comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impudicicia celetur : Quid laena nisi ut multos bonis exuat
Quid fur nisi ut plura rapiat: Hic uero etiam leui cõmuniq
peccato locus nullus est. Et siquis ad sacrificium non integra
conscientia uenerit: audit quae illi deus cõminetur: ille ꝗ
latebras cordis uidet: qui peccatis semper infestus est: et exi¬
git iusticiam: qui fidem poscit. Quis hic malae menti: aut
malae prȩci locus est: Aut illi infelices: nec ex sceleribus
sius intelligunt ꝗͣ malum sit: quod colunt: quando quidẽ
flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad praecandum: et se
pie sacrificare opinantur: si cutem lauerint: tanꝗͣ libidi¬
nem intra pectus inclusam. Ulli amnes abluant: aut ulla
maria purificent. Quanto satius est mentem potius eluere
quae malis cupiditatibus sordidatur: et uno uirtutis ac fidei
lauacro uniuersa uitia depellere. Quod qui fecerit quemli¬
bet inquinatum ac sordidum corpus gerat: satis purus ẽ.

Expanded text:
inpudicitia celetur? quid lena nisi ut multos bonis exuat? quid fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus gerat, satis purus est.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt : deo compensante patientur. quippe qui pec¬
catis omnibus inquinati: et insuper sancto cruore perfu¬
si: ab illo ipso cui nefandas manus intulerunt: sint ad
aeterna supplicia destinati. Sed erit nobis contra iude¬
os separata materia: in qua illos erroris et sceleris con¬
uincemus.

Expanded text:
intellegunt deo repensante patientur, quippe qui pecintellegunt deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati et insuper sancto cruore perfusi ab illo ipso cui nefandas manus intulerunt sint ad aeterna supplicia destinati. sed erit nobis contra Iudaeos separata materia, in qua illos erroris et sceleris reuincemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Uiam mortis incedunt: quae latissima est: quoniam late ꝑ-¬
ditio dominatur. His acerba sunt: his uenena quae de¬
us ad iusticiam praecepit: quaeq nos dei magisterio de
uirtute ac ueritate disserimus. Quibus si repugnare
audebunt: hostes se necesse est uirtutis iusticiaeq fate¬
antur. Aggrediar nunc quod superest: ut finis ope¬
ri possit imponi. Id autem superest: ut de iudicio dei
disseramus: quod tunc constituetur: cum dominus no¬
ster redierit in terram: ut uniciĩq promerito aut prae¬
mium persoluat aut penam. Itaq ut in quarto libro
de primo aduentu eius diximus: sic in hoc secundum
referamus aduentum: quem iudei quoq et confiten¬
tur et sperant. sed frustra quoniam necesse est ad eos
consolandos reuertatur: ad quos conuocandos prius ue¬
nerat. nam qui uiolarunt impie humilem: sentient
in potestate uictorem. Eaq omnia quae legunt et nõ

Expanded text:
uiam mortis incedunt, quae latissima est, quoniam late uiam mortis incedunt, quae latissima est, quoniam late ditio dominatur. his acerba sunt, his uenena quae deus ad iustitiam praecipit quaeque nos dei magisterio de uirtute ac ueritate disserimus. quibus si repugnare audebunt, hostes se necesse est uirtutis iustitiaeque fateantur. Adgrediar nunc quod superest, ut finis operi possit inponi, id autem superest ut de iudicio dei disseramus: quod tum constituetur, cum dominus noster redierit in terram, ut uni cuique pro merito aut praemium persoluat aut poenam. itaque ut in quarto libro de primo aduentu eius diximus, sic in hoc secundum referemus aduentum, quem Iudaei quoque et confitentur et sperant, sed frustra, quoniam necesse est ad eos consolandos reuertatur ad quos conuocandos prius uenerat. nam qui uiolarunt impie humilem, sentient in potestate uictorem eaque omnia quae legunt et non
Abbreviated transcription (Latin):
le est omnibus. Hi possunt quos paupertas et rerum in¬
digentia exercuit: et capaces uirtutis effecit. Nam si uir-¬
tus est tollerantia malorum: non capiunt ergo uirtutem
qui semper in bonis fuerunt: quia mala neq experti sunt:
neq ferre possunt: assuetudine ac desyderio bonorum: q̃
sola nouerunt. Eo fit ut pauperes et humiles deo credant
facilius qui sunt expediti ꝗͣ diuites qui sunt impedimentis
sius implicati: immo catenati et compediti seruiunt ad nu-¬
tum dominae cupiditati: quae illos in extricabilibus uincu
lis irretiuit: nec possunt in caelum aspicere: quoniam mens
eorum in terram prona humiq defixa est. Uirtutis autẽ
Uia non capit magna onera portantes. Angustus admodũ
trames est: per quem iusticia hominem deducit in caelum
H unc tenere non potest: nisi qui fuerit expeditus et nudus
Nam isti locupletes multis et ingentibus sarcinis onerati. ꝑ

Expanded text:
le est omnibus: ii possunt, quos paupertas et rerum inle est omnibus: ii possunt, quos paupertas et rerum indigentia exercuit, et capaces virtutis effecit. Nam si virtus est tolerantia malorum, non capiunt ergo virtutem, qui semper in bonis fuerunt, quia mala neque experti sunt, neque ferre possunt assuetudine ac desiderio bonorum, quae sola noverunt. Eo fit, ut pauperes et humiles Deo credant facilius, qui sunt expediti, quam divites, qui sunt impedimentis pluribus implicati: immo vero catenati et compediti serviunt ad nutum dominae cupiditatis, quae illos inextrilis inretiuit, nec possunt in caelum aspicere, quoniam mens eorum in terram prona humique defixa est. uirtutis autem uia non capit magna onera gestantes: angustus admodum trames est per quem iustitia hominem deducit in caelum, hunc tenere non potest nisi qui fuerit expeditus ac nudus. nam isti locupletes multis et ingentibus sarcinis onerati per
Abbreviated transcription (Latin):
dibilia nos afferre dicunt. quia uulnerant aures eorũ
praecepta continentiae: quae illos uoluptatibus suis pro¬
hibent: quibus animam suam cum corpore adiudicaue¬
runt. Qui uero ambitione inflati aut amore potentiae
in flammati: omne studium suum ad honores acquirendos
contulerunt: ne si solem quidem ipsum gestemus in manibꝰ:
fidem commodabunt ei doctrinae: quae illos iubet omni
potentia et honore contempto: humiles uiuere: atq ita¬
humiles: ut et accipere iniuriam possint: et referre no¬
lint si acceperint. Hi sunt homines: qui contra ueritatẽ
clausis oculis quoquomodo latrant. Qui autem sani
sunt uel erunt: idest non ita uitiis immersi ut sanabiles¬
non sint : et credent his: et libenter accedent. et quaecũ¬
q dicimus: aperta et plana et simplicia: et quod maxĩe
opus est uera et in expugnabilia illis uidebuntur. Nemo
uirtuti fauet: nisi qui sequi potest. sequi autem non faci¬

Expanded text:
dibilia nos adferre dicunt, quia uulnerant aures eorum dibilia nos adferre dicunt, quia uulnerant aures eorum praecepta continentiae, quae illos uoluptatibus suis prohibent quibus animam suam cum corpore adiudicauerunt. qui uero ambitione inflati aut amore potentiae inflammati omne studium suum ad honores adquirendos contulerunt, ne si solem quidem ipsum gestemus in manibus, fidem commodabunt ei doctrinae quae illos iubet omni potentia et honore contempto humiles uiuere atqhumiles, ut et accipere injuriam possint, et referre nolint, si acceperint. Ii sunt homines, qui contra veritatem clausis oculis quoquo modo latrant. Qui autem sani sunt, vel erunt, id est, non ita vitiis immersi, ut insanabiles sint, et credent his, et libenter accedent; et quaecumque dicimus, aperta, et plana, et simplicia, et quod maxime opus est, vera et inexpugnabilia illis videbuntur. Nemo virtuti favet, nisi qui sequi potest; sequi autem non faci
Abbreviated transcription (Latin):
hendisse philosophos ueritatem. sed ita leuiter odoratos: ut
tamen unde eos ille odor sapientiae tam suauis tam iucũ¬
dus afflaret: nullo modo senserint. Interim necessarium pu¬
to admonere lecturos: ꝙ haec nostra quae tradimus: pra¬
uae uitiosaq mentes aut omnino non intelligent. Nebe¬
tatur enim acies eorum terrenis cupiditatibus: quae sen¬
sus omnes grauant: imbellosq reddunt. aut etiam si in¬
telligent: dissimulabunt tamen: et esse haec uera nolent:
quia trahuntur a uitiis: et scientes malis suis fauent: quo¬
rum suauitate capiuntur: et uirtutis Uiam deserunt: cu¬
ius acerbitate offenduntur. Nam qui auaricia et opum
in explebili quadam siti flagrant: quia non possunt uen¬
ditis aut elargitis quae amant tenui cultu uitam dege¬
re: sine dubio malunt id esse fictum: quo desyderiis suis
renuntiare coguntur. Item qui libidinum stimulis incita¬
ti. Ut ait poeta: in furias ignemq ruunt. utiq incre¬

Expanded text:
hendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut hendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suauis, tam iucundus adflauerit, nullo modo senserint.. interim necessarium puto admonere lecturos quod haec nostra quae tradimus prauae uitiosaeque mentes aut omnino non intellegent — hebetatur enim acies eorum terrenis cupiditatibus, quae sensus omnes grauant inbecillosque reddunt — aut etiamsi intellegent, dissimulabunt tamen et haec uera esse nolent, quia trahuntur a uitiis et scientes malis suis fauent, quorum suauitate capiuntur, et uirtutis uiam deserunt, cuius acerbitate offenduntur. nam quia auaritia et opum inexplebili quadam siti flagrant, quia non possunt uenditis aut dilargitis quae amant tenui cultu uitam degere, sine dubio malunt id esse fictum quo desideriis suis renuntiare coguntur. item qui libidinum stimulis incitati, ut ait poeta, in furias ignemque ruunt, utique incre
Abbreviated transcription (Latin):
praescriptionem uellet effugere: semper ait fuisse mundum:
ac semper futurum. prorsus nihil uidit. quia quicquid est:
potest esse: nisi caeperit. Nam cum terram et aquam et ignẽ
disperire: consumi: extinguiq uideamus: quae sunt utiq mũ¬
di partes: intelligitur totum esse mortale: cuius membra sunt¬
mortalia. Ita fit: ut natum sit: quicquid potest interire. sed
et omne quod sub uisu oculorum uenit: et corporale ut ait
plato: et solubile sit necesse est. Unus igitur Epicurus au¬
tore Democrito: ueridicus in hac re fuit. qui ait et or¬
tum aliquando: et aliquando esse periturum. nec tamen
rationem ullam reddere potuit. scilicet aut quibus de
causis hoc tantum opus aut quo tempore resoluatur. Od
quoniam nobis deus reuelauit: nec coniecturis id asseꝗ¬
mur: sed traditione caelesti: docebimus sedulo ut tan¬
dem studiosis ueritas appareat. nec uidisse: nec compre¬

Expanded text:
praescriptionem uellet effugere, semper ait fuisse mundum praescriptionem uellet effugere, semper ait fuisse mundum ac semper fu- turum, prorsus nihil uidit, quia quidquid est potest esse nisi coeperit. nam cum terram et aquam et ignem disperire consumi extinguique uideamus, quae sunt utique mundi partes, intellegitur id totum esse mortale cuius sunt membra mortalia. ita fit ut natum sit quidquid potest interire. sed et omne quod sub uisum oculorum uenit, et corporale, ut ait so Plato, et solubile sit necesse est. unus igitur Epicurus auctore Democrito ueridicus in hac re fuit, qui ait et ortum aliquando et aliquando esse periturum. nec tamen rationem reddere ullam potuit aut quibus de causis tantum hoc opus aut quo tempore resoluatur. quod quoniam nobis deus reuelauit nec coniecturis id adsequimur sed traditione caelesti, docebimus sedulo, ut tandem studiosis ueritatis appareat non uidisse neque conpre
Abbreviated transcription (Latin):
diffidit: quam deus statuit ei: qui haec suauia terrae bona
pro sola nudaq uirtute contempserit. Satis et huic parti
faciamus: tum testimoniis diuinarum litteraꝵ: tum etiam
probabilibus argumentis: ut aeque clarum sit: et futura prae¬
sentibus: et diuina terrenis: et perpetua breuibus esse antepo¬
nenda. quoniam temporalia sunt praemia uitioꝵ. sempiter¬
na uirtutum. Exponam igitur rationem mundi: ut facile
possit intelligi: quando et quare sit effectus a deo. quod Plato
qui de mundi fabricatione desseruit: nec scire potuit: nec ex¬
plicare. quippe qui c aeleste mysterium quod non nisi prophe¬
tis ac deo docente discitur: ignorabat. ideoq in perpetuũ
dixit esse fabricatum. quod longe secus est: quoniam quicqͥd
est solido et graui corpore: ut initium caepit aliquando: ita
finem capiat: necesse est. Nam Aristoteles cum non uideret
quemadmodum posset tanta rerum magnitudo interire: et hac̃

Expanded text:
diffidit, quam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona diffidit, quam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona prae sola nudaque uirtute contempserit. satis et huic parti faciamus cum testimoniis diuinarum litterarum tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit et futura praesentibus et diuina terrenis et perpetua breuibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia uitiorum, sempiterna uirtutum. exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intellegi et quando et quare sit effectus a deo, quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat nec explicare: quippe qui caeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac deo docente discitur, ignorabat ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum. quod longe secus est, quoniam quidquid est solido et graui corpore ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est. nam Aristoteles, qui cum non uideret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo interire, et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
iacta sunt fundamenta. Ut ait exi¬
mius Orator. Uerum nos non tan¬
tum fundamenta iecimus: quae fir¬
ma et idonea essent operi perfici¬
endo: sed magnis robustisq moli¬
bus aedificium totum peneusque
ad summam perduximus. Restat id quod est multo facilius.
uel tegere: uel ornare : sine quo tamen priora opera inutilia sũt
et ingrata. Nam quid prodest aut falsis religionibus liberari:
aut intelligere ueram: Quid aut uanitatem falsae sapienti¬
ae peruidere: aut quae sit uera cognoscere : quid inꝗͣ prodest
caelestem illam iusticiam defendere: quid cum magnis diffi¬
cultatibus cultum dei tenere: Quae est summa uirtus: nisi
eum diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur:
de qua nobis est in hoc libro disserendum. ne priora omnia
irrita et infructuosa uideantur. si hoc cuius causa illa su¬
scepta sunt: in incertum relinquamus: ne quis forte arbitret᷑
tantos labores in cassum suscipi: dum eorum caelesti mercede

Expanded text:
iacta sunt fundamenta, ut ait eximius orator. uerum nos non fundamenta solum iecimus quae firma et idonea essent operi perferendo, sed magnis robustisque molibus aedificium totum paene usque ad summa perduximus. restat, id quod est multo facilius, uel tegere uel ornare, sine quo tamen priora opera et inutilia sunt et ingrata. nam quid prodest aut falsis religionibus liberari aut intellegere ueram? quid aut uanitatem falsae sapientiae peruidere aut quae sit uera cognoscere? quid, inquam, prodest caelestem illam iustitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum dei tenere, quae est summa uirtus, nisi eam diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur? de qua nobis est in hoc libro disserendum, ne priora omnia irrita et infructuosa uideantur, si hoc cuius causa illa suscepta sunt incertum relinquamus, ne quis forte arbitretur tantos labores in cassum suscipi, dum eorum caelesti mercede
Abbreviated transcription (Latin):
uisus est: et cum hominibus uersatus est. Item Dauid ĩ
psalmo quadragesimoquarto.Thronus tuus deus in saecu¬
la saeculoꝵ. uirga equitatis. Uirga Regni tui. Dile xisti
iusticiam: et odio habuisti ĩusticiam: propterea unxit
te deus: deus tuus oleo exultationis. Quo uerbo et nomen
ostendit: siquidem ut supradocui: abunctione appellatus
est christus. Deinde hominem fuisse eundem Hieremi¬
as docet dicens. Et homo est: et quis cognouit eum. Itẽ
Esaias. Et mittet eis deus hominem et saluabit eos: iudi¬
cans sanabit eos. Sed et Moyses in Numeris ita loquitur
Orietur stella ex iacob: et exurget homo ex israel. Propte¬
rea Milesius Apollo consultus. Utrumne deus an homo fu¬

Expanded text:
uisus est et cum hominibus conuersatus est. item Dauid in uisus est et cum hominibus conuersatus est. item Dauid in psalmo XLEQI: thronus tuus, deus, in saecula saeculorum, uirga aequitatis uirga regni tui. dilexisti iustitiam, odio habuisti iniustitiam. propterea unxit te dominus deus tuus oleum exultationis. quo uerbo etiam nomen ostendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus. deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo est et quis cognouit eum? item Esaias: et mittet eis dominus hominem, qui saluabit eos et iudicans sanabit eos. sed et Moyses in Numeris ita loquitur: orietur stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel. propterea Milesius Apollo consultus utrumne deus an homo fu
Abbreviated transcription (Latin):
est et deus et homo. dei uirtus in eo ex operibus quae fecit
apparuit. fragilitas hominis ex passione quam ꝑtulit. quã
cur susceperit: paulopost docebo. Intetim et deum fuisse
et hominem ex utroq genere permixtum prophetis uatici¬
nantibus discimus. Esaias deum fuisse testatur his uerbis.
Fatigata est Egyptus et negociatio &thiopum et saba. ui¬
ri alti ad te transgredientur: et tui erunt serui: et post
te ambulabunt uincti compedibus et adorabunt te: et te
precabuntur : quoniam inte deus est. Et non est alius deus
praeter te: tu enim deus es et nesciebamus: deus israel Sal¬
uator. Confundentur et reuerebuntur omnes qui aduẽ¬
santur tibi: et cadent in confusionem. Item propheta Hie¬
remias sic ait. Hic deus noster: et non deputabitur alius
absq illo qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit
eam iacob puero suo: et israel dilecto sibi. posthaet in teͬris

Expanded text:
est, et Deus et homo. Dei virtus in eo ex operibus, qest, et Deus et homo. Dei virtus in eo ex operibus, qapparuit, fragilitas hominis ex passione quam pertulit: quam cur susceperit paulo post docebo. interim et deum fuisse et hominem ex utroque genere permixtum prophetis uaticinantibus discimus. Esaias deum fuisse testatur his uerbis: fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabain uiri alti ad te transgredientur et tui erunt serui et post te ambulabunt uincti conpedibus et adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te deus est, et non est deus alius praeter te. tu enim es deus, et nos nesciebamus, deus Israhel saluator. confundentur et reuerebuntur omnes qui aduersantur tibi, et cadent in confessionem. item propheta Hieremias sic ait: hic deus noster est et non deputabitur alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israhel dilecto sibi. post haec in terris
Abbreviated transcription (Latin):
IUM MUS. igitur Deus ac parens omnium: cum re¬
ligionem suam transferre uoluisset: doctorem iusti¬
ciae misit e caelo: ut nouis cultoribus nouam legem in eo uł
per eum daret: non sicut ante fecerat per hominem: sed ta¬
men nasci eum uoluit tanꝗͣ hominem: ut per omnia summo
patri similis existeret. Ipse enim deus pater et origo et pͥn¬
cipium rerum quoniam et parentibus caret. & Toe⁊ cop¬
gisto uerissime nominatur: ꝙ ex nullo sit procreatus. Lccir-¬
co etiam filium bis nasci oportuit: ut ipse fieret apator atq
ametor. In prima enim natiuitate saeculi ametor fuit: qͥa
sine officio matris a solo deo patre progeneratus est. In secũ¬
da uero carnali apator fuit: quoniam sine patris officio uir-¬
ginali utero procreatus: ut mediam inter deum et hominẽ
substantiam gerens nostram. hanc fragilem imbecillemq na-¬
turam quasi manu ad immortalitatem posset educere. fa¬
ctus est dei filius per spiritum: et hominis per carnem. id

Expanded text:
ummus igitur Deus ac parens omnium, cum religionem suam transferre voluisset, doctorem justitiae misit e coelo, ut novis cultoribus novam legem in eo vel per eum daret: non sicut ante fecerat per hominem: sed tamen nasci eum voluit tamquam hominem, ut per omnia summo Patri similis existeret. Ipse enim pater Deus, et origo, et principium rerum, quoniam parentibus caret, ἀπάτωρ gisto verissime nominatur, quod ex nullo sit procreatus. Idcirco etiam filium bis nasci oportuit, ut et ipse fieret ἀπάτωρ atque ἀμήτωρ. In prima enim nativitate spiritali ἀμήτωρ fuit, quia sine officio matris a solo Deo Patre generatus est. In secunda vero carnali ἀπάτωρ fuit, quoniam sine patris officio virginali utero procreatus est, ut mediam inter Deum et hominem substantiam gerens, nostram hanc fragilem imbecillemque naturam quasi manu ad immortalitatem posset educere. Factus est et Dei filius per spiritum, et hominis per carnem; id
Abbreviated transcription (Latin):
tribus dominisq subiectus est.Ubi animus in multa di¬
spersus huc atq illuc diuagatur. Nec habere ullam fir¬
mitatem religio potest: quando certo et stabili domici¬
lio caret. Cultus ergo deoꝵ ueri esse non possunt. Eo-¬
dem modo quo matrimonium dici non potest: ubi mu¬
lier uiros multos habet. sed haec aut meretrix: aut ad¬
ultera nominabitur. A qua enim pudor: castitas: fides
abest: uirtute careat necesse ẽ. Sic et religio deoꝵ im¬
pudica est: et incesta: quia fide caret: quia honos ille
instabilis et incertus caput atq originem non habet.

Expanded text:
tribus dominisque subiectus est, ubi animus in multa ditribus dominisque subiectus est, ubi animus in multa dispersus huc atque illuc diuagatur, nec habere ullam firmitatem religio potest, quando certo et stabili domicilio caret. cultus igitur deorum ueri esse non possunt, eodem modo quo matrimonium dici non potest ubi mulier una multos uiros habet, sed haec aut meretrix aut adultera nominabitur: a qua enim pudor castitas fides abest, uirtute careat necesse est. sic et religio deorum iupudica est et incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus caput atque originem non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam seruos: quia familia sequitur: et nomen famili &
complectitur etiam filios quia pater antecedit. Unde ap¬
paret eundem ipsum et patrem seruoꝵ et dominum filio¬
rum. Deniq et filius manumittitur tanꝗͣ seruus: et seruus
liberatus: patroni nomen accipit tanꝗͣ filius. Quod si pro-¬
pterea paterfamilias nominatur: ut appareat eum du¬
plici potestate praeditum: quia et indulgere debet: quia
pater est : et coercere quia dominus: ergo idem seruus
est: qui et filius: et idem dominus qui et pater. Sicut
igitur naturae necessitate non potest esse nisi unus pater
ita nec dominus nisi unus. Quid enim faciet seruus si
multi domini diuersa imperauerint: ergo contra ratio¬
nem contraq naturam sunt religiones multoꝵ deorum.
iquidem nec patres multi possunt esse nec domini: de¬
os autem et patres et dominos nuncupari necesse est.¬
eneri ergo ueritas non potest: ubi homo idem multis pa¬

Expanded text:
etiam seruos, quia \'familias\' sequitur, et nomen familiae etiam seruos, quia \'familias\' sequitur, et nomen familiae conplectitur etiam filios, quia \'pater\' antecedit. unde apparet eundem ipsum et patrem esse seruorum et dominum filiorum. denique et filius manu emittitur tamquam seruus et seruus liberatus patroni nomen accipit tamquam filius. quodsi propterea pater familias nominatur, ut appareat eum duplici potestate praeditum, quia et indulgere debet, quia pater est, et cohercere, quia dominus, ergo idem seruus est qui et filius, idem dominus qui et pater. sicut igitur naturae necessitate non potest esse nisi unus pater, ita nec dominus nisi unus. quid enim faciet seruus, si multi domini diuersa imperauerint? -ergo contra rationem contraque naturam sunt religiones multorum deorum, siquidem nec patres multi possunt esse nec domini, deos autem et patres et dominos nuncupari necesse est. teneri ergo ueritas non potest ubi homo idem multis pa
Abbreviated transcription (Latin):
et caeteri deinceps. quod Lucilius in deoꝵ concilio irri¬
det. Ut nemo nostrum quin aut pater optimus diuum:¬
A ut Neptunnus pater: liber. Saturnus pater: Mars lanꝰ.
Quirinus pater sic et hoc dicatur ad unum Quod si natu¬
ra non patitur: ut sint unius hominis plures patres.Ex uno
enim procreatur. ergo deos etiam multos colere contra
naturam est: contraq pietatem. unus ergo colendus est.
qui potest uerus pater nominari. Idem etiam dominus sit
necesse est: quare sicut potest indulgere:. ita etiam coer
cere. Pater ideo appellandus est: quia nobis multa et
magna largitur. Dominus ideo: quia castigandi et pu¬
niendi habet maximam potestatem. Dominum uero eun¬
dem esse qui sit pater: etiam iuris ciuilis ratio demon¬
strat. Quis enim poterit filios educare: nisi habeat in eos
potestatem. nec immerito paterfamilias dicitur: licet tã¬
tum filios habeat: uidelicet nomen patris. complectitur

Expanded text:
et caeteri deinceps; quod Lucilius in deorum concilio irriet caeteri deinceps; quod Lucilius in deorum concilio irridet: Ut nemo sit nostrum, quin pater optimu' divum; Ut Neptunu' pater, Liber, Saturnu' pater, Mars, Janu' , Quirinu' pater, nomen dicatur ad unum. Quod si natura non patitur, ut sint unius hominis multi patres ex uno enim procreatur ergo deos etiam multos colere contra naturam est, contraque pietatem. Unus igitur colendus est, qui potest vere pater nominari. Idem etiam dominus sit necesse est; quia sicut potest indulgere, ita etiam cocere. pater ideo appellandus est, quia nobis multa et magna largitur, dominus ideo, quia castigandi ac puniendi habet maximam potestatem. dominum uero eundem esse qui sit pater etiam iuris ciuilis ratio demonstrat. quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatem? nec inmerito pater familias dicitur, licet tantum filios habeat: uidelicet nomen patris conplectitur
Abbreviated transcription (Latin):
cum fit non tamen coniungitur philosophia cum religione:
sed philosophia inter sacra cessabit: et religio quando phi¬
losopbia tractabitur. Illa enim religio muta est. non tãtus
quia mutoꝵ est: sed quia ritus eius in manu et indigitis
est: non in corde aut lingua: sicut nostra quae uera ẽ. Idcir¬
co et in sapientia religio: et in religione sapientia ẽ.ergo
non potest segregari. quia sapere nihil aliud est: nisi de¬
um uerum iustis ac piis cultibus honorare. Multoꝵ autẽ
deorum cultus non esse secundum naturam: etiam hoc ar¬
gumento colligi potest: et comprehendi. Omnem deum
qui ab homine colitur: necesse est inter solennes ritus
et precationes patrem nuncupari. non tantum honoris gra¬
tia sed et rationis: ꝙ et antiquior est homine: et ꝙ uitã.
salutem. uictum praestat ut pater. Itaq et iupiter a pre¬
cantibus pater uocatur. et Saturnus. et lanus. et Liber.

Expanded text:
cum fit, non tamen conjungitur philosophia cum religione; cum fit, non tamen conjungitur philosophia cum religione; sed et philosophia inter sacra cessabit, et religio, quando philosophia tractabitur. Illa enim religio muta est, non tantum, quia mutorum est, sed quia ritus ejus in manu et digitis est, non in corde, aut lingua, sicut nostra quae vera est. Idcirco et in sapientia religio, et in religione sapientia est. Ergo non potest segregari; quia sapere nihil aliud est, nisi Deum verum justis ac piis cultibus honorare. Multorum autem deorum cultus non esse secundum naturam, etiam hoc argumento colligi potest et comprehendi: Omnem Deum, qui ab homine colitur, necesse est inter solemnes ritus et precationes patrem nuncupari, non tantum honoris gratia, verum etiam rationis; quod et antiquior est homine, et quod vitam, salutem, victum praestat, ut pater. Itaque et Jupiter a precantibus pater vocatur, et Saturnus, et Janus, et Liber,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt professores sapientiae.perquos utiq ad deos non adi¬
tur. Alii religionis antistites:perquos sapere non discit᷑:
apparet nec illam esse ueram sapientiam: nec hanc religio¬
nem. idcirco nec philosophia potuit ueritatem comprehen¬
dere. nec religio deorum rationem sui qua caret reddere
Ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohe¬
ret: utrunq uerum esse necesse est: quia et in colendo
sapere debemus: idest scire quid nobis et quomodo sit co¬
lendum: et in sapiendo colere: idest re et actu quod scieri¬
mus implere. Ubi ergo sapientia cum religione coniungitur:
ibi scilicet: ubi deus colitur unus. ubi uita et actus omnis
ad unum caput et ad unam summam refertur. Deniq ii¬
dem sunt doctores sapientiae: qui et dei sacerdotes. Nec ta¬
men moueat quenꝗͣ: quia sepe factum est: et fieri potest.
ut philosophus aliquis deorum suscipiat sacerdotium: qͦd

Expanded text:
sunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non adisunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religionis antistites, per quos sapere non discitur; apparet, nec illam esse veram sapientiam, nec hanc religionem. Idcirco nec philosophia potuit veritatem comprehendere, nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. Ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohaeret, utrumque verum esse necesse est; quia et in colendo sapere debemus, id est scire, quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere, id est re et actu, quod scierimus, implere. Ubi ergo sapientia cum religione conjungitur? Ibi scilicet, ubi Deus colitur unus; ubi vita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam refertur; denique iidem sunt doctores sapientiae, qui et Dei sacerdotes. Nec tamen moveat quemquam, quia saepe factum est, et fieri potest, ut philosophus aliquis deorum suscipiat sacerdotium: quod
Abbreviated transcription (Latin):
EORUM. igitur cultus in priore libro docui nõ
habere sapientiam: nõmodo quia diuinum animal
terrenis fragilibusq substernit. sed quia nihil ibi disse-¬
ritur: quod proficiat ad mores excolendos uitamq for
mandam. nec habet inquisitionem aliquam ueritatis.
sed tantũ modo ritum colendi: qui non officio mentio sed
ministerio corporis constat. Et ideo non est illa uera religio
iudicanda: quia nullis iusticiae uirtutisq praeceptis eru¬
dit efficitq meliores. Ita philosophia quia religionem id
est summam pietatem non habet: non est uera sapientia.
Nam si diuinitas quae gubernat hunc mundum incredibilibe¬
neficentia genus hominum sustentat: et quasi paterna in¬
dulgentia fouet. uult profecto gratiam sibi referri et ho-¬
norem dari. Nec constare homini ratio pietatis potest: si
cael estibus beneficiis extiterit ingratus: quod non ẽ uti¬
q sapientis. Quoniam igitur ut dixi phisosophia et religio
deorum disiuncta sunt: et longe discreta. siquidem asii

Expanded text:
eorum cultus, ut in priore libro docui, non habet sapientiam, non modo quia divinum animal hominem terrenis fragilibusque substernit, sed quia nihil ibi disseritur, quod profimandam; nec habet inquisitionem aliquam ueritatis, sed tantummodo ritum colendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. et ideo non est illa uera religio iudicanda, quia nullis iustitiae uirtutisque praeceptis erudit efficitque meliores. ita philosophia quia religionem id est summam pietatem non habet, non est uera sapientia. nam si diuinitas, quae gubernat hunc mundum, incredibili beneficentia genus hominum sustentat et quasi paterna indulgentia fouet, uult profecto gratiam sibi referri et honorem dari, nec constare homini ratio pietatis potest, si caelestibus beneficiis extiterit ingratus, quod non est utique sapientis. quoniam igitur ut dixi philosophia et relideorum disjuncta sunt, longeque discreta, si quidem alii
Abbreviated transcription (Latin):
suam: et se a iudeis interfectum: tertio die resurrectuꝵ. Ipse
enim erat uerum dei templum. has uoces eius tanꝗͣ in faustas
et impias insectabantur. Quae cum Pilatus audisset: et ille in de¬
fensionem sui nihil diceret: pronuntiauit nihil in eo damnatione
dignum uideri. Ac iniustissimi accusatores cum populo quem
incitauerant succlamare cȩperunt: et crucem eius uiolentis uoci-¬
bus flagitare. Tum Pontius et illoꝵ clamoribus: et Herodis Tetrar¬
chae instigatione metuentis: ne Regno pelleretur uictus est. nec ta¬
men ipse sententiam protulit: sed tradidit eum iudeis: ut ipsi
de illo secundum legem suam iudicarent. Duxerunt ergo eũ
flagellis uerberatum. et priusꝗͣ cruci affigerẽt. illuserũt. in

Expanded text:
suam, et se a Judaeis interfectum tertio die resurrecturum. Ipse suam, et se a Judaeis interfectum tertio die resurrecturum. Ipse enim erat verum Dei templum. Has voces ejus tamquam infaustas et impias insectabantur. Quae cum Pilatus audisset, et ille in defendignum uideri. at illi iniustissimi accusatores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem suam iuflagellis verberatum, et priusquam cruci affigerent, illuserunt; in
Abbreviated transcription (Latin):
UM. igitur ea quae deus uoluit fieri: quaq per prophe¬
Itas suos multis saeculis ante praedixit. christus imple¬
ret. ob ea incitati et diuinas litteras nescientes coierunt: ut de-¬
um suum condemnarent. ouod cum sciret futurum: ac subinde
diceret oportere se pati ac interfici prosalute multoꝵ: secessit
tamen cum discipulis suis: non ut uitaret: quod necesse erat per-¬
peti ac sustinere: sed ut ostenderet ꝙ ita fieri oporteret in omi
persecutione: ne sua quis culpa incidisse uideatur: ac denuntia¬¬
uit fore: ut abuno eoꝵ proderetur. Itaq udas praemio illectus
tradidit filium Dei iudeis. At illi compr aehensum ac Pontiołila-¬
to: qui tum legatus Syriam regebat oblatum Cruci affigi postu¬
lauerunt: obiicientes ei nihil aliud nisi ꝙ diceret se filium dei
esse Regem iudeoꝵ. Item ꝙ dixerat: si solueritis hoc templum
quod aedificatum est annis quadraginta sex: ego illud sine mani-¬
bus in triduo resuscitabo: significans breui futuram passionem

Expanded text:
um igitur ea quae Deus fieri voluit, quaeque per prophetas suos multis saeculis ante praedixit, Christus impleret, ob ea incitati, et divinas litteras nescientes, coierunt ut Deum suum condemnarent. Quod cum sciret futurum, ac subinde diceret oportere se pati, ac interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis , non ut vitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ostenderet quod ita fieri oporteret in omni persecutione, ne sua quis culpa incidisse videatur; ac denuntiavit fore ut ab uno eorum proderetur. Itaque Judas, praemio illectus, tradidit Filium Dei Judaeis. At illi comprehensum, ac Pontio Pilato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum, cruci affigi postulaverunt, objicientes ei nihil aliud, nisi quod diceret se Filium Dei esse, et regem Judaeorum: item quod dixerat: Si solveritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illud in triduo sine manibus resuscitabo; significans brevi futuram passionem
Abbreviated transcription (Latin):
iracundum esse morbus est. Cupidum: libidinosum. qui
enim iracundus est: etiam cii non debet: aut cum non opoͣ¬
tet irascitur. Qui cupidus etiam quod non opus est: concu¬
piscit. Oui libidinosus: etiam quod legibus uetatur: affec¬
tat. Omnis ergo ratio in eo uersari debuit: ut quoniam ea¬
rum rerum impetus inhiberi non potest: nec debet. quia
necessario est insitus ad tuenda officia uitae. dirigeretur
potius in uiam rectam: ubi etiam cursus offensione ac peri¬

Expanded text:
iracundum esse morbus est, cupidum, libidinosum. qui iracundum esse morbus est, cupidum, libidinosum. qui enim iracundus est, etiam cui non debet aut cum non oportet irascitur, qui cupidus, etiam quod non opus est concupiscit, qui libidinosus, etiam quod legibus uetatur adfectat. omnis igitur ratio in eo uersari debuit, ut quoniam earum rerum inpetus inhiberi nec potest nec debet, quia necessario est insitus ad tuenda officia uitae, derigeretur potius in uiam rectam, ubi etiam cursus offensione ac peri
Abbreviated transcription (Latin):
refrenare debeant. si uictis hostibus: aut oppresso tyranno
libertas et salus ciuibus parta sit. Nemo dubitat: quin
et in illo exiguum laetari: et in hoc parum Laetari sit maxi-¬
mum crimen. Eadem de caeteris affectibus licet dicere. Sed
ut dixi non in his moderandis sapientiae ratio uersatur:
sed in causis eorum quoniam extrinsecus cõmouentur: nec
his potissimum frenos imponi oportuit: quoniam et exi¬
gui possunt esse in macimo crimine. et maximi possunt
esse sine crimine. sed assignandi fuerunt certis tempori-¬
bus: et rebus: et locis: ne uitia sint quibus uti recte licet.
Sicut enim recte ambulare bonum est: errare autem malũ.
sic moueri affectibus in rectum bonum est in prauum: malũ.
Nam libido si extra legitimum thorum non euagetur: licet
sit uehemens: tamen culpa caret. Sin uero appetit alienum.
licet sit mediocris: uitium tamen maximum est. Non est
itaq morbus irasci: nec cupere: nec libidine cõmoueri. sed

Expanded text:
frenare debeat, si uictis hostibus aut obpresso tyranno frenare debeat, si uictis hostibus aut obpresso tyranno libertas et salus ciuibus parta sit. nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari et in hoc parum laetari sit maximum crimen. eadem de ceteris adfectibus licet dicere. sed, ut dixi, non in his moderandis sapientiae ratio uersatur, sed in causis eorum, quoniam extrinsecus commouentur, nec ipsis potissimum frenos inponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine, sed adsignandi fuerunt certis temporibus et rebus et locis, ne uitia sint quibus uti recte licet. sicut enim recte ambulare bonum est, errare autem malum, sic moueri adfectibus in rectum bonum est, in prauum, malum. nam libido si extra legitimum torum non euagetur, licet sit uehemens, tamen culpa caret, sin uero adpetit alienum, licet sit mediocris, uitium tamen maximum est. non est itaque morbus irasci nec cupere nec libidine commoueri, sed
Abbreviated transcription (Latin):
T.egone peripateticos quidem accessisse ad uerita¬
tem puto: quia uitia esse concedunt: sed ea medio¬
criter temperant. Carendum est enim uitiis: etiam medio¬
cribus: quin potius efficiendum fuit primum ne uitia es-¬
sent. Nec enim quicquam uitiosum nasci potest: sed uitia
fieri: si malis utamur affectibus: uirtutes: sibene. Dem¬
de monstrandum est non ipsos affectus: sed eorum cau-¬
sas esse moderandas. Non est in quiunt nimia laeticia ge¬
stiendum: sed modice ac temperate. hoc uero tale ẽ: qua¬
le si dicerent non esse currendum concitate: sed gradien¬
dum moderate. At potest et qui graditur errare: et qui
currit rectam uiam tenere. Quid si ostendo esse aliquid:
ubi non tantum modicum: sed uel punctum gaudere uitio¬
sum sit: et aliud contra: in quo uel exultare laeticia mini¬
me criminosum: Quid tandem nobis ista mediocritas pro¬
derit: quaero utrumne sapienti laetandum putent: siquid
inimico suo mali uident accidere: aut utrumne laeticiam

Expanded text:
t ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin potius efficiendum fuit primum, ne uitia essent: nec enim quicquam uitiosum nasci potest, sed uitia fieri, si male utamur adfectibus, uirtutes, si bene; deinde monstrandum, non ipsos adrectus, sed eorum causas esse moderandas. \'non est\' inquiunt \'nimia laetitia gestiendum, sed modice ac temperate.\' hoc uero tale est, quale si dicerent non esse currendum concitate, sed gradiendum quiete. at potest et qui graditur errare et qui currit rectam uiam tenere. quid? si ostendo esse aliquid ubi non tantum modicum, sed uel punctum gaudere uitiosum sit, et aliut contra in quo uel exultare laetitia minime criminosum, quid tandem nobis ista mediocritas proderit? quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali uideat accidere, aut utrumne laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera. li
seilicet qui publicis operibus extructis memoriam nomi¬
ni suo quaerunt. Ne isti quidem recte bona sua in terrã
sepeliunt. quia nec memoria quicquam mortuis confert:
nec opera eorum sempiterna sunt. siquidem aut uno tre¬
more terrae dissipantur: et corruunt. aut fortuito cõ¬
sumuntur incendio: aut hostili aliquo impetu diruuntur:
aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. Nihil est
enim ut ait Orator: opere et manu factum: quod non
conficiat: et consumat uetustas. Adhaec iusticia et lenitas
florescit quotidie magis. Illi ergo melius: qui tribulibus
suis aut clientibus Largiuntur: aliquid enim praestant
hominibus et prosunt. sed non est illa uera et iusta largi¬
tio. Beneficentia enim nulla est: ubicunq necessitas non
est. perit ergo quicquid gratiae causa tribuitur non indi¬
gentibus: aut cum faenore redit: et beneficentia non e¬

Expanded text:
tiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera, ii tiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera, ii scilicet qui publicis operibus extructis memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam mortuis confert nec opera eorum sempiterna sunt, siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito consumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant hominibus et prosunt — sed non est illa uera et iusta largitio. beneficentia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus aut cum faenore redit, et beneficentia non e
Abbreviated transcription (Latin):
manitatem sine damno suo nolunt: patrimonia sua effun¬
dunt. ut aut peritura et fragilia sibi comparent: aut cẽ¬
te sus maximis damnis nihil consequantur. Quid enĩ
dicendum est de iis qui populari leuitate ducti: uel ma-¬
gnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus im¬
pendunt : nisi eos dementes atq furiosos qui praestent
id populo quod et ipsi perdant. et nemo eorum quibus
praestatur : accipiat. Itaq ut est omnis uoluptas cadu¬
ca et breuis: oculorum maxime et aurium: ant obliui¬
scuntur homines: et alterius damna pro ingratis habent.
aut etiam offenduntur: si non est libidini uulgi satisfac¬
tum: ut etiam homines stultissimi malum sibi malo com¬
parauerint. aut si a deo placuerint: nihil amplius ꝗͣ ina-¬
nem fauorem paucorumq dierum fabulas assequuntur.
sic quotidie leuissimorum hominum patrimonia in res su¬
peruacuas prodiguntur. Num ergo illi sapientius qui u-¬

Expanded text:
manitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effunmanitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines et alterius damna pro ingratis habent aut etiam offenduntur, si non est libidini uulgi satisfactum, ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuas prodiguntur. num ergo illi sapientius, qui u
Abbreviated transcription (Latin):
tutum suo precio non tuo cõmodo aestima: ei potissimũ
tribue: a quo nihil speres. Quid personas eligis: quid
membra inspicis: pro homine tibi habendus est quisquis
precatur. ideo quia te hominem putet: abiice umbras illas
imaginesq iusticiae atq ipsam ueram et expressam tene
Largire caecis: debilibus: claudis: destitutis: quibus nisi
Largiare moriendum est. Inutiles sunt hominibus: sed u¬
tiles deo: qui eos retinet in uita: qui spiritu donat: qui lu¬
ce dignatur: foue quantum in te est: et animas hominũ
ne extinguantur: humanitate sustenta. Qui suceurre¬
re perituro potest. si non succurrerit. occidit. Uerum isti
quare neq naturam retinent: neq praemium in eo qͦd
sit: sciunt : dum perdere timent: perdunt. et in id quod
maxime cauent: incidunt. ut quicquid Largiuntur: aut
pereat omnino: aut ad tempus breuissimum prosit. Nã
qui exiguam stipem miseris negant: qui conseruare hu¬

Expanded text:
tutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime canent incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negant, quia conseruare hu
Abbreviated transcription (Latin):
tis et humanitatis officia utilitate metitus es. Non enĩ
idoneis hominibus Largiendum est: sed quantum potest
non idoneis. id enim iuste: id pie: id humane fit : quod si¬
ne spe recipiendi feceris. Haec est uera illa et germana
iusticia: cuius solidam et expressam effigiem nullam te¬
nere nos dicis. Ipse pluribus Locis clamas mercẽnariam
non esse uirtutem. Faterisq in libris legum tuarum li¬
beralitatem gratuitam esse his uerbis. Nec est dubium
quin is qui liberalis benignusq dicitur: officium non
fructum sequatur. Cur ergo idoneis potius largiris: ni¬
si ut postea mercedem recipias: Te ergo autore et prae¬
ceptore iusticiae quisquis idoneus non erit: nuditate.
siti. fame conficietur. Hec homines copiosi: et usq ad
delicias abundantes subuenient ultim &e necessitati. Si
uirtus mercedem non exigit: si propter se ut dicitis:
expetenda est. Ergo iusticiam principem matremq uir¬

Expanded text:
tis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim tis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem non exigit, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uir