comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitio. Si ambitio contempta. ẽ: ira exasperat. inflat suꝑbia: uinolen¬
tia inuitat. inuidia concordiam rumpit: amiciciam ⁊elus abscm¬
dit. Cogeris maledicere: quod ł ex diuina. ꝓhibet. compelleris uirare
quod non licet. Tot ꝑsecutiones animꝰ cotidie patitur. tot periculi
pectus urgetur. ⁊ delectat hic inter ⁊abuli gladios diui stare: cum ma¬
gis concupiscendum sit et optandum ad xp̃m subueniente uelotiꝰ
morte ꝓperare. ipso instruente nos et aicente. amen amen dico uo¬
bis qm uos plorabtas et plangetis. scłm autẽ gaudebit. uos tristes
in lȩticiam ueniat nr̃a tristitia. dñs denuo ipse de clarat dicens
nr̃m nisi cũ uiderimꝰ xp̃m. quȩ cecitas. animi quȩ ue dementia. ẽ. ama¬
re pressuras ⁊ penas et lacrimas mundi. et non festinare potius ad gau¬
dium quod nunquã possit auferri: Hoc autem fie frͣs dilec tissimi q̃a

Expanded text:
bitio: si ambitio contempta est, ira exasperat, inflat superbia, uinolenbitio: si ambitio contempta est, ira exasperat, inflat superbia, uinolentia inuitat, inuidia concordiam rumpit, amicitiam zelus abscidit. cogeris maledicere quod diuina lex prohibet, conpelleris iurare quod non licet. Tot persecutiones cotidie animus patitur, tot periculis pectus; urgetur: et delectat hic inter diaboli gladios diu stare? cum magis concupiscendum sit et optandum ad Christum subueniente uelocius morte properare ipso instruente nos et dicente: amen amen dico uobis quoniam uos plorabitis et plangetis, saeculum autem gaudebit: uos tristes in laetitiam ueniat nostra tristitia Dominus denuo ipse declarat dicens: nostrum nisi quis uiderit Christum, quae caecitas animi quaeue dementia est amare pressuras et poenas et lacrimas mundi et non festinare potius ad gaudium quod numquam possit auferri. Hoc autem fit, fratres dilectissimi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
in pace: qm̃ uiderunt oculi mei salutare tuũ. ꝓbans scilicet atq con¬
testans tunc esse seruis dĩ pacem: tunc liberam et tranquillam quie¬
tem. quando de istis mundi turbinib extradi. sedis ⁊ securitatis ete¬
ne portum petimꝰ: quando expuncta hac morte ad immortalitatem
uenimꝰ. Ia est enim nr̃a pax illa fida tran quillitas: illa stabilis ⁊ firma
niꝑpetua securitas. Cȩterum quid aliud in mundo quã pugna adues¬
sus diabolum cotidie gerit᷑. quã aduersus iacula et tela conflidatiom¬
b assiduis dimicatur: Cum auaricia nobis. cũ impudicicia. cum ia
cũ ambitione congressio. ẽ: cum carnalib uitiis cũ in lecebris scłari¬
b assidua et ugis ⁊ molesta luctatio. ẽ. Obsessa mens hominis o undiꝙ
iabuli infestatione uallata: uix occurrit singulis. uix resistit. Si aua¬
ritia ꝓstrata est: exurgit libido. Si libido compressa est: succedit am¬

Expanded text:
in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutarem tuum, probans scilicet adque conin pace, quoniam uiderunt oculi mei salutarem tuum, probans scilicet adque contestans tunc esse semis Dei pacem, tunc liberam, tunc tranquillam quietem, quando de istis mundi turbinibus extracti sedis et securitatis aeternae portum petiuimus, quando expuncta hac morte ad immortalitatem uenimus. illa est enim nostra pax, illa fida tranquillitas, illa stabilis et firma et perpetua securitas. Ceterum quid aliud in mundo quam pugna aduersus diabolum cotidie geritur, quam aduersus iacula eius et tela conflictationibus adsiduis dimicatur? cum auaritia nobis, cum inpudicitia, cum ira, cum ambitione congressio est, cum carnalibus uitiis, cum inlecebris saecularibus adsidua et molesta luctatio. obsessa mens hominis et undique diaboli infestatione uallata uix occurrit singulis, uix resistit: si auaritia prostrata est, exsurgit libido: si libido conpressa est, succedit am
Abbreviated transcription (Latin):
uis est enim mortem timere: qui ad xp̃m nolit ire. Eiꝰ est ad xp̃m nolle
ire: qui se non credit cum xp̃o incipere regnare. Scriptum. ẽ. enim: iꝰtũ
fide uiuere. Si iustus es et fide uiuis: si uere in d̾m credis. cur non cum
x p̃o futurus et de dñi pollicitatione securus. quod ad xp̃m uoceris am¬
plecteris. et quoã ⁊ abislo careas gratularis: Symeon deniq ille uistus
qui uere iustus fuit qui fide plena dei precepta seruauit: cum ei di¬
uinitus responsum fuisset quod non ante moreretur quã xp̃m ui¬
disset. et xp̃c infans in templum cũ matre uenisset: agnouit in spͥu
natum esse iam xp̃m. de quo sibi fuerat aute preditum. Quo uiso:
sciuit se cito e̾e̾ moriturum. Letus itaq de morte iam ꝓxima ⁊ de ui¬
cina accersitione securus: accepit in manꝰ puerum et benedicens dm
exclamauit et dixit. nunc dimittis seruũ tuũ dñe scđ̃m uerbũ tuũ

Expanded text:
eius est enim mortem timere qui ad Christum nolit ire. eius est ad Christum nolle eius est enim mortem timere qui ad Christum nolit ire. eius est ad Christum nolle ire qui se non credat cum Christo incipere regnare. Scriptum est: iustum fide uiuere. si iustus es et fide uiuis, si uere in Deum credis, cur non cum Christo futurus et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum uoceris amplecteris et quod diabolo careas gratularis? Simeon denique ille iustus qui uere iustus fuit, qui fide plena Dei praecepta seruauit, cum ei diuinitus responsum fuisset quod non ante moreretur quam Christum uidisset et Christus infans in templum cum matre uenisset, agnouit in spiritu natum esse iam Christum, de quo sibi fuerat ante praedictum: quo uiso sciuit se cito esse moriturum. laetus itaque de morte iam proxima et de uicina arcessitione securus accepit in manus puerum et benedicens Deum exclamauit et dixit: nunc diI:ųittis seruum tuum, Domine, secundum uerbum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
atiy cortoborans ȩccłiȩ suȩ popłm. ad omẽm tolerantiam futuroꝵ
ella et fames et terrȩ motus & pestilentias ꝑ loca singula exurgt
prenuntiauit et cecinit: et ne inopinatus nos et nouus rerum ⁊̃¬
testantiũ medus quateret. magis ac magis in nouissimis tempor¬
b aduersa crebrescere ante premonuit. Fiunt ecce quȩ dicta sunt.
rauando fiunt quȩ aute predicta sunt sequent᷑ et quȩcum siꝑ¬
missa sunt: dũo ipso pollicente et dicente. C um antẽ uderitia
hec omĩa fieri: scicote qm̃ in ꝓximo est regnũ aei. Regnam de
sũs dilectissimi esse cepit in ꝓximo. Premiũ uite et gaudium
litis eterne et ꝑpetua lecitia et possessio paradysi nuꝑ amuissa. mn¬
ds transeunte im ueniunt: iam terrenis celestia et magna paruis. et
caducis eterna succedunt. Quis hic anxietatis et sollictadinisis ẽ
E Quis inter hȩc trepidus et mestus es nisi cui spes et fiaos de ẽe

Expanded text:
adque corroborans ecclesiae suae populum ad omnem tolerantiam futurorum: adque corroborans ecclesiae suae populum ad omnem tolerantiam futurorum: bella et fames et terrae motus et pestilentias per loca singula exurgere praenuntiauit et cecinit, et ne inopinatus nos et nouus rerum infestantium metus quateret, magis ac magis in nouissimis temporibus aduersa crebrescere ante praemonuit. fiunt ecce quae dicta sunt, et quando fiunt quae ante praedicta sunt sequentur et quaecumque promissa sunt Domino ipso pollicente et dicente: cum autem uideritis haec omnia fieri, scitote quoniam in proximo est regnum Dei. regnum Dei, fratres dilectissimi, esse coepit in proximo: praemium uitae et gaudium salutis aeternae et perpetua laetitia et possessio paradisi nuper amissa mundo transeunte iam ueniunt: iam terrenis caelestia et magna paruis et caducis aeterna succedunt. quis hic anxietatis et sollicitudinis locus est? quis inter haec trepidus et maestus. est nisi cui spes et fides deest?
Abbreviated transcription (Latin):
scłi fludus frangit potius ipsa nec frangitur: et temptationib ñ uin¬
citur sed ꝓbatur: tamen qͥa animaduerto in plebe quosdam uel inbeca¬
litate animi uel fidei paruitate uel dulcedine sclaris uitȩ uel sexus
molliciȩ uel quod magis est ueritatis errore minus stare fortiter. nec pes¬
tous sui diuinum atq inuitum robur exerere: dissimulanda res ñ
fuit nec tacenda. quo minꝰ quantũ nr̃a mediocritas potest uigore plẽ¬
no & sermone de dnica lectione concepto. delicate mentis ignauia com¬
pͥmatur & qui homo dei ⁊ xp̃i eẽ iam oepit. a eo et xp̃o dignꝰ habeat.
guoscere enĩ se debet fu̾s dilectissimi qui deo militat: qui postera ̃
glestib castris duuna iam sperat. ut ad ꝓcellas et turbines mundi tre¬
pidatio nulla sic in nobis: nulla turbatio quando hȩc uentura pre¬
direr it dñs puide uocis hortatu instruens et docens: et preparant

Expanded text:
saeculi fluctus frangit potius ipsa nec frangitur, et temptationibus non uinsaeculi fluctus frangit potius ipsa nec frangitur, et temptationibus non uincitur sed probatur, tamen quia animaduerto in plebe quosdam uel inbecillitate animi uel fidei paruitate uel dulcedine saecularis uitae uel sexus mollitie uel, quod magis est, ueritatis errore minus stare fortiter nec pectoris sui diuinum adque inuictum robur exerere, dissimulanda res non fuit nec tacenda, quominus quantum nostra mediocritas sufficit uigore pleno et sermone de dominica lectione concepto delicatae mentis ignauia conprimatur et qui homo Dei et Christi esse iam coepit Deo et Christo dignus habeatur. Agnoscere enim se debet, fratres dilectissimi, qui Deo militat, qui positus in caelestibus castris diuina iam sperat, ut ad procellas et turbines mundi trepidatio nulla sit nobis, nulla turbatio, quando haec uentura praedixerit Dominus prouidae uocis hortatu instruens et docens et praeparans
Abbreviated transcription (Latin):
nit et dicit. Ds exaltauit illum et donauit illi nomen ut sit suꝑ omne
nomen: ut in nomine iħu om̃e genu flectat᷑. cȩlestiũ terrestrium
a infernorũ. Et in apocalypsi angłs ioħi uolenti adorare se: resistit
necdum uindicetur in terris. Huiꝰ patientiam fr̃s dilectuliii in ꝑsecationi¬
b i passionib nr̃is cogitemꝰ: huiꝰ aduentui plenũ expectationis obseon¬
um ꝓrebeamꝰ. nec defendendi ante dñm serui in religiosa ⁊ inuerecun¬
da festinatione. ꝓperemꝰ. Insistamꝰ potus et elaboremiꝰ & toto corde uigi¬
lantes. atq ad omẽm tolerantiam stabiles dñica p̾cepta seruenus: ut
cũ ule ire & uindicte dies uenerit. non cũ impiis et ꝑeccatorib punia
dilectissimi mens solida est et fides firma et anima deuota:
quȩ ad p̃sentis mortalitatis copiam non mouet᷑. sea canquã
petra fortis et stabilis turbidos impetus mundi ⁊ iuolentos

Expanded text:
nit et dicit: Deus exaltauit illum et donauit illi nomen quod est super omne nit et dicit: Deus exaltauit illum et donauit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omnes genu curuent caelestium, terrestrium et infernorum. et in Apocalypsi angelus Iohanni uolenti adorare se resistit necdum uindicetur in terris. huius patientiam, fratres dilectissimi, in persecutionibus et passionibus nostris cogitemus. huius aduentui plenum expectationis obsequium praebeamus nec defendi ante Dominum serui inreligiosa et inuerecunda festinatione properemus. insistamus potius et elaboremus et toto corde uigilantes adque ad omnem tolerantiam stabiles dominica praecepta seruemus, ut cum ille irae et uindictae dies uenerit non cum impiis et peccatoribus puniamur, dilectissimi, mens solida est et fides firma et anima devota, quae ad praesentis mortalitatis copiam non movetur, sed tamquam petra fortis et
Abbreviated transcription (Latin):
dixio: cum dorsum suũ poneret ad flagella. et maxillas ad palmas. s
ciem suam non auertit afeditate sputorum. Utiq ille qui cũ accusaret
a sacerdotib et seniorib nichil respondit: et admirante pilato patientisli¬
mũ silentiũ tenuit. Hic est qui cũ in passione tacuerit: in ultione
postmnodũ non tacebit. Hic est d̾s nũ: id est non omĩum sed credentiũ
fidelium d̾s. Qui cũ in scdo aduentu uenerit manifestus: non silebit.
Iam cũ in humilitate priꝰ fuerit occultus: ueniet in potestate manifest.
hrnc expectemꝰ uidicem fr̾s dilectissimi: iudicem et uindicem nostrũ
exełie suȩ popłm & ab initio mundi iustorũ omĩum numerũ secum
pariter uindicaturum. Qui ad uindictam suam nimiũ festinat et ꝓpe¬
rat: consideret quia necdũ undicatus est ipse qui uindicat. Pater deus
precepit filiũ suum adorari: et apłs paulus diuini precepti memor po¬

Expanded text:
dixit, cum dorsum suum poneret ad flagella et maxillas ad palmas, faciem dixit, cum dorsum suum poneret ad flagella et maxillas ad palmas, faciem autem suam non auerteret a foeditate sputorum. utique ille qui cum accusaretur a sacerdotibus et senioribus nihil respondit et mirante Pilato patientissimum silentium tenuit. hic est qui cum in passione tacuerit in ultione postmodum non tacebit. hic est Deus noster id est non omnium sed fidelium et credentium Deus, qui cum in secundo aduentu manifestus uenerit non silebit. nam cum in humilitate prius fuerit occultus, ueniet in potestate manifestus. Hunc expectemus, fratres dilectissimi, iudicem et uindicem nostrum ecclesiae suae populum et ab initio mundi iustorum omnium numerum secum pariter uindicaturum. qui ad uindictam suam nimium festinat et properat, consideret quia necdum uindicatus est ipse qui uindicat. pater Deus praecepit filium suam adorari et apostolus Paulus diuini praecepti memor po
Abbreviated transcription (Latin):
bit: et in circuitu eiꝰ. ꝓcella nimia. Nduocabit cȩlum desursum: et terram
ut separent popłm suum. Colligite illi iustos eiꝰ: qui disponunt testa¬
mentũ eius insacrificiis Et annuntiabunt cęli iusticiam eiꝰ: qm̃ d̾s ui
dex ẽ. Nlam & ysaias eadem ꝓnuntiat dicens. Ecce enim dñs sicut igris
ueniet: et sicut. ꝓcellȩ currus eiꝰ. retribuere in ea uidictam. In igne e¬
nim dñi iudicabuntur: et in gladio eiꝰ uulnerabunt᷑. Et iterum. Dñs
d̾s uirtutũ ꝓdibit: et cõminuet bellum. Excitabit certamen: ⁊ clama¬
bit suꝑ in imicos suos cũ fortitudine. Cacui. tacui. Nunqͥd semꝑ tace¬
bo: Quis autẽ hic qui tacuisse pͥus dicit. et non semꝑ tacebit: Utiqꝙ
ille qͥ sicut ouis ad uictimam ductus ẽ: & sicut agnꝰ coram tondente si¬
ne uoce non aꝑuit os suuim. Utiq ille: qui non clamauit neq ĩ pli¬
deis uox eiꝰ auita ẽ. Utiq ille qui non fuit contumax neq contra¬

Expanded text:
bit et in circuitu eius procella nimia. uocabit caelum susum et terram ut separet populum suum. colligite illi iustos eius, eos qui disponunt testamentum eius in sacrificiis. et nuntiabunt caeli iustitiam eius, quoniam Deus iudex est. et Esaias eadem praenuntiat dicens: ecce enim Dominus sicut ignis ueniet, et sicut procella currus eius retribuere in ira uindictam. in igne enim Domini iudicabuntur et in gladio eius uulnerabuntur. et iterum: Dominus Deus uirtutum prodibit et comminuet bellum. excitabit certamen et clamabit super inimicos suos cum fortitudine: tacui, numquid semper tacebo? Quis autem est hic qui tachisse se prius dicit et non semper tacebit ? utique ille qui sicut ouis ad uictimam ductus et sicut agnus coram tondente sine uoce non aperuit os suum. utique ille qui non clamauit neque in plateis uox eius audita est. utique ille qui non fuit contumax neque contra
Abbreviated transcription (Latin):
nos horoditus sit sed ⁊ factis. post om̃s inuirias ⁊ contumelias pas¬
sus quo& oe erucifixus. ut nos pati et mori exemplo suo docer:
ut nulia sit homini excusatio ꝑ se non patienti cum passus sit
ule ꝓ nobis & cũ ile passus sit ꝓ alienis peccatis multomagis ꝓ
petratis suis pati unũ quemq debere: Et ideo in ȩuangelio cõ¬
minatur ⁊ dicit. Quicũq confessus me fuerit coram hominb¬
negduaertt me coram hominib. ⁊ ego negabo eũ corã patre meo qͥ ÷ in cęlis. Item
apłs paui. Si enĩ cõmor iiur inqͥd:⁊ conuiuemꝰ Si toleraniꝰ: ⁊ conregnabi¬
nus. di neganius.⁊ ipse negabit nos. Item ioħs. Qui negat filium: nec patrem
habet. Qui confitetur filium: ⁊ filium ⁊ patrem habet. Unde nos ad contemiptũ
mortis hortatur dñs ⁊ corroborat: dicens. Holite timere eos qui occideunt qor¬

Expanded text:
nos hortatus sit, sed et factis, post omnes injurias et contumelias pasnos hortatus sit, sed et factis, post omnes injurias et contumelias passus quoque et crucifixus, ut nos pati et mori exemplo suo doceret, ut nulla sit homini excusatio pro se non patienti, cum passus sit ille pro nobis; et cum ille passus sit pro alienis peccatis, multo magis pro peccatis suis pati unumquemque debere? Et ideo in Evangelio comminatur et dicit: Quicumque confessus fuerit me coram homiitem apostolus Paulus, si enim commorimur, inquit, et conuiuemus: si toleramus, et conregnabimus: si negamus, et ipse negabit nos. item Iohannes: qui negat filium neque patrem habet: qui confitetur filium et filium et patrem habet. unde nos ad contemptum mortis hortatur Dominus et corroborat dicens: nolite, timere eos qui occidunt cor
Abbreviated transcription (Latin):
tur dñs ⁊ dicit nec ciuitati parcendum: etiam si unuersa consen¬
serit ad idolatriam. Nut si audieris in una ex ciuitatib quas dñs
os tuus dabit tibi inhabitare te illic dicentes: eamꝰ ⁊ seruiamꝰ dus
alienis quos ta non nosti. inderficiens eos necabis om̃s qui sunt
in ciuitate cede gladii: & incendes ciuitatem igni et erit sine ba¬
ditaculo inetermim. non reȩdificabitur ȩtiam nunc: ut auerta¬
tus ds ab udignatione ire suȩ. Et dabit tibi miscđiam: ⁊ mise¬
rebitur tui. & multiplicabit te: si exaudieris uocem dñi dei
miobseruaueris precepta eiꝰ. Cuiꝰ precepti & uigoris memoe
irathathias. interfecit eum qui ad aram sacrificaturus acces¬
serit. Quod siante aduentum xp̃i circa dm colendum ⁊ idola
spuenda hec precepta seruata sunt quanto magis post aduen¬
tamorpi seruanda sunt quando ille ueniens non uerbis cantũ

Expanded text:
tur Dominus et dicit nec civitati parcendum, etiamsi universa consentur Dominus et dicit nec civitati parcendum, etiamsi universa consenserit ad idololatriam: Aut si audieris in una ex civitatibus quas Dominus Deus tuus dabit tibi inhabitare te illic, dicentes: « Eamus et serviamus diis aliis, » quos non nosti, interficiens necabis omnes qui sunt in civitate caede gladii, et incendes civitatem igni, et erit sine habitaculo in aeternum. Non reaedificabitur etiam nunc, ut avertatur Dominus ab indignatione irae suae. Et dabit tibi misericordiam et miserebitur tui, et multiplicabit te, si exaudieris vocem Domini Dei tui, et observaveris praecepta ejus . Cujus praecepti et vigoris memor Mattathias interfecit eum qui ad aram sacrificaturus accesserat . Quod si ante adventum Christi circa Deum colendum et idola spernenda haec praecepta servata sunt, quanto magis post adventum Christi servanda sunt; quando ille veniens non verbis tantum
Abbreviated transcription (Latin):
in ea famem: et auferã de ea hominẽ ⁊ peccora. Et si faerint tres
uiri in medio eiꝰ noe daniel ⁊ iob: non liberabunt filios neq filias.
ipsi soli salui erunt. Item in regũ primo libro. Si delinquendo
peccet uir aduersus uirum: orabunt ꝓ ed dñm. Si autẽ in deum
peccet homo. quis orabit ꝓ eo: Quod sic idolatriȩ in dignetur de
ut preceperit ȩtiam eos interfici qui sacrificare & serure idolis
s̃uaserint: in deuteronomio. Quod si rogauertt te frater tuus
aut filius tuus aut filia tua aut uxor tua quȩ est in sinu tuo
aut amicus tuus qui ȩqualis est animȩ tuȩ latenter dicens: ea¬
mus ⁊ seruiamꝰ diis alienis diis gentium. non consenties ei. ⁊ n
exaudies eum:⁊ non parcet oculus tuus suꝑ eum. & non celabis eũ
annuntians annuntiabis de illo. Manus tua erit suꝑ eũ in pͥmis
inter ficere eum: & manꝰ omĩs ppłi postremo. Et lapidabunt eũ
⁊ morietur: qm̃ quesiuit auerdere te adño dõ tuo & iterũ loqui¬

Expanded text:
t si fuerint tres uiri hi in medio eius Noe et Danihel et Iob, non liberabunt filios neque filias, ipsi soli salui erunt. item in Regnorum. I.: si delinquendo uir peccet aduersus uirum, orabunt pro eo Dominum: si autem in Deum peccet homo, quis orabit pro eo? QVOD SIC IDOLOLATRIAE INDIGNETVR DEVS VT PRAECEPERIT ETIAM EOS INTERFICI QVI SACRIFICARE ET SSUASERINT. In Deuteronomio: Quod si rogaverit te frater tuus, aut filius tuus, aut filia tua, aut uxor tua quae est in sinu tuo, aut amicus tuus, qui aequalis est animae tuae, latenter dicens: « Eamus et serviamus diis aliis, diis gentium; » non consenties ei, et non exaudies eum, et non parcet oculus tuus super eum, et non celabis eum, annuntians annuntiabis de illo. Manus tua erit super eum, in primis interficere eum, et manus omnis populi postremo; et lapidabunt eum et morietur, quoniam quaesivit avertere te a Domino Deo tuo . Et iterum loqui
Abbreviated transcription (Latin):
li postulare ꝓ ipsis in prece ⁊ oratione. quia non exaudiam illu¬
in tempore quo inuocabunt me intempore afflictionis sue. Her ech¬
el quoq hanc eandem denuntiat indignationem dei eis qui in dm̃
delinquunt. Et fuit inquit uerbum dnĩ ad me dicens. fili hominis
terra quȩcũq peccauerit mͥ ut delictum delinquat extendam ma

Expanded text:
li postulare pro ipsis in prece et oratione, quia non exaudiam li postulare pro ipsis in prece et oratione, quia non exaudiam in tempore quo inuocabunt me, in tempore adflictionis suae. Ezechiel quoque hanc eandem denuntiat indignationem Dei eis qui in Deum delinquunt, et fuit, inquit, uerbum Domini ad me dicens: fili ho. minis, terra quaecumque peccauerit mihi ut delinquat delictum, exten
Abbreviated transcription (Latin):
mias. Nolite ambulare post deos alienos: ut seruiatis eis. ⁊ ne ad¬
oraueritis eos: & ne incitetis me in oꝑib manuũ ur̃arum ad disꝑ
dendos uos. Item in apoca lypsi. Si quis adorat bestiam et imaginem
eiꝰ: ⁊ accipiet notam infronte sua aut ĩ manu: bibet ce ipse de ui¬
no irȩ dei mixto in poculo irȩ eiꝰ ⁊ puniet᷑ igne ⁊ sulphure subocłis
scłorum ascendet. nec habebunt requiem die ac nocte quicũ q adori¬
uerint bestiam ⁊ imaginem eiꝰ. Non facile ignoscere dm̃ idolatris
Moyses in exodo ꝓ popło rogat: nec impetrat. Precor ait dñe deliquit
hic popł delictum grande: fecerunt sibi deos aureos. Et nunc si di¬
mittis illis delictum grande: dimitte.Sin autẽ: sine me & dele de¬
libro quẽ scripsisti. Et dixit dñs ad moysen. Si quis delinquit ante
me: deleam eum de libro meo. Item cũ ieremias ꝓ popło depreca¬
retur: dñs ad eũ loquit᷑ dicens. Et tu noli orare ꝓ popło hoc: ⁊ no¬

Expanded text:
s: Nolite ambulare post deos alienos, ut serviatis eis; et ne adoraveritis eos: dendos uos. item in Apocalypsi: si quis adorat bestiam et imaginem eius et accipit notam in fronte sua et in manu, bibet et ipse de uino isaeculorum ascendet. Nec habebunt requiem die ac nocte, quicumque adonem ejus . CAP. IV.--NON FACILE IGNOSCERE DEUM IDOLOLATRIS. Moyses in Exodo pro populo rogat, nec impetrat. Precor, ait, Domine, deliquit populus hic delictum grande. Fecerunt sibi deos aureos. Et nunc si dimittis illis delictum, dimitte. Sin autem, dele me de libro quem scripsisti. et dixit Dominus ad Moysen: si qui deliquit ante me, deleam eum de libro meo. item cum Hieremias pro populo deprecaretur, Dominus ad eum loquitur dicens: et tu noli orare pro populo hoc et no
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit. pauꝑtatem diuiciis: seruitutem dñationi. mortem un¬
mortalitati. Nos contra in passionib nr̃is paupertat scłari pa¬
radysi diuitias ⁊ delitias preferamꝰ: dñatum & regnũ ȩternum
temporarie seruituti. immortalitatẽ morti: dm & xp̃m. diabolo
de laqueis scłi liberati: si in angustiis ⁊ pressuris eẽ cepuit. regre¬
di denuo ad scłm uelint: ⁊ ꝑdant quod euaserint. Insistendũ pot¬
us e̾e̾ ⁊ ꝑ seuerandum infide & ueritate: ⁊ cȩlestis ac sp̾rtalis grͣe
consum matione ite ad palmã ac coronã possit ꝑueniri. Ad¬
hoc enim pressuras et ꝑ er secutiones fieri: ut ꝓbemur. Nec ti¬
mendas esse iniurias et prignas ꝑsecutionũ: qͥa maior est dñs ad ꝑ¬
tegendũ. quã diabolus ad impugnandũ. Ac ne expaueseat aliqus
⁊ conturbetur ad pressuras ⁊ ꝑsecutiones quas patimur inisto iũdo
ꝓbandũ ante predictũ eẽ. quo nos mundus odio habacurus esse hez

Expanded text:
tulerit, paupertatem divitiis, servitutem dominationi, mortem imtulerit, paupertatem divitiis, servitutem dominationi, mortem immortalitati; nos contra in passionibus nostris paupertati saeculari paradisi divitias et delicias praeferamus, dominatum et regnum aeternum temporariae servituti, immortalitatem morti, Deum et Christum diet laqueis saeculi liberati, si in angustiis et pressuris esse coeperint, regredi denuo ad saeculum uelint et perdant quod euaserint. VIII. Insistendum potius esse et perseuerandum in fide et uirtute et caelestis ac spiritalis gratiae consumhoc enim pressuras et persecutiones fieri ut probemur. X. Nec timendas esse iniurias et poenas persecutionum, quia maior est Dominus ad protegendum quam diabolus ad inpugnandum. XI. Ac ne expauescat quis et conturbetur ad pressuras et persecutiones quas patimur in isto mundo, probandum \'ante praedictum esse quod nos mundus odio habiturus esset et
Abbreviated transcription (Latin):
sionis armandis: pͥmo in loco dicendum ẽ. idola deos non esse quȩ
sibi homo facit. Neq enim quȩ fiunt factore suo & fabricatore ma¬
iora sunt: aut ꝓtegere & seruare quenquã possunt quȩ ipsa de
templis suis ꝑ eunt. nisi ab homine seruentur. Sed nec elementa
colenda esse: quȩ homini scdm dispositionem & preceptum di
seruiunt. Destructis idolis ⁊ elementorũ ratione monstrata:
ostendendũ diĩm solum colendũ esse. Tunc addendum: quȩ com¬
minatio dei sit aduersus eos qui idolis sacrificant. Preterea do¬
cendum: non facile ignoscere d̾m idolatris. Et qͦd sic idolatrie in¬
dignetur d̾s ut preceꝑit ȩtiam eos interfici: qui sacrifacare et
seruire idolis suaserint. Subiungendũ post hec quod redempti
ac uiuificati xp̃i sanguine. nichil xp̃o preponere debeamꝰ: quia
nec ille quicquã nobis preposuerit. ⁊ ille ꝓpter nos mala bonis pre¬

Expanded text:
ionis et passionis armandis primo in loco dicendum est: I. Idola deos non esse quae ionis et passionis armandis primo in loco dicendum est: I. Idola deos non esse quae homo sibi faciat — neque enim quae fiunt factore suo et fabricatore maiora sunt, aut protegere et seruare quemquam possunt quae ipsa de templis suis pereunt, nisi ab homine seruentur — sed nec elementa colenda esse quae homini secundum dispositionem et praeceptum Dei seruiunt. II. Destructis idolis et elementorum ratione monstrata ostendendum Deum solum colendum esse. \' III. Tunc addendum quae comminatio Dei sit aduersus eos qui idolis sacrificant. IIII. Praeterea docendum non facile ignoscere Deum idololatris. V. Et quod sic idololatriae indignetur Deus, ut praeceperit etiam eos interficservire idolis suaserint. VI. Subjungendum post haec, quod, redempti ac vivificati Christi sanguine, nihil Christo praeponere debeamus, quia nec ille quicquam nobis praeposuerit, et ille propter nos mala bonis prae
Abbreviated transcription (Latin):
nis humani subtrahendas. ponenda illa sola quȩ d̾s loquitur:
quib seruos suos ad marty rium xp̃obortatur. Precepta ipm¬
sa diuina uelut arma pugnantib suggerenda sunt. Illa sint uo¬
militaris turbȩ hortamenta: illa pugnantib classica. Inde aureᷤᷤ
erigant᷑: in de instruant᷑ mentes. in de ⁊ animi ⁊ corporis uires
ad omẽm passionis tolerantiam roborentur. Nos tantũ qͥ dño
pmittente primũ baptisma credentib dedimꝰ: ad aliud quoq
singulos preparemꝰ. insinuantes ⁊ docentes hoc eẽ baptisma¬
in gr̃a maius: in potestate sublimiꝰ: in honore preciosus. baptis¬
ma post qͦd nemo iam peccat. baptisma qͦd fidei nr̃e incrementa
consummat. baptisma qͦd nos de mundo recedentes statim d̾o copulat.
naquȩ baptismo ꝑcipitur ꝑ eccatorũ remssa: in sanguinis. corona
uirtutum. Amplectenda res ẽ.⁊ oꝑtanda: & om̃ium postulatio¬

Expanded text:
nis humani subtrahendas, ponenda illa sola quae Deus loquitur, nis humani subtrahendas, ponenda illa sola quae Deus loquitur, quibus seruos suos ad martyrium Christus hortatur. praecepta ipsa diuina uelut arma pugnantibus suggerenda sunt. illa sint militaris tubae hortamenta, illa pugnantibus classica. inde aures erigantur, inde instruantur mentes, inde et animi et corporis uires ad omnem passionis tolerantiam roborentur. nos tantum qui Domino permittente primum baptisma credentibus dedimus ad aliud quoque singulos praeparemus insinuantes et docentes hoc esse baptismain gratia maius, in potestate sublimius, in honore pretiosius, baptissma post quod nemo iam peccat, baptisma quod fidei nostrae incrementa consummat, baptisma quod nos de mundo recedentes statim Deo copulat. in aquae baptismo accipiuntur peccatorum remissa, in sanguinis corona uirtutum. amplectenda res est et optanda et omnibus postulatio
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis auctoritate solidarem. ut non tam tractatũ meum ui¬
dear tͥ misisse: quam materiam tractantib p̾buisse. Quȩ res in
usum singulis ꝓficit utilitate maiore. Nam si confectam ⁊ paratã
iam uestem darem: uestis ess mea qua aliꝰ uteretur. & forsitan
non ꝓ habitudine stature: & quo res alteri facta minꝰ congru¬
ens haberetur. Nunc uͦ de agno ꝑ quem redempti ac unuficati
sumꝰ lanam ipsam ⁊ purpurã misi. Quã cum acceperis tunicã
tͥ ꝓ uoluntate conficies: ⁊ plus in domestica tua atq in ꝓpͥa ueste
letaberis. & ceteris quoq ut conficere & ipsi ꝓ arbitrio suo pos¬
sint. quod misimꝰ ex hibebis: ut uetere illa nuditate contecta.
ꝑferant om̃s indumenta xp̃i: cȩlestis gr̃ȩ scĩficatione uestiti.
exhortatione tam necessaria quȩ martyres faciat. amputandas
esse uerborum nr̃orum moras : ⁊ tarditates atq ambages sermo¬

Expanded text:
lectionis auctoritate solidarem, ut non tam tractatum meum uilectionis auctoritate solidarem, ut non tam tractatum meum uidear tibi misisse quam materiam tractantibus praebuisse. quae res in usum singulis proficit utilitate maiore. nam si confectam et paratam iam uestem darem, uestis esset mea qua alius uteretur et forsitan non pro habitudine staturae et corporis res alteri facta minus congruens haberetur: nunc uero de agno per quem redempti ac uiuificati sumus lanam ipsam et purpuram misi, quam cum acceperis tunicam tibi pro uoluntate conficies et plus ut in domestica tua adque in propria ueste laetaberis et ceteris quoque, ut conficere et ipsi pro arbitrio suo possint, quod misimus exhibebis, ut uetere illa nuditate contecta perferant omnes indumenta Christi caelestis gratiae sanctificatione uestiti. prospexi in exhortatione tam necessaria quae martyras faciat amputandas esse uerborum nostrorum moras et tardidates adque ambages sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ipisci. in stadio coronabit᷑: nisi usum & ꝑitiam uiriũ ante medite¬
tur. Aduersarius uetus est ⁊ hostis antiquus: cum quo prelium
gerimꝰ. Sex milia annorũ iam plene complentur : ex quo homi¬
nem diabolus impugnat. Omĩa genera temptandi & artes atq
insidias deiciendi: usu ipso uetustatis edidicit. Si imparatum inue¬
nerit xp̃i militem : si rudem. si non sollicitum ac doto corde uigi¬
lantem: circumuenit nescium. fallit incautum : decipit imperi¬
tum. Si uͦ quis dñica precepta custodiens & fortiter xp̃o adheren
contra eũ steterit uincatur necesse. ẽ: quia xp̃c quem confitet᷑
inuictus est. Ac ne in longũ sermonem meũ extenderem frr
Rm̃e: & audientem uel legentẽ stili latioris copia fatigarem.
compendium feci ut ꝓpositis titulis quos quis & nosse debeat ⁊¬
tenere capitula dñica subnecterem: & id qͦd ꝓposueram diuinȩ

Expanded text:
ipisci in stadio coronabitur, nisi usum et peritiam uirium ante mediteipisci in stadio coronabitur, nisi usum et peritiam uirium ante meditetur. aduersarius uetus est et hostis antiquus cum quo proelium gerimus. sex milia annorum iam paene conplentur, ex quo hominem diabolus inpugnat. omnia genera temptandi et artes adque insidias deiciendi usu ipso uetustatis edidicit. si inparatum inuenerit Christi militem, si rudem, si non sollicito ac toto corde uigilantem, circumuenit nescium, fallit incautum, decipit inperitum. si uero quis dominica praecepta custodiens et fortiter Christo adhaerens contra eum steterit, uincatur necesse est, quia Christus quem confitemur inuictus est. Ac ne in longum sermonem meum extenderem, frater carissime, et audientem uel legentem stili latioris copia fatigarem, conpendium feci, ut propositis titulis quos quis et nosse debeat et tenere capitula dominica subnecterem et id quod proposueram diuinae
Abbreviated transcription (Latin):
incumbit: & in fine atq in consummatione mũ¬
di antixp̃i tempus infestum appropinquare iã
cȩpit. ad preparandas & corroborandas frũm men¬
des de diuinis scripturis hortamenta compone
Obtemyandum fuit desiderio tuo tam necessario: ut quantũ susts¬
eit medioeritas nr̃a auxilio diuinȩ inspirationis instruecta. qͥli
arma ac munimenta quȩdam pugnaturis fr̃ib de ꝓreceptie
dmicis ꝓ merentur. Parum est enim qͦd dei plebem classico rats
uocis erigimꝰ: nisi credentium fidem ac dicatam deo deuiotams
uortutem aiuina iectione firmemꝰ. Quid autẽ pocius ac manis
cure nr̃e ac sollicitudini congruit. quã ut commissuum nobis
diuinitus popłm ⁊ exercitum in castris cel estib constrrepareas¬
uersus diaboli tela ⁊ iaeula exhortationib assiduis preparemi.
Neq enĩ idoneus potest e̾eᷤᷤ miles adbellum qui non exercitatuᷤᷤ
in campo prius fuerit: aut qui agonisticam coronam querit ad¬

Expanded text:
incumbit, et in fine atque in consummatione mundi antichristi tempus infestum appropinquare jam coepit, ad praeparandas et corroborandas fratrum mentes de divinis Scripturis hortamenta componerObtemperandum fuit desiderio tuo tam necessario, ut, quantum sufficit mediocritas nostra auxilio divinae inspirationis instructa, quasi arma ac munimenta quaedam pugnaturis fratribus de praeceptis Dominicis promerentur. Parum est enim quod Dei plebem classico nostrae vocis erigimus, nisi credentium fidem et dicatam Deo devotamque virtutem divina lectione firmemus. II. Quid autem potius aut majus curae nostrae ac sollicitudini congruit, quam ut commissum 262 nobis diuinitus populum et exercitum in castris caelestibus constitutum aduersus diaboli tela et iacula exhortationibus adsiduis praeparare? neque enim idoneus potest esse miles ad bellum qui non exercitatus in campo prius fuerit, aut qui agonisticam coronam quaerit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ci dilectione ꝑtulimꝰ: credentes etiam tibi ꝓ religionis tuȩ et
fidei ueritate placere. quȩ & religiosa pariter &e uera sunt. Cete¬
rum scimꝰ quosdam qͦd semel un biberint nolle deꝑonere nec
ꝓpositum suum facile mutare: sed saluo inter collegas pacis
et concordiȩ uinculo. quedam ꝓpria quȩ apud se semel sint
usurpata retinere. Qua in re nec nos uim cuiquã facimus
aut legem damꝰ: quando habeat in eccłie administratione uo¬
luntatis sue arbitrium liberũ unꝰ quisq prepositus. rationem
actus sui domino redditurus. Opto te frater kiñe : semꝑ bene

Expanded text:
ci dilectione pertulimus, credentes etiam tibi pro religionis tuae et ci dilectione pertulimus, credentes etiam tibi pro religionis tuae et fidei ueritate placere quae et religiosa pariter et uera sunt. ceterum scimus quosdam quod semel inbiberint nolle deponere nec propositum suum facile mutare, sed saluo inter collegas pacis et concordiae uinculo quaedam propria quae apud se semel sint usurpata retinere. qua in re nec nos uim cuiquam facimus aut legem damus, quando habeat in ecclesiae administratione uoluntatis suae arbitrium liberum unusquisque praepositus, rationem actus sui Domino redditurus. optamus te, frater carissime, semper bene
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quod autem mauis potest ẽẽ. delictum aut quȩ macula defor¬
mior quam aduersus. xp̃m stetisse. quã eccłiam eiꝰ quã ille sangui¬
ne suo parauit &e condidit dissipasse. quam euangłice pacis ac di¬
lectionis oblitum contra unanimem & concordem d̃i ꝑopłm hos¬
tilis discordiȩ furore pugnasse: Qui ce si ipsi postinodum ad eccłi¬
am redeunt: restituere tamen eos & secum reuocare non possut.
qͥ ab eis seducti & foris morte p̾uenti extra eccłiam sine commnu¬
nicatione & pace perierunt: quorũ anime in die uidicii de ipso¬
rum manib expetentur. qui ꝑditionis auctores & duces extite¬
runt. Et iccirco satis est talib reuertentib ueniam dari: non
tamen debet in domo fidei perfidia ꝓmoueri. Nam qͥd bonis
& innocentib atq ab eccłia non recedentib reseruamꝰ. si eos qͥ a
nobis recesserint &e contra eccłiam steterint honoramꝰ: Hȩo

Expanded text:
tur. quod autem maius potest esse delictum aut quae macula defortur. quod autem maius potest esse delictum aut quae macula deformior quam aduersus Christum stetisse, quam ecclesiam eius quam ille sanguine suo parauit et condidit dissipasse, quam euangelicae pacis ac dilectionis oblitum contra unanimem et concordem Dei populum hostilis discordiae furore pugnasse? qui etsi ipsi postmodum ad ecclesiam redeunt, restituere tamen eos et secum reuocare non possunt qui ab eis seducti et foris morte praeuenti extra ecclesiam sine communicatione et pace perierunt, quorum animae in die iudicii de ipsorum manibus expetentur qui perditionis auctores et duces extiterunt. et idcirco satis est talibus reuertentibus ueniam dari, \' non tamen debet in domo fidei perfidia promoueri. nam quid bonis et innocentibus adque ab ecclesia non recedentibus reseruamus, si eos qui a nobis recesserint et contra ecclesiam steterint honoramus? Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ticos apseudo ep̃is &e antixp̃is contra xp̃i dispositionem. ꝓfa¬
na ordinatione. ꝓmoti sint: et contra altare unum atq
diuinum sacrifitia foris falsa ac sacrilega offerre conati sint: eos
quoq hac conditione suscipi cum reuertuntur ut communicẽt
laici. & satis habeant quod ad mittuntur ad pacem qͥ hostes pacis ex¬
titerint: nec debere eos reuertentes ea apud nos ordinationis ⁊ ho¬
noris arma retinere. quib contra nos rebellauerint. Oportet enĩ
sacerdotes & ministros qͥ altari &e sacrificiis deseruiunt integro
atq immaculados esse: cum dñs in leurtico loquatur. Homo in
quo fuerit macula & uitium non accedet ͣ dõna d̾o: item in exodo
hec eadem p̾cipiat & dicat. et sacerdotes qͥ accedunt ad dñm d̃m
sc̃ificentur: ne forte derelinquat illos dñs. & iterum & cũ accedũt
min istrare ad altare sci: non adducent in se delictum ne morian¬

Expanded text:
ticos a pseudoepiscopis et antichristis contra Christi dispositionem profaticos a pseudoepiscopis et antichristis contra Christi dispositionem profana ordinatione promoti sint, et condiuinum sacrificia foris falsa ac sacrilega offerre conati sint, eos quoque hac condicione suscipi cum reuertuntur ut communicent laici et satis habeant quod admittuntur ad pacem qui hostes pacis extiterint, nec debere eos reuertentes eadem apud nos ordinationis et honoris arma retinere quibus contra nos rebellauerint. oportet enim sacerdotes et ministros qui altari et sacrificiis deseruiunt integros adque inmaculatos esse, cum Dominus Deus in Leuitico loquatur et dicat: homo in quo fuerit macula et uitium non accedet offere dona Deo, item in Exodo haec eadem praecipiat et dicat: et sacerdotes qui accedunt ad Dominum Deum sanctificentur, ne forte derelinquat illos Dominus. et iterum: et cum accednistrare ad altare sancti, non adducent in se delictum ne morian
Abbreviated transcription (Latin):
re feruentes: & in dñm toto corde credentes descendisset spiri¬
tus sc̃s. quo adimpleti uariis linguis dm̃ benedicerent: nichi¬
lominꝰ tamen beatũ apłm petrum diuini p̾cepti atq euã¬
gelii memorem p̃cepisse. ut baptitarentur illi idem qui iã
fuerant sc̃o sp̃u pleni: ut nicbil pretermissum uideret᷑. quo
minꝰ ꝑ omĩa diuini p̃cepti atq euangłii lege apłica magis¬
teria seruarent. Baptismum autem non esse quo heretici u¬
tuntur nec quisquam apud eos qui xp̃o aduersantur ꝑ grãm
xp̃i posse ꝓficere: diligenter nuper expressum ẽ. in epła quę
ad quintum collegam nr̃m in mauritania constitutum suꝑ
ea re scripta ẽ. item in litteris quas college nr̃i ad coepiscopos
in numidia p̾sidentes ante fecerunt: cuiꝰ utriusq epłe ex¬
ni qͥ uel in eccłia catholica pͥus ordinati fuerint. & postmodũ
ꝑfidi aut rebelles contra eccłiam steterint: uel apud here¬

Expanded text:
re feruentes, in Dominum toto corde credentes descendisset spirire feruentes, in Dominum toto corde credentes descendisset spiritus sanctus. quo adimpleti uanis linguis Deum benedicerent, nihilo minus tamen beatum apostolum Petrum diuini praecepti adque euangelii memorem praecepisse ut baptizarentur idem illi qui iam fuerant sancto spiritu pleni, ut nihil praetermissum uideretur quo minus per omnia diuini praecepti adque euangelii legem apostolica magisteria seruarent. baptismum autem non esse quod haeretici utuntur nec quicquam apud eos qui Christo aduersantur per gratiam Christi posse proficere dilad Quintum collegam nostrum in Mauritania constitutum super ea re scripta est, item in litteris quas collegae nostri ad episcopos in Numidia praesidentes ante fecerunt: cujus utriusque epistolae exni, qui vel in Ecclesia catholica prius ordinati fuerint, et postmodum perfidi ac rebelles contra Ecclesiam steterint, vel apud haere
Abbreviated transcription (Latin):
yprianꝰ & ceteri: stephano fr̾i salutem. Ad quȩdã
disponenda et ad communis concilii examinationẽ
maxime tibi scribendum: & cũ tua grauitate ac sapientia con¬
ferendũ fuit. quod magis ꝑtineat & ad sacerdotalem auctorita¬
dem et ad eccłiȩ catholicȩ unitatem pariter ac dignitatem de
diuine dispositionis ordinatione uenientem. eos qui sint foris
extra eccłiam tincti: et apud hereticos & scismaticos ꝓfanȩ a¬
quȩ labe maculati. quando ad nos atq eccłiam quȩ una ÷ uene.¬
rint baptizari oportere: eo quod parum sit eis manum immpo¬
mum. Tunc enim denium plene sc̃ificari & esse filii dei possũt:
si sacramento utroq nascant᷑. cũ scriptũ sit. Nisi quis natus
fuerit ex aqua &e sp̃u sc̃o: non potest introire in regnum di
nuenimus ȩtiam in actib apostoloꝵ boc esse ab apostolis cu¬
stoditum. et salutaris fidei ueritate seruatum. ut cũ in domo
cornelii centurionis suꝑ ethnicos qui illic aderant fidei calo¬

Expanded text:
YPRIANUS ET CAETERI STEPHANO FRATRI SALUTEM. I. Ad quaedam disponenda et consilii communis examinatione lmaxime tibi scribendum, et cum tua gravitate ac sapientia eonferendum fuit, quod magis pertineat et ad sacerdotalem auctoritatem, et ad Ecclesiae catholicae unitatem pariter ac dignitatem de divinae dispositionis ordinatione venientem, eos qui sunt foris extra Ecclesiam tincti, et apud haereticos et schismaticos profanae aquae labe maculati, quando ad nos atque ad Ecclesiam, quae una est, venerint, baptizari oportere; eo quod parum sit eis manum impomum. Tunc enim demum plene sanctificari et esse filii Dei possunt, si Sacramento utroque nascantur, cum scriptum sit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei. inuenimus enim in actis apostolorum hoc esse ab apostolis custoditum et salutaris fidei ueritate seruatum, ut cum in domo Corneli centurionis super ethnicos qui illic aderant fidei calo
Abbreviated transcription (Latin):
ce non est ds preter me. Ego interimam & uiuere faciam: ꝑ cutiam
iego sanabo.⁊ non est qui eripiat de manib meis. Item in apoca¬
hpsi ft uidi alium angłm uolantem in medio cęli: habentem ȩ¬
ce date illi claritatem: qm̃ uenit hora iudicii eiꝰ ⁊ adorate eum qͥ
fecit cȩlum & terram. mare ⁊ omiã quȩ ineis sunt. Sic & dñs in
uangelio commemorationẽ facit pͥmi & scd̃i precepti : dicenꝰ. A¬
di isrł dñs d̾e tuus dnis unꝰ est: &e diliges dñm dm̃ tuum de toto
corde tuo & de tota anima tua & de tota uirtute tua.Hoc primũ.

Expanded text:
et non est Deus praeter me. ego interimam et uiuere faciam, percutiam et non est Deus praeter me. ego interimam et uiuere faciam, percutiam et ego sanabo, et non est qui eripiat de manibus meis. item in Apocalypsi: et uidi alium angelum uolantem medio caelo, habentem eet date illi claritatem, quoniam uenit hora iudicii eius, et adorate eum qui fecit caelum et terram et mare et omnia quae in eis sunt. sic et Dominus in euangelio commemorationem facit primi et secundi praecepti dicens: audi Israel, Dominus Deus tuus Dominus unus est, et: diliges Dominum Deum tuum de toto corde tuo et de tota ani
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendũ sp̃m: neq aures ad audiendum. nec digiti in manibus
ad tractandum: sed & pedes eorũ prigri ad ambulandum. Homo
enim fecit illos: & qui sp̃m mutuatus est finxit illos. Nemo autẽ
sibi similem homo poterit dm̃ fingere. Cum sit enim mortalis: mor¬
tuum fingit manib in iquis. Melior autem ipse his qͦs colit: qm̃ ip
se quidem uixit. illi nun quam. Item in exodo. Non facies tͥ idolum:
nec cuiꝰ quam similitudinem. Item apud salomonẽ de elementiᷤ. Neq
oꝑa attendentes agnouerunt quis esset artifex: sed aut ignẽ aut
sp̃m. aut citatũ aerem: aut girum stellarum. aut uimiam aquã:
aut solem aut luiam deos putauerunt. Quorũ si ꝓpter speciem
hoc estimauerunt: sciant quanto his dñs sit speciosioi. Aut si ur¬
tutes & opera eorum mirati sunt: intelligant ab ipsis qm̃ qui hȩc
on erunt tibi dii alii absq me. Item illic. Uidete uidete quia ego sũ:

Expanded text:
ercipiendum spiritum neque aures ad audiendum nec digiti in manibus ercipiendum spiritum neque aures ad audiendum nec digiti in manibus ad tractandum, sed et pedes eorum pigri ad ambulandum. homo enim fecit illos et qui spiritum mutuatus est is finxit illos. nemo autem sibi similem homo poterit deum fingere: cum sit enim mortalis, mortuum fingit manibus iniquis. melior est autem ipse his quos colit, quoniam ipse quidem uixit, illi numquam. item in Exodo: non facies tibi idolum nec cuiusquam similitudinem. item aput Salomonem de elementis: neque opera adtendentes agnouerunt quis esset artifex, sed aut ignem aut spiritum aut citatum aerem aut gyrum stellarum aut nimiam aquam aut solem aut lunam deos putauerunt: quorum si propter speciem hoc aestimauerunt, sciant quanto his Dominus sit speciosior: aut si uirtutes et opera eorum mirati sunt, intellegant ab ipsis quoniam qui haec non erunt tibi dii alii absque me. item illic: uidetc, uidete quoniam ego sum,
Abbreviated transcription (Latin):
fiant manifesta sit fides diuinȩ pollicitationis. in mercedib ⁊ pre¬
miis postmodũ secuturis: nec nouum quid accidat xp̃ianis. quan¬
do ab initio mundi boni laborauerint: & oppressi atq occisi sint
iusti ab in uistis. In nouissima parte ponendum: quȩ spes & quȩ
merces maneat iustos ⁊ martyres post conflictationes huiꝰ temporis
& passionis. &e quod plus accepturi simꝰ in passionis remuneratione.
quam qͦd hic sustinemꝰ in ipsa passione. Quod idola dii non sint ⁊ qͦd
nec elementa uice dei colenda sint: in psalmo.cͦ.xxͣͫx.iiͦi. Idola genti¬
um argentum ⁊ aurũ: opus manuum hominum. Os habent ⁊ non
loquentur: ocłos habent ⁊ non uident. aures habent & non audiũt.
neq enun est sp̃c in ore ipsorũ. Similes illis fiant homines qui faci¬
unt ea. Item in sapientia salomonis. Omĩa idola nationũ estimaue¬
runt deos: quib neq ocłorum usus est ad uidendũ. neq nares adꝑ.¬

Expanded text:
fiant manifesta sit fides diuinae pollicitationis in mercedibus et praemiis postmodum secuturis, nec nouum quid accidat christians, quando ab initio mundi boni laborauerint et oppressi adque occisi sint iusti ab iniustis. XII. In nouissima parte ponendum quae spes et quae merces maneat iustos et martyras post conflictationes huius temporis et passiones. XIII. Et quod plus accepturi simus in passionis remuneratione quam quod hic sustinemus in ipsa passione. QVOD IDOLA DII NON SINT ET QVOD NEC ELEMENTA VICE DEORVM COLENDA SINT. In psalmo CXXXIIII: idola gentium argentum et aurum, opus manuum hominum. os habent et non locuntur, oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt: neque enim est spiritus in ore eorum. similes sint illis omnes qui faciunt ea. item in Sapientia Salomonis: omnia idola nationum aestimauerunt deos, quibus neque oculorum uisus est ad uidendum neque nares ad p
Abbreviated transcription (Latin):
tur: et erunt ad uisionem uniuersȩ carni. Et iterum. Tunc
stabunt iusti in magna constantia aduersus eos qͥ se angusti¬
auerunt: & qui abstulerunt labores eoꝵ. Uidentes turbabũ
tur timore horribili: & mirabuntur in subitatione inspera¬
tȩ salutis. dicentes inter se pęnitentiam agentes: &r pre angͦ¬
tia sp̃c gementes. Hi sunt quos aliquando habuimꝰ in derisũ.
et in similitudinem impperii. Nos insensati uitam illoꝵ ȩstima¬
banꝰ insaniam: & finem illorũ sine honore. Quomͦ gͦ computa

Expanded text:
tur, et erunt ad uisionem uniuersae carni. et iterum: tunc tur, et erunt ad uisionem uniuersae carni. et iterum: tunc stabunt iusti in magna constantia aduersus eos qui se angustauerunt et qui abstulerunt labores eoruin subitatione insperatae salutis dicentes inter se, paenitentiam habentes et per angustiam spiritus gementes: hi sunt quos habuimus aliquando in risu et in similitudine inproperii. nos insensati uitam illorum aestimabamus insaniam et finem illorum sine honore