comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lurum ad euntes nr̃am do¬
cent potr̃atem qui exibẽtur
abaliquibusaut ⁊ in alias ꝑ¬
thuntur ꝓuincias aut ex sacͣnostra
iissione aut ex decrens iudicia lib̾
coacti uo uissionibus aut dec̾tsex¬
ibentur ꝓ inde qui ẽos enbent ⁊̾ caucõ¬
nes exigentes qr incͣctum tempusad¬
det̾mĩatum iudicu hirquiabeis
affligi inꝑeg̾nacõne sumptibꝰ exibi¬
tum auꝙꝓ sentatum relinquẽtes.

Expanded text:
lurimi adeuntes nostram docent potestatem, quia exhibentur ab aliquibus aut etiam in alias protrahuntur provincias aut ex sacra nostra iussione aut ex decretis iudicialibus, coacti vero iussionibus aut decretis exhibentur; proinde qui eos exhibent etiam cautiones exigentes, quia intra certum tempusdeterminatum iudicium hi qui ab eis affligi in peregrinatione sumptibus exhibitum aut praesentatum relinquentes.
Abbreviated transcription (Latin):
cõnem ib̾idice conicui forsans¬
ad ꝯgnoscendũ inquibus ⁊uentꝰ
occirrit. ¶ Siucepto u̾o libello se¬
la ꝑioniali a deuissione ab eo data ex
sacram ib̾scribere libello qͥ appella¬
tur responsionis ⁊ decłare ⁊ temp
quo eilibellusdatus ẽ nec ⁊ obhoe
arssiat quedũ cũq fur᷑aẽ celebrari
c̾telicis stacõ licis apudindicem in¬
t̾rogari iudicem fugiẽtẽ .si. de die

Expanded text:
tionem sub iudice constitui forsan susad cognoscendum, in quibus conventus occurrit. Suscepto vero libello, sola personali fideiussione ab eo data et nem, subscribere libello qui appellatur responsionis et declarare etiam tempus quo et libellus datus est, ne etiam ob hoc ars fiat quaedam, cumque futura est celebrari contestatio litis apud iudicem, interrogari
Abbreviated transcription (Latin):
non exeqͣiur aut erequens non uin¬
cat cam̃ tbi oĩa agi quetũ inexibi¬
i fidenissoribus exigendum ⁊ dandũ
ei quideductus ẽ p̾bendo quorabillo
rau̾it se ⁊ amplius expendisse ⁊ hoc
recipiat urundiq uideantur ꝑfcẽ

Expanded text:
exequens non vincat causam, et ibi omnia agi quaecumque in exhibia fideiussoribus exigendum et dandum ei qui deductus est, praebendo quoque ab illo raverit se etiam amplius expendisse, et hoc recipiat, et undique videantur perfectae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑusiurand ⁊ plusaliquid declara¬
ce qmͣ leges taxacõnera nocant ⁊̾ h
super exigi nagnoseant non lud̾e
ĩninras alienas s mpuncia eligeit
uidices ⁊ ibiccͣsuos adu̾sarios liti¬

Expanded text:
usiurandum etiam plus aliquid declarace, quam leges taxationem vocant, etiam hoc superexigi, ut agnoscant non ludere in vitas alienas, sed in provincia eligere iudices et ibi contra suos adversarios liti
Abbreviated transcription (Latin):
te machinantur ⁊ manẽ orauitri¬
bus talia doloseadinuemencibus
li ulla cancõne. deducunt hoĩem ĩ¬
uitũ adiudicem datũ ⁊ nicħ scientẽ
ꝯpelluns fac̾eliris ꝯcestacõnẽ. ut seł¬

Expanded text:
te machinantur, et maxime executoribus talia dolose adinvenientibus, li ulla cautione, deducunt hominem invitum ad iudicem datum et nihil scientem compellunt facere litis contestationem, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ eius secutr: sid̾i missa pr̃ab
ant. ⁊ filia lentuli legata que nuire
nondebebat soluit. ¶ Uicitur an¬
gꝰtum ouocasse prudentes inter
quos trebatm̃ quo cuiꝰ tuncane¬
toritas maxima erat ⁊ quesisse
anpossit h recipi. Necabsonans
a uiris rõne codicilloꝵ est usus
gusto quid deceret utilissimum
teres suissent. ubisiquis testm̃fa
cere non possit: tam̃ codicillos
posset. post que temꝑa cũ ⁊ labeo
codicillos fecisset. rm nemimi du¬
bium erat. Qum codicilli uire op
intestatus quis descedens fideiom¬
se fideimissũ peti. Si apparert eñ
qui postea testm̃n fecerat a uolin¬
tate qmͣ codiciłł expͥsserat. nõ re¬
cessisse ¶ eodicillis aut̃ heditas
neq dari neq adimi potest. Ne
ꝯfundatur ius testamentoꝵ
scribi. ¶ uirecto aut̃ n̾editasco¬
dicillis neci dati neq adumpo¬
test siam ꝑ fid̾umissum heredi¬
tas codicillis iure relinquitur.
¶Lec ⁊dicõm ħ̾edi instituto codi¬
cillis iure adicere. n substitũe

Expanded text:
tatem secuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus gusto, quod diceret, utilissimum teres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optintestatus quis decedens fideicommitsse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius testamentorum et scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere
Abbreviated transcription (Latin):
te eius sit ne pos ex eo suns heres
eẽ nõ pot̃. Idq ⁊ in cet̾is deinceps
lib̾oꝵ ꝑsonis dc̃m intelligimus.¬
¶ postui quo qͥ si uiuo pr̃e nati
eeñt in pot̾ate eius futuri forent
quia ex quib causis ignorantib
nec tutoris auctoritate opusest.
inpupillis cũ ⁊̃ ignorantib ac¬
quiritur suis heredib heredi¬
ꝑenti efficitur. ułuti si ab hosti¬
b quis reu̾sus fu̾it post mortem
ꝑatris. ius .n. post limini ħ facit.
ꝑ ccm̃ant̃ euenit ut licet quis
infamilia defuncti sit mortis tp̃r
dam̃ suus h̾es nõfat᷑. ułnti si post
mortem p̃r udicatus fu̾it reus
ꝑduellionis hac ꝑ h memora
eius dampnata fuerit. Snũ enĩ
h̾edem hr̃e ñ pot̃ cuifiscus succe¬
dit. S pot̃ dici ip̃o iure cẽ suum
h̾edem s desmete ¶ Ennĩfilius fili¬
a ue a ex altͥo filio nepos neptis ne
extant: ꝑit̾ ad h̾rditatem uosan¬
tur. insi qui gͣdu ꝓximior est ul¬
t̾iorem excludit. equũ enĩ eẽ in¬

Expanded text:
te eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idque et in ceteris deinceps liberorum personis dictum intellegimus. postumi quoque, qui, si vivo parente nati essent in potestate futuri forent, quia quibus ex causis ignorantibusnec tutoris auctoritate opus est in pupillis, cum etiam ignorantibus adquiritur suis heredibus herediparenti efficitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit. Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem hdit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed desinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣs iussimus ut siquis mułrẽ in
suoꝯtub̾mno copulau̾it. Nõ ab in¬
icõ affeccõne maritalieam tamẽ
ea lib̾os sustulerit. postea u̾o affeccõ¬
ne ꝓcedente ⁊̃ nipcialia instr̃a cũ
ea fec̾it filiosq uł filias habu̾it.
nõ solũ eos lib̾os qui post dotem
suiiꝰ. ⁊ si nõ ꝓgeniti fu̾int post
dotalema instrim̃itũ ꝯ fectũ liberi.
uł ⁊̃ nati ab hac luce subtracti fu¬
erunt Ita demũ tam̃ ñepos neptis
ne ⁊ ꝓnepos ꝓneptis ne. snoꝵ here¬
dum nũo sunt. Si p̾cedent ꝑsona
desierit in pot̾ate prĩs eẽ siũ mor¬
te id accidit sĩ alia rõne ułu̾ti e

Expanded text:
 quas iussimus, si quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem suimus, etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti e
Abbreviated transcription (Latin):
tariũ qͣmus alegatanio legari ñ
possir : pot̃ aut̃ ñ solũ ꝓpͥas̃ cesta¬
cor. Res ꝑ fidermissum relinq̃re.
s in h̾edis. aut legatarii. aut si¬
deimissani aut cuiꝰlib alt̾uis.
Ita ⁊legatarius ⁊ fid̾imissaruiᷤᷤ
non solum de ea re rogari potest.
ut eam alicui restituat: que ei
relicta sit. s ⁊̃ de alia liue ip̃ius.
siue auiena sit. ħ solum obsernã¬
d̾ est. ne plus quis rogetur alic̾
restitu̾e qͣm ip̃e existimendo ac¬

Expanded text:
ri non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legatarii aut fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed etiam de alia, sive ipsius sive aliena sit. hoc solum observandum est, ne plus quisquam rogetur alicui restituere quam ipse ex testamento ce
Abbreviated transcription (Latin):
dicatem qͣi heredi⁊m heredemda¬
re p̾cepit. ¶Set qr ħ̾edes scͥpti cum
hereditatem: ob nullũ uł minim̃
lucrũ recusabant. atq ob id exti¬
guebantur. si d̾pmissariis. postea¬
n̾o uaspasiani augusti temꝑibus
pegaso ⁊ pusione ꝯsulib senatus
tinere. atq lege falcidia ex legatis
Que spẽs legati particõ uocabat᷑.
qr cũ hede legatarnus parciebatur.
h̾rditatem. Unde que solebant sti¬
płones int̾ ħedem ⁊ partarium
legatariũ int̾poni: eedem int̾po¬
nebantur. Int̾ eum qui ex fidecõ¬
misso tecepit heditatem ⁊ ħedem
.i. ut luctum hereditariũ ꝓrata
ꝑte int̾ eos ꝯine sit ¶ ergo siqͥdẽ
non plus qͣm dodrantem heredi
ta ꝑte dabantur In heredem qui¬
dem iure quili. Ĩ eumͣ u̾o qui reci¬
piebat hereditatem ex senatus
ꝯsulto trebelliano tanqͣm ĩh̾edẽ.¬
¶ et si plusquam dodrantemuł ⁊̃
si totam hereditatem restitũe ro¬
ut hͥeditatem. Si modo sua uolũ¬

Expanded text:
ditatem, quasi heredi et in heredem dare coepit. Sed quia heredes scripti, cum hereditatem ob nullum vel minimum lucrum recusaban, atque ob id extinguebantur fideicommissa; postea Vespasiani Augusti temporibus Pegaso et Pusione consulibus senatus tinere, atque lege Falcidia ex legatis quae species legati partitio vocabatur, quia cum herede legatarius partiebatur hereditatem. unde quae solebant stipulationes inter heredem et partiarium legatarium interponi, eaedem interponebantur inter eum qui ex fideicom et damnum hereditarium pro rata parte inter eos commune sit. Ergo si quidem non plus quam dodrantem hereditae pro rata parte dabantur: in heredem quidem iure civili, in eum vero qui recipiebat hereditatem, ex senatus consulto Trebelliano tamquam in heredem. at si plus quam tiam totam hereditatem restituere rorit hereditatem, si modo sua uolu
Abbreviated transcription (Latin):
maximam hereditatis ꝯtinec. Rõ¬
gatus sit aliquis hrditatẽ restitu¬
ere idem uiris est. Que aut̃ dixiꝰ
ex eo quod ex asse heres instititus
est. eadem transferimus ⁊ ad eim
qui ex ꝑte heres scͥptus est. ¶ pre¬
terea intestatus quo mortuu po¬
test rogare eum ad quẽ bona sua
intelligit. ut h̾editatẽ suam to¬
tam ꝑtem ue enis. aut remaliqͣm
ułuti sundũ hoĩem ꝓ ecũimmiali¬
cui restituat cũ alioqͥn legata in¬
si ex testõ nõ ualeant. ¶ eum u̾o
cui aliquid restituit᷑ pot rogare:
ut id xursus alii totũ aut ꝓꝑte
ad nec̾citatem iuris ea detraxitis
uꝑ ⁊ nos eundẽ pͥncipem suꝑare
ꝯtendentes. ex st̃o ꝙ tribunianus
iur excelsus questor sacͥ palacii sug

Expanded text:
artem hereditatis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parte heres scriptus est. Praeterea intestatus quoque moriturus potest rogare eum ad quem bona sua intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii totum aut partead necessitatem iuris ea detraxit: nuper et nos, eundem principem superare contendentes, ex facto quod Tribonianus vir excelsus quaestor
Abbreviated transcription (Latin):
tem restitu̾e S ilud int̾est quod
alt̾o cãu .i. cum deducta siue p̾cep¬
ta aliqua re restituit᷑ h̾editas. in
apud hedem sine ullo hon̾e here¬
ditario aput eum ᷑ manet. qi ex le¬
restitu̾e h̾editatẽ. ⁊ restituit. scin¬
ansferunturad nid̾iꝯmissarium

Expanded text:
tem restituere. sed illud interest, quod altero casu, id est cum deducta sive praecepta aliqua re restituitur hereditas, in apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex lerestituere hereditatem et restituit, scintransferantur ad fideicommissarium
Abbreviated transcription (Latin):
gula firma sunt. atq si omnia ĩ
codicilloꝵ in usu non fuisse.
s pͥmus lucius ientulus ex cuins
piona ⁊̃ sid̾iomissa cepunt. codicil¬
los introduxit. Nam deced̾et in
affricascͥpsit codicillos testõꝯ fir.¬
mates quib ab angͦto. peciit ꝑfi
deimissian ut facerẽs aliquid.
¶et cũ dius angꝰ. uõlũtatẽ enis

Expanded text:
gula firma sunt atque si omnia in codicillorum non fuisse, sed primus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus voluntatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
. uł nemo penitꝰ testis int̾uen̾it tñc.
siue p̃r b̾edis. sine alius quicũq sit.
qui fidem eleg̃ ħedis. ab eo aliquid
restituimꝰ uolu̾it. Si heres ꝑsidia
tentus fidem adimplere recusat.
Negando ĩ rem ẽẽ subsecutã sicul¬

Expanded text:
 nemo penitus testis intervenerit, tunc sive pater heredis sive alius quicumque sit, qui fidem elegit heredis et ab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si
Abbreviated transcription (Latin):
aut non iure testm̃ fecit. aut id
ꝙ fec̾at ruptum irritum ue fcm̃
est. aut si nemo ex eo ħes extit̾it.
Intestatoꝵ aut̃ ħeditates ex lege
nent. ¶ S̾ui aut̃ hedes existiman
filia ne. nepos neptis ue. ex filio ꝓ¬
nepos. ꝓneptis ne. ex nepote uł ex¬
filio nato. ꝓnatus ꝓnata ne. Nec

Expanded text:
aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege nent. Sui autem hfiliaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus progn
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeat ultima uoluntas testadoris.
sid̾i heredis ꝯmissa eadem obser¬
uan censuimus ⁊ si alegatario uł
sidei missario aliquid simiłr telic¬
tum sit. Quod si isa quo relictum
dr̃ ꝯsgeatur quid̃ aliquid ase relie¬
tum ẽẽ. set ad legis subtilitatem

Expanded text:
pereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
linquit lib̾tatẽ recepit nõ statĩ
extingnitur sid̾imissaria lib̾taᷤ
s differtur qr possit tp̃r ꝓceden¬
te ubicũq occasio redimendi t̃¬
in su̾it: p̾stari lib̾tas. Qui aut̃ ex
eã fidiomissaria mamnuttit᷑ non
testatoris sit lib̾tus. ⁊̃ si testatoris
seruus sit. s eius qui manmmutcit
at isqui directo testõ lib̾ eẽ inbet᷑
ip̃is testatoris sit lib̾tus. qui etiã
Qrcmnꝰ applłatur. Nec alius ullus di¬
qmͣ quintro temꝑe tessatoris
su̾it. ⁊ quo faceret testm̃ ⁊ quo
tas dari undetur. cum̃ nõ ab alio
seruũmanumitti togat. S ex suo¬

Expanded text:
liquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manumittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellatur. nec alius ullus diquam qui utroque tempore testatoris fuerit, et quo faceret testamentum et quo tunc dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qñ recusabat heres scriptus sibida¬
tam heditatem adire. necessitas
ei inpon̾etur totam ħeditatem uo¬
lenti fideimissario restituere. ad
trebellianũ nisi ex ħ solo nccĩtas
hedi inponatur si ip̃o nolente ad¬
ire fideio missarius desid̾at sibi
restitui ħeditatẽ nullo nec damp¬
no nec ꝯmodo aput hedem tema¬
nente. ¶ Nich aut̃ int̾ est. utrũ
aliquis ex asse heres institutus.
aut totam heditatenraut ꝓꝑte
institũe rogatur. aut ex ꝑte ħ̾es
institutus. aut totam eam ꝑtem.
aut ꝑtem ꝑtis restitu̾e rogatur.
p̾cepta q̃ qͣrtam otin̾et. ueluti fũ¬
do uł alia re rogatus sit restitu̾e
heditatem. smili mõ ex trebel¬

Expanded text:
quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nolente adire fideicommissarius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud heredem manente. Nihil autem interest, utrum aliquis ex asse heres institutuaut totam hereditatem aut pro parte restituere rogetur, an ex parte heres institutus aut totam eam partem aut partis partem restituere rogetur. praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebel
Abbreviated transcription (Latin):
dite h̾rditatis. stipłones int̾pone
bantin E si recuset scriptus heresa
bisuspectam ẽẽ qi dampnosanr ca¬
uetur pegasiano senatus ꝯsulto.
ut desiderante eo cui restitũe ħe¬
ditatem rogatus est. iussu p̾toris
accõnes darentur hac nͥus este ex¬
cau nullis stipłonib opus est qui¬
a simł ⁊ huic qui restituit securi¬
tas datur. ⁊ accõnes h̾rditarie ei
⁊ in eum transserutur. qui recip̃
exsenatusꝯ sutio pegasiano descen¬
dentes⁊ ip̃i antiquitati displicu¬
erunt ⁊ quibdam casib capcõsas
eas. homo excelsi ingenis papianꝰ
expellat. ⁊ nobis in legib magis
simplicitas qmdifficultas ꝓlacet.
iõ minus nobis suggestis limilitu¬
dimib qͣm differenciis utͥusq sen ͭͥ
omissarie h̾editates restituant᷑.
siue hat heres ex uoluntate desta¬
toris qrͣtam siue plus. siue mimuis.

Expanded text:
ditae hereditatis stipulationes interponendae sunt. Sed si recuset scriptus heres t eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cauetur Pegasiano senatus consulto, ut desiderante eo, cui restituere rogatus est, iussu praetoris actiones denturcasu nullis stipulationibus opus est, quia simul et huic qui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit ex senatus consulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat et nobis in legibus magis simplicitas quam difficultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similitudinibus quam difcommissariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate testatoris quartam sive plu
Abbreviated transcription (Latin):
manuit c̾e. uł legatarius uel
sid̾i missarius. Nec int̾est ut rũ
de suo ꝓprio seruo testator roget.
an de eo qui ip̃is heredifaut
legatariiuł ⁊̃ exccancisit. Ita
alienus siuis ⁊ redimi ⁊ mauuin

Expanded text:
manumittere vel legatarius vel fideicommissarius. nec interest, utrum de suo proprio servo testator roget, an de eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. itaque alienus servus redimi et man
Abbreviated transcription (Latin):
t̾emꝑib trebellio maxĩo ⁊ anne¬
i o seneca ꝯsulib senatusꝯsultũ
scm̃ est. quo cantũ estut si here¬
ditas ex sid̾iomissi cansa restitu¬
tasit. omnes accõnes que iure ci¬
uili heredi ⁊ in he demopet᷑ent. ei
⁊ in eum darentur. cui ex fid̾i com¬
misso restituta est hereditas.¬
¶ poitqm senatus ꝯsultũ p̾tor utales

Expanded text:
temporibus Trebellio Maximo et Anntemporibus Trebellio Maximo et Annaeo Seneca consulibus senatus consultum factum est. quo cautum est ut, si cui hereditas ex fideicommissi causa restituta sit, omnes actiones quae iure civili heredi et in heredem competerent, ei et in eum darentur cui ex fideicommisso restituta esset hereditas. post quod senatus consultum praetor utilos
Abbreviated transcription (Latin):
dem rogatus. quis d̾retur aut ob
insignem quoꝵdam ꝑfidiam .iͦ¬
sit ꝯsulib auctoritatem suam
int̾pon̾e quia quod iustum inde¬
batur ⁊ populare erat: paulatĩ
ꝯu̾sum est. inassiduam uirdictõ¬
nem. tantus q fauor eoꝵ fcus.
ut paulatim ⁊ p̾tor ꝓprius ꝓtrea¬
detur qui fid̾rmissoꝵ ius dic̾et
que fideio missariũ appeslabant.
inpinis ergo sciendum est opus ẽẽ.
ut aliquis recto iure destẽ heres
instituati. ut eius sid̾pmittat᷑.
ut eam hereditatem alii restitu¬
at. alioquin mutile est cestamẽ¬
tum inquo nemo hes instituut᷑.
Eum gͥ aliquis scripserit lucius
ticiui ħ̾es ẽẽ por̾it adicere. Rogo
te lucii ticii. ut um pͥmũ possis¬
meam hereditatẽ adire. eamgaio
quisq ⁊ de ꝑte restituenda hr̃edi¬
tatem togare ⁊ lib̾um est. uł pu¬
lre. uł sabrdicõne relinquere fid̾i¬
omilumuł ex die c̾to ¶ Restitu¬
tã ant̃ hereditate. is quid̃ qui
cohẽbatur. ¶ et inneronis quid̾.

Expanded text:
psius salutem rogatus quis diceretur, aut ob insignem quorundam perfidiam iussit consulibus auctoritatem suam interponere. quod, quia iustum videbatur et populare erat, paulatim conversum est in adsiduam iurisdictionem: tantusque favor eorum factus est, ut paulatim etiam praetor proprius crearetur, qui fideicommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant. In primis igitur sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam Gaio quisque et de parte restituenda heredem rogare: et liberum est vel pure vel sub condicione relinquere fideicommissum vel ex die certo. Restituta autem hereditate is quidem qui co habebatur. Et in Neronis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ppetuas emphiteose ⁊pignor̾e
dacõnes iurebus in iobłibus
indemus aũ quosdam sicamato¬
⁊ es ꝑicłi ⁊stitutos urꝓsumantad
nem fac̾e legibus exuoluntataͣ ⁊pͥ¬

Expanded text:
petuas emphyteosis et pignorum dationes in rebus immobilibus, videmus autem quosdam sic amatores periculi constitutos, ut praesumant ad nem facere legibus ex voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tia daretur iurił pars prõno de¬
bebatur. Ita cũ unũ filiũ filiam¬
ue h̾edem reliquer̃ lib̾tus ꝑnde
ꝑs duidia prõno debebatur. ac si
is sine ullo filio filia ue intestatꝰ¬
decessisset cũ duos duas ue h̾edes
reliquerat: t̾cia ꝑs debebat pr̃onꝰ
sitres reliquerat repellebatur pa¬

Expanded text:
rono deberetur. itaque cum unum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave decessisset: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur pa
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ lib̾to solebant ad excluden¬
dam pr̃onũ naturales lib̾i nõ so¬
lum quos in potestate mortis tp̃r
nem dati. Si ño exaliqua ꝑte h̾e¬
des scͥpti erant aut p̾t̾iti contra
tabulas bonoꝵ possõm exedicto
pecierant. Nam exh̾edati nullo mͦ
repellebant prõnum. postea lege
papia adanta sunt iura pr̃onoꝵ qͥ
locuplecõres lib̾tos habebant. san¬
tum .n. est ut ex bonis eius sext̾coꝵ¬

Expanded text:
autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis temponem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius
Abbreviated transcription (Latin):
mus eam cam nolunc⁊te eiusquicon¬
slilatus ht̃honorem dip̃orianter ilue
enĩ inch uoliit sp̃gere non cogimus

Expanded text:
mus eam, causam voluntate eius qui consulatus habet honorem disponentes. Sive enim nihil voluerit spargere, non cogimus
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ q̃ illicite a ꝓuincialib actenꝰ expenta
ẽ sinceritas tua cessare p̃cipiat. Se im
tatũ tabulariis erit fłama suppliciũ: si
cuiꝰquã fraude: ãbitus potestate iniusta:
cialiũ immunitatũ grã: nẽcessitas tribu
tarie functiõis firmata censitoꝵ ꝓequa¬
toꝵ proumcialium udicum ꝑ equati¬
one constrinxerint.

Expanded text:
onem, quae illicite a provincialibus hactenus expetita est, sinceritas tua cessare praecipiat. D. Xtatum tabulariis erit flamma supplicium, si cuiusquam fraude ambitu potestate iniusta ccialium tariae functionis firmata censitorum peraequatorum provincialium iudicium peraequatione constrinxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
cursui: neq alii p̃t̃ ueteꝵ consuetudinẽ:¬
grauamii subiacere: cartularios qui de
tionales titulos retractare c̃stituunt᷑. cũꝯ
id̾ ãplissima p̃fectura disposuisse ꝓhibea¬
tur. Ut his necessitatib lib̾ati: fidelit̃
iargitionales titilos ualeant retractare.
ꝙ si aliquo tp̃r. nra uissio temerario ausu
exaliqua parte fuerit uolata: tã rector
ꝓuincie quã apparitio eiꝰ . xxx. libraꝵ au¬
ri condẽnatione pleccent̃. Insuꝑ uirũ
spectabilẽ orientis comitẽ. eiusꝙ officiũ:
licentiã hre conat᷑ nefarios inhibendi:
tã mod̾atoꝵ quã cohartał officu cã de
hac re admoniti fuĩnt apalatons. Et ean¬
dẽ penã formidãtib: si ñ õib mõis: pie¬
tatis nr̃e decreta congruũ mereant᷑ effe¬
ccũ. Illud ꝯͣ̃ gñali forma sanccimꝰ: ut in
oĩb ꝓuinciis tã nominatio specialiũ su¬
sceptoꝵ largitionaliũ tituloꝵ: quã de¬

Expanded text:
cursui neque alii praeter veterem consuetudinegravamini subiacere chartularios, qui deciae largitionales titulos retractare constituuntur, cum et idem amplissima praefectura disposuisse perhibeatur, ut his necessitatibus liberati fideliter largitionales titulos valeant retractare. Quod si aliquo tempore nostra iussio temerario ausu ex aliqua parte fuerit violata, tam rector provinciae quam apparitio eius triginta librarum auri condemnatione plectentur. Insuper virum spectabilem orientis comitem eiusque officium licentiam habere conatus nefarios inhibendi tam moderatorum quam cohortalis officii, cum de hac re admoniti fuerint a palatinis et eandem poenam formidantibus, si non omnibus modis pietatis nostrae decreta congruum mereantur effectum. Illud etiam generali forma sancimus, ut in omnibus provinciis tam nominatio specialium susceptorum largitionalium titulorum quam de
Abbreviated transcription (Latin):
mus sanctionẽ. ut sellã nr̃am honoris
merito: ñ rapiendi studio: ppłoꝵ agmina
sectent᷑. Ac lucrandi cupiditate deposi.¬
ta. uenerabilẽ parentũ habitũ. ꝯ felicis¬
sima antiquitatis ornam̃ta c̃spicerent.
hoc gͦ exẽplo. q̃ ceteros ꝓcedere c̃ sules uo¬
lumus: nec expend̾e eos sine effectu pati¬
mur. Cessante gͦ ista spargendi uilitate:
amplissimi consules ꝓcedentes. dinceps
abstineant. hoc errore ꝓdendi. Optimoꝙ
consilio oꝑi necessario ꝓficiat. ꝙ erat m¬
cõpetent̃ ꝓiciendũ. Ad instaurationẽ ita¬
ꝙ aqueductuũ huius ãplissime urbis.

Expanded text:
mus sanctionem, ut sellam nostram honoris merito, non rapiendi studio populorum agmina sectarentur ac lucrandi cupiditate deposita venerabilem parentum habitum et felicissima antiquitatis ornamenta conspicerent. Hoc ergo exemplo etiam ceteros procedere consules volumus nec expendere eos sine effectu patimur. Cessante ergo ista spargendi vilitate amplissimi consules procedentes deinceps abstineant hoc errore perdendi, optimoque consilio operi necessario proficiat, quod erat incompetenter proiciendum. Ad instaurationem itaque aquaeduc
Abbreviated transcription (Latin):
noraris illustrib siue cehac urbe regia
ꝓrincipali uid̾t p̃ceddente consensu. ꝓfe¬
di fuerint. siue inꝓuineis babitantes.
sacratissimũ siuis sał poscentib negotiis
petere malnerint comitatũ sine sacia
ꝙͦ reuocatoria: ad hac regia urbẽ ꝑueni¬

Expanded text:
tribus sive ex hac urbe regia, principali videlicet praecedente consensu, profecti fuerint, sive in provinciis habitantes sacratissimum, suis scilicet poscentibus negotiis, petere maluerint comitatum, sine sacra quoque revocatoria ad hanc regiam urbem perveni
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fecture p̃torio. ł ullirici: ł urbis admini¬
strationẽ. aut magistri militũ. aut magi¬
stri officioꝵ inaccu uid̾t positꝰ. gessisse
noscat᷑. ut huiusmõi m̃ ꝑsonis: siũ ad¬
huc administrationẽ gerendo. seu post¬
ea liceat. qñ hoc nr̃ẽ sederit maiestati.
patriciã c̃sequi dignitatẽ. Qm̃ uo glori¬
osissime huic urbi que cap̃ orb̾ t̃raꝵ ẽ.
õifariã credimꝰ consulendũ. unĩusos qui
pt᷑ hac notarus consulatꝰ insignib pͥnci

Expanded text:
ci vel urbis administrationem aut magistri militum aut magistri officiorum, in actu videlicet positus, gessisse noscatur, ut huiusmodi tantum personis sive adhuc administrationem gerendo seu postea liceat quando hoc nostrae sederit maiestati patriciam consequi dignitatem. Quoniam vero gloriosissimae huic urbi, quae caput orbis terrarum est, omnifariam credimus consulendum, universos, qui posthac honorarii consulatus insign
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ip̃is ꝙͦ expedit: ut florentissima ciuitaᷤ
.c. uri ubraꝵ munificentia substentata:
honorariũ ꝗq̃ sentiat consulatum.
larib oĩb ꝗ iã facti st̃. ł postea fuerit. pro¬
codendi qã : re ip̃a ꝑ annũ gerendi consu¬
lat᷑ impetrato uidł prinapali iudicio. le¬
gitimã tribua facultatẽ. ita ut ꝑ acta quã
meruerit ꝓcessioẽ. ñ nouũ aliquid ł ꝙñ
dũ habeant adipisa. S consulatꝰ ius qd̾
semel eis consularia d̾tulerat. ꝓcessio. ite¬
rasse beneficio uid̾antur. ⁊ in adoranda nr̃a
purpura. ł inc̃sequendis cunctis consulũ ho¬
norib ⁊ priuilegus: exanteriore t pr̃e ꝓuec¬

Expanded text:
nam ipsis quoque expedit, ut florentissima civitas centum auri librarum munificentia sustentata honorarium quoque sentiat consulatum. laribus omnibus, qui iam facti sunt vel postea fuerint, procedendi quoque et re ipsa per annum gerendi consulatus, impetrato videlicet principali iudicio, legitimam tribui facultatem, ita ut acta quam meruerint processione non novum aliquid vel quod nondum habeant adipisci, sed consulatus ius, quod semel eis consularitas detulerat, processionis iterasse beneficio videantur et adoranda nostra purpura vel in consequendis cunctis consulum honoribus et privileg
Abbreviated transcription (Latin):
cubiculi p̃positi. ea dignitare fungant̃.
qua st̃ p̃diti. ꝙ emmeatissimã p̃torianã
łurbanã meruerĩt p̃fecturã. aut certemi¬
litarẽ magiłiã potestatẽ. Ita ut sit inter
eos ꝑtꝰ depositã administrationẽ nulladi¬
scrctio. siue nre serenitatis adoraturi ad¬
mittiut᷑ imꝑtũ. siue ꝓsuo arbitio sollẽ

Expanded text:
 ea dignitate fungantur, qua sunt praediti, qui eminentissimam praetorianam vel urbanam meruerint praefecturam aut certe militarem magisteriam potestatem, ita ut sit inter eos post depositas administrationes nulla discretio, sive nostrae serenitatis adoraturi admittuntur imperium sive pro suo arbitrio sollemnes
Abbreviated transcription (Latin):
U. Qnis magistiũ equitũ: peditũꝙ su¬
sceꝑit. ⁊ gessent añ captã aquoquã p̃fe¬
ccarã: is aiͣ̃ priuatꝰ erit. honorẽ deposue
d̾cernendi. loquendiꝙ facultas antiquior.
cui ẽ sꝑlendor adepti magistrat᷑ uetustior.

Expanded text:
um peditumque susceperit et gesserit ante captam a quoquam praefecturam, is, cum privatus erit honoremve deposuerdecernendi loquendique facultas antiquior, cui est splendor adepti magistratus vetustior.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. siue quãlibet huiꝰmõi collationẽ: tã
arta ꝑsonas quã ciccares ac p̃dia: fundi¬
tus iubemꝰ aboleri ut eiꝰ mõi sopita ꝑpe¬
tuo conquiescat ex acuo. D̾ comulib: pe
quitus statutũ ẽ consularib uris ceteros
quid̾ honoratos ip̃ius trabee sumitate.
pares uo insuł: consid̾atiõe iñ ip̃is ante¬
honoris p̃tendat auspitia: cedere m̃ illiꝰ
pp̃ris consuli d̾beat: quo ip̃ ñ fu̾it. Boc
obẜuando. ꝯ suitanta uice fastigia. con¬
sulatꝰ aliquis ascend̾it ł. epenti ꝯ n fasces
uirtutes. sepe meriti cõꝓbant. ñ augẽt.
quia nic ẽ altuis dignitate. ꝙ si prior
consuł: postior consuli eid̾ ꝙ patricio pt¬
babitũ patriciatũ postea consequat. eum
uinci oporceat. qui prior meruit priu¬
apatũ. postquã iste honore patrie dig

Expanded text:
nem sive quamlibet eiusmodi collationem tam circa personas quam circa res ac praedia funditus iubemus aboleri, ut omnis huiusmodi sopita perpetuo conquiescat exactio. DE CONSVLIBVS quitus statutum est consularibus viris ceteros quidem honoratos ipsius trabeae summitate, pares vero infulis consideratione tantum temporis antehonoris praetendat auspicia, cedere tamen illius temporis consuli debeat, quo ipse non fuerit. Hoc observando et si iterata vice fastigia consulatus aliquis adscenderit: repetiti etenim fasces virtutes saepe meriti comprobant, non augent, quia nihil est altius dignitate. Quod si quis prior consul posteriori consuli eidemque Patricio posthabitus patriciatum postea consequatur, vinci eum oportet qui prior meruit patriciatum, postquam iste honore patriciae dig
Abbreviated transcription (Latin):
.c. libras auri aqueductib huius inclite
aiuitatis ꝓ tenore sacre c̃stitutionis pre¬
bendas: quas cũ eẽt consularis p̃stiterat.
tricios quos inhuiusmõi dignitatis apicẽ
augusta maiestas retałit. aico ab imꝑiali
b codicitł p̃stitis. patres.f. effici. ac pote¬
state lib̾ari pat̃na. Ne uid̾ant̃ ꝗ a nob̾
loco patris honorant̃. alieno uiri eẽ sub¬
iecti. Quis a patiat᷑: patrẽ quidẽ posse
ꝑ emancipatioĩs modũ suis nexib filium
relaxare. Imꝑatoriã aũ celsitudinẽ: ñ ua¬
lere eũ ꝗ sibi patrẽ elegit. ab aliena exi¬
mere potestate. Ne si cc̾riũ ad ꝓbetur.
ꝑ quãcũꝙ machinationẽ. imꝑiał maie¬
stas minui uid̾atur. Et hoc ꝗd̾ raro con¬
tingere satis certũ ẽ. Nemo n facile re¬
spexit filiũ.f. in patriciat᷑ honorẽ pro¬
uectũ. q̃ admodũ inc̃sulib hec res uisi¬
tata ẽ. S. ncꝗd inparte tp̃ris tale eue

Expanded text:
 libras auri aquaeductibus huius inclitae civitatis pro tenore sacrae constitutionis praebendas, quas cum esset consularis praestiterat, tricios, quos in huiusmodi dignitatis apicem augusta mbus codicillis praestitis patres familias effici ac potestate liberari paterna, ne videantur, qui a nobis loco patris honorantur, alieno iuri esse subiecti. Quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suis nexibus filium relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? ne, si contrarium approbetur, per quamcumque machinationem imperialis maiestas minui videatur. Et hoc quidem raro contingere satis certum est: nemo enim facile respexit filium familias in patriciatus honorem provectum, quemadmodum in consulibus haec res usitata est. Sed ne quid in parte
Abbreviated transcription (Latin):
s. Precpimꝰ ut senatori inqualib
ꝓuncia constituto: nllam hant iudi¬
ces mungendi aliquid foite.ꝑ. mu¬
neris potestatem.
ad genitale solũ: ⁊ quolibet alio loco.
sine comeatu ꝓficiscendi. oubi uolu¬
erint commorandi. habitandine. ꝑ¬
mutimus facultatem.
d̾. Si grauius ullũ facinꝰ ad mutat᷑:
nocente ꝑ soã extra carcebalẽ custodi¬
ã substituuone habita: suꝑ illustrib
ꝗd nob̃ suggeri iubemꝰ. Suꝑ cet̾is ũo.
quadã minore dignitate d̾coratis: ad iui
referri culminis notionẽ ut ita demũ.
ꝗd̾ d̾ amiisso cmine c̃stitui op̃oteat. iudicet᷑¬

Expanded text:
. Praecipimus, ut senatori in qualibet provincia constituto nullam habeant iudices iniungendi aliquid forte publici muneris potestatem. ad genitale solum vel quolibet alio et sine commeatu proficiscendi et ubi voluerint commorandi habitandive permittimus facultatem.. Si gravius ullum facinus admittatur, nocente persona extra carceralem custodiam substitutione habita, super illustribus quidem nobis suggeri iubemus, super ceteris vero quadam minore dignitate decoratis ad tui referri culminis notionem, ut ita demum, quid de admisso crimine constitui oporteat, iudicet
Abbreviated transcription (Latin):
entiã nr̃am. nulli muneri subiuget se¬
natorẽ. Nemo curiã nr̃am: iniman pul¬
set iniuria. Si quid a senatoria p̃ditis
dignitate. fuerit forte mandandũ: nr̃o
ẽ iudicio seruandũ: fit nãq dignitas:

Expanded text:
ientiam nostram ulli muneri subiuget senatorem: nemo curiam nostram immani pulset iniuria. Si quid enim senatoria praeditis dignitate fuerit forte mandandum, nostro est iudicio reservandum: sit namque dignitas,
Abbreviated transcription (Latin):
S Fenator ł alius clarissimꝰ: pruatos
hãt filios editos quippe añ quã susoꝑet
dignitatẽ. q ñ solũ circamasculos dig
⁊ solo clenssimo iusceptu inclarissima¬
tus: sciendũ ẽ dignitate mansurũ.
R. Indices quise turtis ac scelerib fue¬
nĩt matulasse cominca ab latis codialloꝵ
insignib. ꝯhonore exuii. int̃ pessimos
quosꝙ ⁊ plebeios habeant̃. Nec sibi ptꝰ¬
hac de eohonore blandiuant̃. quo se ip¬
sos indignos iudicauerunt.

Expanded text:
Senator vel alius clarissimus privatos habeat filios, editos quippe, antequam susciperet dignitatem: quod non solum circa masculos dignvel solo clarissimo susceptum in clarissimatus sciendum est dignitate mansurum.. Iudices, qui se furtis et sceleribus fuerint maculasse convicti, ablatis codicillorum insignibus et honore exuti inter pessimos quosque et plebeios habeantur, nec sibi posthac de eo honore blandiantur, quo se ipsi indignos iudicaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tilata sit ⁊ intͥ dius ꝓximũ eam extẽ¬
dilexrex autẽ exꝑiencia muei̾uĩ hoc:
satis eẽ dampnosum plures em hoĩes
ignaros legum sb̾tilicatis ⁊ purãtes
intriduũeẽ ꝓ nocacõnes porrigẽdas

Expanded text:
tilata sit, et in triduum proximum eam extendi. Ex rerum autem experientia invenimus hoc satis esse damnosum; plures enim homines ignaros legum subtilitatis, et putantes in triduum esse provocationes porrigendas
Abbreviated transcription (Latin):
dampnũ exħ ur̃is collacoribus illa¬
tum ipĩ ꝑsoluant. ¶Damus au̾
eic liñ. ir ⁊ restrre de co non solũ ad
iudices aquibuesunt. amnssis ⁊ ad
nos ip̃os ut nosħagnoscentes cĩm ⁊
petent cxeq̃mꝰ si autẽ ip̃i aliquos in¬

Expanded text:
damnum ex hoc nostris collatoribus illatum ipsi persolvent. Damus autem eis licentiam et referre de eo non solum ad iudices a quibus sunt missi, sed etiam ad nos ipsos, ut nos haec agnoscentes causam competenter exequamur. Si autem ipsi aliquos in
Abbreviated transcription (Latin):
manumn̾it tenet᷑ hes qmͣuis ig¬
norau̾it: a selegatum ẽe. ¶ Siquis
ar Las cũ sins natis legau̾it ⁊̃ si
T lle mortue fuerint: partꝰ
o iucedunt. Id̾ est ⁊ si ordi¬
rã sui cum uicariis legati fu
it ⁊ licet mortui sint ordĩa¬
riutñ uicarii legato cedunt¶Idẽ

Expanded text:
manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, tamen vicarii legato cedant.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qͣm dẽ dote accõ. b siqͣm non
acceꝑit dotem legau̾it. diuus se¬
simpłr legau̾it: inutile eẽ lega¬
certum aut instrm dotis in pͥlegã¬
do demonstrata sunt: uase lega¬
tum ¶Sires legata sine fc̃o here¬
dis ꝑient legatario decedite si
s̃uus alienus legatuis sine fc̃o h̾e¬
dis manumissiis fu̾it: nõ tenetur
hei. Si u̾ohedis seruus legatus fu̾it:
⁊ ip̃e eum manumiũt. tem̾ eum
iuaianꝰ ait. Nec int̾est siscierit. au̾¬

Expanded text:
tum quam de dote actio. sed si quam non tum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem legaverit, divi Seegacorpus aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iu
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it testator.posteaq eãalie¬
nau̾it. celsus estimat. si nõ adi¬
mendiaĩo uendid̾it nicħommiꝰ
deberi. Idq diuus sei̾us ⁊ antõ.¬
r qd̃ seserunt eum qui post testm̃
ori dedit dimisse legatũ nõ iud̾i
⁊ ĩõlegatariũ cum hr̃e ag̾e pꝰse.
ut p̾ͥdia acreditore. ln antur En
u̾o quil ꝑtem ret legate alienau̾¬
it. parsque nõ est alienata dẽ
legai̾t. legatum ualet. ⁊ nec ab
ip̃o debitore. nec hr̃e eius potest
heres eius pet̾e. nec ab alio q̃ui ħe¬
dis loco eil. sz ⁊ pot adebitore ꝯ¬
ueniri ut lib̾et eumꝰ: pot̃ autem
quis uł ad dempus iubere: ne hes
petat grio si debitor creditori su
o ꝙ deset legau̾t. inutile est lega¬
tum. si nicħ est plut in legato qd̃
utile est legatum pp̃ representa¬
em̃ placuit sũa existimancium
extinctũ ẽẽ legatum qr ĩ eam̃ cau¬
sam ꝑuenit. a qua inciꝑe ñ põtest
ualet legatum. qr plemꝰ est lega¬

Expanded text:
legaverit testator posteaque eam alielegaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus deberi, idque divi Severus et Antoripserunt, eum qui post testameori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnilegaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit, inutile est legatum, si nihil plus est in legato quamutile est legatum propter repraesentaenim placuit sententia existimantium, extinctum esse legatum, quia in eam causam pervenit, a qua incipere non potest. valet legatum, quia plenius est lega
Abbreviated transcription (Latin):
disiũctim. si ambo ꝑueniãnt ad̾
legatum scĩ dr̃ int̾ eos legatum
si alt̾ deficiat: qr aut sp̃uit lega¬
tum aut uiuo testatore becesse¬
rit. aut alio quolibr modo defe¬
cent. totum ad collegatarium
ꝑtine. umctim aũ legatur ue¬
luti siquis dicat ticio ⁊ seio hoĩ¬
nem sticum .do. lego Bisiunctim
intelligit᷑. ¶ sici fundus alienꝰ
legatus fuenit ⁊ em̃nt ꝓpͥetatem
recte eum agere ⁊ fundũ petere
sulianus ait. qr usust̾. inpeticõe
s̾uitutis locum optinet. S officõ
iudicis otinetim. ut deducto usu
fructu. iubeat estimacõm pr̃a¬
ri Esirem legatarii quis erlega¬
u̾it: initile iegatum est. qr quod̾
ꝓpͥu̾m est ip̃uus amplius eius fĩ
non pot̃. ⁊ licet alienau̾it eam
ñ debetur. nec ip̃a nec estimacõ
euusiquis rem suã qiͣalienã dega¬
ꝯuerit: ualet legatum. Nam plus¬
⁊ ualet ꝙ ĩu̾itate est. qͣmqd̾ in opi¬
mone ¶⁊ si legatarui putanit ua¬
lere ꝯstat. qr exitum uoluntas de¬
functi pot̃ hr̃e. ¶ Si remsuam

Expanded text:
disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim intellegitur. Si cui fundus alienus legatus fuerit et emerit proprietatem recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis ei legaverit, inutile legatum est, quia quod proprium est ipsius, amplius eius fieri non potest: et licet alienaverit eam, non debetur nec ipsa nec aestimatio eius. Si quis rem suam quasi alienam legaverit, valet legatum: nam plus valet quod in veritate est quam quod in opinione. sed et si legatarii putavit, valere constat, quia exitum voluntas defuncti potest habere. Si rem suam
Abbreviated transcription (Latin):
testm̃ gregi adiciuntur: legato ce¬
dere iuliamis ait est .n. grẽgis uñ
corpus exdistantib capitib ssicu¬
ti ediũ imũ corpus est exdistanti¬
b lapidib. ¶ edib deniq legatis.
colũpnas ⁊ marmora que post tes¬
tam̃tũ adiecta sunt legato ced̾e.
Gi peculiũ legatũ fu̾it. sme dubio
quicquid peculio accidit. uł decidit
uiuo testatore: Legatariiꝰ lucro ł
dampno est. ¶Quod si post mortẽ
testatoris añ aditã heditatẽ u̾us
ait Tiquidẽ ip̃i manumisso peculi¬
un legatum fu̾it: Om̃e ꝙ añ adi¬
tam hereditatẽ ad quisitũ est: ce¬
dit ab adita h̾editate ¶ si exͣneo
peculium legatũsu̾it. nõ cedere
delegato mũ ex reb peculiaribus
actum fu̾it peculiumaut̃ nisi lega¬
tum fu̾it manumisso nõ debetur.
qͣmuis si uiuus manumiserit suf¬
ficit ut nõ adimat᷑ ⁊ ita diuus seu̾¬

Expanded text:
tum gregi adiciuntur legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem servus si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est edit: sed si extraneo peculium legatum fuerit, non cedere ea legata, nisi ex rebus peculiaribus auctum fuerit. peculium autem nisi legatum fuerit, manumisso non debetur, quamvis si vivus manumiserit, sufficit si non adimatur: et ita divi Seve
Abbreviated transcription (Latin):
tiquitatẽ ĩnemimꝰ legata quidẽ stͥc¬
te ocludentẽ sid̾imissis autẽ que ex
uoluntate mag̃ descendebant de¬
sunctoꝵ pinouiorem naturã ĩdisigẽ
ꝯmissis exeqͣre. ut nulla sit int̾ea
scentib qnͣdam introducamus diffi¬
seꝑatim pͥus delegatis ⁊ pꝰea de fid̾iꝰ.¬

Expanded text:
egata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentecommissis exaequare, ut nulla sit inter escentibus quandam introducamus diffiseparatim prius de legatis et postea de fidei
Abbreviated transcription (Latin):
as lucratinas fausas ĩ eund hoĩem.
⁊ eand̾ rẽ⁊ curre nõ poise. hac rõe
si ex duob testĩs ead̾ res eidem de¬
beatur. Int̾est utrũ remanestima¬
cõm ex testõ ꝯsecutus est. Nam si
remagere ñ pot̃. qui ht̃ eam ex
causa lucratiua. si estimnacõm: ex¬

Expanded text:
s lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testamentis eadem res eidem debeatur, interest utrum rem an aestimationem ex testamento consecutus est: nam si rem, agere non potest, quia habet eam ex causa lucrativa, si aestimatio
Abbreviated transcription (Latin):
luntatib disposuit. ut om̃ib lega¬
tis sit uanatura ⁊ quib cũq uͥoit
aliqnod d̾elictum sit. ucet legatarii
id ꝑsequi. Non solũ ꝑ accõnes ꝑsona¬
ex ip̃ius tenore ꝑfectissime acciꝑe
passibile est ¶ Si nõ usq ad eam ꝯstõ¬

Expanded text:
suit, ut omnibus legatis una sit natura et, quibuscumque verbis aliquid derelictum sit, liceat legatariis id persequi non solum per actiones personaex ipsius tenore pe fectissime accipere possibile est. Sed non usque ad eam co
Abbreviated transcription (Latin):
Nam loquimur de hiis uiris figur̃
quib ꝑ unu̾sitatẽ tes nobisadqͥri¬
tur. s cum oĩo de testis deq here¬
dib qui destõ instituũtur locuti
suus: nõ sñ cã seq̃nti loco potest

Expanded text:
uris figuris quibus per universitatem res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest
Abbreviated transcription (Latin):
tis apparebit. ¶ equid̃ nat᷑ali i̾e
ꝯmunia sunt oium ħ̾ aer ⁊ aqͣ
ꝓfluens ⁊ mare ⁊̃ ꝑ ħ litora ma¬
ns. Nemo gͥ ad litus maris ac¬
cedere ꝓhibetur. dũ tñ auilt
⁊ monm̃tis ⁊ edificiis abstine¬
at qr nõ sunt iuiris genciũ sic̃
⁊ mare. ¶Flramina aut̃ or̃a et

Expanded text:
uidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et
Abbreviated transcription (Latin):
Sialiquid aupatuerit delitayte
aut smantes aut simibns aco¬
esceutes nisi omibus rescanir
mois et dignos quite norte
suppuciis ib̃de mediotua uo a¬
gentes expesse a magna hacc¬
ipiphue modi ieddent nouso¬

Expanded text:
aliquid apparuerint delinquentes aut furantes aut furibus adquiescentes, nisi omnibus resecaverint modis, et dignos quidem morte suppliciis subdere, mediocria vero agentes expellere a magna hac cipsi pro huiusmodi reddent ra
Abbreviated transcription (Latin):
antiquis iom anis ueremen tel
itoris placuit nomen pea estim¬
aumus eos p̃tores pleb̾ eos quia¬
oportere noumiare quod adens¬
todiam et disciplinam ꝯsaituti
sant et plebeia possunt ꝯpesce
sedicõnem et sicam p̾tores suꝑ¬

Expanded text:
antiquis Romanis vehementer praetoris placuit nomen, propterea aestimavimus eos praetores plebis oportere nominare, qui ad custodiam et disciplinam constituti sunt et plebeiam possunt compescere seditionem. Et sicut alii praetores su