comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptor muexit. & homo deceptꝰ admi¬
sit. nullum habuerunt insaluatore
uestigium. Nec quia cõmunionem¬
humanarum subiit infirmitatum:
ideo nr̃orum fuit particeps delictoꝵ
Assumpsit formam serui sine sorde
peccati. humana prouchens: diuina
ñ minuens. Ex inanitio enim illa qͣ
se inuisibilis insibilem prebuit meli¬
descendit: ad quem nos ñ poteramus
ascendere. Quia & simultis merat a¬
mor ueri: incertatum tam̃ opinio¬
num uarietas fallentium demonum
decipiebatur astutia. Et falsi nomi¬
nissuentia indiu̾sas compugnanteᷤᷤ¬
qr sententias: humana ignorantia
trahebatur. Ad auferendum autẽ hoc
ludibrium quo captiue m̃tes suꝑbi¬
enti diabolo seruiebant ñ sufficiebat
doctrina legalis: nec ꝑsolas cohorta¬
tiones prophicas poterat natura nr̃a
reparari. Sed adiuenda erat ueritas
redemptionis mortalib institutis &
corruptam ab initio originem nouis
renasci oportebat exordiis. O fferen¬

Expanded text:
ceptor intulit et homo deceptus admiceptor intulit et homo deceptus admisit nullum habuerunt in Salvatore vestigium. Nec quia cohumanarum subiit infirmitatum, ideo nostrorum fuit particeps delictorum. Assumpsit formam servi sine sorde peccati; humana provehens, divina non minuens: exinanitio enim illa qua se invisibilis visibilem praebuit, inclidescendit, ad quem nos non poteramus ascendere, quia etsi multis inerat amor veri, incertarum tamen opinionum varietas fallentium daemonum decipiebatur astutia, et falsi nominis scientia in diversas compugnantesque sententias humana ignorantia trahebatur. Ad auferendum autem hoc ludibrium, quo captivae mentes superbienti diabolo serviebant, non sufficiebat doctrina legalis, nec per solas cohortationes propheticas poterat natura nostra reparari; sed adjicienda erat 76 veritas redemptionis moralibus institutis, et corruptam ab initio originem novis renasci oportebat exordiis. Offeren
Abbreviated transcription (Latin):
litate humana factus ex muliere.
factus sub lege: in maiestate diuina.
manens dei uerbum ꝑ quod facta ft̃
omĩa. Proinde qui informa dei fecit
hominem: informa serui factus ẽ.
homo. Sed utrunq deus de poten¬
tia suscipientis: utrunq homo de.
humilitate suscepti. Tenet eñi sine
defectu proprictatem suam utraq
natura. & sicut formam serui forma
deiñ adiiit: ita formam dei serui
forma ñminuit. Sacram̃tum itaq
unitę cum infirmitate uirtutis:
propt̃ eandem hominis naturam.
minorem patre dici filium sinit: de
natura dissimile. Una illic uolun-¬
tas c̃: eadem substantia parpotestas.
& ñ tres dii sed unus deus: quia uera
& inseparabilis ẽ unitas ubi nulla
potest esse diuersitas. In integra gue
ri hominis ꝑfectaq natura. uerus
natus ẽ. deus: totus in suis. totus in
nr̃is. Nr̃a autem dicimꝰ quȩ in nob̾
ab inttr o creator condidit: & quȩ re¬
paranda suscepit. Nam illa quȩ de¬

Expanded text:
litate humana factus est ex muliere, litate humana factus est ex muliere, factus sub lege ; in majestate divina manens Dei Verbum, per quod facta sunt 75 omnia . Proinde qui in forma Dei fecit hominem, in forma servi factus est homo; sed utrumque Deus de potentia suscipientis, utrumque homo de humilitate suscepti. Tenet enim sine defectu proprietatem suam utraque natura: et sicut formam servi forma Dei non admit, ita formam Dei servi forma non minuit . Sacramentum itaque unitae cum infirmitate virtutis, propter eamdem hominis naturam, minorem Patre dici Filium sinit: Deinatura dissimile; una illic voluntas est, eadem substantia, par potestas, et non tres dii, sed unus est Deus; quia vera et inseparabilis est unitas, ubi nulla potest esse diversitas. In integra igitur veri hominis perfectaque natura verus natus est Deus, nostris. Nostra autem dicimus, quae in nobis ad initio Creator condidit, et quae reparanda suscepit. Nam illa quae de
Abbreviated transcription (Latin):
prietates suas tenuit utraq sub̾a:
tio. Nec sic treatura in societatem sui
creatoris assumpta ẽ: ut ille habita¬
tor. & illa ẽet habitaculum seditant
nature alteri. altera misceretur. Et
quanius alia sit quȩ suscipitur alia
uero quȩ suscipit: intantam tam̃
unitatem conuenit utriusq diuer¬
sitas. ut unus idemq sit filius. qui
se & scđm quod uerus ẽ homo patre
dicit minorem: & scđm quod uerẽ
est deus patri profitetur ȩqualem.
hanc unitatem dilectissimi. qua
creatori creatura conseritur. intelli¬
gentiȩ oculis cernere cecitas arria¬
na ñ potuit: quȩ uingenttum dei
ciusdem cum patre głe atq substan¬
tie ẽẽ. ñ credens. iinorem dixit filii
deitatem: de his quȩ ad formam suñ
referenda seruilem. quam idem filiꝰ
dei ut ostendat in se ñ discrete. neque
alttrius ẽẽ. ꝑsone: sic cum eadem dicit
patre. in forma autẽ dei inqua erat
ante scła: equalis ẽ. patri. In humi¬

Expanded text:
prietates suas tenuit utraque substaprietates suas tenuit utraque substatio; nec sic creatura in societatem sui Creatoris est assumpta, ut ille habitator, et illa esset habitaculum; sed ita ut naturae alteri altera misceretur. Et quamvis alia sit quae suscipitur, alia vero quae suscipit in tantam tamen unitatem convenit utriusque diversitas, ut unus idemque sit Filius, qui se, et secundum quod verus est homo, Patre dicit minorem , et secundum quod verus est Deus, Patri profitetur aequalem . CAP. II. Hanc unitatem, dilectissimi, qua Creatori creatura conseritur, intelligentiae oculis cernere caecitas Ariana non potuit, quae Unigenitum Dei ejusdem cum Patre gloriae atque substantiae esse non credens, minorem dixit Filii deitatem, de iis referenda servilem, quam idem Filius Dei ut ostendat in se non dicretae, neque alterius esse personae, sic cum eadem dicit:Patre; in forma autem Dei, in qua erat ante saecula, aequalis est Patri. In humi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uob̾ dilectissimi & freq̃n¬
ter audita que ad sacram̃tum per¬
tinent solemniitatis hodierne. sed
sicut illesis oculis uoluptatem af¬
fert lux ista uisibilis. ita cordib sa¬
nis etnum dat gaudium natiuitas
tumm sacram̃tum quo filius dei cos¬
sempit̃nus ẽ. patri. sedetiam ad hurc
ortum quo uerbum caro factum ẽ.
credimus ꝑtinere quod dictum ẽ. Be¬
nerationem cius quis enarrabit. D̾s
itaq dei filius. paratq eadem de pa¬
tre & cum patre natura: uniu̾sitatis
hunc sibi diem quo in salutem mun¬
di ex beata maria nascerctur elegit.
integro ꝑ omĩa pudore generantis.
Cuius uirginitas sic non ẽ. uolata
partu: ut ñ fuerat temerata concep¬
tu. ut impleretur sicut ait cuangeli¬
sta. quod dictum ẽ. a dño ꝑ ysaiam
propħam. Ccce uirgo concipiet in
utero & pariet filium. & uocabunt
nom̃ eius emmanuel: quod inter
pretatur nob̾cum deus. Hic enim
mirabilis satre uirginis partus. ue¬
re humanam. uere diuinam: una
edidit prole naturam. Quiañita pro¬

Expanded text:
unt vobis, dilectissimi, et frequenter audita, quae ad sacramentum pertinent solemnitatis hodiernae; sed sicut illaesis oculis voluptatem affert lux ista visibilis, ita cordibus sanis aeternum dat gaudium nativitas tummodo sacramentum, quo Filius Dei consempiternus est Patri, sed etiam ad hunc ortum, quo Verbum caro factum est , credimus pertinere, quod dictum est: Generationem ejus quis enarrabit ? Deus itaque Dei Filius par atque eadem de Patre et cum Patre natura, universitatis hunc sibi diem, quo in salutem mundi ex beata Virgine Maria nasceretur, elegit, integro per comnia pudore generantis. Cujus 74 virginitas siut non est violata partu, sic non fuerat temerata conceptu. Ut impleretur, sicut ait evangelista, quod dictum est a Domino per Isaiam prophetam: Ecce virgo concipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nomepretatum: nobiscum Deus. Hic enim mirabilis sacrae Virginis partus vere humanam vereque divinam una edidit prole personam, quia non ita pro
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. Postremo illi ꝑ elationem lap¬
so dictum ẽ t̾ra es & int̾ram ibis: ho¬
ic ꝑsubiectionem exaltato dictũ ẽ.
sede adextris meis. donec ponam
inmicos tuos scabellum pedũ tuoꝵ¬
hec dñi nr̃i oꝑa dilectissimi ñ solũ
sacram̃to nobis utilia sunt. sedetiã
imitationis exemplo. simn discipli¬
nam ipsa remedia transferantur.
quodq impensum ẽ mysteriis ꝓ¬
sit & morib: ut meminerimꝰ nob̾
in humilitate & mansuetudine

Expanded text:
cavit. Postremo illi per elationem lapcavit. Postremo illi per elationem lapso dictum est: Terra es, et in terram ibis ; huic per subjectionem exaltato dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuo nostri opera, dilectissimi, non solum sacramento nobis utilia sunt, sed etiam imitationis exemplo, si in disciplinam ipsa remedia transferantur, quodque impensum est mysteriis, prosit et moribus: 87 ut meminerimus nobis in humilitate et mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
iħc iinocens natus ẽ: quia solus
sine carnalis concupiscentie pollu¬
tione conceptus. factus ẽ.homo nr̃i
generis. ut nos diuine nature pos¬
simus cẽ. consortes. Originem quã
sumpsit inutero inigi̾is. posuit
in fronte baptismatis. Dedit aque:
quod dedit matri. Uirtus enim alt¬
ut maria pareret saluatorem: eadẽ
facit᷑ regeneret unda credentem. Qld
autẽ sauandis egris. illuminandis
cecis. uiuificandis mortuis aptius
fuit. quamut suꝑbie uulnera hu¬
militatis remedii scurarentur. Adã
precepta dei neglegens. peccati m¬
duxit dominationem: tħe factus
sub lege reddidit isticie libertatẽ
Iue diabolo obtemꝑans usq adprȩ¬
uaricationem. merint utͥ ipso om̃s
morerentur. hic patri obediens usq
ad crucem: fecit ud inpso om̃s ui¬
ficarentur. Iile cupidus honoris an¬
gelici. naturȩ suę ꝑdidit dignitatẽ.
hic infirmitatis nr̃e suscipiens con¬
ditionem. propt̃ quos adinferna
descendit. eos dem incelestib collo¬

Expanded text:
Jesus innocens natus est, quia solus Jesus innocens natus est, quia solus sine carnalis concupiscentiae pollutione conceptus. Factus est homo nostri generis, ut nos divinae naturae possimus esse consortes. Originem quam sumpsit in utero virginis, posuit in fonte baptismatis; dedit aquae, quod dedit matri; virtus enim Altut Maria pareret Salvatorem, eadem facit ut regeneret unda credentem. Quid autem sanandis aegris, illuminandis caecis, vivificandis mortuis aptius fuit, quam ut superbiae vulnera humilitatis remediis curarentur? Adam praecepta Dei negligens, peccati induxit damnationem; Jesus factus sub lege reddidit justitiae libertatem. Ille diabolo obtemperans usque ad praevaricationem, meruit ut in ipso omnes morerentur; hic Patri obediens usque ad crucem, fecit ut in ipso omnes vivificarentur. Ille cupidus honoris angelici, naturae suae perdidit dignitatem; hic infirmitatis nostrae suscipiens conditionem, propter quos ad inferna descendit, eo dem in coelestibus collo
Abbreviated transcription (Latin):
non cognouit mundus ꝑsapientiã
dm̃: placuit deo ꝑstulticiam predi¬
cationis saluos facere credentes. Mun
dogidẽ. prudentib mundi sapien¬
tia sua cecitas facta ẽ: nec potuerua
ꝑ illam cognoscere dm̃. ad ciꝰ notici¬
am nonnisi in sapientia eiꝰ acceditur.
Et ideo quia mundus de uanitate
suorum dogmatum suꝑbiebat in eo
constituit dñs saluandorũ fidem.
quod & indignum inderctur& stul¬
tum. ut deficientib om̃ib opinionõ
prȩsumptionib sola dei gr̃a reuela¬
ret: quod comp̃hendere humana
intelligentia non ualeret. Agnoscat
głam suam. & salutis sue sacram̃tis
ret in nobis. nisi in communionem
creaturȩ creator ipse descenderet. &
uetustatem humanam ad nouum
pͥncpium sua natiuitate reuoca¬
ret: regnaret mors ab adam usq in
finem. & suꝑ omnes homines con¬
dempnatio insolubilis ꝑmaneret:
cum de sola condicione nascendi.
una cunctis ẽet causa ꝑ eundi. So¬
lus itaq inter filios hominũ dñs

Expanded text:
non cognovit mundus per sapientiam non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stul itiam praedicationis salvos facere credentes . Mundo ergo, id est prudentibus mundi, sapientia sua caecitas facta est, nec potuerunt per illam cognoscere Deum, ad 86 cujus notitiam non nisi in sapientia ejus acceditur. Et ideo quia mundus de vanitate suorum dogmatum superbiebat, in eo constituit Dominus salvandorum fidem, quod et indignum videretur et stultum, ut deficientibus omnibus opinionum praesumptionibus, sola Dei gratia revelaret quod comprehendere humana intelligentia non valeret. CAP. V. Agloriam suam, et de salutis suae sacramentis ret in nobis, nisi in communionem creaturae Creator ipse descenderet, et vetustatem humanam ad novum principium sua nativitate revocaret, regnaret mors ab Adam usque in finem, et super omnes homines condemnatio insolubilis permaneret, cum de sola conditione nascendi, una cunctis esset causa pereundi. Solus itaque inter filios hominum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tis emissum ẽ. dicente dauid emitce
lucem tuam & ueritatem tuam &
aiu̾sis modis multisq signis oꝑa
p̃sentie suȩ dectas filii declararit:
om̃s tam̃ ille significationes cunc¬
taq miracula testimonia fuerun
istius missionis de qua dicit apłs.¬
Cumͦg uenit plenitudo temporis:
misit deus filium suũ factum ex
muliere. factum sub lege. Quid uͦ
hoc ẽ. nisi u̾bum carnem fieri. con¬
ditorem mundi ꝑ uterum uirginsꝰ
nasci. dñm maiestatis humanis se
coaptare primordiis. & licet concep¬
tui sp̃uali nulla sint t̃rem seminis
mixta contagia. ad suscipiendam
tam̃ uere carnissubstantiam so¬
lam sumere de matre naturam:
hac missione qua deus unitus est
homni. filius impar ẽ patri. ñ ineo
quod ex patre. sed in eo quod ẽ. fac¬
tus ex homine. Equalitatem eñi
quam inuiolabilem habet deitas.
ncorrupit humanitas. & creato¬
ris ad creaturam descensio. creden¬
tium ẽ. ad ȩt̾̃na subuectio. Nam
quia sicut ait apłs insapientia d̾i.

Expanded text:
ente David: Emitte lucem tuam et veritatem tuam ; et diversis modis multisque signis opera praesentiae suae Deitas Filii declararit; omnes tamen illae significationes, cunctaque miracula, testimonia fuerunt istius missionis de qua dicit AposCum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Quid vero hoc est, nisi Verbum carnem fieri, Conditorem mundi per uterum Virginis nasci, Dominum majestatis humanis se coaptare primordiis, et licet conceptui spiritali nulla sint terreni seminis mixta contagia, ad suscipiendam tamen verae carnis substantiam solam sumere de matre naturam? Hac missione, qua Deus unitus est homini, Filius impar est Patri, non in eo quod ex Patre, sed in eo quod est factus ex homine. Aequalitatem enim, quam inviolabilem habet Deitas, non corrupit humanitas; et Creatoris ad creaturam descensio, credentium est ad aeterna provectio. Nam quia, sicut ait Apostolus, in sapientia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
rerum dignatus ẽ. unus ẽẽ. mortali¬
um. electa sibi matre quam fecerat.
quȩ salua integritate uirginea cor¬
poreȩ tantum eẽt ministra substan¬
tie: ut humani seminis cessante coz¬
tagio. nouo homini & puritas mn¬
esset & ueritas. Non ͦg in xp̃o ex ute¬
ro uirginis genito quia natiuitas
est mirabilis. ideo est natura dissi¬
milis. Qui enimuerus deus. idemuerꝰ
est homo: & nullum ẽ. in substantia
utraq m̃datium Uerbum caro fac¬
tum ẽ. prouectione carnis. ñ defec¬
tione deitatis. Que sic potentiam suã
bonitatemq moderata ẽ: ut & nr̃a
suscipiendo ꝓuehent. & sua commu¬
nicando ñ ꝑderet. In hac natiuitate

Expanded text:
rerum, dignatus est 80 unus esse mortalirerum, dignatus est 80 unus esse mortalium; electa sibi matre, quam fecerat: quae salva integritate virginea, corporeae esset tantum ministra substantiae, ut humani seminis cessante contagio, novo homini et puritas inesset et veritas. Non ergo in Christo ex utero virginis genito, quia nativitas est mirabilis, ideo nostri est natura dissimilis. Qui enim verus est Deus, idem verus est homo; et nullum est in utraque substantia mendacium. Verbum caro factum est provectione carnis, non defectione Deitatis: quae sic potentiam suum bonitatemque moderata est, ut et nostra suscipiendo proveheret, et sua communicando non perderet. In hac nativitate
Abbreviated transcription (Latin):
tare ñ posset. Primꝰ uanq homo car¬
nis substantiam accepit et̾ra. & ra¬
tionali sꝑu ꝑ insufflationẽ creantis
animatus est ut ad imaginem ac
similituam̃e auctorissui uiuens for¬
mam deibonitatis atq iusticie N
splendore unitationis: tanquam in
speculi intore seruaret. Quam nat᷑e
sue speciosissimam digniratem. si ꝑ
obseruantiam legis date ꝑseuerant̃
excoleret: ipsam illam t̾reni corꝑis
qualitatem. ad cęlestem głam meis
incorrupta ꝑduceret. Sed quia inui¬
do & deceptori temere atq infelici¬
ter credidit & suꝑbie consiliis adqui¬
escens repositum honoris augm̃tum
occupare maluit qͣm mereri: ñ solũ
ille homo sed etiam uniu̾sa m illo
posteritas eius audiuit. t̾ra es: & in
t̾ram ibis. Qualis ꝙͦ t̾renis: tales
& t̾reni. & nemo immortalis. quia ne
nens. equalis ꝑ omĩa patri & in una
ex ipso & cum ipso consempit̾nus
eẽntia: naturam in se suscepit hu¬
manam. & creator ac dñs om̃ium

Expanded text:
tare non posset. Primus namque homo cartare non posset. Primus namque homo carnis substantiam accepit e terra, et rationali spiritu per insufflationem creantis animatus est , ut ad imaginem et similitudinem auctoris sui vivens, formam Dei bonitatis atque justitiae in splendore imitationis tamquam in speculi nitore servaret. Quam naturae suae speciosissimam dignitatem si per observantiam legis datae perseveranter excoleret, ipsam illam terreni corporis qualitatem ad coelestem gloriam mens incorrupta perduceret. Sed quia invido deceptori temere atque infeliciter credidit , et superbiae consiliis acquiescens, repositum honoris augmentum occupare maluit quam mereri, non solum ille homo, sed etiam universa in illo posteritas ejus audivit: Terra es, et in terram ibis . Qualis ergo terrenus, tales et terreni ; et nemo immortalis, quia nemnens, aequalis per omnia Patri, et in una ex ipso et cum ipso consempiternus essentia, naturam in se suscepit humanam, et Creator ac Dominus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
radice eius ascenaet. In qua uirga ñ
dicta ẽ. quȩ de iesse ac dauid stirpe
progenita & sp̃u sc̃o fecundata. no¬
uum florem carnis humane utero
quidem mat̾no: sed partuẽ. enixa
dei corda credentium. & mirabilia
eius confiteantur filii hominũ: qm̃
in hoc precipue dei oꝑe humilitas
nr̃a cognoscit. quanti eam suus con¬
aitor estimarit. Qui cum originihe¬
mane multum dederit: quod nos
ad imaginem suam fecit. reparatiõi
nr̃e longe amplius tribute. cũserui¬
li forme ipse se dñs coaptauit. Qnuis
enim ex una eademq pietate sit qͥc¬
quid creature creator impendit. minꝰ
tam̃ mirum ẽ. hominẽ ad diuina
proficere. qm dm̃ ad humana descen¬
dere. hoc autem nisi facere dignaret᷑
ciȩ Nulla forma sapientiȩ a cap¬
tiuitate diaboli & a profundo eterne
mortis erueret. Condempnatio enĩ
ex uno i om̃s cum peccato transiers
ꝑmaneret. & lȩtali nulnere tabefac¬
ta natura nullũ remedium reꝑiret:
quia condicion̾ẽ suam sius uirib mu¬

Expanded text:
dice ejus ascendet . In qua virga non dicta est, quae de Jesse et David stirpe progenita, et Spiritu sancto fecundata, novum florem carnis 79 humanae, utero quidem materno, sed partu est enixaDei corda credentium, et mirabilia ejus confiteantur filii hominum: quoniam in hoc praecipue Dei opere humilitas nostra cognoscit, quanti eam suus conditor aestimarit. Qui cum origini humanae multum dederit, quod nos ad imaginem suam fecit, reparationi nostrae longe amplius tribuit, cum servili formae ipse se Dominus coaptavit. Quamvis enim ex una eademque pietate sit, quidquid creaturae Creator impendit, minus tamen mirum est hominem ad divina proficere, quam Deum ad humana descendere. Hoc autem nisi facere dignareturcies justitiae, nulla forma sapientiae a captivitate diaboli et a profundo aeternae mortis erueret. Condemnatio enim ex uno in omnes cum peccato transiens permaneret, et lethali vulnere tabefacta natura nullum remedium reperiret, quia conditionem suam suis viribus mu
Abbreviated transcription (Latin):
storia confirmati. quod factum cre¬
dimus adoramus. accedentib ad e¬
rudicionem nr̃am prophicis instru¬
m̃tis: ut nullo modo habeamꝰ ambi¬
guum. quod tantis oraculis scimus
esse predictum. Hinc enim ẽ. quod
dicentur om̃s gentes. hinc dauid pro¬
missionem dei propħico sp̃ucanit
dicens. Iurauit dñs dauid & ñ fru¬
strabitur eum. de fructu uentris tui
ponam suꝑ sedem tuam. huic idem

Expanded text:
storia confirmat, quod factum crestoria confirmat, quod factum credimus, adoramus; accedentibus ad eruditionem nostram propheticis instrumentis, ut nullo modo habeamus ambiguum, quod tantis oraculis scimus esse praedictum. Hinc enim est quod dicentur omnes gentes . Hinc David promissionem Dei prophetico spiritu canit dicens: Juravit Dominus David, et non frustrabitur eum: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Hinc ide
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi diuersis modis
itultisq m̃suris humano generi
bonitas diuina consuluit & plu¬
rima prouidentiȩ suȩ munera õib
retro scłis clem̃ter imꝑtiit: sed in
nouissimis temporib omñe habun¬
dantiam solite benignitatis excessit.
quando in xp̃o ipsa ad peccatores
miscđia: ipsa ad errantes ueritas.
ipsa ad mortuos uita descendit. Ut
uerbum illud coet̾num. & equale
genitori. in unitatem dectatis sue
naturam nr̃e humilitatis assume¬
ret: & deus de deo natus. idem etiã
homo de homine nascerctur. P ro-¬
missum quidem hoc aconstitutio¬
ne mundi & multis significatiõib
rerum atq uerborum semꝑ fuerat
ꝓpħatum: sed quantam hominũ
portionem figurȩ illȩ & mysteria o¬
bumbrata saluarent. nisi longa &
occulta promissa aduentu suo xp̃c
impleret. & quod tunc paucis credẽ¬
tib profuit faciendum innumeris
iam fidelib prodesset effectum:
Iamg nos ñ signis neq imaginib
ad fidem ducunur. sed euangłica hy¬

Expanded text:
ilectissimi, diversis modis multisque mensuris humano generi bonitas divina consuluit, et plurima providentiae suae munera omnibus retro saeculis clementer impertiit; sed in novissimis temporibus omnem abundantiam solitae benignitatis excessit, quando in Christo, ipsa ad peccatores misericordia, ipsa ad errantes veritas, ipsa ad mortuos vita descendit: ut Verbum illud coaeternum et coaequale genitori in unitatem Deitatis suae naturam nostrae humilitatis assumeret, et Deus de Deo natus, idem etiam homo de homine nasceretur. Promissum quidem hoc a constitutione mundi, et multis significationibus rerum atque verborum semper fuerat prophetatum; sed quantam hominum portionem figurae illae et mysteria obumbrata salvarent! nisi longa et occulta promissa adventu suo Christus impleret; et quod tunc paucis credentibus profuit faciendum, innumeris jam fidelibus prodesset effectum. Jam ergo nos non signis neque imaginibus ad fidem deducimur, sed evangelica hi
Abbreviated transcription (Latin):
g regentis nos ueritatis ñ graue nec
asꝑum uigum. & simus eius humi¬
litatis similes. cuiꝰ głe uolumus ẽe.
conformes. Ipso auxiliante & ꝑdu¬
cente nos ad promissiones suas qͥ
scđin magnam miscđiam suam
potens est peccata nr̃a delere.& sua
in nobis dona ꝑficere ihe xp̃c dñs

Expanded text:
s nos veritatis non grave nec asperum jugum, et simus ejus humilitati similes, cujus gloriae volumus esse conformes: ipso auxiliante et perducente nos ad promissiones suas, qui secundum magnam misericordiam suam potens est peccata nostra delere, et sua in nobis dona perficere, Jesus Chris
Abbreviated transcription (Latin):
bilis & corporalis apparuit: ñ segni
neq carnali leticia diem dñice nati¬
uitatis celebrare debennus. Quod di¬
gne & intelligenter fiet a singulis. si
meminerit quisq cuiꝰ corporis m̃brũ
sit. & cu capiti coaptatum. ne sacre
edificationi discors compago ñ he¬
reat. Considerate dilectissimi & scdm
illummationẽ sp̃c sc̃i prudenter ad¬
uertite quis nos inse suscepie. & quẽ
susceꝑimus in nobis. Qm̃sicut fac
nos factisumus ipsius renascendo.
Ideo & m̃bra xp̃i: & templum sum̾¬
sꝑc dei. Et ob hoc beatus apłs dicit¬
si lorificate & portate dm̃incorpore
ur̃o. Qui formam nob̾ suȩ mansue¬
tudinis & humilitatis insimuans.
ea nos uirtute imbuit qua redemit.
ipso dño pollicente. Uenite ad meõs
qui laboratis & onerati estis: & ego
reficiam uos. Tollite igum meum

Expanded text:
bilis et corporalis apparuit, non segni, neque carnali laetitia diem Dominicae Nativitatis celebrare debemus. Quod digne ac diligenter fiet a singulis, si meminerit quisque cujus corporis membrum sit, et cui capiti coaptatum; ne sacrae aedificationi discors compago non haereat. Considerate, dilectissimi, et secundum illuminationem Spiritus sancti prudenter advertite, quis nos in se susceperit, et quem susceperimus in nobis: quoniam sicut factnos facti sumus corpus ipsius renascendo. Ideo et membra Christi, et templum sumcti: et ob hoc B. Apostolus dicit, Glorificate, et portate Deum in corpore vestro . Qui formam nobis suae mansuetudinis et humilitatis insinuans, ea nos virtute imbuit qua redemit, ipso Domino pollicente: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum m
Abbreviated transcription (Latin):
estiuitatis hodierne dilectissi¬
mi uerus uenerator ẽ. & pius
cultor: qui nec de incarnationedñ
aliquid falsum. nec de deitate aliqͥd
sentit indignum. Paris enim ꝑicłi
malũ ẽ: si illi aut naturȩ nr̃e ueri¬
tas. aut pat̾nȩ głe negatur equalita.
Cum gͦ ad intelligendum sacram̃tũ
natiuitatis xꝑiqua de matre ungne
est ortus accedimꝰ. abigatur procul
t̾renarum caligo rationum: & ab
illuminate fidei oculo mundanȩ
sapientiȩ fumus abscedat. Diuina
est enin auctoritas cui credimus.
diuma ẽ. doctrina quam sequim᷑
Qm̃ siue legis testificationi siue
oraculis ꝓpħarum siue ȩuangłics
tubȩ interiorem admoueamꝰ audi
& u̾bum erat apud dm̃ & deus erat
u̾bum. hoc erat in principio apud

Expanded text:
estivitatis hodiernae dilectissimi, verus venerator est et pius cultor qui 92 nec de incarnatione Domini aliquid falsum, nec de Deitate aliquid sentit indignum: paris enim periculi malum est, si illi aut naturae nostrae veritas, aut paternae gloriae negatur aequalitas. Cum ergo ad intelligendum sacramentum Nativitatis Christi, qua de matre Virgine est ortus, accedimus, abigatur procul terrenarum caligo rationum, et ab illuminatae fidei oculis mundanae sapientiae fumus abscedat; divina est enim auctoritas cui credimus, divina est doctrina quam sequimur. Quoniam sive legis testificationi, sive oraculis prophetarum, sive evangelicae tubae interiorem admoveamus audiet Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ti ac detrahenteᷤ nr̃ȩ fidei. sub¬
sannantesq respõdent. Quid gͦ pla¬
cuit deo ur̃o. ut post tot annorũ
milia legẽ uoluerit ꝓmulgari. tã¬
ta scła passus sine lege tr̃asire:
Qd̃ si postea meliꝰ aliqͥd ad̾uenit.
apparet eũ ĩpͥmordio mũdi ĩferi¬
ora ł deteriora sapuisse. ⁊ post ħ
uelut exꝑim̃tis edoctũ. cepisse
rectiora ꝓspicere. ac pͥncipales or¬
dinationes suas ĩmeliꝰ em̃dare.
Qd̃ in m̃se p̃scientiȩ dei penitꝰ ꝯue¬
nire ñ poterit. nec sine ingenti
blasphemia hec de ipso heretica
ĩsania ꝓferũt᷑. dicente ecclesiaste.
Cognoui qm̃ oĩa q̃ fecit dõ abĩ¬
itio. ipsa er̃t iet̾nũ Suꝑ illa ñ
ẽ qd̃ addat᷑. & ab illis ñ ẽ qd̾ au¬
serat᷑. Et idcͥco iustis lex ñ ẽ posi¬
ta ĩ iustis aũ ⁊ ñ subditis ĩpiis ⁊
peccatorib sceleratis ⁊ cõtamina¬
tis Illi nãq habentes natubali
atq insitȩ legis sanã atq inte¬
grã disciplinã neqͥ quã lege hac

Expanded text:
ti ac detrahentes nostrae fidei subsannantesque respondent: quid ergo placuit deo uestro, ut post tot annorum milia legem uoluerit promulgare, tanta saecula passus sine lege transire? quodsi postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primordio mundi inferiora uel deteriora sapuisse et post haec uelut experimentis edoctum coepisse rectiora prospicere ac principales ordinationes suas in melius emendare. quod inmensae praescientiae dei penitus conuenire non poterit nec sine ingenti blasphemia haec de ipso ab haeretica insania proferentur, dicente Ecclesiaste: cognoui quoniam omnia quae fecit dens ab initio ipsa erunt in aeternum: super illa non est quod addatur, et ab illis non est quod auferatur. et idcirco iustis lex non est posita, iniustis autem et non subditis, inpiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis. illi namque habentes naturalis atque insitae legis sanam atque integram disciplinam nequaquam lege hac
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipsos qͦ inimicos nr̃os qͥ orã¬
tibꝰ nobis maxme ĩsidiant᷑. late¬
at nr̃ȩ petitionis indentio. Ita
enĩ p̃ceptũ illud ĩplebit᷑. ab ea
q̃ dormit insinu tuo. custodi clar¬
stra oris tui. Obqͦd freq̃nt̃ qͥdẽ
s b̾uit̃ ẽ orandũ: ne ĩmorantibꝰ
nob̃ inserere aliqͥd nr̃o cordił
insidiari possit umicus. Istud
nãq ẽ sacͥficiũ uerũ: qͥa sacͥ fici¬
ũ deo sp̃c contͥtꝰ. Hȩc salutariꝰ
oblatio. ista st̃ pura libamina.
istuo sacͥficiũ iusticiȩ. istud ẽ sa¬
cͥficiũ laudis. he uere ac pin¬
gues hostiȩ. Ista st̃ holocausto¬
mata medullata. q̃ cõtͥtis ⁊ hu¬
iurtute cantare. Digat᷑ ora.¬
tio mea sic̃ incensũ inc̃spectu tuo:

Expanded text:
ut ipsos quoque inimicos nostros, qui orantibus nobis maxime insidiantur, lateat nostrae petitionis intentio. ita enim praeceptum illud inplebimus: ab ea, quae dormit in sinu tuo, custodi claustra oris tui. Ob quod frequenter quidem, sed breuiter est orandum, ne inmorantibus nobis inserere aliquid nostro cordi insidiator possit inimicus. istud namque est sacrificium uerum, quia sacrificium deo spiritus contritus: haec salutaris oblatio, ista sistud sacrificium justitiae , istud sacrificium laudis , hae sunt verae ac pingues hostiae, ista sunt holocaustomata medullata , quae contritis et huvirtute cantare: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃gregatione̾b fr̃m adc̃ cludẽ¬
dã sinaxĩ celebrari. eũ qͥ in¬
licũ p̃ceptũ diligentiꝰ obser¬
uandũ ẽ: ut intrantes incu-
amouentes. secreto qͦdã mͦ ac
samiliarit̃ p̃ces nr̃as dño re¬
eramꝰ: et clauso oramꝰ ostio
cũ strictis labiis oĩq silentio
upplicamꝰ. Nõ uocũ s cordiũ¬

Expanded text:
gregationibus fratrum ad concludendam synaxim celebrari, eum qui inlicum praeceptum diligentius observandum est, ut intrantes in cubamouentes secreto quodammodo ac familiariter preces nostras domino reseramus. clauso oramus ostio, cum strictis labiis omnique silentio supplicamus non uocum, sed cordiu
Abbreviated transcription (Latin):
capitulũ cuiꝰ libet ysalmi
m̃s nr̃a concepit. insensibilit᷑ eo
subtracto. ad alteriꝰ scͥpturȩ textũ
nesciens stupẽsq deuoluit᷑. Cũq
illud insemetipsa ceꝑit uolutare:
nec dũ illo ad integrũ uentilato.
oborta alteriꝰ testimonii memo-¬
ria. meditionẽ materiȩ prioris
excludit. De hac qͦ ad alterã.
subintrante alia meditatione
tĩasfert᷑. Et ita animꝰ sẽꝑ de psal¬
mo rodatꝰ ad psalmũ. de euan¬
gelii textu ad apłi tr̃asiliens
lectionẽ. dehac qͦ ad ꝓphetica
deuolutꝰ eloqͥa. et exinde ad
qͣsdã spiritales de latus histo¬
rias. ꝑomne scͥpturase corpꝰ ĩ¬
stabilis uagusq iacit᷑. nichil
parbitrio suo p̃ualens uł ab¬
icere ł tenere. nec pleno quicqͣ
iudicio ⁊ examinatione finire.
palpator tm̃nmͦ spiritaliũ sensuũ
ac degustator. ñ generator nec
possessor effectus: atq ita ñs
mobilis sẽꝑ ⁊ uaga. int̾r̃pore qͦ
sinaxeos uelut ebria. ꝑ diuersa

Expanded text:
capitulum cuiuslibet psalmi mens nostra conceperit, insensibiliter subtracto ad alterius scripturae textum nesciens stupensque deuoluitur. cumque illud in semet ipsa coeperit uolutare, necdum illo ad integrum uentilato oborta alterius testimonii memoria meditationem materiae prioris excludit. de hac quoque ad alteram subintrante alia meditatione transfertur, et ita animus semper de psalmo rotatus ad psalmum, de euangelii teitu ad apostoli transiliens lectionem, de hac quoque ad prophetica deuolutus eloquia et exinde ad quasdam spiritales delatus historias per omne scripturarum corpus instabilis uagusque iactatur, nihil pro arbitrio suo praeualens uel abicere uel tenere nec pleno quicquam indioio et examinatione finire, palpator tantummodo spiritalium sensuum ac degustator, non generator nec possessor effectus. atque ita mens mobilis semper ac uaga in tempore quoque synaxeos uelut ebria per diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tis. qͦrũ iugi pascua uegetatꝰ.
Om̃s qͦ psalmoꝵ affectꝰ ĩ se recipi¬
ens. ita incipiat de cantare ut
eos ñ tãquã aꝓpħa cõpositos. s ue¬
lut a se editos quasi orationẽ ꝓ¬
priã ꝓfunda cordis conpunctione
oeꝓmat.  certe ad suã ꝑsonã esti¬
met eos fuisse directos. eorũq sen
die ger ĩpleriq cognoscat. Tc̃
i script̾ȩ diuinȩ nob clarius
medullȩq pandunt᷑. qͣndo exꝑi

Expanded text:
cramentis. quorum iugi pascuo uegetatus cramentis. quorum iugi pascuo uegetatus omnes quoque psalmorum adfectus in se recipiens ita incipiet decantare, ut eos non tamquam a propheta conpositos, sed uelut a se editos quasi orationem propriam profunda cordis conpunctione depromat uel certe ad suam personam aestimet eos fuisse directos, eorumque sendie geri inplerique cognoscat. tunc enim scriptnrae diuinae nobis clarius med
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ contentꝰ. solũ modo se¬
illiꝰ petrȩ uelamine ꝓtegator.
id ẽ memoria dñicȩ passionis. p̃¬
dictiq uersiculi incessabili me¬
ditatione munitꝰ. infestantis ini¬
mici declinet inclinet. ĩsidias.
De his spiritalibꝰ herinatiis. et in
yuerbus ita dr̃. Et herinacii gẽs
inualida. qͥ fecert̃ inpetris domoᷤᷤ
suas. Et re uera quid inualidiꝰ
xp̃iano. qͥd infirmius monacho.
cui ñ solũ nulla iniuriarũ uin-
dicta suppeditat. s ne leuis qͥdẽ
tacitaq cõmotio saltẽ intrinsecꝰ
pullulare c̃cedit᷑: Quisqͥs autẽ
ex hoc ꝓficiens statu. ñ solũ il¬
nocentiȩ sĩplicitatẽ possidet. s
etiã discretionis uirtute munitꝰ
uirulentorũ serpentiũ ext̾mina¬
tor effectus ẽ. habens contritũ
sathan sub pedibꝰ suis. et ad fi¬
guiã rationabilis cerui mẽtiꝰ
alacritate ꝑuenit. La scit᷑ inꝓphe¬
ticis atq aplicis montibꝰ. id.ẽ. ex¬
cel sissimis eoꝵ ac sublimissimiꝰ sa¬

Expanded text:
olummodo seillius petrae uelamine protegatur, id est memoria dominicae passionis praedictique uersiculi incessabili meditatione munitus infestantis inimici declinet insidias. de his spiritalibus erinaceis et in Prouerbiis ita dicitur: et erinacei gens inualida, qui fecerunt in petris domos suas. et re uera quid inualidius Christiano, quid infirmius monacho, cui non solum nulla iniuriarum uidicta suppeditat, sed ne levis quidem tacitaque commotio saltem intrinsecus pullulare conceditur? Quisquis autem ex hoc proficiens statu, non solum innocentiae simplicitatem possidet, sed etiam discretionis uirtute munitus uirulentorum serpentium exterminator effectus est habens contritum Satanan sub pedibus suis, et ad figuram rationa- . bilis cerui mentis alacritate peruenit, pascetur in propheticis atque apostolicis montibus, id est excelsissimis eorum ac sublimissimis sa
Abbreviated transcription (Latin):
mẽs nr̃a ꝑueniet. ad quã in
suꝑiore tractatu quãtũ dñ
dare dignatꝰ ẽ ordo collatios
nis ascendit. Que ñ solũ nuis¬
łus imaginis occupat᷑ ĩtuid
s etiã nulla uocis nulla ũbs
ꝓsecutiõe distinguit᷑. Ignitaꝰ mi
ui intentione ꝑꝰieffabilẽ cordiss

Expanded text:
mens nostra perueniet, ad quam in mens nostra perueniet, ad quam in superiore tractatu, quantum dominus donare dignatus nis ascendit , quae non solum nullius imaginis occupatur intuitu, sed etiam nulla vocis, nulla verborum prosecutione distinguitur, ignita vero mentis intentione per ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
magis intellectũ ipsius quã se-¬
quim. id ẽ ut pruis dictorũ uͥtu¬
tẽ quã noti tiã o colligentes..
qͥd in nobis gestũ sit uł cotidia¬
nis gerat᷑. incursibꝰ. suꝑueniẽte
eoꝵ meditatione qͦdãmͦ recorde¬
mur: Et qͥd nobis uł neglegen¬
tia nr̃a pͤperit. uł diligentia
adqͥsierit. ł ꝓuidenta diuina
cõtulerit. ł instigatio fraudaue¬
rit. ĩunici. ł subtraxerit lubri¬
ca ac subtilis obliuio. ł intu¬
lerit humana fragilitas. seu ĩ¬
ꝓuida fefellerit ignoratio decũ¬
tantes reminiscam᷑. Om̃sq nãc
hos affectꝰ inpsalmis ĩuenimꝰs
pressos. ut ea quȩ incurrerit uelut
inspeculo purissimo ꝑuidentes
efficatiꝰ agnoscamꝰ. Et ita magists
affectibꝰ eruditi. ñ ut audita.
mꝰ. nec tãꝗͣ memoriȩ cõmenda¬
ta. s uelut ipsi rerũ nature
insita. deint̾no cordis partu¬
riamꝰ affectu.ut eoꝵ sensi
ñ textu lectionis s expienti
p̃cedente penetrem᷑ atq ita a
illã orationis incorruptionẽ

Expanded text:
intellectum ipsius quam sequemur, id est ut prius dictorum uirtutem quam notitiam colligentes, quid in nobis gestum sit uel cotidianis geratur incursibus superueniente eorum meditatione quodammodo recordemur, et quid nobis uel neglegentia nostra pepererit uel diligentia conquisierit uel prouidentia diuina contulerit uel instigatio fraudauerit inimici uel subtraxerit lubrica ac subtilis obliuio uel intulerit humana fragilitas seu inprouida fefellerit ignoratio, decantantes reminiBcamur. omnes namque hoe adfectus in Psalmis inuenimus expressos, ut ea quae incurrerint uelut in speculo purissimo peruidentes efficacius agnoscamus et ita magistris adfectibus eruditi non ut audita, mus, nec tamquam memoriae conmendata, sed uelut ipsi rerum naturae insita de interno cordis parturiamus adfectu, ut eorum sensus non textu lectionis, sed experientia praecedente penetremus. atque ita ad illam orationis incorruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
erManꝰ. Non solũ nob̃ tradi¬
tionẽ spiritalis huis quã popo¬
scimꝰ discipline: s illã plane ꝑfecti¬
onẽ satisaꝑte atq lucide putamꝰ
exp̃ssã. Quid enĩ pot̃ eẽ ꝑfectius.
quid ue sublimiꝰ. quãdĩ memoriã
tã cõpẽdiosa meditatione c̃plecti.
atq uniꝰ u̾sicłi uolutatiõe acun¬
ccis uisibiliũ t̾minis emigrare.
⁊ qͥdã mͦ affectꝰ orationũ cũctareb̃¬
ui sermone c̃clude: Et idcͥco uñ

Expanded text:
traditionem spiritalis huius quam popoadmus disciplinae, sed ipsam plane perfectionem satis aperte atque dilucide putamus expressam. quid enim potest esse perfectius quidue sublimius quam dei memoriam tam conpendiosa meditatione conplecti atque unius uersiculi uolutatione a cunctis uisibilium terminis emigrare et quodammodo affectus orationum cunctarum breui sermone conclud
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia. Tcia. uoluntã ñ
quȩ uelut media collocat᷑
ut dixi suspitiones qͣsdã e
his quȩ exposita sunt inte¬
ligentiȩ colligamꝰ. uolumꝰ¬

Expanded text:
piscentia, tertia uoluntas nostra, quae uelut media conlocaturut dixi suspiciones quasdam ex his quae exposita sunt intellegentiae colligamus, uolum
Abbreviated transcription (Latin):
lis hȩc pugna nobis dispensar¬
liorẽ nos statũ ꝓuocans. atq
compellens. Qua sublata. ꝓcis¬
dubio pax econtͣrio ꝑniciosa
in capitulo apłi post aduersantis
sibi cõcupiscentias carnis ⁊ sp̃s.
tercia aditiat᷑ uoluntas

Expanded text:
lis haec pugna dispensatliorem nos statum provocans atque compellens, qua sublata proculdubio pax econtrario perniciosa in capitulo Apostoli post adversantes sibi concupiscentias carnis et spiritus, tertia adjiciatur volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ũq iãmultorũ manachorũ
societate densaret᷑ cepit co¬
gitare ut potiorẽ locũ ĩ eadẽ he¬
remo q̃reret. qͦ monasteriũ c̃stru.¬
xisset Inuenit ꝙ castrũ firmissi¬
mo olĩ fuisse munimine cultũ
a supradicto loco distans plus
calidȩ. cultu eximio c̃structȩ ha.

Expanded text:
ue iam multorum monachorum societate densaretur, coepit cogitare, ut potioris loci in eodem heremo quereret, quo monasterium construxisset, invenitque castrum firmissimo olim fuisse munimine cultum, a supradicto loco distantem plucalidae cultu eximio constructae ha
Abbreviated transcription (Latin):
parens p̃cibꝰ. pie pedẽti larga sub¬
uenit potestas. Moxq latex ꝓ
ductꝰ fons cepit manare ꝑhẽnis
qͥ usq in hodiernũ diẽ manet
Nec ĩmerito misericors dñs siuis scĩs
dubitent. qͥa ipse ꝓmisit dicẽs.
Si habueritis fidẽ sic̃ gͣnũ sinapis.
dicetis huic mõti transi. ⁊ tr̃asiet.

Expanded text:
precibus parens, pie petenti larga subprecibus parens, pie petenti larga subvenit productus fons coepit manare perennis, qui usque in hodiernum manat. Nec immerito misericors Dominus suis sanctis dubitent; quia ipse promisit dicens: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, Transi, et tra
Abbreviated transcription (Latin):
bis ita atcenuatꝰ. ut uix uiu̾e
crecdet᷑. Nec aliud penitꝰ erat. ꝙͦ¬
ag̃stiũ herbarũ exigu̾a m̃sura.
sẽꝑ inalioꝵ curis occupatꝰ. hec
⁊q̃ agere neqͥret salti ꝑ int̾ualla
tẽporũ ꝓparte m̃itis uota ꝑagẽt.
staq eius ĩ ministerio pueniluᷤ
qͥdã. noĩe domoalif. Quicũ cer¬
te oportunitates monasterio
euenissent solus patri renunti.¬
aret ac fr̃ĩbꝰ obseruãdo refer¬
ret. Positꝰ gͦ iã p̃fatꝰ ineminẽ¬
ti saxo. qͦdꝰ aliũde pene aditũ
denegabat. multisq iã ibi die¬
bꝰ resedisset. cepit supradictꝰ pu¬
erulus sub silenti uoce c̃quiri
cur ĩpitu aquã ñ haberet
s cũ grandi labore ꝑmontis ar¬
dua fessis poplitibꝰ deferret
Cui colũbauꝰ. fili inqͥt paulis¬
ꝑ saxi t̾ga satage cauare. Me¬
mento popło urł dnm de cau¬
te latices ꝑduxisse. At ille patri
obediens. rupẽ cauare agg̃sus
tionibꝰ dnm depͣcatꝰ ẽ. ut suȩ ne¬
cessitati tͥbuat oportuna. Tãdẽ eiꝰ

Expanded text:
e crederetur: nec aliunde penitus quam agrestium herbarum exigua mensura, semper in aliorum curis occupatus, haec aeque agere nequiret, saltem per intervalla temporum pro parte mentis vota perageret. Eratque ejus in ministerio puerulus quidam nomine Domoalis, qui cum certae opportunitates monasterio evenissent, solus Patri renuntiaret, ac fratribus observanda referret. Positus ergo in praefato sinu eminentis saxi, qui aliunde penitus aditum denegabat, multisque jam diebus inibi resedisset, coepit supradictus puerulus sub silentii voce conqueri, cur in promptu aquam non haberet, sed cum grandi labore per montis ardua fessis poplitibus deferret. Cui Columbanus, Fili, inquit, paulisper saxi terga satage cavare; memento populo Israel Dominum de caute latices produxisse. At ille Patri obediens rupem cavare aggressus tionibus Dominum deprecatur, ut suae necessitati tribuat oportuna. Tandem eius
Abbreviated transcription (Latin):
one demonstrans ut qd̃ ante fer¬
uore tantũ sp̃c ac delo dĩ clausis
quodã mͦ ocuł sectabam᷑. luce clarꝰ
aperiret.: faceretq sentire qͣntũ a
puritate cordis & discretionis li¬
nea fuissemꝰ id temporis euagati
Quippe cum etiam omĩũ uisib¬
liũ in boc scło artiũ disciplina.
absq destinationis ratione subsi¬
tere acsine cõtemplatione certi
finis attingi omĩno ñ possit.

Expanded text:
one demonstrans, ut quod ante ferone demonstrans, ut quod ante feruore tantum spiritus ac zelo dei clusis quodammodo oculis sectabamur, luce clarius aperiret faceretque sentire quantum a puritate cordis et directionis linea fuissemus id temporis euagati, quippe cum etiam omnium uisibilium in hoc saeculo artium disciplina absque destinationis ratione subsistere ac sine contemplatione certi finis adtingi omnino non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. hunc quoq uelut de ca¬
nonico mͦ debitũ nob lib̾e p̃su¬
mimꝰ. Qua parcitate nec stoma¬
quippe hora nona uno paxima.¬
tio iã p̃misso: qd plerũc his qui
districtiorẽ abstinentiã se teͣfe
credentes. totã refectionẽ adueᷤ¬
perã differ̃ euenire consueuit.
Nã recensescȩ ꝑceptio: tam inueꝰ¬
ꝑtinis qmͣ in noct᷑nis orationib
tenuẽ leuẽq sensũ ñ sinit inue¬
nire. Idõq cõmodũ satis & utile.
hora nona refectionis tẽpꝰ indul.¬
tũ ẽ: in qͦ reficiens monachꝰ. ñ so¬
lũ innoct᷑nis uigiliis leius ac
uacuus. uerũ &iam in ipsis uesꝑ¬
tinis sollẽpnitatib digesto iam
cibo inueniet᷑ aptissimꝰ. Talib
nos sc̃s moyses gemine instituti¬
onis epuł saginauit. ñ solũ dis¬
cretionis grãm atq uirtutem.
p̃senti eruditione uerboꝵ. s oeiã ab.¬
renuntiandi rationẽ & destinatio¬
nẽ. finẽ pͥpꝰsiti anteacta disputati¬

Expanded text:
nerit, hunc quoque velut de canerit, hunc quoque velut de canonico modo debitum nobis libere praesumemus; qua parcitate nec stomaquippe hora nona uno paximacio jam praemisso, quod plerumque his qui districtiorem abstinentiam se tenere credentes totam refectionem ad uesperam differunt, euenire consueuit. nam recens escae perceptio tam in uespertinis quam in nocturnis orationibus tenuem leuemque sensum non sinit inueniri. ideoque commodum satis et utile hora nona refectionis tempus indultum est, in quo reficiens monachus non solum in nocturnis uigiliis leuis ac uacuus, uerum etiam in ipsis uespertinis sollemnitatibus digesto iam cibo inuenietur aptissimus. Talibus nos sanctus Moyses geminae institutionis epulis4 saginauit, non solum discretionis gratiam atque uirtutem esenti eruditione uerborum, sed etiam abrenuntiandi rationem et destinationem finemque propositi ante acta disputati
Abbreviated transcription (Latin):
Responsio de non excedendo mo¬
uenit obseruari. Nã & mensurã
cibi causa cõtinentiȩ & purita¬
tis cũ omĩ scrupulo custodire de¬
bemꝰ: & humanitatẽ atq ad hor¬
tationẽ aduenientib frĩb ca¬
ritatis obtentu similit̃ exibere.
Quia satis absurdũ ẽ. ut fr̃i im.
mo xp̃o m̃sam offerens. ñ cũ eo
cibũ pariter sumas. aut ab eius
refectione te facias alienũ. Itaq
in neut᷑ parte rep̃hensibiles in¬
ueniem̃. si hȩc a nob̃ consuetudo
teneat᷑ ut hora nona de duob
paximatiis q̃ nob̃ canonica m̃su.¬
ra iure debent᷑. uno paximatio
p̃libato. aliud huiꝰ expectations
gr̃a in uespere reseruemꝰ. Quẽ
si suꝑuenerit quispiã fr̃m. cũ
ipso parit insumamꝰ. nichil con¬
suetudini solitȩ ampluis adiungen¬
tes Et hac dispensatione neqͣꝗͣ¬
nos fr̃is contristabit aduentꝰ. qui
nob̾ debet eẽ gratissimus. Si qͥdẽ
quia: ut nichil arigore continẽ¬
tiȩ relaxemꝰ. Si uero nullꝰ adue¬

Expanded text:
Responsio de non excedenvenit observari. Nam et mensuram cibi causa continentiae ac puritatis cum omni scrupulo custodire debemus, et humanitatem atque adorationem advenientibus fratribus charitatis obtentu similiter exhibere; quia satis absurdum est, ut fratri, immo Christo mensam offerens, non cum eo cibum pariter sumas, aut ab ejus refectione te facias alienum. Itaque in neutra parte reprehensibiles inveniemur, si haec a nobis consuetudo teneatur, ut hora nona de duobus paximaciis, quae nobis canonica mensura jure debentur, uno paximacio praelibato, aliud hujus exspectationis gratia in vesperam reservemus: quod si supervenerit quispiam fratrum, cum ipso pariter insumamus, nihil consuetudini solitae amplius adjungentes, et hac dispensatione nequaquam fratris nos contristabit adventus, qui nobis debet esse gratissimus. Siquidem quia, ut nihil a rigore continentiae relaxemus. Si vero nullus adve
Abbreviated transcription (Latin):
to uoluerit ĩꝑttiȩ suȩ definire.
neminẽ penitꝰ posse liquidise¬
lem̃tis solida carne cͥcũdatius
sustim̃ Id cͥco uera eiꝰ opinio iudi¬
canda ẽ. quã scd̃m exꝑientiã suã
uisus ẽ. ꝓtulisse: cũ nͨ solũ ñ eẽ ĩ¬
possibile sed ⁊̃ ꝑfacile abalus fieri¬

Expanded text:
suae uoluerit inperitiae definire suae uoluerit inperitiae definire neminem penitus posse liquidis elementis solida carne circumdatum sustineri, idcirco uera eius opinio iudicanda est, quam secundum experientiam suam uisus est protulisse, cum hoc non solum non esse inpossibile, sed
Abbreviated transcription (Latin):
euanescit. Cũq eũ uelut expge.¬
fci dep̃henderimꝰ ab intẽtione
ꝓposita deuiasse. atq ad illã theorũ
unde dicesserat reducentes uoli¬
erimꝰ eũ tenacissima cordiᷤᷤ ĩtentiõr
uelut qͥbꝰdã uincłis obligare: ĩ pso
conatu nr̃o potiꝰquã anguilla der¬
cessibꝰ m̃tis elabit᷑. Ob quã rẽ coti¬
dianis huiꝰ modi obseruatiõibꝰ estu¬
antes. nec tñ exipsis aliqͦd nr̃o cor¬
di stabilitatiᷤᷤ robur accessisse c̾ nẽces
ad hãc opinionẽ facti desꝑatione
has amimȩ ꝑuagationes humano
nec dũ rebꝰ recte discussis nec cent
ratione collecta. de natura cuili¬
bet rei p̃ꝓꝑe definire: ac de cõsi¬
deratione fragilitatis suȩ capen
c̃ iect᷑a. ñ de statu. ⁊ qͣlitate ipsiꝰ
disciplinȩ. ł de alioꝵ exꝑientiai
ferre sententiã Nec it siqͥs natan¬
di ignarus. sciẽs pondꝰ corporis siu
ferri aqͥꝵ liquore ñ posse. exꝑiñ

Expanded text:
euanescit, cumque eum uelut expergefeuanescit, cumque eum uelut expergefacti deprehenderimus ab intentione proposita deuiasse atque ad illam theoriam unde discesserat reducentes uoluerimus eum tenacissima cordis intentione uelut quibusdam uinculis obligare, in ipso conatu nostro ocius quam anguilla de recessibus mentis elabitur. ob quam rem cotidianis huiusmodi obseruationibus aestuantes nec tamen ex ipsis aliquod nostro cordi stabilitatis robur accessisse cernentes ad hanc opinionem fracti desperatione has animae peruagationes humano necdum rebus recte discussis nec certa ratione collecta de natura cuiuslibet rei praepropere definire ac de consideratione fragilitatis suae capere coniecturam, non de statu et qualitate ipsius disciplinae uel de aliorum experientia proferre sententiam. nec enim si quis natandi ignarus, sciens pondus corporis sui ferri aquarum liquore non posse, experimento