comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam demonib comparet dicens. Tu credis qm̃ unꝰ
głio legamꝰ hoc dixisse demonia. cũ xp̃m filiũ di con¬
fiterent᷑ & ab illo corriꝑentur. qͦd in petri confessione
laudatũ ẽ: Quid ꝓderit ait iacobus fr̃s mei. si fidem
quis dicat se habere: oꝑa aut̃ ñ habeat: Nunqͥd pot̾it
fides saluare eũ: Dicit etiã. quia fides sine oꝑib mor¬
tua ẽ: Quousq gͥ fallunt᷑: qui de fide mortua sibi uit̾a
ꝑpetuã pollicentur: Quappt̃ diligent̃ oportet attende¬
re: qͦmͦ accipienda sit apłi pauli illa sententia. plane
ad intelligendũ difficilis ubi ait. fundam̃tũ enĩ aliud
nemo potest ponere: pret id qͦd positũ est: qͦd ẽ: xp̃c iħc.¬

Expanded text:
etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam gelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei confiterentur et ab illo corriperentur, quod in Petri confessione laudatum est? quid proderit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ille apłs de salute ȩtna quȩ nisi bene uiuentib ñ da¬
retur. eadem sentiret que ceteri apłi. Sic itaq petrus.
His gͦ inquit om̃ib ꝑeuntib quales oportet uos ẽẽ
in scis conuersationibus & pietatib. expectantes &
Nouos uͦ cȩlos. et t̃ram noua scđm ꝓmissa ipsiꝰ expec¬
tamꝰ: in quib iusticia inhabitat. Quaꝓpt̃ kĩni hȩc
expectantes satis agite inuiolati & immaculati ap̃
eũ reꝑiri in pace. & dñi nr̃i pacientiam salutẽ existi¬
loquens ineis de his in quib sunt quedã difficilia in¬
tellectu que indocti et instabiles ꝑu̾tunt: sic̃ & cȩt̾as
scripturas ad ꝓpͥũ suũ interitũ. Nos gͥ amantissimi
p̃scientes cauete: ne infaustoꝵ errore seducti. decida¬
tis a corroboratione ur̃a. Crescite uͦ in gr̃a. et intellectu
dñi nr̃i. & saluatoris iħu xp̃i. Ipsi gła et nunc et in di¬
em et̃nitatis. Iacob aut̃ tam uehement̃ infestus ẽ. eis
qui sapiunt fidẽ sine oꝑib ualere ad salute: ut illos

Expanded text:
ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene uiuentibus non daretur, eadem sentiret, quae ceteri apostoli. sic itaque Petrus, his ergo, inquit, omnibus pereuntibus, quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus et pietatibus, expectantes et nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expectamus, in quibus iustitia inhabitat. quapropter, expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace, et domini nostri patientiam salutem existiloquens in eis de his, in quibus sunt difficilia intellectu, quae indocti et instabiles peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum interitum. uos igitur, amantissimi, praescientes cauete, ne infaustorum errore seducti decidatis a corroboratione uestra, crescite uero in gratia et intellectu domini nostri et saluatoris Iesu Christi. ipsi gloria et nunc et in diem aeternitatis. Iacobus autem tam uehementer infestus est eis, qui sapiunt fidem sine operibus ualere ad salutem, ut illos
Abbreviated transcription (Latin):
dm. quidam uͦ ñ uidebunt. quib credentib dedit
potestat̾e filios di fieri. cũ ad eos om̃s ꝑtineat quod¬
dictum est uidebimus eum sicuti est: s. dicendo nes
copiam ñ meremur.quia dm uidendi grãm ñ habe¬
mus de hoc scło se loqui significauit ubi quibusdã
d̾s licet ñ in sua natura.s in qua uoluit specie dig¬
natus est apparere: sicut abrahe: sicut ysaie. alusꝙ
similibus. Ceteris uͦ innumerabilib quamuis ad su¬
um popłm et hereditatem et̾nam ꝑtinentibus. nul¬
la uł tali specie se demonstrat. In futuro autem scło
qui regnum accepturi sunt. quod eis ab initio p̃pa¬
ratum ẽ: om̃s eum corde mundo uidebunt. nec in¬
illo regn

Expanded text:
deum, quidam uero non uidebunt, quibus credentibus dedit deum, quidam uero non uidebunt, quibus credentibus dedit potestatem filios dei fieri, cum ad eos omnes dictum est: Videbimus eum sicuti est, sed dicendo nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus de hoc saeculo se loqui significauit, ubi quibusdam deus licet non in sua natura, sed in qua uoluit specie, dignatus est apparere sicut Abrahae, sicut Esaiae aliisque similibus; ceteris uero innumerabilibus quamuis ad suum populum et hereditatem aeternam pertinentibus nulla uel tali specie se demonstrat. in futuro autem saeculo, qui regnum accepturi sunt, quod eis ab initio praeparatum est, omnes eum corde mundo uidebunt nec inillo regn
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuerimus. quia sicut uidentur ista uisibilia corpo¬
ris sensib nota. dm nemo uidit unquam.qm si ali¬
quando eo mͦ uisus ẽ. ñ sicut ista natura uidetur .s
uoluntate uisus est. specie qua uoluit apparens. la¬
tente natura. atq in se incommutabilit̾ ꝑmanen¬
te: Eo autem modo quo uidetur sicuti ẽ. nunc fortas¬
se uidetur a quibusdam angłis. A nobis autem tẽ
ita uidebitur: cum eis facti fuerimus equales. Demn¬
de cum addidisset. quia nec potestates celorum sic̃
seraphim. nisi cum uolunt. et quemadum uolũt
uidentur. ut hinc etiam coniceretur quanta sit in¬
uisibilitas trinitatis. tam̃ inquit et si potestas ñ est
uidendi. est gr̃a ꝓmerendi ut uidere possimus. Et
ideo qui habuit gr̃am: meruit copiam. Nos copiam
ñ meremur: quia dm uidendi gram ñ habemus.
his utiq uerbis quia ñ sua docet s euangłium expo¬
nit. ñ hoc uoluit intelligi qͦd quidam eorum uideb̃t

Expanded text:
ti fuerimus, quia, sicut uidentur ista uisibilia corpoti fuerimus, quia, sicut uidentur ista uisibilia corporis sensibus nota, deum nemo uidit umquam, quoniam. si aliquando eo modo uisus est, non sicut ista natura uidetur, sed uoluntate uisus est specie, qua \'uoluit, apparens latente natura atque in se incommutabiliter permanente. eo autem modo, quo uidetur, sicuti est, nunc fortasse uidetur a quibusdam angelis, a nobis autem tunc ita uidebitur. cum eis facti. fuerimus aequales. ! Deinde cum addidisset, quia nec potestates caelorum sicut Seraphin, nisi cum uolunt et quem ad modum uolunt, uidentur, ut hinc etiam coniceretur, quanta sit inuisibilitas trinitatis: Tamen, inquit, \'etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo, qui habuit gratiam, meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus\'. his utique uerbis, qui non sua docet, sed euangelium exponit, non hoc uoluit intellegi, quod quidam eorum uidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ uͦ narratur. Illa ocłis: hec mente comp̃hendit᷑.
Qui paulo ante dixerat uisionẽ ad utrunq referen¬
dam. nunc eam ñ menti s: ocłis dedit. ñ ut opinor
negligent᷑ sua u̾ba respiciens. s: quia usitatiꝰ in lo¬
quendo solemꝰ ocłis attribuere uisionẽ: sicut spẽm
corpori. Nam et hȩc mos loquendi crebrius usur¬
pat in rebus que locis continentur. uarianturq
coloribus. S. si nulla species eẽt mente contuenda:
ñ diceret ille. Speciosus forma p̃filus hominum.
Neq enim hoc scd̾m carnem dictum ẽ. et ñ scd̾m
mentis obtutum.S quia usitatiꝰ in corporib dicit᷑
uł insimilitudinib corporum: ideo dix̃. Species
uidetur: uirtus uͦ narratur. Illa ocłis: hec mente
comp̃henditur. Pinde narrante unigenito qui ẽ.
in sinu patͥs narratione ineffabili. creatura ratio¬
nalis munda et sc̃a impletur dĩ uisione ineffabi¬
li. quam tunc consequemur. cum equales anglis fac¬

Expanded text:
uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. qui paulo ante dixerat uisionem ad utrumque referendam, nunc eam non menti sed oculis dedit non, ut opinor, neglegenter sua uerba respiciens, sed quia usitatius in loquendo solemus oculis adtribuere uisionem sicut speciem corpori. nam et hpatur in rebus, quae locis continentur, varianturque coloribus. Sed si nulla species esset mente contuenda, non diceretur ille « speciosus forma prae filiis hominum . » Neque enim hoc secundum carnem dictum est, et non secundum mentis obtutum; sed quia usitatius in corporibus dicitur uel in similitudinibus corporum, ideo dixit: \'Species uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. proinde narrante unigenito, qui est in sinu patris, narratione ineffabili creatura rationalis munda et sancta impletur dei uisione ineffabili, quam tunc consequemur, cum aequales angelis fac
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis eius nemo conspexit. nemo mente. aut
oculis comp̃hendit. uidit enim ad utrunq referen¬
dum. restat inquirere quomͦ angłi d̾m uideant
ꝓpt̾ illud qͦd ex euangłio cominemoraui. angli eoꝵ
semꝑ uident faciem patͥs mei. Si enim et ipsis. ñ
sicuti est. s latente sua natura in specie qua uolue¬
rit apparet. magis magisq requirendum est. quo
mͦ eum nos uidebimꝰ sicuti est. et sicut moyses desi¬
derauit cum peteret ut d̾s qui in conspectu eiꝰ erat
ostenderet illi semet ipsum. Hoc enim nob summũ
p̃mium in resurrectione ꝓmittitur qͦd erimus eqͣ¬
les angl̃is d̃i. Ac ꝑ hoc si nec ipsi d̃m uident sicutiẽ.
quomͦ nos ita uisuri sumus cum eis equales in re¬
surrectione facti fuerimus: S uide qͦd consequen¬
t̃ dicat ñr ambrosius. Deniq inquit cum addit᷑
unigenitus filius ipse narrauit: mentium magis
quam ocłorum uisio declaratur. Species eñi uidet᷑:

Expanded text:
diuinitatis eius nemo conspexit, nemo mente aut diuinitatis eius nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit; nidi t enim ad utrumque referendum est\', restat inquirere, quo modo angeli deum uideant, propter illud, quod ex euangelio commemoraui: Angeli eorum semper uident faciem patris mei. si enim et ipsis non sicuti est, sed latente sua natura in specie, qua uoluerit, apparet, magis magisque requirendum est, quo modo eum nos uidebimus, sicuti est et sicut Moyses desiderauit, cum peteret, ut deus, qui in conspectu eius erat, ostenderet illi semet ipsum. hoc enim nobis summum praemium in resun-ectione promittitur, quod erimus aequales angelis dei, ac per hoc, si nec ipsi eum uident, sicuti est, quo modo nos ita uisuri sumus, cum eis aequales in resurrectione facti fuerimus? sed uide, quid consequenter dicat noster Ambrosius: \'Denique\', inquit, cum additur: Unigenitus filius ipse narrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur. species enim uidetur,
Abbreviated transcription (Latin):
in semet ipso etiam cum uideretur latuit. s sicut ẽ.
quod ab eo petebatur cum ei diceretur ostende michi
temet ipsum ab eo qui cum illo facie ad faciem loque¬
batur. ñ quia di plenitudinem quisquam ñ solum
ocłis corporis. s: uł ipsa mente aliquando comp̃hen¬
dit. Aliud est enim uidere. aliudẽ. totum uidendo
comp̃hendere: quandoquidem id uidetur qͦd p̃sens
ut cunq sentitur. Totum autem comp̃henditur ui¬
dendo. quod ita uidetur Eut nichil eius lateat
uidentem. aut cuius fines circumspici possunt. sic̃
te nichil latet p̾̃sentis uoluntatis tuȩ. circum spice¬
re autem potes fines anuli tui. Exempli gr̃a duo po¬
sui. quoꝵ alterum ad mentis obtutum: alterũ adcor¬
porales ocłos ꝑtinet. Uisus enim sicut ille ait. ad utrũ¬
q referendus est: id est. et ad oculos. et ad mentem.
Porro si ꝓpterea dm nemo uidit unquã. quia sicut
ait disputator cuiꝰ uerba consideramꝰ. plenitudinẽ

Expanded text:
in semet ipso, etiam cum uideretur, latuit, sed sicut est, in semet ipso, etiam cum uideretur, latuit, sed sicut est, quod ab eo petebatur, cum ei diceretur: Ostende mihi temet ipsum ab eo, qui cum illo facie ad faciem loquebatur, non quia dei plenitudinem quisquam non solum oculis corporis sed uel ipsa mente aliquando comprehendit.\' Aliud est enim uidere, aliud est totum uidendo comprehendere, quando quidem id uidetur, quod praesens utcumque sentitur, totum autem comprehenditur uidendo, quod ita uidetur, ut nihil eius lateat uidentem, aut cuius fines circumspici possunt, sicut te nihil latet praesentis uoluntatis tuae, circumspicere autem potes finis anuli tui. exempli gratia duo posui, quorum alterum ad mentis obtutum, alterum ad corporales oculos pertinet; uisus enim, sicut ille ait, ad utrumque referendus est, id est et ad oculos et ad mentem. Porro si propterea deum nemo uidit umquam, quia, sicut ait disputator, cuius uerba consideramus, plenitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
famulus eiꝰ ostendit. ubi aitdo. cum quo ut amicꝰ
facie ad faciem loquebatur. Si inueni gr̃am ante
te: ostende mͥ temet ipsum. Quid gͦ Ille ñ erat ip¬
q conspiceret: multo minus diceret ostende michi
temet ipsum. Ipse gͦ erat in ea specie qua apparere
uoluerat: ñ autem ipse apparebat in natura ꝓpͥa
quam moyses uidere cupiebat. Ea quippe ꝓmit¬
titur scĩs in alia uita. Unde quod responsum est
moysi uerum ẽ: quia nemo potest faciem di uide¬
re et uiuere. id est nemo potest eum in hac uita ui¬
uens uidere sicuti est. nam multi uiderunt. s quod
uoluntas elegit. ñ quod natura formauit. et illud
quod iohannes ait. si recte intelligit᷑. dilectissimi fi¬
in cdi sumꝰ. et nondum apparuit quid erimus. scimꝰ
quia cum apparuerit similes ei erimus q̃m udebim
eum sicuti ẽ. ñ sicut eum homines uiderunt quan¬
do uoluit in specie qua uoluit. ñ in natura qua

Expanded text:
famulus eius, ostendit, ubi ait deo, cum quo ut amicus famulus eius, ostendit, ubi ait deo, cum quo ut amicus facie ad faciem loquebatur: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum. quid ergo? ille non erat\' ipque conspiceret, multo minus diceret ostende mihi temet ipsum\'. ipse ergo erat in ea specie, qua apparere uoluerat, non autem ipse apparebat in natura propria., quam Moyses uidere cupiebat; ea quippe promittitur sanctis in alia \' uita. unde, quod responsum est Moysi, uerum est, quia nemo potest faciem dei uidere et uiuere, id est nemo potest eum in hac uita uiuens uidere, sicuti est. nam multi uiderunt, sed quod uoluntas elegit, non quod natura formauit, et illud, quod Iohannes ait, si recte intellegitur: Dilectissimi, filii dei sumus et nondum apparuit, quid erimus; scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, non sicut eum homines uiderunt, quando uoluit, in specie, qua uoluit, non in natura, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m. si tam̃ ẽ sc̃i sp̃c uisio. ea specie uideri quã
uoluntas elegerit. ñ natura formauerit. Potuit di¬
cere ñ natura monstrauerit.s maluit dicere for¬
mauerit. ne ipsam speciem in qua ds̃ elegit appa¬
rere:de sua natura formare putaretur. & ex hoc
utiq conuinceretur conuertibilis ẽẽ mutabilisq
substantia: qd̾ ipse d̾s a fide piorum misericors et
benignꝰ au̾terit. Inuisibilis ẽ igit᷑ natura ds: non
tantum pater. s et ipsa trinitas unus ds. Et quia
ñ tantum inuisibilis. uerum etiam incominuta¬
bilis. sic apparet quib uoluerit et in qua uoluerit
specie: ut apud eum in tegra maneat eius inuisibi¬
lis incommutabilisq natura. Desiderium autem
ueraciter piorum quo uidere d̾m cupiunt. et inhi¬
ant̃ ardescunt. ñ ut opinor in eam speciem con¬
tuendam flagrat. qua ut uult apparet qͦd ipse
ñ est. s in eam substantiam. qua ipse ẽ. quod est.
Huiꝰ enim desideru sui fiammã sc̃s moyses fidelis

Expanded text:
si tamen est sancti spiritus uisio, ea specie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura formauerit\\ potuit dicere \'non natura monstrauerit\', sed maluit dicere formauerit>, ne ipsam speciem, in qua deus elegit apparere, de sua natura formare putaretur et ex hoc utique conuinceretur conuertibilis esse mutabilisque substantia, quod ipse deus a fide piorum misericors et benignus auerterit! Inuisibilis est igitur natura deus non tantum pater sed et ipsa trinitas, unus deus, et quia non tantum inuisibilis uerum etiam incommutabilis, sic apparet, quibus uoluerit, in qua uoluerit specie, ut apud eum integra maneat eius inuisibilis incommutabilisque natura. desiderium autem ueraciter piorum, quo uidere deum cupiunt et inhianter ardescunt, non, opinor, in eam speciem contuendam flagrat, qua, ut uult, apparet, quod ipse non est, sed in eam substantiam, qua ipse est, quod est. huius enim desiderii sui flammam sanctus Moyses, fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. que ꝑ dilectionem oꝑatur. Non enim fides il¬
la demonĩ cum et ipsi credant et contremiscant.
et filium di confiteantur iħm ꝑotest accipi in funda¬
m̃to. Quare. nisi quia ñ est fides que ꝑ dilectionẽ
oꝑatur.s. que exprimitur ꝑtimorem: fides itaq

Expanded text:
Apostolus, quae per dilectionem operatur. Non enim fides ilApostolus, quae per dilectionem operatur. Non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremiscant, et Filium Dei confiteantur Jesum, potest accipi in fundamento. Quare, nisi quia non est fides quae per dilectionem operatur, sed quae exprimitur per timorem? Fides itaque
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui. Quib aꝑtissime scriptura testatur
nichil ꝑdesse fidem. nisi eam quam definiuit apłs.
id ẽ. que ꝑ dilectionem oꝑatur. Sine oꝑib autem
saluare ñ posse. neq p̾ter ignem. neq ꝑ ignem. Qa
si ꝑ ignem saluat: ipsa utiq saluat. Absolute autẽ
dictum ẽ. et aꝑte: Quid ꝓdest sidicat quis fidem se
habere. oꝑa autẽ ñ habeat: Nunquid poterit fides
saluare eum: Dicam tam̃ quã breuissime potero
etiã ipse quid sentiam de illa sententia pauli apłi
ad intelligendum difficili. dum mͦ illua qͦd ad
meam ꝓfessionem attinet p̃cipue teneat᷑. qd̾ de hac
me mnalle dixi audire meliores. fundamentũ xp̃c
est structura architecti sapientis. Hoc expositione n
indiget. Aꝑte enundictum ẽ. fundamentum enĩ
aliud nemo potest ponere pret̃ id qͦd positũ est. qͦd ẽ
quippe habitat xp̃c in cordib nr̃is: sicut idem apłs
dicit. Porro si fides xp̃i. illa utiq quam diffinuit

Expanded text:
commemoraui, quibus apertissime scriptura testatur commemoraui, quibus apertissime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem operatur, sine operibus autem saluare non posse neque praeter ignem neque per ignem: quia, si per ignem saluat, ipsa utique saluat. absolute autem dictum est et aperte: quid prodest, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia Pauli apostoli ad intellegendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem adtinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. fundamentum Christus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte enim dictum est: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positquippe habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit . Porro si fides Christi, illa utique quam definivit
Abbreviated transcription (Latin):
rus ẽe ille intellectus. de lignis. et feno. et stipula. qd
hi saluierunt ꝑ ignem. qui solam in xp̃m fide tenen¬
tes. bona oꝑa neglexerunt.Si autem ista uera et clara
sunt. ꝓculdubio in illa apłi sententia alius requiren¬
dus ẽ intellectus. atq in his deputanda ẽ: que petrꝰ
dicit ẽe in scͥptis eius difficilia intellectu. qũa ñ de¬
bent homines ꝑuertere ad ꝓprium suum interi¬
tum. ut contra euidentissima testimonia scͥpturaꝵꝵ
securos faciant de ꝑcipienda salute nequissimos.
nequicie suȩ ꝑtinacissime coherentes. nec emendan¬
do aut penitendo mutatos. Hic a me fortasse quera¬
tur de ipsa pauli apli sententia. quid ego sentiam.
& quonamͦ intelligendam putem. fateor hinc mal¬
lem audire intelligentiores atq doctiores qui sic eã
exponant. ut il la om̃ia uera et inconcussa ꝑinane¬
ant. que supra cominemoraui. & quecunq alia ñ

Expanded text:
rus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod rus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem, qui solam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si autem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa permaneant, quae supra commemoraui et quaecumque alia non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habeam. nichil michi ꝓdest. aut̃ diligat quisqͣ.
ꝓximũ sicut se ipsum. qui ñ diligit se ipsũ. Qui
enĩ diligit ĩqͥt inqͥtatẽ: odit animam suã. Neq il¬
lua hic dici poterit in quo ñ nulli se ipsos seducũt.
ignẽ quippe qui et̃nus erit. transituros arbitrant᷑
eos quib ꝓpt̃ fidem mortuã. ꝑ ignem ꝓmittunt sa¬
lutem. Ut uidelicet ipse ignis et̾nus sit. combustio
uͦ eoꝵ hoc ẽ: oꝑatio ignis ñ sit in eos et̃na. cum et hoc
p̃uidens dñs. tanquam dñs. sententiam suã ita con¬
cluserit dicens. Sic ibunt illi incombustionẽ ȩtñã:
iusti aut̃ in uitã et̾ñã. Erit gͦ et̾na combustio sicut ig¬
nis. et eos in illã ituros ueritas dixit. quoꝵ ñ fidem s
bona oꝑa defuisse declarauit. Si gͦ hec om̃ia et cetera
quȩ innumerabilia ꝑ om̃s scripturas sine ambigu¬
itate reperiri dicta possunt. falsa erunt. poterit ue¬

Expanded text:
non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum. qui enim diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, hoc est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et hoc praeuidens dominus tamquam dominus sententiam suam ita concluserit dicens: sic ibunt illi in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit ue
Abbreviated transcription (Latin):
ta ueniri potest ꝑ solam fidem que sine oꝑib mor¬
tua ẽ. Inlud deinde quomͦ uerũ erit. qͦd eis quos ad si¬
nistram positurus ẽ dicet. ite in ignem et̃nũ qui pa¬
ratus est diabolo et angłis eius. Quib ñ increpitat
quia in eum ñ crediderunt: s quia bona oꝑa ñ fece¬
runt. Nam ꝑfecto ne sibiquisquam de fide que sine
oꝑib mortua ẽ. uitam ꝓmittat et̾ña. ꝓpterea om̃s
gentes segregaturum se dix̃. quȩ ꝑmixtȩ cisdem
pastorib utebantur. ut appareat eos illi dicturos.
añe quando te uidimꝰ illa et illa pacientem. et ñ
ministrauimꝰ tibi. qui in eum crediderant. s. bona
oꝑari ñ curauerant. tanquã de ipsa fide mortua.
ad uitam ꝑueniretur et̃nam. An forte ibunt in ig
qui aliena rapuerunt. uł corrumpendo in se tem¬
plum di. in se ipsos immisericordes fuerunt: Qua
apło. si distribuam om̃ia mea pauꝑib caritatẽ aut̃

Expanded text:
tam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortua est. illud deinde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, uitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pastoribus utebantur, ut adpareat eos illi dicturos: domine, quando te uidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte ibunt in ignqui aliena rapuerunt uel corrumpendo in se templum dei in se ipsos inmisericordes fuerunt? quasapostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
nes & hissimilia que p̃dico uob. sicut et p̃dixi. qm̃
qui talia agunt regnum di ñ consequent᷑. falsa ert̃
hec. Si enim tantũmͦꝰ credant et baptirentur. quam¬
uis in malis talib ꝑseuerent. salui erunt ꝑ ignem:
atq ideo in xp̃o baptirati. etiam qui talia agunt
regnum di possidebunt. frustra autẽ dicitur. Hec qͥ¬
dem fuistis: s. abluti estis. quando et abluti hec sũt.
manit etiam illud a petro dictum uidebit᷑. sic et uos
simili forma baptisma saluos facit ñ carnis deposi¬
tio sordium . s. conscientie bonȩ int̾rogatio. siquidẽ
et habentes pessimas conscientias om̃iũ flagiciorũ
et scelerum plenas. nec eoꝵ maloꝵ penitentia muta¬
tas: tam̃ baptisma saluos facit: Ppt̃ fundamentũ
enĩ qͦd in eo baptismate ponitur licet ꝑ ignem salui
erunt. Illud quoq ñ uideo cur dñs dixerit. si uis ue¬
niread uitã.serua mandata. et cõmemorauit ea q̃
ad bonos mores ꝑtinent. si etiã his ñ seruatis ad ui¬

Expanded text:
similia, quae praedico uobis, sicut et praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in malis talibus perseuerent, salui erunt per ignem, atque ideo in Christo baptizati etiam qui talia agunt, regnum dei possidebunt. frustra autem dicitur: haec quidam fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas nec eorum malorum paenitentia mutatas tamen baptisma saluos facit; propter fundamentum enim quod in eo baptismate ponitur, licet per ignem, salui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores pertinent, si etiam his non seruatis ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad uite moꝵq sc̃itatẽ hortaret᷑. mundũq istum
transiturũ p̃nunciaret. celos uͦ nouos et t̾ram nouã
expectari. quȩ iustis inhabitanda traderetur. ut ex
hoc attenderent qualit̃ eos oporteret uuere:ut habi¬
tatione illa digni fierent. scientes de apłi pauli quib¬
dã subobscuris sententus. ñnullos iniqͦs accepisse
occasionẽ: ut tanquam securi de salute que in fide
ẽ:bene uiuere ñcurarent.cõmemorauit quedã ad
intelligendũ difficilia ẽẽ ĩ epłis eiꝰ quȩ homines ꝑu̾te

Expanded text:
cum ad vitae et morum sanctitatem hortaretur, mundumque istum cum ad vitae et morum sanctitatem hortaretur, mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in ep
Abbreviated transcription (Latin):
at se quisq ꝑ fidẽ posse iustificari. etiã si legis oꝑa ñ p̃¬
cesserint. Sequuntur enĩ iustificatũ: ñ p̃cedunt iusti¬
ficandũ. Unde in p̃senti oꝑe ñ opꝰ ẽ. latiꝰ disputare. p̃¬
sertim quia ex hac questione ꝓlixũ librum edidi. qui
eam dirigunt intentionem:ut uehement̃ astruant
fidem sine oꝑibus ñ ꝓdesse. Sicut etiam ipse paulus
ñ qualemlibet fidem quamn dm creditur.s: eam sa¬
lubrem planeq euanglicam definiuit. cuiꝰ oꝑa ex di¬
lectione procedunt. Et fides inquit quȩ ꝑdilectionem
oꝑatur. Unde illam fidem quȩ sufficere ad salutem
quibusdã uidetur. ita nichil ꝓdesse asseuerat: ut di¬
cat. Si habeam om̃em fidem ita ut montes transferã
caritatem autem ñ habeam: nichil sũ. Ubi aut̃ fideł
caritas oꝑat᷑: sine dubio bene uiuit᷑. Plenitudo enĩ
legis caritas. Unde euident̃ in scd̃a epła sua petrus

Expanded text:
at se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non prat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum. unde in praesenti opere non opus est latius disputare, praesertim quia ex hac quaestione prolixum librum edidi, qui eam dirigunt intentionem, ut uehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus non qualemlibet fidem, qua in deum creditur, sed eam salubrem planeque euangelicam definiuit, cuius opera ex dilectione procedunt. et fides, inquit, quae per dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritlegis charitas . 22. Unde evidenter in secunda Epistola sua Petrus,
Abbreviated transcription (Latin):
t bonis
oꝑib uitam di tenere neglexerint. Nam etiã tem¬
porib apłorum ñ intellectis quibdã subobscuris sen¬
tentiis apłi pauli. hoc eũ quidã arbitrati sũt dicere:
faciamꝰ mala ut ueniant bona. qͥa dixerat lex subin¬
trauit. ut abundaret delictum. Ubi aut̃ abundauit
delictũ suꝑ abundauit gr̃a. Od ideo uerum ẽ. qͥa legẽ
accipientes homines. qͥ de siuis uirib suꝑbissime pre¬
sumebant. nec diuinũ adiutoriũ uincendarũ mala¬
rũ concupiscentiaꝵ recta fide impetrantes. plurib
grauioribq delictis etiam lege p̾uaricata onerati sũt.
ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fi
huiꝰ concupiscentias iuberent᷑: scđ̾m id qͦd p̃dictum
fuerat in psalmo. Multiplicate sũt infirmitates eoꝵ:
postea accelerauerũt. Cum gͦ dicit apłs arbitrari se iuii.¬
stificari hominẽ ꝑfidem sine oꝑib legis. ñ hoc agit. ut
ꝑcepta acꝓfessa fide oꝑa iusticiȩ contemnant᷑: s ut sci¬

Expanded text:
t bonis eribus uiam dei tenere neglexerint. nam etiam temporibus apostolorum non intellectis quibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli hoc eum quidam arbitrati sunt dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, quia dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. quod ideo uerum est, quia legem accipientes homines, qui do suis uiribus superbissime praesumebant, nec diuinum adiutorium uincendarum malarum concupiscentiarum recta fide inpetrantes pluribus grauioribusque delictis etiam lege praeuaricata onerati sunt: ac sic magno reatu conpellente confugerunt ad fidhuius concupiscentias iuberentur secundum id, quod praedictum fuerat in psalmo: multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea adcelerauerunt. cum ergo dicit apostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi sibi sunt lex. qui ostendunt opus legis scriptũ
in cordibus suis. ne uideatur ñ ẽẽ certa distantia
noui testamenti. qͦd leges suas dñs in cordib popłi¬
c sui scripturum se ẽẽ ꝓmisit quandoquidem hoc
gentes naturalit̾ habeanir. ꝑtractanda igitur hec
questio que ñ mediocris exorta ẽ. Dicet enim aliquis.
Si d̾s hinc discernit a uetere testam̃to nouũ. quo¬
in uetere legem suã scripsit in tabulis. in nouo aut̃
scripsit in cordib. fideles noui testam̃ti unde discer¬
nuntur a gentibus. que habent opus legis scriptũ
in cordib suis. qm̃ naturalit̾ que legis sunt faciunt.
quasi iam illo populo uetere posterioresqͥ legem acce¬
pit in tabulis. et nouo populo priores cui hoc p̃stat᷑
ꝑ testamentũ nouũ. qͦdhis natura iam p̃stitit: An
forte eas gentes cominemorauit apłs. scriptam in cor¬
aib habere legem. quȩ ad nouum ꝑtinent testam̃¬

Expanded text:
ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si din Vetere legem suam scripsit in tabulis, in Novo autem scripsit in cordibus: fideles Novi Testamenti unde discernuntur a Gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt; quasi jam illo populo vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et novo populo priores, cui hoc praestatur per Testamentum Novum, quod his natura jam praestitit? 44. An forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem, quae ad Novum pertinent Testame
Abbreviated transcription (Latin):
ñ memorabor ultra. ꝑlegem gͦ factoꝵ dicit dñs: ñ con¬
cupisces. ꝑ legem fidei dicit dñs: sine me nichil po¬
testis facere: Agebat enim de bonis oꝑib: hoc est de
palmitum fructibus. Cum gͥ hec appareat distanti¬
a ueteris ac noui testamenti. quod lex ibi in tabulis.
hic in cordib scribitur. ut quod ibi forisecus terret.
hic delectet intrinsecus. ibiq fiat p̾uaricator ꝑ occi¬
dentem litteram. hic dilector ꝑ uuificantem sp̃m.
ñ ideo dicendum est qͦa d̾s adiuuet nos adoꝑandum
iusticiam. atq oꝑetur in nobis et uelle et oꝑari ꝓbo
na uoluntate: quia p̃ceptis iusticis forisecus inso¬
nat sensib nr̃is .s. quia intrinsecus incrementũ dat
diffundendo caritatem in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m sc̃m qͥ¬
datus est nobis. Uidendum ẽ. autem quomͦ dicat
apłs. cum enim gentes quȩ legem ñ habent. natura¬
lter que legis sunt faciunt. hi legem ñ habentes

Expanded text:
non memora or ultra. per legem ergo factorum dicit dominus: non connon memora or ultra. per legem ergo factorum dicit dominus: non concupisces, per legem fidei dicit dominus: sine me nihil potestis facere; agebat enim de bonis operibus, hoc est de palmitum fruetibus. cum igitur haec appareat distantia ueteris et noui testamenti, quod lex ibi in tabulis, hie in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris datus est nobis. Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes
Abbreviated transcription (Latin):
uis et ipsa sine dubio fuerat sequutura sicut sequu¬
tam uidemus. cũ id multis aliis locis eadem scrip¬
tura ꝓpħica testetur. s. tantummꝰ istam cominen¬
dasse distantiam. quod leges suas daturus eẽt ds
in mente eorum qui ꝑtinerent ad hoc testamentũ.
et eorum scripturus in cordibus. unde apłs sumpsit.
ñ atramento. s sp̃u di uiui. ñ in tabulis lapideis. s
in tabulis cordis carnalibus. sempit̾namq mercedẽ
iustificationis huius. ñ terram de qua pulsi sunt
amorrei et cethei. et alie gentes quȩ ibi commoraba¬
tur. si ipsũ dñm cui adherere bonum est. ut bonum
cdi quod diligunt. d̾s sit ipse que diligunt. int̾ qũe
et homines nisi peccata ñ seꝑant. que ñ nisi ꝑ eandẽ
gr̃am dimittantur. Unde cũ dixisset. om̃s enim cog¬
noscent me: a minore usq ad maiorem eoꝵ: moxad
didit. Quia ꝓpitius ero iniquitati eoꝵ: & peccata eorũ

Expanded text:
amuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secuamuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam uidemus, quod multis aliis locis eadem prophetica scriptura testatur, sed tantummodo istam commendasse distantiam, quod leges suas daturus esset deus in mentem eorum, qui pertinerent ad hoc testamentum, et eorum scripturus in cordibus — unde apostolus sumpsit non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus — sempiternamque mercedem iustificationis huius non terram de qua pulsi sunt Amorrei et Cethei et aliae gentes, quae ibi commemorantur, sed ipsum deum, cui adhaerere bonum est, ut bonum dei, quod diligunt, deus sit ipse quem diligunt, inter quem et homines nisi peccata non separant, quae non nisi per eandem gratiam dimittuntur. unde cum dixisset: omnes enim cognoscent meati eorum et peccata eorum
Abbreviated transcription (Latin):
maiores autem qui etiam intelligere quantum in
hac uita potest lumen incorꝑoreũ atq incõmutabile
ualuerunt. siue minores tempore posteriores: maioreᷤ
autẽ tempore priores intelligantur. Simul etiam pro¬
missam di contemplationẽ accepturi sunt om̃s. quia
et illi ꝓ nobis meliora ꝓuiderunt: ne sine nobis ꝑfecti
ꝑficerentur. Et ideo uelut priores reperiuntur mino¬
res. quia minꝰ dilati sunt. sicut in euangłico illo de¬
nario ꝑ similitudinẽ dicitur. quẽ prius accipiunt
qui posterius uenerunt ad uineam. siue quolibet alio
modo qui me in p̾sentia forsitan fugit. minores maio¬
resq accipiendi sunt. Illud tamen quantum potes
diligenter attende quod tanto molimine conor osten¬
dere:cum testamentum nouũ ꝓpħa ꝓmitteret. ñ se¬
cundum testam̃tũ qͦd prius factum ẽ. populo isrł
ex egypto liberato. nichil eum de sacrificiorum uł
quorumq sacram̃toꝵ commnutatione dixisse. ꝗͣ¬

Expanded text:
maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incommutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi noluit simul enim promissam dei contemplationem accepturi sunt omnes, quia et illi pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, et ideo uelut priores repperiuntur minores, quia minus dilati sunt, sicut in illo euangelico denario per similitudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius uenerunt ad uineam , siue quolibet alio modo, qui IIIC in praesentia forsitan fugit, minores maioresque accipiendi sunt. Illud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum uel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tis futura succedunt. Ppter hanc lingue: id est multi¬
plicitas significationum cum ex alio atq alio. aliud
atq aliud admonetur. qui nondum et̃nam lucem. ꝑ¬
spicue ueritatis mente purgatissima contemplatur.
Cum autem uenerit quod ꝑfectum est. et totum hoc qd
ne carni apparuit. ostendet se ipsum dilectorib suis.
Tuncerit uita ȩt̾̃na ut cognoscamus unum uerum
đ̾m.tunc similes ei erimus: qm̃ tunc cognoscemus
sicut et cogniti sumus. Tunc ñ docebit unusquisq
ciuem suum aut frẽm suum dicens. cognosce dñm.
Oms enĩ cognoscent eum a minore usq ad maiorem
eorum. Quod multimodis intelligi potest.siue quia &
illic quisq scõrum. tanquã stella abstella differt in
gła. nec ad rem quicquam int̃ est.utrũ aminore us
q ad maiorem. sicut dictum est. an si a maiore usq
ad minorem diceretur. Quod similit nichil int̃ est
etiã si minores intellexerimus. qui tantũmͦ credere.

Expanded text:
tis futura succedunt; propter hanc linguae, id est multitis futura succedunt; propter hanc linguae, id est multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae ueritatis mente purgatissima contemplatur. cum autem uenerit quod perfectum est et totum hoc quodne carni apparuit, ostendet se ipsum dilectoribus suis; tunc erit uita aeterna. ut cognoscamus unum uerum deum; tunc similes ei erimus, quoniam tunc cognoscemus sicut et cogniti sumus; tunc non docebit unusquisque ciuem suum aut fratrem suum dicens: cognosce dominum; omnes enim cognoscent cum a minore usque ad maiorem eorum. quod multis modis intellegi potest: siue quia et illic quisque sanctorum tamquam stella ab stella differt in gloria — nec ad rem quicquam interest, utrum a minore us q ue ad maiorem, sicut dictum est, an si a maiore usque ad minorem diceretur; quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. illos et uocauit. quos autem uocauit. illos et
iustificauit. quos autem iustificauit. illos et glorifi¬
ueteri testamento uenit ad nouum. s: ei quod ex fi¬
de est ñ sibi p̃missa lege: Ex fide autem abraham. id
ti. cognoscent dñm gr̃a testamenti noui. a minore
usq ad maiorem eorum. Sicut gͦ lex factorum scͥp¬
ta in tabulis lapideis. mercesq eius t̾ra illa ꝓmis¬
sionis quam carnalis domus isrł. cum ex egypto li¬
berata eẽt accepit. ꝑtinet ad testamentum uetus: ita
lex fidei scripta in cordib. mercesq eius species con¬
templationis. quam spiritalis domus isrł ab hoc
mundo liberata ꝑcipiet. ꝑtinet ad testamentũ no¬
uum. Tunc fiet quod apłs dicit. Siue ꝓpħie euacua¬
buntur. siue lingue cessabunt: siue scientia euacuabi¬
tur. Illa scilicet par uulorum scientia in qua hic uiui¬
tur. que ex parte ẽ. ꝑspeculum in enigmate. Propter
hanc enim necessariȩ sunt ꝓpħie:cum adhuc preteri¬

Expanded text:
uit, i 11 o s et uocauit; quos autem uocauit, illos et uit, i 11 o s et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit: quos autem iustificauit, illos et glorifiuetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — non sibi praemissa lege, ex fide autem Abraham, ideti cognoscent deum gratia testamenti noui a minore usque ad maiorem eorum. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis mercesque eius terra illa promissionis, quam carnalis domus Israhel, cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad testamentum uetus, ita lex fidei scripta in cordibus mercesque eius species contemplationis, quam spiritalis domus Israhel ab hoc mundo liberata pertinet, pertinet ad testamentum nouum. tunc fiet quod apostolus dicit: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacua bitur, illa scilicet paruulorum scientia, in qua hic uiuitur, quae ex parte est per speculum in enigmate. propter hanc enim necessaria est praeteritis, cum adhuc praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ xp̃m qui uenit ex tribu iuda. Domꝰ filioꝵ ꝓmis¬
sionis. hoc est. ñ oꝑum ꝓprioꝵ: s. beneficn di. Hoc
enim ds̃ ꝓmittit: quod ipse facit. Non enim ipse
ꝓmittit: et alius facit: quod iam ñ est ꝓmittere. sed
p̃dicere: Ideo ñ ex oꝑibus s: ex uocante. ne ipsoꝵ sit.
bitum. atq ita gr̃a iam ñ sit gr̃a. cuius uehemens de¬
fensor ẽ. atq assertor minimus apłorum. qui plus
om̃ib illis laborauit. ñ ipse autem. s gr̃a dĩ cum illo.
Om̃s enim inquit agnoscent me. Om̃s. domus isrł.
et domus iuda. Neq enim om̃s qui exisrł. hi sunt
isrł .s: om̃s quib dicitur in psalmo ꝓsusceptione. ma¬
tutina. hoc est ꝓ luce noua. testamenti scilicet noui.
uniuersum semen iacob magnificate eum. timeat
eum om̃e semen isrł. uniuersum om̃ino sem̃. ꝓrsus
om̃e semen. ꝓmissorum atq uocatorum. s: eorũ qui
scđm ꝓpositum uocati sunt. Quos enim p̃destina¬

Expanded text:
propter Christum, qui uenit ex tribu Iuda, domus filiorum promispropter Christum, qui uenit ex tribu Iuda, domus filiorum promissionis, hoc est non operum propriorum, sed beneficii dei. hoc enim deus promittit, quod ipse facit; non enim ipse promittit et alius facit, quod iam non est promittere, sed praedicere, ideo: non ex operibus, sed ex uocante, nc ipsorum sit, bitum atque ita gratia iam non sit gratia, cuius uehemens defensor est atque adsertor minimus apostolorum. qui plus omnibus illis laborauit, non ipse autem, sed gratia dei cum illo. omnes enim, inquit, agnoscent me, \'omncs\': domus Israhel et domus luda. neque enim omnes qui ex Tsrahel, hi sunt Israhel, sed omnes quibus dicitur in psalmo Pro susceptione matutina, hoc est pro luce nona, testamenti scilicet noui: uniuersum semen Iacob, magnificate cum: timeat eum omne semen Israhel. uniuersum omnino semen, prorsus omne semen promissorum atque uocatorum, sed eorum, qui secundum propositum uocati sunt. quos enim praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
& unusquisq fr̃em suum dicens. cognosce dñm. qͥa
om̃s cognoscent me a minore usq: ad maiorem eorũ.
nisi quia eiusdem testamenti noui et̃nam mercedẽ:
id est ipsius d̃i beatissimam contemplationẽ ꝓmit¬
tendo coniunxit: Quid gͦ est om̃s a minore usq ad
maiorem eoꝵ. nisi om̃s ꝑtinentes spiritalit ad do¬
mum isrł. et ad domũ iuda. hoc ẽ: ad filios ysaac. ad
semen abrahȩ: Ipsa ẽ: enim ꝓmissio qua ei dictum
ẽ. in ysaac uocabitur tibi semen. Non enim qui filii
carnis hi filii di: s filii ꝓmissionis deputantur in
semen. ꝓmissionis autem uerbũ hoc ẽ. Ad hoc tempꝰ
ueniam: et erit sare filius. Non solum autẽ. s: et re¬
becca ex uno concubitu habens ysaac patris nr̃i. De
nondũ enim natis. neq qui aliquid oꝑati sint bo.¬
ni uł mali ut scđ̾m electionem ꝓpositũ d̃i maneret.
ñ ex oꝑibus.s: ex uocante dictum est ei: quia maior
seruiet minori. Hec est domus isrł. uł domus iuda:

Expanded text:
nusquisque fratrem suum dicens: cognosce dominum, quia omnes cognoscent me a minore usque ad maiorem eorum, nisi quia eiusdem testamenti noui aeternam mercedem, id est ipsius dei beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo est \'omncs a minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enim promissio, qua ei dictum est: in Isaac uocabitur tibi semen. non enim qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis autem uerbum hoc est: ad hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius. non solum autem, sed et Rebecca ex ulto concubitu habens Isaac patris nostri. de nondum enim i m natis neque qui aliquid operati fuerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia maior seruiet minori. haec est domus Israhel uel domus Iuda
Abbreviated transcription (Latin):
ticos redargueret. id est fotinianos qui pͥncipium fi¬
lio dĩ ex utero uirginis tribuunt. nec uolunt credere
quod et antea fuerit.S quia uidebat alios. id est
arrianos ꝑniciosius insidiantes. quoꝵ ꝓculdubio¬
error astruitur. si patris natura inuisibilis. filii uͦ uisi¬
bilis creditur. utriusq un̾ã parit̾q inuisibilem asse¬
ruit ẽẽ naturã adiungens etiam sp̃c sc̃ĩ. quod breui¬
t̃ quidem s mirabilit̾ intimauit. ubi sequutus ait.¬

Expanded text:
ticos redargueret, id est Photinianos, qui principium fiticos redargueret, id est Photinianos, qui principium filio dei ex utero uirginis tribuunt nec uolunt credere,I, quod et antea fuerit. sed quia uidebat alios, id est Arrianos error adstruitur, si Patris natura invisibilis, Filii vero visibilis creditur; utriusque unam pariterque invisibilem asseruit esse naturam, adjungens etiam Spter quidem sed admirabiliter intimauit, ubi secutus ait
Abbreviated transcription (Latin):
te faciem nr̃am xp̃c dñs. qui nos in om̃em plenitu¬
dinẽ di miscd̾ia sua implere dignetur. ut uideri pos¬
sit a nobis. Si hec uerba intelligis. quid restat. qͦd
a me ampliꝰ requiratur. cum iam illa quȩ difficilis
uidebatur soluta sit questio: Discretum ẽ. quippe
quomͦ dictum sit dm nemo uidit unquã. et quomͦ
đm iusti antiqui uiderint. si illud ꝓpterea dictum
ẽ.qm̃ d̾s natura ẽ: inuisibilis. illi autem ideo uide¬
rint. quicunq dm uiderunt. quia cui uoluerit
sicut uoluerit apparet.ea specie quam uoluntas
elegerit:etiam latente natura.Nam si patres quan
dodm uidei unt ipsa illis eius natura apparuit.
quamuis si noluisset utiq ñ apparuisset. quomͦ
đm nemo uidit unquam cum eo uolente ipsa eiꝰ
a tot patrib natura conspecta sit: Quod si dicitur
filius a patribus uisus. ut de do patre dictum accipi¬
atur quod eum nemo unquam uiderit. ñ quidem
amisit occasionẽ ambrosius. ut hinc quosdam here¬

Expanded text:
 dominus, qui nos in omnem plenitudinem dei misericordia sua implere dignetur, ut uideri possit a nobis\'. Si haec uerba intellegis, quid restat, quod a me amplius requiratur, cum iam illa, quae difficilis uidebatur, soluta sit quaestio? discretum est quippe, quo modo dictum sit: Deum nemo uidit umquam, et quo modo deum iusti antiqui uiderint, si illud propterea dictum est, quoniam deus natura est inuisibilis, illi autem ideo uiderunt, quicumque deum uiderunt. quia, cui uoluerit, sicut uoluerit, apparet ea specie, quam uoluntas elegerit, etiam latente natura. nam si, patres quando deum uiderunt, ipsa illis natura eius apparuit, quamuis, si noluisset, utique non apparuisset, quo modo deum nemo uidit umquam, cum eo uolente ipsa eius a tot patribus natura conspecta sit? quod si dicitur filius a patribus uisus. ut de deo patre dictum accipiatur, quod eum nemo umquam uiderit, non quidem amisit occasionem Ambrosius, ut hinc\' quosdam haere