comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ hic imꝑator aut etiam appellet᷑. Aut hoc
noie dignus putetur imꝑator. quom aut
cui tandẽ hic libero imꝑabit. qui nõ potest
cupiditatibꝰ suis imꝑare. Refrenet primũ
libidines.spernat uoluptates. iracũdiã teneat
.Coerceat auariciã. Ceteras animi labes repel¬
lat. tum incipiat aliis imꝑare cũ ip̃e imꝓbissi¬
mis dominis dedetori. aut tur pitudini pa¬
rere desierit. Dum qͥdẽ his obediet. nõ mͦ im¬
pator s liber habendꝰ om̃ino nõ exit. Prec¬
lare. enim est hoc usurpatũ a doctissimis. qͣꝵ
ego auctoritate nõ uterer. si mͥ apud aliquos
agrestis hec habenda esset oratio. Cũ u̾o apđ̃
prudentissimos loquar quibꝯ hec in audita nõ
sint Cur ego simulẽ me siquid in his scudiis o¬
pere posuerĩ ꝑdidisse : dictũ est igitur ab eru¬
ditissinus urcis. nͥ sapientẽ liberũ ẽẽ neminẽ:
Quid est enim libertas: potestas uiuendi
ut uelis. Qͥs gͥ uiuit ut nult. nisi qui recta

Expanded text:
vero hic imperator aut etiam appelletur aut hoc nomine dignus putetur. quo modo aut cui tandem hic libero imperabit, qui non potest cupiditatibus suis imperare? refrenet primum libidines, spernat voluptates, iracundiam teneat, coerceat avaritiam, ceteras animi labis repellat; tum incipiat aliis imperare, cum ipse inprobissimis dominis, dedecori ac turpitudini, parere desierit: dum quidem iis oboediet, non modo imperator, sed liber habendus omnino non erit. praeclare enim est hoc usurpatum a doctissimis - ego auctoritate non uterer, si mihi apud aliquos agrestis haec habenda esset oratio; cum vero apud prudentissimos loquar, quibus haec inaudita non sint, cur ego simulem me, si quid in his studiis operae posuerim, perdidisse? — dictum est igitur ab eruditissimis viris nisi sapientem liberum esse neminem. quid est enim libertas? potestas vivendi, ut velis. quis igitur vivit, ut volt, nisi qui recte
Abbreviated transcription (Latin):
s nõ estimacione cẽsu uerũ uictu. atq
cultu t̾minatur petunie modꝰ. Nõ ẽẽ cupi
dum. pecunia ẽ. nõ esse emacẽ: uectigał est.
Contentũ uͦ in rebus sus eẽ. maxĩe sũt cer¬
tissimeq diuicie. Et enim si isti callidi
rerũ estimatores prataos areas q̃sdã
magno estimãt. qͦd ei generi possessionũ
bacione mutat᷑. qua p̃diti qui sunt. soli sũt
diuites. Soli emi possident res a
fructuo sas &. sẽpit̾nas. Soliq qđ est
ꝓprium diuiciarũ cotẽti sut rebꝰ suis:
satis putãt esse qđ est nichil appetunt
Nulla re egẽt. Nichil sibi de esse sẽtiũt¬
nichil requirũt. Improbi autẽ & auari.
quĩ incertas atq in casu positas posses¬
siones hñt. & plus semper appetũt. nec
esset satis. nõ mõ nõ copiosi ac diuites.
sed etiam mopes. ac pauꝑes existimãdi

Expanded text:
sed non aestimatione census, verum victu atque sed non aestimatione census, verum victu atque cultu terminatur pecuniae modus. non esse c non esse emacem vectigal est: contentum vero suis rebus esse maximae sunt certissimaeque divitiae. etenim si isti callidi rerum aestimatores prata et areas quasdam magno aestimant, quod ei generi possessionum ione mutatur! qua praediti qui sunt, soli sunt divites. soli enim possident res et fructuosas et sempiternas solique, quod est proprium divitiarum, contenti sunt rebus suis, satis esse putant quod est, nihil adpetunt, nulla re egent, nihil sibi deesse sentiuhil requirunt: inprobi autem et avari, quoniam incertas atque in casu positas possessiones habent et plus semper adpetunt nec eesset satis, non modo non copiosi ac divites, sed etiam inopes ac pauperes existinandi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla possessio. nulla uis airei & argẽti. plu¬
uis quã mrtꝰ estimãda est. O du ĩmorcaleᷤᷤ
nõ intelligũt hõies quã magnũ uectigal sit
parsimonia. uenio enĩ iam ad sũptuosos. uelin¬
quo istũ questuosũ. capit ille ex suis p̃̾dus sexceta
sesterçia Ego centena ex meis. Illi aurrata tecta
in uillis & sola marmore faciẽti & signa tabu¬
las supellectilẽ. & uestẽ infinite concupistẽti.
nõ mͦ ille ad fructũ ille ẽ sũptus. s eciã ad fenꝰ
ex iguꝰ.Ex ieo tenui uectigali detractis sup̃¬
tibꝰ cupiditatis aliqͥd eciã redũdabit. Iter igr̃
⁊ ditior est cui de ẽ. an cui suꝑat. qͥ eget an qui¬
habũdat. cui possessio qͦ est maior eo plus re¬
quixit ad se tuẽda. An qͥ suis se uiribꝰ sustiẽt:¬
moria ne semꝑ curios & luscinos loq̃mur
pauꝑ candẽ fuit. habuit enim ediculas
in carinis os fũduz ĩ laycopo. Nos gͥ diui¬
tiores qͥ plura habemꝮ utinaz quidez

Expanded text:
et argenti pluris quam virtus aestimanda est. o di inmortales! non intellegunt homines quam magnum vectigal sit parsimonia. venio enim iam ad sumptuosos, relinquo istum quaestuosum. capit ille ex suis praediis sescena sestertia, ego centena ex meis; illi aurata tecta in villis et sola marmorea facienti et signa, tabulas, supellectilem et vestem infinite concupiscenti non modo ad sumptum ille est fructus, sed etiam ad faenus exiguus: ex meo tenui vectigali detractis sumptibus cupiditatis aliquid etiam redundabit. uter igitur est divitior, cui deest an cui suhabundat? cui possessio quo est maior, eo plus requirit ad se tuendam, an qui se suis viribus sustinetmoria, ne semper Curios et Luscinos loquamur, pauper tandem fuit? habuit enim aediculas in Carinis et fundum in Labicano. nos igitur divitiores, qui plura habemus? utinam quidem!
Abbreviated transcription (Latin):
s nõ estimacione cẽsu uerũ uictu. atq
cultu t̾minatur petunie modꝰ. Nõ ẽẽ cupi
dum. pecunia ẽ. nõ esse emacẽ: uectigał est.
Contentũ uͦ in rebus sus eẽ. maxĩe sũt cer¬
tissimeq diuicie. Et enim si isti callidi
rerũ estimatores prataos areas q̃sdã
magno estimãt. qͦd ei generi possessionũ
neq incendio amictit᷑. quãti est estimã¬
da uirtꝰ. que nec eripi nec subripi po
bacione mutat᷑. qua p̃diti qui sunt. soli sũt
diuites. Soli emi possident res a
fructuo sas &. sẽpit̾nas. Soliq qđ est
ꝓprium diuiciarũ cotẽti sut rebꝰ suis:
satis putãt esse qđ est nichil appetunt
Nulla re egẽt. Nichil sibi de esse sẽtiũt¬
nichil requirũt. Improbi autẽ & auari.
quĩ incertas atq in casu positas posses¬
siones hñt. & plus semper appetũt. nec
esset satis. nõ mõ nõ copiosi ac diuites.
sed etiam mopes. ac pauꝑes existimãdi

Expanded text:
sed non aestimatione census, verum victu atque sed non aestimatione census, verum victu atque cultu terminatur pecuniae modus. non esse c non esse tenacem vectigalis, contentum vero suis esse rebus, maximae sunt certissimaeque divitiae. Etenim si isti callidi rerum aestimatores prata et areas quasdam magni aestimant, quod ei generi possessionum neque incendio amittitur, nec tempestada virtus, quae nec eripi nec subripi potbatione mutatur! qua praediti qui sunt, soli sunt divites. soli enim possident res et fructuosas et sempiternas solique, quod est proprium divitiarum, contenti sunt rebus suis, satis esse putant quod est, nihil adpetunt, nulla re egent, nihil sibi deesse sentiuhil requirunt: inprobi autem et avari, quoniam incertas atque in casu positas possessiones habent et plus semper adpetunt nec eesset satis, non modo non copiosi ac divites, sed etiam inopes ac pauperes existinandi
Abbreviated transcription (Latin):
cõsuli. Ego om̃i offitio ac potius pietate
erga te satisfacio om̃ib mͥ ip̃e nũqͣ satisfatio. Ta
ta .ni. magͥtudo est moꝵ erga me meritoꝵ ut cu
tua cã effitio uitã mͥ acerba pute Incã hec sũt
ramonius regis legatus aperte pecuma nos oppu¬
gnat. Res agitur ꝑcoste creditores ꝑ quos cũ tu
adderas agebat᷑ regis cã siquis st qui uelint
qui pauci st̾ õs re adpompenũ deferri uolũt. Se¬
natꝰ religioĩs calũma nõ religione s maliuolẽtia
et illiꝰ regie largitiõis ĩuidia ꝯprobat pompeiu
⁊ hortari et orare ⁊ iaz liberiꝰ accusare ⁊ moñe ut
magua ĩfamia fugiat nõ desistimꝰ. Sed plane
nec p̃tib nr̃is nec ãmor̃tõib relinquit locu. Na
cũ ĩ ẜmone cotidiano cũ ĩsenatu pala sic egit
cã tũa ut neq eloquẽtia maiore ꝗsqͣ n ͨ gͣuita¬
te nc studio nͨ ꝯtẽptione agere potuerit cũ sũma.
testificatione tuoꝵ ĩse offitior ⁊ amoris ergate sui

Expanded text:
28. Ego omni officio ac potius pietate erga te, cetetis satisfacio omnibus, mihi ipse nun quam satisfacio. 29. Tanta enim magnitudo est tuorum erga me meritorum, ut qtua causa efficio, vitam mihi esse acerbam putem. in causa haec sunt: Hammonius, regis legatus, aperte pecunia nos oppugnat; res agitur per eosdem creditores, per quos, cum tu aderas, agebatur; regis causa si qui sunt qui velint, qui pauci sunt, onatus religionis calumniam non religione, sed malevolentia et illius regiae largitionis invidia comprobat. Pompeium et hortari et orare et iam liberius accusare et monere, ut magnam infamiam fugiat, non desistimus; sed plane nec precibus nostris nec admonitionibus relinquit locum, nam cum in sermone cotidiano tum in senatu palam sic egit causam tuam, ut neque eloquentia maiore quisquam nec gravitate nec studio nec contentione agere potuerit, cum summa testificatione tuorum in se officiorum et amoris erga te sui.
Abbreviated transcription (Latin):
contep̃nis. &. recte. est enim ad uulgi opi¬
nonẽ mediocris: ad tuã nulla. ad meã modica
de me silebo. de re loquar. Si censenda nobis
sit̾ atq estĩmãdã res. utxũ tandẽ pluris estime¬
iꝯ. pecĩam prrri quã fabricio dabat/. An con¬
timẽciã fabricii. qͥ illã pcciam repudiabat: btͣ
aireũ sãnitiũ. an respon sũ.M. cuxeithereditatẽ
.i. pauli. an liberalitatẽ affeicani. qͥ eiꝯ heredita¬
tis qͥuto. maximo fr̃ĩ ꝑtẽ suam cõcessit. he ꝓro¬
fecto q̃ sũt sũmaꝵ uixtutũ. pluxis estimãda

Expanded text:
contemnis, et recte—est enim ad volgi oponem mediocris, ad tuam nulla, ad meam modica—, de me silebo, de re loquar. si censenda nobis sit atque aestimanda res, utrum tandem pluris aestimemus pecuniam Pyrrhi, quam Fabricio dabat, an continentiam Fabricii, qui illam pecuniam repudiabat? utrum aurum Samnitium an responsum M'. Curii? hereditatem L. Pauli an liberalitatem Africani, qui eius hereditatis Q. Maximo fratri partem suam concessit? haec profecto, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quid loquare: nescis exiliũ scelerũ ẽẽ penam
Meum illud iter ad preclarissimas res ame
gestas ẽẽ susceptum: Om̃s stelerati atq impũ
quoꝵ tu te ducẽ ẽẽ profiteris. quos leges exi¬
lio affici uolut. exules sũt. etiã si solũ nõ mu¬
tarũt. An cum omnes te leges exulẽ ẽẽ iubeãt:
occiderit: pluximos occidisti. Qͥ incendiũ
fecerit : aedis nimphaꝵ manutua deflagra¬
rũt. Qui templa occu pauerit  in foro cast᷑
posuisti. S quid Ego cõmunes leges ꝓfero
quibꝰ omibꝰ es exul familiarissimꝰ tuus
de te priuilegiũ tulit. ut si in oꝑtũ bone dee
accessisses. exulaxes. At id te fetisse etiã glori¬
axi soles. Quo mͦ gͥ tot legibꝰ eiectꝰ ĩ exiliũ
nom̃e exulis nõ ꝑhorrestis : Reome sum ĩqͥt.
Etquidẽ in portu fuisti. Non gͥ ubi quisq erit¬

Expanded text:
quid loquare? nescis exsilium scelerum esse poenam, quid loquare? nescis exsilium scelerum esse poenam, meum illud iter ob praeclarissimas res a gestas esse susceptum? omnes scelerati atque inpii, quorum tu te ducem esse profiteris, quos leges exsilio adfici volunt, exsules sunt, etiam si solum non mutarunt. an cum omnes te leges exsulem esse iubeant,occiderit? plurimos occidisti. qui incendium fecerit? aedes Nympharum manu tua deflagravit. qui templa occupaverit? in foro castra posuisti. sed quid ego communis leges profero, quibus omnibus es exsul? familiarissimus tuus de te privilegium tulit, ut, si in opertum Bonae Deae accessisses, exsulares: at te id fecisse etiam gloriari soles. quo modo igitur tot legibus eiectus in exsilium nomen exsulis non perhorrescis? Romae sum inquit. et quidem in o
Abbreviated transcription (Latin):
neq cuiꝯqͣm. qd auferri qͦd exipi. qͦd amitti
potest. Si in eripuisses diuinã animi mei cõ
mortalẽ memoriã deleuisses. Multo eciã ma¬
gis.si illã mentẽ unde hec consilia manarũt
mͥ eripuisses. tum ego accepisse me cõfitear
miuria. S si hec nec fecisti. nec fat̾e potuisti
reditũ mͥ głriosum iniuria tua dedit. Nõ exi¬
tum calamitosum. Ergo Ego semꝑ ciuis & tũ
maxime cum meã salutẽ senatꝰ exteris natiõ¬
nibꝰ a ciuis optimi cõmendabat. Tu ne nũcqͥdẽ
nisi forte idez hostis esse & ciuis pocest. An
tu ciuẽ ab hoste natura ac loco nõ animo factisq au
distinguis: Cedẽ in foro feristi. armatis latro¬
nibꝰ templa tenuisti. Rxiuatoꝵ domas. edes sa¬
cras incendisti. Cur hostis spartacus situ auis:
appellas. cũ om̃s meo discessu exil asse a pu rẽ pu¬
tent. Nũquã ne homo am̃tissime te crecũ spici¬
es. Nunqͣm ne quod facies con siderabis. net¬

Expanded text:
neque cuiusquam, quod auferri, quod eripi, quod amitti neque cuiusquam, quod auferri, quod eripi, quod amitti potest. si mihi eripuisses divinam animi mei consmortalem memoriam delevisses, multo etiam magis, si illam mentem, unde haec consilia manarunt, mihi eripuisses, tum ego accepisse me confiterer iniuriam; sed si haec nec fecisti nec facere potuisti, reditum mihi gloriosum iniuria tua dedit, non exitum calamitosum. ergo ego semper civis, et maxime, cum meam salutem senatus exteris nationibus, ut civis optumi, commendabat, tu ne nunc quidem, nisi forte idem hostis esse et civis potest. an tu civem ab hoste natura ac loco, non animo factisque distinguis? caedem in foro fecisti, armatis latronibus templa tenuisti, privatorum domos, aedis sacras incendisti: cur hostis Spartacus, si tu civiappellas, cum omnes meo discessu exsulasse rem publicam putent? numquamne, homo amentissime, te circumspicies? numquam nec quid facias considerabis n
Abbreviated transcription (Latin):
ne cõuẽtꝰ. etiã furumi. & inmaniũ. om̃is
etĩa fugitiuoꝵ ac latronũ congregata ĩ uñũ
locũ multitudo . Certe negabis. Nõ gͥ erat
illa tũ ciuitas. cũ leges m ea nichil ualebant
cum iudicia iacebant. cum mos patriꝰ occide¬
rat. cũ ferro pulsis magistratibꝰ senatus
& te duce latrocinium in foro constitutu
& reliquie conurraciõis a catiline furiis
ad tuũ stelꝰ furorẽq conũse: nõ ciuitas erat.
Itaq pulsꝯ ciuitate nõ sum. q̃ nulla erat.
sul. qui tũ nullꝰ fuerat. ẽẽt senatꝰ. q tũ octi¬
derat. eẽt consensꝰ ppłi liber. esset urris &
equitatis. que uincła sũt ciuitatis repetita
memoria. At uide quã ista tui latrocimi tela
contẽpserim. Iactam os inmilsam a te ne fa¬
riãm in me inuirĩa semꝑ duxi ꝑuenisse ad
me nunquã putaui. Ni si forte cũ parietes
disturbabas. aut cũ tectis sceleratas faces
inferebas. meoꝵ aliquid ruere aut de flagra¬
re aliquid arbitrabare: Nichilq meũ est

Expanded text:
 etiam ferorum et inmanium? omnisne etiam fugitivorum ac latronum congregata unum in locum multitude? certe negabis. non igitur erat illa tum civitas, cum leges in ea nihil valebant, cum iudicia iacebant, cum mos patrius occiderat, cum ferro pulsis magistratibus senatus concursus et te duce latrocinium in foro constitutum et reliquiae coniurationis a Catilinae furiis ad tuum scelus furoremque conversae non civitas erat. itaque pulsus ego civitate non sum, quae nulla erat: sul, qui tum nullus fuerat, esset senatus, qui tum occiderat, esset consensus populi liber, esset iuris et aequitatis, quae vincla sunt civitatis, repetita memoria. ac vide quam ista tui latrocinii tela contempserim: iactam et inmissam a te nefariam in me iniuriam semper duxi; pervenisse ad me numquam putavi, nisi forte, cum parietes disturbabas aut cum tectis sceleratas faces inferebas, meorum aliquid ruere aut deflagrare arbitrabare: nihil neque meum est
Abbreviated transcription (Latin):
necesse dicere. ame certe dici uolunt. Cui ne¬
cesse est quodãmͦ u quod fieri decet. M.mdr¬
dito fieri id intelligo. Nam letari om̃s nõ de
uniꝰ solũ sed de cõmuni salute sentio Oͦd
Autẽ sũme beniuolencie est. que mea erga
illum om̃ibꝰ semꝑ nota fuit ut uix .M.
marcello optimo & am̃atissimo fẽĩ peet
eum quidẽ cederẽ nemini. cum id sollicitudĩe.
cura labore. tamdiũ p̃sciterim qͣmdiu est de
illiꝯ salute dubitatum. certe hoc tempore
magnis curis. Molestiis. doloribꝰ liberatus
p̃stare debeo : Itaq C. cesar sic tibi gr̃as ago
ut om̃ibꝰ me rebꝰ ate non conseruato solũ
s eciam ornato tamẽ ad tua in mẽ unũ
inumerabilia merita quod fieri iã posse
nõ arbitrabar. Maximus hoc tuo facto
cumulꝰ accesserit.

Expanded text:
necesse dicere, a me certe dici volunt, cui nenecesse dicere, a me certe dici volunt, cui necesse est quodam modo, et quod fieri decet M. Mardito, fieri id intellego. nam laetari omnis non ut de unius solum sed ut de omnium salute sentio. quod autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper fuit, ut vix C. Marcello, optimo et amantissimo fratri, praeter eum quidem cederem nemini, cum id sollicitudine, cura, labore tam diu praestiterim quam diu est de illius salute dubitatum, certe hoc tempore magnis curis, molestiis, doloribus liberatus praestare debeo. itaque, C. Caesar, sic tibi gratias ago ut me omnibus rebus a te non conservato solum sed etiam ornato, tamen ad tua in me unum innumerabilia merita, quod fieri iam posse non arbitrabar, magnus hoc tuo facto cumulus accesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
profudit. Que enim ꝑtinacia quibusdant
eadem aliis constancia uideri potest. Sed
iam om̃is fracta dissensio est armis. exficta
equitate uictoris. Restat ot om̃es unumi de¬
lne qui modo habent aliquid nõ solũ sapi
encie s ociam sanitatis. Nisi te.c. Cesar saluo
&. in ista sentenciaꝰ^ cum antea tũ hodie uł ma¬
xime usus es manente salui esse nõ pollũꝰ
Quare omnes te qui hec esse uolumꝰ.&
hortamur & obsecram ꝯ ut uite tue & salu
ti consulas om̃sq tibi ut pro aliis eciam lo¬
quar quod de me ip̃e sencio. qm̃ subesse aliqd
putas quod cauendum sit non modo excubi¬
as & custodias & iam la terũ nẽoꝵ oppo¬
situs & corporum pollicemire. d ut un¬
de est orsa. in codem terminet᷑ oraçio aya¬
ximas tibi om̃s gracias agimꝰ. ⁊ cesarema¬
iores eciam habemꝰ. Nam om̃s idem sẽciũt
quod ex om̃ium p̾cibꝰ & laceinus sentree
potiusti. S quia non est om̃ibꝰ stantibus

Expanded text:
profudit. quae enim pertinacia quibusdam, profudit. quae enim pertinacia quibusdam, eadem aliis constantia videri potest. sed iam omnis fracta dissensio est armis, exstincta aequitate victoris: restat ut omnes unum velint qui habent aliquid non sapientiae modo sed etiam sanitatis. Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia qua cum antea tum hodie maxime usus es manente salvi esse non possumus. qua re omnes te qui haec salva esse volumus et hortamur et obsecramus ut vitae, ut saluti tuae consulas, omnesque tibi, ut pro aliis etiam loquar quod de me ipso sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur. sed ut, unde est orsa, in eodem terminetur oratio, maximas tibi omnes gratias agimus, C. Caesar, maiores etiam habemus. nam omnes idem sentiunt, quod ex omnium precibus et lacrimis sentire potuisti. sed quia non est omnibus stantibus
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabunt. Id autẽ eciam sitũ ad te ut qͥdã
falso putãt non ꝑtinebit. nũc certe ꝑtinet
esse te talem ut tuas laudes obscuratura nul¬
la umqͣm sit obliuio. Diuerse uolũtates
ciuium fuerũt. distracteq sentencie. nõ
enim in consilus solum et scudiis. s ar¬
mis eciam & castris dissidebamꝰ. Exat¬
enim obscuritas quedan Erat certam̃e
inter clarissimos duces. Multi dubita¬
bant quid optimũ esset. Multi qͥd sibi
expediret. Multi quid deceret. Nõulli
etiam quid liceret. ꝑfuncta res .P. est
hoc miẜo fataliq bello. Uitit is qͥ non
fortuna inflãmaret odium suũ. s boni¬
tat̃e leniret. Nec qui om̃es ꝯuibꝰ matus
esset cosdem eciam exilio aut morete di¬
gnos uidicaret. Nema ab aliis posita a b ui¬
lus erepta sunt. ingratꝰ est iiustꝯos aiuis
qui armorũ periculo liberatꝰ. animũ tamẽ
uetinet armatũ Ut eciam ille meliore sit
qui in acio cecidit. qͣm qui in causa animam

Expanded text:
iudicabunt. id autem etiam si tum ad te, ut quidam iudicabunt. id autem etiam si tum ad te, ut quidam falso putant, non pertinebit, nunc certe pertinet esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio. diversae voluntates civium fuerunt distractaeque sententiae. non enim consiliis solum et studiis sed armis etiam et castris dissidebamus. erat obscuritas quaedam, erat certamen inter clarissimos duces; multi dubitabant quid optimum esset, multi quid sibi expediret, multi quid deceret, non nulli etiam quid liceret. perfuncta res publica est hoc misero fatalique bello: vicit is qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret; neque omnis quibus iratus esset eosdem etiam exsilio aut morte dignos iudicaret. arma ab aliis posita, ab aliis erepta sunt. ingratus est iniustusque civis qui armorum periculo liberatus animum tamen retinet armatum, ut etiam ille melior sit qui in acie cecidit, qui in causa animam
Abbreviated transcription (Latin):
tes oportet. Quequidẽ que miret᷑ iã
pridem multa hẽt. Nũt eciam que laudet
expectat. Obstupescent posteri certe
imꝑia proumcias rhenũ. oceanũ. nilũ.
pugnas innum̾abiles incredibiles uicto¬
rias. monĩmẽta munera triũphos. audi¬
entes & legontes tuos. l nisi hec irebs
stabilita tius consilis & institutis erit:
Uagabit᷑ mͦ tuum nomẽ longe atq late
sedem stabiłe &. domicilium cer̾tum non
habebit. Exit inter eos eciam qui nascent᷑
ficut inter uos fuit magna dissensio cum
ali laudibꝰ ad celum res tuas gestas effe¬
eent. alii fortasse aliquid requirẽt Idq
uł maximũ. nͥ belli ciuilis incendium salute
patrie restemxeris ut illud faci fuisse ui¬
deatur. hoc cõsilii. Serui igitur his eciam¬
uiditibꝰ. qui multis post scł̃is de te iudica¬
bũt. Etquidẽ haut scio An incorrupcius
qũa nos. nam & sine amore & sine cupi¬
ditate ce rursus sine odio &i sine inuidia

Expanded text:
ntes oportet, quae quidem quae miretur iam ntes oportet, quae quidem quae miretur iam pridem multa habet; nunc etiam quae laudet exspectat. obstupescent posteri certe imperia, provincias, Rhenum, Oceanum, Nilum, pugnas innumerabilis, incredibilis victorias, monumenta, munera, triumphos audientes et legentes tuos. sed nisi haec urbs stabilita tuis consiliis et institutis erit, vagabitur modo tuum nomen longe atque late, sedem stabilem et domicilium certum non habebit. erit inter eos etiam qui nascentur, sicut inter nos fuit, magna dissensio, cum alii laudibus ad caelum res tuas gestas efferent, alii fortasse aliquid requirent, idque vel maximum, nisi belli civilis incendium salute patriae restinxeris, ut illud fati fuisse videatur, hoc consili. Servi igitur eis iudicibus qui multis post saeculis de te iudicabunt et quidem haud scio an incorruptius quam nos; nam et sine amore et sine cupiditate et rursus sine odio et sine invidia
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidẽ gliã est illustris et ꝑuagata
magnoꝵ uel in suos ciues. uel inpatriã
ueli om̃e genꝯ hominũ fama meritoꝵ
hec igit᷑ tibi reliqua pars est. Hic restat
actꝰ. In hoc elaborandũ est ut. Rẽ ꝑ.
constituas eaq tu in primis sumina
tr̃a qͥllitate & ocio ꝑfruare. tum te si
uoles cum patrie quod debes solueris o
naturũ ip̃am expleueris sacietate uiuedi
satis diuroixissedicito. Ed enm est om̃u¬
no hod ip̃m diu in quo est aliquid exteem̃u¬
Se uod cum uenit . om̃is uoluptas p̃terita
pronichilo est. quia postea nulla est fu¬
tura. Quãquã iste tuus animo nunqͣm
his angustiis. quas natura nobis adui¬
uendum dedit. contentꝰ fuit. semꝑ ĩmor¬
talitatis amore flagrauit. Nec uͦ hec
tua uita dicenda est. que corpore & spũ
continẽt᷑. Illa inqͣm illa uita est tua que
uigebit memoria scłoꝵ om̃ium qua
posteritas alet. quam ip̃a eternitas seꝑ
tuebitur. Huit tu inseruias huic te oste¬

Expanded text:
si quidem gloria est inlustris et pervagata si quidem gloria est inlustris et pervagata magnorum vel in suos civis vel in patriam vel in omne genus hominum fama meritorum. haec igitur tibi reliqua pars est; hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, eaque tu in primis summa tranquillitate et otio perfruare: tum te, si voles, cum et patriae quod debes solveris et naturam ipsam expleveris satietate vivendi, satis diu vixisse dicito. quid enim est omnino hoc ipsum diu in quo est aliquid extremum? quod cum venit, omnis voluptas praeterita pro nihilo est, quia postea nulla est futura. quamquam iste tuus animus numquam his angustiis quas natura nobis ad vivendum dedit contentus fuit, semper immortalitatis amore flagravit. nec vero haec tua vita ducenda est quae corpore et spiritu continetur: illa, inquam, illa vita est tua quae vigebit memoria saeculorum omnium, quam posteritas alet, quam ipsa aeternitas semper tuebitur. huic tu inservias, huic te oste
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. Noli nr̃o ꝑiculo esse sapiens. Sepe
enim uenit ad aures meas te idẽ istud
nimis crebro ditere. Tibi satis te uixisse
si tibi etiam soli natꝰ ẽẽs. nũc oĩui salute
ciuium cunctamq rem p. res tue geste
complexe sunt. Tancum abes a ꝑfectiõe
maximoꝵ oꝑum ut fundamẽta nondu
que cogitas ieceris. Hic tu modum uite
tue. non salute roi .p. s equitate animi
definies. Quid si istud ne glorie tue qͥdẽ
satis est. cuiꝯ te esse auidissimum. quam¬
uis sis sapiens non negabis. Parũ ne¬
gͥ inqͥes magna relinq̃mus: immo uero
aliis quãuis multis satis. tibi uni paꝵ.
Quic quid est enim quãuis amplũ sit.
idem parũ tũc cum est aliquid ãpliꝯ.
Quod si reꝵ tuaꝵ inmortalium .C. cesar
hic exitꝰ futurꝰ fuit ut deuictis aduer¬
sariis xẽ .p. in eo statu uelĩqueres ĩ quo
nũc est. Uide queso ne tua diuina uirtꝰ
admixacionis plus sit habitura qͣi głie.

Expanded text:
tiam: noli nostro periculo esse sapiens. saepe tiam: noli nostro periculo esse sapiens. saepe enim venit ad meas auris te idem istud nimis crebro dicere, satis te tibi vixisse.si tibi etiam soli natus esses. omnium salutem civium cunctamque rem publicam res tuae gestae complexae sunt; tantum abes a perfectione maximorum operum ut fundamenta nondum quae cogitas ieceris. hic tu modum vitae tuae non salute rei publicae, sed aequitate animi definies? quid, si istud ne gloriae quidem satis est? cuius te esse avidissimum, quamvis sis sapiens, non negabis. parumne, inquies, magna relinquemus? immo vero aliis quamvis multis satis, tibi uni parum. quicquid est enim, quamvis amplum sit, id est parum tum cum est aliquid amplius. quod si rerum tuarum immortalium, C. Caesar, hic exitus futurus fuit ut devictis adversariis rem publicam in eo statu relinqueres in quo nunc est, vide, quaeso, ne tua divina virtus admirationis plus sit habitura quam gloriae;
Abbreviated transcription (Latin):
deum si cupit posse opitulare rei p. ceeda¬
mus. Om̃ia sunt exatanda tibi Cesar uni.
que iacere sentis belli ip̃iꝯ impetu quod
necesse fuit ꝑculsa atq prostrata cõstitu¬
enda iudicia. reuocanda fides. cõprimẽde
libidines. propaganda soboles. Omĩa q̃
delapsa iam diffluxerũt seueris legibꝰ uin¬
cienda sunt. Non fuit recusandũ ĩtãto
ciuili bello. tanto animoꝵ ardore & armo¬
xum. quin cassata res .p. quicũq belli
euentꝰ fuisser multa perderet. & orna¬
mẽta dignitatis & presidia stabilita. mul
togatꝰ fieri prohibuisset. Quequidem
tibi nũc om̃ĩa belli uulnera sananda sũt
quibꝰ preter te mederi nemo potest. Ita¬
q illam tuam preclarissimã u sapien¬
tillimã uocem inuitꝰ audiui. Satis diu uel
nature uixi. uel glorie. datis si ita uis for¬
tasse nature. Addo eciam si placet glorie.
At qͦd maximũ est. patrie certe parum¬
hominũ in contempnenda morte prudẽ¬

Expanded text:
deum, si cupiat, posse opitulari rei publicae credideum, si cupiat, posse opitulari rei publicae credimus? omnia sunt excitanda tibi, C. Caesar, uni quae iacere sentis belli ipsius impetu, quod necesse fuit, perculsa atque prostrata: constituenda iudicia, revocanda fides, comprimendae libidines, propaganda suboles, omnia quae dilapsa iam diffluxerunt severis legibus vincienda sunt. non fuit recusandum in tanto civili bello, tanto animorum ardore et armorum quin quassata res publica, quicumque belli eventus fuisset, multa perderet et ornamenta dignitatis et praesidia stabilitatis sutogatus fieri prohibuisset. quae quidem tibi nunc omnia belli volnera sananda sunt, quibus praeter te mederi nemo potest. itaque illam tuam praeclarissimam et sapientissimam vocem invitus audivi: satis diu vel naturae vixi vel gloriae. satis, si ita vis, fortasse naturae, addam etiam, si placet, gloriae: at, quod maximum est, patriae certe parumhominum in contemnenda morte pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ponat sue. At si nichil tui cogitat scelexis.
cauendum est ne quid inimici. Quiom̃s
enim qui fuerũt. Aut sua ꝑtinacia uitam
amiserũt. aut tua mĩa retinuerũt. t
ant nulli suꝑsint de inimicis. aut qͥ fuer̃t
sut amicissimi. S tamẽ cum in ammis
hominim tante Latebre sint. & tanti xecessꝰ.
Augeamꝯ sane suspicionẽ tũã. Simulse¬
nim augebimꝰ diligenciã. Nam qͥs este
om̃ium tam ignarꝯ reꝵ. tam rudis in re
p. tam nichil uniqͣm. nec de sua nec de cor
salute cogitãs. qui nõ intelligat tua salute
contineri suã. & ex uniꝰ tua uita pẽdere
om̃ia: Etquidẽ de te dies noctesq ut debeo
cogitãs: casus dutaxat humanos & m¬
certos euentꝰ ualitudinis & nature cõmu¬
nis fragilitatẽ extimesto. Doleoq cũ xes
p. inmortalis esse debeat. eam in unius
mortalis anima consistere. Siu̾o ad huma¬
nos casꝯ incertosq motꝰ ualitudinis scele¬
ris etiam accedat insidiaꝵq consensio. qũe

Expanded text:
ponat suae. an si nihil tui cogitant sceleris, ponat suae. an si nihil tui cogitant sceleris, cavendum est ne quid inimici? qui? omnes enim qui fuerunt aut sua pertinacia vitam amiserunt aut tua misericordia retinuerunt, ut aut nulli supersint de inimicis aut qui fuerunt sint amicissimi. sed tamen cum in animis hominum tantae latebrae sint et tanti recessus, augeamus sane suspicionem tuam: simul enim augebimus diligentiam. nam quis est omnium tam ignarus rerum, tam rudis in re publica, tam nihil umquam nec de sua nec de communi salute cogitans, qui non intellegat tua salute contineri suam et ex unius tua vita pendere omnium? equidem de te dies noctesque, ut debeo, cogitans casus dumtaxat humanos et incertos eventus valetudinis et naturae communis fragilitatem extimesco, doleoque, cum res publica immortalis esse debeat, eam in unius mortalis anima consistere. si vero ad humanos casus incertosque motus valetudinis sceleris etiam accedit insidiarumque consensio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
igituo in conseruandis bonis uixis defatiga¬
ri. Non cupiditate presertim aliqua aut
prauitate lapsis. s opinione offitii stulta
fortasse certe nõ imꝓba & specie quadam
rei P. Non enim tua ulla culpa est. si te ali¬
qui timuerũt. Contraq sum̃a laus quod
minime timendum fuille senserũt. Nuc
uenio ad grauissimã querelam. & atrotis¬
simã suspicionẽ tuam. que nõ tibi ip̃i magis
qͣm cum om̃ibꝰ ciuibꝰ. tũmaxiẽ nobis.
qui a te conseruati sumꝯ. prouidenda est.
Quã & si spero falsam esse. Tamẽ nunqͣm
extenuabo. Gua enim caucio. nr̃a caucio
est. ut siin alterutro peccandum sit malĩ
uideri nimis timidus quã parũ peudens
S quis nam est iste tam demens: de tuis ne.¬
tam & siqui magis sũt tui. quã quibꝰ tu
salutem inspirantibꝰ reddi disti. An ex hoc
numero qui una tetum fuerũt ͤ nõ est
credibilis tantꝰ in ullo furor. ut quo dute
om̃ia sum̃a sit adeptꝰ. huiꝯ uitam nõ ante¬

Expanded text:
igitur in conservandis viris bonis defetigaigitur in conservandis viris bonis defetigari, non cupiditate praesertim aliqua aut pravitate lapsis, sed opinione offici stulta fortasse, certe non improba, et specie quadam rei publicae. non enim tua ulla culpa est, si te aliqui timuerunt, contraque summa laus, quod minime timendum fuisse senserunt. nunc venio ad gravissimam querelam et atrocissimam suspicionem tuam, quae non tibi ipsi magis quam cum omnibus civibus, tum maxime nobis qui a te conservati sumus providenda est: quam etsi spero falsam esse, numquam tamen extenuabo, tua enim cautio nostra cautio est. quod si in alterutro peccandum sit, malim videri nimis timidus quam parum prudens. sed quisnam est iste tam demens? de tuisne?—tametsi qui magis sunt tui quam quibus tu salutem insperantibus reddidisti?—anne ex eo numero qui una tecum fuerunt? non est credibilis tantus in ullo furor ut quo duce omnia summa sit adeptus, huius vitam non ante
Abbreviated transcription (Latin):
si ponas a ppło romano ob aliquod delec¬
tum expetiuerũt qui ciuile bollũ tan¬
tum etiã luctuosum excitauerũt uel pla¬
tati iam uel saciati aliquando om̃e spez
salutis ad demonciã uittoris & sapĩam
comtubisse. Quare gaude tuo isto tamexcel¬
lentibono u feuere cum fortũa & glĩa
Tum natura & moribꝰ tuis. Ex qͦ quidẽ
maximꝰ est feuctꝰ. iocunditasq sapiẽti
Cetera cum tua recordabere. & si ꝑsepe
uixtute tamẽ plexũq felititate tua gra¬
tulabere. De nobis quos in re.R. tecũ
simul ẽẽ uoliusti. quotiẽs cogitabis
tociens de tuis maximis boneficiis. Lo¬
tiens de in credibili liberalitate. tociẽs¬
Totiens de singulari sapĩa cogitabis.Qe
non modo sũma bona sed nimirũ audebo
sola dit̾e. Gantꝰ enim splendor. in laude
uera. Tanta in magnitudĩe animi &
consilu dignitas ut hec a uirtute dona¬
ta cot̾a a fortuna cõmodata ẽẽ uideant̃. Noli

Expanded text:
si poenas a populo Romano ob aliquod delicsi poenas a populo Romano ob aliquod delictum expetiverunt, qui civile bellum tantum et tam luctuosum excitaverunt, vel placati iam vel satiati aliquando omnem spem salutis ad clementiam victoris et sapientiam contulisse. qua re gaude tuo isto tam excellenti bono et fruere cum fortuna et gloria tum etiam natura et moribus tuis; ex quo quidem maximus est fructus iucunditasque sapienti. cetera cum tua recordabere, etsi persaepe virtuti, tamen plerumque felicitati tuae gratulabere: de nobis quos in re publica tecum simul esse voluisti quotiens cogitabis, totiens de maximis tuis beneficiis, totiens de incredibili liberalitate, totiens de singulari sapientia cogitabis: quae non modo summa bona sed nimirum audebo vel sola dicere. tantus est enim splendor in laude vera, tanta in magnitudine animi et consili dignitas ut haec a virtute donata, cetera a fortuna commodata esse videantur. noli
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. sic tum eciam in bello congeuebãt.
quotiẽs ego eum & quãto cum dolore
uidi. cũ insolenciam ceterorũ hominu.
tum eciam ip̃iꝯ uictorie forocitatem ex¬
timestentẽ. Quo gracior tua liberali¬
tas .C. cesar nobis qui illam uidimus.
debet esse. Non enim cause sunt inter se
sod uictorie comꝑande. uidimꝰ tuã uicto¬
uiam preliorũ exitu terminari. Gladiũ
uagina uacuũ in urbe non uidimꝰ. Qͦs
amisimꝰ ciues eos martis uis perculit:
non ira uictorie. ut dubitare debeat ne¬
mo quin multos si fieri posset .C. cesar
ab inferis excitaret. quom ex eades
acie conseruat quos potest. Alteriꝯ u̾o
partis nichil ampliꝯͦ. dicam quã id quod
om̃s uorebamur nimis reacund am fu¬
turam fuisse uictoxiã. Quidam enim
non modo armatis s interdum eciã ocio¬
sis minabant᷑. Lec quid qͥsq sensisset.
s ubi fuisset cogitandum esse dicebat
ut mͥ quidẽ uideant᷑ dii inmortales etiã

Expanded text:
semper, sic tum etiam in bello congruebant. semper, sic tum etiam in bello congruebant. quotiens ego eum et quanto cum dolore vidi, cum insolentiam certorum hominum tum etiam ipsius victoriae ferocitatem extimescentem! quo gratior tua liberalitas, C. Caesar, nobis qui illa vidimus debet esse. non enim iam causae sunt inter se, sed victoriae comparandae. vidimus tuam victoriam proeliorum exitu terminatam: gladium vagina vacuum in urbe non vidimus. quos amisimus civis, eos vis Martis perculit, non ira victoriae, ut dubitare debeat nemo quin multos, si posset, C. Caesar ab inferis excitaret, quoniam ex eadem acie conservat quos potest. alterius vero partis nihil amplius dico quam id quod omnes verebamur, nimis iracundam futuram fuisse victoriam. quidam enim non modo armatis sed interdum etiam otiosis minabantur, nec quid quisque sensisset, sed ubi fuisset cogitandum esse dicebant; ut mihi quidem videantur di immortales, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
airnia cuulia. Semꝑq mea con silia
patis &. toge socia non belliatq armoꝵ
fuerũt. hominẽ sum secutꝰ peiuato officio
non pbłico. Tantumq apud me gracia
ammi fidelis memoria ualuit. ut nulla
non modo cupiditate. s ne spe quidẽ pru¬
dens & sciens tanqua ad interitũ rue¬
rem uoluntarium. Quodquidẽ meu
consilium minime obscuxum fuit. Na
& in hoc ordine integrare. multa de
pate dixi & in ip̃o bello eadem eciã cũ
capitis mei periculo sensi. Ex quo nemo¬
iam erit tam iniu stus existimator reꝵ¬
qui dubitet que Cesaris de bello uolũ¬
tas fuerit cum auctares conseruandos
statim censuerit. ceteris fuerit iratior.
Atq id minꝰ mixum fortasse. tuni eẽt
incertꝰ exitus et anceps fortuã belli.
Qui uͦ uictor pacis auctores diligit. is ꝓ¬
fecto declarat se maluisse non dimicare.
qua uintore. Atq huiꝯ quidẽ rei marcel¬
lo sum tescis nõi enim sensꝯ ut in pace

Expanded text:
arma civilia semperque mea consilia arma civilia semperque mea consilia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt. hominem sum secutus privato officio, non publico, tantumque apud me grati animi fidelis memoria valuit ut nulla non modo cupiditate sed ne spe quidem prudens et sciens tamquam ad interitum ruerem voluntarium. quod quidem meum consilium minime obscurum fuit. nam et in hoc ordine integra re multa de pace dixi et in ipso bello eadem etiam cum capitis mei periculo sensi. ex quo nemo erit tam iniustus rerum existimator qui dubitet quae Caesaris de bello voluntas fuerit, cum pacis auctores conservandos statim censuerit, ceteris fuerit iratior. atque id minus mirum fortasse tum cum esset incertus exitus et anceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto declarat maluisse se non dimicare quam vincere. atque huius quidem rei M. Marcello sum testis. nostri enim sensus ut in pace
Abbreviated transcription (Latin):
tans sencio. ip̃am uictoriam uicisse uide¬
xis. cum ea que illa erat adepta uictis
remi sisti. Nam cum ip̃iꝰ uictorie condi
cione om̃s uicti occidissemꝰ. demẽtie
tue iudicio conseruati sumꝰ. Recte igit᷑
unus inuictꝰ aquo ecĩa ip̃iꝰ uictorie con¬
om̃is enii qui ad illa arma fato sumꝰ¬
nescis quo rei p. misero funestoq cõphi.
& si aliqua culpa tenemur erroris hu¬
mani. scelere certe liberati sumo. Nani
cum .m. marcellum deprecantibꝰ uobis
simos uiros .& sibup̃i & patrie reddi¬
dit. quoꝵ & frequẽtiam & dignitatem
hoc ip̃o in cõsessu uidetis. Non ille hostes
iiduxit in curiam. s iudicauit aplerisq.
ignoracione potiꝯ & falso atq inani me¬
tũ quam cupiditate aut ceudelitate bel¬
lum ẽẽ susceptum. Quo quidẽ in bella sẽꝑ
de pace audiendum putaui. semꝑgdolui
non mõdo patemised etiam orationẽ ciuiũ
pacem flagitantium repudiaei. Neq
enim illa nec ulla uniqͣm setutꝰ sum

Expanded text:
tans sentio: ipsam victoriam vicisse videtans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta victis remisisti. nam cum ipsius victoriae iure omnes victi occidissemus, clementiae tuae iudicio conservati sumus. recte igitur unus invictus es a quo etiam ipsius victoriae conomnes enim qui ad illa arma fato sumnescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab scelere certe liberati sumus. nam cum M. Marcellum deprecantibus vobissimos viros et sibi ipsos et patriae reddidit, quorum et frequentiam et dignitatem hoc ipso in consessu videtis, non ille hostis induxit in curiam, sed iudicavit a plerisque ignoratione potius et falso atque inani metu quam cupiditate aut crudelitate bellum esse susceptum. quo quidem in bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari. neque enim ego illa nec ulla umquam secutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
eciam tumoxtuis.M. maxcello conẜuato
dignitatem reddidisti. nobilillimãq fa¬
miliam ad paucos redactam pene ab
interitu uendicauisti. hunc tu igiture.¬
diem tuis maximis & innumerabilibꝰ
gratulacionibꝰ. iuxe ante ponis. Hec
enim res unius est ꝓpria Cesaxis. cet̾e duce
te geste. magne ille quidẽ. s tamẽ multo
magnoq comitatu. Huiꝰ autẽ rei Tu idez
es es dux a comes. Quequidem tanta est
ut nulla tropheis & monimẽtis tuis alla¬
tura finem sit etas. Nichil est enim oꝑe
& manu factum. Quod non aliquando¬
conticiat & consumat uetustas. At hec
tua iustiçia & lenitas animi florescit to¬
tidie magis. ita ut quãtum tuis operibus
diuturnitas detrahet. tantum afforat lau¬
dibꝰ. Et ceteros quidẽ om̃is uictares bel¬
lorum ciuilium iam ante equitate &. mi¬
sericordia uiceras. Hodierno u die te
ipsum uicisti. Uereor ut hoc qd̾ dicam ꝑ¬
inde intelligi possit auditu. Atq ip̃e cogi¬

Expanded text:
etiam mortuis M. Marcello conservato etiam mortuis M. Marcello conservato dignitatem suam reddidisti nobilissimamque familiam iam ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti. hunc tu diem tuis maximis et innumerabilibus gratulationibus iure anteponis. haec enim res unius est propria C. Caesaris; ceterae duce te gestae magnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu. huius autem rei tu idem dux es et comes: quae quidem tanta est ut tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non conficiat et consumat vetustas— at haec tua iustitia et lenitas florescet cotidie magis. ita quantum operibus tuis diuturnitas detrahet, tantum adferet laudibus. et ceteros quidem omnis victores bellorum civilium iam antea aequitate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse vicisti. vereor ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu atque ipse cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cdlamore militũ uidentur. & tubarum
sono. At uͦ cum aliquid cdement̃. mã sue¬
te. iuste. moderate. sapienter factũ. ĩ rea¬
cundia p̾sertim q̃ est inimita consilio.
et inuiccoria. que nãtura in solens & suꝑba
est. Audiuimꝰ & legiius quo scudio
incendimur. nõ modo in gestis rebꝰ s eciã
infictis. ut eos sepe quos nunquã uidĩꝯ
diligamꝰ. Te uͦ quem presentẽ intuem᷑
cuiꝯ mentem sousꝯq & os cernimꝰ ut
quicquid helli fortuna ueliquũ rei .ł. fece.¬
rit. id esse saluum uelis. quibꝰ laudibꝰ
efferemꝰ. Quibꝰ studuis prosequenur
Qua beniuolençia complectemue Rari¬
etes mediꝯ fidius ut michi uidet᷑ huiꝰ
curie tibi gracias agore gestiunt. quod
broui tp̃re futura sit illa auctoritas ĩ
his maiorum suoꝵ & suis sedibꝰ. Etqdẽ
tum .m. marcelli uiri optimi & cõmemo¬
cabili pietate prediti lacrimas modo
uobiscum uiderem om̃ium marcellorũ
nieuni pectꝰ memoria obfudit. Quibꝰ

Expanded text:
clamore militum videntur et tubarum clamore militum videntur et tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et superba est, audimus aut legimus, quo studio incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus! te vero quem praesentem intuemur, cuius mentem sensusque et os cernimus, ut, quicquid belli fortuna reliquum rei publicae fecerit, id esse salvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur? parietes, me dius fidius, ut mihi videtur, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus. equidem cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimas modo vobiscum viderem, omnium Marcellorum meum pectus memoria offudit, quibus tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriam fatetur. Nunꝙͣ enim temeritas
cum sapiencia cõmiscetur. Neq ad cõsiliũ¬
casus admittitur. Domuisti gentes inma¬
nitate barbaras. multitudine innumera¬
biles. locis infinitas om̃i copiaꝵ genere
habundantes. Sed tamẽ ea uicisti que ee
nacurã & condicionẽ ut uinci possent.ha¬
bebant. Nulla est enim tanta uis q̃ ñ fr̾o
& iuribꝰ debilitari frangiq possit. Ani¬
mum uintere. iracundiam cohibere uicto¬
riam temperare. Aduersarium nobili¬
tate. ingenio uixtute p̃stantem non modo
extollere iacentẽ. s etiam amplificare eiꝰ
pristinã dignitatem. Hec qui facit non
ego eum cum sũmis uixis comparo. sed
simillimũ deo iudico. Itaq. C cesar bellice
tue laudes celebrabunt᷑. ille quidẽ. non
solum nõis. s pene om̃ium genciũ litis
et linguis. Nec ulla unqͣm etas de tuis lau¬
dibꝰ cõticescot. S tamẽ ei ꝯmodi xes ne¬
scio quo mͦ etiam cum legunt᷑. obstrepi

Expanded text:
propriam fatetur. numquam enim temeritas propriam fatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consiliucasus admittitur. domuisti gentis immanitate barbaras, multitudine innumerabilis, locis infinitas, omni copiarum genere abundantis: ea tamen vicisti quae et naturam et condicionem ut vinci possent habebant. nulla est enim tanta vis quae non ferro et viribus debilitari frangique possit. animum vincere, iracundiam cohibere, victo temperare, adversarium nobilitate, ingenio, virtute praestantem non modo extollere iacentem sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, haec qui faciat, non ego eum cum summis viris comparo, sed simillimum deo iudico. itaque, C. Caesar, bellicae tuae laudes celebrabuntur illae quidem non solum nostris sed paene omnium gentium litteris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus conticescet; sed tamen eius modi res nescio quo modo, etiam cum leguntur, obstrepi
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriis lustrate sunt. Quequidem Ego
n tam magna ẽẽ fatear. Ut ea uix cuiusquã
mens aut cogitatio posset. amens sĩ. S tamẽ
sut̃ alia maiora . Nam belliças laudes so¬
lent quidam extenuare uerbis. easq detra¬
here ducibꝰ. cõmunitare cum multis Ne
ꝓprie sint imꝑatoꝵ. Et certe in armis militũ
uirtꝰ. locor oportũitas. Auxilia socioru.
classes. cõmeatus multum iuuant ALaximã
uero ꝑtem quasi suo iure fortuna sibi uen¬
dicat & quitqͥd prospere gestum est: id
pene om̃e ducit suũ. At uͦ huiꝰ glĩe .c. ce¬
sar quam es paulo ante adeptꝰ sociũ habes
neminẽ. Totum hoc quãtuncũq est. quod
certe maximum est. totum est inquã tũũ
Nichil sibi ex ista laude centurio nichil pre¬
fectꝰ Nichil cohors. Nichil tuxma decerpit
Quin eciam ip̃a illa rexum humanarum
domina fortuna. in istius societatẽ gloxie.¬
se non offert. Tibi cedit. tuã s esse totã &

Expanded text:
victoriis lustratae sunt. quae quidem ego victoriis lustratae sunt. quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora. nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum. et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi vindicat et, quicquid est prospere gestum, id paene omne ducit suum. at vero huius gloriae, C. Caesar, quam es paulo ante adeptus socium habes neminem: totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est, inquam, tuum. nihil sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit; quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se societatem glorie non offert: tibi cedit, tuam esse totam et
Abbreviated transcription (Latin):
ticia peruenerit. Qͦd qͥdem ei merito ato
optimo iure contigit. Qͥs enim est illo
Aut nobilitate. Aut probitate. Aut optima¬
rum artium studio. Aut innocencia. Aut
ullo laudis genere prestançior. Nullin
tantum est flum̃ ingenii. Nulli dicendi
aut scribendi tanta uis. tanta copia. q̃ non
dicam exornare s enarrare. C. cesar ees
tuas gestas possit. Tamẽ adinfirmo &¬
hoc pace ditam tua. Nullam in his eẽ laudẽ
ampliorem quam eam quã hodierno die
consecutꝰ es. Soleo sepe ante oculos pone.
idq libenter crebris usirepare ser mo
rum gencium potentissimoꝵq popu lorũ
Omes clarissimoꝵ regum res gestas cum
tuis. nec contentionum magnitudine. nec
numero preliorũ. nec uarietate regionũ
nec celeritate conficiendi. nec dissimilitu¬
dine belloꝵ posse cõferri. Nec u̾o disiuc̃tissi¬
mas terras cicius passibꝰ. cuiusqͣm potuisse
ꝑ agrari quã tuis non dicam cursibꝰ. sed

Expanded text:
titia pervenerit: quod quidem merito atque titia pervenerit: quod quidem merito atque optimo iure contigit. quis enim est illo aut nobilitate aut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es. soleo saepe ante oculos ponere idque libenter crebris usurpare sermonirum gentium potentissimorumque populorum, omnis regum clarissimorum res gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed