comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arduo ascensu. Hanc uterq si auersariorum copie transire cona¬
rentur expectabat quo cquiore loco prelium committererur. Simł
asinistro cornu. p. accii cquitatus omnis et una leus armatura¬
et interiecti complures cum se in uallem dimitterent cernebantur
ad eos curio equitatum et ouas mauricinorum cohortes mittit quo¬
rum primum impetum cquites hostium non tulerunt sed amissis
equis ad suos refugerunt relicti abhiis qui una procurrerant leuis
armature circumueniebantur atq interficiebantur a nostris. huc
tota uari conuersa acies suos fugere et concidi uidebant. Tum rebi¬
lus legatus cesaris quem curio secum ex sicilia duxerat ꝙ magnu
habere usum in re militari sciebat perritum inquit hostem uides
curio. Quid dubitas uti temporis oportunitate: Iue unum elo¬
cutus ut memoria tenerent milites ea que sibi pridie confirmasset
sequi sesc iuber et precurrit ante omnes. Adeoq erat impedita ual¬

Expanded text:
arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conaarduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita val
Abbreviated transcription (Latin):
ris nomine. appellauistis cuius siuos penitet uestrum uobis benefi¬
cium remitto michimeum restituite nomen ne ad contumeliam ho¬
norem dedisse uideamini: Qua oratione permoti milites crebro
etiam dicentem interpellabant magno cum dolore ne infidelita¬
tis suspicionem sustinere uiderentur. Discedentem uero ex contio¬
ne. uniuersi cohortantur magno sit animo neu dubitet prelium
cominutere et suam fidem uirtutemq experiri. Quo facto cõmu¬
tata omnium et uoluntate et opinione consensu suo constituit
curio cum primum sit data potestas prelio rem committere. Pos¬
tero die productos codem loco quo superioribus diebus constitue¬
rat in acie collocat. ⁊Le uarus quidem accius non dubitat copi¬
as producere siue solicitandi milites seu sie quo loco dimicandi de¬
tur occasio ne facultatem pretermittat. Erat uallis inter duas
acies ut supra demonstratum est non ita magno aut difficili et

Expanded text:
ris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis benefiris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et
Abbreviated transcription (Latin):
offenditis qui de meis in uos meritis periudicaturus non sum
que sunt adhuc et mea uoluntate et uestra expectatione leuiora
sed tamen sii laboris milites super euentum belu premia petiuert
qui qualis sit futurus ne uos quidem dubitatis. Siligentiam q¬
dem nostram aut quem ad finem adhuc res processit fortunamq
cur preteream: An penitet uos ꝙ saluum atq incolumem erer¬
citum nulla omnino naue desiderata traduxerim: Quod classẽ
hostium primo impetu adueniens profligauerim: Ꝙ bis per bi¬
duum equestri prelio superauerim: Ꝙ ex portu sinuq auersario¬
rum. cc. naues oneratas addurerim eoq illos compulerim ut
neq pedestri itinere neq nauibus commeatu uiuari possint: Hac
uos fortima atq hiis ducibus repudiatis corfimensem ignominiã¬
in italic fuga an hyspanorum deditione in africi belli preuidicio se¬
quimini : Equidem me cesaris militem dici uolui uos me imperato¬

Expanded text:
offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperato
Abbreviated transcription (Latin):
uncias: hec acta diebus quadraginta quibus in conspectum ⁊¬
auersariorum uenerit cesar. an qui incolumes resistere non potuc¬
runt perditi resistent: Uos autem certa uictoria cesarem secuti di¬
iudicata iam belli fortua uictum sequemini cum uestri officii p̃¬
mia percipere debeatis: Desertos enim se ac proditos a uobis di¬
cunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. Uos ne uero.l. do¬
micium an uos domicius deseruit: Non extremam pati fortunã
paratos proiecit: Ille non sibi clam sed uobis salutem fuga peti¬
uit: Non proditi per illum cesaris beneficio estis conseruati: Sa¬
cramento quidem uos tenere quis potuit cum proiectis fascibust
et deposito imperio priuatus et captus ipse in alienam uenisset
potestatem : Relinquitur noua religio ut eo neglecto sacramẽ¬
to quo tenemini respiciatis illud quod deditione ducis et capitis
diminutione sublatum est. at credo si cesarem probatis iam me

Expanded text:
rovincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum arovincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me
Abbreviated transcription (Latin):
autoritate eorum suam fecerit. Uos enim uestrumq factum inqt
omnia deinceps municipia sunt secuta neq sine causa et cesar ami¬
cissime de uobis et illi grauissime iudicauerunt. pompeius enimt
nullo prelio pulsus uestri facti preuidicio demotus italia exces¬
sit. Cesar mc quem sibi carissimum habuit prouinciamq sicilla
atq africam sinc quibus urbem atq italiam tueri non potest ues¬
tre sidei commisit. Assunt qui uos hortentur ut a nobis descisca¬
tis. Quid enim est illis optatius ꝙͣ uno tempore et nos circumue¬
nire et uos nefario scelere obstringere : aut quid irati grauius de uo¬
bis sentire possunt: ꝙͣ ut eos prodatis qui se uobis omnia debere
uidicant et in eorum potestatem ueniatis qui se per uos perisse exi¬
stimant. anuero in hispania res gestas cesaris non audistis: du¬
& pulsus crercitus: duos superatos duces: duas receptas ꝓ¬

Expanded text:
auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas p
Abbreviated transcription (Latin):
minuat. Quod si iam inquit hec explorata habemus que de crerci¬
tus alienatione dicuntur que quidem ego aut omnino falsa auti
certe minora opinione esse confido quanto hec dissimulari et occul¬
tari ꝙͣ per nos confirmari prestat: an uero uti corporis uulnera ita
exercitus incommoda sunt tegenda ne spem auersarus augeamus:
Aut ctiam ut media nocte proficiscamur addunt quo maiorem⁊
credo licentiam habebant qui peccare conentur. namq huiusmo¬
di res aut pudore aut metu tenentur quibus rebus nox maxime ⁊¬
auersaria est. Quare neq tanti sum animi ut sine spe castra oppu¬
gnanda censeam neq tanti timoris ut ipse prius deficiam atq t
omnia prius experienda arbitror: magnaq ex parte iam me una
uobiscum de re udicium facturum confido. Dimisso consilio cõ¬
tionem aduocat militumq studia comiemoratq sit eorum usus
studio ad corfinium cesar ut magnam partem italie beneficio atq

Expanded text:
minuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exerciminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque
Abbreviated transcription (Latin):
spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur. simul si¬
quid grauius accidisset magna multitudine nauium et tutius et
facilius in siciliam receptus darctur. Curio utrumq improbans
consilium quantum alteri sententie deesset animi tantum alteri⁊
supesse dicebat. hos turpissime fuge rationem habere ulos etiam ⁊¬
iniquo loco dimicandum putare. Qua enim inquit fiducia et ope
et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus:
aut etiam quid proficimus si accepto magno detrimento ab op¬
pugnatione castrorum discedimus: quasi non felicitas rerum ge¬
starum exercitibus beniuolentiam imperatoris et res auerse odia
concilient. Castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fu¬
gam et desperationem omnium et alicnationem exercitus: Nam
neq prudentes suspicari oportet sibi parum credi neq improbos
scire sese timeri ꝙ illis licentiam timor augeat nostris studia di¬

Expanded text:
spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul sispatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia de
Abbreviated transcription (Latin):
quod liceret libere facere et sequi quod uellent iegiones he que
paulo ante apud auersarios fuerant. nam etiam cesaris benefici¬
um mutauerat consuctudo qua offerrentur municipia etiam di¬
uersis partibus coniuncta. neq enim ex marsis pelignisq ueni¬
ebant ut qui superiore nocte in contuberniis cõmilitesq nõnuili
grainores sermones militum uulgo duruis accipiebant. non¬
nulla etiam abhiis qui diligentiores uideri uolebant fingebant᷑.
Quibus de causis consilio conuocato de summa rerum delibera¬
re incipit. Erat sententie quo conandum omnibus modis cas¬
traq uari oppugnanda censerent: ꝙ hii militum consiliis ocuiz
maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo prestare dicebãt
per uirtutem in pugna belli fortunam experiri ꝙͣ desertos et circũ¬
uentos a suis grauissimum supplicium pati. Porro erant qui cen¬
serent de tertia uigilia in castra cornelia recedendum ut maiore

Expanded text:
cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore
Abbreviated transcription (Latin):
atq obsecrare milites cepit ne primam sacramenti quod apuddo¬
mitium atq apid se questorem dixissent memoriam deponcrent.
leu contra cos arma ferrent qui eadem essent usi fortuna eademq ĩ
obsidione perpessi: neu prohis pugnarent a quibus in contume¬
ua perfuge appellarentur his pauca ad spem largitionis addit q̃
a sua liberalitate si se atq actium secuti essent expectare deberent
habita oratione nullam in partem ab exercitu curionis fit signifi¬
cauo atq ita suas uterq copias reduxit: atq in castris curioĩs
magnus omnium incessit timor. nam is uarus hominum sermo¬
nibus celeriter augetur. Unusquisq enim opinionem fingebat.
et adid quod ab alio audierat sui aliquid timoris addebat. hoc ubi
uno autore ad plures permanauerat: atq illis alus ediderant plu¬
res autores eius rei uidebantur: ciuile bellum genus hominum

Expanded text:
atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Doatque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nis cum manipularibus suis xxii. ad actium uarum perfugiunt
his siue uere quam habuerant opinionem ad cum perferunt siue
ctiam auribus uari seruiunt. Nam que uolumus et credimus libẽ¬
ter et que sentimus ipsi reliquos sentire speramus. Confirmant q
dem totius exercitus animos alienos esse acurione marimeq o¬
pus esse in conspectu erercitum uenire et ioquendi dare facultatẽ
Qua opinione adductus uarus postera die mane legiones ex cas¬
tris educit. facit idem curio atq una ualle non magna interiecta
suas uterq copias instruit. Erat in exercitu uari sextus quintilius:
uarus quem fuisse corfini supra demonstratum est. Hic dimissus
a cesare in africam uenerat legionesq eas traduxerat quas superi¬
oribus temporibus corfimo receperat cesar adeo ut paueis muta¬
tis centurionibus urdem ordines manipuliq constarent. hanc na¬
ctus appellationis causam quintilius circumire aciem curionis

Expanded text:
nis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. nis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersi erercitus conclamatione imperator appellatur posteroq die
uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondumope
castrorum perfecto equites e statione nuntiant magna auxilia equi¬
tum peditumq a rege missa uticam uenire. Eodemq tempore uis⁊
magna pulueris tenebatur e uestigio temporis primum agmenerat
in conspectu nouitate rei curio permotus premittit equites qui pͥ¬
mum impetum sustineant ac morentur. Ipse celeriter ab opere de¬
ductus legionibus acies instruit equitesq committunt prelium
Et priusꝙͣ plane legiones explicari et consistere possent tota auri¬
la regis impedita ac perturbata ꝙ nullo ordine et sine timore iterfe¬
cerant in fugam se conuciunt cquitatuq omni fere incolumi ꝙ sep
uttora celeriter in oppidum recepit magnum peditum numerum ĩ¬
terficiunt proxima nocte centuriones marsi duo ex castris curio¬

Expanded text:
universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curio
Abbreviated transcription (Latin):
mittit ut diriperet atq haberet loco prede. Eodemq tempore re¬
bus subsidio. de. equites electi ex oppido peditesq . cccc. mutunt᷑
a uarro quos auxilii causa rex iuba paucis diebus ante uticam
miserat. Huic et paternum hospitium cum pompeio et simultas
ge regnum iube publicauerat. Concurrerunt equites inter se ne¬
q uero primum impetum nostrorum numide ferre potuerunt sed
interfectis circiter circiter. cxx. reliqui se in castra ad oppidum re¬
ceperunt. Interim aduentum longarum nauium curio pronunti¬
ari onerarus nauibus iubet que stabant ad uticam numero circit̾¬
ducente se in hostium habiturum loco qui non e uestigio ad castra
corneliana uela duxissent. Qua pronuntiatione facta temporis
punto sullatis ancoris omnes uticam relinquunt et quo impera¬
tum est transcunt. Que res omnium rerum copia compleuit ex¬
ercitum. his rebus gestis curio se incastra ad bagradam recepit atq

Expanded text:
mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his remittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas ge regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque
Abbreviated transcription (Latin):
ploranda corneliana ꝙ is locus peridoneus castris habebatur. Id
autem est iugum directum eminens in mare utraq ex parte p̃rup¬
tum atq asperum sed tamen paulo leuiore fastigio ab ea parte que
ad uticam uergit. ab est directo itinere ab utica paulo amplius pas¬
sus mille: sed hoc itinere est fons ꝙ mare succedit longuis lateq
is locus restagnat quem si quis uitare uoluerit sex milium circui¬
tu in oppidum perueniet. hoc explorata loco curio castra uacari cõ¬
spicit muro oppidoq coniuncta ad portam que appellatur bellica
admodum munita natura loci una ex parte ipso oppido utica altera
a theatro quod est ante oppidum subtractionibus eius operis ma¬
ximis aditu ad castra difficili et angusto. Simul animaduertit⁊
multa undiq portari atq agi plenissimis uus que repentini tu¬
multus timore ex agris in urbem conferebantur. Huc equitatum

Expanded text:
ploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id ploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum
Abbreviated transcription (Latin):
latur anquillaria. Hic lociis abest a clupeis passuum uginti duomi¬
lia habetq non incommodam estate stationem et duobus eminẽ¬
subductas ipse tum reficiendas huius belli causa curauerat ueritus¬
q nauium multitudinem ex alto refugerat appulsusq ad proxim̃
utus trireme constrata et in littore relicta pedibus hadrumentu
profugerat. Idoppidum .C. considius longus unius legionis pre¬
sidio tuebatur. Relique cesaris naues eius fuga se hadrumentum
receperunt. Hunc secutus. M. rufus questor nauibus duodecimi
quas presidio onerariis nauibus curio ex sicilia eduxerat: postꝙͣ
in lutore relictam nauem conspexit hanc remuleo abstraxit ipse
ad curionem cum cdasse redit. Curio martium uticam nauibus pre¬
mitit ipse eodem cum exercitu proficiscitur: biduq iter progres¬
sus ad flumen bagrada peruenit. Ibi .C. cannium rebilium legatũ
cum legionibus reliquit ipse cum equitatu antecedit ad castra ex¬

Expanded text:
latur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminensubductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra ex
Abbreviated transcription (Latin):
est profectus. hunc conspicate naues que iussu bruti consuetudi¬
ne cotidiana ad portum excubabant sublatis ancoris sequiceper̃t
Ex hiis unum ipsius nauigium contendit et fugere perseuerauit
auxilioq tempestatis ex conspectu abiit. Quo pertenita concursu
nostrarum nauium se se in portu receperunt. Massilienses armat
tormentaq ex oppido ut est imperatum proferunt naues ex portu
naualibusq educunt pecuniam e publico tradunt. Quibus reb
confectis cesar magis cos pronomine et uerustate ꝙͣ promeritis
in se ciuitatis conseruauit duas ibi legiones presidio reliquit ce¬
teras in italiam mutit ipse ad urbem prosiciscitur. Iisdem tempoi̾¬
bus. C. curio in africam profectus ex sicilia etiam ab initio copias
publii accu uarri despiciens duas legiones ex quatuor quas ace¬
sare acceperat et. D. equites transportabat. biduoq et noctibus
tribus nauigatione consumptis appulit ad eum locum qui appel¬

Expanded text:
em profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudiem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appel
Abbreviated transcription (Latin):
ac publice quibusq cinitatibus habitis honoribus taracone di¬
scedit: pedibusq narbonam atq inde massiliam peruenit. Ibilegẽ
de dictatore latam seseq dictatorem dictum a. M. lepido .pr. co¬
gnoscit. Massilienses omnibus defessi malis rei frumentarie ad
summan inopiam adducti bis prelio nauali superati. crebris eru¬
ptionibus fusi graui ctiam pestilentia conflictati ex diutina conclu¬
sione et mutatione uictus panico enim uetere atq ordeo corrupto
omnes alebantur quod ad huiusmodi casus antiquitus paratu
in publicum contulerant deiecta turri labefacta magna parte mu¬
ri auxilus prouinciarum et exercituum desperatis quos in cesaris
potestatem uenisse cognouerant sese detere sinc fraude constituũt
Sed paucis ante dicbus. L. domicus cognita massiliensium uolun¬
tate nauibus tribus comparatis ex quibus duas familiaribus suis
attribuerat unam ipse conscenderat nactus turbidam tempestatẽ¬

Expanded text:
ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone diac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestat
Abbreviated transcription (Latin):
bus generatim gratias agit cuubus romanis ꝙ oppidum in sua po¬
testate studuissent habere hispals ꝙ presidia expuissent. gadita¬
nis ꝙ conatus aduers anorum infregissent seseq in libertatem uin¬
dicauissent tribunis militum centurionibusq qui eo presidui cau¬
sa uenerant ꝙ eorum consilia sua uirtute confirmauissent. pecunias
it his quos liberius locutos hanc penam tulisse cognouerat tribu¬
tis quibusdam publicis priuatisq premuis. Relquos in posterũ
bona spe complet. Biduumq cordube commoratus gades profici¬
scitur pecunas monumentaq que ex fano herculis collata erant
in priuatam domum referri in templum iubet: prouincie. Q. cas¬
sium preficit huic quatuor legiones attribuit. Ipse his nauibus
quas. M. uarro quasq gaditani iussu uarronis fecerant taraco¬
nem paucis diebus peruenit. Ibi totius fere citerioris prouincie ⁊
legationes cesaris aduentum expectabant. Eadem ratione priuati

Expanded text:
ibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua poibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in libertatem vindicavissent, tribunis militum centurionibusque, qui eo praesidii causa venerant, quod eorum consilia sua virtute confirmavissent. pecunias, it iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim
Abbreviated transcription (Latin):
sponte dum sine perculo liceret excederet gadibus si id non feciss
sibi consilium capturos. hoc timore adductum gallonum gadibꝰ
excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus que
xernacula appellabatur ex castris uarronis astante et inspectan¬
te ipso signa sustulit seseq in hyspalim recepit atq in foro et por¬
ticibus sinc maleficio consedit. Quod factum adeo ciuis conuentus
ciues ro. comprobauerunt ut domum ad sc quisq hospitio cupi¬
dissime reciperet. Quibus rebus perterrits xarro cum itinere con¬
uerso sese italiam uenturum promisisset certior a suis factus est p̃¬
ciusas esse portas. Tum uero omni interclusus itinere ad cesarez
iubet uarro cordubam ad cesarem uenit relatis ad eum publicis cũ
fide rationibus quod penes eum est pecune tradit et quod ubiq habe¬
bat frumenti ac nauium ostendit. Cesar contione habita cordube oĩ¬

Expanded text:
sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omn
Abbreviated transcription (Latin):
cordubam muteret nullusue cuns romanus paulo notior qn ad
statutum diem conueniret. Simul ipse cordube conuentus perse
partas uaroni clausit custodias ugiliasq in turribus muroq di¬
spositis cohortes duas que colonice appellabantur cum eo casu ue¬
nissent tuendi oppidi causa apud se retinuit. Iidem diebus carmo¬
nenses que est longe firmissima totius prouincie cuutas deductis
hortes ciecit portasq preclusit. hoc uero magis properare uarro
ut cum legionibus ꝙͣ primum gades contenderet ne itinere aut
traiectu interduderentur tanta ac tam secunda in cesarem uolun¬
tate proiuncie reperiebantur. Progresso ci paulo longius lutere a
gadibus reoduntur simulatq sit cognitum de edicto cesaris con¬
sensisse gaditanos principes cum tribunis cohortium que essent
ibi in presidio ut gallonum ex oppido expellerent urbem insulamq
cesari seruarent. hoc mnito consilio denuntiauisse gallonio ut sua

Expanded text:
Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis hortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
in priuatos reddebat proiunciam omnem in sua et pompciuer¬
ba per uisuirandum adigebat. Cognitis hiis rebus que sunt ge¬
ste in citeriori hyspania bellum parabat. ratio erat belli ut se cu
duabus legionibus gades conferret naues frumentumq om̃e
ibi contineret. prouinciam enim omnem cesaris rebus fauere co¬
gnouerat in insulam frumento nauibusq comparatis bellum ⁊¬
duci non difficile extimabat. Cesar et si multis necessarusq reb
in italiam reuocabatur tamen constuuerat nullam partem belli
in hyspaniis relinquere. ꝙ ꝑmagna esse pompeu beneficia et ma¬
gnas clientelas in citeriore prouincia sciebat. Itaq duabus legi¬
onibus missis in ultenorem hyspaniam cum .Q. cassio tr. plebis
ipse cum. de. cquitibus magnis itineribus pregreditur edictumq
premittit ad quam diem magistratus principesq omnium cunta¬
tum sibi esse presto cordube uellet. Quo edicto tota prouicia pro¬
mulgato nulla fuit ciuitas que non ad id tempus partem senatus

Expanded text:
in publicum addicebat. provinciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, ipse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus
Abbreviated transcription (Latin):
rectigalia que meteuus imposusset asciatirpetisse et cis pecunus
prouinciam se uiberasse: simulq patrociniei suscopto mult s legio
ab se in senatum inductis simi publicis. priuansq causie multoꝵ
municicus susceptis defendisse. Suo item in consolatu a ente:
que potuisser commeda prouitic tribuisse. corum our m cõ¬
modorum esse immemores et ingratos cos in se et in popriium ro.¬
manum. hoe belle et preterito tempors cognouisse uos ur gentũ
cuuiumq romancrum institutis cognitis more barbaror n. p . r.
captum in mediusoro nefaric uterficere uoluistis. uos ita pacem
habenur. Ita neq ungtio ae ncordiam neq in bello uirtuem uilo
tempore retinere prtiusti. riatus ex fuga.Sii. pompeiis adole¬
scens a uebis recexius fasces imperumiq sibi arripuit. Muitis ĩ¬
tersectis cnubus atrrira contra populum romanum comꝑarauit
agro prouinciamo uestre impulsu depopulatus in qu ꝓuos uic¬

Expanded text:
vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romanorum institutis cognitis more barbarorum populi RCassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos vic
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde ursaonem proficiscuntur quod oppidum munitione ma¬
gna continebatur. sic ut ipselocus non solum opere sed enam natu
ra ad oppugnandum aditus hostem appeteret. Hoc acciderat ꝙ aq̃
preterꝙ̃ in ipso oppido non erat. Nam circum cirea riuus nusꝙ̃ re¬
periebatur propius milia passuum.xiii.Que res magno erat ad¬
iumento oppitanis. Tum preterea accetebat ut agger materiesq¬
pompeus ut ad oppidum oppugnationem tutiorem eisficeret cẽm
materiem circum opptci mccisam intro congessit ita icessario
diducehantur nostri ir munda quam proxime ceperant mixeriem
illo deportarers.Dum hec ad mundam geruntur et urs aoreni ec¬
sar ad hyspalim cam ⁊ grorui se recepisset uscquenti dic conciõe
aduocata commemorat iitio questure sue. ram prouinciam ex oĩ¬
bus prouincus peculꝗre i sibi constituisse et que preuii it eotem¬
pori benesicia largitum esse. Insequenti pretur ⁊ ampliate Ionore

Expanded text:
 Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna muniti Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam in ipso oppido unam circumcirca nusquam reperiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerePompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore
Abbreviated transcription (Latin):
siones eiciebatur. et sic prope quotidianis pugnis insidias ponũt.
et triꝑtito signa distribuunt. Erant parati qui naues incenderent
incensisq qui subsidium repeterent. Hii sic dispositi erant ut a nul
lo didius ad propellendum processisset cum copiis signum alusi¬
tanis toilitur naues incenduntur simulq qui in castello ad pug¬
nam processerant codem signo fugientes latrones dum persecũt᷑
a tergo insidie clamore sublato entumueniunt. Didius magna
cum uirtute cum compluribus interficitur. Nonnulliq capugna
scaphas que aduttus fuerant occupant. Item complures nando⁊
ad naues que in salo fuerunt se recipiunt ancorieq sublatis pela¬
gus remo petere ceperunt. Que res corum uite fuit subsidio. Lusita¬
ni preda potuntur. Cesar a gadibus rursus hispalm recurrit. fa
bius maximus quem ipse ad presidium oppugnandum reliquerat
casionem non pretermittunt et reliquos uiros capunt. xiiii. milia.¬

Expanded text:
siones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt siones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nulllo Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Mundam praesidium oppugnandum reliquerat, casionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia.
Abbreviated transcription (Latin):
.lquibus cum animaduersum esset fuga sibi presidium capiunt.
Pompeius ut supra demonstrauimus saucio et intorto talo idcir¬
co tardabatur ad fugiendum. Itemq propter loci difficultatem
neq equo neq uehiculo salutis suc presidium parare poterat. Cedeᷤ
a nr̃is undiq administrabatur exclusa munitione. admissisq au¬
peius se occultare cepit ut a nostris non facile inueniretur nisi ca¬
ptiuorum indicus ita ibi interficitur. Cum cesar gradiebatur hy
spalim pridie ydus aprilis caput aliatum et populo datum est
in conspectum. Interfecto. En pompeio adolescente didius quem
supra demonstraumius illa affectus leuuia proximo se recepit castello
superfuerunt ad signum se receperunt et bene magna manu compa¬
rata addidium se reportant. Hic et si non aberat diligentia ad naueᷤᷤ
tuendas tamen non nunꝙͣ ex castello propter corum crebras excur¬

Expanded text:
A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque aupeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello superfuerunt ad signum se receperunt et bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excur
Abbreviated transcription (Latin):
profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et
cohortes qui ad perscquendum missi essent speculatoribus ante¬
missis ccrtiores fiunt et diem et noctem iter faciunt. Pompeius hu¬
mero et sinistro crure uehementer erat saucius. Huc accedebat ut
ctiam talum intorsisset que res maxime impediebat. Ita lectica ad
turrem qua esset allatus in ea ferebatur. Lusitanus more militari
busq circumdatur. Erat accessus loci difficultas. nam idcirco ꝙ¬
natura ceperat sibi pompeius. Quem uix magna multitudine de¬
ducti homines ex supcriore loco defendere possent. subeunt in aduẽ¬
tu nostri depelluntur telis quibus cedentibus cupidius inseque¬
bantur aduersaru et confestim tardabant ab accessu. hoc sepius
facte aduertebatur nostro magno idfieri periculo opere circũmu¬
c̃nire instituit. Pari autem et celeri festinatione circum munitioneᷤ¬
in iugo dirigunt ut cquo pede cum aduersarus congredi possent.

Expanded text:
profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more militaribusque circumcluditur. Erat accessus loci difficilis. Nam idcinatura ceperat sibi Pompeius, ut quamvis magna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent.