comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tñ accipere ⁊ hr̃e. ⁊ dare bãpi sc̃itatem. nul¬
lomodo sua peruersitate iuolatam. sicut
ex ip̃ius cypriani litteris admonemur. ut¬
quid tribuimus hereticis aliena. ut quid u¬
dñis eorun ẽẽ quod xp̃i est. ac non pocus
in eis ⁊ imperatoris nũ signa cognoscimus¬
⁊ desertorum fc̃a emendamus: Quam pp̃ aluid
est quidem sicut dicit sanctus cyprianus. eos
qui uitus in ecc̃a sunt in nomine xp̃i loqui. a¬
luid eos qui foris sunt ⁊ ccͣ eccam faciunt in
eccãm faciunt. male iuiuendo. ⁊ in suam uitami
in firmas animas traducendo. ⁊ non nulli qui
foris sunt in xp̃i nomine loquinitur. nec ope¬
rari que xp̃i sunt. s foris ẽẽ prohĩbentur. qñ¬
eis eos ut sauentur uel̃ corripimus uł argui¬
mus uł hortamur. Nam ⁊ ille foris erat qui
cum discipulis non sequebatur. ⁊ in nomine
xp̃i demonia expellebat. Quod dominus neꝑ
hiberetur. admonuit. qmͣius utiq in quo

Expanded text:
tamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nultamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nullo modo sua perversitate violatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris admonemur; utquid tribuimus haereticis aliena? utquid dicimus eorum esse quod Christi est; ac non potius in eis et Imperatoris nostri signa cognoscimus desertorum facta emendamus? Quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in Ecclesia sunt, in nomine Christi loqui; aliud eos qui fecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi nomine loquuntur nec operari quae Christi sunt sed foris esse prohibentur, quando eos ut sanentur uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non sequebatur et in nomine Christi expellebat daemonia, quod dominus ne prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tium. qñ quidem ip̃e utrumq ammonet.¬
⁊ intus fuisse quosdam non seruantes be¬
niuolam caritatem. S in uidia ⁊ maliuo¬
la dissensione uersatos. de quib paulus ap¬
postolus locutus est.⁊ ex parte diaboli ẽẽ
inuido. sicut in epła qmͣ de celo ⁊ liuore
scripsit apertissima uoce testatur. Q mͣ o¬
brem cum manifestum sit fieri posse. ut
dicium eorum. non solum si post acceptũ
bap̃m peru̾tantur. s etiam sitales accipi¬
ant sicut idem cyprianus ostendit seculo
uerbis solis ⁊ non factis renuntiantes. nec
ideo si correcti post ea fueruit illud quod per¬
uersi acceꝑant it̾andum est qnͣtum ar̃b̃itror
iam claret ⁊ liquet. in ista questione de
baptismo non eẽ cogitandum. quis det s
quid det. aut quis accipiat. aut s quid ac¬
cipiat. aut quis hẽat s quid hẽat. Si eni
homines ex parte diaboli. ⁊ ideo nequaqmͣ
ad columbam unicam pertinentes. possunt

Expanded text:
tium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, ettium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia et maliuola dissensione uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manidicium eorum, non solum si post acceptum Baptismum pervertantur, sed etiam si tales accipiunt, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo verbis solis et non factis renuntiantes ; nec ideo si correcti postea fuerint, illud quod perversi acceperant, iterandum est: quantum arbitror, jam claret et liquet, in ista quaestione de Baptismo non esse cogitandum quis det, sed quid det; aut quis accipiat, sed quid accipiat; aut quis habeat, sed quid habeat. Si enim homines ex parte diaboli, et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes, possunt
Abbreviated transcription (Latin):
cedo ita ẽẽ. s multi amissa caritate pp̃ea
non exeunt foras. quia secularib emo¬
modis uolunt recedere. Uñ dc̃m est in lau de
caritatis. Non querit que sua sunt. Nunc
ergo queritur. quomodo poterunt homi¬
nes ex parte diaboli pertinere ad ecc̃am. ñ
hñtem maculam aut rugam aut aliquid
eius modi. de qua etiam dictum est. Una est
columba mea. Quod si non possunt mani¬
festum est eam int̾ alienos genere geme̾¬
⁊ intrinsecus insidiantes ⁊ intrinsecus ob¬
latrantes. Tales tũ ⁊̃ uitus ⁊ accipuint bap¬
tismum ⁊ hñt ⁊ tradunt. scm per se ip̃m.
ner ulła ex parte illorum malignitate iuo¬
latum. in qua infinem us perdurant. Qͦ¬
circa idem noc beatus ꝙyprianus docet. perse
ip̃m eẽ considerandum bap̃m uerbis enu¬
ngłicis. sicut accepit ecc̃a consecratatũ.
non ad inncta neq permixta ulla ꝑusita¬
te atq malitia siue accipientium siue tͣtẽ¬

Expanded text:
cedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea cedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea non exeunt foras, quia saecularibus emomodis nolunt recedere. unde dictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur quomodo poterunt homines ex parte diaboli pertinere ad ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, de qua etiam dictum est: una est columba mea. quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malignitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue traden
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuentus est ab eo qui erhereticis uenit.
quia tardius correctus est. it̾andum est.
Nichil ergo ad rem pertinet de qua nunc
questio est. qui seruis setardius ue conu̾¬
tat a propria ꝑu̾sitate ad rectitudinem fi¬
dei uel spei uł caritatis. ⁊ si enim in terio¬
res mali facilius possunt boni fieri. aliqñ
dam int̾iores conu̾sione preueniunt. ⁊ alł
illis in sterilitate manentibus unitati recõ¬
ciliati fructum afferunt intolerantia. siue
tricenum.siue sexagenum. siue centenũ.
aut rizania sola si dicenda sunt queusq
infinem in maligno errore perdurant. ⁊¬
foris multa frumenta sunt. ⁊ intus mul¬
ta rizania. At enim peiores sunt ext̾iores
qmͣ interiores mali. Magna quidem ques¬
tio est. utrum peior fũit nycholaus iam
exterior qmͣ symon ad huc interior. quia
ille hereticus iste magnus. Quod si ip̃a ⁊¬
diuisio qui iuolate caritatis certissimum
iudicium est. gͣuius hẽtur malum. con¬

Expanded text:
praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, quia tardius correctus est, iterandum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquandam interiores conuersione praeueniunt et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usque in finem in maligno errore perdurant, et foris multa frumenta sunt et intus multa zizania. At enim peiores sunt exteriores quam interiores mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, con
Abbreviated transcription (Latin):
enim frumenti hñt ⁊izana: Si enm hoc i¬
aa est. ⁊ intus ⁊ foris ad hoc dum taxat par
conditõ est. Nen enim in ⁊iraniis exteriori¬
b non inueniuntur gͣna frumenti. ⁊ interi¬
orib inueniuntur. De sacramento auten
cum queritur. non utrum hẽant aliquid u¬
frumenti ⁊ itania queritur. S utrum hẽant
aliquid celi. ⁊ ext̾ioribus enim ⁊ interiorib
izaniis cum ip̃o tritico est pluiuia commu¬
nis. que celestis ⁊ dulcis est. ip̃a etiam si ex
ea zirania steliriliter crescunt. Sic ⁊ euun
nec pp̃ eorum sterilitatem quo etiam foris
compluit imꝓbandum. Sixĩt aliquis. uite¬
riora ⁊irania facilius in frumentum cõuer¬
ti: Toncedo rta ẽẽ. Si quid hoc pertinet ad
bap̃m it̾andum : Numqnid si forte aliquis
ab hereticis conusus. conuersionis sue
tempore ac facilitate preuenerit. eum qui
tardius intus amalitia corrigitur. ⁊ umi¬
tatur. ei non est itandum bap̃a. ⁊ illi qͥ

Expanded text:
enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ienim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiamsi ex ea zizania steriliter crescunt. sic et euanneque propter eorum sterilitatem quos etiam foris conpluit inprobandum. Dixerit aliquis interiora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
de hominib dici potest. ut sic extra ecc̃e cõ¬
munionem. nonhẽat deus aliquem suorũ.
sicut int̾ angelo sc̃os o sanctos non ħt. dia¬
bolus aliquem suoꝵ. ecẽe uero huic que ad¬
huc carnis mortalitatem portat qmͣdiu per¬
egrinatur a domino. licuerit diabolo mis ce¬
re ⁊irania.hoc est males homines. ⁊ ꝑmissus
sit pp̃ ip̃ius ecc̃e ꝑegrinatõnem. ut requies
illius ea prĩe qua scĩ angeli perfiuuntur. de¬
sideraretur ardeutus. De sacramentis aũt
hoc dici non potest. Sicut enun ea possunt n¬
hẽre atn tͣctare. non ad salutem set ad ꝑni¬
tiem suam in qua igni destinata sunt. inte¬
riora ⁊izania. sic ⁊ exteriora ⁊izania que ab
interioribus recedentib acceperunt. quia re¬
cedentia non amiserunt. Quoꝵ sine dubio¬
it̃iteie manifestatur. cum redeuntib non restitui¬
r anr tur. qñ forte aliqui ex eis ip̃is qui recesse¬
rant reu̾tuntur: Nec quis amͣ dixerit. Qͥd

Expanded text:
de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae comde hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum. sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desihoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid
Abbreviated transcription (Latin):
tales ẜ dolatras sicut ⁊ ille intelligit atniz
conuuicit. non utiq argueret il nͥ nosset.
Nen enu ad nersus coepõ suos falsum testi
tis zitaniis. simul eradicaretur. ⁊ triticum.
paterne ⁊ materne. caritatis iuscerib tole¬
rauit. imitatus utiq apłmi paulum. qui u¬
maliuolos ⁊ inuidos. sibi eadem cͣcͣ ecc̃am cari¬
tate sustinuit. s tñ quia inuidia diaboli mo¬
ris intrauit in orbem terrarum ⁊ mmutantur
illum qui sunt exparte illuis. non per illud
quod adeo creati sunt. s per illud quod a se
ip̃is ꝑuersi sunt. sicut cominemorarat ip̃e
cypuauus. qr ⁊ diabolus anteqmͣ eẽt diabolus.
angelus fuit.⁊bonus fuit. unde sunt muni¬
tate xp̃i. qui sunt ex parte diaboli: Procul
dubio sicut ip̃e dominus ait municus homo
hoc fecit. qui superseminauit ⁊rrania sicut
ergo intus quod diaboli est arguendum est.
sic ⁊ foris quod xp̃i est agnoscendum est. n¬
in unitate ecc̃e ht̃ sua diabolus. Hoc fortasse

Expanded text:
icut et ipse intellegit adque conuincit, non utique argueret, nisi nosset; neque enim aduersus coepiscopos suos falsum testimtis zizaniis simul eradicaretur et triticum, paternae et maternae caritatis uisceribus tolerauit, imitatus utique apostolum Paulum, qui maliuolos et inuidos sibi eadem circa ecclesiam caritate sustinuit. Sed tamen quia inuidia diaboli mors intrauit in orbem terrarum et imitantur illum qui sunt ex parte ipsius, non per illud quod a deo creati sunt, sed per illud quod a se ipsis peruersi sunt, sicut commemorat ipse Cyprianus, quia et diabolus antequam esset diabolus angelus fuit et bonus fuit, unde. sunt in unitate Christi qui sunt ex parte diaboli? procul dubio, sicut ipse dominus ait, inimicus homo hoc fecit, qui superseminauit zizania. sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. in unitate ecclesiae habet sua diabolus? hoc fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
cum raptorib. cum ebriosis. ⁊ ceteris eus mo¬
di pestibus de quib dr̃. regnum dei non possice¬
bunt. ⁊ baptismatis sacramentum ẽẽ cõmune
⁊ tũ uitia quib a regno dei separantur non
ẽẽ communia. Neq enim de solis heresib dic̃
possidebunt. Sed non pigeat paululum adu̾¬
tere que sunul enumeret. Manisfesta sunt in
quit opera carnis. que sunt fornicationes. im¬
mundie. Iuxurie. idorum idolorum seruitus.

Expanded text:
cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmocum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim de solis haeresibus dicnum dei non possidebunt. sed non pigeat paululum aduertere quae simul enumeret. manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
non hẽam nichil mͥ prodest. Q si pp̃ hoc quia
caritas deest. passio nichil ꝓdest. nec uel ꝓdest
ques intus in inudia: ⁊ in maliuolentia sine
caritate uiuere. paillus dicit ꝙyprianus expo¬
nit. ⁊ tñ uerum bãpa possunt ⁊ accipere ⁊ tra
hẽre. aliud non utiliter hr̃e. Qui non ht: ut
heãt baptirandus est. Qui autem non utilit̾
ht. ut utiliter hẽat corrigendus est. siec adul¬
tera est aqua in bap̃o hereticorum. quia nec
ip̃a creatura qmͣ deus condidit mala est. nec
uerba euungłica in quib lib errantib repͥhen¬
denda sunt. s error illorum in quo adutera est
anima. ⁊ si alegituo uiro sacramenti habeat
ornamentum. Potest gͥ nobis ⁊ hereticis bãpa
uis a fide nr̃a error distet illorum. siue aliud de
pr̃e uel de filio uł de spũ scõ sentiant qmͣ ueri¬
tas ht̃. siue ab unitate precisi non colligant
cum xp̃o s spargant Qluia porest nõbis sifru¬
menta dominica sumus. ⁊̃ intus cum auaris.

Expanded text:
eam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit, Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et trad est non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticis baptisma uis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris,
Abbreviated transcription (Latin):
heretici ad catholicam ueniunt. ut quod eorum
malum est corrigatur. non quod dei bonum est
repetatur. Dicit aliquis. Nichil ne ergo int̾ est.
si duo inerrore parit̾. attiz malitia constituti sĩt
ne uita ⁊ corde mutato alius eorum foris. alius
intus baptiretur. fateor interẽe. Ille enim pe¬
ior est. qui etiam foris baptizatur. non eo qd̃
baptnatur. s eo quod foris est. Est enim etiã
ip̃ius diuisionis. nec nullum nec paruum ma¬
lum. Si tñ ille qui intus baptiratur. non pp̃
aliquid tͤrrenum aut temporale commodum
untus ẽẽ uoluit. S ꝙ imitatem eec̃e toto orbe

Expanded text:
od eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur sed eo quod foris est — est enim etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum —, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse uolui
Abbreviated transcription (Latin):
prẽn xp̃i blasphemant. cum eos errore blasple.¬
mare. manisfestum sit non enun qui accedit
ad bap̃m xp̃i aperte blasphemat prẽm xp̃i. sed
aliud qmͣ ueritas ht̃ de pr̃e xp̃i sentiendo blas¬
phemare conuincitur. um satis ostendimus.
ad bap̃m qui uerbis eiungłicis consetratur ñd
pertinere cuius qmͣ uel dantis uel accipientis

Expanded text:
errore blasphemare manifestum sit — non enim qui accedit ad baptismum Christi aperte blasphemat patrem Christi, sed aliud quam ueritas docet de patre Christi sentiendo blasphemare conuincitur —, iam satis ostendimus ad baptismum qui uerbis euangelicis consecratur non pertinere cuiusquam uel
Abbreviated transcription (Latin):
cum. dͥ manifesta sibi doctrura catholice fidei
resistere maluerit. ⁊ illud nuod tenẽbat elege¬
rit. Quod antetimͣ fiat manifestum est illũ
riui foris baptriatus ẽẽ peiorem. Itaqi in hoc
sola falsa opinio. in illo aũt etiam ip̃a diui¬
sio corrigenda est. sed in uentro ipõrum sa¬
cramenti ueritas repetanda. Quod si quis¬

Expanded text:
festata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. Quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris baptizatus est esse pejorem. Itaque in hoc sola falsa opinio, in illo autem etiam ipsa divisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti veritas repetenda.
Abbreviated transcription (Latin):
mo non percipit que sunt sp̃e dei. ⁊ percepto
iam bap̃o. dicit ees ad huc animales ẽẽ. secun¬
dum sensum autem carnalem non potest nisi
carnanalr̃ de deo sapere. anuna corporeis sensi¬
bus dedita. Unde multi post bap̃m proficiettes.
⁊ maxime qui infantes uel pueri baptirati sunt.
qnͣco magis eorum intellectus serenatur ⁊ illu

Expanded text:
 quae sunt spiritus Dei, et percepto jam baptismo, dicit eos adhuc animales esse. Secundum sensum autem carnalem, non potest nisi carnaliter de Deo sapere anima corporeis sensibus dedita. Unde multi post baptismum proficientes, et maxime qui infantes vel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicue foris est. si bap̃m illic euuͣngelicum
accepit. non talem utiq bap̃m accepit quali
errore cecatur. ⁊ pp̃ea si resipiscens. uiderit re¬
linquendum eẽ quod male tenuerat. non simł
ei relinquendum est bonum quod acceperat. Nec
q error illius imꝓbandus est. Iani enim pp̃ ea
in illo xp̃i bap̃s exsufflandus est. Iam enim ex
hiis quos intus contigit de deo falsa opinantes
baptitari. satis elucet disceruendam eẽ sacra¬
menti ueritatem a male credentis errore. Qmͣ

Expanded text:
m illic euangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit quali errore caecatur. et propterea si resipiscens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est bonum quod acceperat, nec quia error illius inprobandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. iam enim ex his, quos intus contingit de deo falsa opinantes baptizari, satis elucet discernendam esse sacrament
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qmͣ ueritas ht̃ de pr̃e xp̃i sentiendo blas¬
phemare conuncitur. um satis ostendimus.
ad bap̃m qui uerbis euungłicis consetratur ñs
pertinere cuius qmͣ uei dantis uel accipientis
errorem. siue de pr̃e siue de filio siue sp̃u sc̃o¬

Expanded text:
liud quam ueritas docet de patre Christi sentiendo blasphemare conuincitur —, iam satis ostendimus ad baptismum qui uerbis euangelicis consecratur non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de s
Abbreviated transcription (Latin):
s si possunt ut dixi pcẽa. ambo equaliter ap¬
pendantur. iguorantis blasphemia. ⁊ scien¬
tis ydolatria ⁊ eadem sententia iudicentur
ille qui xp̃m querendo inueri similem sermo
probantur. in isto aũt approbantur. cum ab
illius columbe menbris ut̾q inueniatur. ali¬
enus. An qr ille foris aꝑtus litigator est ne in¬
tromittatur. iste uero intus callidus assensa¬
tor ne foris proiciatur. Q uod uero ait. necͥs¬
trm̃ dicat. quod accepimus ab apłis hoc sequi¬
sit constitutum. non me tantum monet ut
baptismum xp̃i ⁊̃ aput hereticos inuentũ
audeam reprobare. sicut ⁊̃ ip̃m euuͣnglicũ
cum aput es inuenio necesse est ut appro

Expanded text:
sed si possunt, ut dixi, ambo peccata aequaliter apsed si possunt, ut dixi, ambo peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia et scientis idololatria, et eadem sententia iudicentur ille qui Christum quaerendo in uerisimilem sermonprobantur, in isto autem adprobantur, cum ab illius columbae membris uterque inueniatur alienus? an quia ille\' foris apertus litigator est ne intromittatur, iste uero intus callidus adsentator ne foras proiciatur? Quod autem ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apsit constBaptismum Christi etiam apud haereticos inventum audeam reprobare sicut etiam ipsum Evangelium, cum apud eos invenio, necesse est ut appro
Abbreviated transcription (Latin):
ad antonianum scribens att. Nec sibi inhoc no
municare. qnͣdo suit aput illos ⁊ ad ulteri ⁊ frã¬
datores qui teneantur ydolatrie crimine. Hoc¬
enim scitote intelligentes. quia omnis formea¬
tor aut in mundus. aut fraudator quod ẽ ydo¬
latria. non habet hereditatem in regno xp̃i ⁊
qui nesciens inheresem incurrerit. An quisci¬
etis ab auaritia id est ab ydolatria non recesserit.
s̾ cłm illam quidem regulam qua poc̃a scienti¬
um pecĩs ignorantium sponuntur auarus cũ
scĩa iuncit in scelere. S ne forte hoc faciat inhe¬
resi seeleris ip̃us magnitudo. quod facit ĩ aua¬
ritia scientis admissio. hereticus nesciens aue¬
auaro scienti coetiuetur. Quamqm non hoc
uideatur ostendere testimonium. quod ipse
ex apło posuit. Quid enim in hereticis nisi
blas phemias detestamur. Uolens autem demõ¬
strare ad facilitatem uenie ignorantium per¬
tinere peẽa. posuit exapło nͥisi ait. Qui prinᷤ

Expanded text:
ad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc noad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc nomunicare, quando sint aput illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololatriae crimine.\'hocenimscitoteintellegentes, quia omnis fornicator aut inmundus aut fraudator quod est idololatra non habet hereditatem in regno Christi et qui nesciens in haeresem incurrerit an qui sciens ab auaritia id est ab idololatria non recesserit. secundum quidem illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae praeponuntur, auarus cum scientia uincit in scelere. sed ne forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsius magnitudo quod facit in auaritia scientis admissio, haereticus nesciens auaro scienti coaequetur, quamquam non hoc uideatur ostendere testimonium , quod ipse ex apostolo posuit. quid enim in haereticis nisi blasphemias detestamur? uolens autem demonstrare ad facilitatem ueniae ignorantium pertinere peccata, posuit ex apostolo ubi ait: qui prius
Abbreviated transcription (Latin):
doceat. s etiam patient̃ discat. non dubi¬
to quod si stam questionem in ecẽa diu
multum q uersatam cum uiris scĩssimis
dectissumis qr tractaret per quo post ea fac¬
tum est. ut antiqua slła consuetudo etiã
plenario concilio firmaretur sine dubita¬
tõne demonstraret. non solum quod dectꝰ
eẽt. in hiis que firmissima ueritate ꝑceperat¬
. uerum ⁊̃ qm̃ decibilis in hiis que minus ad¬
siterat. ⁊ tñ cum manifestum sit. multo
gnͣius peccare scientem qmͣ nescientem.
uellem michi aliquis dr̃ẽt. siquis in heresẽ
incurrat nesciens qmͣtum mali sit ⁊ alus
ab auaricia non recedat sciens qmͣtum
mali sit. quis eorum sit peior. Possum ⁊̃
ita ꝓponere. S alius nesciens in heresem
irruat. ⁊ sciens alius ab ydolatria non re¬
cedat. Quia ⁊ apłs dicit. auaritia que ẽ
ydolorum seruitus. ⁊ ip̃e cyprianus eandẽ
sententiam non alt in tellexit. sicut dixit

Expanded text:
doceat, sed etiam patienter discat, non dubidoceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu multumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret non solum quam doctus esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inruat et sciens alius ab idololatria non recedat — quia et apostolus dicit: auaritia quae est idolorum seruitus et ipse Cyprianus eandem sententiam non aliter intellexit, sicut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
a spũ scõ reuelatum. Hxc plane uerum est.
quia ratõ ⁊ ueritas consuetudim p̾ponenda
est. S cum consuetudini ueritas suffragat᷑.
nichil oportet firmus retineri. Dem̃ sequitꝰ
⁊ dicit. Ignosci enim potest simpłr erranti
sicut de semet ip̃o dicit apłs paulus. Qui
prius fui blaphemus ⁊ persecutor. ⁊ inui¬
riosus. S misericordiam merui. qr ignorãs
feti. post inspiratõnem uero ⁊ reuelatõnẽ
fcãm. qui in eo quod errauerat perseue¬
rat. prudens ⁊ sciens sine uenia ignoran¬
tie peccat. Presumptione enum arq obsti¬
natione quadam intitur. cum ratione su
peretur. Hoc uerissimum est. longe gra¬
uius ẽẽ peccatum eius qui sciens qm eius
qui nesciens peccauĩt. ⁊ ideo uir sc̃s cypri¬
anus non solum doctus sed etiam docibilis.
quod in laudem ep̃i quem designat apłs.
sicut ip̃e intellexit. ut diceret ⁊̃ hoc in
ep̃o ẽẽ diligendum. ut non solum scient̃

Expanded text:
a Spiritu sancto revelatum. Hoc plane verum est, a Spiritu sancto revelatum. Hoc plane verum est, quia ratio et veritas consuetudini praeponenda est. Sed cum consuetudini veritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri. Deinde sequitur, et dicit: Ignosci enim potest simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus, « Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam merui, quia ignorans feci » . Post inspirationem vero et revelationem factam, qui in eo quod erraverat, perseverat prudens et sciens, sine venia ignorantiae peccat. Praesumptione enim atque obstinatione quadam nititur, cum ratiperetur. hoc uerissimum est longe grauius esse peccatum eius qui sciens quam eius qui nesciens peccauerit. et ideo uir sanctus Cyprianus, non solum doctus sed etiam docibilis, quod in laude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceret etiam hoc in episcopo esse diligendum, ut non solum scienter
Abbreviated transcription (Latin):
fessi erant. auaris computare non dubitar.
Sic ergo in heresi baptitatus in nomine sc̃e tͥ¬
nitatis. non fit tñ templum dei si ab heresi
non recessent. quonic̃do n in auaritia in eodẽ
nonune baptitatus fit templum dei. si ab a¬
uaritia non recedat. q̃ est ydolorum seruitꝰ.
Nam ⁊ hoc idem apłs dicit. Que comp̃õ tem¬
plo dei cum ydolis. Non ergo de nobis quera¬
tur. cuius dei templum fiat. quem dñs tẽ¬
plum dei non fieri. Nec tñ iõ non baptira¬
tur. nec eius error inmundꝰ efficit. ut nõ
sit scm̃ sacramentum quod accepit u̾bis
euugłicis consecratum. sicut nec illuis a¬
uaritia ꝙ est ydoloꝵ seruitus. ⁊ magna
quod accipit. etiam si ab alio similiter aua¬
ro ꝑ eadem uerda eulln glĩca baptizetur. ꝓ¬
inde inquit frustra quedam qui ratõne iun¬
cuntur consuetudinem nobis obiciunt. qiͣcõ¬
suetudo maior sit ueritate. aut non id sit
in sp̃alib sequendum. quod iumeliuis fu̾it

Expanded text:
fessi erant, auaritiam conparare non dubitaret. fessi erant, auaritiam conparare non dubitaret. sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae trinitatis non fit tamen templum dei, si ab haeresi non recesserit, quomodo neque in auaritia in eodem nomine baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit, frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo maior sit ueritin spiritualibus sequendum, quod in melius fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
renuntians. dunittit pcca: pe si ꝑ ium sacra¬
menti dei. sicut ille ita ⁊ ssie. S̾iper meri¬
tum suum nec ilłe nec ille. Illud enim sacra¬
mentum. ⁊ in malis hominib xp̃i ẽẽ cegnos¬
citur. In corpore autem unice columbe incor¬
rupte sc̃e pudice. non hñtis maculam ugã.
nec ille nec ille inuenitur. ⁊ quomodo accipi¬
enti non prodest bap̃s ei qui setulo uerbis nõ
fcĩs renuntiat. sic non prodest ei qui in he¬
resi uel scismate baptiratur. Utriq autem
correcto prodesse incipit ꝙ aute non proderat.
S tñ merat. ẜaptiratus ergo inheresi non
fit templum dei. Numquit tñ ideo ꝓbapti
dato non hñdus est. Nam nec intus auarus
multa. Neque auari neq rapaces regnum dei
possidebunt. Auariam quippe ydolorum ser¬
uituti alio loco idem aps̃s comparat. Et aua¬
epła ad antonianum. ut eorum pcc̃a qui tp̃r
persetutõnis ꝑ libellos se thurificaturo pro¬

Expanded text:
renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacrarenuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si per meritum suum, nec ille nec ille, illud enim sacramentum et in malis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpore autem unicae columbae, incorruptae sanctae pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante non proderat, sed tamen inerat. Baptizatus ergo in haeresi non fit templum dei. numquid tamen ideo pro non baptizato habendus est? nam nec intus auarus multa: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruituti alio loco idem apostolus conparat: et auaula ad Antonianum, ut eorum peccato, qui tempore persecutionis per libellos se turificaturos pro
Abbreviated transcription (Latin):
dentur in ecẽa ẽẽ. s non sunt inmo ⁊ ccͣ ecc̃am
faciunt. Quomodo ergo baptirare bap̃o ecc̃e
possunt . quod nec ip̃is prodest nec accipienti¬
b tuisi intrinsecus uera confessione mutent.
ut ip̃m sacrantum quod eis accipientib ñ pro¬
derat. qñ scło uerbis non fcĩs renuntiabant re.
prodesse incipiat cum ⁊ fcĩs ceꝑint renuntia¬
re. ita ⁊ illi quorum aperta est seꝑatio. quia
in menbris illuis colunbe. nec hi nec illi sunt
hodie.S aliqui eorum fortasse futuri sunt.
Non itaq bap̃a hereticorum acceptamus qñ
post eos non baptiramus s quod xp̃i õẽ cogno¬
cimus ⁊̃ in malis hominibus siue aperte fo¬
ris siue intus occulte separatis. illis mea re
in qua deiuabant correctis. debita ueneratõ¬
ne suscipimus. Sicut autem urgeri uideor
s ic ⁊ ego urgeo cum dico. Ergo qui celes¬
tia mandata non seruat. auarus. raptor.
fenerator. inuidus. uerbis seculo non fcĩs

Expanded text:
dentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam dentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor sic et ego urgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis
Abbreviated transcription (Latin):
aperte foris ⁊ heretici appellantur. multis ⁊ bo¬
nis catholicis meliores sunt. Qui enim sunt
hodie uidemus quid eras futuri sunt ignora¬
mus. ⁊ dõ quidem aput quem sunt presenti¬
a que futura s̃. etiam futuri sunt iam sunt
Nos aũt scd̃m id quod inpresenti est quisq ho¬
mimu. querimus utrum in illius ecc̃e men¬
bris que una columba dc̃a est. ⁊ sponsa xp̃i si
ne macula. ⁊ ruga. hodie deputandi sunt. de
quib dicit cyprianus in epłã qm cominemo¬
raui quod mam domini non tenerent. nec da¬
ta. sibi ad salutem celestia mandata reserua¬
rent. qued non facerẽt domini uoluntatem
patrimoniorum lucro studentes. suꝑbia letã¬
tes. emulationi ⁊ dissensioni uacantes. sim
si eos in suis menbris nec illa columda cognoscit.
⁊ talib si in eadem peruersitate permanseruit
dc̃urus est. dominus. non noui uoz. discedite
a me omnes qui operanuni iniquitatem. ui¬

Expanded text:
aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et boaperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint de quibus dicit Cyprianus in epistula quam commemoraui, quod uiam domini non tenerent nec data sibi ad salutem caelestia mandata seruarent, quod non facerent domini uoluntatem patrimonio et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni uacantes, simpsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, dicturus est dominus: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem, ui
Abbreviated transcription (Latin):
non ut ꝑsendo xp̃iani set ut ueri xp̃iam cepis¬
sent. numquit eos uiberet denuo baptirari.
Non utiq. set hoc eis pr̃aret uera conuersationt
sacramentum quod non mutatis ualẽbat. ad
pernitiem. mutatis ualere inciperet ad sa¬
lutem. Quia nec isti ecc̃e deuoti sunt. qui ui
lam ecc̃am pertinere iudicandi sunt qm̃ sic
ip̃ẽ mundat lauacro aque in uerbo. ut exhi¬
beat dibi glõsam eccãm non hñtem maculan
aut rugam. aut aliquid huius modi. Quod si ĩ
ista ecc̃a non sunt ad cuius menbra non perti¬
nent. non inecc̃a de qua dicitur. Una est co¬
lum̃ba mea. una est matri sue. Ip̃a est eni
sine macula ⁊ ruga. at̃ afferat qui potest.
huius columbe menbra ẽẽ qui sclo uerbis nõ
fcĩs renunciant. Int̃umad quod uidemus.
unde dc̃m arb̃itror. Qui sapit diem dño sa¬
pit. Deus enim uidicat omnem diem. Se
destinauerit ante mundi constitutionem
conformes unaginis filii sui. multi etiam qui

Expanded text:
non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepisnon ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent, numquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt, qui uidlam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omnem diem. sect quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
se testatur. ⁊ tñ non mutato corde baptirantur.
⁊ baptirant. Nam ⁊ hoc inquadam epła sua d̾i¬
cit ad clĩco deprecando deo. tnͣsfigurans inse
sicut sc̃s danihel pecẽa populi sui. sam inter
multa muala que commemorat. etiam hoea¬
it. Scło uerbis solis ⁊ non fcĩs. renunciantes.
sicut de quibdam dicit apłs. Confitentur
enu deum se nosse. factis autem negant.
Hos ergo beatus cyprianus in ip̃a intus ecc̃a u̾¬
sari arguit. qui corde in meluis non mutato u¬
baptitantur. cñ utiq scl̃o uerbis non fc̃is re¬
nunciant.. cum dicat apłs petrus. Quod ⁊ uos
sunsli forma bap̃a saluos facit. non carnis de¬
positio sordium. s conscĩe bone in terrogatõ
dis solis ⁊ non fcĩs renunciantes. ⁊ tñ id agit
in crepans ⁊ arguens eos. ut alicm̃ ambulent
inuia xp̃i. ⁊ eius amici malint ẽẽ qmͣ scli.
qui si obtemperassent. ⁊ recte iam uiuere.

Expanded text:
se testatur, et tamen non mutato corde baptizantur se testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui. nam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conbis solis et non factis renuntiantes. et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et eius amici malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
omnem sponsisui ⁊ domini potestatem. Per
cuian conuigalem potestatem. etiam de aucillis
filio parere potest. Qui si non suꝑbiant. insortem
hereditatis uecabuntur. Si autem suꝑbiant extra
remanebũt. Magis ergo quiꝰ pro ecc̃e honore ati
unitate pugnamus. non tribuamus hereticis
quicquid aput eos eius agnoscimus. s eo arguen¬
tes doceamus quod ex iuntate hñt nõ ualerei s¬
qua ad salutem. nisi ad eandem uenerinit unita¬
tem. a qua enim ecc̃e fidelis et salutaris ⁊ sancta ẽ
bene utentib. Ea uero bene uti extra ecoẽam ne¬
mo pocest. Male utentib autem ⁊ foris ⁊ introͤ
ad supplicium geritur. non ad premium suffra¬
gatur. ⁊ ideobap̃ corrumpi ⁊ ad ultari non po¬
test. ⁊ sia corruptis et aduteris heatur. sicut
⁊ ip̃a erẽsa in corrupta. ⁊ casta ⁊ pudica est et
idoo nõ ad eam pertinent auari: raptores feue¬
ratores. ques non tm̃i foris set etiam intus eẽ
multis liccerarum suarum locis. cyprianus ip¬

Expanded text:
omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis filios parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus quod ex unitate habent non ualere ad salutem, nisi ad eandem uenerint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a corruptis et adulteris habeatur, sicut et ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ip
Abbreviated transcription (Latin):
lo pꝰ. Q uale malum est. inquit frẽs dilectis¬
simi quo angl̃s cecidit. quo circumueniri ⁊
subũti alta illa ⁊ preciara sublimitas potu¬
it. quo deceptus est ip̃e qui decepit Ex inde
inuidia grassatur interris. dum liuore ꝑitu¬
rus magistro perditionis obsequitur: dum
diabolum. qui ⁊elat imitatur. sicut scriptũ
est. Inuidia diaboli mors intrauit in orbem
terrarum. imitantur aut illum qui sunt
ex parte euis. Hec uerba cypriani in epła po¬
pulis nota. qmͣ uera. qmͣ fortia recognosci¬
mus Decuit uͦ yprianum de zelo ⁊ deliuore
arguere grauiter ⁊ mouere. a quo tam
mortifero malo cor eius penitus alienatũ¬
tanta caritatis hadundautia comprobauit.
Qua iugilantissime custodita cum collegis su¬
sius non maliuole de bap̃o diuersa sentienti¬
bus. nec ip̃e maliuola contentione. s huma¬
na temptatione alr sapiens. quod illi deus in
caritate perseuerantr.cum uellet post ea reue¬

Expanded text:
lo post: quale malum est, inquit, fratres dilectislo post: quale malum est, inquit, fratres dilectissimi, quo angelus cecidit, quo circumueniri et subuerti alta illa et praeclara sublimitas potuit, quo deoeptus est ipse qui decepit. exinde inuidia grassatur in terris, dum liuore periturus magistro perditionis obsequitur, dum diabolum qui zelat imitatur, sicut scriptum est, inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. imitantur ergo \'illum qui sunt ex parte eius\'. haec uerba Cypriani in epistula populis nota quam uera quam fortia recognoscimus. uere decuit Cyprianum de zelo et liuore et arguere grauiter et monere, a quo tam mortifero malo cor eius penitus alientis abundantia conprobauit. qua uigilantissime custodita cum collegis suis non maliuole de baptismo diuersa sentientibus nec ipse maliuola contentione, sed humana temptatione aliter sapiens, quod illi deus in caritate perseueranti cum uellet postea reue
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. eo esse munitate corporis xp̃i. qui sũt
in pace xp̃i. Eos aũt ẽẽ inpace xp̃i. qui sunt
bone uoluntatis. Porro sicut in beniuolencia
bona uoluntas. sic in maliuolentia mala uolũ¬
tas est. Ip̃a uero inuidia iam que non potest ẽẽ
nͥ maliuola. qnͣtum malum est son queramꝰ
alio testes. sufficit nobis ip̃e cyprianus. per
qiuem tam multa de zelo ⁊liuore dominus¬
uerassi ueracissima intonuit ⁊salubria pre¬
cepit. Legamus ego ergo epłam cypriani de
zelo ⁊liuore. ⁊ uideamus qnͣtum malum sit
inuidere meliorib. Tuius mali originem
ab ip̃o malo extitisse memorabiliter docet.
⁊̃ elare inquit quod bonum uideas ⁊ ĩ uidẽ
meliorib Leue aput quodam ⁊ modicum
crimen ur̃ fr̃s dilectissimi. Deuide paulo pert¬
post. cum mali huius caput atiiz originem
querecet. Hinc diabolus inquit. int̾ mitia
statim mundi. ⁊ ꝑiit primus. ⁊ ꝑdidit. ⁊ pau¬

Expanded text:
legi, eos esse in unitate corporis Christi qui sunt legi, eos esse in unitate corporis Christi qui sunt in pace Christi, eos autem esse in pace Christi qui sunt bonae uoluntatis. porro sicut in beniuolentia bona uoluntas, sic in maliuolentia mala uoluntas est.. Iam uero ipsa inuidia, quae non potest esse nisi maliuola, quantum malum est! non- quaeramus alios testes. sufficit nobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et liuore dominus ueracissima intonuit et salubria praecepit. legamus ergo epistulam Cypriani de zelo et liuore et uideamus quantum malum sit inuidere melioribus, cuius mali originem ab ipso diabolo extitisse memoriter docet. zelare, inquit, quod bonum uideas et inuidere melioribus leue aput quosdam et modicum crimen uidetur, fratres dilectissimi. deinde paulo post, cum eius mali caput adque originem quaereret: hinc diabolus, inquit, inter initia statim mundi et periit primus et perdidit. et pau
Abbreviated transcription (Latin):
qui foris sunt ⁊ contra ecc̃am faciunt in no¬
mine xp̃i baptizari. Hec uerba cypriqui ad¬
monere noz uidentur. ut distinguamꝰ ĩt eo
qui foris mali sunt ⁊ eos qui intus mali st̃.
isse dicit. ⁊ uerum dicit. Hoc tñ puto me
test alituud hr̃e quod diaboli est. si enim
ortus ille clausus potuit habere spinas di¬
aboli. cur non ⁊ extra orturn potuit mane¬
re fons xp̃i : Si aũt non potuit. unde inhis
qui intus erant ⁊̃ ip̃ius apłi pauli temporib
tñ malum inuidie. ⁊ maliuole dissensionis:
Hec enim uerba cypriam sunt. An forte in¬
iudia ⁊ maliuola dissensio ꝑuum malum
est: Quomiodo ergo isti erant inunitate. qͥ
non erant in pace : Uox enu non mea aut
alicuius hominuis sed ip̃ius domini. nec per
homines. S ꝑ angłes sonuit xp̃o nato. Glo¬
ria in excelsis deo. ⁊ in t̾ra pax hominib bone
uoluntatis. Q uod utiq nato int̾ris xp̃o nõ
sonaret ore angelico. nͥ deus hoc uellet ĩ tel¬

Expanded text:
qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in noqui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. haec uerba Cypriani ammonere nos uidentur, ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt et eos qui intus mali sunt.isse dicit et uerum dicit. hoc tamen puto me test aliquid habere quod diaboli est. si enim hortus ille clausus potuit habere spinas diaboli, cur non et extra hortum potuit manare fons Christi? si autem non potuit, unde in his qui intus erant etiam ipsius apostoli Pauli temporibus tantum malum inuidiae et maliuolae dissensionis? haec enim uerba Cypriani sunt. an forte inuidia et maliuola dissensio paruum malum est? quomodo ergo isti erant in unitate qui non erant in pace? uox enim non mea. nec cuiusquam hominis, sed ipsius domini, nec per homines, sed per angelos sonuit Christo nato: gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. quod utique nato in terris Christo non sonaret ore angelico, nisi deus hoc uellet intel
Abbreviated transcription (Latin):
ciabant sicut se ht ueritas qua xp̃o credimꝰ.
S non eo animo quo abonis euugłistis illiꝰ
columbe filius amnuntiabatur. Neq enim
de hereticis inqnit aut de eorum baptismo
loquebatur in epła sua paulus. ut aliquid
quod ad huc rem ꝑtineat potusse potuisse
ostendatur. Loquebatur de fr̃ib siue mordi
b. siue eiłungelicam ueritatem de dei timo
re seruantib . ⁊quezdam ex eis possuit uer¬
bum dei constant̃ atq intrepide locuto. Ques¬
dam uero inuidia ⁊ dissensione uersatos. Quos¬
dam seruasse circase beniuolam caritatem.
alio uero h̃nisse maliuolam dissensionem.
se tñ patient̾ omnia sustinẽ. dum modo siue
inueritate siue ꝑ occ̃onem nomen xp̃i quod
paulus predicabat ad plurimorum noticiã
perueniret.⁊noua ad huc ⁊rudis sermo¬
nis seminatio loquentium predicatione
crebresceret.Porro aliud est eos qui intus
in ecc̃a sunt in nomine xp̃i loqui . aliud eoz

Expanded text:
tiabant, sicut se habet ueritas qua Christo credimus, tiabant, sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed non eo animo quo a bonis euangelistis illius columbae filiis adnuntiabatur. neque enim de haereticis, inquit, aut de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliquid quod ad hanc rem pertineat posuisse ostendatur. loquebatur de fratribus siue inobus siue euangelicam uerire seruantibus. et quosdam ex eis posuit uerbum Domini constanter adque intrepide locutos, quosdam uero in inuidia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, aliquos uero habuisse maliuolam dissensionem, se tamen patienter omnia sustinere, dummodo siue in ueritate siue per occasionem nomen Christi quod Paulus praedicabat ad plurimorum notitiam perueniret et noua adhuc ac rudis sermonis seminatio loquentium praedicatione crebresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt de nomine Christi loqui aliud est eos