comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis laborarem: tius adiuuarer. ⁊ Iam si exͣ eccb̃ani
uichil eccłiastitum posse ẽẽ sentires: non ip̃e dixisset
nobis ⁊ uobis unam eẽ religionem. eadem satmẽta
nichil in xp̃iana obseruatione diu̾sum. quib uerbis
tius ⁊ non in totum consentio. Xpiana quippe eccła
fum improbo ac respuo. qd̾ non eadem etiam ⁊̃ sisma¬
te habeatis. eadem in catholitis ex sufflatis. Orsus
agnoscit in uobis eccłia cuncta que suast̾. uͭ id̾o nõ st̾
euis quia ⁊ apud uos inueniuntur. Apud nos quie¬
pe afiena sunt. S cum uos correctos recipit tuius
sunt siunt etiam salubrit̾ ur̃a que ꝑriciose bẽatẽ
aliena. Biscordia uos possid sub tituło pacis. Ergo
discordia pellatur pax introducatur. quid cause est
Oresb pbr̃im. Posses mͥ ⁊ ħ dic̾e. homo ẽ hominẽ
retipis. Tam quippe m illo sacͣmenta xpĩana ꝙͣ mẽ¬
bra. humana cagnosco nͨ curo ꝑ quem fueruit seĩa¬

Expanded text:
uerbis laborarem, tuis adiuuarer. nam si extra ecclesiam uerbis laborarem, tuis adiuuarer. nam si extra ecclesiam nihil ecclesiasticum posse esse sentires, non ipse dixisses nobis et uobis unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. quibus uerbis tuis non in totum consentio. christiana quippe ecclesia que diuersum inprobo ac respuo, quod, cum eadem etiam in schismate habeatis, eadem in catholicis exsufflatis. prorsus agnoscit in uobis ecclesia cuncta quae sua sunt, nec ideo non sunt eius, quia et apud uos inueniuntur. apud uos quippe aliena sunt, sed cum uos correctos recipit cuius aunt, fiunt etiam salubriter uestra, quae perniciose habebatis aliena. discordia uos possidet sub titulo pacis; ergo discordia pellatur, pax introducatur. quid causae est resbyterum. posses mihi et hoc dicere: homo est, hominem recipis\'; tam quippe in illo sacramenta christiana quam membra humana cognosco nec curo, per quem fuerint semina
Abbreviated transcription (Latin):
pmium in quo exceꝑat mortis ꝓ iniquitate suppli¬
cium. Siue enim ad malum fiue ad bonum ꝑuo¬
amomento animus ꝯmutatur. S non id̾o ꝑuũ
est qd̾ m̾etur. In ip̃is corꝑalibus ⁊ temꝑalib pe¬
nis ⁊ Beneficiis diu mitritam qmͣlib etatem u¬
nus itus intͣmit. ⁊ triginta ecto ainoꝵ egͥtudi¬
nem mox ut dominus dignatus ẽ iubere sanauit.
Cerde ctis reb̾us non u̾bis manibus. Mutatiad noᷤ
nr̃i tͣnseunt. absit ut ip̃i sint qui fuerunt. Quod
utinam ⁊ tu fatias. ⁊ quͣł uerum sit inte tͥ credas. mag¬
num asiquid tͥ dic̾e uisus es nominando candidum.
uillam regiensem ⁊ donatum macomadiensẽ. qui
ex ur̃is epĩs etiam apud nos ep̃i fuerunt ⁊ ꝓbata
uita ad honorabilius semł etatis m̾itum ꝑueuer̃t.
ꝙͣ sacͣmenta ⁊ muocatio nomius dei que fit apud
nos ip̃a inimica sit nobis. cum ⁊ in eis qui exͣ eccłam
sunt non fit omĩno nsi eccłie n qͣ questione si meis

Expanded text:
praemium, in quo exceperat mortis pro iniquitate supplipraemium, in quo exceperat mortis pro iniquitate supplicium. siue enim ad malum siue ad bonum paruomomento animus commutatur, sed non ideo paruum est quod meretur. in ipsis corporalibus et temporalibus bonis et beneficiis diu nutritam quamlibet aetatem unus ictus interimit, et triginta octo annorum aegritudinem mox ut dominus dignatus est iubere sanauit. crede certis rebus, non uerbis inanibus. mutati ad nos uestri transeunt — absit ut ipsi sint qui fuerunt —; quod utinam et tu facias et quam uerum sit in te tibi credas! Magnum aliquid tibi dicere uisus es nominando Candidum Uillaregiensem et Donatum Macomadiensem, qui ex uestris episcopis etiam apud nos episcopi fuerunt et probata uita ad honorabilius senilis aetatis meritum peruenerunt; quasi sacramenta et inuocatio nominis dei, quae fit apud uos, ipsa inimica sit nobis, cum et in eis, qui extra ecclesiam sunt, non sit omnino nisi ecclesiae. in qua quaestione si meis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperabat sacmentum qd̾ exsusflabat: Suu uero ⁊
sunt om̃ia falsis uera ppost̾ata ut non dicantur
mutati in quibus ea que diu̾sa fuerant u̾itite cor¬
rigantur. ⁊ tautati dicantur in quib ea que simi¬
lia una eademq fuerant uanitate it̾atur: ⁊ Ioli
ergo ult̾ius in hac re non tantum carualit᷑ uerum
etiam pn̾ilit̾ saꝑe ut tales quales erant uĩos auo¬
bis suscipi existimes. qui conu̾sione uoliuitatis ab
ertore ad u̾itatem: a diuisione ad unitatem. a dissẽ¬
sione ad pacem ab inimicitiis ad caritatem. ab hũa¬
na p̾sumptione ad diuinaꝵ scͥpturarum auctorita¬
Hec conu̾sio uoluntatis repente mutauit nõ so¬
lum in theloneo pctõrem. uerum etiam mͥ cruce la¬
tronem. Nisi putas qͥd̾̃ xp̃c in padyso secum eẽ uo¬
luiss cruentum sceleratumq hominem si non cor¬
das illa comui̾sio continuo fac̾e̾t innocentem. ut eo
die ex eo loco. ex eo ligno. tnsiret ad ĩmortale fidei

Expanded text:
dprobat sacramentum quod exsufflabat? an uero ita dprobat sacramentum quod exsufflabat? an uero ita sunt omnia falsis aera praeposterata, ut non dicantur mutati, in quibus ea quae diuersa fuerant ueritate corriguntur, et mutati dicantur, in quibus ea quae similia una eademque fuerant uanitate iterantur? noli ergo ulterius in hac re non tantum carnaliter, uerum etiam pueriliter sapere, ut tales quales erant uestros a nobis suscipi existimes, qui conuersione uoluntatis ab errore ad ueritatem, a diuisione ad unitatem, a dissensione ad pacem, ab inimicitiis ad caritatem, ab humana praesumptione ad diuinarum scripturarum auctoritahaec conuersio uoluntatis repente mutauit non solum in teloneo peccatorem, uerum etiam in cruce latronem; nisi putas, quod Christus in paradiso secum esse uoluisset cruentum sceleratumque hominem, si non cordis illa conuersio continuo faceret innocentem, ut eo die, ex eo loco, ex eo ligno transiret ad inmortale fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ni ⁊ sacrilegus error ẽ non solum axp̃iana uiu¬
tate seꝑatio: uerum etiam sacͣmentorum que
scdm tuam confessionem una eidemq sunt uio¬
latio atq recessio. qd̾ si corrigitis ⁊ mutatis quo¬
modo tales nos suscipimus quales eratis. Unde
manit᷑ tam multa locutus es ⁊ cum sis ingenio
tam acuto consuetudine audende uanitatis obtũ¬
deris. ut uideatur tibi qd̾ cum ad nos a uob̾is tnͣ¬
seunt tales eos quales erant suscipimus: quia
in eis traditionem xp̃anorum qrmͣ ñ alieuati alie¬
nauerant. ⁊ s ꝑu̾si ꝑuert̾ant aꝑpbamus. que sat¬
menta etiam tu qmius nõ talis quales nos sumꝰ.
nõ potiusti tam̃ nsi talia. ñ sic talia qͣ alia simi¬
lia. S om̃ĩno eadem conferri. Ob̾secro te dic mĩ
quomodo talis est qualis fuit qui uen̾atur eccle¬
siam qmͣ plasphemabat. qui tenet unitatem qmͣ
non tenebat. qui habet caritatem qmͣ uon habebat
qui accipit pacem qmͣ respuebat qui actiit paceni¬

Expanded text:
ni, et sacrilegus error est non solum a christiana unini, et sacrilegus error est non solum a christiana unitate separatio, uerum etiam sacramentorum, quae secundum tuam confessionem una eademque sunt, uiolatio atque rescissio. quod si corrigitis et mutatis, quomodo tales uos suscipimus quales eratis? unde inaniter tam multa locutus es et, cum sis ingenio tam acuto, consuetudine audiendae uanitatis obtunderis, ut uideatur tibi, quod, cum ad nos a uobis transeunt, tales eos quales erant suscipimus, quia in eis traditionem christianorum, quam nec alienati alienauerant nec peruersi peruerterant. adprobamus; quae sacramenta etiam tu, quamuis non talis quales nos sumus, non potuisti tamen nisi talia. nec sic talia quasi alia similia, sed omnino eadem confiteri. Obsecro te, dic mihi, quomodo talis est qualis fuit, qui ueneratur ecclesiam quam blasphemabat, qui tenet unitatem quam non tenebat, qui habet caritatem quam non habebat, qui accipit pacem quam respuebat, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qd̾ nobis uobisq sit una religio eadem sac¬
menta nchil in xp̃iana obseruatione. diu̾sũ. Q¬
ꝙpt̃ si lut̾is tuis pars donati subscͥberet. ac demde
ista que ate atq me dicta sunt sũ insana. ꝑ̃tinaci¬
a uł impudencia cogitaret nichis ult̾ius ad u̾sus nõ
sentiret ac dice̾t. S qm̃ tu es cui respondeo. iam
puto qd̾ ⁊ ip̃e indeas qnͣi non studio itiminandi s
ꝑniciosam redarguendi fallatiam dix̾im. donati¬
starum hetitorum sacrilegum errorem. In quibus
quatuor u̾bis siue nominib quia ħ uł tͥ uł arti
gͣmatice placet. pͥmum qd̾ positum est donatistaꝵ
corrigo ⁊ muto. ⁊ donatianoꝵ dico. tet̾a uero tria
qm̃ u̾ssine dicta ẽẽ iara ut puto sentis. uos corri¬
gite. uos mutate. Mutate mqmͣ ⁊ corngite do¬
natianorum uł quodlib alud uocandi sitis tñ
heticorum satrilegum errorem. ⁊ Iam ⁊ ħetiti
estis. uł qd̾ inscismate muet̾ato remansistio uł

Expanded text:
sunt, quod nobis uobisque sit una religio, eadem sacsunt, quod nobis uobisque sit una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. Quapropter si litteris tuis pars Donati suscriberet ac deinde ista, quae a te atque me dicta sunt, sine insana pertinacia uel inpudentia cogitaret, nihil ulterius aduersus nos sentiret aut diceret. sed quoniam tu es cui respondeo, iam puto quod et ipse uideas, quam non studio criminandi, sed perniciosam redarguendi fallaciam dixerim: Don at is tar u m haereticorum sacrilegum errorem. in quibus quattuor uerbis siue nominibus, quia hoc uel tibi uel arti grammaticae placet, primum quod positum est \'Donatistarum\' corrigo et muto et \'Donatianorum\' dico, cetera uero tria, quoniam uerissime dicta esse iam ut puto sentis, uos corrigite, uos mutate. mutate, inquam, et corrigite Donatianorum uel quodlibet aliud uocandi sitis tamen haereticorum sacrilegum errorem. nam et haeretici estis, uel quod in schismate inueterato remansistis uel
Abbreviated transcription (Latin):
scisia eẽ retens congregationis ex aliqͣ sentenci¬
arum du̾sitate: dissensio. neq eium ⁊ scisma fieri
potest nis din̾sum aliquid seqnͣtur qui faciunt.
ad laborem cum me tantum adiuuent distinctioes
nos libentus qmͣ ħeticos dic̾em: Si enim scisma
faciunt quib cum eis a qͥmbus se d̾iuidunt una
religio ẽ. eadem sacͣmenta. nichil in xp̃iana obserua¬
tione diui̾sum: ħinc est ur̃a rebaptizatio dampna¬
eisdem satͣmentis tłło in xp̃iana ob̾seruatione di¬
uerso. alius est ⁊ diu̾sus ẽẽ non pot̾ baptismus.
N qm̃ nec millum est uͨ aliquid ꝑuum ad̾ diuer¬
sum sequimini cum ab unitatis uinculo seꝑati ⁊̃
de repetitione baptismi dissentitis a nobis fit ut
uisi. uerum etiam ⁊ rebaptizando diu̾sum sequi¬
nii uicti aũt quia datum ꝑ nos baptisma tanqm̃
non iptñ. uł tangm̃ nuslum fit: it̾atis. qd̾ unimi
atri idem iͨ diu̾sum ẽẽ fatemini. Tua quppe u̾bã

Expanded text:
schisma esse recens congregationis ex aliqua sententischisma esse recens congregationis ex aliqua sententiarum diuersitate dissensio — neque enim et schisma fieri potest, nisi diuersum aliquid sequantur qui faciunt —. ut laborem, cum me tantum adiuuent definitiones uos libentius quam haereticos dicerem. si enim schisma faciunt, quibus cum eis a quibus se diuidunt una religio est, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum, hinc est uestra rebaptizatio damnaeisdem sacramentis, nihilo in christiana obseruatione diuerso alius et diuersus esse non potest baptismus. sed quoniam nec nullum est nec aliquid paruum quod diuersum sequimini, cum ab unitatis uinculo separati etiam de repetitione baptismi dissentitis a nobis, fit, uuisi, uerum et in rebaptizando diuersum sequimini, uicti autem, quia datum per nos baptisma, tamquam non ipsum uel tamquam nullum sit, iteratis, quod unum atque idem nec diuersum esse fatemini. tua quippe uerba
Abbreviated transcription (Latin):
iithil est nebis ⁊ uob̾is in xpĩana obseruatione. di¬
issum. quibus aũt diu̾sus est faptismus nõ utiq nͣł
est in ꝯxp̃iana obseruatione diu̾sum. non gͦ nob̃ ⁊ uo¬
Ins duisus est luptismus. cur quod unum ẽ impro¬
batur. cur qͥd̃ idem est ex susflatur. cur qd̾ non diuer¬
sim est etatur: Me sic agente inẜsentia sic ĩstar¬
te. ad quas tͥgussationes confuge̾tis: Uidelie con¬
tempnerent mepła tua illi gͣmaticos tu accusares
in nr̃a dsaletitos. S ui̾tas ex utraq suparet here¬
ticos hoc solum meis ostendens a nobis ẽẽ diuer¬
sum qd̾ constat eẽ ꝑu̾sum. quia nos satͣmenta no¬
stra cognoscimus. errorem alienum emendamus̃ :¬
uos aũ eadem sacͣmenta fatemini que tanqmͣ nul¬
la sint it̾atis magna dusitate repbantes qd̾ diui̾¬
sum non ẽẽ conceditis. Duide qm̃uis int̾ scisma
⁊ Resim magis eam distinctionem appb̾em qua d̾

Expanded text:
nihil est nobis et uobis in christiana obseruatione dinihil est nobis et uobis in christiana obseruatione diuersum; quibus autem diuersus est baptismus, non utique nihil est in christiana obseruatione diuersum; non ergo nobis et uobis diuersus est baptismus. cur quod unum est inprobatur, cur quod idem est exsufflatur, cur quod non diuersum est iteratur\'? Me sic agente in praesentia, sic instate ad quas tergiuersationes confugeretis? uidelicet contemnerent in epistula tua illi grammaticos, tu accusares in nostra dialecticos, sed ueritas ex utraque superaret haereticos, hoc solum in eis ostendens a nobis esse diuersum quod constat esse peruersum, quia nos sacramenta nostra cognoscimus, errorem alienum emendamus, uos autem eadem sacramenta fatemini, quae tamquam nulla sint iteratis, magna diuersitate reprobantes quod diuersum non esse conceditis. Proinde quamuis inter schisma et haeresim magis eam distinctionem adprobem, qua dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
tismo nomĩatis date. Tic isli fortasse si non ip̃a reꝵ
euidentia contremisc̾ent: continuo consisium suũ
magnum iudelicet atq acutum ꝓfr̾ent ⁊ dic̾e̾nt. Ciͥs
iste nobis est cuiꝰ epłam geris: ITaitus nr̃ est. No¬
bͥs uracet: nob̾is unicitur. Si ibi tum ego si ades¬
sent conu̾sus ad te dicem. tu sastem ob̾setro dic nobͤ
quid isti faciut. Ecce apud nos baptizatum rebapti¬
⁊̃ate disponunt. Certe ego nobis ⁊ uobis una religio e¬
adem satͣñta nthil in xͥana obseruatione diu̾sum :
ist sacͣm̃tum. non est ob̾seruatio xp̃iana: Nu̾terit
deus hanc a tua mente dementiam. Quid mͥ gͥ re
pondes urgenti ac dicenti. ina nobis uobisq rełi¬
est non est una religio. gͦ nobis uobis q unus ẽ
baptismus. eadem nob̾is ⁊ uob̾is sunt sacͣmenta.
quibus autem idem baptismus non ẽ. non sunt ea¬
dem sacͣmenta. gͦ idem nobis ⁊ uobis est Baptismꝰ.

Expanded text:
tismo nominatis, date.\' tunc illi fortasse, si non ipsa rerum . tismo nominatis, date.\' tunc illi fortasse, si non ipsa rerum . euidentia contremescerent, continuo consilium suum, magnum uidelicet atque acutum, proferrent et dicerent: \'quis iste nobis est cuius epistulam geris? laicus noster est; nobis uinceret, uincitur sibi.\' tum ego si adessem, conuersus ad te dicerem: tu saltem, obsecro, dic nobis, quid isti faciunt. ecce apud nos baptizatum rebaptizare disponunt. certe ergo nobis et uobis una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum\'?est sacramentum, non est obseruatio christiana? auerterit deus hanc a tua mente dementiam. quid igitur mihi responderes urguenti ac dicenti: \'una nobis uobisque reliest, non est una religio; ergo nobis uobisque unus est baptismus. eadem nobis et uobis sunt sacramenta; quibus autem idem baptismus non est, non sunt eadem sacramenta; ergo idem nobis et uobis est baptismus.
Abbreviated transcription (Latin):
difuutõem tuam in qua dixisti ħesis ẽ dul̾sa segẽ¬
tum secta. ⁊ inde utrum non diu̾sa sequimini aũ
mus aut eos cum quib in una religiosa obserua¬
tione xp̃ianorum sacͣmentoꝵ etiam baptismꝰ unuᷤ
est tamen rebaptizando qͥd̾ nos detestamur qmͣ uel¬
sem si possem. cum aliquem deceptum ex nr̃is fide¬
lib ur̃is nefandis int̾imendum msidiis excipiũt
cum apud nos iam baptizatum uec cepisse dicunt eẽ
xͥanum. cum tamꝙͣ paganum ex suffłant. cũ cathe¬
cuminũ fatunit ut pparent demde retinguendũ
uł porius extinguend̾ repente alicunde exist̾e cum
hat epła tua ⁊ hunc ip̃m eus locum in mediis eo¬
tum ansibus recitando porrig̾e ⁊ exclamare. ¶⁊uid
facitis: Ette audite. uidete. Pegite. Una est nobis
uob̾isq religio. eadem sacͣmenta. inchil in xͥana ob¬
seruatione du̾isum. In cuiꝰ noĩe iste baptizatus sit
hͥus int̾rogate ⁊ tunc ñ alium meliorem. in uid bap¬

Expanded text:
definitionem tuam, in qua dixisti: haeresis est diuersa sequendefinitionem tuam, in qua dixisti: haeresis est diuersa sequentium secta, et uide utrum non diuersa sequimini, autmus, aut eos, cum quibus in una religiosa obseruatione christianorum sacramentorum etiam baptismus unus est, tamen rebaptizando, quod nos detestamur. Quam uellem, si possem, cum aliquem deceptum ex nostris fidelibus uestri nefandis interimendum insidiis excipiunt, cum apud nos iam baptizatum nec coepisse dicunt esse christianum, cum tamquam paganum exsufflant, cum catechumenum faciunt, ut praeparent deinde retinguendum uel potius extinguendum, repente alicunde existere cum hac epistula tua et hunc ipsum eius locum in mediis eorum ausibus recitando porrigere et exclamare: quid facitis? ecce audite uidete legite: una est nobis uobisque religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. in cuius nomine iste baptizatus sit prius interrogate et tunc, si alium meliorem in uestro bap
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃iana obseruatione du̾sum. Si una resigio
est eadem sacͣmenta nichil in xp̃iana obseruatioẽ
diu̾sum. quare gͦ rebaptiras xp̃ianum: Si aũt
in eo qd̃ tu rebaptiras xp̃ianum. ego rebaptiro di¬
u̾sa utiq seqͥmur. quare te dici non uis ħetitum
Puto qd̾ non ꝑuo signo agnoscamus ħeticos. qui
cum sͥ ⁊ nobis unam religionem. eadem sacͣmen¬
ta nichil in xp̃iana obseruatione diu̾sum ẽẽ fa¬
teantur. uolunt nos agnosc̾e baptiratos. An tãta
obsimatione contenditis. tanta dissensione u̾tati
paretis: Quod si fatitis: in eo estis ħetici qd̾ ad re¬
ligionem. ad sacͣmenta. ⁊ ob̾seruanionem xͥanam
baptismum ꝑtin̾e nõ uultis. Si aũt non facitis:
⁊ nec estis hetico qd̃ eos qui uobiscum hũt unam
esigionem. eadem satͣmenta. niħis in xp̃iana obser¬
uatione diu̾siim Cum ⁊ baptismum ad religionem
ad sacͣmenta ad xp̃ianam ob̾seruationem ꝑtin̾e fa¬
teamini tam̃ resaptizatis. Attende enim diligent̾

Expanded text:
. si una religio est, eadem sacramenta. nihil in christiana obseruatione diuersum, quare ergo rebaptizas christianum ? si autem in eo quod tu rebaptizas christianum, ego non rebaptizo, diuersa utique sequimur, quare te dici non uis haereticum? puto quod non paruo signo agnoscamus haereticos, qui cum sibi et nobis unam religionem. eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum esse fateantur, nolunt nos agnoscere baptizatos. an tanta obstinatione contenditis, tanta dissensione ueritati paretis? quod si facitis, in eo estis haeretici, quod ad religionem, ad sacramenta, ad obseruationem christianam baptismum pertinere non uultis. si autem non facitis, in eo estis haeretici, quod eos, qui uobiscum habent unam religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum, cum et baptismum ad religionem, ad sacramenta, ad christianam obseruationem pertinere fateamini, tamen rebaptizatis. adtende enim diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
eypͥanus aduruit. Cui de Baptismo repetendo si qͥd
alit̾ sapuit protantis m̃itis tͥlagrantissime carita¬
tũ corrgendum ꝓculdubio dominus reuelauit. qꝑ
i ea uite ꝑmansit tanqmͣ satͣmentum tanto frui¬
tu patis ⁊ dilectionis opulentim. ut etiam fiquid
m eo purgandum reꝑiretur. si milla re alia certe
faste martyru purgaretur. Qmiqmͣ itaes ad erro¬
rem ur̃m ꝯuincendum ⁊ si uoliu̾tis corrigendũ.
satis suꝑ ħ potuerint ista suffic̾e. tam̃ ne qusqmͣ
arbitretur asiquid te in epła posuisse qd̃ refellere
non uaserem. aut in quo de nr̃is ꝯtͣ petilianum
lict̾is nichil ydoneum respondisse demonstrare ñ
possem: segñti uolumine cet̾a uideamuuꝰ.

Expanded text:
Cyprianus adiuuit, cui de baptismo repetendo si quid Cyprianus adiuuit, cui de baptismo repetendo si quid aliter sapuit, pro tantis meritis flagrantissimae caritatis corrigendum procul dubio dominus reuelauit, quia in ea uite permansit tamquam sarmentum tanto fructu pacis et dilectionis opulentum, ut etiam, si quid in eo purgandum repperiretur, si nulla re alia, certe falce martyrii purgaretur. quamquam itaque ad errorem uestrum conuincendum et si uolueritis corrigendum satis superque potuerint ista sufficere, tamen, ne quisquam arbitretur aliquid te in epistula posuisse, quod refellere non ualerem aut in quo te nostris contra Petilianum litteris nihil idoneum respondisse demonstrare non possem, sequenti uolumine cetera uideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mitis iusticia deposcit: assumunt. de eccł̃ia ꝑeunt.
⁊ dum se nisosent̾ extollunt ip̃õ suo tumore ceratiꝰ
uitatis lumen amittunt. hiis cyp̾emi u̾bis deum
tirentes i eccłia tene̾tur. qui uellent ab ea seꝑa¬
ri ꝓpt̾ cogrtos malos. Quib u̾bis uos damp¬
namini qui seꝑati actusatis ⁊ bonos. Niis uer¬
b̾is cypͥanus ⁊ uos tenet in domo dei cuiꝰ decorem
dilexit. etiam si quod nũqmͣ fac̾e potuistis. a uo¬
bis accusatos ⁊ demonstratos traditores. ⁊ quoslib
alios malos nosse possumus ue illam ꝓpt̾ uasa frã
in contumeliam: deseramus. Diis u̾bis etiam uoᷤᷤ
in cathosicam pacem correctos pacificus introducati ne
quiblib pec̃is alienis seu ueris seu falsis offensi ꝯtͣ
q trescentem mala tanta iactetis. ne ꝓpt̾ ⁊ rrania tͥ¬
ticum actusetis: ue pp̃ paseam frumenta deseratis:
ne ꝓp̃ uasa in honorata exͣ domum magnari rema¬
ueatis. Etce qͣtum uos abste ꝯmemoratus beatus

Expanded text:
scit adsumunt, de ecclesia pereunt, et dum se insolenter extollunt, ipso suo tumore caecati ueritatis lumen amittunt. his Cypriani uerbis deum timentes in ecclesia tenerentur, qui uellent ab ea separari propter cognitos malos, quibus uerbis uos damnamini, qui separati accusatis et bonos. his uerbis Cyprianus et nos tenet in domo dei cuius decorem dilexit, etiamsi, quod numquam facere potuistis, a uobis accusatos et demonstratos traditores et quoslibet alios malos nosse possimus, ne illam propter uasa facta in contumeliam deseramus. his uerbis etiam uos in catholicam pacem correctos pacificus introducat, ne quibuslibet peccatis alienis seu ueris seu falsis offensi contque crescentem mala tanta iactetis, ne propter zizania triticum accusetis, ne propter paleam frumenta deseratis, ne propter uasa inhonorata extra domum magnam remaneatis. Ecce quantum nos abs te commemoratus beatus
Abbreviated transcription (Latin):
se qiͣiaus alio modo etiam ip̃ĩ mortui sunt. S deõ
fassos quos cosunt. quia homines fuerunt. ⁊ sic̃
homines de corpore exierunt. n resurrex̾unt. nec
iute ullum nutum que post hanc uitam ꝓuuiiti¬
tur hiseriuit. Ab ip̃is ergo diis qui baptizantͤ
sicut dixi: uere a mortuis baptirantur idestqui
ii eorum nomine baptizantur. quia ⁊ ipĩ non in
nomine sacdotum suorum s deorum de guib ia¬
na opmantur se sanctificari putant xpc̃ aũt resur¬
rexit ⁊ uiuit. ꝓnide qui ab illo baptirant᷑ nõ so¬
bum ꝑ bonũ uerũ etiam ꝑ malum miuistrum por¬
Ditis morib mortuumi non a mortuo baptiant.
etiam ibi cõmemoraui. ip̃ẽ est qui bapteat i spiri

Expanded text:
se, quamuis alio modo etiam ipsi mortui sint, sed deos se, quamuis alio modo etiam ipsi mortui sint, sed deos falsos quos colunt, quia homines fuerunt et sicut homines de corpore exierunt nec resurrexerunt nec uitae ullum meritum, quae post hanc uitam promittitur, habuerunt. ab ipsis ergo diis qui baptizantur, sicut dixi, uere a mortuis baptizantur, id est, qui in eorum nomine baptizantur, quia et ipsi non in nomine sacerdotum suorum, sed deorum, de quibus uana opinantur, se sanctificari putant. Christus autem resurrexit et uiuit; proinde qui ab illo baptizatur, non solum per bonum, uerum etiam per malum ministrum perditis moribus mortuum, non a mortuo baptizaturin euangelio, quod etiam ibi commemoraui: ipse est qui baptizat in spiri
Abbreviated transcription (Latin):
qua irngi ablandiente falacit. pallatis uis ole
tuatnone senitudiem sigͥnficantib adulant¬
⁊ iued aut ego milla epła de hoc testamoĩo
senserim ubi dem̃ est qui saptriatur amordue
hns cxea repetitis ibis satis qntum opmor oster¬
dim. Cum erm dissererem quid responde debxat
ad istas cathalitus xp̃anus cum audierit inauͣ qu
suptratur amortuo. non ei prodest lauatio eus. res¬
pondebit. Uiuit xp̃c ⁊ iam non moritur ⁊ mors ei
uit non dommabitur. de quo dcm̃ ẽ Ipẽ est qͥ lap¬
haptizantur m y dolorum templis. Non enim et
rpĩ a sacdotib sius se acciꝑe arbttrantur sancdifica¬
tionem qmͣ putant. S a diis sius qui qm̃ hoĩes
fuerunt ⁊ ita mortiu sunt. ut neq fuꝑ t̾ras necs ẽ
rene st̃orum uiuant uere ip̃i a mortius baptriã¬
tur: Hucusq ex epła mea u̾ba ip̃ã tnͣscͥpsi. in
quib iam ꝑspicis ut opnor si nunc saltem diligẽ¬
t attendis. non me ipõs tultores mortuos appeslas¬

Expanded text:
nte fallaciter, translatis uerbis oleo et unctione lenitudinem significantibus adulantis. Quid autem ego in illa epistula de hoc testimonio senserim, ubi dictum est: qui baptizatur a mortuo, ipsis ex ea repetitis uerbis satis, quantum opinor, ostendam. cum enim dissererem, quid respondere debeat ad ista catholicus christianus, cum audierit, inquam, \'qui baptizatur a mortuo non ei prodest lauatio eius\', respondebit: \'uiuit Christus et iam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur\', de quo dictum est: \'ipse est qui bapbaptizantur in idolorum templis. Non enim et ipsi a sacerdotibus suis se accipere arbitrantur sanctificationem quam putant, sed a diis: qui quoniam homines fuerunt et ita mortui sunt, ut neque super terras neque in requie sanctorum uiuant, uere ipsi a mortuis baptizantur. huc usque ex epistula mea uerba ipsa transcripsi, in quibus iam perspicis, ut opinor, si nunc saltem diligenter attendis, non me ipsos cultores mortuos appellas
Abbreviated transcription (Latin):
mum quia se ipm occultando castum ẽẽ mentitur
Itat turnc uerum dicit in baptismoi cum mentit᷑
inflagicio. ⁊ non est aqua euis mendax qmͣ esse
uustis in eccłia scd̾m promissronem tot ꝓphetiaꝵ
toto t̾rarum orbe diffusa cum aquam mendatẽ nõ
baptisiũ dix̾it ieremias. S mendates hoĩes ẜm
intessectam qui manifestus est in apocalipsi. U̾ in¬
t̾ragante iohane quid eẽnt aque i uisione mõstra¬
te ꝓpłõs esse responsum est.¶De slło uero testi
posui. quantumq e uerbis tuis adiuueris. paulu¬
sum attende. Cum enim putasses a me mortumm
ħ loco intessigi cultorem ꝓdoloꝵ qͣi eos solos exte¬
perim qui baptizare non possunt. egisti qnͣtũ potui¬
isti repetto illo de oleo testimonio qd nulluĩ lupti¬

Expanded text:
mum, quia se ipsum occultando castum esse mentitur? mum, quia se ipsum occultando castum esse mentitur? itaque tunc uerum dicit in baptismo, cum mentitur in flagitio, et non est aqua eius mendax, quam esse uultis in ecclesia secundum promissionem tot prophetiarum toto terrarum orbe diffusa, cum aquam mendacem non baptismum dixerit Hieremias, sed mendaces homines secundum intellectum qui manifestus est in Apocalypsi, ubi interrogante Iohanne, quid essent aquae illae in uisione monstratae, populos esse responsum est. De illo uero testimposui, quantumque me uerbis tuis adiuueris, paululum adtende. cum enim putasses a me mortuum hoc loco intellegi cultorem idolorum. quasi eos solos exceperim qui baptizare non possint, egisti. quantum potuisti, repetito illo de oleo testimonio, quod nullum p
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ꝑseqͣni songum est ꝑsecutorem me diuinoꝵ
testimonioꝵ ẽẽ trimineris/ Opponis michi uer¬
ba scͥpturaꝵ tociens demonstrata. qmͣ uos nichil
aduuẽt. Gleum pctõris non impinguet capud
meum. cum ⁊ apud uos eẽ saltem cccisstos ptroreᷤᷤ
negare non possis: quitam̃ baptizant: nec hipͤ
ilbis excepti sunt. ⁊Ion enim ait. Oleum mani¬
festi pc̃oris. S absolute oleum pcc̃oris. Et facti
sunt michi uelud atͣ mendax non hũs fidem. Uͥ
miror prudentiam tuam quomͦ tͥ non uideatur a¬
hͣ mendax simułatoris occułti tuiꝰ ⁊ falsam famam
mundande asiene conscientie ꝓdesse aliquid tredi¬
disti. nisi illud non dẏasetitum s plane sophi¬
sticun qd̾ i me frustra qͣi ta dyasetito rep̾hendi¬
sti. subueuire tͥ arbittus es. Si mentiris uerũ di¬
cis. Quid enim aluid conaris asserere cum homi¬
ni tbuens baptisinum quem dei eẽ non uis agnoᷤ¬
cere. ⁊ deo dicis adult̾um dare posse uerum Baptis¬

Expanded text:
sequi longum est\', persecutorem me diuinorum testimoniorum esse crimineris. Opponis mihi uerba scripturarum totiens demonstrata quam uos nihil adiuuent: oleum peccatoris non inpinguet caput meum — cum et apud uos esse saltem occultos peccatores negare non possis, qui tamen baptizant nec his uerbis excepti sunt; non enim ait: \'oleum manifesti peccatoris\', sed absolute: \'oleum peccatoris\' — et: facti sunt mihi uelut aqua mendax non habens fidem. ubi miror prudentiam tuam, quomodo tibi non uideatur aqua mendax simulatoris occulti, cuius et falsam famam mundandae alienae conscientiae prodesse aliquid credidisti, nisi quia illud non dialecticum, sed plane sophisticum, quod in me frustra quasi in dialectico reprehendisti, subuenire tibi arbitratus es: si mentiris, uerum dicis! quid enim aliud conaris asserere, cum homini tribuens baptismum, quem dei esse non uis agnoscere, ideo dicis adulterum dare posse uerum baptis
Abbreviated transcription (Latin):
ba mea consegñtia non adi̾teris aut ab eus distamu¬
xatorem eadem illa consequetur absurditas utnuis¬
quis eni an a latete impio fu̾it saꝑtizatus. tannm̃
qmo tuo aptiatus manit᷑ lodus sits ⁊ Ion eniu
Ait qui suptizatur a mortuo marafest or. Sor iabiso¬
lite diet mortuo. Pet manifestatio usorum ue
aneorum quem non de sompno ł peuis dei fa mor¬
te ꝯxitaret: Et tam̃ te non extitauit. Et ensuꝵ
ego contͣ petillamim dixam quasicont̾ me diceus¬

Expanded text:
 mea consequentia non adverteris, aut ab eis dissimuorem baptizatorem, eadem illa consequetur absurditas, ut quisquis etiam a latente impio fuerit baptizatus, tanquam mortuo baptizatus inaniter lotus sit. non enim ait: \'qui baptizatur a mortuo manifesto, sed absolute dixit: \'mortuo\'. haec manifestatio uerborum illic meorum quem non de somno uel potius de ipsa morte excitaret? et tamen te non excitauit, et insuper, quod ego contra Petilianum dix
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium refellere conareris. ulłam ꝑsecutio¬
nem ẽẽ ustam posse dixisti. Sͥ ignoscendũ tͥ est nes¬
cienti scͥpturas. Unde tͥ uenire posset in mentẽ qmͣ
uista uoce sit ditum. detͣhentem ꝓximo suo occulte
hunc ꝑsequebar. ⁊ ab ip̃o domino ihũ xp̃o m extel¬
lentissima ꝓph̃ia. ꝑ sequar inimicos meos ⁊ ꝯpre

Expanded text:
testimonium refellere conareris. nullam persecutiotestimonium refellere conareris. nullam persecutionem iustam esse posse dixisti; ubi ignoscendum tibi est nescienti scripturas, unde tibi uenire posset in mentem, quam iusta uoce sit dictum: detrahentem proximo suo occulte, hunc persequebar, et ab ipso domino Iesu Christo in excellentissima prophetia: persequar inimicos meos e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsetutionis cͥmine dampnata conscientia estizde
tratorib quidem ⁊ thurificatorib qui fuerint. qͥ
ħ nephas admiserint. uon scͥpturis sauctis. s fa¬
me hominum tredidistis. que si potest etiam fła
bona de malis. cur non possit etiam mala de boĩs:
NDe ꝑsecutione autem ħ t̾ breuit᷑̾ it̾mq respon¬
derim. qd̾ cum respondissem petiliano refellere mi¬
nime ualuisti. In scͥptura quippe sancta que nemi¬
nem fallit. area dicła ẽ eccłia dei. dmñq ip̃m cum
uentilabro eẽ uenturum ⁊ mundaturum aream su¬
am ut frumentum abscondat in horteo. paleam uͤ
ꝯburat igni in extinguibili. aut ergo recte passi es¬
tis ꝑsecutionem. aut si modꝰ xpiams excessus ẽ.¬
palea nr̃a fecit ꝓpter qmͣ non fuerat area domini¬
ca deserenda. nͨ quisquis añ tempus uentilationis
ab area paseam refug̾et a frumento sepatus pasea
fieret. Tu autem cum ħ non meum s sancte scͥpt᷑e

Expanded text:
persecutionis crimine damnata conscientia est. de persecutionis crimine damnata conscientia est. de traditoribus quidem et turificatoribus, qui fuerint qui hoc nefas admiserint, non scripturis sanctis, sed famae hominum credidistis. quae si potest esse falsa bona de malis, cur non possit etiam mala de bonis? de persecutione autem hoc tibi breuiter iterumque responderim, quod cum respondissem Petiliano refellere minime ualuisti. in scriptura quippe sancta, quae neminem fallit, area dicta est ecclesia dei dominumque ipsum cum uentilabro esse uenturum et mundaturum aream suam, ut frumenta recondat in horreo, paleam uero conburat igni inextinguibili. aut ergo recte passi estis persecutionem aut, si modus christianus excessus epalea nostra fecit, propter quam non fuerat area dominica deserenda, ne, quisquis ante tempus uentilationis ab area paleam refugeret. a frumento separatus palea fieret. tu autem, cum hoc non meum, sed sanctae scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
tisma ⁊ inuisibilis gr̃a. Ting̾e ergo possuat ⁊ boni
⁊ mali. ab luere autem ꝯscientiam: non nsi ille qui
semꝑ est bonus. Ac ꝑ ħ etiam nesciente eccł̃ia ꝓpt̾
malam pollutam conscĩam dampnati axpõ Iam in
corpore xp̃i non sunt qd̃ est eccl̃ia. qm̃ non pot̾ xp̃c
hr̃e menbra dampnata. Binde ⁊ ip̃i exͣ eccłiam
laptizant. Omĩa quippe ista monstra. Absit oĩo
ut in menibris illuis columbe unice ꝯputentur.
abfit ut intrare possint limites orti ꝯclusi cuiꝰ ille
tustos est qui non potest falli. qui tam̃ si confitem᷑
⁊ corriguntur tunc intrant. tunc mundant᷑. tc̃
marborib orti conclusi. Item in membris colum¬
be unice num̾antur. nͨ tamen denuo baptiz aut᷑.
Ita ⁊ tum ab ħeticis ueniunt cum ipõ baptismate
ne qmͣ iitus accipiũt. ut tid̾ defuit p̾stetur. qd̾ aũ
non mutatum est aꝓpbetur. ¶Testra inqiuis ꝑ
urõs maiores traditionis ⁊ turificationis ⁊ ꝑuoᷤᷤ

Expanded text:
tisma et inuisibilis gratia. tinguere ergo possunt et boni tisma et inuisibilis gratia. tinguere ergo possunt et boni et mali, abluere autem conscientiam non nisi ille, qui semper est bonus. ac per hoc etiam nesciente ecclesia propter malam pollutamque conscientiam damnati a Christo iam in corpore Christi non sunt, quod est ecclesia, quoniam non potest Cre membra damnata. proinde et ipsi extra ecclesiam baptizant. omnia quippe ista monstra absit omnino ut in membris illius columbae unicae conputentur, absit ut intrare possint limites horti conclusi, cuius ille custos est qui non potest falli. qui tamen si confitentur et corriguntur, tunc intrant, tunc mundantur, tunc in arboribus horti conclusi, tunc in membris columbae unicae numerantur nec tamen denuo baptizantur; ita et cum ab haereticis ueniunt cum ipso baptismate, ne, quam intus accipiunt, ut quod defuit praestetur, quod autem non mutatum est adprobetur. Uestra, inquis, per uestros maiores traditionis et turificationis et per uos
Abbreviated transcription (Latin):
cetulta est. non potuit mͥ respond̾i. Tamen eñ con¬
tra uitatem dicitur qd̾ falsa euis fama possit ablu̾e
qmͣ si ħ ip̃a posse dic̾etur. ¶ Si aũt queris qͦmo¬
do baptizent quos dampnauit eccł̃ia: Rndeo. Sic
eos baptizare quomodo baptizant quos dampnauit
Seus añqmͣ de illis quicqmͣ uidicaret eccł̃ia. Qui
emm mente ꝑu̾sa uidetur intus ẽẽ cum foris sit: ab
ipõ xp̃o iam uidicatus est. Ip̃ẽ quippe ait. qui non
tredit iam uidicatus ẽ. Paułus aũt apłus dic̃. Et¬
elesia subdita ẽ xp̃õ. ⁊ Ion igit᷑ debet eccł̃ia se xpõ
pponere ut putet baptizare posse ab illo iudicatos.
ase aũt uidicatos baptizare non poᷤtest. cum ille sẽ
ꝑueratit̾ uidicet. ecclĩ astici autem udices sicut ho¬
mines plerumq fallantur. Captizant ergo ꝙͣtũ
attinet ad uisibile minist̾ium ⁊ boni ⁊ mali. ĩ uisi¬
bilit̾ autem ꝑ eos ille u̾aptizat cui est ⁊ uisibile bap¬

Expanded text:
occulta est, non mihi potuit responderi. tam enim conocculta est, non mihi potuit responderi. tam enim contra ueritatem dicitur, quod falsa eius fama possit abluere, quam si hoc ipsa posse diceretur. Si autem quaeris, quomodo baptizent quos damnauit ecclesia, respondeo sic eos baptizare, quomodo baptizant quos damnauit deus, antequam de illis quicquam iudicaret ecclesia. qui enim mente peruersa uidetur intus esse cum foris sit, ab ipso Christo iam iudicatus est. ipse quippe ait: qui non credit iam iudicatus est, Paulus autem apostolus dicit: ecclesia subdita est Christo. non igitur debet ecclesia se Christo praeponere. ut putet baptizare posse ab illo iudicatos. a se autem iudicatos baptizare non posse, cum ille semper ueraciter iudicet, ecclesiastici autem iudices sicut homines plerumque fallantur. baptizant ergo, quantum attinet ad uisibile ministerium, et boni et mali, inuisibiliter autem per eos ille baptizat, cuius est et uisibile bap
Abbreviated transcription (Latin):
bona tuma aiculta est^ eatenditur quid tunc accipi ens
iieus aitendat. unde conscientia enis abluaturs.
Exꝑgistimini alicũ. nũc sastem diate artendit di
Guud timetis ne humiliemsni sinon in hoĩe. s ni
cum satet dantis ꝯscientia dixͥo ut accpieus aftẽdit
deura ⁊ ab allo tunc eius ablui constĩam. confessus
fuero. ¶la me hortenda conseq̃tur absuiditas. laneti
abliui hoĩes cum baptizatos hñt xcultos malos. qm̃ͣ ẽ
erito qd̾ dicimus quia ħ ẽ uerum. ħ sanum ħ catholi¬
cum quod xp̃c mundet actipientium conscĩas siue
ꝑ honos ministros baptismi sui siue ꝑ malos grã
De illo scriptum ẽ. ⁊p̃c dilexit eccłiam ⁊ se ip̃m tra¬
didit ꝓ eaut eam sanctificaret. mundans eam lauas
aque m uerbo. Cu inquis responde quomõdo lapti¬
dent quos dampnauit eccłia. Im engo receditur
auois petiliani. Qm̃ illo dicente ꝯscientia sce dã¬
tis aftenditur que abluat corriꝑientis cum q̃rerem

Expanded text:
 cum occulta est. non attenditur. quid tunc accipiens iubetis attendat, unde conscientia eius abluatur? Ei Expergiscimini aliquando, nunc saltem dicite: attendat deum. quid timetis ne humiliemini, si non in homine, sed in cum latet dantis conscientia, dixero. ut accipiens attendat deum, et ab illo tunc eius ablui conscientiam confessus fuero, illa me horrenda consequetur absurditas. sanctius ablui homines, cum baptizatores habent occultos malos quam cum ergo quod dicimus?, quia hoc est uerum, hoc sanum, hoc catholicum, quod Christus mundet accipientium conscientias siue per bonos ministros baptismi sui siue per malos, quoniam de illo scriptum est: Christus dilexit ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret mundans eam lauacro aquae in uerbo. Tu, inquis, responde, quomodo baptixent quos damnauit ecclesia. iam ergo receditur a uerbis Petiliani, quoniam illo dicente: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis cum quaererem
Abbreviated transcription (Latin):
ma consialitur. ut tuns a fallente accipiat homo luꝑ¬
tisinim ueruna: cum de illo credid̾it falsum ato
ita ne desit arhor que ftuctum pariat henci erroris
fit mat᷑ falsitas u̾itatis. Hec id̾o totum tam execa¬
buletam mirabiłr ꝑu̾sum ⁊ insauum neqd dei est
dei et dicatm ut qͥd a deo sumitur homiid t̾ou¬
atir. ne quidixit constientia sante dantis arenditirs
qur absuat aitipientis ertasse uide aoar. ⁊ Sri hiemes¬

Expanded text:
ma consulitur, ut tunc a fallente accipiat homo bapma consulitur, ut tunc a fallente accipiat homo baptismum uerum, cum de illo crediderit falsum, atque ita, ne desit arbor, quae fructum pariat haeretici erroris, fit mater falsitas ueritatis. hoc ideo totum tam execrabile, tam mirabiliter peruersum et insanum, ne quod dei est dei esse dicatur, ut quod a deo sumitur hominibus tribuatur, ne qui dixit: conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis errasse uideatur. Nostri h
Abbreviated transcription (Latin):
si falsum est uerum sit. Si uerum ẽ falsum sit. Eace
tale aliqud ipẽ in sacͣmenta xpiane regen̾ationis ĩmit¬
tis. ĩmo peuis mag̾q fugiendum. Illi enimi nõ ĩ sua
fiaude nͨ in rerum u̾tate. M ĩ ꝑplexitate sceutioĩs
humane quedam iłta dicunt. tunc iuideri uera cũ fal¬
sa sunt: tunc falsa cum uera sunt. que cum mdispu¬
tatione mciderint animo disc̾ni etiam fi dissalui ser¬
nione non possunt. Tu uero non u̾bum qd̃ lib nec
rem qmͣlidet. S ipãm qua met̾nam uitam renasca¬
mur mundationem constientie ueram fieri posse di¬
cis i homine ꝑ falsam famam aliene constientie
Et ne t̾ ħ tͥbuatur qui dĩaleticam didicisti ur̃ori di¬
tis hanc eẽ sentenciam quib non ut dyaletitꝰ cori
ꝯstientia est tunc ab eo fit bonus qu uapuzatuꝵ
tuuit arbor lona fructum honum parit cumus ꝯscia¬
dantis mala ⁊ ectulta est. tunc eius fassa ẽ bona fa¬

Expanded text:
si falsum est uerum sit, si uerum est falsum sit. ecce si falsum est uerum sit, si uerum est falsum sit. ecce tale aliquid ipse in sacramenta christianae regenerationis inmittis, immo peius magisque fugiendum. illi enim non in sua fraude nec in rerum ueritate, sed in perplexitate locutionis humanae quaedam uerba dicunt tunc uideri uera cum falsa sunt, tunc falsa cum uera sunt; quae cum in disputationem inciderint animo discerni, etiamsi dissolui sermone non possunt. tu uero non uerbum quodlibet nec rem quamlibet, sed ipsam qua in aeternam uitam renascimur mundationem conscientiae ueram fieri posse dicis in homine per famam falsam alienae conscientiae. et ne tibi hoc tribuatur, qui dialecticam didicisti. uestrorum dicis hanc esse sententiam, quibus non ut dialecticonscientia est, tunc ad eam fit bonus qui baptizatur, tunc arbor bona bonum fructum parit: cum uero condantis mala et occulta est, tunc eius quae falsa est bona fa
Abbreviated transcription (Latin):
suat. ¶udd si dixitais. ila horrenda consequetur
absuditas quͣ in aia epła mea comemoretam nõ
dosouadere noliusti. quia prorsus non aatigistindo
tanto atentius acutiꝰq iudisti qnͣtomag̃ atting̾e
timusti. Si enim ħ dicitis aͥd̾ cum sanatꝰ homo
haptizat. sancta eius conscĩa. diluit accipientis ⁊¬
scientiam. cum uero couscientia dantis satent ĩmũ¬
da est tunc deus angłs ue abluit. cauete ne qui uo¬
uis s̃ dicentib credunt. occultos malos optent i¬
uenure aenib atptirentur ut muilto sanctuis abip¬
conro i angio eius alluantur. Pinc absurditatẽ
comemoratam. caute tu quidem qͣi iuthil horum di¬
xerim rem tartam silendam petisti. S confugiste
ad nescio quid absuidius. ut cum matulosa consciã
dantis occulta est. o idõ non pot̾ actipientis conscĩam¬
abluere. timc falsa fama euis accipiens absuatur ⁊ in
eo u̾itatem fallitas oꝑetur. NSunc ⁊ actusa calumpni¬
ose dp̃aseticos qd̃ fugienda u̾sutia smoris efficant ut

Expanded text:
si dixeritis. illa horrenda consequetur absurditas, quam in illa epistula mea commemoratam non dico uidere noluisti, quia prorsus non attigisti, sed tanto attentius acutiusque uidisti. quanto magis attingere timuisti. si enim hoc dicitis, quod, cum sanctus homo baptizat. sancta eius conscientia diluit accipientis conscientiam, cum uero conscientia dantis latenter inmunda est, tunc deus angelusue abluit, cauete, ne, qui uobis haec dicentibus credunt, occultos malos optent inuenire a quibus baptizentur, ut multo sanctius ab ipso deo uel angelo eius abluantur. hanc absurditatem pistula mea commemoratam, caute tu quidem, quasi nihil horum dixerim, rem tantam silendam putasti, sed confugisti ad nescio quid absurdius, ut, cum maculosa conscientia dantis occulta est et ideo non potest accipientis abluere, tunc falsa fama eius accipiens abluatur et in eo ueritatem falsitas operetur. I nunc et accusa calumniose dialecticos, quod fugienda uersutia sermonis efficiant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
satis demonstrare non pot̾o: uisi ex epła tua iserã
u̾ba tua. Quid sͥ iult inquis qd̾ ais heticorum
sequentes fieri solent: is heticus nisi contͣrie uel
alit̾ impetͣte religionis ẽ cułtor ut sunt manichei
arriani marchionite. nouatiani. cet̾iq quorũ in¬
ter se contͣ fidem xanam diu̾sa sententia stat. In¬
t᷑ nos quib idem xpc̃ natus mortuus. ⁊ resurgens.
Una religio eadem satͣmenta nichil in xp̃iana ob¬
seruatione duisum: scisma fcm̃ non ħ̾esis dicitur.
Siquidem hesis ÷ diu̾sa sequentium secta. Scis¬
mauero idem seqñtium seꝑatio. Quare ⁊ in hoc
studio criminandi qnͣtum ncurreris uides errẽ
cum quo scisma est. ħesem uocas. Hec nemppe
uba tua surit que posui ex epłł tua. Iam nunc
attende. Si ꝑtinax non sis qm̃ facili compendio id
qd̾ inter nos agebatur ip̃e finieris. Si em̃ ⁊ nob̃

Expanded text:
satis demonstrare non potero, nisi ex epistula tua inseram satis demonstrare non potero, nisi ex epistula tua inseram uerba tua. quid sisi inter diversa sequentes fieri solent, nec haereticus nisi contrariae vel atae J\'eligionis est cultor, ut sunt Manichei Arriani Marcionitae Nouatiani ceterique, quorum inter se contra fidem christianam diuersa sententia stat. inter nos, quibus idem Christus natus, mortuus et resurgens, una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum, schisma factum, non haeresis dicitur; siquidem haeresis est diuersa sequentium secta, schisma uero idem sequentium sepa ratio. quare et in hoc studio criminandi quantum incurreris uides errorem. cum quod schisma est haeresem uocas. haec nempe uerba tua sunt quae posui ex epistula tua. Iam nunc adtende, si pertinax non sis, quam facili conpendio id quod inter nos agebatur ipse finieris. si enim et nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cum cui uides ad huc ncͣcarium ẽẽ gͣmaticum. Qe¬
si disciplia disputando suie illam dẏalencam ue¬
lis appellare siue quid aliud satis tamñ sobriẽ docer
eum de re constat non eẽ de nomie laborandum.
sicut non cuio utrum ea ipã daletica uocetur curo
tanĩ qntum ualeo nosse at posse disputare. ħ ẽ ue¬
ritatem a falfitate i loquendo discen̾e. quia hmi
donatiste an donatiani ꝑirius pͥus exͣ eccliam sa¬
cnficauit. ⁊ latatitus declinemii. utrum postre¬
mo adonato uł qui pͥus exͣ eccł̃iam sacficauit. uł
qui banc dissensionem maxie roborauit an a
idone decipiatis cautissime deuitandi nisi diligẽ¬
ter demonstrare curau̾o: non ꝑuam negligentie
cuspami ꝓ mei officii sarcina incurram qm̃qmͣ id
qd iit̾ nos accidit scisina pocius qmͣ hesim cẽses
appeslari oport̾e. ⁊ cid̾ raro audere dẏalenci solent ⁊
diffinitionib ista disc̾nis. S̾ qnͣtum nos adiuues

Expanded text:
cum, cui uides adhuc necessarium esse grammaticum. qucum, cui uides adhuc necessarium esse grammaticum. quodsi disciplina disputandi, siue illam dialecticam uelis appellare siue quid aliud, satis tamen sobrie docet, cum de re constat, non esse de nomine laborandum, sicut non curo utrum ea ipsa dialectica uocetur, curo tamen, quantum ualeo, nosse ac posse disputare, hoc est ueritatem a falsitate in loquendo discernere, quia hoDonatistae an Donatiani peritius et litteratius declinemini, utrum postremo a Donato, uel qui primus extra ecclesiam sacrificauit uel qui hanc dissensionem maxime roborauit, an aideo, ne decipiatis, cautissime deuitandi, nisi diligenter demonstrare curauero, non paruam neglegentiae culpam pro mei officii sarcina incurram. Quamquam id quod inter nos accidit schisma potius quam haeresim censes appellari oportere et, quod raro audere dialectici solent, etiam definitionibus ista discernis; ubi quantum nos adiuues
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitate qd̃ dicimus: quorum non inpeliciõe
ꝯ̾monis. S in demonstratione u̾itatis maior ẽ ĩten¬
cios Si aũt quiscmͣ nr̃orum pͥmus flexit ħ nom̃
milso modo michi uidetur illud simiłe intuitus qͥd̾
euuͣgłiste ad enuͣ głio nũcupantur. S quia ꝑ do¬
natum non tm̃ carthaginis qui hant hesim maxͤ
roborasse ꝑ hibet᷑. Sed etiam ꝑ maiorem donatum
a casis nigris qui astare contͣ ałtare in eadem tiuita¬
te pͥmꝰ erexit. magnũ scandalum fc̃m ẽ ita fortas¬
se a donatos donatistas. ut ab scandalo scandalistas.
uoluit appłłare. S ego m ea re in qua nchil cause
nr̃e minuitur. me fatislimũ p̾beo. ⁊ qnͣdo terũ ago¬
⁊ tam donatianos uoco. quͣdo aũt cumaliis ꝯsuetuͥ¬
non pocuis sequor que hiis sonis iure dommnat.
Tu tantum mem̃to cuitantam tͣbusti elomenti¬
am non dum nosse nomina declinare. ⁊ nuntia
urĩs securitatem. ne iam timeant tanqmͣ duaseti¬

Expanded text:
ambiguitate quod dicimus, quorum non in expolitione ambiguitate quod dicimus, quorum non in expolitione sermonis, sed in demonstratione ueritatis est maior intentio! si autem quisquam nostrorum primus flexit hoc nomen, nullo modo mihi uidetur illud simile intuitus, quod euangelistae ab euangelio nuncupantur; sed quia per Donatum non tantum Carthaginis, qui hanc haeresem maxime roborasse perhibetur, sed etiam maiorem Donatum a Casis Nigris, qui altare contra altare in eadem ciuitate primus erexit, magnum scandalum factum est, ita fortasse a Donato Donatistas ut ab scandalo scandalistas uoluit appellare. Sed ego in ea re, in qua nihil causae nostrae minuitur, me facillimum praebeo et quando tecum ago iam Donatianos uoco, quando autem cum aliis, consuetudinem potius sequor, quae his sonis iure dominatur; tu tantum memento me, cui tantam tribuisti eloquentiam, nondum nosse nomina declinare et nuntia uestris securitatem, ne iam timeant tamquam dialecti