comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis et uoce lacessit. Salustius. hystoriȩ Li.
Tunc u̾o et posci cũ cęteri eiusdem cause du¬
cem se nactus rati maxĩo gaudio bellũ ir¬
ritare. Luci. xxuiii. Luculi si ĩ amore irri¬
tarit suc. Pla. ĩ Amphi. irritabis crabroneᷤ
uarro sesq ulixes omes irritans uẽtos om̃s¬
a legatis ꝗ cũ legationib mutunt᷑. Fex. in¬
echir̾a. Aliquo ẽ mihi ablegandus dũ pa¬
rit philomena.
Rcanũ dc secretũ uel absconditũ qđ quę
in archis sunt cȩlata sunt et abscondita.
lere arcanos etiã tibi credexe sensus et. eñ
forticulũ se ĩ torminib et ĩstranguria
sua prebeat. et quãto. Itaq dicimꝰ graued¬
inosos quosdam torminosos¬
Monumẽti proprietatẽ a monẽdo. M.ł. expͥ¬
Sed ego q̃ monumẽti ratio sit nõie ĩpo
admoneor ad memoria magis spectare
debet posteritatis quã ad prȩsentis tp̃ris
dederat monumẽta et pignus amoris
cassum uideas gestire leuandi.
INuolare ẽ irruere insilire aut auola¬

Expanded text:
lis et voce lacessit. Sallustius Historiae lib. I tunc vero Etrusci cum ceteris eiusdem causae, ducem se nactos rati, maximo gaudio bellum inritare. Lucilius lib. XXVIII Lucili, si in amore inritarit suo. Plautus Amphitryone irritabis crabrones. Varro Sesqueulixe omnes irritans ventos oma legatis, qui cum legationibus mittuntur. Terentius aliquo mihi est ablegandus, dum parit Philumena. ARCANVM dicitur secretum vel absconditum, quod quae in arcis sunt celata sunt et abscondita. lere, arcanos etiam tibi credere sensus. Et Aeneforti | culum se in torminibus et in stranguria sua praebeat. Et quarto itaque decimus gravidinosos quosdam, torminososMONVMENTI proprietatem a monendo M. Tullius exprsed ego, quae moadmoneor ad memoriam magis spectare debet posteritatis quam ad praesentis temporidoesse sui dederat monumentum et pignus amoris.cassum videas gestire lavandi. 1INVOLARE est inruere, insilire, aut a VOLA
Abbreviated transcription (Latin):
ac dẽcolores tractũ a pictura quȩ prius quã
coloribus corporat᷑ umbra fingit᷑. Luciliꝰ libro
II. Uix uno homini ac monogrammo Et xxlii¬
que pietas monogrammi ꝗnͦque adducti pie¬
in scciptũ eportu exportant clanculũ ne porti¬
torium dent.
ipartire ẽ participare et partem dare. Luci.
libro .xxuii. Quibus potest impartit. Nouius de¬
uestris familias impartire posset et adhixcũ
libro .u. et quonĩa ut accepimus est nihil ab¬
eo patriȩ quod impartiam
Sedulum sigͥficat sine dolo Lucilius. L. xxuii. Sa¬
lutem factis uersib. lucilius ꝗbus potest im¬
partit. totumq hoc studiose et sedulo. M. Tulliꝰ
de finib bonorũ & malorũ. sedulo in quã fatĩa
sed fortuna fortis. quare conare quȩso.
Scxipturarios uetexes qͦs nũc tabulario dicimꝰ
diti uolunt quod scripturis et cõmentariis
om̃ia uel uxbium uel prouinciarũ cõplecterẽt᷑¬

Expanded text:
ac decolores: tractum a pictura, quae priusquam ac decolores: tractum a pictura, quae priusquam coloribus corporatur, umbra fingitur. 2Lucilius lib. IIvix vivo homini ac monogrammo.3Et XXVIIQuae pietas? Monogrammi inscriptum e portu exportant clanculum, ne portorium dent. INPERTIRE est participare et partem dare. Lucilius lib. XXVII quibus potest, inpertit. Novius Devestras familias inpertire posset. Et Ad Hirtium lib. V et quoniam, ut hoc tempus est, nihil habeo, patriae quod inpertiam. SEDVLVM significat sine dolo. Lucilius lib. XXVII salutem fictis versibus Lucilius, quibus potest, inpertit, totumque hoc studiose et sedulo. M. Tullius De finibus bonorum et malorum sedulo, inquam, faciam; sed «fortuna fortis»: quare conare, quaeso. SCRIPTVRARIOS veteres, quos nunc tabularios | dicimus, dici volunt, quod scripturis et commentariis omnia vel urbium vel provinciarum conplecterent
Abbreviated transcription (Latin):
mungi exmanifesta significatõe manat. Lua
possem emungi uolo Ter. emuxi argẽto señe.
⁊glomerare implicare cõungere dictum a
git᷑. luciliꝰ . L. xxuiii. Cũ manicis catulo collare¬
que ut fagitiuum deportem.
epilati dictum rarefacti. luci libro .xxuiiii. Ha¬
to ꝗd actũ ẽ de pilati omes sumus
xcuxiari curia excludi. Uarro hippocine apol¬
lonium ideo excuriant ꝗa nihil habebat.
Ensum significat exȩquatũ qͦd sine inclina¬
tõe sunt quȩ pendunt᷑. luci libro .xxuiii. ni¬
hil parui ac pensi uti lr̃as doceas lutum.
qua intercus est hidropum morb qͣsi aquã
intexcutem. Luci .L. xxuiii. Aquã te in aĩo
habere intercutem.M.F. de officiis. libro .iii.
siꝗs medicamẽtum cuipiam dederit adaquã
uoluerunt a greco qͦͣsi mallacus. lucilius .L.
xxUII. ĩ sanũ uocant quẽ maltam ac femi¬
nam dici uidet.
Monogrammi dicti sunt hoĩes macie ꝑtenues

Expanded text:
1EMUNGI ex manifesta significatione manat. 2Lu1EMUNGI ex manifesta significatione manat. 2Luposse meemungi bolo.3Terentiusemunxi argento senem 1ADGLOMERARE, inplicare, coniungere, dictum a gitur. 2Lucilius lib. XXVIIIIcum manicis catulo collarique ut fugitivumdeportem. DEPILATI dictum rarefacti. Lucilius lib. XXVIIIIGnatho, quid actum est? Depilati omnes sumus. EXCVRIARI, curia excludi. Varro Hippocyne Apollonium ideo excuriant, quia nihil habebat. 1PENSUM significat exaequatum, quod sine inclinatione sunt quae penduntur. 2Lucilius lib. XXVIIInihil parvi ac pensi, uti littera
 doceas lutum. 1AQUA INTERCUS, hydropum morbus, quasi aqua inter cutem. 2Lucilius lib. XXVIIIaquam te in animo habere intercutem.3M. Tullius De officiis lib. III si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquamvoluerunt, a Gr<a>eco, quasi μαλακός. 2Lucilius lib. XXVIIinsanum vocant quem maltam ac feminam dici videt. 1MONOGRAMMI dicti sunt homines macie pertenues
Abbreviated transcription (Latin):
Ruium est propͥum uniꝰcuiꝰq unde et res
priuata. Luci. L. xxx. Cultule accedũt pri¬
ue centonib binis idẽ abdomina tũ pri
q̃ua me hoc tpre nugator cogͦscere nõ ius
oramina qͣsi diminutiue a foris dicta. Cicero
Tuscu libro .i. nã nũc quide quãꝗͣ foramina
illa quę patent ad animum a corpore cal¬
lidissimo artificio natura fabricata est.
iscerniculum atus quȩ capillos mulierũ an¬
te fronte diuidit dicta a discernẽdo. Lucili
L. xxx. euplocamo digitis discerniculũq ca¬
pillos.
ratrũ ꝓprietatẽ. Nigidius acutissime dixit
is.l.iii. Contendere debetꝰ quã maxĩe possit
ut uincat supplantare eũ qui cũ certet aut
manu pellere nullo modo debet
Conungere copulare dictum ẽ a uigo lucili
libro.xxuiiii. Quã mihi quãtum est inter hu¬
manum genus rerũq ĩterse cõungat cõmuni
Enestrȩ a grȩco uocabulo cõuersum ẽ in cat.¬
latinũ¬
Cicero. Tuscu libro .i.
Non eas partes q̃ qͦsi fenestre sũt animi

Expanded text:
proprium uniuscuiusque, unde et res PRIVATA. Lucilius lib. XXX culcitulae accedunt privae centonibus binis. Idem abdomina tunni prquam me hoc tempore, nugator, cognoscere non vis. FORAMINA quasi dimminutive a foribus dicta. Cicero Tusculanarum lib. I nam nunc quidem, quamquam foramina illa, quae patent ad animos a corpore, callidissimo artificio natura fabricatur. DISCERNICVLVM, acus quae capillos mulierum ante frontem dividit, dicta a discernendo. Lucilius lib. XXX euplocamo digitis discerniculumque capillo. FRATRVM proprietatem Nigidius acutissime | dixiis lib. III contendere debet, quam maxume possit, ut vincat; subplantare eum quicum certet aut manu pellere nullo modo debet. CONIVGARE, copulare, dictum est a iugo. Lucilius lib. XXVIIII quam mihi quantum est inter humanum genus rerumque inter se coniugat, communicat. FENESTRAE a Graeco vocabulo conversum est in LatinuCicero Tusculanarum lib. I non eas partis, quae quasi fenestrae sunt animi.
Abbreviated transcription (Latin):
postea tũ his una rẽ.p. cõuincti accõger¬
Peranna collabella osculum
imbalissare Cassius hemina libro .ii. Mu¬
liex cãtabat tibiis frigiis et alt̾a c̃ibalissabat
oncĩnare cõfice̾ uel colligẽ. Neuiꝰ belli
punici. L.uii. Trãsit melitam romanus
exexcitus insulam ĩtegram urit populat
uastat rem hostium donçinnat.
Atullixe esurire uł libidinari laberius
ĩ lacu berna. Scinde una et coleto ĩpatiẽ¬
ti catullientem lupam
Aducitex p̃cipitantex Uarro et trione aut
frigidos nimbos aqͦ icta caduater ruẽtis¬
ꝑtimuerũt aquatilis q̃rule natantes
upienter cupidissie᷑ Accĩ ĩ philoteta Cui
potestas detͣ tua cupiẽtis malis menbra
discerpat suis Enniꝰ inphenice Stultus
est ꝗ cupida cupiens cupienter cupit
õmemorare cõmonefacere ĩ memoria

Expanded text:
postea cum his una rem postea cum his una rem PerannaConlabella osculum. CYMBALISSARE. Cassius Hemina lib. III mulier cantabat tibiis Phrygiis et altera cymbalissabat. CONCINNARE, conficere vel colligere. N<a>evius Belli Poenici lib. IIIItransit Melitam Romanus exercitus, insulam integramurit, populatur, vastat, rem hostium concinnat. CATULIRE, surire vel libidinari. Laberius in Lacu Avernoscinde una exoleto inpatienti catulientem lupam. CADUCITER, praecipitanter. Varro Aethrioneaut frigidos nimbos aqua<i> caduciter ruentispertimuerunt aquatilis querquetulae natantes. 1CUPIENTER, cupidissime. Accius Philoctetacui potestas <si> detur, tuacupienter malis membra discerpat suis. 2Ennius PhoeniceStultus est qui cupida cupiens cupienter cupit. 1CONMEMORARE, conmonefacere, in memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
do potestatem om̃ibus
ne litis cepio. Idem in Truculento. dum
cos unde certissent
elebre nõ solũ freques sed etĩa uelox Ac¬
cius ĩ egisto celebri gradu gressũ accelebra¬
sse docet
Alliscerunt pro ut calluexũt. Cato de bello¬
cartaginesi. Aures nobis calliscerũt ad ĩui¬
done cũ adlupa nr̃am tam multi cre¬
bro commetant lupi. Afranius ĩ uirgiẽ¬
qͦ tu cõmetas ubi confixus desides
oncalluit. M.T. Ad Acticũ libro .iiii. locus
ille animi nr̃i stomachus ubi habitat
onciere cũ ꝑturbatõe cõmo uere Accuis¬
ĩ medea. nisi qͥs t̾restris pontus strages
cõciet. Afraniꝰ in deposito. du sũt irati ti¬
cõciebunt populu
onglemerare ĩ uolue suꝑ addẽ Enniꝰ in
thite. heu mea fortuna ut omĩa in me
conglomeras mala.
ongermanescere calescere cõungi uel
consociari. quadrigarius annaliu̾m fa¬
cite exempla eorũ ut uos cũ illis cõgerma¬
nesce̾ sciat᷑ Uarro rerũ humanara L.ui

Expanded text:
do potestatemomnibus. do potestatemomnibus. neque litis coepio.3Idem Truculentodum cos, unde certiscent. CELEBRE non solum frequens, sed etiam velox. Accius Aegisthocelebri gradu gressum adcelerasse docet. CALLISCERUNT prout callueruCarthaginiensi aures nobis calliscerunt ad iniudonecum ad lupam nostram tam multi crebro conmetantlupi.2Afranius Virgine«Quo tu conmetas?» «Ubi confixus desides?» 1CONCALLUIT. M. Tullius Ad Atticum lib. IIII locus ille animi nostri, stomachus ubi habitat,1CONCIERE, cum perturbatione conmovere. Accius Medeanisi quas terrestris pontus strages conciet.2Afranius Depositodi sunt irati ticonciebunt populum. CONGLOMERARE, involvere, superaddere. Ennius Thyesteheu, mea fortuna, ut omnia in me conglomeras mala! 1CONGERMANESCERE, coalescere, coniungi vel consociari. Quadrigarius Annal. facite exempla eorum, ut vos cum illis congermanescere sciatur. 2Varro Rerum humanarum lib. III
Abbreviated transcription (Latin):
ontenturũ. Luci. l. xxuii. Tu luciliũ credis
maxĩe illic didici et sitienti teriat̃a mul¬
sam esurienti panẽ cybarium silicineum
et exercitato somnum suauem
et magonis manu.
on corditas ꝓconcordia. lacuuiꝰ ĩ Hecmiona
oncorditatem hospitio ad uinctã pexpetem
probitatem conseruetis
õmentum pro cõmunitũ ꝑla in Amphy.
facia amphitrione adueniente ab edibus
ut abeat qͦ uis pacto fac cõmentus sies.
nã in laterem in telam licium Ctibrũ
temnificus fieri et fastidixe aga menonis
ordi est honeste dictũ aĩo sedet lua. L
istec res id circo ẽ cordi qđ re utlem
li. libro .uii. ip̃e regis eminꝰ eqͦ ferit pectꝰ
auorsũ cõgenuclatꝰ ꝑcussus deiicit dñum
Ausari cãm dice̾ uel defendẽ Accuis ĩ Me¬
dea. ꝗ potis ẽ repelli ꝗsꝗͣ ubi nullus est
causandi locus Afraniꝰ emãciꝑato uidet
facũde cõtra causaris pr̃em Fãcuuiꝰ in
Armorũ iudicio ꝗ sese adfinẽ ẽe ad cau¬
sandũ uolũt de uirtute is ego cernũdi

Expanded text:
ONTENTVRVM. Lucilius lib. XXVII tu Lucilium credis educandis vel maxime illic didici et sitienti teriacam mulsum et esurienti panem cibarium siligineum et exercitato somnum suavem.et Magonis manu. CONCORDITAS pro concordia. Pacuvius Hermiona concorditatem hospitio adiunctam perpetem probitate conservetis. CONMENTVM pro conmonitum. Plautus Amphitryone fac iam Amphitryonem advenientem ab aedibus ut abeat; quovis pacto fac conmentus sies. nam in laterem, in telam licium. CONTEMNt1CORDI EST honeste dictum, animo sedet. Listaec res idcirco est cordi, quod re utilest. li lib. VII ipse regis eminus equo ferit pectus advorsum, congenuclat percussus, deiecit dominum. CAVSARI causam dicere vel defendere. Accideaqui potis est refelli quisquam, ubi nullus est causandi locus?2Afranius Emancipatovide ut facunde contra causaris patrem3Pacuvius Armorum iudicioqui sese adfines esse ad causandum volunt,de virtute is ego cernundi
Abbreviated transcription (Latin):
illa aiat aut neget.
nellus. M.T. de finibus .bo. et malorũ .L.u.
Nec tamen epicurũ licet obluusci si cupiam
cuius ymaginem nõ mͦ in tabulis nr̃i fami¬
liares sed etiam inpoculis et in anellis ha
matio. Pla. in rudente nimis pene bebant
inepta atq odiosa eius amatio est
desum cõsup̃tum. Sisenna historiarũ. Lui
lisdem temporib es erenni duplici fossa a¬
ualloq circuindati frumẽto adeso quod ex
areis in oppidum portatum est
itendere ꝓ intendere cogere Cicero ĩ orato¬
te nihilne uobis ĩment̾em uẽit ꝗd prȩt̾ea¬
de oratore. libro .iiͦ. Africano illi superiori coronã
sibi cõuuuo ad caput accõmodant. Uix. Eñ¬

Expanded text:
ille aiat aut neget. ille aiat aut neget. ANELLUS. M. Tullius De finibus bonorum et malorum lib. V nec tamen Epicuru<m> licet oblivisci, si cupiam; cuius imaginem non modo in tabulis nostri familiares, sed etiam in poculis et in anellis haMATIO. Plautus Rudente nimis paene inepta atque odiosa eius amatio est. ADESVM consumptum. Sisenna Historiarum lib. III isdem temporibus Aesernini, duplici fossa valloque | circumdati, frumento adeso quod ex areis in oppidum portatum est. ADTENDERE pro intendere, cogitare. Cicero De oratore nihilne vobis in mentem venit quid praetDe oratore lib. II Africano illi superiori, coronam sibi in convivio ad caput adcommodanti.
Abbreviated transcription (Latin):
res hoc ĩantiꝗs ĩ ueit᷑̃ qͦrũ ĩ dubio auctoritas
est qͣꝗͣ et.płã. in Astraba. fabula ita dixerit
Cuius ĩcertum ẽ an sit eius cõmoedia atq
ideo uersus eosdem ponere suꝑsedimus.
dulterionẽ pro adultero. Laberius ꝗprino
quẽ siꝗs legere uoluerit ibi in ueniet et fidẽ
nostr̃a sua diligentia adiuuabit
Nticipare posuerũt ueteres prȩuenire hoc ẽ
ante capere. Uarro ĩ bimarco. ip̃e fistis dicite lab¬
dee et uiuos cõtemnite uiui: anticipate atq
addite calcar stultos cõtemnite docti.
Urigat᷑ honeste positũ ꝓmoderat᷑ ac regit. Uar¬
ro ĩmodio. Adse unũ esse pulmẽtarium secũ¬
das qͦ natura auxigat᷑ nõ necessitudo.
Rchitectari. Cicero de finib bonorũ et maloꝵ
L.ii. Et marcus an qđ ita callida est ut op¬
time possit architectari uoluptates.
iat quod est dicat. Cicexo. de finib .bo. et ma¬
lorũ. et marcus. Quasi ego id curem quod

Expanded text:
res. Hoc in antiquis invenitur, quorum in dubio est auctoritas, res. Hoc in antiquis invenitur, quorum in dubio est auctoritas, quamquam et Plautus in Astraba fabula ita dixerit. 2Cuius incertum est an sit ea comoedia; atque ideo versus eosdem ponere supersedimus. ADULTERIONEM pro adultero. Laberius Cophino quem si quis legere voluerit, ibi inveniet et fidem nostram sua diligentia adiuvabit. 1ANTICIPARE posuerunt veteres praevenire, hoc est ante capere. 2Varro Bimarco † ipse fistis † dicite labdae et vivos contemnitevivi;anticipate atque addite calcar, stultos contemnitedocti. 1AURIGATUR honeste positum pro moderatur ac regit. 2Varro Modio asse vinum, asse pulmentarium, secundas, quo natura aurigatur, non necessitudo. ARCHITECTARI. Cicero De finibus bonorum et malorum lib. II an quod ita callidast, ut optime possit architectari voluptates? AIAT quod est dicat. Cicero De finibus bonorum et malorum quasi ego id curem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
stemiam ubi audit. Uarro de uita po .ro.ł i
uel exuno exemplo potest uideri
dipatum ueteres honeste posuerut ꝓpingui
clamare. Cicero achademicorũ .l.ii. Qui eñi
serius honores adamauerũt uix admutũt᷑
adeos nͦ satis cõmendati multitudĩe p̃nt ẽe
stipulari positũ ẽ assentire. Cicero. Academi¬
corũ.L.ii. falsum ẽe stoyci dicũt et eoru
astipulator anthiocus.
sententiis addicti et consecrati sunt.¬
an hoc prestat hero filius diogenis qđ ille
euentre aquã miuit. ad hoc te iactas ad hoc
pacto utilior te tuscus aquilex
eꝗmentũ positũ ẽ nõ ȩquamentũ quali
parẽ uicem. sed mexces pro eo qđ đr ad¬
missum Uarro ĩ sexagesi. An si equã emisses
quadrupedem ut meo asino aretino ad¬
muteres quãtum poposcissẽ dedisse eꝗmẽti
Erificium dictũ qđ sit exaere. Uarro
nihil sũt muse policis ur̃e qͦsi aerificȩ dixi
pludas frum̃ẽti furfures dicũt rustia uete¬

Expanded text:
stemiam ubi audit.4Varro De vita populi Romastemiam ubi audit.4Varro De vita populi Romavel ex uno exemplo potest videri. 1ADIPATUM veteres honeste pro pingui ADAMARE. Cicero Academicorum lib. II qui enim serius honores adamaverunt, vix admittuntur ad eos, nec satis commendati multitudini possunt esse. ADSTIPULARI positum est adsentiri. Cicero in Academicis libro IIII falsum esse Stoici dicunt et eorum adstipulator Antiochus. sententiis quasi addicti et consecrati sunt.| an hoc praestat Herophilus Diogeni, quod ille e ventre aquam mittit? At hoc te iactas? At hoc pacto utilior te Tuscus aquilex. EQVIMENTVM positum est non aequamentum, quasi parem vicem, sed merces pro eo quod dicitur admissum. Varro quadripedem, ut meo asino Reatino admitteres, quantum poposcissem, dedisses equimenti? AERIFICUM dictum quod fit ex aere. Varronihil sunt Musae Polyclis vestrae quas aerifice duxit. 1APLUDAS frumenti furfures dicunt rustici vete
Abbreviated transcription (Latin):
Rosapies gnĩs longituto dilocupleti¬
ctum apro supando aut ꝓserendo Ca¬
to. originu .L. ĩ. Ueteres p̾sepia et mul¬
ta alia apud multos
ptiones in cohortibus ꝗ sint honesti
gradus et optatos qđ est electos et
adoptatos qđ ẽ ascitos. Yarro de uita ppli
ro .L. iii. existimat appellatos referent᷑ cen¬
turionib et decurionibus adoptati ĩ coho¬
tes subibant ut semꝑ plene eẽnt legione
aqͦ optiones ĩ turmĩs decuxionũ et i̾nco¬
hortibus centurionum appellati
graphus. libro .iii. dum pͥstinũ
uinum apud igne ꝑsudorem
corpore exhaulerũt. M .ł. de offi¬
cis. Cuius focũ mirari solitus capito apud
quẽ ille sedens samnitu quondã hostium
iam clientiũ suorũ munexa repudiauerit
et de oratore .l.ii. Cum etia tu in lecto cra¬
ssus ẽẽt et apud Sulpitius sederet
pisci ĩuenire. Si senna Historiographus. L iiii.
ltaꝗ postero deligato signũ redeuntis apiscit᷑
ualua sororem lanificam dici siccam atq ab¬

Expanded text:
ROSAPIA est generis longitudo, dicta a prosupando aut proserendo. 2Cato Originum lib. I veteres prosapia. 3Et multa alia aput multos. OPTIONES in cohortibus qui sint honesti gradus, ut OPTATOS, quod est electos, et ADOPTATOS, quod adscitos, Varro De vita populi Romani lib. III existimat appellatos referentibus centurionibus et decurionibus adoptati in cohortes subibant, ut semper plenae essent legiones, a quo optiones in turmis decurionum et in cohortibus centurionum appellati.graphus lib. IIII dum pristinum vinum apud ignem per sudorem corpore exhauserunt. 2M. Tullius De officiis cuius focum mirari solitus Cato; apud quem ille sedens Samnitum, quondam hostium, iam clientium suorum, munera repudiaverat. 3Et De oratore lib. II cum etiam tum in lecto Crassus esset et apud eum Sulpicius sederet. APISCI, invenire. Sisenna historiographus lib. IIII itaque postero die legatos Iguvium redeuntis apisciturbalba, sororemlanificam dici, siccam atque ab
Abbreviated transcription (Latin):
faillimũ aũt est ĩ om̃i inꝗsitõe rationis
exordiũ. Uarro honos lixas q̃ fabula rum
collocant exordia.
Nops dicit᷑ sine ope et auxilio. Uir.L.uiii. &
nocenti auxiliũ subuenite inopi. M.E
de officiis.L.iii. Ni mirũ eñi in ops ille
et si honus ẽ uir etĩa si referre gratiam
nõ põt habere certe potest
efraudare significat fructũ minue uel p
Asinaria. Ten ego defraudẽ cui ip̃i nihil
ẽ ĩ manu nͥ ꝗ tum poro uxorẽ defrauda¬
S udum dictũ est qͣsi semi udum ueris
ut ẽ aer post pluuias serenus et liꝗdus.
Uir .l.uiii. Arma inter nubes celi regione se¬
rena ꝑsudũ rutila reuident. Pla. in mili¬
te. Cũ solis radii olim cũ sudus ẽ sol. Luci¬

Expanded text:
icillimum autem est in omni conquisitione rationis icillimum autem est in omni conquisitione rationis exordium. Varro Ὄνος λύρας qui fabularum conlocant exordia. INOPS dicitur sine ope et auxilio. Vergilius lib.nocenti auxilium; subvenite inopi. M. Tullius De officiis lib. II nimirum enim inops ille et, si bonus est vir, etiam si referre gratiam non potest, habere certe potest. DEFRVDARE significat fructum minuere vel Asinaria ten ego defraudem, cui ipsi nihil est in manu, nisi quid tu porro uxorem defraudaveris? SVDVM dictum est quasi semiudum, ut est aer post pluvias serenus et liquidus. Vergilius lib. VIII arma inter nubes caeli regione serena per sudum rutilare vident. Plautus Milite cum solis radii esse olim, cura sudumst, solent. Luci
Abbreviated transcription (Latin):
L.i. eadem portio ẽ habenda uestib ĩ qͦ sicut
ĩ plerisq reb mediocritas optima ẽ. Luci.L.
xxuii. paulo hoc melius quã mediocre hoc
minus malũ ꝗͣ ut pessimũ.: Fex. ĩ Andria¬
et tñ om̃ia hec mediocritex. Cicero. L. tulcu
iIi. At hi mͥ afferunt mediocritates quȩ si
natuxales st̃ ꝗd opus est consolatione
Modestiam a modo dictam. M.I. auctor ẽ¬
L.i. deosficiis. nõ hãc qũã intͥpretam ur
modestiã quo in uero modus ĩ est.
Antes sunt quadraturȩ unde et ante di¬
L.ii. lam canit effectos extremꝰ uinitor ante
amerũ obtortũ unde et camere tecta ĩ
meris hyrce sub cornib aures.
serpant tõtagia uulgus. & e neidos.L.uii¬
Ultricesq sedent ĩ limine dirę. M.T. de
senectute. intelligi põt ex his frĩb ꝗ in
adelphis sunt quata ĩ altero diritas in
altero comitas.
xordium ẽ initiũ unde et uestis ordirci
Luciꝰ. L. xxuiiii. Uixũ tristis contorto aliqͦ
expaciuano exordio. Cicero: Timeo. dicit¬

Expanded text:
. I eadem ratio est habenda vestitus, in quo, sicut in plerisque rebus, mediocritas optima est. 2Lucilius lib. XXVIIpaulo hoc melius quam mediocre, hoc minus malum quam ut pessumum.3Terentius Andriaet tamen omnia haec mediocriter.4Cicero TuscuIII at hae mihi adferentur mediocritates, quae si naturales sunt, quid opus est consolatione? MODESTIAM a modo dictam M. Tullius auctor est De officiis lib. I non hanc quam interpretamur modestiam quo in verbo modus inest. ANTES sunt quadraturae, unde et ANTAE diorgicorum lib. II iam canit effectos extremus vinitor antes. CAMERVM, obtortum, unde et CAMERAE, tecta imeris hirtae sub cornibus aures. serpant contagia vulgus.3Et Aeneidos lib. IIIIultricesque sedent in limine Dirae.4M. Tullius De senectute intellegi potest ex his fratribus, qui in Adelphis sunt. Quanta in altero diritas, in altero comitas! 1EXORDIUM est initium, unde et vestis ORDIRI d4Lucilius lib. XXVIIIIverum tristis contorto aliquo ex Pacuviano exordio. Cicero Timaeo diff
Abbreviated transcription (Latin):
cui ño nihil
uicundius ꝗsꝗͣ uiuit hoc egritudine ad
medendũ ĩuenexũt hoc hysaritatis dulce
seminariũ hoc cõtinet coagulũ cõuiuia
ulierosi dicti mulierũ appẽtentes Aftaniꝰ
yopisco homo mulierosus cõfert me illico
F lagriones dicti serui qđ flagris subalio¬
iecti sint ut uerberones a uerberib. ffra¬
edetentim et pede p̃ssim dictũ ẽ caute
qͦsi lenta et tardaitione. M .T. de officii
q faciendũ. Luci.L. xxuii. ille cõtra om̃ĩa
inter płes sensim et pedetẽtim foris
nequẽ ledat. quadrigarius annalibus
exercitu instructo pesetentim milites
ducẽ cepit. Celius annaui ipse cũ cęta
copia pedetentim sequitur
nõ a calcitrando. Nam et de om̃ib pe¬
dib et de hominũ et uniuersorũ aiã¬
tiũ dici põt. nã sunt caltes extrema pars
tollit se arrectũ quadrupes et caltib auras
cõporis tegunt᷑ dictũ qđ sũbtus liget᷑. M.T.
de offitiis. I.i. scenicorũ ꝗđẽ mos tantã ħt

Expanded text:
ino nihil iucundius quisquam bibit; hoc aegritudinem ad medendam invenerunt, hoc hilaritatis dulce seminarium, hoc continet coagulum convivia. MVLIEROSI dicti mulierum adpetentes. Afranius Vopisco homo mulierosus confert me ilico alio. FLAGRIONES dicti servi, quod flagris subiecti sint, ut VERBERONES a verberibus. AfraPEDETEMTIM et PEDEPRESSIM dictum est caute, quasi lenta et tarda itione. M. Tullius De officiis que faciendum. Lucilius lib. XXVII ille contra omnia inter plures, sensim et pedetemtim foris, nequem laedat. Quadrigarius Annalibus exercitu instructo pedetemtim milites ducere coepit. Caelius Annali VI ipse cum cetera copia pedetemtim sequitur. e sunt, non a calcitrando; nam et de omnibus pedibus et de hominum et universorum animantium dici potest; nam sunt calces extrema pars tollit se arrectum quadrupes et calcibus aurases corporis teguntur dictum quod subtus ligetur. M. Tullius De officiis lib. I scenicorum quidem mos tantam habet
Abbreviated transcription (Latin):
laribus ꝓportionib ꝓpottionalit̃ inteiusdẽ ꝓportionis minimosincident
tot&iã in t̃c&eros cius dẽꝑportionis incident : Sed nulł int̃ f.d. atq.G. mi¬
nimas qdõ ꝓportionis int̃ueni repotest: Nullu sigit᷑ int̃ .b. atq.c. ꝓportio¬
nalit̃ cad& : & innu meris sit quȩ lib& suꝑ pasticularis ꝓportio. ut ses qual¬
tera. Hicuꝰ sint .X .&XV. In eadẽ u ꝓportione minimi .ii . &iii. aufero de
tribbinariũ fitreliquaunitas eadẽ quȩ utrosq m&it᷑. Nulł eritigitur
in t̃binariũ t̃nariũq. numertis quisit binariomaior minoru t̃nario.
Alio quinunitas diuid&̃ qđ ẽ in c̃ueniens Quareneint̃ .x. quid ẽ atq. xV
quis quã inueni& numerus quitalȩmad .x. optineat ꝓportionem qua¬
lem ad eumtenent .XV AU

Expanded text:
laribus proportionibus proportionaliter inter ejusdem proportionis minimos intercident, tot etiam inter caeteros ejusdem proportionis incident. Sed nullus inter F D atque G minimos ejusdem proportionis intervenire potest. Nullus igitur inter B atque C proportionaliter cadet, et in numeris sit quaelibet superparticularis proportio, ut sesquialtera; hi vero sunt 10 et 15, in eadem vero proportione minimi 2 et 3, aufero de 3 binarium; fit reliqua unitas, eadem utrosque metitur. Nullus erit igitur inter binarium ternariumque numerus, qui sit binario major, minor vero ternario. Alioquin unitas dividetur, quod est inconveniens. Quare ne inter 10 quidem atque 15 quisquam invenietur numerus qui talem ad 10 obtineat proportionem qualem ad eum tenent 15.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑẽ musicȩ institutioni regularibnonochordiẽ facienda particio Quãrẽ
qm̃ longior tractatus extenditin posterioris cõm̃tariidis positionẽ censui¬
lb .iii. Expł. uocũ difterennas in Quanitate consisie ne.¬
tsiomnia quȩdemonstrandaerant superioris libri tractatione
digi essimñ penit& tam̃ rursus eadẽ breuit̃ memoriȩ recolligen¬
da prestare : Cũ quadã diuersitate tractat᷑ ut hisrursus ad memoriã rede¬
sit pulsus. motus necesse ẽ antecedat. Vtergo situox. motũ eẽ necesse ẽ
Sed om̃is motꝰhab& insetũ uelocitatẽ tũ &iã tarditatem : Suigit᷑ sit tarđ
impellendo motꝰ. graui or reddit᷑ sonꝰ. Nã ut tarditas ꝑxi ma stationi ẽ
ltagrauitas c̃tigua tacit᷑nitati. Velox uꝰ motꝰ. acutã uoculã prȩstat
Prȩereaquȩ graui sẽ intentione crescitad mediũ Quȩuꝰ acutaremis¬
sionede crescit ad mediũ. Vndefitutom̃is sonꝰ quasi ex quib: dã pastibus

Expanded text:
st musicae institutioni, regularis monochordi facienda est partilio. Quam rem quoniam longior tractatus extendit, in posterioris commentarii disputationem censuiMUM. Vocum differentias in quantitate consistere. Etsi omnia quae demonstranda erunt superioris libri tractatione digessimus, non poenitet tamen rursus eadem breviter memoriae recolligenda praestare, cum quadam diversitate tractatus, ut his rursus ad memoriam redesit pulsus, motus necesse est antecedat. Ut ergo sit vox, motum esse necesse est. Sed omnis motus habet in se tum velocitatem, tum etiam tarditatem. Si igitur sit tardus in pellendo motus, gravior redditur sonus. Nam ut tarditas proxima stationi est, ita gravitas contigua taciturnitati. Velox vero motus acutam voculam praestat. Preterea que gravis est, intentione crescit ad medium, que acuta, remissione decrescit ad medium; unde fit ut omnis sonus, quasi ex quibusdam partibus
Abbreviated transcription (Latin):
plex binario multi plic&᷑ id qđ fit ex hac multi plicationeint̃ uallũ
multi plexerit: Sit multiplex int̃uallũ b.c: & b. multiplex ei qđ ẽ.c.
& fiatutẽ .c. ad .b. ita .b. ad .d. Qm̃igit᷑ .b. multiplex ẽius qđ ẽ .e. me¬
bis copulatoq sibim& & ꝑbinariũmultiplicato .B.c. int̃uallo : Innumeris
qqͣ idemꝓbat᷑. Sitenĩ .b. ad .c. duplũ ut binarius adunitatẽ & fiat ut :c. ad
b: łta .b. ad .d. Fritigit᷑ .d. quat̾narius Multiplex autẽ .b. ad .c. idẽbina¬
unitatẽ łstenĩ quadruplusquat̃ narius unitatis. & binario
midtiplicatamedias quod estinteruallum.S.c III.
Qiint̃ uallũ binarici multiplicatũ multiplex effeceritint uallũ ipsu qq
multiplexerit. Sitint᷑ uallũ .b .c. & fiatut .e. ad .b. ita .b. ad.d. & d sitad e
multiplex. Di co quia .b. eius qđ ẽ .c. multiplex Quõ enĩ .d. q qđ e .c mmulti¬

Expanded text:
plex binario multiplicetur, id quod fit ex hac multiplicatione intervallum, multiplex est. Sit multiplex intervallum B C, et B multiplex ejus quod est C, et fiat ut est C ad B, ita B ad D. Quoniam igitur B multiplex est, ejus quod est C mebis copulatoque sibimet et per binarium multiplicato B C intervallo. In numeris quoque idem probatur. Sit enim B ad C duplum, ut binarius ad unitatem, et fiat ut C ad B, ita B ad D. Erit igitur D quaternarius. Multiplex est autem B ad C, id est binaunitatem. Est autem quadruplus quaternarius unitatis, et binario multiplicata medietas quod est intervallum B C. Si intervallum binario multiplicatum, multiplex effecerit, intervallum ipsum quoque multiplex erit. Sit intervallum B C, et fiat ut C ad B, ita B ad D, et D sit ad C multiplex. Dico quia B ejus q
Abbreviated transcription (Latin):
numeris. Sit .c unitas. d uero exduplicata ꝓportione ib .c. sicquat̾narius
ds multi plexrius qđ ẽ .c. estenĩ qua druplus Quõigit hic
quadruplus exduplicata.b .c. ꝓportione genenttible
ꝓportio dimidiũ eiuserit. Igit̾ .b.c. ꝓportio duplaest :
seei ꝗm̃ duplũ multiplexũerit lgitur .b .e. proportio multiplaoettona
Suꝑ particularis intualli medius numer neq uñneq plures ꝓportona¬
lit̃ intuenient. Sitenĩ b .c. ꝓportiosuꝑ particolaris. & in eadẽ ꝓportione
minimi sint .D.f .& .o. Quõigit᷑ .d.f.& .s. minimis in eadẽ ꝓportione tu
Sunteiusdẽ ꝑpcrtionis primi: quo circa sola cosunitas motia MAo foroton

Expanded text:
numeris, sit C unitas, D vero ex duplicata proportione, B C sit quaternarius, et est multiplex ejus quod est C. Est enim quadruplus. Quoniam igitur quadruplus ex duplicata B C proportione generatur, B C proportio dimidium ejus erit, igitur B C proportio dupla est. Sed duplum multiplex est: erit igitur B C proportio multiplex. Superparticularis intervalli medius numerus, neque unus, neque plures proportionaliter intervenient. Sit enim B C proportio superparticularis, et in eadem proportione minimi sint D F et G. Quoniam D F et G minimi sunt in eadem proportione, sunt ejusdem proportionis primi. Quo circa eos unitas metietur. Auferatur
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ sieius dẽ n& es diereugmeñ idẽ do. scilic& iĩ i Lxxii. auferã t̃tiã partẽ
er̃ ĩ xxiiii. qui eisdẽ coniuncti facient ĨIII XUI. quȩ uocabit᷑ paramese
x: littera sub notata N& eigit᷑ dieteugmeñ idẽ .iĩ . Lxxii. ad mesenidẽ sui

Expanded text:
Quod si ejusdem netes diezeugmenon, id est, DD. scilicet III. LXX. II. auferam tertiam partem, Quod si ejusdem netes diezeugmenon, id est, DD. scilicet III. LXX. II. auferam tertiam partem, erunt I. XX. IIII. qui eisdem conjuncti facient IIII. XC. VI. quae vocabitur paramese. X. littera subnotata. Nete igitur diezeugmenon, id est, III. LXX. II. ad mesen, i
Abbreviated transcription (Latin):
nis duobi semitonis. Triauꝰs pattaneruis uii continertu
bnso nu miono urogen eresũmaẽ id ꝑ noscendi facilitas Aboa
idẽ ũi decc xui. duostonosintegros distat quos hocmꝰ notabimꝰ. ⁊ I RII¬
quit̃igit᷑ ex totiust& rachordiduob tonis ac semitonio unũ quidẽ semiton¬
ũ qđ contin& int̃neendie t eugmenon & paran&en hr pboleonenarino¬
nion qđ sclic& diui simꝰ induas diesis. tritehr pboleon en armonio media
in t̃ieota spatiũq dieseos hocmͦ signauimꝰ .S. Itaigit᷑ nobis hrꝓboleon
t&ra cordum descriptũ ẽ. Quoꝑ acto ad diezeugmeñt& rachordũueniam
Nec immorandũ hisdẽ cõmemorationib: inc&eris cũ ab hac descriptione
&iã in aliis sumi possit exemplum .UIII MONOCHORDINETARŨ DIETE¬
UGMENON PERTRIAGENERA PARTICIO
&esigit᷑ diereugm enon quȩ ẽ ĩ i lxxii. si dimidiã sumã er̃. EdxXXuI.¬
quieis dẽ additi fiunt IIII DCXIII. quȩ c̃ mesequã .o. littera designam̃

Expanded text:
tiis, duobus semitoniis. Tria vero spatia nervis quatuor continentur. In enharmonio vero genere summa est id pernoscendi facilitas, ab ea ios, id est 2916, duos tonos integros distat, quos hoc modo notabimus T T. Relinquitur igitur ex totius tetrachordi duobus tonis ac semitonio unum quidem semitonium quod continetur inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enharmonion. Quod scilicet divisimus in duas dieses trite hyperboleon enharmonion. Media interjecta, spatiumque dieseos hoc modo signavimus ita igitur nobis hyperboleon tetrachordum descriptum est. Quo peracto ad diezeugmenon tetrachordum veniamus. Nec immorandum est eisdem commemorationibus in caeteris. Cum ab hac descriptione etiam in aliis sumi possit exemplum. CAPUT VII. Monochordi netarum diezeugmenon per tria genera partitio. Netes igitur dieVI. eisdem additi, fiunt IIII. DC. VIII. quam. O. interea designavimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tesuperare qđ in pͥmis vuiliii. unitatib inuenit᷑ Id aut̃ patefaci& subiesta descri¬
ptio
philolaustonũ
diuidat.
Philolausũ prta¬
goricus aliomto
nũ diuidere tẽptaũ
Statuensscilic& pͥ¬
mordiũ toni. ab eo
numero qui pͥm̃¬

Expanded text:
erare. Quod in primis 7153 unitatibus invenitur. Id autem patefaciet haec subjecta descriptio: Philolaus tonum dividat. Philolaus vero Pythagoricus alio modo tonum dividere tentavit; statuens scilicmordium toni ab eo numero qui p
Abbreviated transcription (Latin):
Vnita sigit᷑ ẽ .o. Igit᷑ ÷. numerx .o. numerũ unitate transcendit. Quo¬
circa nullu s incidit nu merus medius qui eã ꝓportionẽ ȩqualit̃ scindat
Quo fit ut nec int̃eos qui eandẽ his ꝓportionẽ tenent medius possitnu mer
collocari quieandẽ ꝓportionẽ ȩqualit̃scindat. C Pe¬
Et secđm architȩ quidẽ rationẽ i dcirco insuꝑ particulari nullus medi¬
ũs t̃minus cadit qui ȩ qualiter diuidat ꝓportionẽ Qm̃ minimineadẽ
ꝓportione sola differ̃unitate quasiuͦ ñ &iã inmultipliciꝓportionemini

Expanded text:
unitas igitur est D: igitur E numerus C numerum unitate transcendit. Quounitas igitur est D: igitur E numerus C numerum unitate transcendit. Quocirca nullus incidet medius numerus, qui eam proportionem aequaliter scindat. Quo fit ut nec inter eos qui eamdem his proportionem tenent, medius possit numerus collocari, qui eamdem proportionem aequaliter scindat. Et secundum Architae quidem rationem idcirco in superparticulari nullus medius terminus cadit, qui aequaliter dividat proportionem, quoniam minimi in eadem proportione sola differunt unitate. Q
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽspatiodiapente c̃sonantiȩ uno cõmate. Qđ facillime diligens. lector
intellegaet¬
Sed qm̃ paululũ de cõmatis ratione p̃diximꝰ ñ ẽ diffugiendũ & inquali ꝓportio¬
ne idẽ ipsũ cõma c̃tineat᷑ ostendere : E enĩ cõmaqđ ultimũ cõp̃hendere possit audit̃
Dicendũq ẽ semitoniũ minꝰ ac semitoniũ maius quantis singillatĩ cõmatib. c̃stare
uidet᷑ ipseqq̃ tonꝰ quantis rursus cõmatib c̃iungat᷑ Acpͥmũ hinc c̃ueniens sumat᷑
initiũ .X. DEMONSTRATIO ARCHITESUꝑPARTICULART̃INAEQUA DIUIO¬
medio ꝓportionalit̃ int̃positonumero ñ potest: Idũ posterius firmit̃ de¬
huius modi Sitinquitsuꝑ particularis ꝓportio ab. Sumo in eadȩ̃ ꝓportione
rus qđ ẽ in possibile : Qui enĩ sunt minimiin eadẽ ꝓportione quib lib&
aliis numeris hi pͥmi ad seinuicẽsunt . & solã differentiã r&inentuni tatẽ

Expanded text:
nus est spatio diapente consonantiae uno commate. Quod facillime diligens lector nus est spatio diapente consonantiae uno commate. Quod facillime diligens lector intelligetm paululum de commatis ratione praediximus, non est diffugiendum et in quali proportione idem ipsum comma contineatur ostendere. Est enim comma quod ultimum comprehendere possit auditus, dicendumque est semitonium minus ac semitonium majus, quantis sigillatim commatibus constare videantur. Ipse quoque tonus quantis rursus commatibus conjungitur. Ac primum hinc conveniens sumatur initium. CAPUT XI. Demonstratio, Architae superparticularem in aequa diviroportionaliter interposito numero non potest. Id vero posterius firmiter de vero est hujusmodi: Sit, inquit, superparticularis proportio A B. Sumo in eadem proportione rus, quod est impossibile. Qui enim sunt minimi in eadem proportione quibuslibet aliis numeris, hi primi ad se invicem sunt, et solam differentiam retinent unitatem;
Abbreviated transcription (Latin):
Semitoniuigit᷑ minus c̃ ãs. Qđ subrractis duob tonis Po. Gõ ab. as̃
Diates sanonspatio redinquit᷑ Rursus remittodiatessaron. ac̃. Intendo dia pen¬
te .G̃n ł ritigit᷑ aũ. tonus. Sederat ã ẜ̃ semitoniũ Eritigit᷑ st̃ a potome
Rursus remitto diatessaron . ũ R Intendo diapente. lđ Tonusigit᷑ ẽ ũL
Erat autẽ toñ ha. Semitoniũ igit᷑ ẽ minus .Is. Sederattonus õs. Eritigit᷑
Co a potome Rursus intendo diatessaron. Fn. Semitoniũigit᷑ ẽ . Bui. Remitto
diatessaron .In. Semitoniũ igit᷑ ẽ. nã ꝑ c̃sonantiã igit᷑ sũptascirca. ÃB̵. Dia¬
tes sa ronduo semitonia Gũ. quidẽ ada cutũ Na. uero ad grauẽ partem
Totũ q ã q minus ẽ quã diapente. Constatenĩ ex .v. semitoniis &a potome ge¬
minata : Exdudb igit᷑tonis & trib: semitonus minoribus : & quõ duosemtto¬
nia unũ tonũ implerenequeunt. sed relinquit᷑ cõma. totũ MÑ. spatiũ mi¬

Expanded text:
duobus tonis F D, B D ab A diatessaron spatio relinquitur. Rursus remitto diatessaron A G intendo diapente G H. Erit igitur A H tonus. Sed erat A F semitonium. Erit igitur F H apotome. Rursus remitto diatessaron H K, intendo diapente K L: tonus igitur est H L. Erat autem tonus H A. Semitonium igitur minus est L B. Sed erat tonus B D. Erit igitur I D apotome. Rursus intendo diatessaron F M. Semitonium igitur est B M. Remitto diatessaron L N; semitonium igitur est N A. Per consonantiam igitur sumpta sunt circa A B diatessaron, duo semitonia, B M quidem ad acutum; N A vero ad gravem partem totumque; M N minus est quam diapente. Constat enim ex quinque semitoniis, et apotome geminata ex duobus igitur tonis et tribus semitoniis minoribus, et quoniam duo semitonia unum tonum implere nequeunt. Sed relinquitur comma, totum M N spatium mi
Abbreviated transcription (Latin):
Sintenĩ trestoni. as. Sc̃. dc̃. Abhis auferat᷑. Ał dia¬
tessaron. Critigit᷑ Fc̃. semitoniũminus a potome
igitur est ED
Hancigit a potom̃ sisit cõmodũ sic sumemus. Ac pͥmum
quidẽ ad acutuminten dotrestonos ab .a. eos qui sun
ab & ab eoquodẽ .B. ad .c̃. diatessaron consonantian
remitto & fit c̃a. a potome reliqua
Qđ siidem spatium ad grauẽ sonũ uelimꝰ efficerefithocmꝰ
Sit sonus ã Intendo semitoniũ minus id qđ est . ao remit¬
to. ab.d. tonum eũ qui est . DE. Fritigitur . at. ea quam
requirimus a potome
Sit ꝓpositũ ad acutam partẽ cõmasumere sit sonus .a¬
intendo a potomen. Ab̵ remitto semitoniũminus.
Bc̃. & qm̃ semitoniũ minus a potome. minor ẽ cõmate.
cõmaerit. cA.
ursus ad grauem partem hoo modo. intendo¬
Ab .ã. sonosemitonium minus id qđ est. ãd.
ab .o. uͦ remitto a potom̃ id qđ est DT̃. Fritigitur
cõma. FA.

Expanded text:
Sint enim tres toni A B, B C, C D; ab his auferatur A E diaSint enim tres toni A B, B C, C D; ab his auferatur A E diatessaron. Erit igitur E C semitonium minus; apotome igitur est E D. Hanc igitur apotomen si sit commodum sic sumemus. Ac primum quidem ad acutum intendo tres tonos, ab A eos qui sunt ad B, et ab eo quod est B ad C diatessaron consonantiam remitto, fit C A apotome reliquasi idem spatium ad gravem sonum velimus efficere fit hoc modo: sit sonus A, intendo semitonium minus, id quod est A D, remitto ab D tonum qui est D E. Erit igitur E A ea quam requirimus apotome. Sit propositum in acutam partem comma sumere, fit sonus Aintendo apotomen A B, remitto semitonium minus t quoniam semitonium apotome minus est commate, comma erit C ursus ad gravem partem hoc modo intendoab A sono semitonium minus, id quod est A D, ab D vero remitto apotomen, id quod est D E. Erit igitur comma C A.
Abbreviated transcription (Latin):
in tdiaperte ae dietesa rontonus differentiamfactt.S.S. spatium tonus
repestus est
l s̃ tonus. animaduere& igitur diligens lector ad
db. quidẽ adacutam partẽ offectũ tonũ ad Reb aut ad
Sit ꝓ positũ minorẽ tonipartẽ ꝑc̃sonantiã sumere
In acutã partematq grauẽ. Minorid toni pars est R¬
spatiũ quoduostonosdiatessaron c̃sonantia trans¬
tendit : Sitenĩ sonus ã intendo ab ã diatessaron ad
b. Rursusintendo ã s̃. diatessaron ad .c̃. & ab .c̃. remit¬
to diapente ad õ Tonus ẽigit᷑. S.D. Rursusa bo intendo diat
to iterũ ab t̃ diapenteas .f. Tonus ẽigit᷑ õs. Duoigitur
sunt toni B .D. G̃s. &erit .G̃.ã. integrũ diatessaron Erit
igit᷑ T̃A minortoni pars qđ semitonium nuncuppat᷑
Ed grauiorẽ ũ partem hocmꝰ. Sit sonus ã intendo duos
tonos ꝑoonsonantiã ad .s̃. Diates saronũ ab.G. remitto ad hi
Fritigit᷑ si ã. minor semi tonii pars qđ oportebat efficere

Expanded text:
 diapente ac diatessaron tonus differentiam facit, D B spatium tonus repertus est. K B tonus. Animadvertet igitur diligens lector ad D B quidem ad acutam partem effectum tonum, ad K B autem Sit propositum minorem toni partem per consonantiam sumere in acutam partem atque gravem. Minor vero toni pars est spatium quo duos tonos diatessaron consonantia transcendit. Sit enim sonus A, intendo ab A diatessaron ad B. Rursus intendo ab B diatessaron ad C, ab C remitto diapente ad D. Tonus est igitur B D. Rursus ab D intendo diatto iterum ab E diapente ad F. Tonus est igitur D F. Duo igitur sunt toni B D, D F. Et erat B A integrum diatessaron. Erit igitur F A minor toni pars, quod semitonium nuncupatur Ad graviorem vero partem hoc modo: sit sonus A, intendo duos tonos per consonantiam ad G, diatessaron vero ab G remitto ad K; erit igitur K A minor semitonii pars, quod oportebat efficere.
Abbreviated transcription (Latin):
rimũigit᷑ dico qm̃ hinumeriqui cõma c̃tinent maiorẽ int̃ser& inent ꝓportio¬
bit᷑ Ac primo illud reminiscendũ ẽ qđ ui tonidia pason cõmatetranscendunt
Sitigit᷑ A. quidẽ cclxii cxliiii .B. autẽdia pasonadeũ continens c̃sonantiã
discedat & sit dax.xi. ceccxli. Quȩ o mã ex secđi uoluminis tonorũ dispositio¬
nes colligenda Int̃ .b. igit᷑ atq .c. cõmatisꝓportio c̃tin&᷑ Auferoigitur .b
numere denumero .c. relinquit᷑.d.in .uii clui. unitatib collocatur

Expanded text:
portiobitur: ac primo quidem illud reminiscendum est, quod sex toni diapason commate transcendunt. Sit igitur A quidem 262144, B autem diapason ad eum contineat consonantiam discedat et sit 531441. Quae omnia ex secundi voluminis tonorum dispositione sunt colligenda. Inter B igitur atque C commatis proportio continetur. Aufero igitur B numerum de numero C, et relinquit D in 7153 unitatibus collocatus.
Abbreviated transcription (Latin):
Frustra enĩ hȩcratione & scientia colligunt᷑ nisi fuerint
usuatq exercitati one notissima : Vtũ id qđ insticutione musicȩadorsi sumꝰ
ñ mox aurib: quodiã ꝓuectorum inmusicaẽ sedration einterim censeat᷑
unũ dabimꝰ exẽplũ inueniendispatu. qđ uid&: eẽ paulo difficilius
Scilic& semitoniiminoris. ut inutrãq partem. acutã scilic& atq grauem
rato possitordinerepperiri : Sitdiatessaron. as̃. Oport&igit᷑ circa a
c̃sonantiã minꝰ semitoniũ ad grauiorem partẽ acuitorẽq ad ducere. Inten

Expanded text:
one et scientia colliguntur, nisi fuerint usu atque exercitatione notissima. Ut vero id quod institutione musicae adorsi sumus non mox auribus, quod jam provectorum in musica est, sed ratione interim censeatur. Unum dabimus exemplum inveniendi spatii, quod videtur esse paulo difficilius, scilicet semitonii minoris, ut in utramque partem, acutam scilicet atque gravem, rato possit ordine reperiri. Sit diatessaron A B: oportet igitur circa A B consonam minus semitonium ad graviorem partem acutioremque dedu
Abbreviated transcription (Latin):
ces saroerins mntusui ad ioieui numerustomo etit Eandẽ cermaru disteren¬
quie dimdiositmaior: eãq opotom̃uocu t. Reliquã quȩ diomidioset ibinor
caquerunsos die sin diet quã posteri semiteniũ miñ appella ueret harũ
us di forerstiã cõma ac primũ dies ininxui unctatib constare arbitraturdo
locu: Ternaniesic primȩim paris lineȩ nouenarius pͥmum paris quadrtas
Exhi sigit᷑ causiscũ xii diesin ponat qđ semitoniũ nuncupat᷑ reliquaeruii
numeri partẽ quȩex aciiunitatib ẽtin& a potom̃ eẽ constituit. Sed qm̃

Expanded text:
cessario exsurgent, qui ad 24 numerum tono distat, eamdem ternarii differenquae dimidio sit major, eamque apotomen vocat; reliquam quae dimidio sit minor, eamque rursus diesim dicit, quam posteri semitonum minus appellavere. Harum vero differentiam comma ac primum diesim in 13 unitatibus constare arbitratur, elocum. Ternarius vero primae imparis lineae. Novenarius primi imparis quadrati. Ex his igitur causis cum 13 diesim ponat, quod semitonium nuncupatur, reliquam 27 numeri partem quae
Abbreviated transcription (Latin):
ribus: Scis maẽ dimidiũ cõmaetis : diaschisma ũ dimidiũ dieseos. idẽ semittonu
minoris Ex quib illud colligit᷑ quõ tonus quide diuidit̃ prinei palit̃in semito¬
nũminusatq apotom̃. Diuidit᷑ &iã induosemitonia. &cõma Quofit ut liui

Expanded text:
ribus. Schisma est dimidium commatis. Diaschisma vero dimidium dieseos, id est semitonii ribus. Schisma est dimidium commatis. Diaschisma vero dimidium dieseos, id est semitonii minoris. Ex quibus illud colligitur, quoniam tonus quidem dividitur principaliter in semitonium minus atque apotomen. Dividitur etiam in duo semitonia et comma, quo fit
Abbreviated transcription (Latin):
x quib facile appar& tonũ duob semitonus minorib: Seõ COΝSTA¬
mate c̃stare. Nasi totus tonꝰ exa potomec̃ stat aesemitonio. Semitoniũ
uͭ ab apotome diffest cõmate : Nihilẽ aliud a potomenisi semitoniũ minꝰ
& cõma. Sicgit᷑ duosemitonia minora d&onoquis auferat ẽõmafit reliquĩ
UII DE MONSTRATIO TONŨ DUOB SEMITONIIS CÕMATEDISTARE
dẽ a hoc qq̃ ꝓbabit᷑mͦ Nãsi diapason .vͦ. tonis aeduob minorib semitonus
Lc̃tin& Superantq .vI. tonidia pason c̃sonantiã uno cõmate: Non ẽ dubiũ
quinto ñ quinis ab utroq spatiosublatis fiant reliqua ex dia pa sonquidẽ
duo semitoniaminora. De .vi. uͦ tonis tonusatq hictonꝰ hȩe duo semitonia
quȩ relinquunt᷑ uinc& cõmate: Qđsi duob. eidẽ semi torus cãma reponat᷑¬
dit. Diesi s inquit est spatiũ. quomaiorẽ sesquit̃ tia ꝓportio duob tonis Coma
ũ ẽ spatiũ quomaior ẽ sesquiuñ ꝓportio duab diesibus idẽ duob semittanusinino¬

Expanded text:
x quibus facile apparet tonum duobus semitoniis minoribus et commate constare. Nam si totus tonus ex apotome constat ac semitonio, semitonium vero ab apotome differt commate; nihil est aliud apotome nisi semitonium minus et comma. Si igitur duo semitonia minora de tono quis auferat, comma fit reliquum. CAPUT VII. Demonstratio, tonum duobus semitoniis commate distareibus semitoniis continetur, superantque sex toni diapason consonantiam uno commate, non est dubium quin tonis quinis ab utroque spatio sublatis fiant reliqua ex diapason quidem duo semitonia minora, de sex vero tonis tonus. atque hic tonus haec duo semitonia quae relinquuntur vincit commate. Quod si duobus eisdem semitoniis comma reponatudit. Diesis, inquit, est spatium quo major est sesquitertia proportio duobus tonis. Comma vero est spatium quo major est sesquioctava proportio duabus diesibus, id est duobus semitoniis mino