comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die in diem. ꝓfecto enim quide die in diem adhuc
renouatur: nondum totus ẽ: renouatus. In quantũ¬
autem necdum ẽ. renouatus: in tantum adhuc in
uetustate ẽ: Pinde ex hoc qͦd adhuc in uetustate sunt.
quanuis iam baptitati: ex hoc etiam adhuc sunt fili
scłi. Ex hoc autem quod innouati sunt. hoc ẽ. ex ple¬
na et ꝑfecta remissione peccatorum. et quantuncũq
illudẽ. quod sp̃ualit̾ sapiunt. eiq congruos mores
agunt: filii di sunt. Intrinsecus enim exuimꝰ ueterẽ
hominem et induimus nouum. qm̃ ibi deponimꝰ
mendacium. et loquimur ueritatem. et cȩtera quib
apłs explicat. quid sit exui ueterem hominem et in¬
dui nouum. qui scđ̾m d̾m creatus ẽ. in iusticia et sc̃ita¬
te ueritatis. & hoc ut faciant. iam baptitatos fideles¬
q adhortatur. Quod adhuc admonendi ñ eẽnt. si hoc
in baptismo iam ꝑfecte factum eẽt. Et tam̃ factum ẽ.
sicut et salui facti sumus. Saluos enim nos fecit per

Expanded text:
die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur, nondum totus est renouatus; et in quantum nondum est renouatus, in tantum adhuc in uetustate est. proinde ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi deponimus mendacium et loquimur ueritatem, et cetera, quibus apostolus explicat quid sit exui ueterem hominem et indui nouo, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam baptizatos fidelesque adhortatur; quod adhuc monendi non essent, si hoc in baotismo iam perfecte factum esset. et tamen factum est, sicut et salui facti sumus; saluos enim nos fecit per
Abbreviated transcription (Latin):
uationem in meliorem statum immortalitatis et incor¬
ruptionis qua induemur in resurrectione mortuoꝵ.
Nam et ipsam d̃ns regenerationẽ uocat. ñ utiq talem
qualis fit ꝑ baptismum. s: in qua etiam in corpore per¬
ficietur: quod nunc sp̃u inchoatur. In regeneratione
inquit cum sederit filius hominis in sede maiesta¬
tis sue: sedebitis et uos suꝑ duodecim sedes. iudican¬
tes duodecim tribus isrł. Nam in baptismo quan¬
ustota et plena fiat remissio peccatorum. tamen si
continuo tota et plena etiam hominis in ȩt̾̃nam no¬
uitatem mutatio fieret. ñ dico et in corpore. quod cer¬
te manifestum est adhuc in ueterem corruptionẽ
atq in mortem tendere:in fine postea renouan-¬
dum. quando uere tota nouitas erit: s excepto cor¬
pore si in ipso animo qui est homo interior ꝑfecta
inbaptismo nouitas fieret. ñ diceret apłs. et si exte¬
rior homo ñr corrumpitur.s: interior renouatur de

Expanded text:
uationem in meliorem statum inmortalitatis et incoruationem in meliorem statum inmortalitatis et incorruptionis, qua induemur in resurrectione mortuorum. nam et ipsam dominus regenerationem uocat, non utique talem, qualis fit per baptismum, sed in qua etiam corpore perficietur quod nunc spiritu incoatur: in regeneratione, inquit, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israhel. nam in baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de
Abbreviated transcription (Latin):
irrep̃hensibiles st̃. ꝓfecto ideo st̃ irrep̃hensibiles qͥa se ipsos u̾acit̃¬
Crephendũt. &. id̾o non ẽ inuentum inore
eorum mendatium. quia sidicerent se peccatum
ñ habere: se ipsos deciꝑent. et ueritas in eis ñ eẽt.
Et utiq mendatium eẽt. ubi ueritas ñ ẽẽt. q̃m iustꝰ
cum insermonis exordio accusator sui ẽ. non utiq
mentitur. Ac ꝑhoc in eo quod scriptum ẽ. qui natus
ẽ: ex do ñ peccat. & ñ potest peccare: quia semen eius
in ipso manet. et siquid aliud eo modo dictum est.
multum falluntur minus considerando scripturas.
incipiunt in nouitate sp̃s. renouati in interiorem
hominem scdm imaginem eius qui creauit eos. Non
enĩ ex qua hora quisq baptiratur om̃is uetus infir¬
mitas eius absumitur. s renouatio incipit a remis¬
sione omnium peccatorum et in quantum quisq sp̃u¬
alia sapit. qui iam sapit.Cȩtera uͦ in spe facta sunt.
donec etiam in re fiant. usq ad ipsius corporis reno¬

Expanded text:
eo sunt inreprehensibiles, quia se ipsos ueraciterreprehenderunt; et ideo non est inuentum in ore eorum mendacium, quia, si dicerent se peccatum non habere, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset et utique mendacium esset, ubi ueritas non esset, quoniam iustus, cum in sermonis exordio accusator sui est, non utique mentitur. Ac per hoc eo, quod scriptum est: qui natus est ex deo, non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, etsi quid aliud eo modo dictum est, multum falluntur minus considerando scripturas. incipiunt innouitate spiritus et renouari in interiore homine secundum imaginem eius, qui creauit eos. non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corporis reno
Abbreviated transcription (Latin):
commemoraui. delicta uuentutis meȩ: et ignoran¬
tie meȩ ne memineris. In illas igitur ignorantie
tenebras. densissimas ubi anima infantis recentis
ab utero. utiq anima hominis. utiq anima rati¬
onalis. ñ solum indocta. uerum etiam indocilis
iacet.quare aut quando aut unde contrusa ẽ:
Si natura hominis ẽ. sic inciꝑe. & ñ iam uiciosa ẽ
ista natura: curñ talis creatus ẽ. adam: Cur ille ca¬
pax p̃cepti. & ualens uxori. et om̃ib animalib no¬
mina imponere:nam et de illa dix̃. hec uocabitur
mulier: et quodcunq uocauit adam animã uiuã.
hoc ẽ. nom̃ eius. iste autem nesciens ubi sit. quidsit.
a quo creatus. a quib genitus sit. iam reus delicti.
nondum capax p̃cepti. tam ꝑfundissima ignoran¬
tie caligine inuolutus et p̃ssus ut neq tanquam
de somno excitari possit. ut hec saltem demonstta
cogn

Expanded text:
commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorancommemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cogn
Abbreviated transcription (Latin):
tatem tanquam ad scientiam locutionemq tenden¬
tes ꝑficiendo uenerunt. Illas inquam consideremꝰ
tenebras mentis utiq rationalis. in quib et d̾m ꝓrsꝰ
ignorant cuiussacramentis etiã cum baptirant᷑ obsi¬
stunt. In has quero unde & quando submersi sunt.
Itane uero eas hic contradxerunt. et in hac uita sua
iam ꝓpria ꝑnimiam negligentiam suam obliti st̃
dm. prudentes uͦ et religiosi uixerũt uł ĩ uteris ma¬
trumꝰ. Dicant ista qui ausi fuerint. audiant qui uo¬
luerint. credant qui potuerint. Ego autem puto qd
om̃s quorum mentes ñ obnubilat defendende sue
sententie ꝑuicatia. hec sentire ñ possunt. An nullum
ẽ. ignorantie malum. et ideo nͨ purgandum: Et quid
ait illa uox. delicta iuuentutis meę. et ignorantias
meas ne memineris: Et si enim damnabiliora pec¬
cata sunt. que abscientib committuntur. tam̃ si
ignorantie peccata nulla eeñt. hoc ñ legeremꝰ quod

Expanded text:
tatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe cum creuerit. nullom dubitaret miserabiliꝰ lugen¬
dum ẽẽ quam mortuum. S dum spes sub ẽ incre¬
mentorum. et ingenii lumen accessurum creditur
etatis accessu. fit ut conuicia paruulorum etiã in pa¬
rentes ñ solum iniuriosa ñ sint. uerum etiam gͣ¬
ta atq iocunda sint. Quod quidem prudentium
nemo ꝓbauerit. ut a dictis uł factis huiꝰmodi ñ mͦ ñ
ꝓhibeantur cum ꝑhiberi iam possunt. uerum in hȩc
etiam concitentur studio ridendi. et uanitate maio¬
rum. Namplerunq illa etas iam patrem matrẽq
agnoscens. neutri eorum audet male dicere: nisi ab
altero eorum aut abutroq uł ꝑmissa uł iussa. Herũ
hec eorũ sunt paruulorum qui iam in uerba ꝓrum¬
punt. et animi sui motus qualibuscunq linguȩ in¬
dicus ꝓmptare iam possunt. Illam potiꝰ recentium
natorum ꝓfundissimam ignorantiam uideamus.
ex qua ad istam ñ ꝑmansuram balbucientem fatui¬

Expanded text:
esse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugenesse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. sed dum spes subest incrementorum et ingenii lumen accessurum creditur aetatis accessu, fit ut conuicia paruulorum etiam in parentes non solum iniuriosa non sint, uerum etiam grata atque iucunda sint. quod quidem prudentium nemo probauerit, ut a dictis uelfactis huiusmodi non tantum nou prohibeantur, cum prohiberi iam possunt, uerum in haec etiam concitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum aut ab utroque uel permissa uel iussa. uerum haec eorum sunt paruulorum, qui iam in uerba prorumpunt et animi sui motus qualibuscumque linguae signis promptare iam possunt. illam potius recentium natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatui
Abbreviated transcription (Latin):
ratione: nulla cuiusquam ꝓhibitione compescit᷑:
At hoc ignorantie ẽ: in qua ꝑfundissima iacet. qua
etiam matrem. cum post exiguum tempus ualuerit
ꝑcutit iratus. et sepe ipsas eius mammas quas dũ
esurit exigit. Hȩc ñ modo feruntur: uerum etiam
diliguntur in paruulis. Et hoc quo affectu nisi car¬
nali: Quo etiam risus. iocusq delectat. acutorum
quoq hominum. ipsa quasi absurditate conditus
Qui si eo modo sentiretur ut dicitur. ñ iam illi tanꝗͣ
faceti. s: tanquam fatui riderentur. Ipsos quoq cir
ratos uidemus.quos uulgo moriones uocant ad
cordatorum delicias adhiberi. et in mancipiorum
estimatione p̾ciosiores ẽẽ cordatis. Tantum ualet
carnalis affectus: etiam minime fatuoꝵ in delec¬
tatione aliem mali. Namcum homini iocunda
sit aliena fatuitas. nec ipse tamen talis ẽe uult. Et
si suum paruulum filium a quo garriente talla
pat̾ letus expectat et ꝓuocat: talem p̾sciret futurũ

Expanded text:
ratione, nulla cuiusquam prohibitione conpcscitur? ratione, nulla cuiusquam prohibitione conpcscitur? at hoc ignorantiae est, in qua profundissima iacet, qua etiam matrem, cum post exiguum tempus ualuerit, percutiet iratus et saepe ipsas eius mammas, quas, dum esurit, exigit. haec non modo feruntur, uerum etiam diliguntur in paruulis, et hoc quo affectu nisi carnali, quo etiam risus iocusque delectat, acutorum quoque hominum ipsa quasi absurditate conditus? qui si co modo sentiretur, ut dicitur, non iam illi tamquam faceti, sed tamquam fatui riderentur. ipsos quoque fatuos uidemus, quos uulgo moriones uocant, ad cordatorum delicias adhiberi et in mancipiorum aestimatione pretiosiores esse cordatis: tantum ualet carnalis affectus etiam minime fatuorum in delectatione alieni mali. nam cum homini iucunda sit aliena fatuitas, nec ipse tamen talis esse noluisset; et si suum paruulum filium, a quo garriente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret futurum
Abbreviated transcription (Latin):
fantes. qui ꝓpt̃ hoc uocantur ab om̃ib innocentes:
Nonne tanta infirmitas animi & corporis. tanta
rerum ignorantia. tam nulla omnino p̃cepti capa¬
citas. nullus uł naturalis uł conscripte legis sensꝰ
aut motus. nullus in alterutram partem rationis
usus. hoc multo testatiore silentio. quã sermo ñr ꝓ
clamat.atq indicat: Ualeat aliquid ad se ipsam ꝑ¬
suadendam ipsa euidentia. Nam nusquam sic in
uenio quid dicam. quam ubires de quam ubi res de¬
qua dicitur manifestior ẽ: quã om̃e quod dicitur.
Uellem tam̃ quisquis hoc sapit diceret. quod pecca¬
tum uiderit uł putauerit infantis recentis ab ute¬
ro.cui redimendo fatetur iam baptismũ necessari¬
ũ. Quid mali in hac ꝓpria sua uita ꝑ animum ꝓpͥũ
corpusue commiserit. si forte qͦd plorat. tedioq est
maiorib mirum si hoc iniquitati ñ infelicitati po¬
tius deputandum ẽ: An qͦd abipso fletu nulla sua

Expanded text:
fantes, qui propter hoc uocantur ab omnibus innocentes? fantes, qui propter hoc uocantur ab omnibus innocentes? nonne tanta infirmitas animi et corporis, tanta rerum ignorantia, tam nulla omnino praecepti capacitas, nullus uel naturalis uel conscriptae legis sensus aut motus, nullus in alterutram partem rationis usus hoc multo tes tatore silentio quam sermo noster proclamat atque indicat? ualeat aliquid ad se ipsam persuadendam ipsa euidentia; nam nusquam sic non inucnio quod dicam, quam ubi res, de qua dicitur, manifestior est quam omne quod dicitur. Vellem tamen quisquis hoc sapit diceret, quod peccatum uiderit uel putarit infantis recentis ab utero, cui redimendo fatetur iam baptismum necessarium, quid mali in hac propria sua uita per animum proprium corpusue commiserit. si forte quod plorat taedioque est maioribus, mirum si hoc iniquitati, non infelicitati potius deputandum est. an quod ab ipso fletu nulla sua
Abbreviated transcription (Latin):
na que ab om̃ib ut consideretur in promptu est.
bene iuderunt qͦd facile fuit. etatem illam in sua
iam uita ꝓpria nic hil peccati potuisse contrahere:
S ne peccatum originale fateantur. nullum ẽe om¬
nino peccatum in paruulis dicunt. In his gͦ que
singłi uera dicunt. prius int̾ se sibi ipsi consentiant.
et consequent᷑ fiet. ut a nob̾ nulla ex parte dissentiãt.
Nam si in paruulis baptiratis remissionem fieri
peccatorum concedant illi istis. & paruulos ut ipsa
natura intacitis infantib clamat sue uite ꝓprium
nullum adhuc contraxisse peccatum. concedant
isti illis: concedent utriq nob̾ nullum nisi origina¬
le restare: qͦd ꝑbaptismum soluatur in paruulis.
An uͦ & hoc queritur. & hoc disputaturi. et tempꝰ
ad hoc impensuri sumꝰ. ut ꝓbemꝰ atq doceamꝰ qͦmͦ
ꝑ propͥam uoluntatem. sine qua nullum uite ꝓpͥe
potest ẽẽ peccatum. nichil mali commiserint in.¬

Expanded text:
na, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, na, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, bene uiderttnt-quod facile fuit—actatem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere, sed, ne peccatum originale fateantur, nullum esse omnino peccatum in paruulis dicunt. in his ergo, quae singula uera dicunt, prius inter se ipsi consentiant, et consequenter fiet, ut a nobis nulla ex parte dissentiant. nam si paruulis baptizatis remissionem fieri peccatorum concedant illi istis, paruulos autem, ut ipsa natura in tacitis infantibus clamat, suae uitae propriae nullum adhuc contraxisse peccatum concedant isti illis, concedant utrique nobis nullum nisi originale restare, quod per baptismum soluatur in paruulis. An uero et hoc quaesituri de hoc disputaturi et tempus ad hoc inpensuri sumus, ut probemus atque doceamus, quomodo per propriam uoluntatem, sine qua nullum uitae propriae potest esse peccatum, nihil mali commiserint in
Abbreviated transcription (Latin):
demptio alio mͦ posset intelligi. Non tam̃ originali¬
t̃ inquiunt. s in uita iam ꝓpͥa postea quam nati
sunt. peccatum habere ceꝑunt. Quamobrem uides
quantum iam distet int̾ eos contra quos in hoc o¬
ꝑe diu iam multumq disserui. Quorum etiam u-¬
nius librum legi ea continentem. quȩ ut potui re¬
futaui. Int̃ istos gͦ ut dicere cȩꝑam qui om̃ino par¬
uulos. ab om̃i peccato et originali et ꝓprio. puros
et liberos ẽẽ defendunt. et istos qui eos iam natos
ꝓpria putant contraxisse peccata. a quibus eos cre¬
dunt ꝑ baptismum oportere purgari: quantum
int̾ sit uides. Pinde isti posteriores intuendo scrip¬
turas. et auctoritatem tocius eccłiȩ et formam ipsiꝰ
sacramenti. bene uiderunt ꝑ baptismum in par¬
uulis peccatorum fieri remissionem. si originale¬
ẽẽ quicquid illud in eis est uł nolunt dicere: uł ñ
possunt. Illi autem priores in ipsa natura huma¬

Expanded text:
demptio alio modo posset intellegi. non tamen originalidemptio alio modo posset intellegi. non tamen originaliter, inquiunt, sed in uita iam propria, posteaquam nati sunt, peccatum habere coeperunt. Quamobrem uides quantum iam distet inter eos, contra quos in hoc opere diu iam multumque disserui, quorum etiam unius legi librum ea continentem, quae ut potui refutaui. inter istos ergo, ut dicere coeperam, qui omnino paruulos ab omni peccato, et originali et proprio, puros et liberos esse defendunt, et istos, qui eos iam natos propria putant contraxisse peccata, a quibus eos credunt per baptismum oportere purgari, quantum intersit uides. proinde isti posteriores intuendo scripturas et auctoritatem totius ecclesiae et formam ipsius sacramenti bene uiderunt per baptismum in paruulis peccatorum fieri remissionem, sed originase quicquid illud in eis est uel noluntdicere uel uidere non possunt. illi autem priores in ipsa natura huma
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ peccatorum. que illi nulla tribueretur:
ego quidem si contra hȩc eum sentire existimarem:
nec ad sacramenta cum paruulo intrare ꝑmitterẽ:
Ipse autem in hoc qua fronte ad homines.qua m̃¬
te ad dm se ferret ignoro. Nec uolo aliquid grauius
dicere. falsam igitur uł fallacem tradi paruulis bap¬
tismatis formam. in qua sonare atq agi uideretur
et tam̃ nulla fieret remissio peccatorum. Uiderunt
aliqui eorũ nichil execrabilius ac detestabilius dici¬
posse: atq sentiri. Proide qͦd attinet ad baptismum
paruulorum. ut eis sit necessarius. redemptione ip¬
sis etiam opus ẽẽ concedũt. sic̃ cuiusdam eorum li¬
bello breuissimo continetur. qui tam̃ ibi remissio¬
ne alicuiꝰ peccati aꝑtius exprimere noluit. Sicut
autem michi ipse litteris intimasti: fatentur iam
ut dicis etiam in paruulis ꝑ baptismum remissio¬
nem fieri peccatorum. Nec mirum. Non enim re¬

Expanded text:
remissionem peccatorum, quae illi nulla tribueretur? remissionem peccatorum, quae illi nulla tribueretur? ego quidem, si contra haec eum sentire existimarem, nec ad sacramenta cum paruulo intrare permitterem, ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad deum sc ferret ignoro nec uolo aliquid grauius dicere. falsam igitur uel fallacem tradi paruulis baptismatis formam, in qua sonare atque agi uideretur et tamen nulla fieret remissio peccatorum, uiderunt aliqui eorum nihil execrabilius ac detestabilius posse diei atque sentiri. proinde quod adtinet ad baptismum paruulorum, ut eis sit necessarius, redemptionem etiam ipsis opus esse concedunt, sicut cuiusdam eorum libello breuissimo continetur, qui tamen ibi remissionem alicuius peccati apertius exprimere noluit. sicut autem mihi ipse litteris intimasti, fatentur iam, ut dicis, etiam in paruulis per baptismum remissionem fieri peccatorum. nec mirum; non enim re
Abbreviated transcription (Latin):
ad sua merita. s ad di grãm ꝑtinere: d̾s ẽ. enim apłs
luntate: hoc modo gͦ fit omnium ex carnali genera¬
tione ad xp̃m uenientium regeneratio sp̃ualis. Ipse
hoc aꝑuit. ipse monstrauit. cum ab eo quereretur
quomodo possent ista fieri. Nemini humanã argu¬
mentationẽ in hac causa liberam fecit. Non alienen¬
tͦ paruuli a gr̃a remissionis peccatoꝵ. Non alit̾ tran¬
situr ad xp̃m. Nemo alit̾ potest dõ reconciliari. et
addm uenire nisi ꝑ. xp̃m. Quid de ipsa forma sacͣ¬
menti loquarr Uellem aliquis istorum qui contra¬
ria sapiunt. mͥ baptirandum paruulum afferret.
Quid in illo agit exorcismus meus. si in familia dia¬
boli ñ tenetur: Ipse certe michi fuerat responsurus
ꝓ eodem paruulo quem gestaret.quia ꝓse ille res¬
pondere ñ posset. Quomͦ gͦ dicturus erat eum re¬
nuntiare diabolo. cuiusin eo nichil eẽt: Quomodo
conu̾ti ad dm̃. a quo ñ eẽt au̾sus: Credere p̃terea re

Expanded text:
ad sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, ad sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, luntate . Hoc modo ergo fit omnium ex carnali generatione ad Christum venientium regeneratio spiritualis. Ipse hoc aperuit, ipse monstravit, cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri; nemini humanam argumentationem in hac causa liberam fecit: non alienentur parunli a gratia remissionis peccatorum; non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest deo reconciliari et ad deum uenire nisi per Christum. Quid de ipsa forma sacramenti loquar? uellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum paruulum afferret. quid in illo agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur? ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem paruulo, quem gestaret, quia pro se ille respondere non posset. quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cuius in eo nihil esset? quomodo conuerti ad deum, a quo non esset auersus? credere inter cetera in
Abbreviated transcription (Latin):
eum ñ iudicatur. qui autem ñ credit iam iudicatꝰ
ẽ. quia ñ credit in nomine unigeniti filii di. Ubi gͦ
paruulos ponimus baptiratos.nisi int̃ fideles. sic̃
uniuersȩ ubiq eccłie clamat auctoritas: Ergo int̾
eos qui crediderunt. Hoc enim eis adquiritur per
uirtutem sacramenti. et offerentium responsionẽ:
ac ꝑ hoc qui baptirati ñ sunt int̾ eos qui ñ credide¬
runt. Porro si illi qui baptirati sunt ñ iudicantur.¬
isti quia carent baptismo iudicantur. Ed uͦ adiun
cem unde lux uenit in mundum. nisi de suo dic̃
aduentu. sine cuiꝰ aduentꝰ sacramento. quomͦ esse
paruuli dicuntur in luce: Aut quomͦ ñ et hoc in
Ailestione tenebrarum habent.qui quemad mo¬
dium i psiñ eredunt. sic nec baptitandos suos par¬
uulos arbitiantur quando eis mortem corporis
timent: In deo autem facta dicit oꝑa eius. qui uenit
ad lucem: quia intelligit iustificationem suam ñ

Expanded text:
cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti filii dei. ubi ergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter fideles, sicut uniuersae ubique ecclesiae clamat auctoritas? ergo inter eos qui crediderunt — hoc enim cis adquiritur per uirtutem sacramenti et offerentium responsionem - ac per hoc eos, qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. porro si illi, qui baptizati sunt, non iudicantur.isti, quia carent baptismo, iudicantur. quod uero adiungcem, unde lux uenit in mundum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent, qui quemadmodum ipsi non credunt, sic nec baptizandos suos paruulos arbitrantur, quando eis mortem corporis timent? in deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam non
Abbreviated transcription (Latin):
tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem. & a ue¬
neno sanabat᷑. & a morte liberabatur. sic nunc qui
conformat᷑ similitudini mortis eiꝰ. ꝑ fidem. baptis¬
mumq eiꝰ et a peccato ꝑ iustificationem. et a morte
ꝑ resurrectionẽ liberatur: hoc ẽ. enim qͦd ait. ut om¬
nis qui credit in eum ñ ꝑeat: s: habeat uitam ȩter¬
nam. Quid igit᷑ opus ẽ: ut xp̃i morti ꝑbaptismum
conformetur paruulus: si morsus serpentis non ẽ.
om̃ino uenenatus: Deinde si consequent᷑ dicit. ds
sic dilexit mundum. ut filium suum unigenitũ
daret. ut om̃is qui credit in eum ñ ꝑeat. s habeat
uitam ȩt̃nam. ꝑiturus erat gͦ paruulus. nec habi¬
turus uitam ȩt̾nam. si ꝑ sacram̃tũ baptismi ñ cre¬
deret in unigenitum dĩ filium. dum interim sic
uenit ut ñ iudicet mundũ. s ut saluetur mundꝰ
ꝑ ipsum. p̃sertim quia sequit᷑ et dicit. qui credit in

Expanded text:
tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a uetunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustificationem et a morte per resurrectionem liberatur. hoc est enim quod ait: u t omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid igitur opus est, ut Christi morti per baptismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omnino uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. periturus erat paruulus nec habiturus uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur et dicit: qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
moyses exaltauit serpentem in deserto. ita exalta¬
ri oportet filium hominis. ut om̃is qui crediderit
in eum ñ ꝑeat. s habeat uitam et̾nam. Quid tune in
deserto factum sit nouimꝰ. Serpentum morsibus
multi moriebantur. Tunc popłs peccata sua confi¬
tens. ꝑ moysen dep̃catus ẽ: dñm. ut hoc ab eis uirus
auferret. Ac sic moyses ex p̃cepto d̾ni exaltauit in
deserto eneum serpentem. admonuitq populum
ut illum exaltatum quisquisa serpente mordere:¬
tur attenderet. Hoc facientes: continuo sanabant᷑.
Quid ẽ. exaltatꝰ serpens. nisi mors xp̃i. eo signifi.¬
candi mͦ. quo ꝑ efficientem. id qͦd efficitur signifi¬
catur: A serpente quippe mors uenit. qui peccatũ
quo mori mereretur homini ꝑsuasit. Dñs autem
in carnem suã ñ peccatum transtulit tanquam ue¬
nenũ serpentis. s tam̃ transtulit mortem. ut eẽt in
similitudine carnis peccati. pena sine culꝑa. unde
in carne peccati. et culpa solueretur et pęna. Sicut gͦ

Expanded text:
o, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ẽẽ sine peccato aditus adeo. Si autem quod
scdo loco posueram. queratur utrum sit ẽẽ ñ credo.
Magis enim scripture credo dicenti. ne intres in iuu¬
dicium cum seruo tuo. qm ñ iustificabitur in con¬
spectu tuo omnis uiuens. Et ideo miscđ̾ia di opusẽ:
que suꝑ exaltat iudicio. que illi ñerit qui ñ facit
miscđiam. Et quod ꝓpħa cum diceret. dixi ꝓnuncia¬
bo adu̾sum me delictum meum d̾no. et tu dimisisti
impietatem cordis mei. continuo subiunxit. ꝓ hac
orabit ad te omnis sc̃s intempore oportuno. Non gͦ
om̃is peccator: s: om̃is sc̃s. Nox enim sc̃oꝵ ẽ: si dixeri¬
mus quia peccatum ñ habemus. nos ipsos decipimꝰ.

Expanded text:
uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod secundo loco posueram, quaeratur utrum sit, esse non credo. magis enim scripturae credo dicenti: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. et ideo misericordia dei opus est, quae superexultat iudicio, quae illi non erit, qui non facit misericordiam. et quod propheta, cum diceret: dixi: pronuntiabo aduersus me delimpietatem cordis mei; continuo subjunxit, Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno . Non ergo omnis peccator, sed omnis sanctus: vox enim sanctorum est, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
uia eius. nec uiri ẽ. ut ambulet et dirigat gressus suos.
Hinc et in psalmis cũ quidam dixisset dõ. tu p̃cepi¬
sti mandata tua custodiri nimis. continuo ñ de se
ine meȩ ad custodiendas iustificationes tuas: tunc¬
ñ confundar cum inspicio in om̃ia mandata tua.
Quis autẽ optat qͦd in potestate sic habet. ut ad faci¬
endum nullo indigeat adiumento: A quo autẽ id
optat. quia ñ a fortuna. uł a fato. uł a quolibet alio p̾¬
ter d̾m in consequentibus satis ostendens itinera mea
inquit dirige scđm ubum tuũ. ut ñ dominetur
mͥ om̃is iniquitas. Ab huius execrande dominatio
ne liberandi fuerant quibus dicit. si uos filius libe¬
rauerit: tunc uere liberi eritis.His atq huiusmodi
aliis innumerabilibus testimoniis dubitare ñ possũ.
nec đm aliquid impossibile homini p̃cepisse. nec dõ
ad opitulandum et adiuuandum quo fiat quod iu¬
bet impossibile aliquid ẽẽ: Ac ꝑhoc potest homo si

Expanded text:
uia eius nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. uia eius nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. hinc et in Psalmis cum quidam dixisset deo: tu praecepisti mandata tua custodiri nimis, continuo non de seuiae meae ad custodiendas iustificationes tuas! tuncnon confundar, dum inspicio in omnia mandata tua. quis autem optat, quod in potestate sic habet, ut ad faciendum nullo indigeat adiumento? a quo autem id optet, quia non a fortuna uel a fato uel a quolibet alio praeter deum, in consequentibus satis ostendens: itinera, inquit, mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. ab huius execrandae dominae sne liberandi fuerant, quibus dicit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. his atque huiusmodi aliis innumerabilibus testimoniis dubitare non possum nec deum aliquid inpossibile homini praecepisse nec deo ad opitulandum et adiuuandum, quo fiat quod iubet, inpossibile aliquid esse. ac per hoc potest homo, si
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc uolendo appetit. et dĩ uirtuti uł miscdiȩ qͥ
hoc adiuuando efficit derogabimus. S alia questio
ẽ. utrum eẽ possit. alia utrum sit. alia si ñ ẽ. cum pos¬
sit ẽe cur ñ sit. alia utrum qui omnino nunquam
ullũ peccatum habuerit. ñ solum quisquã sit. uerũ
etiam potuerit aliquando ẽẽ uł poterit. In hac qua¬
driꝑtita ꝓpositione questionum. si a me queratur.
utrum homo sine peccato possit ẽẽ in hac uita. con¬
fitebor posse ꝑ di grãm et liberum eius arbitrium.
Ipsum quoq liberum arbitrium ad digr̃am hoc ẽ
ad dei dona ꝑtinere ñ ambigens. nec tantum ut sit.
uerũ etiam ut bonum sit. id ẽ ad facienda manda¬
ta di conuertatur. atq ita di gr̃a ñ solum ostendat
quid faciendum sit. s adiuuet etiam ut possit fieri
quod ostenderit. Quid enim habemus. qͦd ñ accepimꝰ:
Unde et iheremnias dicit. Scio d̾ne quia ñ ẽ. in homine

Expanded text:
qui hoc uolendo appetit, et dei uirtuti uel misericordiae, qui qui hoc uolendo appetit, et dei uirtuti uel misericordiae, qui hoc adiuuando efficit, derogabimus. sed alia quaestio est, utrum esse possit, alia utrum sit; alia, sinon est, cum possit esse, cur non sit; alia, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit, non solum quisquam sit, uerum etiam poterit aliquando esse uel possit. in hac quadripertita propositione quaestionum si a me quaeratur, utrum homo sine peccato possit esse in hac uita, confitebor posse per dei gratiam et liberum eius arbitrium, ipsum quoque liberum arbitrium ad dei gratiam, hoc est ad dei dona, pertincre non ambigens, nec tantum ut sit, uerum etiam ut bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuertatur atque ita dei gratia non solum ostendat quid faciendum sit, sed adiuuet etiam, ut possit fieri quod ostenderit. quid enim habemus quod non accepimus? unde et Hieremias dicit: scio, domine, quia non est in homine
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quid gͦ illis fiet. qui et si fateantur se ñ habere
uł ñ plenam habere iusticiam. tam̃ a se ipsis ha¬
bendam. ñ a suo creatore ubi horreum eius et fons
eius ẽ. dep̃candam ẽe p̃sumunt: Nec ideo tamen so¬
lis de hac re uotis agendum ẽ: ut ñ sub inferatur ad
iuuandum etiam nr̃ȩ efficatia uoluntatis. Adiu¬
tor enim nr ds dicitur. nec adiuuari potest.nisi qui
aliquid etiam sponte conatur. quia ñ sicut in lapi¬
dibus insensatis. aut sicut in eis in quorum na¬
tura rationem uoluntatemq ñ condidit: salutẽ
nr̃am d̾s oꝑatur in nobis. Curautem illum adiu¬
uet. illum ñ adiuuet. illum tantum. illum autem
tantũ. istum illo. illum isto mͦ. penes ipsum ẽ. equi¬
tatis tam secrete ratio: & excellentia potestatis. Nam
uiidicunt eẽ in hac uita hominem sine peccato. ñ ẽ.
eis continuo incauta temeritate obsistendum. Si enĩ
ẽt posse negauerimus. et hominis libero arbitrio.

Expanded text:
bat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere bat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere iustitiam, tamen a se ipsis habendam, non a suo creatore, ubi horreum eius et fons eius est, deprecandam esse praesumunt? nec ideo tamen solis de hac re uotis agendum est, ut non subinferatur ad bene uiuendum etiam nostrae efficacia uoluntatis. adiutorenim noster deus dicitur nec adiuuari potest, nisi qui aliquid etiam sponte conatur, quia non sicut in lapidibus insensatis aut sicut in cis, in quorum natura rationem uoluntatemque non condidit, salutem nostram deus operatur in nobis. cur autem illum adiuuet, illum non adiuuet, illum tantum, illum autem tantum, istum illo, illum isto modo, penes ipsum est et aequitatis tam secretae ratio et excellentia potestatis. Nam qui dicunt esse posse in hac uita hominem sine peccato, non est eis continuo incauta temeritate obsistendum. si enim esse posse negauerimus, et hominis libero arbitrio,
Abbreviated transcription (Latin):
petere cibum. potumq iusticie: nisi ab illo qui esuri¬
entib eam et sicientib ꝓmittit eius saturitatem: Ne¬
pellamus itaq ab aurib et mentibus nr̃is eos quidi¬
cunt accepto semel libere uoluntatis arbitrio. ñ ora
re debere. ut ds̃ adiuuet ne peccemus. Talibus enim
tenebris.nec phariseus ille cecabatur.qui quanus
in hoc erraret quod sibi addẽdũ ad iusticiam nichil
putabat. seq arbitrabatur eius plenitudine satu¬
ratum. do tam̃ gr̃as agebat quod ñ eẽt sicut cȩteri
homines. iniusti.raptores. adulteri. sicut ille publi¬
canus. quod bis in sabbato ieiunaret. qͦd omnium
que possidebat decimas daret. Nichil sibi ad iusti
ciam petebat. s tamen ex his que habebat. gr̃as do
agendo ab illo accepisse omnia fatebatur. et tamen
imꝓbatus est. et quia ueluti saturatus nichil de ali¬
mentis iusticie rogabat acciꝑe: et quod publicano
esurienti et sicienti se uelut insultans p̃ferre gestie¬

Expanded text:
petere cibum potumque iustitiae nisi ab illo, qui esuripetere cibum potumque iustitiae nisi ab illo, qui esurientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab auribus et mentibus nostris eos, qui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nec orare nos debere, ut deus nos adiuuet, ne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine saturatum, deo tamen gratias agebat, quod non esset sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut ille publicanus, quod bis in sabbato ieiunaret, quod omnium quae possidebat decimas daret. nihil sibi addi ad iustitiam iam petebat, sed tamen ex his quae habebat gratias deo agendo ab illo se accepisse omnia fatebatur. et tamen inprobatus est, et quia ueluti saturatus nihilde alimentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam publicano esurienti ac sitienti se uelut insultans praeferre gestie
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m eius iusticiam boni aliquid oꝑemur. Si aut̃
ab illo auertimur nr̃m ẽ. et tunc scđm carnem sa¬
pimus: tunc concupiscentiȩ carnis ad illicita con¬
sentimus. Conu̾sos gd̾s adiuuat: auersos deserit.
S: etiam ut conuertamur ipse adiuuat. qͦd certe o¬
culis corporis lux ista ñ prestat. Cum gͦ nobis iubet
dicens. conuertimini ad me et conuertar ad uos. nos¬
q illi dicimus. conu̾te nos d̾s sanitatũ nr̃arũ. et d̾s
uirtutũ conu̾te nos. quid aliud dicimꝰ. quã da qd̾
iubes: Cum iubet dicendo. intelligite gͦ qui insipi¬
entes estis in popło. nosq illi dicimus. da michimn
tellectum ut discam mandata tua. quid aliud di¬
cimus. quã da quod iubes: Cum iubet dicendo. post
concupiscentias tuas ñ eas. nosq dicimꝰ. scimus qͥa
nemo ẽẽ potest continens nisi deus det. quid aliud
dicimus. nisi da quod iubes: Cum iubet dicendo. fa¬
cite iusticiam. itemq dicit. beati qui esuriunt et siti¬
unt iusticiam. qm̃ ipsi saturabuntur. a quo debemus

Expanded text:
ndum eius iustitiam boni aliquid operemur. si autem ab illo auertimur, nostrum est et tunc secundum carnem sapimus, tunc concupiscentiae carnis ad inlicita consentimus. conuersos ergo deus adiuuat, auersos deserit. sed etiam ut conuertamur, ipse adiuuat, quod certe oculis corporis lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostrarum, et: deus uirtutum, conuerte nos, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, nosque illi dicimus: da mihi mihi intellectum, ut discam mandata tua, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: post concupiscentias tuas non eas nosque dicimus: scimus quoniam nemo esse potest continens, nisi deus det, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: facite iustitiam itemque dicit: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur, a quo debemus
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut ꝑ unũ om̃s ad condemnationẽ: sic ꝑ unũ
om̃s ad iustificationem. nec ẽ: ullus ulli mediꝰ locus.
ut possit ẽẽ nisi cum diabolo: qui ñ ẽ. cum xp̃o. Hinc
et ipse dñs uolens auferre de cordibus male creden¬
tium istam nescio quam medietatem. quam conan¬
tur quidã paruulis ñ baptiratis tribuere:. ut quasi
merito innocentiȩ sint in uita et̾na. s quia ñ sunt
baptitati. ñ sint cum xp̃o in regno eius. definitiuam

Expanded text:
quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam
Abbreviated transcription (Latin):
cuius cicatricibus sanati sumus infirmi cum ẽẽmꝰ
tanquam pecora errantia. Que cum ita sint nemi¬
nem unquã eorum qui ad xp̃m accesserunt ꝑ bap¬
tismum sana fides et sana doctrina putauit excep¬
tum agr̃a remissionis peccatorum. nec ẽẽ posse alicui
p̃ter regnum eius et̃nam salutem. Hec enim parata ẽ.
reuelari in tempore nouissimo. hoc ẽ: in resurrectio¬
ne mortuorum. ꝑtinentiũ ñ ad mortem et̾nam. quȩ
scda mors appellatur. s: ad uit̃a et̃nam quã ꝑmittit ñ
mendax d̾s sc̃is et fidelibus suis. cuius uitȩ participes
om̃s ñ uiuificabuntur nisi in xp̃o. sicut in adam om̃s
moriuntur. Quẽadmodum enĩ om̃s om̃ino ꝑtinen¬
tes ad generationẽ uoluntatis carnis. ñ moriuntur
nisi in adam. in quo om̃s peccauerunt. sic ex his om̃s
om̃ino ꝑtinenentes ad generationem uoluntatis sp̃c.
ñ uiuificantur nisi in xp̃o. in quo om̃s iustificantur.

Expanded text:
cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur,
Abbreviated transcription (Latin):
men longissimȩ uite. et dñs uult auferre dolorib
animam eius ostendere illi lucem et figurare per
sensum. iustificare iustum bene seruientem plu¬
ribus. et peccata illorum ipse sustinebit. ꝓpterea
ipse hereditabit complures. & fortium partiet᷑ spo¬
lia. ꝓpt̾ quod tradita ẽ. ad mortem anima eiꝰ. et inter
iniquos estimatus ẽ: et ipse peccata multorum susti¬
nuit. et ꝓpt̃ iniquitates eorum traditus ẽ. Attende eti¬
am illud eiusdem ꝓpħȩ. qͦd de se completum lectoris
etiam functus officio. in synagoga ipse recitauit.
pauꝑibus misit me: ut refrigerent qui in pressura¬
sunt cordis. Predicare captiuis remissionem: et cecis
uisum. Om̃s gͦagnoscamus. nec ullus exceptus sit eo¬
rum qui uolunt corpori eiꝰ herere. ꝑ eum in ouile
eius intrare ad uitam et salutem quam suisꝑmisit
fecit. et peccata nr̃a ipse ꝑtulit in corpore suo super
lignum. ut a peccatis seperati cum iusticia uiuamus

Expanded text:
men longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus men longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum \' ipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synagoga ips erecitauit: euangelizare humilibus, misit me, ut refrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promifecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus,
Abbreviated transcription (Latin):
homo inquit in plaga: & qui sciat ferre infirmita¬
tes. Propt̃ qͦd et auertit se. facies eius inuriata ẽ: nec
magni estimata ẽ. Hic infirmitates nr̃as portat. et
ꝓ nobis in doloribus ẽ. Et nos existimabamꝰ eum in
tio pacis nr̃ȩ. in liuore eius sanati sumus. Om̃s ut o¬
ues errauimus: et d̾ns tradidit illum ꝓ peccatis nr̃is.
Et ipse qm male tractatus ẽ. non aperuit os. ut ouis
ad immolandum ductus ẽ. et ut agnꝰante eũ qͥ se
tonderet fuit sine uoce: sic ñ aꝑuit os iuum. In
humilitate sublatum ẽ. iudicium eius. Generatio¬
nem eiꝰ quis enarrabit: Qm̃ tolletur de t̾ra uita eiuᷤs.
Ab iniquitatib popłi mei ductus ẽ. ad mortem. Da
bogͦ malos ꝓpt̾ sepulturam eiꝰ: et diuites ꝓpt̾ mort̾e
eius. Ob hoc quod iniquitatem ñ fecerit. nec dolum
ore suo. uult dñs purgare illum de plaga. Si dede¬
ritis uos ob delicta ur̃a animam ur̃am. uidebitis se¬

Expanded text:
homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitahomo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in tio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. omnes ut oues errauimus et dominus tradidit illum pro peccatis nostris. et ipse, quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. dabo ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis se
Abbreviated transcription (Latin):
cũ primũ in tabernaculũ uł in templũ congregaren¬
tur: conuincebantur potius peccatores. quã munda¬
bantur. Nongͦ iam inquit de sanguinib congrega¬
bo conuenticula eorũ. Unus enim sanguis ꝓ multis
datusẽ: quo ueracit̾ mundarentur. Deniq sequitur.
innouatoꝵ. Nam nomina eoꝵ erant prius. filii car¬
nis. filii scłi. filii ire. filii diaboli. immundi. peccato¬
res. impii. postea uͦ filii di. Homini nouo. nomen
sint ingrati homines gr̃ȩ di. pusilli cum magnis. A
minore usq ad maiorem totius eccłiȩ uox ẽ. errauisic̃
ouisꝑdita. om̃ium membroꝵ xp̃i uox ẽ. om̃s nos ut
oues errauimꝰ. et ipse traditus ẽ. ꝓ peccatis nr̃is. Qui to¬
tus ꝓpħiȩ locus apud ysaiam ẽ. quo ꝑ philupum si¬
bi exposito. sꝑado ille candacis regine in eum credidit.
Uide quocies hoc ipsum commendet. et tanquam suꝑ¬
bis nescio quib uł contentiosis identidem inculcet:

Expanded text:
cum prius in tabernaculum uel in templum congregarencum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: innouatorum. nam nomina eorum erant prius \'filii carnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen sint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut ouis perdita, omnium membrorum Christi uox est: omnes ut oues errauimus et ipse traditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem inculcet.