comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur mortem passis ẽȩ ꝓnobis.
Non quod ipse mortem ẽȩt expertus
quantum ad ipsius naturam ꝑtinae
insania est enim hoc sentire uł dice¬
rȩ sed ut quod supradiximus. caro
ipsius mortem gustauit: ita & resur¬
gente carne ipsuis resurrectionẽ
dicimus. Non quia incorruptione̾
ceciderat. absit. Sed quia eius re¬
surrexit corpus : ita xp̃m homi¬
nem quem tamen & dm̃ confite¬
mur. Non tamquam hominem
cum uerbo co adorantes. ne diuisi¬
onis quedam speties inducatur. sed
unum iam et eundem adorantes.
Hoc & beatiis hilaruis : paucis ex¬
plicat uerbis. Uides ne inquit ita
dm & hominem p̾dicari. ut et mors
homini. deo uero carnis excitatio
deputetur. Naturam dei inuirtu¬
te resurrectionis intellige. dispen¬
sationem hominis in morte cognos¬
ce. Et cum sint utraq utriusq ge¬
sta naturis: unum tamen iħm eũ
memento ẽe̾. qui utrumq est. Ec
quia ꝑspicue quantum opinor cla¬

Expanded text:
dicitur mortem passus esse pro nobis, dicitur mortem passus esse pro nobis, non quod ipse mortem esset expertus, quantum ad ipsius naturam pertinet insania est enim hoc sentire vel dicere sed quod, ut supra diximus, caro ipsius mortem gustavit. Ita et resurgente carne, ipsius resurrectionem dicimus; non quia in corruptionem ceciderat absit, sed quia ejus resurrexit corpus. Ita Christum hominem quem tamen et Deum confitemur non tanquam hominem cum Verbo coadorantes, ne divisionis quaedam species inducatur, sed unum jam et eumdem adorantes. t beatus Hilarius paucis explicat verbis. Videsne, inquit , ita Deum et hominem praedicari, ut mors homini, Deo vero, carnis excitatio deputetur? Naturam Dei in virtute resurrectionis intellige, dispensationem hominis in morte cognosce: et cum sint utraque utriusque gesta naturis, unum tamen Jesum eum memento esse qui utrumque est. XXIV. Et quia perspicue, quantum opinor, cla
Abbreviated transcription (Latin):
ture est unita passibili. ut quod
nris remediis congruebat. unus
Et non est uerbi naturȩ clauis affigi
Hoc &e beatus cyrillus in epła tocius
sinodi ad nestorium. In ipsa inquit
uulua uteroq uirginali. sese uerbũ
cum carne coniunxit & sustinuit
generationem carnalem. carnis
suȩ natiuitatem suam faciens. Sic
illum dicimus & passum ȩẽ. et re¬
surrexisse: non quia ds uerbum in
sua natura passus sit aut plagas.
aut clauorum confixiones. aut alia
similia uulnera. D̾s namq in corpo¬
ralis extra passionem est: sed quia
corpus illud. quod ipsius ꝓprium
factum est. passum est. Ideo enim¬
hec omĩa ꝓnobis ipse dicitur passus.
In erat enim in eo corpore quo pacie¬
batur ds̃ qui pati non poterat. Si¬
mili modo & mortem ipsius intel¬
ligimꝰ lmmortale enim & incorrup¬
tibile est naturaliter iuuificans dei
uerbum. Sed quia corpꝰ ipsius ꝓpͥũ
gr̃ã dei uixta pauli uocem ꝓ omni-¬
bus mortem gustauit. idcirco ipse

Expanded text:
turturnostris remediis congruebat, unus n est Verbi naturae clavis affigi Hoc et beatus Cyrillus in epistola totius synodi ad Nestorium : In ipsa, inquit, vulva uteroque virginali sese Verbum cum carne conjunxit, et sustinuit generationem csuae nativitatem suam faciens. Sic illum dicimus et passum esse, et resurrexisse, non quia Deus Verbum in sua naut clavorum confixiones, aut alia similia vulnera Deus namque incorporalis extra passionem est; sed quia corpus illud quod ipsius proprium factum est, passum est, ideo haec omnia pro nobis ipse dicitur passus. Inerat enim in eo corpore quod patiebatur, Deus qui pati non poterat. Simili modo et mortem ipsius intelligimus; immortale enim et incorruptibile est naturaliter vivificans Dei Verbum; sed quia corpus ipsius proprium gratia Dei juxta Pauli vocem: Pro omnibus mortem gustavit , idcirco ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Cui sententie & beatus quoq
congruens ambrosius ita dicit.
passionem ut indiscrete & dñs
maiestatis dicatur esse qui passus
est &e filius hominis sicut scriptũ
est: qui descendit de celo. ꝑspicue
nimis & comunionem operis. &
ꝓprietatem utriusq nature des¬
cribit. dum & caro ꝓpter uerbu
de celo descendisse: & uerbum ꝓ.¬
pter carnem mortem subisse diui¬
na testantur eloquia. cum nec ca
rire. sitire. lassescere. atq dormire.¬
affectu amicum mortuum. et eun
Hoc & beatus gregorius natan⁊ enus
ep̃s asseruit dicens. Cum ergo pro¬
cessisset ex uirgine ds in eam quã
assumpserat human̾a natura. unu
eduob in in uicem contrariis existẽs.
carne ac sp̃u. aliud in dm̃ assumi¬
tur. aliud deitatis gr̃a pͣstat. mis¬
sus est quidem sed ut homo. Dup¬
plex enim erat in eo natura. In de
deniq & laborauit exitinere. in de
esuriit. & siciit. & constristatus est.
et fleuit humani corꝑis lege. Ite
dixit leo. natura in uiolabilis na¬

Expanded text:
Cui sententiae et beatus quoque congruens Ambrosius ita dicit : passionem; ut indiscrete et Dominus majestatis dicatur esse qui passus est, et filius hominis, sicut scriptum est, qui descendit de coelo. Perspicue nimis et communionem operis, et proprietatem utriusque naturae descripsit; dum et carnem propter Verbum de coelo descendisse, et Verbum propter carnem mortem subiisse divina testantur eloquia; cum nec careo Num 4: Esurire, sitire, lassescere atque dormire,affectu amicum mortuum, et eumdHoc et beatus Gregorius Nazianzenus episcopus asseruit, dicens : Cum ergo processisset ex Virgine Deus, in ea quam assumpserat, humana natura, unum e duobus in invicem contrariis existens, carne ac spiritu, aliud in Deum assumitur, aliud 80 Deitatis gratiam praestat. Missus est quidem, sed ut homo; duplex enim erat in eo natura. Inde denique et laboravit ex itinere, inde esuriit, et sitivit, et contristatus est, et flevit humani corporis lege. Item dixit Leo : Natura inviolabilis na
Abbreviated transcription (Latin):
diens. ad eundem tamen infidelitatis
compitem ꝑuenisti: asserens non ob
hoc de illa in effabili patris substantia
filium natum debere intelligi. quod
ex deo genitus uł expatris utero legi¬
tur processisse : cum ratione consimi¬
li non solum homines ex deo natos.
uerum ȩtiam insensibilium elemen¬
corum qualitatem paterni uteri
generatione ꝓcessisse legantur. Qlicae
iam tocius ꝓsecutionis tuȩ narrati¬
onem unius sermonis pronuntiatio¬
ne dissolueris. quo dixisti longe alitͣ
filium quam creaturam diuinita¬
tis extitisse : tamen quia breuitate
sermonis obscurius & ꝑplexius pro¬
lati intentionem legentium tetris
quib dam nebulis obnubilasti. idcir¬
co nunc ego lucidius & planius que
obscura sunt. & ueritatem obum¬
brant. in manifestiorem clarissime
proferam notionis. Ostendam igit᷑
quantum ad proprietatem diuine
generationis ꝑtinet hoc eẽ. ex deo
nasci quod est de ipso generari. &
ut manifestiorib diuinarum scrip¬

Expanded text:
diens, ad eumdem tamen infidelitatis diens, ad eumdem tamen infidelitatis compitum pervenisti: asserens non ob hoc de illa ineffabili Patris substantia, filium natum debere intelligi, quod ex Deo genitus, vel ex Patris utero legitur processisse: cum ratione consimili non solum homines ex Deo natos, verum etiam insensibilium elementorum qualitates paterni uteri generatione processisse legantur. Et licet jam totius prosecutionis tuae narrationem unius sermonis pronuntiatione dissolveris, quo dixisti longe aliter Filium quam creaturam divinitus exstitisse: tamen quia brevitate sermonis obscurius et perplexius prolati, intentionem legentium tetris quibusdam nebulis obnubisti: idcirco nunc ego lucidius et planius, quae obscura sunt et veritatem obumbrant, in manifestationem clarissimae proferam notionis. XVI. Ostendam igitur, quantum ad proprietatem divinae generationis pertinet, hoc esse ex Deo nasci, quod est de ipso generari. Et ut manifestioribus divinarum Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dicas. Arriys dixit. oc¬
on similiter uniuiersa ex deo
exciterunt. uł genita sunt : sic̃
longe aliter quam creaturã
extitisse fateris. cur in eiꝰ natiuitatis
generatione rerum factarum exem¬
pla ꝓtulisti : Hi enĩ qui deipsa reb
modis ꝓpriȩ originis sumpsere prin¬
cipia: non ȩquo intelligentie sensu
comparari uidentur. Quod quia
illuc ꝓsecutionis tuȩ intentio uergit:
apparet ce fotini dogmatis quod du¬
dum repudiabas erroris sacrilegiũ
defensare. Namq &e ipse cum filium
dei de patre genitum ab negaret.
atq talib testimoniorum docum¬
tis coartaretur. quibus luce clarius
demonstratur filium dei deu̾ uerȩ
et ꝓpriȩ depatris sustantia genitũ:
illuc impietatis sue molimina uer¬
cit: utꝰ isdem modis eodemq ratio¬
nis ordine filium de patre assereret
natum. sicut homines ꝑ adoptionis
gratiam in diuine generationis pro¬
lem legimus consecratos. Quod tu
quoq licet aliis uiarum inditiis gra¬

Expanded text:
dicas. XV. Arius dixit: Ndicas. XV. Arius dixit: Non similiter universa ex Deo exstiterunt, vel genita sunt sicut Fm longe aliter quam creaturam exstitisse fateris, cur in ejus nativitatis generatione, rerum factarum exempla protulisti? Hi enim qui disparibus modis propriae originis sumpsere principia, non aequo intelligentiae sensu comparari videntur. Quo quia prosecutionis tuae intentio vergit, apparet te Photini dogmatis, quod dudum repudiabas, errorem sacrilegum defensare. Nam et ipse cum Filium Dei 157 de Patre genitum abnegaret, atque talibus testimoniorum documentis coarctaretur, quibus luce clarius demonstratur, Filium Dei Deum vere et proprie de Patris substantia genitum; illuc impietatis suae molimina vertit, ut eisdem modis eodemque rationis ordine, Filium de Patre assereret natum, sicut homines per adoptionis gratiam, in divinae generationis prolem legimus consecratos. Quod tu quoque, licet aliis viarum indiciis gra
Abbreviated transcription (Latin):
bilis illa natura exprimi non potu¬
it: quedam exhis quȩ uidentur si¬
militudinis ꝓferuntur inditia. ut
sicut splendor & ignis diuersȩ nõ
sunt substantiȩ uel sicut imago ab
eo cuius imago est. in aliquo differ¬
ri non potest. ne si aliquid inse di¬
uersum retinens ꝑfecta & uera essȩ
non possit : ita et patrem. & filium
non diuerse sed unius credãtur ẽę
substantie. Et quia non nulla exem¬
pli gratia arrius ꝓtulit testimonia.
quib astrueret ita ẽẽ omĩa ex deo.
ut non camen de eiꝰ credant᷑ ꝓcessi¬
sse substantia: int̾rogo utrum sic fi¬
lium expatre asserit extitisse. sicut
uniuersa exipso extitisse narrantur.
Quiꝰ ergo dicis sic debemus accipere fi¬
lium de patris utero ꝓcessisse. uł ex pa¬
tre genitum ẽeͥ. sicut homines ex deo
natos. uł sicut nix ex eius utero legi¬
tur ꝓcedere. an longe aliter : Sed
queso: ut unum eduob respondeas.
At est aut similiter: aut si non similit̃

Expanded text:
bilis illa natura exprimi non potubilis illa natura exprimi non potuit, quaedam ex his quae videntur similitudinis proferuntur indicia. Ut sicut splendor, et ignis diversae non sunt substantiae; vel sicut imago ab eo cujus est imago, in aliquo differre non potest ne sic aliquid in se diversum retinens, perfecta et vera esse non possit; ita Pater et Filius non diversae, sed unius credantur esse substantiae. Et quia nonnulla exempli gratia protulit testimonia, quibus astrueret, ita esse omnia ex Deo, ut non tamen de ejus credantur processisse substantia; interrogo utrum sic Filium ex Patre asserit exstitisse, sicut universa ex ipso exstitisse narrantur. Quid ergo dicis? Sic debemus accipere Filium de Patris utero processisse, vel ex Patre genitum esse, sicut homines ex Deo natos, vel sicut nix ex ejus utero legitur procedere, an longe aliter? Sed quaeso ut unum e duobus respondeas; id est, aut similiter, aut non similiter
Abbreviated transcription (Latin):
essentie: atq uniꝰ eẽ nature. Nam &
ego noui patrem: unitatem ꝓculdu-¬
bio uoluit indicare substantie. quia
scđm suꝑioris disputationis intelli¬
gentiam non aliud est nosse patris:
et aliud eẽ. Hoc ipsum enim quod
est nouit. & quod nouit est : qui a noͣ
aliter nouit. et aliter est. Et quia
filius sic nouit patrem: sicut eum pa¬
ter nouit. Notionem uero in dm̃ es¬
sentiam ẽẽ diximus : non dubium
quod sicuti est pater: ita est & filius.
Ac sic diuersitatem essentiȩ non admit¬
tit res: quȩ uno ac simili modo sub¬
sistit. Deniq ut hanc patris & filii
unitatis substantiam plenius nosce¬
remus: qued am nobis diuine scrip¬
turę rerum uisibilium exempla po¬
suerunt. quibus nos ad inusibilium
intelligentiam religiosius ꝓuocare̾t.
Nam paterni luminis splendorem.
et bonitatis eius imaginem filium
posuere : non quod adres diuinas
metiendas corporalium satisfaciant
exempla spetierum. Sed quia in effa-¬

Expanded text:
essentiae, atque unius esse naturae. XIV. Nam et essentiae, atque unius esse naturae. XIV. Nam et ego novi Patrem , unitatem proculdubio voluit indicare substantiae; quia secundum superioris disputationis intelligentiam, non aliud est nosse Patris, et aliud esse. Hoc ipsum enim quod est novit, et quod novit est; quia non aliter novit, et aliter est. Et quia Filius novit Patrem, sicut eum Pater novit, notionem vero in Deo essentiam esse diximus, non 156 dubium quod sicuti est Pater, ita est et Filius; ac sic diversitatem essentiae non admittit res, quae uno ac simili modo subsistit. Denique ut hanc Patris et Filii unitatis substantiam plenius nosceremus, quaedam nobis divinae Scripturae rerum visibilium exempla posuerunt, quibus nos ad invisibilium intelligentiam religiosius provocarent. Nam paterni luminis splendorem, et bonitatis ejus imaginem Filium posuere; non quod ad res divinas metiendas corporalium satisfaciant exempla specierum; sed quia ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si alterius ac diuerse substantie
ut arrius arbitratur filius ẽęt: nõ
diceret. Sicut habet pater uitam
in semet ipso: sic dedit & filio uitam
habere insemet ipso. & iterum. Sicut
pater nouit me : & ego noui patrem.
Quid est gͦ sicut habet pater uitam in
semet ipso. sic dedit & filio habere uitã
insemet ipso. nisi sicuti est pater. ita est
et filius: Et si idem habent. ẽẽ: unuis
sunt ꝓculdubio substantie. Neq enĩ
aliud est ẽę patris. & aliud uiuere.
sed idem est ei uiuerȩ quod et eͣeͣ: id÷
non aliud est ipse pater et aliud uita
eiꝰ. sed uita essentia. et essentia uita.
lioquin compositus uidebitur exdi¬
uersitate subsistens. si aliud ipse. ali-¬
ud uita eiꝰ significare uidetur. Quia
ergo apparet uita patris hoc ẽẽ quod
ipse est : sicut habet uitam inse sic
dedit filio habere uitam. id est sic
est eẽ filii. sicut ẽę est patris. Nondu¬
bium est ẽę patrem &e filium unius

Expanded text:
Nam si alterius ac diversae substantiae Nam si alterius ac diversae substantiae ut Arius arbitratur Filius esset, non diceret: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso ; et iterum: Sicut Pater novit me, et ego novi Patrem . Quid est ergo, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso, nisi, Sicuti est Pater, ita est et Filius? Et si idem habent esse, unius sunt proculdubio substantiae. Neque enim aliud est esse Patris et aliud vivere, sed hoc est vivere quod est et esse; id est non aliud est Pater ipse et aliud vita ejus, sed vita essentia, et essentia vita. Alioquin compositus videbitur, ex diversitate subsistens, si aliud ipse, aliud vita ejus significare videtur. Quia ergo apparet vita Patris hoc esse quod ipse est; sicut habet vitam in se, sic dedit Filio habere vitam; id est, sic est esse Filii, sicut esse Patris; non dubium est Patrem et Filium unius
Abbreviated transcription (Latin):
uenientia iam superius calumpnio¬
suis magis quam uerius cognoscitur
intentasse: quib nos religiose fidei in¬
tellectu competenter constat dedisse
responsum. Neq enim ex uberatione
substantie redundantẽ filium dici¬
mus: neq eum rursus desecte natu¬
re portiunculam nominamꝰ. sed ꝑfec¬
tum patrem. & ꝑfectum filium. non
exhis quȩ in eo suꝑfluis exuberationi¬
bus redundabant quod dictu nefas
est: sed ex se ipso id est exeo quod ipse
est : impassibilit᷑. in diuisibiliter. in cor¬
poraliter sine diminutione. sine dis¬
cessione. sine affluentis copiȩ redun¬
dationȩ: sine ullo omĩno passionis
genere. in effabilit᷑ credimus natum.
Et idcirco unius fatemur ẽę substan¬
tie. quia non aliunde. non exnichi¬
lo. non exsubiacentib uł preceden¬
tib materiarum qualitatibus : sed
ꝓpriȩ dm̃ de deo. lumen deluminȩ.
uirtutem de uirtute: sapientiam
de sapientia. fideliter extitisse fatem̃.

Expanded text:
venientia, jam superius calumniovenientia, jam superius calumniosius magis quam verius cognoscitur intentasse. Quibus nos religiosae fidei intellectu competenter constat dedisse responsum. XIII. Neque enim exuberationem substantiae redundantis 155 Filium dicimus, neque rursus desectae naturae portiunculam nominamus; sed perfectum Patrem, perfectum Filium, non ex iis quae in eo superfluis exuberationibus redundabant quod dictu nefas est, sed ex seipso, id est ex eo quod ipse est, impassibiliter, indivisibiliter, incorporaliter, sine diminutione, sine discissione, sine affluentis copiae redundatione, sine ullo omnino passionis genere, ineffabiliter credimus natum. Et idcirco unius fatemur esse substantiae, quia non aliunde, non ex nihilo, non ex subjacentibus vel praecedentibus materiarum qualitatibus; sed proprie Deum de Deo, lumen de lumine, virtutem de virtute, sapientiam de sapientia fideliter exstitisse fatemur.
Abbreviated transcription (Latin):
lut diuersa coniciens. similitudinis
uarietate formari. Nam hoc quod
dudum comptis & breuissimis dispu¬
tationum obiectionib intentaue¬
uerat : sub alterius pretextu ima¬
ginis iterum ac sepius repetens: a
ꝓprietatȩ questionis illatȩ omnimo¬
dis non recessit. Neq enim quia nũc
latius & diffusius ꝑplexa uerborũ
ambage seriem propositionis exten¬
dit. non idcirco aliud egisse uiden¬
dus est: quam quod superius con¬
uincitur accitasse. Dixit enim ob
hoc patrem & filium unius non pos¬
se. ẽẽ. substantiȩ. quod idem paterna
substantia nec exuberatione ampli¬
ssime diruiationis in agmenti copiã
effluere possit. ut potẽ quȩ nullis
metarum terminis acta finalibus
queat modis arceri. qm euis est exu¬
berationis copia redundare quȩ cer¬
to ut diximus concluditur fine.
nec rursus ueluti in tegram. & inte¬
meratam portionis desectionem ali¬
quam ꝑtulisse. sed hec omĩa passio¬
nis genera diuinę nature non con¬

Expanded text:
lut diversa conjiciens, similitudinis lut diversa conjiciens, similitudinis varietate formari. Nam hoc quod dudum comptis et brevissimis disputationum objectionibus intentaverat, sub alterius praetextu imaginis iterum ac saepius repetens, a proprietate quaestionis illatae omnimodis non recedit. Neque enim quia nunc latius et diffusius perplexa verborum ambage, seriem propositionis extendit, ideo aliud egisse videndus est, quam quod superius convincitur actitasse. Dixit enim, ob hoc Patrem et Filium unius non posse esse substantiae, quod eadem paterna substantia, nec exuberatione amplissimae derivationis in augmenti copiam effluere possit ut pote quae nullis metarum terminis acta, finalibus queat modis arceri; quoniam ejus est exuberationis copia redundare, quae certo, ut diximus, concluditur fine: nec rursus velut integram et intemeratam portionis defectionem aliquam pertulisse. Sed haec omnia passionis genera, divinae naturae non con
Abbreviated transcription (Latin):
utero ꝓcederȩ. id circo unius eiusdẽq
cum eo creditur eẽ substantie : Aut
quia rursus homines dm̃ legimus
tociꝰ creature uniuersitatem genera¬
li ꝓnuntiatione comprehendens ex
deo asserit ẽȩ̃ dicens. qm ex ipso et
ꝑ ipsum & in ipso sunt omĩa: obhoc
prudentius coniciemꝰ uniuersita¬
tem creature hoc eẽ quod d̃s est:
aut uniꝰ cum eo eȩ̃ substantiȩ. qđ¬
uidelicet ex ipso legitur substitisse:
Sic ergo et filium cum de dei patris u¬
tero ꝓcessisse fatemur. non adinditi¬
um unius nature. sed ad in uestigabi¬
lium secretorum archana: dictum
competenter debemꝰ accipere.
hi qui figurarum uarietate mu¬
tantur. diuersi quidem atq alii ap¬
parent oculis intuentium. nam par¬
idem ip̃se qui aptate imaginis spe¬
ciem rigidus quondam incesserat. ite¬
rum uultu in hoc ipsum aptato al¬
in mollitiem resoluitur feminarum:
ita nunc uidetur michi arrius que¬
stionum imaginib immutatus. ue¬

Expanded text:
utero procedere, idcirco unius ejusdemque utero procedere, idcirco unius ejusdemque cum Deo creditur esse substantiae? Aut quia rursus homines Deum legimus totius creaturae universitatem generali pronuntiatione comprehendens, ex Deo asserit esse dicens: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ; ob hoc prudentius conjiciemus, universitatem creaturae hoc esse quod Deus, aut unius cum eo esse substantiae; quvidelicet ex ipso legitur substitisse? Sic ergo et Filium cum de Dei Patris utero processisse fatemur, non ad indicium unius naturae; sed ad investigabilium secretorum arcana dictum competenter debemus accipere.atralibus, hi qui figurarum varietate mutantur, diversi quidem atque alii apparent oculis intuentium. Nam idem ipse qui aptatae imaginis specie rigidus quondam incesserat, iterum vultu in hoc ipsum aptato, alin mollitiem resolvitur feminarum. Ita nunc videtur mihi Arius quaestionum imaginibus immutatis, ve
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ne inhominib quidem minꝰ¬
libera est : ne dum in deo aliqua le¬
ge teneatur. quasi non est filius uo¬
luntatis suꝑ est. ut coactus ds quasi
aliqua lege nature filium edidisse
uideatur : inqua quidem genera¬
tione si id genitum est quod erat
pater: quȩdam patris pars filius no¬
minatur : incertumq est quid pa¬
ter. quid filius debeat nom inari:
cum induas partes adequȩ sit in¬
diuisa substantia. Illud uero quod
quasi ad ꝓpͥetatem naturalis substan-¬
tie demonstrandam paterni ora-¬
culi testimonium ꝓtulit. ut merito
patri ex eo quod ipse est filium ge¬
nuisse credamꝰ quia dixit. exutero
ante luciferum genui te. quam id
absurde quamq ineptum sit. aꝑtis¬
sime demonstrabo. Siquidem non
solum aliquanta in ordine rationa¬
bilium creaturarum consistentia.
sed & insensibili elementorum qua¬
litate subsistentia: de dei legimꝰ ute¬
ro ꝓcessisse. Ait enim. Quis est plu-
di elementi qualitas diuino legitur

Expanded text:
luntas, ne in hominibus quidem luntas, ne in hominibus quidem libera est minus, nedum in Deo aliqua lege teneatur. Qui si non est Filius voluntatis, superest ut coactus Deus quasi aliqua lege naturae Filium edidisse videatur. In qua quidem generatione, si id genitum est, quod erat Pater, quaedam Patris pars Filius nominatur; incertumque est quid Pater, quid Filius debeat nominari, cum in duas partes adaeque sit divisa substantia. XI. Illud vero quod quasi ad proprietatem naturalis substantiae demonstrandam, paterni oraculi testimonium protulit, ut merito Patrem ex eo quod ipse est, Filium genuisse credamus, quia dixit: Ex utero ante Luciferum genui te ; quam id absurdum quamque ineptum sit apertissime demonstrabo. Siquidem non solum aliquanta in ordine rationabilium creaturarum consistentia; sed et in sensibili elementorum qualitate subsistentia, de Dei legimus utero processisse. Ait enim: Quis est pluvidi elementi qualitas divino legitur
Abbreviated transcription (Latin):
incrementa. quȩ si accipiat aliquan¬
do necesse est ut semꝑ accipiat. &
nichilominus pari exuberatione
semꝑ & generet. Sin autem incre¬
menta non accipit quod ipsi ȩtiam
fatentur. nec effluit. nec redundat :
quod tale cum pater eeͣ dicatur. cũ
filium genuit exse: substantiam suã
utiq diuisit infilium. & paternũ can¬
tuͣmodo ante substantiam ꝓ rata par¬
te secta a sese. ac resecata filium no¬
minauit. tantumq detraxit pater
quantum infilium contulit. quo ta¬
men ipsum quicquid est filius. aut
hodie caret pater. aut ꝑfectus non
est. aut eo si non indiget quasi super¬
fluo habundauit. quod utrumq
in dm non cadit. cum & in hoc ipso qͥ¬
dem patris &e filii nomen ẽe̾ non po¬
ssit ubi non habita generatio. sed fac̾¬
ta pocius discessio: tune quod neces¬
se est. omne quod diuidi potest pos¬
se corrumpi. quȩ si ut manifestum
est in deo eẽ non possunt. cur non po¬
cius uoluntatis & caritatis cõnfite¬

Expanded text:
incrementa? Qui si accepit aliquanincrementa? Qui si accepit aliquando, necesse est ut semper accipiat, et nihilominus pari exuberatione semper et generet. Sin autem incrementa non accepit, quod ipsi etiam fatemur, nec fluit, nec redundat. Quod tale cum Patre esse dicatur, cum Filium genuit ex sese, substantiam suam utique divisit in 153 Filium; et paternam tantummodo ante substantiam, pro rata parte secretam a sese, ac resectam, Filium nominavit: tantumque sibi detraxit Pater, quantum in Filium contulit. Quo tamen ipsum quidquid est Filius, aut hodie caret Pater, et perfectus non est: aut eo si non indiget, quasi superfluo abundavit. Quod utrumque in Deum non cadit, cum et in hoc ipso quidem Patris et Filii nomen esse non possit, ubi non habita generatio est, sed potius facta discissio: tum quod necesse est, omne quod dividi potest, posse corrumpi. Quae si, ut manifestatum est, in Deo esse non possunt, cur non potius voluntatis et caritatis esse Fil
Abbreviated transcription (Latin):
breuib et exiguis questionib.
omĩ illa disputationis meȩ narrati¬
one usus sum xpͣiani pudoris ac
uerecundię fuit: ut disputationis
nrͣe trames. leuib inchoaretur ini¬
tiis. Sed quia uideo athanasium
ꝑspicue ueritatis robustissimam
firmitatem quibꝰdam arietantiu᷑
questionum inpulsionib qͣtere: a¬
crius contra eum & ualidius opi¬
nor dimicandum. Dicit ergo patr̃e
et filium uniꝰ eẽ substantię. Sed
illa intemerata in effabilisq essen¬
tia quȩ patͣ est. nec redundans un¬
quã inse ipsa fuit: ut merito quasi
exuberatione quadam sine damp¬
no sui in eadem substantia genue¬
rit filium. cum eiꝰ essentiȩ quȩ ali¬
is omĩb infinita atq inmensa sit.
et incorporea nichil eẽ possit exu¬
berans. Si quidem determinatoꝵ
sit exuberare quod est quasi extraef
fluere. Ds autem qui uniuersa com¬
plectitur nichilq extra se habet
ad quod effluere potest. aut infini¬
tus quo poterit redundare. cum qd̾¬
effluere eorum est qui accipiunt

Expanded text:
revibus et exiguis quaestionibus omni illa disputationis meae narratione usus sum, Christiani pudoris ac verecundiae fuit, ut disputationis nostrae trames levibus inchoaretur initiis. Sed quia video Athanasium perspicuae veritatis robustissimam firmitatem quibusdam arietantium quaestionum impulsionibus quatere, acrius contra eum, et validius opinor dimicandum. Dicit ergo Patrem et Filium unius esse substantiae, sed illa intemerata ineffabilisque essentia, quae Pater est, nec redundans unquam in se ipsa fuit, ut merito quasi exuberatione quadam, sine damno sui, in eadem substantia genuerit Filium, cum ejus essentiae quae aliis omnibus infinita atque immensa sit, et incorporea, nihil esse possit exuberans. Siquidem determinatorum sit exuberare, quod est quasi extra se fluere. Deus autem qui universa complectitur, nihilque extra se habet, aut quo diffluere potest, aut infinitus quo poterit redundare; dum diffluere eorum est qui accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Et iterum apłs. Cum autem
uenerit plenitudo temporum: misit
ds̃ filium suum natum exmuliere.
factum sublege. Num igitur quia
angłs mariam sic affatus est. ut non
de ip̃sa sed exipsa gignendum dice¬
ret filium . quia apłs exmuliere na¬
tum asseruit filium. obhoc in xp̃o
ueri hominis natiuitatem nequaꝗͣ.
ꝓfitebitur. aut extrinsecus & non
ꝓpriȩ uirginali credimꝰ utero proce¬
ssisse : Cernis igitur suꝑflue te indi¬
uine generationis natiuitatem ui-¬
sibilium creaturarum exempla ꝓ¬
tulisse. cum eiudentiorib testimo¬
niorum documentis appareat: id ẽȩ
ex se ipso quod est etiam de ipso ge¬
nerari: Unde mirari me fateor.
quomodo cum creature nomen in
filium refugias. & non factum. sed
uere si cuti est profitendum ex pa¬
tre genitum credas : fotini quodã¬
modo & si non integris uerbis. simi¬
libus tamen ꝓsecutionum senten¬
ciis eius fueris impietatis dogma¬
ta imitatus.¬

Expanded text:
. Et iterum Apostolus: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege . Num igitur quia angelus Mariam sic affatus est, ut non de ipsa, sed ex ipsa gignendum diceret Filium; quia Apostolus ex muliere natum asseruit Filium; ob hoc in Christo veri hominis nativitatem nequaquam profitebimur; aut extrinsecus, et non proprie virginali credimus utero processisse? Cernis igitur, superflue te in divinae 158 generationis nativitate visibilium creaturarum exempla protulisse? cum evidentioribus testimoniorum documentis appareat, id esse ex ipso, quod est etiam de ipso generari. Unde mirari me fateor, quomodo cum creaturae nomen in Filio refugias; et non factum, sed vere sicuti est profitendum ex Patre genitum credas Photini quodammodo, etsi non integris, verumtamen similibus prosecutionum sententiis, ejus fueris impietatis dogma imitatus.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. sed nec assumptione
sola ꝑsonȩ. sed quod diuerse.
quodam modo naturȩ in uno
conuenerint. dixit sanc ta
diuisum: sed unum eundemq
xp̃m. dixit beatus syrillus.
U nus tamen ex ambabus
ꝑspicua ut reor & clarissima
ueritatis luce tetrę falsitatis ef¬
fugatȩ sunt tenebrȩ acriuno¬
sum praui dogmatis ȩdifitium
quod contra leonis epistolam. &
calcedonense concilium. cassis ꝑ-¬
fidiȩ nisibus erigebatur catholi-¬
corum testium impetu exagita¬
tum. in reparabiliter cecidit. de¬
mus deo głam & honorem cuiꝰ
munere uł dono uictoria conce¬
ditur. & falsitas superatur. Si qͥd
sane in his opusculis defensionui
minus anobis aut secus quam
oportuit dictum est: ueniam po-¬
stulamus. Aut enim uerborum
nos copia defecit: ut id quod senci¬
ebamus exprimere nequiuerimꝰ.
aut quȩ sencienda fuerant. exili¬
tate ingenii. & mentis infirmita¬
te sentire non ualuimus. Sed si
opere displicemus : saltim studio
placeamus. Sit acceptum uolu-¬

Expanded text:
oluntatis, sed nec assumptione sola personae: sed quod diversae quodammodo naturae in uno convenerint. Dixit sancta ss divisum, sed unum eumdemque Christum. Dixit beatus Cyrillus: Unperspicua, ut reor, et clarissima veritatis luce terrae falsitatis effugatae sunt tenebrae, ac ruinosum pravi dogmatis aedificium, quod contra Leonis epistolam et Chalcedonense concilium, cassis perfidiae nisibus erigebatur, valido catholicorum testium impetu exagitatum irreparabiliter cecidit, demus Deo gloriam et honorem, cujus munere vel dono victoria concedit, et falsitas superatur. Si quid sane in his opusculis defensionum, minus a nobis aut secus quam oportuit dictum est, veniam postulamus. Aut enim verborum nos copia defecit, ut id quod sentiebamus exprimere nequiremus: aut quae sentienda fuerant, exilitate ingenii et mentis infirmitate sentire non valuimus. Sed si opere displicemus, saltem studio placeamus. Sit acceptum volu
Abbreviated transcription (Latin):
lestium. derrestrium. et infernorum.
origenis ei questio commouetur.
Nos frater cum apło dicimus. & si no-¬
uimus iħm xpͣm scđ̾m carnem. sed
nunc iam non nouimus. nec possu-¬
mus in iuriosam replicare qui iu-¬
bemur honorem dare. et timorem
retldere. & spectare non discutere.
quem uidicem confitemur. hȩc in
TU.¬

Expanded text:
lestium, terrestrium et infernorum , lestium, terrestrium et infernorum , originis ejus quaestio commovetur? Nos, frater, cum Apostolo dicimus: Etsi novimus Jesum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Nec possumus injuriose replicare, qui jubemur honorem dare, et timorem reddere, et exspectare, non discutere, quem judicem confitemur. CAP. II.tu
Abbreviated transcription (Latin):
TLECTISSI¬
MO: et meri¬
to honorabili
filio euticheti
prb̃ro: Petrus episcopus. Tristis
legi tristes litteras tuas & scripta
mesta merore debito percucurri.
quia sicut nos pax eccłiarum. sa¬
cerdotum concordia. tranquillitas
plebis gaudere facit gaudio cele¬
sti:ita nos affligit. & deicit frater¬
na dissensio. presertim cum talib
oriatur ex causis tringinta annis
humanȩ leges humanas ad imut
questiones xp̃i generatio quȩ di¬
uina lege scribitur. in enarrabi¬
lis post tot secula disputatione
temeraria uentilatur. Quid ori¬
genes principiorum scrutator in¬
currerit. quomodo nestorius lapsus
est disputans de naturis non latet
prudentiam tuam. magi in xp̃m
cunabulis dm̃ misticis muneribus
confitentur: & sacerdotes. qui sit qui¬
de uirginali partu de sp̃u scõ natus e̾:
dolenda interrogatione disquirunt.
cum uagitum daret iħc incunabu
lis. gła in excelsis deo celestis clamat
exercitus. Et modo quando inno¬
minȩ iħu. omne genu flectitur cę¬

Expanded text:
Dilectisimo et merito honorabili filio Eutycheti presbytero Petrus episcopus. Tristis legi tristes litteras tuas, et scripta moesta moerore debito percucurri, quia sicut nos pax Ecclesiarum, sacerdotum concordia, tranquillitas plebis gaudere facit gaudio coelesti, ita nos affligit et dejicit fraterna dissensio, praesertim cum talibus oriatur ex causis. Triginta annis humanae leges humanas adimunt quaestiones. Christi generatio, quae divina lege scribitur inenarrabilis, post tot saecula disputatione temeraria ventilatur. Quid Origenes principiorum scrutator incurrerit, quomodo Nestorius lapsus est disputans de naturis, non latet prudencunabulis Deum mysticis muneribus confitentur ; et sacerdotes, quis sit, qui virginali partu de Spiritu sancto natus est, dolenda interrogatione disquirunt: cum vagitum daret 777 Jesus in cunis, Gloria in excelsis Deo, coelestis clamat exercitus ; et modo, quando in nomine Jesu omne genu flectitur, coe
Abbreviated transcription (Latin):
dimus eum . & non erat speties ei
neq decor: sed speties eius despec̾¬
ta & deficiens suꝑ filios hominum.
Sed & lucas euangłista: de eo ait. Et
erat subditus parentib suis. Quȩ
omĩa nisi scđm humanitatis forma
accipiantur. non solum patre sed
et angłis & hominib inferior eius
diuinitas inuenitur. Uerum quia
utramq in se naturam habuit: dei
scilicet & hominis : utriusq naturȩ
res loquitur atq agit. Neq enim
eiusdem nature est dicere. pater
maior me est. & dicerȩ. ego et patͣ
unum sumus : dicere. non potest
a se filus facere quicquam. & dicere.
omĩa quecumq pater facit. hec &
filius facit similiter. dicere non ue¬

Expanded text:
dimus eum et non erat species ei, dimus eum et non erat species ei, neque decor; sed species ejus despecta, et deficiens super filios hominum . Sed et Lucas evangelista de eo ait: Et erat subditus parentibus suis . Quae omnia, si secundum humanitatis formam accipiantur, non solum Patre, sed et angelis et hominibus inferior ejus divinitas invenitur. Verum quia utramque in se naturam habuit, Dei scilicet et hominis, utriusque naturae res loquitur, atque agit. Neque enim ejusdem naturae est dicere, Pater major me est , et dicere, Ego et Pater unum sumus . Dicere, Non potest Filius a se facere quidquam ; et dicere, Omnia quaecunque Pater facit, haec et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
& ego sum uitis. et pater meus agri¬
cola est & ego uiuo ꝓpter patrem.
Nel quod diem se ignorare fatetur.
et quod patrem suum uocor do¬
minum. & decalicis translatione
precatur. & inse incruce derelictũ
conqueritur. et quod sp̃m suum
patri comendat. & si qua possunt
alia huius modi ẽę illo respitiunt
quȩ anobis cum omni metu & re¬
uerentia scđm dispensationem car¬
nis. qua non solum patre. uerum
etiam angłis & hominib minora¬
tur. & dicta uł facta intelligunt᷑:¬
tantoq nos beneficio eiꝰ obnoxios
credimus. quanto hȩc & indigna
ẽẽ. non ignoramus: qui nos tanto
dilexit amore ut ad ista tam uilia.
tam in iuriosa. semet ipsum uolue¬
rit inclinare. Nam quia angłis
minoratus est : iam supra ut memi¬
ni plenius dociuimus. ubi dicentis
apłi uerba posuimus. Hunc aute
iħm: uidimus ꝓpter passionem mor¬
tis. paulominus ab angłis minoratu.
Quod uero & hominib minor fuerit
factus: isaiam audi dicentem. Ui¬

Expanded text:
et Ego sum vitis et Pater meus agriet Ego sum vitis et Pater meus agricola est ; et Ego vivo propter Patrem . Vel quod diem ignorare se fatetur , et quod Patrem suum vocet Deum , et de calicis translatione precatur , et se in cruce derelictum conqueritur , et quod Spiritum suum Patri commendat , et si qua possunt alia hujusmodi esse, illo respiciunt, quae a nobis cum omni metu et reverentia, secundum dispensationem carnis, qua non solum Patre, verum etiam 186 angelis et hominibus minoratur, et dicta vel facta intelliguntTantoque nos beneficio ejus obnoxios credimus, quanto haec et indigna esse ignoramus; qui nos tanto dilexit amore, ut ad ista tam vilia, tam injuriosa semetipsum voluerit inclinare. Nam quia angelis minoratus est , jam supra, ut memini, plenius docuimus, ubi dicentis Apostoli verba posuimus . Hunc autem Jesum vidimus propter passionem mortis paulo minus ab angelis minoratum. Quod vero et hominibus minor sit factus, Isaiam audi dicentem: Vi
Abbreviated transcription (Latin):
filium & alterius nature : & inferi¬
oris doceant e̾ȩ potentiȩ. Sed qm
alibi a nͣris contra istorum errores
plenius obiecta sunt : quid opus eͣ
hȩc eadem rursus repeterȩ. & laci¬
niosam altercationis prebere ma¬
teriam : Si placet igitur de habitis¬
nunc inter nos disp̾utationibus
ferto sententiam. Probus uidex
am superius inter fatus sum: dix.¬
semiplenam non oportere senten¬
tiam promerȩ.Suꝑ est : ut siquid
uobis remansit ꝑ agere dignemini.
cognitioni tue patuerunt: ꝓnun¬
tiare dignare. athanasius dixit.
eliquarum questionum
quibus arrius opinatur fili¬
um posse apatre oftendi minore:
principale illud est quod idem fi¬
lius ait. Pater maior me est : quod
iam cognoscitur intentasse. & huic
uelud capiti cuncta questionum
inherent membra. Nam quod ait.
non ueni facere uoluntatem meam.
do c trina mea non est mea. & me
oportet oꝑari oꝑa eiꝰ qui misit me:
et non ame ueni. sed ille me misit.

Expanded text:
Filium et alterius naturae, et inferiFilium et alterius naturae, et inferioris doceant e se Filium potentiae. Sed quoniam alibi a nostris contra istorum errores plenius objecta sunt, quid opus est haec eadem rursus repetere, et laciniosam altercationis praebere materiam? Si placet igitur, de habitis inter nos disputationibus ferto sententiam. Probus judex dixit: Jam superius interfatus sum, semiplenam non oportere sententiam promere. Superest ut si quid vobis remansit, peragere dignemini. cognitioni tuae patuerunt pronuntiare dignare. Athanasius dixit: Reliquarum quaestionum, quibus Arius opinatur posse Filium a Patre ostendi minorem, principale illud est, quod idem Filius ait, Pater major me est; quod jam cognoscitur intentasse, et huic velut capiti cuncta quaestionum inhaerent membra. Nam quod ait, Non veni facere voluntateri meam Doctrina mea non est mea ; et Me oportet operari opera ejus, qui misit me ; et Non a me veni: ille me misit ;
Abbreviated transcription (Latin):
quod nos ꝑ gr̃am. hoc illa trinitas
habeat ꝑ naturam: Nam ce si dilig̾e¬
tius ꝑspiciamus : inuenimus ȩtiam
in nobis quiddam naturȩ. quod illi
beatissime atq in effabili assimiletur :
licet longe aliter trinitati. Neq
enim frustra scriptum est dm̃ fecis¬
se hominem adimaginem & simi¬
litudinem suam. Hominem ergo
ex cribus constare. id est ex corꝑe. &
anima. et sp̃u: apłs testis est dicẽs.
tur ut unus tressint : et cres unus
homo sit. quanto pulerius & hone¬
stius detrinitate accipitur quod u¬
nus sit ds̃. non confusionis ꝑmixtio¬
ne. sed unitate naturȩ: His ergo &
Aliis quam plurimis testimoniorum
documentis. rerumq exemplis imbu¬
ti. nec sabellium incurrimus. tres u
num dm̃ fatendo. nec tuȩ ꝑfidie
laqueis in retimur. dum hunc dñm
crinitatem ęe ingenuę confitem᷑.¬
siquid tibi ediuerso replicandum
remansit. in medium proferre cura¬
Unt arrius dixit.to.
quidem quam plurima. quȩ

Expanded text:
quod nos per gratiam, hoc illa Trinitas quod nos per gratiam, hoc illa Trinitas habeat per naturam? Nam et si diligentius perspiciamus, invenimus etiam in nobis quiddam naturae, quod illi beatissimae atque ineffabili assimiletur, licet longe aliter, Trinitati. Neque enim frustra scriptum est, Deum fecisse hominem ad imaginem et similitudinem suam . Hominem ergo ex tribus constare, id est ex corpore, et anima, et spiritu, Apostolus testis est, dicens: tur, ut unus tres sint, 185 et tres unus homo sit; quanto pulchrius et honestius de Trinitate accipitur, quod unus sit Deus, non confusionis permistione, sed unitate naturae? His ergo et aliis quamplurimis testimoniorum documentis, rerumque exemplis imbuti, num Deum fatendo; nec tuae perfidiae laqueis irretimur, dum hunc Deum Trinitatem esse ingenue confitemsi quid tibi e diverso replicandum remansit, in medium proferre cura Arius dixit: Sunt quidem quamplurima, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nia oꝑatur. unus atq idem spͣs. Cernis
oꝑantem patrem. oꝑantem filium.
oꝑentur : non de eis dicitur qui oꝑant᷑.
sed qui oꝑatur: ut unus ds intrinita¬
te monstretur. Item filium & patrͣe
idem apłs nominans: ait. Ipse dñs nͣr
Et cum de duobus nominasset. & unu
ȩe ostenderet : non dixit qui dilexe
runt. sed qui dilexit. Nec ait con¬
solentur: sed consoletur corda ura.
uos. Nec hic ait dirigant: sed diri¬
gat. Hactenus de illo oꝑe mutuatis¬
sime trinitatem unum dm̃ ẽę. apłi¬
co sensu docuerim. Ad reliqua festi¬
nemus. Exemplis ȩtiam naturalib
hoc fidei sacramentum posse maxi¬
me commendari: apłorum edocẽt
acta. narrante luca de credentib.
Multitudinis autem credentium : erat
cor unum. & anima una. Si hoc fi¬
delibus ꝑ babtismi regenerationẽ¬
celestis contulit gratia. ut multe
eorum anime una sit anima. cur
non multo congruentius de trini-¬
tate credatur quod unus sit ds̃. ut

Expanded text:
nia operatur unus atque idem Spiritus . Cernis nia operatur unus atque idem Spiritus . Cernis operantem Patrem, operantem Filium, operentur, non de eis dicitur qui operantur, sed qui operatur, ut unus Deus in Trinitate monstretur. Item Filium et Patrem idem apostolus nominans, ait: Ipse Dominus nEt cum de duobus 66 nominasset, et unum esse ostenderet, non drunt, sed qui dilexit. Nec ait consolentur, sed consoletur corda vestra . nostram ad vos . Nec hic ait dirigant, sed dirigat. Hactenus de illo opere mutuatissime Trinitatem unum Deum esse, apostolico sensu docuerim; ad reliqua festinemus. XLVI. Exemplis etiam naturalibus hoc fidei sacramentum posse maxime commendari, apostolorum edocent Acta, narrante Luca de credentibus: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una . Si hoc fidelibus per baptismi regenerationem contulit gratia, ut multae eorum animae, una sit anima; cur non multo congruentius de Trinitate credatur, quod unus sit Deus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
edidimus. plenissimȩ constat expͣssũ.
Dequo: nunc in hoc loco ꝑ pauca inter¬
serimus. Dum ergo ille obiceret. qd̾
unio excludat equalitatis trinitate̾.
equalitas reppellat unionem: inter
alia multa hoc ego retuli. Audi in¬
quam apłm hanc trinitatis unitate̾.
calcatius predicantem. Dicit in epła
ad corithios prima. Diuisiones do¬
nationum sunt : idem autem dñs.
Et diuisiones ministeriorum sunt: ide
autem dñs. Et diuisiones oꝑationum
sunt : idem autem ds̃ qui oꝑatur
omĩa in omibus. Quia trinitas est :
tres nominauit. & quia ipsa trini¬
tas unus ds̃ est: cum tres connume¬
rasset ꝑsonas. non dixit pluraliter
qui oꝑantur : sed singłariter qui o¬
ꝑatur. Et ne paruo inquam intelli¬
gentiȩ sensu de patre solo eum di¬
xisse arbitreris qui oꝑatur omĩa.
non etiam simul defilio & sp̃u sc̃o:
diligentius in subiectis quid dicat aus¬
culta. Cum enim multa diunȩ gr᷑e
oꝑa numerasset : ait. Hȩc autem om¬

Expanded text:
edidimus, plenissime constat expressum; edidimus, plenissime constat expressum; de quo nunc in hoc loco perpauca interserimus. Dum ergo ille objiceret, quod unio excludat aequalitatis Trinitatem, aequalitas repellat unionem, inter alia multa hoc ego retuli. Audi, inquam, Apostolum, hanc Trinitatis unionem calcatius prad Corinthios prima: Divisiones donationum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones ministeriorum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Quia Trinitas est, tres nominavit. Et quia ipsa Trinitas unus Deus est, cum tres connumerasset personas, non dixit pluraliter qui operantur, sed singulariter qui operatur. Et ne pravo, inquam, intelligentiae sensu, de Patre eum solo dixisse arbitreris, qui operatur omnia, et non etiam simul de Filio et Spiritu sancto, diligentius in subjectis quid dicat ausculta. Cum enim multa divinae gratiae opera numerasset, ait: Haec autem om
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ credideris: hec sententia non sta¬
bit. Ait enim. Stabiliens terram: et
nullus metum. Et utiq filius cum
patre erat. qui dicit cum pararet cę¬
los aderam illi. et cum fortia faciebat
fundamenta terrȩ: ego eram penes
illum. Cum igitur clareat in condi¬
tione orbis solitarium non fuisse pa¬
sc̃s. ut pote unius diuinitatis uirtutisq
consortes: quid ẽ quod sȩ solum nec
ullum alium secum fiusse testatur.
nisi ut intelligas se ipsum & filium.
quo alius extraneis et anatura eiꝰ
alienus non fuit ds̃ : Et recte moi¬
ses defiliis isrł locutus est dicens. So¬
lus ducebat eos: & non erat cum eis
scm cum populo fuissȩ. nec iste possit
arrius denegarȩ. Sed filius & sp̃s
sc̃s non est alienus: qui cum patre
unus est ds̃. Audiamus autem et
beatissimum paulum dehoc eodem
misterio aꝑtius disserentem. & tres
unum dm̃ confirmantem: sicut in
libro quem aduersus maribadum
nefandȩ hereseos uestrȩ diaconum

Expanded text:
Deum credideris, haec sententia non staDeum credideris, haec sententia non stabit. Ait enim stabiliens terram, et nullus meeum. Et utique Filius cum Patre erat qui dicit: Cum pararet coelos aderam, el cum fortia faciebat fundamenta terrae, ego erum penes illum . Cum igitur clareat, in conditione orbis solitarium non fuisse Pa, et Filius, ut pote unius divinitatis virtutisque consortes, quid est quod se solum nec ullum alium secum fuisse testatur, nisi ut intelligas se ipsum, et Filium, quo alius extraneus, et a natura ejus alienus non fuit Deus? Et recte Moyses de filiis Israel locutus est, dicens: Solus ducebat eos, et non erat cum eo iritum sanctum cum populo fuisse, nec iste possit Arius denegare. Sed Filius et Spiritus sanctus non est alienus, qui cum Patre unus est Deus. XLV. Audiamus autem et beatissimum Paulum, de hoc eodem mysterio apertius disserentem, et tres unum Deum confirmantem; sicut in libro quem adversus Maribadum, nefandae haereseos vestrae diaconum
Abbreviated transcription (Latin):
quis ibit nobis: aꝑte trinitatem in¬
sinuat. Percipe adhuc manifestioreͬ.
si mentis aures gestas: aꝑte huius fi
limus eiudentius declaratur : cum
pluraliter dictum fuisse dociumꝰ.
faciamus hominem. Ubi tota ipsa
trinitas intelligitur hominem fa¬
bricasse: sicut hȩc eadem rursus in
babtisma creditur hominem refor¬
mare. Uel ex illo: quod ꝓpheta ait.
Uerbo dni celi firmatisunt: & sp̃u oris
eius omĩs uirtus eorum. & salomon
ex ꝑsona sapientiȩ pronuntiat dic̾es.
Cum pararet celos: ad eram illi. Cum
fortia faciebat fundamenta terre:
ego eram coram illo. componens om¬
nia. Constat igitur ut dixi. patrem
et filium & sp̃m sc̾m. id est totam
trinitatem: mundi creatricem ẽȩ.
Audiamus ergo ꝑisaiam ꝓphetam:
quod tres unus sit ds̃. Dicitur enim
ibi. Ego dñs firmans celos solus. &
stabiliens terram : et nullus mecum.
Utrum patris. an filii. uolueris ẽẽ. hãc
uocem. si non totam trinitatem unu

Expanded text:
Quis ibit ex nobis, aperte Trinitatem inQuis ibit ex nobis, aperte Trinitatem insinuat. Percipe adhuc manifestiorem, si mentis aures gestas apertas, hujus limus, evidentius declaratur; cum pluraliter dictum fuisse docuimus, Faciamus hominem , ubi tota ipsa Trinitas intelligitur hominem fabricasse; sicut haec eadem rursus in baptismate creditur hominem reformare. Vel etiam illud quod propheta ait, Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Et Salomon ex persona Sapientiae pronuntiat, 183 dicens; Cum pararet coelos aderam illi: cum fortia faciebat fundamenta terrae, ego eram cum illo componens omnia . Constat igitur, ut dixi, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est, totam Trinitatem, mundi creatricem esse. Audiamus ergo per Isaiam prophetam, quod tres unus sit Deus. Dicitur enim ibi: Ego Deus firmans coelos solus, et stabiliens terram; et nullus mecum . Utrum Patris an Filii volueris esse hanc vocem? Si non totam Trinitatem unum