comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑloca scõꝵ dare ꝓmitto. liliũo ñ dubitantes. fero ut erãt
corde ad eum uenientes cũ aliam causã se simularẽt abstrac̃¬
tis scramsaxis utraq ei latera feruint. At ille uociferans ac
a fratris hoste se ẽẽ occupatum usq quo fredegundis reiue¬
ritatẽ ei p̃dixit mortuũ eẽ frẽm suũ. Tunc egressꝰ chilpe¬
ricꝰ a tornaco cum uxore sua ac popło. uestitum sighibertũ
uestib ornatis apud lambrusuicũ sepeliuit. Unde: pꝰea si¬
essionis inbasilica scĩ medardi uixta patrẽ suũ chlotariũ
sepeliert̃. Mortuus ẽ autẽ anno qͣrto decimo regni sui. Illoq
mortuo. brunichildis c̃ filiis suns parisius residebat ple¬
na luctu. nesciens p̃dolore qͥd agere deberet̃. Gundobaldꝰ¬
autẽ dux app̃hensum childebertũ filiũ eius paruulũ for¬
tim ꝑ noctem abstulit. & cum eoin austriã fugiti sollectiꝰq

Expanded text:
loca sanctorum dare promitto'. Illi vero nec dubii, fero ut erant loca sanctorum dare promitto'. Illi vero nec dubii, fero ut erant corde, ad eum venientes, eum alia causa suggerere simularent, abstractis scramsaxis, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans ac a fratris hoste esse occupatum, usque quod Fredegundis rei veritatem ei predixit, mortuum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilpericus a Turnaco eum uxore sua ac populo, A. vestitum Sighiberto vestibus ornatis apud Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti Medardi iuxta patrem suum Chlotbarium sepelierunt. Mortuus est autem anno 14. regni sui. Illoque mortuo, Brunchildis cum filiis suis Parisius resedebat plena luctu, nesciens pre dolore, quid agere deberet. Gundoaldus dux adprehensum Childebertum, filium eius parvolum, furtim per noctem abstullit et cum eo in Auster fugit; collectisque
Abbreviated transcription (Latin):
niorem aspexerant. ad sighibertũ legatõnẽ mittenteᷤ. ut
Ad eos ueniret. qͣtinꝰ chilperico derelicto. ipsum suꝑ se regẽ
cũ excercitu sequeret᷑ eos. Tunc beat᷑ germanꝰ ep̃c dixitades¬
Siabieris. & frẽm tuum interficere nolueris. uines &e uic¬
tor redies. Sin autẽ aliud cogitaueriꝰ. morieris. Sic enĩ dñ
cades. Qdͦ ille audire neglexit. Ueniente autẽ illo apud
uillam cui nom̃ ẽ uictoriacꝰ. collectꝰ ẽ ad eũ omĩs excerritꝰ.
Impositoq suꝑ eũ clipeo regem suꝑ se statuunt. Tunc fre¬
degundis inebriauit duos pueros taraonenses. dixitq ei
Audite consiliũ meũ. et ꝑgite ad sighibertũ. &e simulantes
fingite ut eum regẽ leuare suꝑ uos debeatis. eumq inteR¬
ficite. Si euadere uiui potueritis. mirifice honorobo uos.
&e filios uros. Si autẽ ꝑieritis ego ꝓ uob̃ elemosinaᷤ młtaᷤᷤ

Expanded text:
niorem aspexerant, ad Sighibertum legationem mittentes, ut niorem aspexerant, ad Sighibertum legationem mittentes, ut ad eos veniret, et illi, Chilpericoy derelicto, ipsum super se regem exercitu sequeretur eos. Tunc beatus Germanus episcopus dixit: 'Si abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et victor redis; sin autem aliud cogitaveris, morieris. Sic enim Domicadebis'. Quod ille audire neglexit. Venientem autem illum apud villam cui nomen est Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, inpositumque super clypeum regem super se statuunt. Tunc Fredegundis inebriavit duos pueros Taraonenses dixitque eis: ' Audite consilium meum et pergite ad Sighibertum et simulantes fingite, ut eum regem levare debeatis super vos, eumque interficite. Si evadetis vivi, ego mirifice honorabo vos et filios vestros. Si autem illic peritis, ego pro vobis elymosinas multas per
Abbreviated transcription (Latin):
atq deuastans. Qd audiens sighibertꝰ. conuocatis gentib q̃
nit.mittens nuncios. dunensib. ł turonicis. ut contra theo¬
dobertum ire deberent. Qd illi dissimulantes. rex godeghisilũ
et guntrannũ duces in capite dirigit. Qui cõmouentes excer¬
citum aduersus eum ꝑgunt. Ille qͦq derelictꝰ asus c̃ pauciˢ
remansit. s tam̃ ad bellum exire nondubitauit. uenientesq
Adpugnam theodobertꝰ deuictꝰ ꝓsternit᷑. mortuusq ẽ ibi. Ab
auunculo autẽ duce collectus. engolesima ciuitate deporta.¬
tus ẽ. & ibidem sepultꝰ. Chilpericꝰ uero ꝑ rotomagũ fugienᷤ.
cum uxore sua ac filiis. tornacũ ciuitatẽ ingressus ibi se
reclusit. & cõmuniuit. Sighibertꝰ autẽ ciuitates illas que
uitra parisus sunt posite usq rotomagũ accepit. Regreᷤ¬
sus inde parisius introiensq ibi ad eum brunichildis cũ
filiis suis uenit. Gunc franci qui qͦndam ad childebertũ se¬

Expanded text:
atque debellans. Quod audiens Sighibertus, convocans gentibus ilatque debellans. Quod audiens Sighibertus, convocans gentibus ilnit, mittens nuncios Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theudobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godeghiselum et Guntramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, ad versus eum pergunt. Ille e quoque derelictus a suis, cum paucis remansit, sed tamen ad bell um exire non dubitavit. Venientesque ad pugnam, Theudobertus devictus prosternitur mortuusque est ibi. Ab Aunulfo quoque duce collectus, Ecolosinam civitatem deportatus, ibidem sepultus es t. Chilpericus enim per Rothomaginsem fugiens, cum uxore sua ac filiis Turnacum civitatem ingressus, ibi se reclusit et communivit. Sighibertus vero civitates illas quae ultra Parisius sunt positae usque Rothomacum accepit. Regressus inde, Parisius introiens, ibique ad eum Brunchildis cum filiis suis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childebertum se
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ fugientẽ cum tubis et bucinis qͣsi fugientẽ ceruũ in se¬
quebatur. Qui uix ad patrẽ labens parisius ꝑuenit. Chilꝑricꝰ
qͦq theobertum filiũ suũ seniorẽ qui antea fighiberto iuraue¬
rat. uttra legerim cum hoste direxit. Quiabiens. ciuitates si¬
ghiberti auunculi sui ꝑuasit. idest turonis. pictauis. uł reli¬
quas. Apud pictauis autẽ. contra gundoaldũ ducẽ pugnauit.
Conlesusq excercitꝰ gundoaldi fugit. Magnãq illic cedẽ the¬
odobertꝰ de hoste gundoaldi fecit. Cõmoto inde excercitu. lemo¬
uicinũ caduccinũq abiit easq ꝑuasit. atq uastauit. eccłaᷤᷤ mł¬
tas incendit. ministeria distraxit. clericos interfecit. monaᷤᷤ¬
cut᷑onis maximiani et diocleciani imperatoꝵ. Cum hee dis¬
cordie inter hos fratres disseminari uiderent᷑ cõmoto itery
chilpericꝰ excercitu usq remis accessit. cuncta incendens

Expanded text:
Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum inseQuem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuraverat, ultra Ligere cum hoste direxit. Qui abiens, civitates Sighiberti, avuncoli sui, pervasit, id est Toronis, Pectavis vel reliquas. Apud Pectavos autem contra Gundoaldum ducem pugnavit; conlesusque exercitus Gundoaldo fugiit. Magnamque illic cedem Theudobertus de hoste Gundoaldo fecit. Commoto in de exercitu, Lemoficinum Cadurcinumque abiit easque pervasit atque vastavit; ecclesias multas incendit, ministeria distrahit, clericos interficit, monas persequutionis Maximiani et Diocliciani imperatorum . Cumque has discordias inter hos fratres disseminare viderentur, commoto iterum Chilpericus exercitu usque Remus accessit, cuncta incendens
Abbreviated transcription (Latin):
Deo grãs quia dñs nr̃ rex uictoriam recepit de ad uersariis
sius. Nata ẽ autẽ tibi filia. cum qua dñs m̃s rex dormiet hac
nocte. quia domina mea regina. cõmater tua ẽ defilia tua
chitdefinta. et uie ait. Sicum illa dormire nequeo. dormiã
tecum. Cumq introisset rex in aulam suã. occurrit ei regina
cũ ipsa puella. et ait ei rex. Nefandã remfecisti ꝑ simplici
sacro uelamine induere cũ ipsa filia sua. Deditq ei predra
multa et uillas. Ep̃m̃ tero qui eam baptitauit exilio condẽp¬
nauit. fredegundẽ uero copulauit sͥ fore reginam.
unc iustinianꝰ imperator apud constantinopolim ciuita¬
tẽ obiit. iustinꝰ ũo ambiit imperiũ. Chlodouechꝰ qͦq ui
nior filius chilperici.abiit usq burdegalẽ urbem. Cumq il¬
lic nullo inquietante resideret. sigulfus qͥdam qͥdam a parte
sighibertiregis missus cum excercitu se super eum obiecit.

Expanded text:
'Deo gratias, quia dominus noster rex victoriam recepit de adversariis 'Deo gratias, quia dominus noster rex victoriam recepit de adversariis suis, nataque est tibi filia. Cum qua dominus meus rex dormiet hac nocte, quia domina mea regina conmater tua est de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum illa dormire non queo, dormiam tecum'. Cumque introisset rex in aulam suam, occurrit ei regina cum ipsa puella, et ait ei rex: 'Nefanda rem fecisti per simplicsacro velamine induere cum ipsa filia sua. Dedit ei predia multa et villas; episcopum vero, qui eam baptizavit, exilio condempnavit. Fredegunde vero copulavit ad reginam. 32. Tunc Iustinianus imperator apud A. Constantinopolim civitatem obiit; Iustinus ambivit imperium. Chlodoveus quoque, iunior filius Chilperici, abiit usque Burdigalem urbem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit.
Abbreviated transcription (Latin):
chilpericꝰ tres filios de audouera regina sua .i. theodobertũ. me
fredegundis dominã suã audouerã reginã decepit. Nam
ipsa fredegundis ex familia infima fuit. Cum autẽ chilperi¬
cus rex in hostem c̃ sighiberto fratre suo contra sarones ambi¬
lasset. audouera regina grauida remansit que peperit filiã.
frredegundis uero. ꝑ ingeniũ dedit ei consiliũ dicens. Domina
mea. ecce dñs ms rex uictor reuertit᷑. qͦmodo poterit filiã so¬
am ñ baptiratam gratulant̃ recipere: Cum hec audisset Re¬
gina baptisteriũ ĩparare p̃cepit. Uocauitq ep̃m qui eũ bap¬
trrare deberet. Cumq ep̃c affuisset. non erat matrona ad pre-¬
sens que pueliam suscipere deberet. Et ait fredegundis. Nũ¬
qͣm simuẽ tui inuenire poterimꝰ que eam suscipiat. Suscipe¬
gͦ eam. Iua uero hec audiens suscepit eam de sacro fonte. ue
niens autẽ rex uictor exiit fredegundis obuiam ei dicens.

Expanded text:
Chilpericus rex tres filios de Audovera regina sua, id est, TheudobertumChilpericus rex tres filios de Audovera regina sua, id est, TheudobertumFredegundis dominam suam Audoveram reginam decepit. Nam ipsa Fredegundis ex familia infima fuit. Cum autem Chilpericus rex in hostem cum Sigiberto fratre suo contra Saxones ambulasset, Audovera regina gravida remansit, quae peperit filiam. Fredegundis vero per ingenium consilium dedit ei, dicens: Domina mea, ecce Dominus rex victor revertitur: quomodo potest filiam suam non baptiza tam gratulanter recipere ?' Cum haec audisset regina, baptistyrium preparare precepit vocavitque episcopum, qui eam baptizare deberet. Cumque episcopus adfuisset, non erat matrona ad presens, qui puellam susciperequid similem tui invenire poterimus, quae eam suscipiat?  eam'. Illa vero haec audiens, eam de sacro fonte suscepit. Veniens autem rex victor , exiitque Fredegundis obviam ei, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
nichildis nomine galsuintam expetũt ꝓmittẽs ꝑ legatõnẽ
alias urores dimittere. Pater uͦ has ꝓmissiones audiens ipsã
filiam suã cum muttis thesauris ei transmisit. Nam ipsagal¬
sunta. maior natu erat brunichude. Chilpericꝰ u̾o ẽ magno
gaudio eam in conuigio suscepit. Et ip̃a in noĩe sc̃e trinitatꝰ
baptirata. xp̃iana magna effecta ẽ. ꝑ odiũ autẽ fredegundis
ualde ortum ẽ inter eos grande scandalũ. Dicebat autẽ galsu¬
inta regi. se tantas iniurias sufferre non posse. Propt̾ inimi
sauris quos secum ab hispama adtulerat liberam eã redire
ꝑmittẽt ad patrẽ suum. Sed ille eam mollib ueribis blan¬
diebat᷑. Post hec ꝑconfiliũ pessimũ fredegundis: eam ꝑ noc¬
tem instratu suo strangulauit. post cuiꝰ obitum. obeiꝰmeridᷤ
initus ã deo facta ẽ ostensa ẽ. Quo facto frat̾es chilperici ob¬
hoc indignantes eum regno eicere uolueit᷑. habebat tũc

Expanded text:
nchildis nomine Galsuintam expetiit, promittens per legationem nchildis nomine Galsuintam expetiit, promittens per legationem alias uxores dimittere. Pater vero eius has promissiones audiens, ipsam filiam suam cum multis thesauris ei transmisit. Nam ipsa Galsuinta senior aetate erat de Brunchilde. Cbilpericus enim cum magno gaudio eam in coniugio suscepit, et A. ipsa in nomine sanctae Trinitatis baptizata, christiana magna effecta est. Per odium autem Fredegundis valde pessime ortum est iuter eos grande scandalum. Dicebat illa ad regem Galsuinta tantas iniurias sufferre non posse propter ipsam sauris, quos secum ab Hispania adtulerat, libera eam redire permitteret ad patrem suum. Sed ille eam mollibus verbis blandiebatur. Post haec per consilium pessimum Fredegundis eam per noctem in strato suo strangulavit. Post cuius obitum ob eius meritum virtus a Deo ostensa est. Quo facto, fratres Chilperici hoc ind
Abbreviated transcription (Latin):
tam reliquit. et merostedem accepit urorem. Post hec et meroue¬
fam sororem eius in conuigium sͥ copulauit. Pro qua c̃a a scõ
germano parisioꝵ ep̃o excõmunicatꝰ ẽ pro utrisq. Sedcum eaᷤᷤ
Un post multũ tempꝰ blatua castello in basilica scĩ romani se¬
pultꝰ. Cumq sighibertꝰ rex uideret qͦd fratet eiꝰ indignas ͥ
urores acciperẽt. et ancilias ad coniugiũ copularẽt. legat᷑onẽ
inhispaniã mittit et cũ multis munerib brunichildẽ athaͣgil¬
di regis filiã petiit. Erat enĩ puella elegans opere. pulcra Ac
ingeniosa. Quam pat̾ eius ñ denegans cũ magnis thesauris
ipsi regi direxit. lile quoq cũ magno apparatu et inmenso ga¬
udio. eam accepit uxorem. Et quia arrianȩ legi subiecta erat.
eam sighibertꝰ rex in nomine sc̃e trinitatis baptirare pcepit
hoc uidens chilpericꝰ rex: cum iã plures hrẽt uxores. sororẽ bry¬

Expanded text:
gam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovegam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovefam, sororem eius, iterum ad coniugium copulavit. Pro qua causa a sancto Germano Parisiorum episcopo excommunicatus ab utrisque est. Sed cum eam A. tus rex mortuus est, Blavia castello in basilica sancti Romani sepultus. Cumque Sighibertus rex videret, quod fratres eius indignas sibi uxores acciperent et ancillas ad coniugium copularent, legationem in Hispaniam mittit et cum multis muneribus Brunchilde, Athanagildo regis filia, petiit, Erat enim puella elegans opere, pulchra ac ingeniosa. Quam pater eius non denegans, cum magnis thesauris ipsius rege direxit. Ille quoque cum magno apparatu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arriana lege subiecta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptizare precepit. Haec videns Chilpericus rex, cum iam plures haberet uxores, sororem Bru
Abbreviated transcription (Latin):
filio chilperici apprehendit. et in exilium transinisit. Ac¬
cedens autẽ contra chilpericũ bellũ cõmouit. Quo uicto
atq fugato ciuitates suas in sua dominatõne restituit.
Theodobertũ uero filiũ eiꝰ apud ponticonẽ uillã custodi.¬
re iussit ꝑ annũ integrũ. Quem postea clemens ut erat
munerib ditatũ patri reddidit sanum. data sͥ sacram̃ta
ne umquã contra eũ quid agere deberet. qͦd postea pecca¬
tis ingruentib fuit irritum. Charebertꝰ rex ingobergam
duxit uxorẽ. habebatq ipsa regina puellas duas cuiꝰdam
pauperis filias. nimis pulcras et speciosas. nom̃ senioris mar¬
cofeua. nom̃ uero iumoris meroslidis uocabat᷑. In quarũ
amore rex charebertꝰ nimis exarserat. Ingoberta qͦq affli¬
gebat eas. nimio odio ꝓ hac causa. Nam et patrẽ eaꝵ compositorẽ
laneficii fieriiussigat. Ob hoc nimis iratꝰ rex charebert᷑ ingober¬

Expanded text:
filio Chilperici, adprehendit et in exilio transmisit. Acfilio Chilperici, adprehendit et in exilio transmisit. Accedens autem contra Chilpericum, bellum commovit. Quo victo atque fugato, civitates suas in sua dominatione restituit. Theudobertum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integrum. Quem postea, clemens ut erat, muneribus ditatum patri reddidit sanum, data sibi sacramenta, ne umquam contra eum agere deberet. Quod postea, peccatis ingruentibus, fuit inruptum. Charebertus rex Ingobergam duxit uxorem, habebat que ipsa regina puellas duas, cuiusdam pauperis filias, nimis pulchras et speciosas. Nomen senioris Marcovefa, nomen vero iunioris Meroflidis vocabatur. In quarum amore rex Charebertus nimis exarserat. Ingoberga quoque adfligebat eas nimio odio pro hac causa; nam et patrem earum conpositorem laneficii fiere iusserat. Ob hoc nimis iratus rex Charebertus, Ingober
Abbreviated transcription (Latin):
Chilpericus uero regnum oblotharii patrĩ sui accipiens. su¬
essionis ciuitate sedem statuit. Sighibertꝰ autẽ regnũ the¬
oderici accepit. et sedem habere sedem remis constituit.
uitur post mortẽ chlotarii regis. chumi cõmoti cum ca¬
gano rege suo gallias uenire destinant. Contra qͦs sighi¬
bertus excercitũ mouit. et contra eos fortit pugnatur
accessit. Chunos prostrauit atq deuicit et in ore gła¬
diĩ eos fugauit. Sed postea rex eorũ amicitias cũ si¬
ghibertt petiit et ꝑmissos suos pacem cum eo postula¬
uit. reuersusq ẽ in terrã fuam. Dũ autẽ illic moraret᷑
sighibertus. chilpericꝰ frat̃ eiꝰ hoste collecto remis ꝑuasit cã¬
paniã succensã atq pͣdatã uastauit. Sighibeit᷑ quoq re¬
diens uictor ã chunis contra chilpericũ excercitũ cõmouit.
suessionis eiuitatẽ occupauit. ibiq inuento theodoberto

Expanded text:
Chilpericus vero regnum Chlotharii, patris sui, accipiens, SuChilpericus vero regnum Chlotharii, patris sui, accipiens, Suessionis civitate sedem statuit; Sighibertus autem regnum Theuderici accepit, sedem habere Remus civitate constituit. 30, Igitur post mortem Chlotharii regis Chuni commoti, cum cagano rege suo Gallias venire distinant. Contra quos Sighibertus exercitum movit, contra eos fortiter pugnaturus accessit. Chunos prostravit atque de vicit et in ore gladii eos fugavit. Sed postea rex eorum amicicias cum Sighiberto petiit A. et per missos suos pacem cum eo postolavit reversusque est in terram suam. Dum autem illic moraretur Sighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste collecto, Remus pervasit, Campania succensa atque predata vastavit. Sighibertus quoque rediens victor a Chunis, contra Chilpericum exercitum commovit s, Suessionis civitate occupavit, ibique invento Theudoberto,
Abbreviated transcription (Latin):
filua uenatonẽ excerceret. febre ualida correptꝰ. ex inde
compendio uiua rediit. In qua cum grauiter uexaretim
dicebat. uua. uua. Quid putatis qualis ẽ iste rex celestis qͥ
sic tam magnos reges interficit: In hoc enĩ tedio positus
sp̃m exalauit. Anno qͥnquagesimo pͥmo regni sui obigt.
Quẽ quatuor filii sui cum magno honore suessionis defe¬
rentes inbasilica beati medardi sepelieit̃. Chilpericꝰ uero
post patris suimortẽ thesauros qui in uilia brinnaco erãt
congregati accepit. francos utiliores petiit ipsosq mimmeri.¬
b multis datis gͥ subdidit. et mox parisius ingredit᷑. sedẽq
childeberti regis occupauit. sed ñ duri licuit ei hoc posfide
sionem legitimã inter se fecerunt. Accepitq charebertuᷤᷤ
regnum childeberti. sedemq constituit parisiꝰ. Guntr̃anꝰ¬
regnũ chlodomiris accepit. et aurelianis sedem instituit.

Expanded text:
silva venationem exerceret, a febre valida correptus, exinde silva venationem exerceret, a febre valida correptus, exinde Conpendio villa rediit. In qua cum graviter vexaretur, dicebat: 'WA WA! Quid putatis, qualis est ille Rex celestis, qui A. sic tam magnos reges interficit?' In hoc enim tedio positus, spiritum exalavit. Anno 51. regni sui obiit. Quem quattuor filii sui cum magno honore Suessionis deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mortem thesauros, qui in villa Brinnaco erant congregati, accepit et ad Francos utiliores petiit ipsosque munera multa deditus sibi subdedit. Et mox Parisius ingreditur sedemque Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc possidersionem legitimaminter se fecerunt. Accepitque Charebertus regnum Childeberti sedemque constituit Parisius; Guntraregnum Chlodomiris accepit, Aurilianis sedem instituit;
Abbreviated transcription (Latin):
infugam uertit᷑. ibiq cecidit. Chramnꝰ quoq dumꝑfugã
euadere conaret᷑. nauesq habens in mare paratas. dũ ux
rẽ et filios liberare uoluit abexcereitu patris oppressus
atq ligatꝰ ẽ. Qd cumchlothario regi nunciatũ ẽ fuisset. iussit
eum cum uxore et filiab igne consumi. Inclusiq in tugo¬
riũ cuiꝰdam panperculȩ chramnus suꝑ scamnũ extensuᷤ
orario suggiliatus ẽ. et sic postea super eos ipsa casella
incensa cum uxore. oe filiab eius est.
unc quoq in illistemporib beatissimꝰ medardꝰ ep̃c ple¬
nus uututib p̃clarus. et gła migrauit ad dnm̃. Quẽ
chlotharius rex suessionis ciuitate cũ magno psallenci¬
o gloriose sepelunt. tribuens illic multas facuitates. Rex
uero chlotharius adbeati marcim sepulcrũ ab iit. illic
diutissime orans ibiq muita munera largitꝰ ꝑ basilicaᷤ
scõrum plurima dona tribuens. Postͣhec dum in cocia

Expanded text:
in fugam vertitur, ibiqui et caecidit. Chramnus quoque, dum per fugam in fugam vertitur, ibiqui et caecidit. Chramnus quoque, dum per fugam evadere conaretur, navesque in mare paratas habens; sed, dum uxorem et filios liberare voluit, ab exercitu patris oppressus, captus atque legatus est. Quod cumChlothario rege nunciatum fuisset, iussit eum cum uxore et filiabus igne consumi. Inclusique tugurium cuiusdam pauperculae, Chramnus super scamnum extensus, orario suggillatus est; et sic postea super eos ipsa casella incensa cum uxore et filiabus est. 29. Tunc quoque in illis temporibus beatissimus Medardus episcopus plenus virtutibus preclaris et gloria migravit ad Dominum. Quem Chlotharius rex Suessionis civitate cum magno psallentio gloriose sepelivit, tribuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique multa munera largitus, per multas basilicas sanctorum plurima dona tribuens. Post haec dum in Cocia
Abbreviated transcription (Latin):
martiris qͣm ipse construrerat ẽ sepuitꝰ. Cuiꝰ regnũ & the¬
sauros chlotarius tex. Chramnꝰ quoq cum euadere. ñ pos
set patrẽ britanniã petiit. ibiq cũ cõnobeit britannoꝵre
ge. ipse ed uror eius. et filiȩ eiꝰ latuert. Uuillecarꝰ ã socer esꝰ
turonis adbasilicã sc̃i martini confugit. Tnnc ipsa basih¬
ca. ꝑ peccatũ iuullecarii et uxoris eiꝰ succensaẽ. Qm pꝰea
chĩotariꝰ rex stãgno cooperire iussit. et in illa ut priꝰ fuera
elegantia reꝑarauit. post hec chlothariꝰ rex cõmoto excer¬
citu contra chramnũ. in britanmã frendens direxit. S
ce chramnꝰ nil timens contra patrẽ adbellũ ueniti eũ cõ¬
nober regebritannoꝵ egredit᷑. Cumq fortit̾ pugnarẽt
chlothariꝰ rex cõmotus lacrimis aiebat. Respice dñe de
celo. & udica iuste ilio iudicio qͦd inter absalon et patrẽ
eiꝰ dauid posinsti. Confligentesq pariter britannoꝵ rer

Expanded text:
martyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et themartyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thes cum Conober Brittanorum rege ipse et uxor eius et filiae eius latuerunt. Willecharius autem, socer eius, Toronis ad basilicam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica per peccata Willecharii et uxoris eius succensa est. Quam postea Chlotharius rex ab stagno cooperire iussit et in illa ut prius fuerat elegantia reparavit. Post haec Chlotharius rex, commoto exercitu, contra Chramnum in Brittaniis frendens direxit; sed et Chramnus nec timens, contra patrem ad bellum cum Conober regem Brittanorum egreditur. Cumque fortiter conpugnarent, Chlotharius rex commotus lacrimis, aiebat: ' Respice, Domine, de caelo et iudica iuste, illudque inter Absalonem et patrem eius A. David posuisti'. Confligentesque pariter, Brittanorum rex
Abbreviated transcription (Latin):
xonib chlotariꝰ rex cõmoto francoꝵ excercitu contra eos
pugnam in iit suꝑ uuisrã fluuiũ eoꝵ excercitũ maximũ
interfecit. Gerraq eorum uastata ꝑuagans totã torrĩgiã
depopulauit eam. proeo qͦd solacium saxonib p̾buissẽt
hramnꝰ itaq filiꝰ chlotarii. pulcher. et decorus erat
nimis acerbꝰ et callidꝰ. Qui cum uitra ligerim a patre miᷤ¬
sus in loco euis finsset cepit regionẽ illam ualde inique
oppͥmere. Qd cum patrininciatũ funsset: ille eũ ad se ue¬
nire p̃cepit. Sed chramnꝰ noluit iussionẽ patris implere
diutius agens. Uuillecaris filiã nomine chaldam dixxit uxo¬
rem. accipiens eam c̃ ea multos thesauros. Parisius ueni¬
ens. cum chisdeberto rege patruo suo sacramento cõstrie¬
dutẽ childebertꝰ rex egrotare cepisset. diutissime parisuis
febrib decubans mortuus ẽ. et in basilica beati uincencii

Expanded text:
xonibus, Chlotharius rex, commoto Francorum exercitu, contra eos xonibus, Chlotharius rex, commoto Francorum exercitu, contra eos pugnam iniit super Wisram fluvium, eorum exercitum maximum interficit, terraque eorum vastata, pervagans totam Toringam ac depopulans, proeo quod solacium Saxonibus prebuissent. 28. Chramnus itaque, filius Chlotharii, pulcher et decorus, nimis acervus et calidus, qui cum ultra Ligere a patre missus in loco eius fuisset, coepitque regione illa valde iniquiter obpremere. Quod cum patri nunciatum fuisset, ille eum ad se venire precepit.; sed Chramnus noluit iussionem patris implere, durius agens. Willecharii filiam nomine Chaldam duxit uxorem. Adprehensos A. multos thesauros, Parisius veniens, cum Childeberto rege, patruelem suum, sacramento constricautem Childebertus rex egrotare coepisset, diutissime apud Parisius febribus decubans, mortuus est; in basilica beati Vincenti
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Igitur bonȩ memoriȩ chlotchisdis regina bonis
operib p̃dita apud urbem turronicã migrauit ad dñm ple¬
na dierũ. Que cũ magno psallentio parifus deportata. ĩ
sacrario basilice sc̃i petri ad latus chlodouechi regis iuri
pulta ẽ. Chlotarius quoq rex: de diuensis mulierib septẽ
filios habuit. Id est de ingunde. gunthariũ. childericũ. che¬
rebertũ. guntrannũ. sighibertum. & chlosindã filiã. De
charegunde quoq sorore ingundis. habuit chupericũ. De
gunsina. habuit cramnũ. Propter amorẽ ingundis eo qͦd
eẽt pulchra. & decora. et ipseeẽt nimis luxuriosus. che¬
regundẽ sorem eius inconuigiũ accepit. Theodoaldꝰ autẽ
rex filius theodoberti regis in austria egrotans febre ual¬
da mortuus ẽ. Regnauitq annis septẽ. Regnũ eiꝰ eblotariꝰ
rex cum thesauris muttis acceꝑit. Eo anno rebeilantib sa¬

Expanded text:
accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis regina bonis accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis regina bonis operibus predita, apud urbem Toronicam migravit ad Dominum plena dierum. Quae cum magno psallentio Parisius deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis, viri pulta est. Chlotharius quoque rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chaerebertum, Guntramnum, Sighibertum et Chlodsindam filiam; de Charegunde A. quoque, sororem Ingundis, habuit Chilpericum; de Gunsinam habuit Chramnum. Per amorem enim Ingundis, eo quod esset pulchra et decora, et ipse esset nimis luxoriosus, Chaeregundem, sororem eius, in coniugium accepit. Theodovaldus autem rex, filius Theudoberti regis in Auster, egrotans febre valida, mortuus est regnavitque annis 7, regnumque eius Chlotharius rex cum thesauris multis accepit. Eo anno, rebellantibus Sa
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ait. Dñe tunicã beati uincentii deportant. & cũ ipsa
ut eis dñs misereatur exorant. Et illi aiunt. Uade dic ep̃o
ciuitatis. ut cum fiducia ueniat ad nos: nicħ dubitans
Lue uero cum hec ep̃o nunciasset. statim cũ munerib oc¬
currit eis. Chlildebertꝰ quoq postulat. ut ei reliqͥas bea¬
ti uincentii daret. At ille dedit ei stolam eiꝰ. bam̃ memo¬
rati reges adquisita maxima parte hispaniȩ cũ multiꝰ
spoliis reuensi sunt. Chlldebertꝰ uero parisius ueniẽs e¬
cłam in honore beati iuncentii martiris edificauit. bẽ
theodobertꝰ rex filius theodorici in italiãcum hoste płimo
abiit. Longobardos deuictoͥs atq ꝓstratoͥs maximã partẽ
ẽ cum multa spolia.
ost hec rex theodobertꝰ egrotans febre ualida correptꝰ¬
ẽ mortuus. Regnauitq annis quatuordecĩ. Regnum
ipsius. insuperiores francos. in austria theodoaldꝰ filiꝰ ei

Expanded text:
Qui ait: 'Domine, tunica beati Vincenti martyris deportant et cum ipsa, Qui ait: 'Domine, tunica beati Vincenti martyris deportant et cum ipsa, ut eis Dominus misereatur, exorant'. Et ille ait: 'Vade, dice episcopo civitatis, ut cum fiducia veniat ad nos, nihil dubitans'. Ille vero cum haec episcopo nunciasset, ipse cum muneribus occurrit eis, Childebertus quoque postolans, ut ei reliquias beati Vincenti daret. At ille dedit ei stolam eius. Tamen memorati reges, adquesita maxima parte Hispaniae, cum multis spoliis reversi sunt. Childebertus vero Parisius veniens, ecclesiam in honore beati Vincenti martyris edificavit. Tunc Theudobertus rex, filius Theuderici, in Italia cum hoste plurimo abiit. Langobardos devictos atque prostratos, maxima A. parteest cum multa spolia. 27. Posthaec rex Theudobertus egrotans, febre valida correptus, mortuus est regnavit que annis 14. Regnum ipsius in superiores Francos in Auster; Theudovaldus, filius eius,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cabant᷑ a deo qͦd ista contra sanguinẽ suũ agere uoluiˢ¬
sent. Snꝑ chlotarium uero. neq una qͥdem gutta pluuiȩ ce¬
cidit. neq uilatenus sonitꝰ tonitrui ẽ auditus.s neq mi¬
lites enis. uentũ in illo loco sensert̃. Illi quoq mittentes
magno inhispaniã dirigunt. Inqua ingressi ipoã
terram uastantes succendt̃. interficientes populũ. cesa au
sessus tenebat᷑ induti ciliciis. aͣperso capite capite cinere
in tanta humilitate ad deum conuersꝰ ẽ: ut cum tunica
beati uincentis martiris muros ciuitatis psallendo cir¬
cuiret. Mulieres similit̾ indutȩ nigris palliis. dissolu¬
tis crinib plangentes seq̃bantur. ut illic niniuitaꝵ ie¬
iuniũ celebraretur. hii quoq reges. hec uidentes ꝓuta¬
bant aliquid maleficũ agere. Tunc appbensum imũ rus¬
ticũ de ciuitate: interrogant eum qͥd hoc eoset qͦd agerẽt

Expanded text:
recabantur a Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluisrecabantur a Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluissent. Super Chlotharium vero neque una quidem gutta pluviae caecidit, neque ullatenus sonitus tonitrui est auditus, sed neque annilitus venti in illo loco senserunt. Illi quoque mittentes oto exercitu magno, in Hispaniam dirigunt. In qua ingressi, ipsa terra vastantes succendunt, interficientes populum. Cesaragusessus tenebatur, induti ciliciis, asperso capite cinere, in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, et cum tunica beati Vincenti martyris muros civitatis psallendo circuirent. Mulier es similiter indutae nigris palleis, dissolutas crinas, plangentes sequebantur, ut illic Ninivitarum ieiunium celebraretur. Hii quoque reges haec videntes, putabant, eos aliquid maleficii esse. Tunc adprebensum unum rusticum de civitate, interrogant ei, quid hoc esset quod agerent.
Abbreviated transcription (Latin):
contra chlotariũ ire dispont̃. Ille autẽ hec audiens. uidens
qͦd excertui eoꝵ resistere non porsit. in siluã confugit mare¬
launo. fecitq combros. Totamq spẽ suam in dei pietate
tranffudit. Sed et chrotchildis regina hec audiens ad be
atimi martini sepuicrũ abiit. ibiq in or̃one ꝓsternit᷑ tota
nocte uigilans. dep̃cansq deum. ne inter filios suos bellũ
consurgeret. Cumq conuenissent ẽ excercitu magno contͣ
chlotariũ ut seq̃nti die eum interficerẽt. mane facto ĩ lo¬
co in quo erant congregati orta ẽ maxima tempestas. tento¬
ria disrumpens. & c̃ inmixtis fulgorib cuncta subũtite ĩ¬
rũpentib imbrib cũ tonitrius ualidis. Illi u̾o prostrati
tm̃. hoc maxime timentes. ne ab igne celesti cremarent᷑
Sedet equi eorũ ita dispersi ft̃: ut uix in uicesimo stadio
repperirent᷑. Muitienĩ de his ñ sunt inuenti. Tẽ illi lapi¬
dib cesi. & humo ꝓstrati penite:⁊i. Agentes ueniam

Expanded text:
disponunt. Ille autem haec audiens, videns, quod exercitum eorum resistere non possit, in silva confugit in Arelauno fecitque combros, totamque spem suam in Dei pietate transfundens. ati Martini sepulcrum adiit, ibique in oratione prostrata, tota nocte vigilans, deprecabatur Dominum, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotarium, ut sequenti die eum interficerent, mane facto in loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tentoria disrumpens cum immixtis fulgoribus, atque cuncta subvertit, irruentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati tantum, hoc maxime timentes, ne ab igne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicensimo stadio reperirentur; multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam agentes, veniam
Abbreviated transcription (Latin):
maculȩ diluendȩ diuino munere obseq̃nte beato remigio in quo
apostolica doctrina et uircutũ gr̃a. quasi alter rep̾sentari uide¬
ret᷑ siluester. Ingresso autẽ in fonte uitali clodouecho. sc̃s e¬
piscopꝰ dixit ore facundo. Mitis depone colla sicamber: adora qͦd
incendisti incende qͦd orasti. Erat autẽ sc̃s remigiꝰ uir sapientisͤ¬
simꝰ. rethorib p̃clarus. in uircutib magnꝰ. Igitur omnipoten¬
tẽ dm intrinitate confessꝰ. baptiratꝰ ẽ. in nomine patris et filii

Expanded text:
maculae diluendae, divini muneri obsequente beato Remigio, in quo maculae diluendae, divini muneri obsequente beato Remigio, in quo apostolica doctrina, et virtutum gratia alter repraesentari videbatur Silvester. Ingresso autem in fontem vitalem Clodoveo, sanctus episcopus dixit ore faincendisti, incende quod adorasti'. Erat autem sanctus Remegius vir sapientissimus, rethoricus, preclarus in virtutibus magnis. Igitur rex omnipotente
Abbreviated transcription (Latin):
uit in poyulo. ut estimarent se in paradisi odorib collocatos
bat a populo interceptꝰ ad fontẽ uenire neqͥuit. Sc̃ificato ã
fonte nutu diuino crisma defuit. Et quia propter popłi pre¬
culis ac manib ꝓtensis in cęlis cepit tacite orare cum lacrimis. oe
ecce subito columba mue candidior attulit in rostro ampullã criˢ
mate sco repletam. cuiꝰ odore mirifico. suꝑ omnes odores qͦs ante
in baptisterio senserant. omnes qui aderant in estimabili suauita¬
te repleci sunt. Accipiente autẽ sc̃o pontifice ipsam ampullam:
species columbȩ: disparuit. de quo crismate fudit uenerandꝰ ep̃s
in fontẽ sacratum. Uiso autẽ rex tanto miraculo. ab negatis
diaboli pompis et operib eiꝰ petiit se a scõ pontifice baptira¬
ri. ꝓcedit nouus constantinꝰ ad lauacrũ salutiferum in quo de¬
lendierant ueteris leprȩ mor bi sordentesq antique peccatorũ

Expanded text:
vit in populo, ut aestimarent se paradysi odoribus collocare. vit in populo, ut aestimarent se paradysi odoribus collocare. bat, a populo est interceptus, ut ad fontem venire nequiverit. Sanctificato autem fonte, nutu divino crisma defuit. Et quia propter populi presculis ac manibus extensis in celum cepit tacite orare cum lacrimis. Et ecce subito columba nive candidior attulit ampullam in rostro crismate sancto repletam, cuius odore mirifico super omnes odores, quos ante in baptisterio senserant, omnes qui aderant inestimabili suavitate repleti sunt. Accipiente autem sancto pontifice ipsam ampulspecies columbae disparuit. De quo chrismate fudit venerandus episcopus in frontem sacratum. XXXIX. Viso autem rex tanto miraculo, abnegatis diaboli pompis et operibus ejus, petiit se a sancto pontifice baptizari. Procedit novus Constantinus ad lavacrum salutiferum, in quo delendi erant leprae veteris morbi sordentesque antiquae peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
tario constituit. factaq uictoria reuersꝰ ẽ in franciã ad re
urbis remensis ep̃m dep̃cans eum ut regmã salutis osten¬
deret. Quem sacerdos ad baptismũ uenire p̃dicabat. At ille
ait. L ibenter te audiam beatissime pater. sed umum restat. qͥa po-¬
pulus quime sequit᷑. non uult relinquere deos suos. sed ualã
adhortari eos uixta u̾bum tuũ. Conueniens autẽ rex cum
populo cepit eos cohortari. Adclamauert autẽ p̃currente
miscłia dei et potencia ipsius. omnis populus francoꝵ
una uoce dicentes. Mortales deos relinquimꝰ gloriose rex
ce deũ uerũ immoetalẽ. quem remigius p̃dicat credere pa¬
rati sumꝰ. Nunciant᷑ hec sc̃o remigio. Ille quoq gaudio re
pletꝰ. iussit baptismi lauacrũ parare. Uelis depictis adum¬
brãtur plateȩ. fabricant᷑ eccł̃ȩ componit᷑ baptisteriũ. Bal¬
samo redolent cȩrea odorata. balem grãm dñs submustra¬

Expanded text:
tario constituit. Factaque victoria, reversus est in Francia ad regitario constituit. Factaque victoria, reversus est in Francia ad regiurbis Remensem episcopum, deprecans eum, ut rege viam salutis ostenderet. Quem sacerdos ad baptismum venire predicabat. Et ille ait: 'Libenter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, qui a populus, qui me sequitur, non vult relinquere deos suos; sed vadam adhortare eos iuxta verbum tuum'. ConA. veniens autem rex cum populo, coepit eos cohortare. Adclamaverunt autem, precurrente misericordia Dei et potentiam ipsius, omnis populus Francorum, una voce dicentes: 'Mortales deos relinquimus, gloriose rex, et Deum verum, inmortalem, quem Remegius predicat, credere parati sumus'. Nunciantur haec sanctoRemegio. Ille quoque gaudio magno repletus, iussit baptismi lavacrum parare. Velis divinitus depictis adumbrantur plateae, fabricantur ecclesiae, conponitur baptistyrium, balsamum redolent cerea odorata. Talem graciam Dominus subministra
Abbreviated transcription (Latin):
uatis ad celum ocutis. cõmotus lacrimis dixit. Iħ̾u xp̃e quem
chbotchildis uxor mea p̃dicat ẽẽ filiũ dei uiui. qui subuenis ĩ
tribulatione. qui das auxilium in te sperantib. tuum adiutoriũ
deuotus postulo. ut si michi uictoriam suꝑ hos hostes dederis. &e
expertus fuero illam uirtutẽ qͣm de te populi p̃dicant. credamtͥ
& in nomine tuo baptitabor. In uocaui enĩ deos meos. et ut ui¬
deo elongati sunt ab auxilio meo. Unde. credo eos nullam hr̃e
potestatem. qui sibi credentib ñ succurit. be uerũ dm̃ ao dñm
inuoco tibiq credere desidero tantũ ut liberer ab adn̾sariis
meis. Cumq hec orans clamaret: alemanni in fugam uensi.
terga uertert. Cumq regem suũ uidissent mortuũ. clodouech
plus: iam tui sumꝰ. bunc iussit rex iminentẽ iam plagam
cessare. Alemannos cepit ipsos uł t̾ram eoꝵ sub ugo tribo¬

Expanded text:
vatis ad caelum oculis, commotus lacrimis, dixit: 'Iesu Christe, quem vatis ad caelum oculis, commotus lacrimis, dixit: 'Iesu Christe, quem Chrotchildis, uxor mea, predicat esse filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das auxilium in te sperantibus, tuum A. adiutorium devotus postolo, ut, si mihi victoriam super hos hostes dederis, et expertus fuero illam virtutem, quam de te populi predicant, credam tibi et in nomine tuo baptizer. Invocavi enim deos meos, et, ut video, elongati sunt ab auxilio meo; unde credo, eos null am habere potestatem, qui sibi credentibus non succurrunt. Te verum Deum ac Dominum invocor tibique credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis meis'. Cumque haec orans clamaret, Alamanni in fugam lapsi, terga verterunt. Cumque rege suo vidissent mortuum, Chlodoveo  plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex inminente iam plaga cessare, Alamannosque coepit, ipsos vel terra eorum sub iugo tribu
Abbreviated transcription (Latin):
Deo grãs ago.quia me ñ duxit in dignã. ut de utero meo pͥmo
genitum in regno suo recipere dignaretur. Ego autẽ nuiũ dolo¬
rem incorde meo ꝓhac causa retineo. Post hunc uero genuit
alium fitiũ. qͦm baptitatũ clodomirẽ uocauit. Et hic cum egro¬
tare cepisset dixit rex. Non pot̃ alid̃ fieri de isto. nisi quomͦ fuit
regina et dñi mĩa p̃currente recepit sanitatẽ: Regina u̾o ñ ces¬
sabat p̃dicare regem ut đm uerum coleret. & idola uana que
colebat de relinqueret. Sed nullomͦ animũ eiꝰ ad credendũ cõ¬
mouere poterat. donec tandẽ aliquando bellum cͣc alamannos. su-
euosq moueret᷑. in quo compulsus ẽ confiteri que antea nega¬
actum ẽ autẽ pugnanti inter se Cuer at.¬
francoꝵ et alamannoꝵ excercitu. ut popłs chlodouechi
minis caderet. Aurelianꝰ hec uidens ait. ad regem. Domine mi
rex: crede tm̃modo dm̃n cȩli qͣm regina p̃dicat tua. Ille uero ele¬

Expanded text:
'Deo gratias ago, quia me non duxit indignam, ut de utero meo primo 'Deo gratias ago, quia me non duxit indignam, ut de utero meo primo genitum in regno suo A. recipere dignatus es t. Ego autem nullo dolore in corde meo pro hac causa reteneo'. Post hunc vero genuit alium filium, quem baptizatum Chlodomirem vocavit. Et hic cum egrotare coepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic sit, quomodo fuit regina et Domini misericordia precurrente, recepit sanitatem. Regina vero non cessabat predicare regem, ut Deum verum coleret et idola vana quae colebat derelinqueret. Sed nullo modo animum eius ad credendum commovere poterat, donec tandem aliqevosque moveret, in quo compulsus est confiteri quod Deactum est autem, pugnantibus inter se Francorum et Alamannorum exercitu, ut populus Chlodoveo nimis caderet. Aurilianus haec videns, ait ad regem: 'Domine mi rex, crede tantomodo Deum caeli, quem regina tua predicat'. Ille vero, ele
Abbreviated transcription (Latin):
multis ad dominũ suũ in francia. Chlodouechꝰ itaq rex:
hahebat filiũ de concubina noĩe theodoricũ:
o tẽpore dilatauit chlodouechꝰ amplificans regnũ suũ
usq secanam. Seq̃nti tẽpore usq ad fluuiũ ligerim
occupauit. Accepitq aurebanus castrũ milidunensẽ. oẽm¬
q ducatum regionis illius. Gunc concepit cbotchildis ex
chlodoueo et peperit filiũ. qͦm baptismo consecrare uolinit
Non enĩ credebat rex dñm dm. Regina uero cotidie p̃dicabat
eum. At ille nolebat eam audire. Interea regina parat ad
bap̃m filium. Ornat ȩccłam uelis atq cortinis. quatiꝰ cor
albis ingomiren uocauit. Qui in ipsis abbis egrotas obiit¬
Pro quo rex nimis contristatꝰ. reputabat increpando dicens. Quia si
in noĩe deoꝵ meoꝵ puer dedicatus fuisset. uixisset utiq. Sed quia
ĩ nomine dei ur̃i baptitatꝰ ẽ: uiuere ñ potuit. Regina uero dicebat.

Expanded text:
multis ad dominum suum in Francia. Chlodoveus itaA. que rex multis ad dominum suum in Francia. Chlodoveus itaA. que rex habebat filium de concubina nomine Theudericum. 14. Eo tempore dilatavit Chlodovechus amplificans regnum suum usque Sequanam. Sequenti tempore usque Ligere fluvio occupavit, accepitque Aurilianus castrum Malidunensem omnemque ducatum regionis illius. Tunc concepit Chrotchildis ex Chlodoveo et peperit filium. Quem cum baptismo consecrare vellit, – non enim credebat rex dominum Deum, – regina enim cotidie predicabat eum; at ille nolebat audire eam. Interea regina parat ad baptismum filium, ornat ecclesia velis atque curtinis, quomodo corda albis Ingomirem vocavit; qui in ipsis albis egrotans obiitPro quo rex nimis contristatus, reputabat? increpando, dicens, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, vixisset utique; quia in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere non potuit'. Regina vero dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
gundiones sicut est consuetudo. dato consilio gundobando re¬
gi suo dixerunt. Da neptȩ tuȩ aliquid de facultate thesauri so¬
i que ei contingit. quia sic iustum ẽẽ decernit᷑. habeasq fedꝰ
et amicitiã. cum chlodouecho. et gente francoꝵ ne forte irru¬
ant in t̾ram nr̃am. quia populꝰ ualid et ferus ẽ. & sine deo.
Audiens itaq consiliũ eorum gundobaud̃ dedit ꝑ manꝰ aure¬
liani ad partẽ chlodouechi partẽ maximã thesauri sui. aurũ
argentum. et ornamenta multa: &r ait. Quid restat. Aliud
nisi ut omne regnũ meũ cum chlodouecho diuidam. ce dix¬
it ad aurelianũ. Reuertere ad dñm tuũ quia habes qͦd eide¬
feras munera multa que ñ laborastis. Et ait aurelianꝰ. filiꝰ
tuus est dominꝰ meus chlodoueꝰchꝰ rex: omĩa ur̃a cõmunia
erunt. Et dixerunt sapientes burgundionũ. Uiuat rex qui
tales habet leudos. Reuensusq ẽ aurelians cũ thesauris

Expanded text:
gundiones, sicut est consuetudo, dato consilio Gundobado regundiones, sicut est consuetudo, dato consilio Gundobado rege suo, dixerunt: 'Da neptae tuae aliquid de facultate thesauri sui, quae ei contingit, quia sic iustum esse decernitur, habeasque foedus et amicicia cum Chlodoveo et gente Francorum, ne forte inruant in terram nostram, quia populus validus et ferus est sine Deo'. Audiensque eorum consilio Gundobadus, dedit per manus Auriliano ad partem Chlodoveo partem maximam thesauri sui, aurum, argentum et ornamenta multa, et ait: 'Quid restat aliud, nisi ut omnem regnum meum cum Chlodoveo dividam?'. Et dixit ad Aurilianum: 'Revertere ad dominum tuum, quia habes quod ei deferas, munera multa, quod non laborastis. Et ait Aurilianus: 'Filius tuus est dominus meus Chlodoveus rex; omnia vestra communia erunt'. Et dixerunt sapientes Burgundionum: 'Vivat rex, qui tales habet leudos'. Reversusque est Aurilianus cum thesauris
Abbreviated transcription (Latin):
succendisti restaura. Et memento queso ut requiras porci¬
onem genitoris mei et genitricis meȩ. qͦs auunculꝰ m̃s gun¬
tis. ut deos meos relinqͣm. et dm̃ tuũ colam. Aliud uero
qͦd postulas ut potero faciam. Et illa dixit. hoc maximũ:
git. propt̾ thesaurum cbotchildis regine suȩ. Gundo¬
baudꝰ itaq in ira cõmotus ait. Numqͥd in manꝰ c lodouei
tradet᷑ regnũ meũ. aut thesauri mei : Nõne contestatꝰ sum
t aureliane ut non ultra uenires in regno meo explorare
substantiã meã: Per salutẽ pͥncipũ iuro. quatinꝰ receda¬
& cito reuertaris a me. Sin autẽ interficiã te. Cui aureli¬
anus respondit dicens. Uiuit dñs m̃s c lode us rex &
franci qui qum eo st̃. quia ñ timeo minas tuas dũ dñs
nis adiuuit. Sic gͥ mandat filiꝰ tuus ꝓpriꝰ chlodouẽchꝰ rer
ubi ꝓthesauro uroris suȩ dominȩ meȩ adueniat. lgitur bur¬

Expanded text:
, quas succendisti, restaura. Et memento, queso, ut requirere debeas porci, quas succendisti, restaura. Et memento, queso, ut requirere debeas porcionem genitoris mei et genetricis meae, quos avuncolus meus Guntis, ut deos meos relinquam et Deum tuum colam. Aliud vero quod petis, ut potuero, faciam'. Et illa dixit: 'Hoc maximum git propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gundobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur regnum meum aut thesauri mei? Nonne testatus fui tibi, Auriliane, ut non venires amplius in regno meo explorare substantiam meam? Per salutem princiA. pum iuro: Revertere cito et recede a me; sin autem, ego interficiam te'. Cui Aurilianus respondit, dicens: 'Vivit dominus meus Chlodoveus rex et Franci qui cum eo sunt, quia non timeo minas tuas, dum d sic mandat filius tuus proprius Chlodoveus rex, ubi pro thesauro uxoris suae, dominae meae adveniat'. Igitur Bur
Abbreviated transcription (Latin):
tus rex iussit puellam de hac causa inquirere. Et illa ait.
Scio dnẽ mi rex ante hos annos tibi ꝓmunere aurea mur¬
nuscula a missis chlodouechi auata. et mͥ ancuie ur̃ȩ a¬
nulũ in manu positum paruulũ. ego uero inthesauris ueᷤ¬
tris eum recondidi. At ille dixit. Simpliciter. & sine cõsilio
hoc actum fuit. Accipiensq eam. cum ira ipsi auriliano
tradidit. Ille autẽ tradidit cum sociis suis accepta chotchil¬
de cum magno gaudio ade lodoue ũ regem. addurerũt
lamtuã. et concedere digneris qͦd dep̃cor. anteqͣm famulatui ur̃e
dñationis coeam. Et rexait. postula a me qͦd uis et ego concedã
At illa postuiauit dicens. Primũ peto. ut deum celi patrẽ om¬
missũ. Gercio: sp̃m sc̃m confirmatorẽ. & illuminatorẽ õĩum
itorum totã ineffabilem maiestatẽ omnipotenciãq coeter¬
nã agnosce et agnitã crede. & ydola uana derelinque. qͥa ñ

Expanded text:
istatus valde Gundobadus rex, iussit puellam de hac causa inquirere. Et illa ait: istatus valde Gundobadus rex, iussit puellam de hac causa inquirere. Et illa ait: 'Scio, domine mi rex, ante hos annos tibi pro munere aurea munuscula a missos Chlodovecho adlata, et mihi ancillae vestrae anolum in manu positum parvolum; ego vero in thesauris vestris eum recondi'. Et ille dixit: ' Simpliciter et sine consilio hoc actum fuit'. Acceptamque eam cum ira ipsius Auriliano tradidit. Ille autem cum sociis suis, accepta Chrotchilde, cum magno gaudio ad Chlodovechum regem adduxerunt lam tuam et concedere digneris, quod deprecor, antequam famulatu vestrae dominationis coeam'. Et rex ait: 'Postola quod vis, et ego concedam'. Et illa postolavit, dicens: 'Primum peto, ut Deum A. caeli, Patrem ommissum; tertio Spiritum sanctum confirmatorem et inluminatorem omnium iustorum. Totam ineffabilem maiestatem omnipotentiamque coeternam agnosce et agnitam crede et idola vana derelinque, qui non