comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de duplici sensu. iniine: nua nr¬
Nima aũ rõnalis id eͥ¬
co duplicisensu instru¬
ctaẽ: ut uisibilia foris caꝑet
ꝑcarnem ⁊ inusibilia intꝰ ꝑ
rõnem. Quatinus ⁊ iusibitia ⁊
in tusibilta ad laudem c̃atoris
illam excitarent. Neq enĩ
inomnib oꝑib suis deus a
rõnali creatura laudarotur si
lia creature oꝑa d̾i ut cum intꝰ:
nem ꝓficeret ad dilectionem fac¬
taẽ creatura una. cunis sensus totꝰ
intus erat. ⁊ c̾atura alia facta ẽ cuiꝰ
sensus totus foris erat. Sensus an¬
glorum iitus erat sensus britoꝵ
animaluim foris erat. Angełi quo¬
rum sensus intus erat. contempla¬
bantur que intus erant. ⁊ ꝑea q̃
faus erant. Bruta animalia quo¬
rum sensus foris erat ꝯtinge¬
bant uisibilia que foris erant
sed non per ea similit̾ inusibilia
que intus erant quoniam qui
inusibilia uident in ipsum
sibilia inde ꝓ usibilibus cog¬
hoscuntur. sed noneque que
iusibilia uident in usibilia

Expanded text:
V. De duplici sensu animae. AnV. De duplici sensu animae. Anima autem rationalis idcirco duplici sensu instructa est, ut visibilia fortis caperet per carnem et invisibilia intus per rationem quatenus et visibilia et invisibilia ad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus operibus suis Deus a rationali creatura laudaretur, sili creaturae opera Dei, ut eum intus nem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura una cujus sensus intus totus erat, et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis sibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia
Abbreviated transcription (Latin):
uetur ł contͣ d̾m ħ est in iusti¬
ꝑ ł iniusticia. O otus autem
corporis semꝑ est obecdientia.
Q Uod enim mens motietur
libertate mouetur quia uo
culpam. Qud̃ autem corpus
in ouetur necessitate mourt᷑
quia abalio mouetur. hoc
est amente nec suum est
quod mouetur s illius a qͦ
mnouetur siue ad m̾itum si
bñ: siue ad penam simale.
Ita inotus mentis dominatur
tis. debitum obedientis. slec
culpatur quiducitur qi nec̾itate
ducit᷑. s culpatur quiduc̃. qr in
sub̾m lib̾tate abutit᷑ porrouolũ¬
tas siiusticiam tenuiss hrẽt ñ so¬
lũ motũ corꝑis obedientẽ .Ex
tatis ꝯtͣdicentem. Cuiꝰ uiolenti¬
am aliqñ infirmata seqͥr. aliꝗͣ¬
oo aut̃ corroborata cohercet ⁊
mocłatur. Siaũ motus sensua¬
litatis dominatur motui m̃tis.
dominatur ⁊ motui corpouis
⁊exhibet m̃bra sua armaiꝰtici¬
e. ⁊ sunt simul motus m̃tis ⁊
motus corꝑis. seorsum motꝰ
sensualitatis. ⁊ ꝑficitur iusti¬
cia ⁊ iniquitas. cohibetur

Expanded text:
vetur vel contra Deum, hoc est injustivel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur, libertate movetur, quia voculpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio movetur, hoc est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur tis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, tatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur, aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur etiam motui corporisexhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Cõpbauit gͦ d̾s potestaitem siã ⁊ gr̾am
ostñdit. pͥmũ fingendo hoĩem quẽ pꝰ ea
ex hibitus erat hoĩem głificando. ut
sciret hõ. quia si potuit. d̾s tam disparẽ
nat᷑am corꝑis ⁊ aiẽ adunan confed̾ati¬
onem atq amicitiam cõiũg̾e neqͣqͣm
enupossibile fut᷑m ronalis c̾ature hu-¬
imilitate licet longe inferioiẽ ad sue
głie participationem participare Rur¬

Expanded text:
obavit ergo Deus potentiam suam et gratiam ostendit. Primo fingendo hominem, quam postea exhibiturus erat hominem glorificando. Ut sciret homo quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis creaturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rur
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa humana acld̾m ꝓrigore ictu¬
delitate ⁊ subsecuta ẽ script᷑a itẽꝑa¬
luit dictum suũ sp̃m bñignũ noĩãs
ne cruclelis putaret᷑. qui mitiserte.
niaerant. ut humana mens dĩoꝵ¬

Expanded text:
ia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat;nia erant, ut humana mens di
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ñ de suo potñs qr pot̾nẽ
patͥserat. neq p̾r desuo sapiens qr sap¬
entia filii. nerat. neq pr̃ ł filiꝰ de suo di¬
nus qi sp̃c sãcti bonitas erat. Et si ho
inus cui ꝓpͥum deeẽt aliqud̃ ꝙ ait̾ sin¬

Expanded text:
quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat; neque Pater vel Filius de suo bonus, quia Spiritus sancti bonitas erat; et si hocunus, cui proprium deesset aliquid, quod alter sin
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc uoluit. Tñdicis minꝰ hu̾̃it uo¬
luntas eius. ⁊ minꝰ adepta ÷ ⁊ minus
impleta ⁊ inꝑfectaremansit quia
fc̃m nõ ẽ bonum ꝙ uoluit. ⁊ qd̾ no¬
luit malia fc̃m ẽ. Nongͦ ꝯsidãs

Expanded text:
 hoc voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras
Abbreviated transcription (Latin):
fiuum ẽ. neq odit nis qud̃ suum ñẽ ⁊
totum suum diligit. ⁊ odit totum nõ
suum. Et iõ uoluit bonun qud̃ p̾ce¬
pit. ⁊ nõ uoluit malum qud̃ ꝑmisit. ꝙ
scium fuit bonum ⁊ dͤ suo ⁊ amicũsibi
⁊ suo. Et dilexit suũ ⁊ approbauit ⁊ ꝯ
cupiuit ad se ⁊ amauit inse. desid̾io
suo et̾no. Et malum ꝙ sirum ñ fuit
inse ñ dilexit neq ad se concupiuit
s reꝓbauit ⁊ renuit animo dilectio¬
nas. ⁊ ñ suscepit consensu caritatis ut
locum illi daret in beneplacitissius.

Expanded text:
suum est, neque odit nisi quod suum non est; et totum suum diligit, et odit totum non suum. Et ideo voluit bonum quod praecepit, et non voluit malum quod permisit, quia suum sui bonum et de suo, et amicum sibi et de suo, et dilexit suum et approbavit, et concupivit ad se et amavit in se desiderio aeterno. Et malum quod suum non fuit in se non dilexit, neque ad se concupivit; sed reprobavit et renuit animo dilectionis: et non suscepit in se consensu charitatis, ut locum ei daret in beneplacitis suis.
Abbreviated transcription (Latin):
malum gͣue ẽ auditu. ⁊ ñ facue reti¬
pit hpia mens debono. quia malũ
uult: Uidr emim hoc solum dicicũ
cl̃r &s uuat malum. quia bonisma¬
lum diuigit ⁊approbat qud pͥ im̃
E ramicai sibi reputat iinquitatem

Expanded text:
malum, grave est auditu et non facile recipit hoc pia mens de bono quod malum vult. Videtur enim hoc solum dici cum dicitur Deus vult malum, quia bonus malum diligit et approbat quod pravum est, et amicam sibi reputat iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
bet qnͣtum uidł siue ad aĩe eruditio¬
nẽ siue ad corꝑis usus necessitridinẽ
ꝑtin̾e uidebatur. llam ⁊ iocͥco ip̃c̃a¬
tor non ase s ab angło aliquo sin
quid singulorum nat᷑am ⁊ usum⁊
officia. ex insita tͣ homo rõne ag¬
nouit. Que n pp̃ illũ c̾ita erant ab
illo regenda ⁊ disponenda erant. ⁊ id¬
Aũquid cã ẽ. d̾ o debobus. suramr ut.¬

Expanded text:
bet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singquod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant, et idNunquid cura est Deo de bobus? Curam et
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ qnͣtum ad animã cognitionem
iu̾tatis ⁊ scĩam eam dum tarat que
pͥme ꝑfectioni ꝯgrua fuit ꝑfectã
mor ꝯditum accepisse putamꝰ. ⁊ ad
illam non stucdio aut disciplma
aliqua ꝑ interualla tꝑis ꝓfecisse
set simul ⁊ semel ab ip̃o sue ꝯdi¬
tiontis exordio una ac simpli¬
a diuine aspirationis. alumi¬
nationem illam percepisse.
b̃riplici autem cognitione pri¬
mum hominem eruditum co¬
ustat cognitione .s. craatoris su¬
i lit agnosceret aqud̃ factaserat
⁊ cognitione sui ut agnoscẽt qud̃
factus erat ⁊ quid sibi faciendum
erat᷑. dem̃ cognitione qͦ illiꝰ qud̃
secum factũ erat ⁊ qͥd sd̾ilo ⁊ in

Expanded text:
 cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factum erat, et quid sibi de
Abbreviated transcription (Latin):
erant fuisse uullis ⁊ alit̾ inꝑfectos⁊
ignoiantes. ⁊ ñsicut oportuit ꝯsum¬
matos ⁊ plenos. qualia face om̃ĩpotẽ¬
c̾mint. quia adꝑfectionem aliqͥd fa¬
ꝑfc̾m ut sit i inꝑfectum. d̾iñ aũt ꝑ
fectum ⁊ ut ab eo ꝑficiatur aquo ui¬
ꝑfectum factumẽ. Ut ꝑficiatur: ñ
: inꝑfectio facientis. neq turpitudo
fc̃i. qm̃ ⁊ alit̾ face potuit qui fecit.

Expanded text:
erant fuisse in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotencernunt quod ad perfectionem aliquid fa ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
uelle cum mouetur uoluntas ⁊ oꝑa¬
tur iam aliquid ⁊ ẽ ibi hoc ⁊ aiud
S hoc in illud qud p̃cessit uotuntis̃
ex qua uelle erat. cum ad huc uelle
honerit s uoluntas erat tm̃. ut ex
eauelle erat eẽt qud̃ incipientis ñ
erto aut facẽ. Nongͦ sicintelligen¬
dumẽ. smplex pͥncipiũ ⁊ i origo
uõ ampluis st̃ĩ spatio ⁊ moti amo¬
uelle ꝯstat ⁊ facẽ ⁊ pcessus motuũ
ractionũ pꝰ pͥmũ pͥncipiũ. Ex quo
aũ uoluntas mouebatur uellee¬
rat ⁊ auoluntate erat que lib̾e¬
ln ouebatur quiaꝑ se monebatur
⁊ ñ inptafualicno. Ex hoc ip̃m mñit̃
mẽri cepunt. exquo uolũtatemo

Expanded text:
ur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex non amplius sine spatio et motu et movelle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum mereri coeperunt, ex quo voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
fc̾ierant. nõ ꝑeo qud̃ fecãt ipi ł fa¬
ciebant. Similit̾ ⁊ ꝙ tusti clicunt᷑
solum ħ illiserat iniustos ñ fuisse.
Et qud beri non miseros extitisse.
Uerumtñ neq usti ad m̾itum neq in¬
mantur. Et forte exp̾ssuis ⁊ ad intel¬
ligentiam euidentiꝰ. fit nec bonos
ditos asserenti. Nam qui bonosdi¬
cit sig̾t iurtutem qui ustos m̃ttũ.
Qui ꝯu̾sos dilectionẽ qͥb̾atos glifi

Expanded text:
erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neqmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glori
Abbreviated transcription (Latin):
hum anem̃tis quieta ẽẽ ñ funt. Int̾¬
rogant siboni fuerut ł malic̾ati
angłi iusti ł iniusti. beati anmise¬
ri. Et fortassis alia q̃dam hissimiua.
tionis qud̃ humana consid̾atio itab̾¬
ue ⁊ mom̃taneum simplicisq instan
at. ut id ꝙ pͥmum omĩũ iliseratin¬
telligat. hoc solum inuenttur inꝯ
clitis qud̃ n contulit ꝯdĩonis. ꝙ enĩ

Expanded text:
humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similiationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instanat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
potuert̃. ⁊ noliert̃ ⁊ stutti erant.
⁊ maligni.Si au̾ nesciuert̃ cecierãt
ueq agnouer̃t quoꝑgerẽt ⁊ inꝯ
tangens as foetutũ miseit pedem
ut ultra pcecłe̾nt quonesciebant. Et
ind̾r quasi aliquid absurditins au¬
ferre si hoc cdicatur. ⁊ metius sedere⁊
aptum ee̾ mag̃. ut sciente s dicantir.
eoꝵ que futura fu̾ant. Et repugnat
cile m̃tib infirmis. scandalum uasci
in alt̾itrũ nisi comueniat. ꝓpt̃ hoc
dm̃s. quia ñerant p̾scii euentus fui
neque eis data ẽ cognitio eaꝵ. que
futura fu̾ant suꝑ eos qm̃ñ opͦtuit.¬

Expanded text:
ant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoni
Abbreviated transcription (Latin):
untelligentie in d̾siquis differentẽ
assignare uoluerit. ñ ẽ qui exrõne
occurrat quia sicut differens ugor
⁊ subtilitas nͨ infirmitatem ñ adduc̃
minorq cognitiosapĩe ignorantiã
nõ ingerit: sic lib̾tas infi̾oi nullã

Expanded text:
et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit; sic
Abbreviated transcription (Latin):
sip̃scũ fuert̃ futi euentus.
sui.⁊ insapĩa data agnoit̾u̾nt. qͥd
futurumẽẽt suꝑ eos. Uidr enimintr̃¬
q. aliquid incomieni entis occurrẽ
Sienĩ qui futi erant. malilapsit
suum p̃scnuert̃. penamq cogno¬
uert̃. que rumilns equi dbuerte
⁊ finiriñ d̾buerat tanti smala ĩmi

Expanded text:
praescii fuerunt futuri eventus sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Mañ nͣ potñtes erant ꝙ e̾e̾ntia
subtiles erant qud̃ intelligenteͥs sa¬
pientes erant ⁊ lib̾tatis uoluntate
ꝓmpti. ad utrumtili ⁊ habiles. nieqͣ¬
le om̃ib erat ⁊ tñsufficient̾ erat. Is¬
tas disc̾tiones inusibiles inuisibili¬
um ⁊ intelligibiliũ nat᷑ꝵx solus pon¬
d̾are poruit ⁊ unieꝰci m̃ suram ⁊ nod̾
potũtia conclitum erit totum ⁊ ꝓuidẽ¬
tia orcdinauit. Nosuõ calligante intel¬
ligentia tumide incedimus. d illaꝵ
palpamus sensu cognitionis. infir¬
me que iurtute ñ ꝯp̃hendimꝰ. Ꝙgͥ uĩ¬
tum in his cominume om̃ib ⁊ qͥd sin¬
gulis pͥum uł singłare ac differẽs
datum sit ualde ineffibile ÷ ⁊afnĩ
suhumano remotũ. Sola emnidi¬
uma potestas ⁊ sapiã cliuina nec tĩm¬
no nec m̃sura conctucłr ⁊ arbitͥ lib̾¬
tas. Et̾m. atq in commutabilis uo

Expanded text:
otentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscupotentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Qutum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aet
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum ꝑtinet adexhibitionẽ oꝑis ⁊
et̃nus qͣnͣtum ꝑtinet ad effectũ dilec¬
patrem ꝑtinet hominẽ sic̃ pͥm̃¬
pͥme adpatr̃e d̾m. Utrobiq pat̾nitas ꝑ¬
ponitur. utrobiq p̾cipii dignitite
existĩdi ꝑ condiciouem atcepimꝰ adeo
patre ⁊ pat̾nitas hominis sacͣm̃tũ ⁊ ⁊ mia¬

Expanded text:
ntum pertinet ad exhibitionem operis, et aeternus quantum pertinet ad effectum dilecpatrem pertinet hominem, sicut pe ad Patrem Deum. Utrobique paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate existendi per conditionem accepimus a Deo Patre; et paternitas hominis sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Terciũ illud qud̃ ppło dĩ seruandũ
p̃cipitur. Quattumi ilio qud̃ in ꝓmissione
sabb̃m ꝓ salbo suis d̾̃s dilectorib polli¬
cetur. Duo gͥsunt salb̾a ext̾us unũd̾i
⁊ unum hominis ⁊ duonit̃ius ⁊ unũ dĩ
⁊ linum hominis. Sabb̃m d̾i illud quo
ext̾ius ab oꝑe cessasse d̾r. sacͣm̃tum ÷
illiuis intt̾ioris sabbi enis in quo ipsiꝰ et̃¬
na inmortalisq et̾nitas inconcussa bea¬
titudine ꝑfruens nullo uinqmͣn labo¬
re fatigatur. Sabb̃m hominas qud̃
sacͣm̃tum ẽ int̾ioris salbi uͥ mens sc̃aꝑ

Expanded text:
o Dei servandum praecipitur. Quartum illud quod in promissione Sabbatum pro Sabbato suis Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius: unum Dei, et unum hominis; et duo interius unum Dei, et unum hominis. Sabbatum Dei quo exterius ab opere cessare dicitur, sacramentum est illius interioris Sabbati ejus, in quo ipsius aeterna immortalisque aeternitas inconcussa beatitudine perfruens, nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis quod sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sa
Abbreviated transcription (Latin):
Et piacre honoranti pͥncipium suũ songe¬
ititas pͥmitiit᷑. q deo ꝑdilectionẽ adh̃e¬
re: et̾nitatem ꝓm̾etur. Sane qnͣtunispe¬
cat adsensum litt̾e duob modis. parẽtẽ
nros honorare debemꝰ. ⁊ obediendo eis
uidł in om̃ib exceptis his inquib diteaõ
dei patris offendit᷑. ⁊ eos qnͣtum nr̃a fa
qntũ nr̃a b̾t possibilitas. ⁊ apxitiũ ĩmo
suiciũ. qnͣtũ suppetit facuitas. s ccłi.

Expanded text:
pium suum, longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerentes aeternitatem promerentur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas quantum nostra habet possibilitas, et auxilium imo servitium, quantum suppetit facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m ⁊ homo p̃p̃ cł̾m. slam ⁊ amor parẽtũ
si ad solam carnem respicit spũale p̃ma¬
pꝰea diligendꝰ : a nob̾ quia eius gr̃a nr̃a dilec¬
tio p̃uenit᷑: ⁊ nr̃a lilectio ꝑ euis gram excta¬
ta subsecͥtur. In patrib aũ carnis nr̃e. si ad
id solũ bñficium nrãdilectio tenditur q̃
carnalit̃ abhis nr̃m m̾itñ p̃tienitur qr uitͣ
carnis affectum ⁊ supͣ carnis intuitũ nõ ꝓ¬

Expanded text:
ipsum, et homo propter Deum? Nam et amor parentum si ad solam carnem respicit, spirituale praemiest a nobis, quia ejus gratia, nostra dilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra carnis affectum, et supra carnis intuitum non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum erat p̃missum ẽ. hic subiunc¬
tum ÷. Audi isrł deus tuus. d̾s unꝰ ẽ. i
totum ante p̃ceptum p̃mittitur ip̃m
ẜ̃ceptũ: pꝰea subinfertur. ip̃m adorabis¬
⁊ ip̃i soli fuies. hic p̃ceptũ p̃cedit. ho¬

Expanded text:
aeceptum erat, praemissum est, hic subjunctum est: Audi, Israel, Deus tuus, Deus unus, hoc totum ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur: Ipsum adorabis, et ei soli servies. Hic praeceptum praecedit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
s. omẽm illicitam concupiscentiã tam
aĩẽ qm corꝑis contͣdicens: quartũ..
facies. furtum accipit᷑ inhlo
manifesta. Qui enĩ furtũ phibuit tapnũ
eitat. Sub furto ⁊̃ comp̃benditur usura
⁊ simplex mendatiũ. infalso testimomo
aliud inꝑturio. apud innoto dum aliqͥᷤ¬
aliquid uonet qui ñ soluit dequil õib
dicendum ẽ pͥmi at̃ desimplici menda¬
tio qua pp ponenda ÷ descͥptio m̃da¬
sic diffiniendum putant. Men¬
uoluntate fallendi ł que p̃sentialit̃ ad ⁊̃
aliquidse daturum hnis toluntatem
dandi. cum ꝓmitt̾ẽt. pꝰ ea u̾o mitante uo¬
luntate dare nollet: mñdatium ẽẽt. ñ
qr inꝑmissione cor duplex fũit. S qr ꝑ¬

Expanded text:
 omnem illicitam concupiscentiam tam animae quam corporis contradicens. Quartum facies . Furtum accipitur in hoa sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam citat. Sub furto etiam comprehenditur usura. t simplex mendacium in falso testimonio, aliud in perjurio, aliud in voto, dum aliquis vovet quod non solvit. De quibus omnibus dicendum est. Primum autem de simplici mendacio, qua propter ponenda est descriptio mendasic diffiniendum putant. Menvoluntate fallendi, vel quae praesentialiter adest, aliquid daturum, habens voluntatem dandi cum promitteret, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset, non quia in promissione cor duplex fuit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓleuitate arguitur aut ꝑ ꝯtumatia ꝯdẽpna¬
tur. Quimalum se fact᷑m uirat: peccat. In
quo aut̃ meliꝰ ẽ iuram̃tum frang̾e qmͣ
adimplere. ita quid̃ ut ⁊ malum caueat
ꝙ uirauit ⁊ nicħominis culpam agnos
ineo qud male uirauit: Se ꝑiurio¬
tatione inducta confirmatũ. ꝯͥ
em̃ falsñ urat peierat ł ꝑiurat. In qͦpͤ¬
mũ malũ ẽ. culpam̃dacii. Scd̾m aũ cũ¬
falsitatem testimoniii it̾itatis irreu̾e̾nt̾
usurpatur. Quiuid̾it aliũ falsum uirare
atur ꝯtͣdicendo ⁊ ammonendo obfistit. ħã¬

Expanded text:
levitate arguitur, aut pro contumacia condemnatur. Qui malum se facturum jurat peccat. In quo tamen melius esset juramentum frangere, quam adimplere, ita quidem ut et malum caveat quod juravit, et nihilominus culpam agnoscat, in eo quod male juravit. Pertatione inducta confirmatum. Qui enim falsum jurat pejerat vel perjurat; in quo primum malum est culpa mendacii, cum id qufalsitatem testimonium veritatis irreverenter usurpatur. Qui viderit alium falsum jurare atur contradicendo et admonendo obsistit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui loquitut auditori falsum sig̾care
te sit ut dicit m̃titur cñ ille quiloqͥt᷑
cum opinionẽ. ⁊ intentione fallendi.
Iocosa m̃datia ⁊ yronie ⁊ parabole m̃¬
oatia ñ sunt. alioqͥn: scĩ rep̾hensibi

Expanded text:
qui loquitur auditori falsum significare ta sit ut dicit, mentitur tamen ille qui loquitur cum opinione et intentione fallendi. Jocosa mendacia, et ironiae, et parabolae, mendacia non sunt; a
Abbreviated transcription (Latin):
alsum De filso testimonior
tio deu̾itate testimoniũ ꝑhib. quiñ solũ
fecit: dampnabilis oĩo malicia ẽ. Siau̾
ignorans: rer̾hensibilis negligenti .A.
tite ꝓmalo e. ꝗuiens̃ uitat uim ꝓ¬

Expanded text:
 Falsum testimonium cio de veritate testimonium perhibet, qui non solum fecerit damnabilis omnino malitia est; si autem ignorans, reprehensibilis negligentia. itate a malo est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. hoc enĩ p̾ceptum ⁊ quedam alia
sub uet̾i lege t̾m inchoata. sunt .i. ñ
plene. s exparte data p̾p infirmttatẽ
auditoꝵ que pꝰ ea adueniente gr̃a ꝯsu¬
mata sunt. lex enim dicit. Non mecha¬
b̾is corꝑalem tm̃ mechiam ꝓhibens xͦ¬

Expanded text:
agitur. Hoc enim praeceptum et quaedam alia, sub veteri lege tantum inchoata sunt, id est non plene, sed ex parte data, propter infirmitatem auditorum, quae postea, adveniente gratia, consummata sunt. Lex enim dicit: Non moechaberis, corporalem tantum moechiam prohibens
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. aut subiectus sñ ꝯsilio ⁊ licentia p̾la
ti inordinatam ꝓponẽt abstinentiã eiꝰ¬
modi nota qr ma tifeste stuita ee̾nt te¬
nenda omĩo ñ c̾e̾nt. Qui bonũ qud̃ c̃q
uouet. si pꝰ ea illud aut implere᷑ potnerit
aut ꝓ maiori bono ꝑficiendo implere
aut mutari. ita ut ineuis arbitͥo. ñ ꝯstet
ł hoc dimit̾e qud̃ dic faciencluma uouit

Expanded text:
nsilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum vovit
Abbreviated transcription (Latin):
cum ñ incidunt leuitatis tñ culpam nõ e¬
uadent. Est adhuc aliud gn̾s m̃dacii cũ
aliquis quasi humilitatis causa m̃tiri uid̾r
ito pote cum se pecc̃aiẽ dic̃. ⁊ tñ si ita sentit
ut dicit. de quouissime dictum ẽ quia cum
cansa humilitatis quis ñtcitur siañ qͣm m̃tiret᷑

Expanded text:
tum non incidunt levitatis tamen culpam non evadunt. Est adhuc aliud genus mendacii, cum aliquis quasi humilitatis causa mentiri videtur, utpote cum se peccatorem dicit, ettamen non ita sentit ut dicit, de quo verissime dictum est, quia cum causa humilitatis quis mentitur, si antequam mentiretur
Abbreviated transcription (Latin):
pͦ circumcssionis sola fide saluabant᷑
sacͥficiis ⁊ obłonib. aliisq legis ceri¬
moniis p᷑ificate. Ip̃am q cͥtumcisionẽ
fide suscipientes ⁊ mneis qui carnẽ illã
suꝑbiuit uen̾ando participantes. Mͣ¬
culi qui morte p̃uenti ad octauũ diẽ
ꝑ uenire nõ potuert̃. ⁊ ob hoc cͥcuncisio¬
nis sacͣm̃to. abhac uita recessert. sola
fide parentum cum obłonib ⁊ sacrifici¬
is int̾uenientib it̃ imꝓbabilit̾ saluati
existimantur ꝓ eo qud̃ p̃ceptum cͥcũ ci¬

Expanded text:
populo circumcisionis sola fide salvabantur, sacrificiis et oblationibus, aliisque legis caeremoniis purificatae; ipsam quoque circumcisionem fide suscipientes, et in eis qui carnem illam susceperunt, venerando participantes. Masculi qui morte praeventi ad octavam diem pervenire non potuerunt, et ob hoc sine circumcisionis sacramento ab hac vita recesserunt, sola fide parentum cum oblationibus et sacrificiis intervenientibus non improbabiliter salvati existimantur, pro eo quod praeceptum circu
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ in nolo .t. pͥmũ ħo tnda baptifma¬
tis. ablitus signum ⁊ nom̃ ꝓfessionis fu¬
e accepit. Ac dem̃ nũo ficdelium associ¬
atus ⁊ p̃ceptis dutinis instructus ad cõ¬
piencdam ꝓfessionem suam accedit sican

Expanded text:
nto, primum homo unda baptismatis ablutus, signum et nomen professionis suae accipit, ac deinde numero fidelium associatus, et praeceptis divinis instructus ad complendam professionem suam accedit; sic a
Abbreviated transcription (Latin):
o ⁊ ꝓhibitio similit̾ ⁊ iscd̾a ut ittͥmq
studeas ⁊ facẽ que dedbes ⁊ cauẽ que
ñ debes. In altõ namq fio ffendis delic¬
tum ẽ. Inalt̾o añ sioffendis pecc̾m. facẽ
enim ñ facienda pecc̃m ⁊ facienda aũ sĩ

Expanded text:
ohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non facienda peccatum est, facienda autem non
Abbreviated transcription (Latin):
dierum articulo uoluitur officia huma¬
uititis ꝓrĩo ex hibentur. Tria uͦ ⁊ uir
denarium complent. qi ꝑfectũ facit fi¬
desrecta ⁊oꝑatio bona. primum p̃ cep¬
dum pͥme tabie add̾m patrẽ ꝑtinet.

Expanded text:
dierum circulo volvitur officia humanitatis proximo exhibentur. Tria vero et septem denarium complent; quia perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Patrem pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
licata sunt. ⁊ p̃cepta .s. ⁊ sacͣm̃ta. slam eũ
pͥmũ metlic̃ꝰ d̾ĩ ad hoiẽm egrotũ curand̾
accessifs totum occupau̾at morbiis. qd̾
totum reliquerat salus. Et apposuit in
corꝑe gnĩs humani inp̾tnis panca atti¬
cis ut paulatim morb defic̾ẽt ⁊ saluis ẽs¬
cẽt. pꝰea sublege scͥpta remedia pluraꝯ

Expanded text:
ta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antisonis, ut paulatim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricõnis reos. ñ ẽẽ uid̾r. qui p̾̃cepti
fu̾at. nisi ꝑuenientib ad octauum diẽ.
p̃cipue nennserabilior hic sexꝰ appareat.
tia sine contemptii parentũ sñ sacͣm̃to
cͥcũ cisionis tͣnsierint. pꝰmodũ eod̾ sacͣ¬
m̃to p̃cepto salutis effectum ꝯsecutis
cum p̾ceptum cliuinũ. hoc sacͣm̃tũ ñnͥ
oie octauo celebrandum indix̾it. Et pͦ
gentib ad ritum legis. uenientes ħsa
sent. ad salutem tñ.⁊ ad remediũ eiso¬
ꝑatur ut sulld̾ pꝰ modum suscipiendo
pͥorem negligentiam corrererunt. Sic gͥ
circumcisionis sacͣm̃tum semini abra¬
he scĩficando ⁊ signando partt̃ datitm
ẽ. Sc̃ificindo ut iustificaretur signã¬
do ut a cet̾is gentib disc̾nẽtur quatinꝰ
singłaris manieret ⁊ disc̾ta gn̾atõ deq̃

Expanded text:
cepti fuerat nisi pervenientibus ad diem octavum. Praecipue ne miserabilior hic sexus appareat;tia sive contemptu parentum, sine sacramento circumcisionis transierunt; postmodum eodem sacramento percepto salutis effectum consecuti sunt, cum praeceptum divinum hoc sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit. Et potest gentibus ad ritum legis venientes, hoc sent, ad salutem tamen et remedium eis operatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem negligentiam correxerunt. Sic igitur circumcisionis sacramentum semini Abrahae sanctificando et signando pariter datum est; sanctificando, ut justificaretur; signando, ut a caeteris gentibus discerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta generatio de
Abbreviated transcription (Latin):
ria sunt gn̾a oꝑmi qudã ita
ita bona sunt utt sĩ qmͣ licite
ti. Sola gͥ illa que sic se hñt ut nĩqͣm
licite fieri possint. lexnͣlis ꝓhibutt. Iui
sola p̃cepit. Meclia autem omĩa aditrũ¬
lib relinquens deꝑ hibendis unum p̃¬
es ⁊ uos similit̃ facite illis ut uidł ħo
ꝓrimum exhibe deb̾et. S pꝰea cumlex
subintraret ⁊ disciplinam uiuendi ar¬
tierem ꝓpoñet exhis que metdia fũãt
quedam excepit ⁊ ex eis alia ꝑ p̃ceptionẽ
alia ꝑ ꝓhibitionem in alt̾am partem d̃¬
flexit ut qũe ad modũ pͥmo homiuri
ꝑacliso deus de concessione nͣli unam
ꝓ p̃cepto discipline ꝓhibitionem exce¬
ꝑat. iti mͦ filiis eius non inuna u̾itate
stantibus s ꝑ uarios errores dissipatis ñ
unum de concessi one nͦli p̃ceptum dis¬
cipline. quasi ꝓbandis. s quasi corri¬
genelis.⁊ reꝑ andis multa. formaret ut
qnͣtto mag̃ se in mediis temꝑare disc̾e̾t
tanto lemꝰ in concessa cau̾e ualent. Illic

Expanded text:
ria sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite ti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri possint, lex naturalis prohibuit; illa sola praecepit, media omnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis unum praeet vos similiter facite illis ; ut videliproximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic
Abbreviated transcription (Latin):
unitas tñ fid̾i nõ multiplicaretur ut
pͥmum in illius forma uñ eẽnt qui
ex ip̃o nasce̾nt᷑ pꝰ ea ⁊̃ unum fierẽt
qui in eadem fide ipsi soctarentur.
Extc̃ gͦ unitas pͥp dĩ cepit. ⁊ unitas
conũs ationis fid̾lis que pͥmum signa¬

Expanded text:
unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum essent, qui ex ipso nascerentur, postea et unum fierent qui in eadem fide ipsi sociarentur. Extunc ergo unitas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signa
Abbreviated transcription (Latin):
moysen trĩ ł obseruantia legar
incͥcucisione exorclium sump¬
fit. pͥmum illud scłm subloge nͣli
quasi in confusio quadã tͣnsierat¬
⁊ qui ineo fide les extit̾ant. quas panca
qued am gͣna in humano gn̾e disꝑsa.
labinuicem discreta. sala intus fide
untta fu̾ant. Ut gͦ ad int̾iorem uni¬
tatem comm̃dandam extica condeo᷑
⁊ ẽẽt ĩmanifesto forma fidi ad qmͣ
exthisꝑsione sua qui uo candi fuãt
inuitarentur ꝓpositus ẽ unꝰ ad quem
inuno ꝑficiendo qui asfum̃di pꝰ ea
fu̾ant om̃s collig̾e̾nt᷑. Uocatus ẽ a¬
braham unꝰ emultis unitas pͥncipi¬
um unionis ut ad sinum illiꝰ collig̾ẽ¬
tur. quicumq pꝰ illum fide illri de¬
uocione iunge̾nt᷑. Uocatus ẽ gͦ ut
ex iret det̾ra sua ⁊ recedent abillis
quib unitus fu̾at nec uing̾etur
illis ad quos sbat. Et data ẽ forma il¬
li qm tͣnsmitt̾et ad om̃s ex ip̃o nas¬
cituros ⁊ om̃s imp̃a utia forma unũ
fut᷑os. Ut cum fideliũ nñs ang̾etur

Expanded text:
Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicunque post illum fide illi et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et recederet ab illis quibus unitus fueratEt data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros; et omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
a mutaridelnierũt. ut cum effectus gr̾e
o appar̃et. Erat quippe id̾ saiuator. ead̾
gr̃ã eadem fides illic uenturi hic exhibi¬
ti.d qr ipse ꝑ quem salus dabatur lon¬
ge et̾at. eiusoem salittis signa obscuraee
debuerint. pꝰea u̾o paulatim. eius ad¬
uentu ꝓpinqnͣte oportebat ut eodem or¬
dine ⁊ fides in cognitione ⁊ grã insalite
crescẽt ⁊eadem gr̾a insacͣm̃tis fcris i sig¬
nis suis se euidñtiꝰ manifestaret. quaꝑꝑ¬
ad ultimum ꝑ baptismũ expiationis.
⁊ iustificõnis. sacͣm̃tũ: formari institu¬
tum ẽ. qi eiusdem inundationis. for¬
ia ⁊ similitudo. in obłone quid̾ occui¬
te inuenitur. in circumcisione uͦ: eui¬
dentiꝰ ex pͥmitur. ꝑbaptismũ aũ: ma¬
uifeste declaritur. pͥmã nãcs influs¬
tionem accepit ħo. ut ꝓremediis salui¬
tis ext̾ioris sub̾e partem offerret dõpar
facto discẽt eã que intrinsecꝰ boua erãt
deo attͥbuerenque uͦ mala: sib i impita¬

Expanded text:
a mutari debuerunt, ut cum effectus gratior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quaad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, part in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputa
Abbreviated transcription (Latin):
pect̾m fuit hominis in obedientia ⁊ idcͥco
iuta ista que homini adpenitñtiam ꝯcedi¬
malis agendis ex pͥa concupiscentia indi¬
ũsa distrahitur inbonis agendis sola obe¬
dientie regula gub̾natur. iõ inmalis cauẽ
agencla. ad obeclientiam solũ mͦ reuocã¬
dus erat ibi ꝑ sententiam alt̾us salubriꝰ
discẽt quid ipse ag̾e debinss. Cum enum
iubetur homo pat̾⁊ mat honorem de¬
ferre si hoc ad carnales parentes solum
referendum ẽ. s hoc potuis ei p̃cipit᷑
tt qui d̾m inp̃ceptis suis aliqñ contẽ¬

Expanded text:
peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cavendagenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quod in mandatis suis aliquando conte
Abbreviated transcription (Latin):
cͥcum cisa ñ fu̾it ꝑibit anma illa de pͦp
suo. Causa qͦ subinfert᷑. cum d̾r. quia pac¬
tum meum irritum fecit. Si gͦ ꝑpactũ
deirritum factũ p̾uaricõnem pͥtoꝵ pa¬
rentum intelligimꝰ. cum in circumcieꝰ

Expanded text:
circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Causa quoque subinfertur, cum dicitur: Quia pactum meum irritum fecit . Si ergo per pactum Dei irritum factum praevaricationem primorum parentum intelligimus, cum incircumcisus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi erant. ꝓpt̾ea cucum cisio datañ ẽ
nisi seiini habrahe ut inearne signarẽ¬
tur qui in carne imairentur. pꝰ qmͣ aut̃
ad hanc unitatem accesserunt quiscd̃m
carns gn̾ationem exip̃o si fuert̃ positũ
ẽ signacłm unionis. extͣ sub̾am carnis
signum. posfis mexemplum tm̃ ad su
ꝑiorem statum suꝑ addens quatinꝰ ꝑħ¬
gnacłm baptismatis sec̾ñetur in sc̃i¬
ne abrabe fideles extit̾unt huic p̃cep¬
tioni sub̾ci nõ fuer̃t. Neq circum cisi¬
onis que soli semini abrahe indicta
fũat sisscipiende debito tenebant᷑ s fi
qui tꝰti fu̾ant sñ circuntcisione saluabã¬
uo die anatiuitate sua circumcidẽt᷑
in carne p̃putii sui ⁊ sunt qui addendũ
putant cuitello depetͣ frõ qud̃ tñ nuilla
alia auctoritate ꝓbauit nͥ quia sephora
ur or moysi t̾rita abangło acittm petͣm
sumꝑsisse legitur ⁊ ea p̾puciũ filii sui cͥc̃¬

Expanded text:
unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra substantiam carnis,signum, posteris in exemplum, tantum ad priorem statum susignaculum baptismatis secerneret in emunne Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed qui justi fuerant sine circumcisione salvabanvo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui . Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, quod tamen nulla alia auctoritate probant, nisi quod Sephora, uxor Moysi, territa ab angelo, acutam petram sumpsisse legitur, et ea p
Abbreviated transcription (Latin):
sunt signa ⁊ ad ipãm gr̾am scĩficã¬
clis conferendam infusa s bñdictio¬
ne pͥncipalit̾ constituta. Illa u̾osig¬
na horum tm. & mecliantib his. qͦꝵ
signa fuu̾int ne sñ salute eeñt quitpͥs
redemptionis p̃cesserunt. grãm insus¬
tentatione contuler̃t̃: Secunai diffrã.¬
cram̃tis in buebantur antiqui
iũsti. nõdum ad huc regmi celestis iami¬
aminteare potuerĩt donec saluator ꝑ
carnem assumptam celos ascendit ⁊õibꝰ
inse crecdlentib ac seqñtib uiamaꝑi¬

Expanded text:
sunt; et ad ipsam gratiam sanctificandis conferendam infusa sibi benedictione principaliter instituta. Illa vero, signa horum tantum; et mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem contulerunt. Secunda diffcramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ut nobis faciant homines eadem iuos
inrebi. Sacͥficia inanimalibus. Suble¬
ge scripta nrulta fuer̃t p̾cepta ⁊ mud¬
ta satͣm̃ta. p̃cepta eñĩ legis scͥpte alia
fuerunt mobilia alia inmobilia. oꝯo¬
bilia sunt que ex dispensatione ad temꝰ
sunt eidinata. Immobilia fũt que anata
ueniunt.⁊ ꝑ ta mala sũt itt nullo tp̃re
fñ culpa possint fĩ ł ita bona ut nullo
nͣlis hu̾it duob p̾ceptis comp̃hensa.
Inuno bona p̃cipiendo. In alt̾o mala
⁊ distincta ꝑ septem illa p̾cepta que scd̾a
tabula continebat. in quib ostũchit᷑ qua
qualem se exhib̾e debeat ħo gͣ d̾m.
Unde ⁊ pͥma tabula dicta ẽ. quia excellẽ¬
tiora contur mandata que coꝑtinent
Aodilectionem d̃i. S odã aũque ad infĩ¬
ora ⁊xrĩa pꝰ ħ p̾cepta ꝯtin que ad dilec

Expanded text:
t vobis homines, eadem et vos in rebus; sacrificia, in animalibus. Sub lege scripta fuerunt multa praecepta, et multa sacramenta. Praecepta legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia, sunt quae ex dispensatione a Deo sunt ordinata. Immobilia, sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa possint fieri; vel ita bona, ut nullo ralis habuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero malaet distincta, per septem illa praecepta quae secunda tabula continebat. In quibus ostenditur quaqualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima tabula dicta est, quia excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem quia inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
salutis effectus qm̃ ⁊ ꝑfecte datur. ⁊ eui
bent̾ oftñdr quasi sp̃is incorꝑe uiuenti
ext̾iori motione ꝓditur sic in eis inuisi¬
bilis grẽ uita clarissi me demnonstrat᷑.
pͥma gͦ sacͣm̃ta umbra fuersĩt. scdã
imago t̾cia corpꝰ. pꝰ que quarto loco

Expanded text:
salutis efsalutis efdenter ostenditur, quasi spiritus in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco
Abbreviated transcription (Latin):
longe sumptum ẽ mag̃ docuit hoĩem
qͥd ẽẽt qmͣ qͥd fieret. qͣ cum tp̃s aduenifs
quo u̾itas declarari debuerat datum
cum scisio qm inint̾iori hoĩe graꝑficit
demonstratur. Qud̃ aũ cͥcumessio ext̾iorẽ
sordes ⁊ enorntates que foris sunt rese¬
uentu xͥ cͥc̃cisio cessare debuit ut iiud
satͣm̃tum suc cetłẽt qud̃ ꝑfectam hoĩs
emunclationẽ. ⁊ int̾iorem anine cando¬
rem qͦm inipõ⁊ ꝑ ip̃m sacͣm̃tum adipis¬
ablitio emm inigutates sine dolore
eiundat. Iccͥ eo pͥeri ppło intimare ser¬
uienti ⁊ sublege laboranti. ccumcisio
ad emunclationem data ẽ. nouo autẽ
ꝓpło ingr̃a ꝑ caritatem ambulanti
ab littio. Uidñt gͦ pͥma illa sacͣmta que
sub nͣli lege p̃ cesserunt quasi quedã
um bra u̾itatis. Illa u̾o que pꝰ ea subscͥ¬
pta lege secuta sunt. quasi quedam
imago ł figa u̾itatis. Ista aũ que sub
grã noussimne. consequnt᷑. fr̃iam um¬
bra ł imago.s corpꝰ u̾itatis. Inquib

Expanded text:
longe sumptum magis docuit hominem quid esset quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas declarari debuerat, datumcircumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt reseiente Christo circumcisio cessare debuit, ut illud sacramentum succederet, quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem quem in ipso ot per ipsum sacramentum adipisablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmecset nõ quia malum erat s quia
obedicntia ꝓbanda erat. hic dictum ẽ
ut carnem cum sanguine ñ commed̾
ut discẽnt homines horrere crudelitrtẽ.
camem porcinam nõ ed̾ent: ut detestarent᷑
inmundiciam. In boue ⁊ asino non ararent᷑.
lit p̃dicatiom noriam agnosce̾nit: pigͥtiam
istinticiam ⁊ cet̾a similia. que omĩa mecdia
erãt. Illa uͦ que sublege nͦi induobp̃ ceptĩ
clansa fu̾ant. ꝑ scͥptam legt̃ pꝰ ea septẽ i ie
que insed̾a tibila ꝓposita sunt. p̃ceptis
explicata sint ⁊ distincti. Exquib pͥmũ

Expanded text:
eret, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum
Abbreviated transcription (Latin):
łatas aꝑfco minꝰ hr̃e. Uniũsitatem
aut̃ rerũ omĩũ intanta consumõne
Cum dñt uniũsitatem rerum ñ pse
meliorem e̾ẽ qm ẽ. quałr id accipi¬
endum sit. ꝙ dñt meliorem eam
me bona ẽ itaut milla omĩoboni
melior quia maiꝰ bonũ ꝙ eideẽ ca¬
pe ip̃a nõ p. s sitta sum me bonad̾r
uit nulla ei ꝑfectio bom desit iam
opus suum plane catori eqͣt᷑.  extͣ¬

Expanded text:
atas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione bcum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam me bona est ita ut nulla omnino boni melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaret
Abbreviated transcription (Latin):
clitus. ne si totiis manifesttis eẽt
ad scĩam ñ adiuuaret᷑. ⁊ infidlitas d̾
ignorantia ñ excusaret᷑. Qtͥca opͦtuit
ut ꝓd̾et se occultũ d̾s. ne totus ce la¬
retur. ut ꝓrsus nesciret᷑. trur fum
ad aliquid ꝓditũ se ⁊ agnitũ occulta¬
ret. ne totus manifestaret᷑. ut aliqͥd
eẽt ꝙ cor hominis enutriret cogni

Expanded text:
s manifestus esset, ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cogni
Abbreviated transcription (Latin):
fabilia ⁊ incõp̃hensibilia sũt oĩc̾at᷑e.
Sicut enim et̾nitatẽ di ñ equatur
tempnis. nͨ ĩm̃sitatẽ locꝰ. sic nec sapi¬
entiam eiꝰsensus. nec bonitatem i̾tꝰ
n potñtiam opꝰ. Heuoluntate der⁊
ꝑuidentia multai in quirenda restant.
ꝯtemplandum respiciamus qͣtm̃ pꝰsi¬

Expanded text:
incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. contemplandum respiciamus quantum possi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsist ut sr̃i. Nõmittaut pꝰ aliam a
aluidñsit. S siue idem siue aiud
tat ut cliscutiamus utr̃ ne meliꝰ ali¬
quid fatẽ possit qmͣ facit cleus. ħ al
nrĩ scrutatores qͥ defecer̃t scrutantes
scritationes nouum aliqͥd ⁊ Sͤ nouũ
nec tamu̾um qmͣ nouũ affr̾e se di

Expanded text:
it ut fieret, non mutata, ut post aliam alalius non sit; sed sive idem, sive aliud tat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se d