuitate lu¬
glunensi. Sarraceni enĩ sardi¬
nia pulsi pͥmo cũ sardis p̃liũ
cõmisert̃. & amissis trib milib
suoꝵ in corsicã directo cursu
ꝑuenert̃. ibiq cũ classe cui
bulgarus comes p̃erat decer¬
tantes. uicti. fugati. atq ꝑẽpti
suis. Int̾e̾a ętiã sepe noĩnati
loniã qͥ cont᷑ patrẽ rebellaue¬
rat. iterũ sibi sub uigauit. Porro
karolus magnꝰ cũ e̾e̾t rex francoꝵ
imꝑator is romani rome suscepit
in signia. UIIi. Kł ianuarii anno

Expanded text:
ereis pillulis quae ad completionem ereis pillulis quae ad completionem horarum decidebant et casu suo subjectum sibi cimbalum tinnire faciebant, additis in eodem orologio ejusdem numeri equitibus, qui per 12 fenestras horis completis exiebant et impulsu egressionis suae totidem fenestras aperiebant . Circa hoc preterea tempus delata sunt ossa beati martiris Cypriani a Kartagine cum reliquiis beatorum Scillitanorum martirum Sperati soti Johannis baptistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni etiam Sardinia pulsi, primo cum Sardis prelium commiserunt, et amissis tribus milibus suorum, in Corsicam directo cursu pervenerunt, ibique cum classe cui Bulgarius comes preerat decertantes, victi, fugati atque perempti suis. Interea etiam sepe nominati loniam, quae contra patrem rebellaverat, iterum sibi subjugavit.-- Porro  Karolus magnus, cum esset rex Francorum, imperatoris Romani Romae suscepit insignia 8 Kal. Januarii, anno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsarũ qͥ ercepta india totũ pene
in amicitia concordiã. ut hic
grãm eiꝰ omiũ qͥ in toto or be
t̃rarũ erant regnũ ac pͥncipũ
amicitiȩ p̃poneret. solũq ho
nore ac munificentia sibi colen¬
dũ uidicaret. Ac ꝓinde cũ le¬
gati eiꝰ qͦs cũ donariis ad sacra¬
tissimũ dni ac saluatoris nr̃i
sepulchrulocũq resurrectio¬
nis miserat ad eũ uenissent.
& ei dnĩ sii uoluntatẽ indicas¬
sent. ñ solũ q̃ pecebant᷑ fieri
ꝑmisit. s etiã sacrũ sõs ma
rie latine locũ ut illiꝰ potestati
ascribetur concessit. & reuer¬
tentib legatis. suos ad uingeis.
int̾ uestes & aromata. & cęteras
orientaliũ t̾rarũ opes ingentia
ili dona direx̃: cũ ei añpaucos
annos eũ quẽ tc̃solũ habebat
roganti misisset elephantẽ. Porro
int̾ munera q̃ legati unꝑatoris
aꝑside detulert̃. orologuĩ ei ex
auricalco arte mechanica cõpofitũ
attulert̃. in quo: xii horarũ cursꝰ
ad clepsidrã uisebãt᷑ cũ totidẽ

Expanded text:
Persarum, qui, excepta India, totum pene in amicitia concordiam, ut is gratiam ejus, omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret, solumque illum honore ac magnificentia sibi colendum judicaret. Ac proinde cum legati ejus, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulcrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum, ut illius potestati ascriberetur, concessit, et revertentibus legatis suos adjungens, inter vestes et aromata, et caeteras Orientalium terrarum illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti misisset elephantem. ADO. Porro inter munera quae legati imperatoris a Perside detulerunt orologium ei ex auricalco arte mechanica compositum attulerunt, in quo 12 horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem
Abbreviated transcription (Latin):
monachã fieri co egit: & theo¬
dotẽ cubiculariã suã coronau̾.
augͥtã. Inte̾a uͦ hy& ene mune¬
rib ⁊ possessionib sibi cepit con¬
ciliare duces ⁊ pͥncipes regni.
ita ut asius domesticis augꝰtus
scđo cõp̃hendet᷑. Consili arii nãq
matris eiꝰ eũ ocłis pͥuauer̃ tã
neqͥter. ut statĩ cruciatũ mors
seq̃ret᷑. sicq scđo ĩꝑauit hyrene
uno fere qͥnquennio. Codẽ ȩtiã¬
anno romȩ obeunte beatȩ me¬
moriȩ adriano papa consecͣtur
in eadẽ sede leo uir ꝑ omĩa
reuerend¬
uenerandꝰ. Et ipso iterũ anno.
p̃fati ad riane papȩ cognati
rome cõmouentes popłm contͣ
leonẽ ƿapã tenuert̾ eũ ⁊ exce¬
cauer̃. ñ tam̃ lum̃ eiꝰ penitꝰ ex¬

Expanded text:
monacham fieri coegit, et Theodoram cubiculariam suam coronavit Augustam. Interea vere Irene muneribus et possessionibus coepit sibi consiliare duces, et principes regni, ita ut a suis domesticis Augustus secundo comprehenderetur. Consiliarii namque matris ejus cum oculis privaverunt tam nequiter ut statim cruciatum mors sequeretur. Sicque secundo imperavit Irene, uno fere quinquennio. Sub anno Romae obeunte beatae memoriae Adriano papa, consecratur in eadem sede Leo, vir per omnia reverendus. Et ipso iterum  anno prefati Adriani papae cognati Romae commoventes populum contra Leonem papam, tenuerunt eum et excecaverunt; non tamen lum
Abbreviated transcription (Latin):
regia q̃ uocat᷑ cassmogilus. &
est int̾ iroch ⁊ uarumnã : gemi¬
nã edidisse ꝓlẽ. Quoꝵ unꝰ ante ꝗͣ
nensib infrantiã. ẽ. regressus.
& ñ pꝰ multũ tẽpꝰ ad capuã cã¬
paniȩ urbẽ ꝑitaliã ꝑrex̃. ⁊ inde
rediens bellũ beneuentanis in¬
dix̃. Uerũ dux ꝓunciȩ aragisus
noĩe regis ferocitatẽ ferre non
grimaldũ obsides ei ꝓ conseruan¬
Da fidelitate ꝑmisit. Et iterũ
pꝰ hec Rarolomagnꝰ ad gallia. ẽ.¬
reũsus. Baio aricũ deniq bellũ:
exortũ. & celerit̃ cõsũ matũ. S &̾
sclauis bellũ ẽ. illatũ. Dani uͦ ce
sueues sclauis erant federati.
S hos om̃s una tantũ expeditĩo¬
ne rex sepe dictꝰ ita edomuit.
aut contudit. ut ult̾ius illi mal¬
lent sub ee ꝗͣ rebellare. Hunos¬

Expanded text:
regia quae vocatur Cassinogilus, et regia quae vocatur Cassinogilus, et est inter Droth et Warunnam, geminam edidisse prolem; quorum unus antequam nensibus, in Franciam est reversus, et non post multum tempus ad Capuam Campaniae urbem per Italiam perrexit, et inde rediens, bellum Beneventanis indixit. Verum dux provinciae Aragisus nomine, regis ferocitatem ferre non Grimoaldum, obsides ei pro conservanda fidelitate transmisit. Et iterum post haec Carolus Magnus ad Galliam reversus. Bajoaricum denique bellum est exortum, et celeriter consSclavis bellum est illatum. Dani vero et Sueves Sclavis erant federati. Sed hos omnes una tantum expeditione rex sepe dictus ita edomuit aut contudit, ut ulterius illi mallent subesse quam rebellare.
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ constat eẽ finitũ. ut abiecto
demonũ cultu. xp̃ianȩ fidĩ sacra¬
menta susciꝑent. ⁊ francis uniti
ꝑ loca congrua p̾sidiis hispaniã
.ẽ. in gressus. Saltuq pyren ei su¬
ꝑato. & omĩb q̃ adierat opƿidis
atq castellis indedition ẽ suscepti:
reũsus. ẽ. S dũ in de rediret : in
ipso pyrenei uigo wasconũ ꝑfi¬
diã. ẽ. exꝑtus. Nã cũ agmme lon¬
go ut loci & angustiarũ situs
ꝑmictebat porrectꝰ iret exercitꝰ.
wascones insinu montis insidiis
collocatis. extremã partẽ agmi¬
nis inuasert̃. & insubi ectã uallẽ
deiecert̃. Consertoq cũ eis pͣlio:
om̃s qͦs inuenert̃ int̾fecert̃. In qͦ
p̃lio eggibardus regiȩ m̃se p̃po¬
situs. & anselmꝰ comes palaci i.
& rollandꝰ p̃fectus limitis brit¬
tannici cũ aliis quãplurib st̃
int̾fecti. Ex qͥb rollandꝰ blauia
castello deportatꝰ. ẽ. ac sepultus.
conuigẽ suã hildegardã inuilla

Expanded text:
bellum constat esse finitum, ut abjecto bellum constat esse finitum, ut abjecto demonum cultu christianae fidei sacramenta susciperent et Francis uniti per loca congrua presidiis, Hispaniam est ingressus, saltuque Pyrenei superato et omnibus quae adierat oppidis atque castellis in deditionem susceptis, reversus est. Sed dum inde rediret, in ipso Pyrenei  jugo Wasconum perfidiam est expertus. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones, in sinu montis insidiis collocatis, extremam partem agminis invaserunt et in subjectam vallem dejecerunt. Consertoque cum eis prelio, omnes quos invenerunt interfecerunt. In quo prelio Eggibardus regiae mensae prepositus et Anselmus comes palatii et Rollandus prefectus limitis Britannici cum aliis quam pluribus sunt interfecti. Ex quibus Rollandus Blavia castello deportatus est ac sepultus. conjugem suam Hildegardam in villa
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ saniori usũ consilio. ñ solũ hu¬
noldũ reddidit. uerũ etiã se ipsũ
cũ ꝓuincia cui p̾erat eiꝰ potestati
ꝑ misit. Porro dũ ad Rarlomagnũ
sic̃ dictũ. ẽ. francoꝵ exintegro
ꝑuenisset regnũ. legatꝰ romanȩ
ȩccłȩ noĩe petrꝰ ab adriano pon¬
tifice missuꝰ ad eundẽ głosũ regẽ
Rarolũ uenit. postulans ab eo au¬
uiliũ cont᷑ langobardoꝵ regẽ
desidiũ. qͥ more patris sui aistulfi
desideriũ magna uiriũ copia
p̃ꝑauit. & ꝑ montẽ cenysiũ italiã
introuuit. & cũ forti robore papiã
italiȩ oiuitatẽ circũ dedit. & ibi
desideriũ reg̃e cexit. ⁊ in exiliũ¬
misit. ł t̾ea filiũ desiderii ad algisũ
aregno patrio effugauit. & sub actȩ
italiȩ filiũ suũ pipinũ regẽ consti
tio. saxonicũ bellũ arripuit. Saxo¬
nes aut̃ ita eiꝰ st̃ uirtute ꝑdomiti
& emolliti: ut decẽ milia hominũ
ex eis cũ uxorib ⁊ paruulis subla¬
buerit. Taliq tandẽ condition e

Expanded text:
consilio, non solum Hunoldum reddidit, verum etiam seipsum cum provincia, cui praeerat, ejus potestati promisit. Porro dum ad Carolum sicut dictum est Francorum ex integro pervenisset regnum, legatus Romanae ecclesiae nomine Petrus ab Adriano pontifice missus ad  eundem gloriosum regem Karolum venit, postulans ab eo auxilium contra Longobardorum regem Desiderium, qui more patris sui Aistulfi Desiderium magna virium copia preparavit, et per montem Cenysium Italiam introivit, et cum ferti tariae civitatem circumdedit, et ibi regem Desiderium cepit et in exiliumisit. Preterea filium Desiderii Adalgisum a regno patrio effugavit, et subactae Italiae filium suum Pipinum regem constittio, Saxonicum bellum arripuit. Saxones autem ita ejus sunt virtute perdomiti et emolliti, ut decem milia hominum ex eis cum uxoribus et parvulis sublabuerit. Talique tandem conditione
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ipse. Dũ tẽpꝰ habemꝰ: oꝑemur
bonũ adom̃s. Et itẽ scriptura. Quã
speciosi pedes euangłi⁊ antiũ pacẽ
euangłi ⁊ antiũ bona. In notuert̃
nobis regͥiosus abbas & prb̃t cassini
monasterii beati benedicti & Ra¬
rolom agnꝰ dõ amabilis monachuᷤ
germanꝰ filiĩ nr̃i pipim ex cellen¬
tes religiosos dĩseruos monachoᷤ.
concordiȩ ⁊ pacis ser mones int̾
eũ ac griphonẽ frẽm eiꝰ expedire
nos mittere. & ut nos hec ipsa
admon endo dirigamꝰ ex cellentis
ĩa dicti pipini filiĩ nr̃i ut ad paciᷤᷤ
con cordiã redeant. uob̃ ꝑpt̃ dm̃i
pacificis mediatorib uerũ etiã
ꝓ corꝑe beati benedicti qͦd furti¬
ue ablatũ .ẽ. a suo sep ulchro
ut ei restituat᷑. In hoc oꝑe pieta¬
tis ⁊ miscđiȩ. libent̾ aurẽ accõ¬
modate hortam̃ dilectionẽ ac

Expanded text:
emur bonum ad omnes . Et item Scriptura: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona ! Innotuerunt nobis religiosus abbas et presbyter Cassini monasterii B. Benedicti, et Carlomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentes religiosos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut et nos haec ipsa admonendo, dirigamus excellentiae jam dicti Pippini filii nostri, ut ad pacis concordiam redeant, vobis propter Deum pacificis mediatoribus. Verum etiam pro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac