comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inxpo. Inhis uerbis mersꝰ
testimoniũ apłi quod int̾posui
p̃tȩrinisit: cuiꝰ se p̾mi magna mo¬
le sentiebat. Ego enĩ cũ dixissem ho¬
mines natos trahere originale pec-¬
diximꝰ pret̾misso. cetera illa cone-¬
xuit quȩ supra cõmemorata sunt.
Nouit enĩ quẽ admodũ soleant hȩc
uerba apłica quȩ pret̾misit acci-¬
ꝑe catholicoꝵ corda fideliũ : quȩ
uerba tam recta & tanta luce ful-¬
gentia. tenebrosis & tortuosis int̾¬
p̾tationib noui heretici obscura¬
re & deprauare moluint᷑. Deinde
alia mea uerba subtexuit ubi di¬
xi. nec aduertunt qđ ita nuptiaꝵ
bonũ malo originali qđ inde tra-¬
hitur ñ potest accusari. sicut ad¬
ulterioꝵ ⁊ fornicationũ malum
bono naturali quod inde nascit᷑
ñ potest excusari. Nam sic̃ peccatũ
siue hinc siue inde trahat᷑ opꝰ est
diaboli: sic homo siue hinc siue
inde nascatur opus ẽ. di. Etiã hic
ea p̃termisit : in quib aures ca.¬
tholicas timuit. Nã ut ad hȩc

Expanded text:
in his uerbis meis testimonium apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. ego enim cum dixissem homines natos trahere originale pecdiximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. nouit enim quemadmodum soleant haec uerba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. quae uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et tortuosis interpretationibus noui haeretici obscurare et deprauare moliuntur. Deinde alia mea uerba subtexuit, ubi dixi: \'nec aduertunt quod ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulbono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, siue hinc siue inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei.\' etiam hic ea praetermisit, in quibus aures catholicas timuit. nam ut ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
ponsionis. ne tuã differret instan¬
tiã uoluisse decerpere. Qui aut̃
sint isti libri cũ cogitarẽ : eos eẽ
arbitratus sũ quoꝵ mentionem
uilianꝰ facit in epła quã romam
misit. cuiꝰ exemplũ simul adme
usq ꝑuenit. Ibi quippe ait. Dic̃
etiã istas quȩ modo agunt᷑ nup.¬
tias adeo institutas non fuisse.
quod in libro augustini legitur.
Contra quẽ: ego modo quatuor
libellis respondi. Credo ex his
libellis ista decerpta sunt. Unde
melius fortasse fuerat ut uni¬
uerso ipsi oꝑi eius qđ quatuor
uoluminib explicauit. redarqu¬
endo & refellendo nr̃a elaboras
intentio. si & ego responsionem
differre uoluissẽ: sicut nec tu
trans missionẽ scriptoꝵ quibus
respondendũ ẽ distulisti. Uerli
ergo de libro meo tibi a me nul
so t̾ibiq notissimo ista posuit:
quȩ refutare conatꝰ ẽ. Dapnato¬
res nos ẽẽ nuptiarũ oꝑisq diu¬
ni quo exmarib & feminis ds
homines creat inuidiosissime

Expanded text:
ponsionis, ne tuam differret instanponsionis, ne tuam differret instantiam, uoluisse decerpere. qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistula quam Romam misit, cuius exemplum simul ad me usque peruenit. ibi quippe ait: \'dicunt etiam istas quae modo aguntur nuptias a deo institutas non fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi.\' credo, ex his libellis ista decerpta sunt. unde melius fortasse fuerat, ut uniuerso ipsi operi eius, quod quattuor uoluminibus explicauit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differre noluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti. Verba ergo de libso tibique notissimo ista posuit, quae refutare conatus est: Damnatores nos esse nuptiarum, operisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime
Abbreviated transcription (Latin):
Ndes militiȩ tos coras
& illustris ꝑsonȩ quam ꝓ
meritis gestas. actusq rei.
honorande ualeri. tanto stu.¬
dio te aduersus heretico
in eloquia diuina flagrare.
satis dici non potest quanta
Inentis iocunditate delecter.
taq postea quã legi litt̾as sub.¬
simitatis tuȩ quib delibro quẽ
putationes assumant: ad hunc
scribendũ excitatꝰ sum. Et quia
ñ tantũ relatu memorati mei
frĩs ia didici. uerũ etiã ꝓlatas
abeo cartulas legi. quãs post
eius de rauenna ꝓfectionem
romã mittere ipse curasti: ubi
aduersarioꝵ potui uaniloquia
reperire. ad ea respondere ad¬
iuuante dño quantum possũ
ueritate ⁊ scripturarũ diuina-¬
rũ auctoritate ꝓposui. Cartu¬
la cui nunc respondeo: hoc
titulo p̃notatur. Capitula de
libro augustini quę scripsit:
contra qu̾ȩ de libris pauca
decerpsi. Hic uideo eũ qui
tuȩ p̾stantię ista scripta direxit.
de nescio quib ea libris cauea
quantũ existimo celerioris res.¬

Expanded text:
nter militiae tuae curas et inlustris personae quam pro meritis gestas actusque reipuhonorande Valeri, tanto studio te aduersus haereticos in eloquia diuina flagrare satis dici non potest quanta mentis iucunditate delecter. itaque posteaquam legi litteras sublimitatis tuae, quibus de libro quem putationis adsumant, ad hoc scribendum excitatus sum. et quia non tantum relatu memorati mei fratris id didici, uerum etiam prolatas ab eo chartulas legi, quas post eius de Rauenna profectionem Romam mittere ipse curasti, ubi aduersariorum potui uaniloquia reperire, ad ea respondere adiuuante domino quanta possum ueritate et scripturarum diuinarum auctoritate proposui. Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: \'capitula de libro Augustini quem scripsit contra quae de libris pauca decerpsi\'. hic uideo eum qui tuae praestantiae ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris res
Abbreviated transcription (Latin):
limo fuerat fabricatus: euã con¬
struxit e costa ⁊ dixit. Hȩc uoca¬
bitur uita: qm̃ mat̾. ẽ. om̃ium
uiuentiũ. Non ita quidẽ scriptũ
est. Sed quid ad nos : Solet enĩ
accide ut memoria fallatur in
uerbis : dum tam̃ sententia dene¬
ut appellaretur uita ds̃ imposu¬
it : sed maritꝰ. Sic enim legitur.
Et uocauit adam nom̃ ũxoris
sue uita : qm̃ ipsa mat̾.ẽ. om̃iũ
uiuentiũ. Sed hoc fortassis ita
quod appellata ẽ. uita materq
uiuentiũ : magnũ ẽ. eccłie sacra¬
disserere. ⁊ suscepto oꝑi non neces¬

Expanded text:
limo fuerat fabricatus, Euam conlimo fuerat fabricatus, Euam construxit e costa et dixit: haec uocabitur uita, quoniam mater est omnium uiuentium\'. non quidem ita scriptum est, sed quid ad nos? solet enim accidere, ut memoria fallat in uerbis, dum tamen sententia teneut appellaretur uita, deus inposuit, sed maritus. sic enim legitur: et uocauit Adam nomen uxoris suae uita, quoniam ipsa mater est omnium uiuentium. sed hoc fortassis ita quod appellatur uita materque uiuentium, magnum est ecclesiae sacradisserere
Abbreviated transcription (Latin):
consequent̃ uera ẽẽ monstran¬
dur quȩ falsa redarguo. Non
itaq pigeat utraq huic opus.¬
culo nr̃o indita. & ea scilicet
quȩ ille dixit. & ea quȩ ipse
respondeo uniu̾sa attendđe.
& considerare lectorẽ quȩ
sequunt᷑. Ergo ita p̃notauit
qui tuȩ lectioni cartulã mi¬
sit. Contra eos inquit qͥ nup¬
tias dampnant. ⁊ fructus
earũ diabolo assignant. Non
igit᷑ contͣ nos qui neq nup.¬
tias dampnamus. quas etiam
in ordine suo debita p̾dicatione
laudamꝰ: nec earũ fructꝰ diabolo
assignamꝰ. Fructꝰ quippe nupti¬
arũ homines sunt. qui ordinate
inde generantur. non peccata
cũ quib nascantur. Nec idõ sunt
homines subdiabolo quia homi¬
nes sunt ubi.ẽ. fructꝰ nuptiarũ:
sed quia peccatores sunt ubi. ẽ.
ꝓpago uitioꝵ. Diabolus enim
culp̾ę auctor. ẽ. ñ naturȩ. Atten¬
de cetera quȩ cũq existimat ad.¬
uersũ nos hiuic p̃misso titulo con¬
sonare. Õs inquit qui adã ex

Expanded text:
consequenter uera esse monstranconsequenter uera esse monstrantur, quae falsa redarguo. non itaque pigeat utraque huic opusculo nostro indita, et ea scilicet, quae ille dixit, et ea, quae ipse respondeo, uniuersa adtendere et considerare lectorem. Quae sequuntur ergo, ita praenotauit qui tuae dilectioni chartulam misit: \'contra eos\', inquit, \'qui nuptias damnant et fructus earum diabolo adsignant\'. non igitur contra nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus, nec earum fructus diabolo adsignamus; fructus quippe nuptiarum homines sunt, qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est propago uitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Adtende cetera, quibus se existimat aduersus nos hoc praemisso titulo consonare. \'deus\', inquit, \'qui Adam ex
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos in aliqua positos po
testate agit ut timeas: ñ id
agit crudelitate sed caritate.
Tũ aut̃ uir fortissumꝰ timere
homines ignauũ putas: Dm̃
E time. & noli antiqua fidei catho¬
licȩ fundam̃ta conari tanta ob-¬
stinatione sub uertere. Quãquã
iste tuus animꝰ animosus utinã
saltẽ in hac causa homines dime¬
ret: utinã inquã saltẽ pauer&
ignauia quã periret audatia.
uideamꝰ &e cetera quȩ conectit.
Sed quid faciã : Utrũ singula
eius ꝓponã quib respondeam.
an eis p̃ter missis quȩ catholica
fides continet. ea sola ꝑtractẽ
atq confutem. in quib a tra-¬
mite ueritatis exorbitat. & he¬
resim pelagianã tanꝗͣ uenenosa
uirgulta fructib catholicis
conatus inserere: Hoc quidẽ
certe b reuius.ẽ. sed ꝓspiciendõ
arbitror. ne quisquã libro meo
lecto. ⁊ ñ lectis om̃ib que ab
illo dicta sunt. existimet me
ꝓponere noluisse ex quib ista
eius pendent. ex quib quasi

Expanded text:
filios suos in aliqua potestate filios suos in aliqua potestate positos agit ut timeas, non id agit crudelitate, sed caritate. tu autem uir fortissimus timere homines ignauum putas. deum ergo time et noli antiqua fidei catholicae fundamenta conari tanta obstinatione subuertere. quamquam iste tuus animus animosus utinam saltem in hac causa homines timeret, utinam, inquam, saltem paueret ignauia quam periret audacia! Videamus et cetera quae conectit. sed quid faciam? utrum singula eius proponam, quibus respondeam, an eis praetermissis, quae catholica fides continet, ea sola pertractem atque confutem, in quibus a tramite ueritatis exorbitat et haeresim Pelagianam tamquam uenenosa uirgulta fruticibus catholicis conatur inserere? hoc quidem certe breuius est. sed prospiciendum arbitror, ne quisquam libro meo lecto et non lectis omnibus, quae ab illo dicta sunt, existimet ea me proponere noluisse, ex quibus ista eius pendent et ex quibus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uenisti. Isti nec perierant: et
salui nati st̃. Tade ad maiores.
De uerbis tius tibi p̾scribimus.
Non ẽ. opus sanis medicus : sed
male habentib. Ita fit ut mani.¬
cheus qui homini cõmixta dicit
ẽẽ naturã malã. uelit saltẽ sal.¬
uari a xp̃o animã bonã: tu uͦ
in paruulis cum salui sint corꝑe.
nichil a xp̃o saluandũ ẽẽ con¬
dendis: ac ꝑ hoc manicheus
quidẽ naturã humanã bonã¬
detestabiliter uituꝑat. sed tu
crudeliter laudas. Quicũq eñi
tibi crediderint laudatori: in.¬
fantes suos ñ offerunt saluaton
Iam scelerata sentienti quid ⁊ͥ
ꝓdest ñ metuere qđ tibi fit
ut salubrit̃ metuas & te homi¬
nẽ facias. eẽ. non bestiam quȩ
circũdatur pennis ut cogatur
in retia: Opus erat ut ueritatẽ
teneres: eiusq studiũ ñ timeres.
Nunc uͦ ita non times : ut si ti¬
meres euaderes potius retia ma.¬
ligna quã incurreres. Mater
t & aliis a te timet. Et si per

Expanded text:
non uenisti — isti nec perierant et non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescribimus: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ita fit, ut Manicheus, qui homini commixtam dicit esse naturam malam, uelit inde saltem saluari a Christo animam bonam; tu uero in paruulis, cum salui sint corpore, nihil a Christo saluandum esse contendis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter uituperat, sed tu crudeliter laudas. quicumque enim tibi crediderint laudatori, infantes suos non offerent saluatori. tam scelerata sentienti quid tibi prodest non metuere quod tibi fit, ut salubriter metuas, et te hominem facis esse, non bestiam, quae circumdatur pennis, ut cogatur in retia? opus erat, ut ueritatem teneres eiusque studio non timeres; nunc uero ita non times, ut, si timeres, euaderes potius retia maligna quam incurreres. mater et tibi et aliis a te timet, et si per
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o conditã bonã. sed ita ẽẽ in nas.¬
centib paruulis sanã. ut xp̃i non
habeant necessariã inilla ȩtate me¬
dicinã. Agnosce igit᷑ in tuo dog.¬
mate nomen tuũ: & catholicisꝰ a
quib confutaris desine obicere
& nom̃ ⁊ dogia alienũ. Nam ue-¬
ritas utrosq redarguit : & mani-¬
cheos & uos. Manicheis enĩ dicit.
Non legistis. quiã qui abinitio
fecit hominẽ. masculũ & feminã
fecit eos. & dixit. ꝓpt̾ hoc relinqua&
homo patrẽ & matrẽ. & adhere-¬
bit uxi suȩ. & erunt duo in carne
una : Itaq iam ñ sunt duo sed
unacaro. Quod ergo ds̃ coniun-¬
xit: homo ñ separet᷑. Ita quippe
ostendit & hominũ conditorẽ
& coniuigũ copulatorẽ dm̃: ad¬
uersus manicheos qui utrũq
horũ negant. Uobis autem dic̃.
Uenit filius hominis querere &
saluũ facere qđ perierat. Sed
uos egregii xp̃iam respondete
de xp̃o. Si quod perierat quere.¬
re & saluare uenisti: ad paruulos

Expanded text:
deo conditam bonam, sed ita esse in nasdeo conditam bonam, sed ita esse in nascentibus paruulis sanam, ut Christi non habeant necessariam in illa aetate medicinam. agnosce igitur in tuo dogmate nomen tuum et catholicis, a quibus confutaris, desine obicere et dogma et nomen alienum; nam ueritas utrosque redarguit, et Manicheos et uos. Manicheis enim dicit: non legistis quia qui ab initio fecit hominem masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebiuna. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ita quippe ostendit et hominum conditorem et coniugum copulatorem deum aduersus Manicheos, qui utrumque horum negant. uobis autem dicit: uenit filius hominis quaerere et saluare quod perierat. sed uos, egregii christiani, respondete Christo: si quod perierat quaerere et saluare uenisti, ad paruulos
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ: ne hinc estis celestiani
⁊ pelagiani. Lib̾um aut̃ ẽẽ quẽ-¬
quã ad agendũ bonũ sine adui-¬
torio dei . & ñ erui paruulos a
potestate tenebraꝵ. & sic trans.¬
ferri in regnũ di hoc uos dicitis:¬
& hinc estis celestiam ⁊ pelagi.¬
ani.Quid obtendis ad fallendũ
cõmunis doginatis deginen. ut
operias ꝓpriũ crim̃. unde uob̃
inditũ. ẽ. nom̃ : Atq ut nefario
uocabulo t̾reas imꝑitos: dicis. Ne
igit᷑ uocent᷑ heretici: fiunt manichei.
Qudi gͦ breuit̾ quid inista questi.¬
one uersetur. Catholici dicunt hu.¬
manã naturãꝰ creatore do bono con¬
ditã bonã. sed peccato uitiatã medi
coxpo indigere. Manichei dicunt
humanã nãturã non ado conditã
bonã peccatoq uitiatã. sed ab ȩter¬
narũ principe tenebrarũ de com¬
mixtione duarũ naturarũ quȩ sẽꝑ
fuerunt unabona ⁊ una mala ho¬
minẽ creatũ. Pelagiani & celestia.¬

Expanded text:
dicimus, non hinc estis Caelestiani dicimus, non hinc estis Caelestiani et Pelagiani; liberum autem esse quemquam ad agendum bonum sine adiutorio dei et non erui paruulos a potestate tenebrarum et sic transferri in regnum dei, hoc uos dicitis, hinc estis Caelestiani et Pelagiani. quid obtendis ad fallendum communis dogmatis tegmen, ut operias proprium crimen, unde uobis inditum est nomen? atque ut nefario uocabulo terreas inperitos, dicis: \'ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei\'. Audi ergo breuiter, quid in ista quaestione uersetur. catholici dicunt humanam naturam a creatore deo bono conditam bonam, sed peccato uitiatam Christo medico indigere; Manichei dicunt humanam naturam non a deo conditam bonam peccatoque uitiatam, sed ab aeternarum principe tenebrarum de commixtione duarum naturarum, quae semper fuerunt, una bona et una mala, hominem creatum; Pelagiani et Caelestia
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ nullus ĩmunis. Per
unũ quippe hominẽ peccatũ intͣ.¬
uit in mundũ. & ꝑ peccatũ mors:¬
& ita in om̃s homines ꝑtransiit.
inquo om̃s peccauert᷑. Sicut. ẽ. gͦ
ds̃ nascentiũ conditor: ut om̃s
ex uno eant in condẽpnationem.
quoꝵ ñ fuerit renascentiũ lib̾ator.
Ipse quippe dictus. ẽ. figulus ex
eadem massa faciens aliud uas
incontumeliã scđm iudiciũ: cui
lens loqueris. si quis aut liberũ
inhominib arbitriũ. aut dm̃ eẽ
nascentiũ conditorẽ dixerit. ce-¬
lestianꝰ & pelagianꝰ uocatur: ista
quippe & catholica fides dicit. sed
siquis ad colendũ recte dm̃ sine
ipsius adiutorio dicit ẽẽ. in homi-¬
nib liberũ arbitriũ. & quisquis
ita dicit dm̃ nascentiũ conditorẽ
ut paruuloꝵ neget apotestate
diaboli redemptõrem: ipse pela-¬
gianꝰ & celestianꝰ uocatur. Lib̾um
itaq in hominib ẽẽ arbitriũ. &
dm̃ ẽẽ nascentiũ conditorẽ utriq

Expanded text:
hominum nullus immunis; per hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum morset ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Sic est ergo Deus nascentium conditor, ut omnes ex uno eant in condemnationem, quorum non fuerit renascentium liberator. Ipse quippe dictus est figulus, ex eadem massa faciens aliud vas in contumeliam secundum judicium : cui lens loqueris, « Si quis aut liberum in hominibus arbitrium, aut Deum esse nascentium conditorem dixerit, Coelestianus et Pelagianus vocatur: » ista quippe catholica fides dicit. Sed si quis ad colendum recte Deum, sine ipsius adjutorio dicit esse in hominibus liberum arbitrium; et quisquis ita dicit Deum nascentium conditorem, ut parvulorum neget a potestate diaboli redemptorem, ipse Pelagianus et Coelestianus vocatur. Liberum itaque in hominibus esse arbitrium, et eum esse nascentium conditorem utrique
Abbreviated transcription (Latin):
tes quantum his contulerint᷑
honoris. quoꝵ ostendert̃ głam
nisi cũ catbolica religione non
potuisse conuelli. Nam si quis
aut liberũ in hominib arbitriũ.
aut dm̃. ẽẽ. nascentiũ conditorẽ
dixerit. celestianꝰ & pelagianꝰ
uocatur. Ne igitur uocentur
heretici : fiunt manichei. Et
dũ falsam uerentur infamia.
uerũ crim̃ incurrunt: instar
ferarũ quȩ circũdantur pennis
ut cogantur in retia. quib qm̃
de est ratio. in uerũ exitũi uana
formidine contruduntur. Non
ẽ. ita ut loqueris quicũq ista
dixisti. ñ estita. Multũ falle.¬
ris. uł fallere meditaris. Non
liberum negamꝰ arbitriũ: sed
si uos filius lib̃auerit autueritaᷤ.
tunc uere libi eritis. Hunc uos
inuidetis lib̾atorem: quib cap.¬
duis uanã tribuitis libertatẽ.
Aquo enĩ quis deuictus ẽ. Sicut
dicit scriptura: huic & seruus
addictus ẽ. Nec quisquã nisi
ꝑgrãm lib̾atoris isto soluitur
uinculo seruitutis: a quo est

Expanded text:
non intellegentes quantum his contulerint non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non potuisse conuelli. nam si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus et Pelagianus uocatur. ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contruduntur\'. Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti, non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est
Abbreviated transcription (Latin):
mortis huiꝰ quale in parady sõ an¬
alia lex inm̃bris nr̃is repugnans
legientis: quia & qͣndo nolumꝰ
⁊ quando ñ consentimꝰ. nec ei m̃bu
nr̃a ut irapleat quod appetit ex¬
hibemus. habitat tam̃ in eis. &
ipse conflictus etiã si non sit da¬
nabilis quia ñ ꝑficit iniquitatĩ
sit tamen miserabilis. quia non
habet pace. Satis igitur ammo.¬
nuerim. sic istũ uerba mea uelia
refelenda sibi ꝓponere uoluisst.
ut alicubi mediis detractis sen¬
tentiis int̾rumperet. alicubi ex¬
tremis ñ additis decurtaret: &¬
cur hoc fecerit sufficient̃ osten¬
derim. Nunc ad ea quȩ sic̃ uoliuis
nr̃a proposuit. quȩ sua opposu¬
erit uideamꝰ. Sequuntur enimn
iam uerba eius. ⁊ sicut iste in¬
sinuauit qui tͥ cartulã misit.
prius aliquid de p̾fatione con-¬
scripsit ꝓculdubio libroꝵ illor
de quib pauca decerpsit. Id aut̃
ita sese habet. Doctores inquit
nr̃i temporis fr̃ beatissime. et
nefariȩ quȩ adhuc feruet sediti¬
onis auctores. ad hominũ quoꝵ

Expanded text:
mortis hujus, quale in paradiso analia lex in membris nostris repugnat e, quia et quando nolumus et quando non consentimus nec ei membra nostra ut impleat quod appetit exhibemus, habitat tamen in eis etipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. satis igitur admonuerim sic istum uerba mea uelut refellenda sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea, quae sicut uoluit nostra proposuit, quae sua opposuerit uideamus. sequuntur enim iam uerba eius et, sicut iste insinuauit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca decerpsit. id autem ita sese habet: \'doctores\\ inquit, \'nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc feruet seditionis auctores ad hominum, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
nũ cuncta sustinuit. Sed quia
de spu natus: abstinuit a pec¬
cato. Omĩs enĩ homo m̃dax.
& nemosine peccato nisi unus
ds̃. Seruatũ ẽ. igitur inquit.
ut ex iuro & muliere. id est ꝑ illã
corporũ cõmixtionẽ nemo uidea.¬
tur expers ẽẽ delicti. Qui autẽ
expers. ẽ. delicti: expers. ẽ. etiam
huiꝰ modi conceptionis. Nunqͥd¬

Expanded text:
num cuncta sustinuit, sed quasi num cuncta sustinuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato; omnis enim homo mendax et nemo sine peccato nisi unus deus. seruatum est igitur, ut ex uiro et muliere, id est per illam corporum commixtionem nemo uideatur expers esse delicti. qui autem expers delicti, expers etiam huius modi conceptionis
Abbreviated transcription (Latin):
ferens. sed ut non potest inquit
sine sexib fȩtus: ita nec sine uo.¬
luntate ẽẽ delictũ. Ita uero.
ita ẽ. Sic enĩ ꝑ unũ hominem
peccatũ intrauit inmundum.
⁊ ꝑ peccatũ mors : & ita in om̃s
homines ꝑtransiit. in quo om̃s
peccauerunt. Per unius illius
uoluntatẽ malã. om̃s in eo pecca¬
uerunt: qͣndo om̃s ille unus
fuerunt. de quo ꝓpt̾ea singuli
peccatũ originale traxerunt.
Dicis enĩ inquit ido illos sub dia¬
bolo: quia de sexus utriusq cõ¬
muxtione nascunt᷑. Dico plane.
ꝓpt̾ delictũ eos sub diabolo. Idõ
aut̃ exꝑtes ñ eẽ delicti. quia de
illa cõmixtione sunt nati: quȩ
sine pudenda libidine ñ potest
etiã qđ honestũ ẽ oꝑari. Dixit
hoc etiã beatissimȩ memorie
conceptus enis utriusq sexus
comixtionis.ẽ. expers. Nullum
aut̃ hominũ ẽẽ sine delicto: qͥ
de illa cõmixtione conceptꝰ sit.
& quasi homo ꝑ uniuersa tẽp.¬
tatus ẽ: & insimilitudine homi¬

Expanded text:
ferens \'sed ut non potest\', inquit, ferens \'sed ut non potest\', inquit, \'sine sexibus esse fetus, ita nec sine uoluntate delictum\'. ita uero, ita est; sic enim per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. per unius illius uoluntatem malam omnes in eo peccauerunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum originale traxerunt. \'dicis enim\', inquit, 'ideo illos esse sub diabolo, quia de sexus utriusque commixtione nascuntur\'. dico plane propter delictum eos esse sub diabolo; ideo autem expertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine pudenda libidine non potest etiam quod honestum est operari. dixit hoc etiam beatissimae memoriae conceptus eius utriusque sexus commixtionis est expers; nullum autem hominum esse sine delicto qui de illa commixtione conceptus sit.  quasi homo per uniuersa temptatus est et in similitudine homi
Abbreviated transcription (Latin):
neo quod auriuente addit᷑. Hanc¬
iste noluit nominare in his om̃i¬
bus que cõmemorauit natura¬
lib bonis. de qua etiã nuptiȩ
confundunt᷑. que dehis bonis
om̃ĩb głantur. Nã quare illud
opus coniugatoꝵ subtrahit᷑. &
absconditur etiã ocłis filiorũ.
nisi quia ñ posst̃ ẽẽ in laudanda.
cõmixtione sine pudenda libidi¬
ne : De hac erubuerunt etiam
qui primi pudenda texerunt.
quȩ prius pudenda ñ fuerunt:
sed tanꝗͣ dei oꝑa p̃dicanda atq
glanda. Tunc ergo dexer̃t qͣndo
obedientiã suã in obȩdientia men¬
bra senserunt. De hac erubuit
etiã iste laudator. Cõmemorauit
eñi sexiũ diuersitatẽ. cõmemo.¬
rauit cõmixtionẽ. cõmemorauit
fecunditatẽ. illã uͦ cõmemorare
uerecundatus. ẽ. Nec mirum si
pudet laudantes: quod uidemꝰ
ipsos pudere generantes. Sed ad.¬
iungit & dicit ꝑ quid igit᷑ sub
diabolo sunt quos ds̃ facit: Sibiq
ueluti ex nr̃a uoce respondet.

Expanded text:
nec quod anec quod aiste noluit nominare in his omnibus, quae commemorauit, naturalibus bonis, de qua etiam nuptiae confunduntur, quae de his bonis omnibus gloriantur. nam quare illud opus coniugatorum subtrahitur et absconditur etiam oculis filiorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine pudenda libidine? de hac erubuerunt etiam qui primi pudenda texerunt, quae prius pudenda non fuerunt, sed tamquam dei opera praedicanda atque glorianda. tunc ergo texerunt, quanoboedientiam suam inoboedientia membra senserunt. de hac erubuit etiam iste laudator; commemorauit enim sexuum diuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fecunditatem, illam uero commemorare uerecundatus est. nec mirum, si pudet laudantes, quod uidemus ipsos pudere generantes. Sed adiungit et dicit: 'per quid igitur sub diabolo sunt, quos deus fecit?\' sibique ueluti ex nostra uoce respondet:
Abbreviated transcription (Latin):
fȩcunditatẽ : Sedipsa est in.¬
stituti causa coniugii. Uide s
igit᷑ quẽ adm odumͦ nos intei¬
rõget quid suũ diabolus eog¬
nõs cat insexib ꝑ qđ sub illo
sint qui de parentib qualib cũq
nascuntur. nisi renascant᷑ iN
xp̃o: utrũ diuersitatẽ sexuũ
dicamꝰ ad diabolũ ꝑtinere. an
cõmixtionẽ. an ipsam fȩcundi¬
tatẽ. Respondemus itaq nichil
horũ: quia & diuersitas sexuu
ꝑtinet aduasa gignentiũ. et
utriusq cõmixtio ad semina¬
tionẽ ꝑtinet filioꝵ. & ipsa fe¬
cunditas ad benedicti onẽ ꝑti¬
net nuptiarũ. Nȩc aut̃ om̃ia
exdo. Sed iste inhis om̃ĩb
noluit nominare concupscentl¬
carius: quȩ non.ẽ. a patre. sed ex
mundo.ẽ: cuiꝰ mundi pͥnceps di¬
ctus.ẽ. diabolus. qui eã in dño
n̾in uenit: quia dñs homo non
ꝑ ipsam ad hominẽ uenit. Unde
dicit etiã ipse. Ecce uenit prin¬
ceps inundi huiꝰ. & in me nichil
inueniet: nichil utiq peccati.

Expanded text:
fecunditatem? sed ipsa est infecunditatem? sed ipsa est instituti causa coniugii\'. Vides igitur quemadmodum nos interroget, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod sub illo sint, qui de parentibus qualibuscumque nascuntur, nisi renascantur in Christo, utrum diuersitatem sexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecunditatem. respondemus itaque: nihil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gignentium et utriusque commixtio ad seminationem pertinet filiorum et ipsa fecunditas ad benedictionem pertinet nuptiarum. haec autem omnia ex deo. sed iste in his omnibus noluit nominare concupiscentcarnis, quae non est a patre, sed ex mundo est, cuius mundi princeps dictus est diabolus, qui eam in domino non inuenit, quia dominus homo non per ipsam ad homines uenit. unde dicit etiam ipse: ecce uenit princeps huius mundi, et in me nihil inuenit: nihil utique peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ñ nisi ꝑ sexum fetus. ñ¬
nisi ꝑ corpꝰ sexus. ñ nisi ꝑ dñi
corpus. quis ambigat fęcundi-¬
tatẽ deo iure reputari : Post
hec quȩ ueracit̃ & catholicȩ
dicta sunt unmo indiuinis li.¬
bris ueraciter scripta. ñ autẽ
abisto catholice dicta sunt qͥa
ñ intentione catholici pectoris
dicta sunt: iam ꝓpt̾ qđ ea dĩx.
pelagiana & celestiana heresis
incipit introduci. Nãq attende
qd sequitur. Tu uero inquit qͥ
dicis eos qui de parentib qͣlib
tende ergonunc quid suũ dia.¬
bolus cog̾nascat in sexib ꝑ qđ
fructũ eoꝵ ut dicis ure possi.¬
deat. Diuersitatẽ : Sed hȩc in
corporib ẽ quȩ ds̃ fecit. Com¬
mixtionẽ : Sed ñ minꝰ bene¬
dictionis qua institutionis pri¬
uilegio uindicat᷑. Uox eñi diẽ.
Relinquet homo patrẽ ⁊ matre
& adherebit uxori suȩ : & er̃t
duo incarne una. Uox dĩ est.
Crescite & multiplicamini. &
replete t̾rã. An forte ipsam

Expanded text:
inquit, \'nonnisi per sexum fetus, noinquit, \'nonnisi per sexum fetus, nonnisi per corpus sexus, nonnisi per deum corpus, quis ambigat fecunditatem deo iure reputari?\' Post haec, quae ueraciter et catholice dicta sunt, immo in diuinis libris ueraciter scripta, non autem ab isto catholice dicta sunt, quia non intentione catholici pectoris dicta sunt, iam propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana haeresis incipit introduci. namque adtende quod sequitur. \'tu uero\', inquit, \'qui dicis: "eos qui de parentibus qualibtende ergo nunc, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod fructum eorum, ut dicis, iure possideat. diuersitatem sexuum? sed haec in corporibus est, quae deus fecit. commixtionem? sed non minus benedictionis quam institutionis priuilegio uindicatur. uox enim dei est: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori et erunt duo in carne una; uox dei est: crescite et multiplicamini et replete terram. an forte ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ hoc magnũ. ẽ. ego au¬
tẽ dico in xp̃o & in ȩccłia : ĩpse
adam dixit. Propt̃ hoc relinqu&e
homo patrẽ & matrẽ. & adhere.¬
bit uxori suȩ . & erunt duo in
carne una. Quod tam̃ dñs iħs
in euangłio dm̃ dixisse cõmemo¬
rat : quia ds̃ utiq ꝑ hominem
dixit. qđ homo ꝓphetando pre¬
dixit. Ergo quȩ sequuntur in¬
tuere. Prima inquit cõpella-¬
tione cui oꝑi parata ẽẽt. osten.
dit: & dixit. Crescite & multi.¬
plicamini : & replete t̾rã. Quis
enĩ nr̃m negat ad opus parien-¬
di a dño do creatore om̃iũ bo¬
noꝵ bono. p̾paratã fuisse mulie-¬
rem: Adhuc uide qͥd adiun-¬
gat. Ds̃ igitur inquit maris
creator & feminȩ conuenien¬
tia generationi m̃bra formaũ.
& gigni corpora. de corporib
ordiñauit. quoꝵ tam̃ efficien¬
tiȩ potentia oꝑationis int̾uenit.
omne qđ est ea administrans
uirtute qua condidit. Etiam
hoc ẽẽ catholicũ confitemur.
⁊ qđ de inde subiungit. Si igit᷑

Expanded text:
sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in ecclesia, ipse Adam dixit: propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quod tamen dominus Iesus in euangelio deum dixisse commemorat, quia deus utique per hominem dixit, quod homo prophetando praedixit. ergo quae sequuntur intuere. prima>, inquit,, 'appellatione, cui operi parata esset, ostendit et dixit: crescite et multiplicamini et replete terram\'. quis enim nostrum negat ad opus pariendi a domino deo creatore omnium bonorum bono praeparatam fuisse mulierem? ad hoc uide quid adiungat. 'deus igitur\'>, inquit, 'maris creator et feminae conuenientia generationibus membra formauit et gigni corpora de corporibus ordinauit, quorum tamen efficientiae potentia operationis interuenit, omne quod est ea administrans uirtute, qua condidit\'. etiam hoc esse catholicum confitemur et quod deinde subiungit. \'si igitur\',
Abbreviated transcription (Latin):
uir de femina.
Agite o inquit miseri mor¬
tales. hoc agite: ne unꝗͣ polluat
hoc domiciliũ malignꝰ sp̃s. Ne
sensib immixtꝰ incestet animȩ
sc̃ĩtatẽ. lucẽq mntis obnubilet.
Serpit hoc malũ ꝑ om̃s aditus sen¬
suales. Dat se figuris. accõmodat
colorib adheret sonis. latet in ira.
infallatia sermonis. odorib se subi¬
cit. infundit saporib. ac turbidi
motꝰ illuiie. tenebrosis affectib
tenebrat sensꝰ. Quib dã nebulis
ĩplet om̃s meatꝰ intelligentiȩ. ꝑ
quos expandere lum rationis radiꝰ
nitis solet. Et qui radius etheriȩ
lucis ẽ: in eoq speculũ diuinȩ pre¬
sentie. In hoc enĩ ds̃. in hoc uolun¬
tas innoxia. in hoc recte facti me¬
ritũ relucet. Ds̃ ubiq p̃sens ẽ.
Tunc aut̃ unicuiq nr̃m simul ẽ.
p̾sentia se ẽẽ putauerit. Ut enun
uisus ocłorũ si fuerit uitiatꝰ quic¬
quid uid̾e ñ potuerit ad ẽẽ ñ pu.¬
tat. Frustra enĩ circũstat ocłis pre.¬

Expanded text:
ir de femina nAgite, o, inquit, miseri mortales, hoc agite ne unquam polluat hoc domicilium malignus spiritus; ne sensibus immixtus incestet animae anctitatem, lucemque mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales; dat se figuris, accommodat coloribus, adhaeret sonis, latet in ira, in fallacia sermonis, odoribus se subjicit, infundit saporibus, ac turbidi motus illuvie tenebrosis affectibus tenebrat sensus, quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentiae, per quos expandere lumen rationis radius mentis solet. Et quia radius aethereae lucis est, in eoque speculum divinae praesentiae: in hoc enim Deus, in hoc voluntas innoxia, in hoc recte facti meritum relucet: Deus ubique praesens est; tunc autem unicuique nostrum simul est, praesentia patuerit. Ut enim visus oculorum si fuerit vitiatus, quidquid videre non potuerit, adesse non putat frustra enim circumstat oculos prae
Abbreviated transcription (Latin):
regnat in credentib. quia eum
pͥncipes scłi iudicart̃: Quȩ po¬
destas ñ euacuet᷑. cũ ille ꝑ quẽ facta
st̃ om̃ia ꝓpt̃̾ea regnat incredentib
qͥa ita subiectꝰ ẽ. potestatib ut dice¬
ret homini ñ haberes inme pote.¬

Expanded text:
quia eum principes saeculi judicaverunt? Quae potestas non evacuatur, cum ille per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus fuit potestatibus, ut diceret homini: « Non haberes in me pote
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodat. & quẽ ad modũ pleriq
mali milites quos impialis disci¬
plina condẽpnat signis imꝑatoriᷤ
sui ñnullos possessores t̃ritant.
& abeis aliquid qđ publice non
iubet᷑ extorquent: ita non nũ ꝗͣ
sacram̃ta xp̃iana exigunt aliqͥd ã¬
potestatib qͥb honori xp̃i cedere
indictũ ẽ. Cũ aut̃ malis iubentib
uoluntate cedunt: ad seducendos
homines cedunt. qͦꝵ errore lȩtan¬
tur. Quappt̃ alit̾ magi faciunt
miracła : alit̾ boni xp̃iani. alit̃
mali xp̃iani. Magi ꝑ priuatos con-¬
tractꝰ : boni xp̃iani ꝑ publicam
iustitiã. mali xpiam: ꝑ signa pu¬
blicȩ iustitie. Nec mirũ ẽst qđ¬

Expanded text:
commodat. Et quemadmodum plerique commodat. Et quemadmodum plerique mali milites, quos imperialis disciplina condemnat, signis imperatoris sui nonnullos possessores territant, et ab eis aliquid quod publice non jubetur extorquent; ita nonnunquam sacramenta potestatibus, quibus honoris Christi cedere indictum est. cum autem malis iubenibus uoluntate cedunt, ad seducendos homines cedunt, quorum errore laetantur. quapropter aliter magi faciunt miracula, aliter boni christiani, aliter mali christiani: magi per priuatos contractus; boni christiani per publicam iustitiam, mali christiani per signa publica iustitiae. nec mirum est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat ille pͥopłs facere qđ illi
faciebant: ꝗuis moyses inuirtu.¬
te di maiora potuerit. Sed id̾o
ñ om̃ib scĩs ista tribuunt᷑. ne
ꝑniciosissimo errore decipiant᷑
infirmi. existimantes in talib
factis ẽẽ maiora dona ꝗͣ inoꝑib
iustitiȩ. quib uita ęt̾na cõpara
gͥaudere qm sp̃s uob̾ subiecti st̃.
sed gaudete quia nomina urã
scrip̾ta st̃ incelo. Cũ gͦ talia fa¬
ciunt magi qualia nonnunꝗͣ
scĩ faciuntꝰ: talia quidẽ iusibi¬
lit̃ ẽẽ apparent. sed & diuerso
fine & diuerso iure fuint. Ili
enĩ faciunt quȩrentes głam
suã: illi faciunt quȩrentes głam
đi. & illi faciunt ꝑquȩdã potes¬
tatib concessa mordine suo qͣsi
pͥuata cõmertia uł beneficia. illi
aut̃ publica administratione ius.¬
su eiꝰ cui cuncta creatura subiecᷤ.¬
ta est. Alit̃ eñĩ cogitur possessor
equũ daremiliti : alit̃ eũ tradit
emptori. uł cuilibet donat aut

Expanded text:
non poterat ille populus facere quod illi non poterat ille populus facere quod illi faciebant, quamuis Moses in uirtute dei maiora potuerit. sed ideo non omnibus sanctis ista tribuuntur, ne perniciosissimo errore decipiantur infirmi, existimantes in talibus factis esse maiora dona quam in operibus iustitiae, quibus uita aeterna comparatgaudere, quia spiritus uobis subditi sunt, sed gaudete, quoniam nomina uestra scripta sunt in caelo. Cum ergo talia faciunt magi, qualia nonnumquam sancti faciunt, talia quidem uisibiliter esse apparent, sed et diuerso fine et diuerso iure fiunt. illi enim faciunt quaerentes gloriam suam, illi quaerentes gloriam dei; et illi faciunt petatibus concessa in ordine suo, quasi privata commercia vel beneficia, illi autem publica administratione, jussu ejus cui cuncta creatura subjecta est. Aliter enim cogitur possessor equum dare militi, aliter eum tradit emptori, vel cuilibet donat aut
Abbreviated transcription (Latin):
demoniũ excluserit. falsa putet
ẽẽ istã dñi sententiã. ad hoc in¬
telligat dictu. qͥa hoc modo sa
ris sensib parcit ido parcit ut
ipsi sibi hominis uoluntati per
impietatis errorẽ triũpho ma¬
iore dominet᷑. Hoc aut̃ modo
n exit sathanas. sed potius in
intima ingredit᷑. ut in eo opet᷑
quẽadmodũ dicit apłs. Scđ̾in¬
principẽ potestatis aeris huiꝰ.
qui nunc oꝑat᷑ infiliis diffiden¬
tiȩ. Non enĩ sensus corporis eoꝵ
turbabat. atq torquebat. aut
eoꝵ corpora collidebat: sed in
eoꝵ uoluntate uł potiꝰ eupidi¬
tate regnabat. Qđ aut̃ dicit
pseudo ꝓpħas multa signa &e
ꝓdigia facturos ita ut fallant
si fieripotest etiã electos ad mo¬
net utiq utiq ut intelligamꝰ
quȩdã miracła etiã sceleratos
homines facere. qualia sc̃i facere
ñpossunt. Neo tam̃ iđo potioris
loci apud dm̃ ẽẽ arbitrandi sunt.
Non enĩ acceptiores erant do quã
popłs isrł magi ȩgyptioꝵ. quia

Expanded text:
daemonium excluserit, falsam putet daemonium excluserit, falsam putet esse dictam Domini sententiam, ad hoc intelligat dictum, quia hoc modo Satris sensibus parcit, ideo parcit ut ipsius hominis voluntati per impietatis errorem triumpho majore dominetur. Hoc autem modo non exit Satanas, sed potius in intima ingreditur, ut in eo sic operetur, quemadmodum dicit Aposrincipem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. non enim sensus corporis eorum turbabat atque torquebat ant eorum corpora conlidebat, sed in eorum uoluntate uel potius cupiditate regnabat.. Quod autem dicit pseudoprophetas multa signa et prodigia facturos, ita ut fallant, si fieri potest, etiam electos, admonet utique, ut intellegamus quaedam miracula etiam sceleratos homines facere, qualia sancti facere non possunt. nec tamen ideo potioris loci apud deum esse arbitrandi sunt. non enim acceptiores erant deo quam populus Israhel magi Aegyptiorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sibi licet largiri honorantib
se sibiq seruuientib. & quȩdam
secũ insacram̃tis sius pacta ser¬
uantib. Et quando uident᷑ im¬
petrare magi: ꝑ sublimiorum
nomina inferiores t̾rent. & ñ¬
nulla uisibilia quȩ ꝓpt̾ infirmi.¬
tatẽ carnis magna uident᷑ ho.¬
minib ñ ualentib ȩt̾na contu.¬
eri. quȩ ꝑse ipsũ p̾stat dilecto¬
rib suis uerus ds̃. mirantib
exhibent. Hȩc aut̃ ꝑmittit ds̾
iuste omĩa mod̾ans. ut ꝓ cupi¬
ditatib & electionib seruitutiꝰ
eoꝵ libtatisq distribuat. Et Si
qͣndo inuocatione sũmi di aliqͥd
ꝓsuis malis cupiditatib impe
Non enĩ frustra dic̃ apłs. tradi.¬
dit illos ds indesidia cordis eoꝵ
Quorundã eñi peccatoꝵ ꝑpetran.¬
doꝵ facilitas. pęna. est alioꝵ p̃ce¬
dentiũ. Qđ aut̃ dñs dicit ñ potest
sathanas sathanam excludẽ ne
forte quisꝗͣ utens nominib ali¬
quarii infirmarũ potestatũ cũ

Expanded text:
quod sibi licet largiri honorantibus quod sibi licet largiri honorantibus se sibique seruientibus et quaedam secum in sacramentis suis pacta seruantibus. et quando uidentur impetrare magi, per sublimiorum nomina inferiores terrent et nonnulla uisibilia, quae propter infirmitatem carnis magna uidentur hominibus non ualentibus aeterna contueri, quae per se ipsum praestat dilectoribus suis uerus deus, mirantibus exhibent. haec autem permittit deus iuste omnia moderans, ut pro cupiditatibus et electionibeorum libertatesque distribuat. Et si quando invocatione summi Dei, aliquid pro suis malis cupiditatibus impenon enim frustra dicit Apostolus, Tradidit illos Deus in desideria cordis illorum; quorumdam enim peccata eorum perpetrandorum facilitas, poena est aliorum praecedentium. Quod autem Dominus dicit, Non potest Satanas Satanam excludere, ne forte quisquam utens nominibus aliquarum infimarum potestatum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quanto igit᷑ etiã anima
humana deserto d̾o sius honori¬
bus uł potestate fuerit delecta¬
ta: tantomag subdit᷑ talib po.¬
testatib que priuato suo gau.¬
dent.⁊ honorari ab hominibus
sic̃ dii cupunt. Quib diuna
lege sepe concedit᷑. ut eos quos
sibi scdm eoꝵ merita subiugaue.¬
rint. pͥuato illoiure etiã miracu.¬
loꝵ aliqͥd p̃stent in his reb exhi.¬
bendoꝵ: quib st̃ infimo sed t̃n
ordinatissimo potestatũ gradu
p̃positȩ. Sed ubi diuina tanꝗͣ
publica lex iubet: uincit utiq
pruuatã licentiã. Quãquã ⁊ ipsa
pͥuatalicentia: nͥ uniuersalis di
bilia facienda muracła. In illis enĩ
ds̃ ipse imꝑat cuiꝰ tẽplũ sunt. &
quẽ contẽpta sua pͥuata potesta.¬
te ardentissime diligunt. In ma.¬
gicis aut̃ impetratĩonib ad
illecebrã deceptionis ut sibi sub.¬
iuigent eos quib talia concedt̃:
p̃st̾ant effectũ p̃cib & misteriis
eoꝵ pͥuato illo iure largientes

Expanded text:
tur. quanto igitur anima tur. quanto igitur anima humana deserto deo suis honoribus uel potestate fuerit delectata, tanto magis subditur talibus potestatibus, quae priuato suo gaudent et honorari ab hominibus sicut di cupiunt: quibus diuina lege saepe conceditur, ut eis quos sibi secundum eorum merita subiugauerint priuato illo iure etiam miraculorum aliquid praestent in his rebus exhibendorum, quibus sunt infimo, sed tamen ordinatissimo potestatum gradu praepositae. sed ubi diuiua tamquam publica lex iubet, uincit utique priuatam licentiam, quamquam et ipsa priuata licentia nisi uniuersalis diubilia facienda miracula. in illis enim deus ipse imperat, cuius- templum sunt et quem contemta sua priuata potestate ardentissime diligunt; in magicis autem imperationibus ad inlecebram deceptionis, ut sibi subiugent eos quibus talia concedunt, praestant effectum precibus et mysteriis eorum, priuato illo iure largientes
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ una queq resuisibilis in hoc
mundo habet potestatẽ angłicã
sibi p̃positã. sicut aliquib locis
diuina scriptura testat᷑. de ea re
cui p̃posita.ẽ. alit̃ qͣsi pͥuatoiure
agit. alit̃ tanꝗͣ publice agere
cogit᷑. Potentior. ẽ. enĩ parte uni.¬
uersitas. Qm̃ illud qđ ibi pͥuatĩ
agit : tantũ agere sinitur. qͣntũ
lẽx uniu̾sitatis̃ sinit. sed una quȩq
anima tanto.ẽ. pietate purgati¬
or. quanto pͥuato suo minꝰ delecͦ¬
tata legẽ uniu̾sitatis intuetur:
eiq deuõte aclibent̃ obtemꝑat.
Est enĩ lex uniu̾sitatis diuina sa¬
pientia. qͣnto aut̃ ampliꝰ pͥuato
suo gaudet & neglecto do qui
om̃ib animis utilit̃ ac salubrit̃
p̃sidet ipsa sibi uł aliis qͥb potue.¬
rit uult. eẽ. ꝑ d̾o suã potuis in se
uł in alios quã illius in om̃s dili.¬
gens potestatẽ: tanto. ẽ. sordidior
tantoq magis pęnalit̃ diuinis
legib tanꝗͣ publicis seriure cogi-¬

Expanded text:
ergo unaquaeque res visibilis in hoc ergo unaquaeque res visibilis in hoc mundo habet potestatem angelicam sibi praepositam, sicut aliquot locis diuina scriptura testatur, de ea re, cui praeposita est, quasi priuato iure agit, aliter tamquam publice agere cogitur. potentior est enim. parte uniuersitas, quoniam et illud quod ibi priuatim agit tantum agere sinitur, quantum lex uniuersitatis sinit. sed unaquaeque anima tanto est pietate purgatior, quanto priuato suo minus delectata legem uniuersitatis intuetur eique deuote ac libenter obtemperat. est enim lex uniuersitatis diuina sapientia. quanto autem amplius priuato suo gaudet et neglecto deo, qui omnibus animis utiliter ac salubriter praesidet, ipsa sibi uel aliis quibus potuerit uult esse pro deo, suam potius in se uel in alios quam illius uel in omnes diligens potestatem, tanto est sordidatior tantoque magis poenaliter diuinis legibus tamquam publicis seruire cogi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Ostendens xp̃m recte appel-¬
lari etiã uniu̾sũ. hoc ẽ caput cũ
corpore suo. qđ ẽ eccła. Et̃ multis
scripturarũ locis in uenimꝰ xp̃m
etiã hoc modo appellari: ut cum
om̃ĩb sius m̃bris intelligat᷑ quib
dictũ ẽ. uos estis corpus xp̃i et
m̃bra. Non ergo absurde sic intel¬
ligimꝰ tc̃ oe ipse filius subiectꝰ erit
ei qui illi subiecit om̃ia: ut filiũ
ñ solũ caput ȩccłȩ. sed om̃s cum eo
scõs intelligamꝰ qui sunt unũ in
xp̃o. unũ semen abrahȩ. Subiectũ
autẽ scđm contẽplationẽ sẽpit̾nȩ
ueritatis ad obtinendã beatitudinẽ.:
nullo motu animi. nulla parte cor¬
poris resistente. ut in illa uita ne¬
mine amante ꝓpriã potestatẽ: sit
ds̃ omĩa in om̃ib. .lxxx.
UARE MASI pharaonis fe.¬
cerunt quȩdã miracula sicut
moy ses famulus dĩ. Oñis anima
partĩ priuat̃i cuiꝰdã sui potestatẽ
gerit: part̃ĩ unu̾isitatis legib sic̃
publicis cohercet᷑ & regit᷑. Quia

Expanded text:
s, ostendens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra . Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum caput Ecigamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae: subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, ad obtinendam beatitudinem, nullo motu animi, nulla parte corporis resistente; ut in illa vita nemine amante propriam potestatem, sit Deus omnia in omnibus. LXX.Quare magi Pharaonis fecerunt quaedam miracula sicut Moyses famulus Dei ? 1. Omnis anima partim privati cujusdam juris sui potestatem gerit, partim universitatis legibus sicut publicis coercetur et regitur. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ mali bonis sepe tẽporalit̃ no.¬
ceant: potestatẽ in eos accipiunt
admaiorẽ bonoꝵ utilitatẽ. ꝓpt̃
exercitationẽ patientię. Itaq aĩa
xp̃iana sẽꝑ iniuigilet intribulatio.¬
nib suis sequi uoluntatẽ dĩ sui.
ne ordinationi di resistendo acqͥ¬
rat sibi grauiꝰ iudiciũ. Qđ enĩ ipse
dñs agens hominẽ. pontio pilato
dixit: hoc & iob diabolo posset
dicere. Non hab̃es in me potestatẽ:
nͥ data tͥ ẽẽt desuꝑ. Non gͦ eius
uoluntas cuiꝰ malitiȩ potẽstas in

Expanded text:
autem mali bonis saepe temporaliter noautem mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem dne ordinationi Dei resistendo acquirat sibi gravius judicium. Quod enim ipse Dominus agens hominem, Pontio Pilato dixit, hoc et Job diabolo posset dicere: Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. Non ergo ejus voluntas cujus malitiae pote