comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in baptismo. testis ẽ ueritatis. Nam cũ dicimꝰ. crechis in uitam ȩter¬
nam &. remissionẽ peccatoꝵ ꝑ scam ȩccłam: intelligimus remissionẽ
peccatoꝵ non nisi in eccła dari. apud hereticos autẽ ubi ȩccła uͥ sit.
uut. quos baptisma habere contendunt. Ungi qͦq necesse ẽ eum
qͥ bapticatus sit. ut accepto chrismate id ẽ unctione. eẽ unctus dei.
& habere in se xꝑi grãm possit. Porro autẽ eucharistia ẽ. unde bap¬
titati ungunt᷑. oleum in altari seĩficatum. Sc̃ificare autem ñ potuit
olei ereaturam: qͥ nec altare habuit nec ȩccłam. Unde nec unctio
spiritalis apud hereticos potest eẽ. quando constet oleũ scificari &.
eucharistiam fieri. apud illos omnino ñ posse. Scire autẽ ꝙ me¬
minisse debenus scriptum eẽ. oleum peccatoris ñ ungat caput me¬
um. Qđ ante in psalimis p̃monuit sp̃s sẽs. ne qͥs exorbitans .&. a

Expanded text:
in baptismo testis est neritatis. nam cum dicimus: credis in uitam aeterin baptismo testis est neritatis. nam cum dicimus: credis in uitam aeternam et remissionem peccatorum per sanctampeccatorum nonnisi in Ecclesia dari, apud haereticos autem, ubi Ecclesia non sit, is et Ecclesiam tribuunt quos Baptisma habere contendunt. Ungi quoque necesse est eum qui baptizatus sit, ut accepto Chrismate, id est, Unctione, esse unctus Dei et habere in se gratiam Christi possit. Porro autem Eucharistia est unde baptizati unguntur oleo in altari sanctificato. Sanctificare autem non potuit olei creaturam qui nec altare habuit nec Ecclesiam. Unde nec unctio spiritalis apud haereticos potest esse, quando constet oleum sanctificari et Eucharistiam fieri apud illos omnino non posse. Scire autem et meminisse debemus scriptum esse : Oleum peccatoris non ungat caput meum, quod ante in psalmis praemonuit Spiritus sanctus, ne quis exorbitans et a
Abbreviated transcription (Latin):
ano dicente. me dereliquert fontem aquȩ uiuȩ gratis. & effodert
sibi lacus de tritos. qͥ ñ possunt aquã portare: & iterũ scriptura di¬
uina pͣmoneat &. dicat. Ab aqua aliena abstine te: & a fonte aquę
aliene ne biberis. Oportet uͦ mundari & scificari aquã pͥus a sac̃¬
dote. ut possit baptismo suo peccata hominis qͥ baptizat᷑ abluere.
tam. ꝙ. mundabimini ab om̃ib immundiciis ur̃is. & ab om̃ib simu¬
lachris ur̃is emundabo uos. &. dabo uobis eor nouum. & sp̃m nonũ
dabo uobis. Quomͦ antẽ mundare .&. scĩficare aquã potest. qͥ ipse
immundtus ẽ.&. apud quẽ sc̃s sp̃s non ẽ. eum ns dieat in nume
ris .s. omĩa quȩeũq tetigerit immuntus immunda ert: Aut
quomꝰ baptizans dare alteri remissam peccatoꝵ potest. qͥ ipse sua pec¬
cata deponere extra ȩccłam ñ potest. S.a. ipsa int̾rogatio qͦ fit

Expanded text:
Domino dicente : Me derelinquerunt fontem aquae vivae, et effoderunt Domino dicente : Me derelinquerunt fontem aquae vivae, et effoderunt sibi lacus detritos qui non possunt aquam portare. Et iterum divina Scriptura moneat et dicat : Ab aqua aliena abstinete, et fonte aquae alienae ne biberis. Oportet ergo mundari et sanctificari aquam prius a sacerdote, ut possit Baptismo suo peccata hominis qui baptizatur abluere, dam, et mundabimini ab omnibus immunditiis vestris, et ab omnibus simulacrhis vestris emundabo vos, et dabo vobis cor novum et spiritum novum dabo in vobis. Quomodo autem mundare et sanctificare aquam potest qui ipse immundus est et apud quem Spiritus sanctus non est cum Dominus ris: et omnia quaecumque tetigerit inmundus inmunda erunt. aut quomodo baptizans dare alteri remissam peccatorum potest qui ipse sua peccata deponere extra ecclesiam non potest ? Sed et ipsa interrogatio quae fit
Abbreviated transcription (Latin):
saturninus. alius donatus. rogatianus. sedatus. tertullus. hortensi¬
anus. item alius saturniꝰ. & satius. ianuario. saturnino. maximo.
uictori. alio uictori. cassio. proculo. modiano. eittino. gargilio. eu¬
ticiano. alio gargilio. alio saturnino. nemesiano. nampulo. antoni¬
ano. rogatiano. honorato. frib. salutem. Cum simul in concilio
reticos & scismaticos baptizati uident᷑. an ad ȩccłam catholicam
quȩ una ẽ uenientes baptirari debeant. De quare quamꝗͣ.&. ipsi
illic ueritatẽ & firmitatem catholicȩ regulȩ teneatis. tam̃ qmͣ
consulendos nos ꝓ cõmuni dilectione existimastis. sententiã nrãm
ñ nouam ꝓmimus. sed iam pͥdẽ ab antecessorib nr̃is statutam
&. a nobis obseruatam. uobiseum pari consensione coniungimus. censen¬
tes scilicet &. procerto tenentes. nemine̾ baptizari foris extͣ eccłam
posse. euͣ sit baptisma unum in scã ȩccła constitutum. &. scriptum sit

Expanded text:
SATURNINUS, ALIUS DONATUS, ROGATIANUS, SEDATUS, TERTULLUS, HORTENSISATURNINUS, ALIUS DONATUS, ROGATIANUS, SEDATUS, TERTULLUS, HORTENSIANUS, ITEM ALIUS SATURNIUS, SATTIUS, JANUARIO, SATURNINO, MAXIMO, VICTORI, ALIO VICTORI, CASSIO, PROCULO, MODIANO, TVCHIANO ALIO GARGILIO ALIO SATVRNINO NEMESIANO NAMPVLO ANTONIANO ROGATIANO HONORATO FRATRIBVS S. Cum simul in concilio reticos et schismaticos baptizati uidentur, an ad ecclesiam catholicam quae una est uenientes baptizari debeant. de qua re quamquam et ipsi illic ueritatem et firmitatem catholicae regulae teneatis, tamen quia consulendos nos pro communi dilectione existimastis, sententiam nostram non nouam promimus, sed iam pridem ab antecessoribus nostris statutam et a nobis obseruatam uobistes scilicet et pro certo tenentes neminem foris baptizari extra Ecclesiam posse, cum sit Baptisma unum in sancta Ecclesia constitutum, et scriptum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
uideant᷑. &. tantus honor habeatur hereticis. ut inde uenientes nͣ
int̾rogentur utrumine loti sint an ꝑfusi. utriine clinci an peripa¬
tetici. apud nos autẽ de integre fidei ueritate detrabitur. &. baptis¬
mo eccłastico maiestas sua & scĩtas derogãtur. Rescripsi fili Rmẽ ad
lnteras tuas quantũ parua admodu nr̃a medioeritas ualuit. &
ostendi qͥd nos quantũ in nob̃ ẽ sentiamꝰ: nemini pͣseribentes qͦminꝰ
statuat qđ putat unꝰquisq p̃positus. actus sui dno rationẽ reddi¬
turus. scđm qđ beatus apłs paulus in epła sua ad romanos seri¬
bit & dicit. Unus qͥsq nrm pro se rationẽ dabit. Non gͦ nos inui¬
YPRIANUS. liberalis. calidonius. iunius. prunus.
cecilius. policarpus. nicome des. felix. marruciꝰ.
successus. lucianus. honoratus. fortunatꝰ. uictor.
donatꝰ. lucius. herculanus. pomponius. de me¬
trius. qͥntus. saturninꝰ. ianuarius. marcus. alius

Expanded text:
uideantur, et tantus honor habeatur haereticis ut inde uenientes non uideantur, et tantus honor habeatur haereticis ut inde uenientes non interrogentur utrumne loti sint an perfusi, utrumne clinici an peripatetici: apud nos autem de integra fidei ueritate detrahitur et baptismo ecclesiastico maiestas sua et sanctitas derogatur. Rescripsi, fili carissime, ad litteras tuas quantum parua nostra mediocritas ualuit et ostendi quid nos quantum in nobis est sentiamus, nemini praescribentes quo minus statuat quod putat unusquisque praepositus actus sui rationem Domino redditurus, secundum quod beatus apostolus Paulus in epbit et dicit: Unusquisque nostrum pro se rationem dabit. Non ergo nos inviYPRIANUS, LIBERALIS, CALDONIUS, JUNIUS, PRIMUS, CAECILIUS, POLYCARPUS, NICOMEDES, FELIX, MARRUTIUS, SUCCESSUS, LUCIANUS, HONORATUS, FORTUNATUS, VICTOR, DONATUS, LUCIUS, HERCULANUS, POMPONIUS, DEMETRIUS, QUINTUS, SATURNINUS, MARCUS, ALIUS
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑. at tam̃ ꝑ nos data a d̾no potestate calcant᷑. ꝑmauere ul¬
tra u hominis corpore: in quo baptizato & sc̃ificato incipit sp̃s sẽs
babitare. Noc deniq & reb ipsis experim᷑. ut necessitate urgen¬
te in egritudine baptizati & gram consecuti. careant imundo
spũ quo antea mouebant᷑. x laudabiles ae ꝓbabiles in eccła ui¬
uant. plusq ꝑ dies singulos in auginentũ celestis gre ꝑ fidei in¬
crem̃ta ꝓficiant. ut contra sepe nonnulli de illis qui sani bapti¬
eantur. si pꝰmodum peccare cȩperint. spũ immundo redeunte
quatiuntur: ut manifestum sit diabolum in baptismo fide cre¬
dentis exeludi. si fides pͣmotum defecerit regredi. Nisi si iustũ
quibusdam uidetur. ut illi qui extra ȩccłam apud aduersarios
& antixꝑos ꝓfana aqua polluuntur. baptizati iudicent᷑. hi uͦ qui
in eccła baptizantur. minꝰ indulgentie &̃ gr̃ȩ diuine consecuti ẽẽ

Expanded text:
appellantur et tamen per nos data a Domino potestate calcantur, permanere ulappellantur et tamen per nos data a Domino potestate calcantur, permanere ultra in hominis corpore, in quo baptizato et sanctificato incipit spiritus sanctus habitare. Hoc denique et rebus ipsis experimur, ut necessitate urguente in aegritudine baptizati et gratiam consecuti careant inmundo spiritu quo antea mouebantur et laudabiles ac probabiles in ecclesia uiuant plusque per dies singulos in augmentum caelestis gratiae per fidei incrementa proficiant, ut contra saepe nonnulli de illis qui sani baptizantur, si postmodum peccare coeperint, spiritu inmundo redeunte quatiuntur: ut manifestum sit diabolum in baptismo fide credentis excludi, si fides postmodum defecerit regredi. nisi si iustum quibusdam uidetur ut illi qui extra ecclesiam apud aduersarios et antichristos profana aqua polluuntur baptizati iudicentur, hi uero qui in ecclesia baptizantur minus indulgentiae et gratiae diuinae consecuti esse
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicens. Nolo enĩ uos ignorare fr̃i. qr patres nr̃i om̃s sub nu¬
be fuerunt. &. om̃s ꝑ mare transierunt.q. om̃s in moyse baptizati
sunt in nube & in mari. Et addidit dicens. Hȩc autẽ omĩa. figure
nr̃ȩ fuerunt. Qđ hodie etiã geritur. ut ꝑ exorcistas uoce huma¬
na .&. potestate diuina flagelletur .q̃. urat᷑ .&. torqueatur habolus.
.&. cu exire se &. homines dei dimitere sepe dicat. in eo tam̃ qđ dixerit
fallat.s. id qđ ꝑ pharaonẽ pͥus gestum ẽ. eode mendacio obstinationis
.&. fraudis exerceat. Qum tam̃ ad aquã salutarem atq ad baptismi
scĩficationem uenit᷑. scire debemꝰ &̃. fidere quia illic diabolus oppͥmit᷑.
.&. homo dicatus deo diuina incdulgentia liberat᷑. Nam si scorpii &
serpentes qͥ in sicco pͣualent. in aqũa precipitati pͣualere possunt. aut
sua uenena retinere. possunt &. sp̃s nequã qui scorpii &. serpentes

Expanded text:
Paulus dicens: Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nuPaulus dicens: Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt et in nube et in mari. et addidit dicens: haec autem omnia figurae nostrae fuerunt. quod hodie etiam geritur, ut per exorcistas uoce humana et potestate diuina flagelletur et uratur et torqueatur diabolus, et cum exire se et homines Dei dimittere saepe dicat, in eo tamen fallat, et id quod per Pharaonem prius gestum est eodem mendacio obstinationis et fraudis exerceat. Cum tamen ad aquam salutarem atque ad Baptismi sanctificationem venitur, scrire debemus et fidere quia illic diabolus oppri homo dicatus Deo diuina indulgentia liberatur. nam si scorpii et serpentes qui in sicco praeualent, in aquam praecipitati praeualere possunt aut sua uenena retinere, possunt et spiritus nequam, qui scorpii et serpentes
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o postmocłu uł minuitur uł augetur. ut in eugło dnicum
sem̃ ȩqualiter seminat᷑. sed ꝓ uarietate tͣre aliud absumitur. aliud
in multiformẽ copiam uł tricesimi uł sexagesimi uł centesimi mi¬
meri fructu exuberante cumulatur. Ad hoc uͦ cũ singuli ad de¬
narium uocent᷑. qͥd ẽ ut qđ a deo equaliter dutribuit᷑. hiumana
interpretatione ininuatur: Qđ si aliquis in illo mouetur. qd
qͥdam de his qui egri bapticabant᷑. spiritib adhuc immundis tẽp¬
tabant᷑. sciat diaboli nequitiam ꝑtinacem usq ad aquã salutarẽ
ualere. in baptismo uͦ omẽ nequitiȩ suȩ uirus amittere. Iuoa
exemplum cernimus in rege pharaone. qͥ diu reluctatus & in
sua ꝑfidia demoratꝰ. tamdiu resistere potuit &. p̃ualere. donec
ad aquã ueniret. Quo cũ uenisset. &. uictus ẽ &. extinctus. Ma¬
re autẽ illud sacramitum baptismi fuisse. declarat beatꝰ paulus

Expanded text:
nostro postmodum uel minuitur uel augetur, ut in euangelio dominicum nostro postmodum uel minuitur uel augetur, ut in euangelio dominicum semen aequaliter seminatur, sed pro uarietate terrae aliud absumitur, aliud in multiformem copiam uel tricesimi uel sexagesimi uel centesimi numeri fructu exuberante cumulatur. adhuc uero . cum singuli ad denarium uocentur, quid est ut quod a Deo aequaliter distribuitur humana interpretatione minuatur ? Quod si aliquis in illo monetor quod quidam de his qui aegri baptizantur spiritibus adhuc inmundis temptabantur, sciat diaboli nequitiam pertinacem usque ad aquam salutarem ualere, in baptismo uero omne nequitiae suae uirus amittere. quod exemplum cernimus in rege Pharaone, qui diu reluctatus et in sua perfidia demoratus ad aquam veniret: quo cum venisset, et victus est et extinctus. Mare autem illud sacramentum Baptismi fuisse declarat beatus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ totus infunditur. Nam si ches om̃ib ȩqualit᷑ nascitur.
& si sol suꝑ om̃s pari &. ȩquali luce diffunditur. quantomagis xꝑc
sol & dies uerus. in eccła sua lumͣ uitȩ ȩternę pari ȩqualitate
largitur: Cuiꝰ ȩqualitatis sacram̃tum uidemus in exodo eẽ cȩle¬
bratum. cũ de cȩlo manna deflueret. & futuroꝵ pͣfiguratione.
alimentũ panis cȩlestis & cibum xꝑi uenientis ostenderet. Illie
enim sine diserimine uł sexus uł ȩtatis. gomor singulis ȩqualit᷑ col¬
ligebat᷑. Vnde apparebat. xꝑi indulgentiam & celestem gram pꝰ¬
modum secuturã. ȩqualiter om̃ib diuidi. sine sexus uarietate.
sine annoꝵ discrimine. sine acceptione ꝑsonȩ. suꝑ omnẽ dei popłm
spiritalis grȩ munus infundi. Plane eade grã spiritalis quȩ ȩqua¬
liter in baptismo a credentib sumitur. in conu̾satione atq actu

Expanded text:
dentem totus infunditur. nam si dies omnibus aequaliter nascitur dentem totus infunditur. nam si dies omnibus aequaliter nascitur et si sol super omnes pari et aequali luce diffunditur, quanto magis Christus sol et dies uerus in ecclesia sua lumen uitae aeternae pari aequalitate largitur? cuius aequalitatis sacramentum uidemus in Exodo esse celebratum, cum de caelo manna deflueret et futurorum praefiguratione alimentum panis caelestis et cibum Christi uenientis ostenderet. illic enim sine discrimine uel sexus uel aetatis gomor singulis aequaliter colligebatur. unde apparebat Christi indulgentiam et caelestem gratiam postmodum secuturam aequaliter omnibus diuidi sine sexus uarietate, sine annorum discrimine, sine acceptione personae, super omnem Dei populum spiritalis gratiae munus infundi. plane eadem gratia spiritalis quae aequaliter in baptismo a credentibus sumitur in conuersatione adque actu
Abbreviated transcription (Latin):
tia diuca excitatum de grabato eẽ. sed ipsum grabatum suũ repa¬
ratis & uegetatis uirib sustulisse. Et iccireo quantũ fite concipere
ꝙ. sentire nob̾ datur. mea sententia hȩc ẽ. ut xꝑianus iudicetur
legitimus. qͥsq fuerit in ȩccła. lege & iure fidei diuinam grãm con¬
secutus. Aut si aliqͥs existimat eos nichil consecutos. eo qđ aqua sa¬
lutari tantũ ꝑfusi sunt. si manes & uacui st̃. non decipiant᷑. ut si in¬
cominođi languoris euaserint. & conualuerint baptizent᷑. Si au¬
tẽ bapti:ari nͣ possunt. qͥ iam baptismo eccłastieo scĩficati sunt. eur
in fide sua & dni indulgentia scandalizentur: An consecuti sunt
quide grãm dm̃icam. sed breuiore & minore m̃sura muneris diui¬
ni ac sp̃s scĩ. ut habeant᷑ quicde xꝑiani. ñ sint tam̃ cȩteris adȩ¬
quancti  Quin imino sp̃s sc̃s non cte m̃sura datur. sed suꝑ cre¬

Expanded text:
tia dominica excitatum de grabato esse, sed ipsum grabatum suum repatia dominica excitatum de grabato esse, sed ipsum grabatum suum reparatis et uegetatis uiribus sustulisse. et idcirco quantum fide concipere et sentire nobis datur, mea sententia haec est, ut christianus iudicetur legitimus quisque fuerit in ecclesia lege et iure fidei diuinam gratiam consecutus. aut si aliquis existimat eos nihil consecutos eo quod ab aqua salutari tantum perfusi sint, si inanes et uacui sunt, non decipiantur, ut si incommodum languoris euaserint et conualuerint, baptizentur. si autem baptizari non possunt qui iam baptismo ecclesiastico sanctificati sunt, cur in fide sua et Domini indulgentia scandalizentur? an consecuti sunt quidem gratiam dominicam, sed breuiore et minore mensura muneris diuini ac spiritus sancti, ut habeantur quidem christiani, non sint tamen ceteris adaequandi ? Quin immo spiritus sanctus non de mensura datur sed super cre
Abbreviated transcription (Latin):
E t locutꝰ ẽ dnis ad moyien dicens. Iccipe leuitas de mediofilioꝵ ist ł. ⁊ pir¬
fica Uñ eos. Et ita facies eis purificationẽ eoꝵ. Circumspges eos a quan
purificatiouis. Et iterũ. Aqua asꝑsionis. purificatio ẽ. Unde appa¬
ret. aspsionem quoq aquȩ. instar salutaris lauachri obtinere.s.
quando bȩc in ȩccła fiunt ubi sit &. accipientis &. dͥantis fides integra.
stare. omĩa &. consummari ac ꝑfici posse maiestate dni &. fidei ueri¬
tate. Porro autẽ qđ quidã eos salutari aqua &. fide legitimna ͥ grãm
eousecutos .ii. xꝑianos s elincos nocant. ñ inuenio unde hoc nom̃
assumant. ui forte qͥ plura & secretiora legerunt: apud hyo¬
pocraten uł soranũ hAenikcue istos dep̃henderunt. Ego enim qͥ
clinicum de eugło noui. seio paralitico illi &. debili ꝑ longa etatis
eurricula in lecto iacenti. unebil infrmitatẽ suam obfinsse. qͣ minꝰ
ad firinitatem cȩlestem plenissime ꝑueniret. nec tantiun inchuilgen¬

Expanded text:
et locutus est Dominus ad Moysen dicens: accipe Leuitas de medio filiorum Israel, et purificabis eos. et ita facies eis purificationem eorum. circumsparges eos aquam purificationis. et iterum: aqua asparsionis purificatio est. unde apparet asparsionem quoque aquae instar salutaris lauacri optinere et quando haec in ecclesia fiunt, ubi sit et accipientis et dantis fides integra, stare omnia et consummari ac perfici posse maiestate Domini et fidei ueritate. Porro autem quod quidam eos salutari aqua et fide legitima Christi gratiam consecutos non christianos sed clinicos uocant, non inuenio unde hoc nomen adsumant: nisi forte qui plura et secretiora legerunt, apud Hippocratem uel Soranum clinicos istos deprehenderunt. ego enim qui clinicum de euangelio noui scio paralytico illi et debili per longa aetatis curricula in lecto iacenti nihil infirmitatem suam obfuisse quo minus ad firmitatem caelestem plenissime perueniret, nec tantum indulgen
Abbreviated transcription (Latin):
Qua re qͥ eũ dño sumus .q. unitatem dñi tenemꝰ. &. sed̾ni eiꝰ ligna¬
tionem sacẽdotium eius in ȩccłam amnunstramus. quȩ cũq adnͣ¬
sarii eius &. antixꝑi faciunt. repudiare &. reicere &. ꝓ profanus
habere debemꝰ &. eis qͥ de errore &. prauitate uenientes. aguoset̃
uiius eccłȩ ueram fidem: dare illis ꝑ omnia diuinȩ gr̃ȩ saeram̃¬
ta. unitatis & fidei ueritatem.

Expanded text:
quare qui cum Domino sumus et unitatem Domini tenemus et secundum eius dignationem sacerdotium eius in ecclesia administramus, quaecumque aduersarii eius et antichristi faciunt repudiare et reicere et pro profanis habere debemus et eis qui de errore et prauitate uenientes agnoscunt unius ecclesiae ueram fidem, dare illis per omnia diuinae gratiae sacramenta unitatis et fidei ueritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uecessitate cogente .&. deo indulgentiam suã largiente. totũ ereden¬
tib conferunt diuina compendia. Nec quemꝗͣ. mouere debet
qđ asꝑgi uł ꝑfundi uident᷑ egri cũ grãm dnicam consequunt᷑. q̃ndo
suꝑ uos aquã mundam .&. mundabimini ab omũb uinmunditũs
ur̃is .&. ab om̃ib simulachris ur̃is enundabo uos. &. dabo uobis
eor nouũ. &: spm̃ nouum dabo uobis. Item in nimeris. Et homo
qͥ suerit unmundus usq ad uesperã. hic purificabit᷑ die tercio ꝓ die

Expanded text:
necessitate cogente et Deo indulgentiam suam largiente totum credennecessitate cogente et Deo indulgentiam suam largiente totum credentibus conferunt diuina conpendia. nec quemquam mouere debet quod aspargi uel perfundi uidentur aegri cum gratiam dominicam consequuntur, quandsuper uos aquam mundam, et mundamini ab omnibus inmunditiis uestris et ab omnibus simulacris uestris. et mundabo uos, et dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo in uobis. item in Numeris: et homo qui fuerit inmundus usque ad uesperam, hic purificabitur die tertio et die
Abbreviated transcription (Latin):
uesisti etiam fili kinẽ. quid mͥ de illis uideatur
qui in infirmitate &. languore grãm dei conse¬
quinit᷑. an habendi sint legitimi xꝑiani. eoqd̃
a qua salutari ñ loti sint. sed ꝑfusi. Qua in par¬
te neminem uerecundia ꝙ. modestia nr̃a p̾uidicat. quominꝰ qͥsq
qid putat sentiat.&. qđ senserit faciat. Nos quantũ concupit¬
medioeritas nr̃a. estimamus in nullo mutlari &. debilitari posse bene¬
ficia diuina. nec minꝰ aliquid illie posse contingere. ubi plena s. toti
fide .ꝙ. dantis &. sum̃tis accipit᷑. qđ de diuinis munerib bauritur.
¶leꝙ eiĩ sie in saeram̃to salutari delictoꝵ contagia. ut in lanaero
carnali s. scłari. sordes q. cutis &. corporis abluunt᷑. ut & aphonites
ẜ. ce teris quoq adium̃tis &. solio &. piscia opus sit. qͥb ablii et
inundari corpusculum possit. Alitͣ pectus credentis abluitur. alit̃
inens hominis per fidei merita mundatur. In sacram̃tis salutaribus.

Expanded text:
esisti etiam, fili carissime, quid mihi de illis nideotnr qui in infirmitate et languore gratiam Dei consecuntur, an habendi sint legitimi christiani, eo quod aqua salutari non loti sint sed perfusi. qua in parte nemini uerecundia et modestia nostra praeiudicat quo minus unusquisque quod putat sentiat et quod senserit faciat. nos, quantum concipitmediocritas nostra, aestimamus in nullo mutilari et debilitari posse beneficia diuina nec minus aliquid illic posse contingere, ubi plena et tota fide et dantis et sumentis accipitur quod de diuinis muneribus hauritur. neque enim sic in sacramento salutari delictorum contagia ut in lauacro carnali et saeculari sordes cutis et corporis abluuntur, ut et aphronitris et ceteris quoque adiumentis et solio et piscina opus sit, quibus ablui et mundari corpusculum possit. aliter pectus credentis abluitur, aliter mens hominis per fidei merita mundatur. in sacramentis salutaribus
Abbreviated transcription (Latin):
credimus. Plane eꝑi ñ de uoluntate dei fiunt. sed qͥ eaxtra ȩccłam
siuut. s qui contra dispositionẽ & traditionem eugłii fuint. sr
ipse d̃ns in duodeeim ꝓpħis ponit ꝙ dicit. Sibimnet ipsi regem

Expanded text:
credimus. Plane episcopi non de voluntate Dei fiunt; sed qui extra Ecclesiam credimus. Plane episcopi non de voluntate Dei fiunt; sed qui extra Ecclesiam fiunt, sed qui contra dispositionem et traditionem Evangelii fiunt: sicut ipse Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
dotum collegium quicquã moueret. nemo post diuinu udi¬
cium. pꝰ popłi suffragium. post coeꝑoꝵ consensum. iudicem
se ñ iam eꝑi sed dei faceret: nemo discidio unitatis. xꝑi ȩxcle¬
siam scinderet: nemo sibi placens ac tumens seorsum foris
heresim nouã conderet: nisi ita ẽ aliqͥs sacrilegȩ temerita¬
tis ac ꝑditȩ m̃tis. ut puter sine dei iudieio fieri sacerdote:
cum dñs ui eugł̃io suo hicat Nonne duo passeres asse ueneiuusᷤ
Ft neuter eoꝵ cadit in terram. sine patris uoluntate. Cum
Ale uec minima fieri sine uoluntate dei dicat. existimat aliquis
summa & magna. aut ñ sciente aut ñ ꝑmittente deo. in eccła di
fieri. & sac̃dotes id ẽ dispensatores eiꝰ. non de enis sententia ordi¬
nari: Hoc ẽ fidem non habere qua uiuimus. hoc ẽ deo honorẽ
ñ dare. cuiꝰ nutu & arbitrio regi &. gubernari omĩa sennuis ꝙ

Expanded text:
rdotum collegium quidquam moveret; nemo post divinum judirdotum collegium quidquam moveret; nemo post divinum judicium, post populi suffragium, post coepiscoporum consensum, judicem se jam non episcopi sed Dei faceret; nemo discidio unitatis, Christi Ecclesiam scinderet; nemo sibi placens ac tumens seorsum foris haeresim novam conderet, nisi si ita est aliquis sacrilegae temeritatis ac perditae mentis, ut putet sine Dei judicio fieri sacerdotem: cum Dominus in Evangelio suo dicat: Nonne duo passeres asse venerunt, et neuter eorum cadit in terram sine Patris voluntate? Cum ille nec minima fieri sine voluntate Dei dicat; existimat aliquis summa et magna, aut non sciente aut non permittente Deo, in Ecclesia Dei fieri, et sacerdotes, id est, dispensatores ejus, non de ejus sententia ordinari? Hoc est fidem non habere qua vivimus, hoc est Deo bonorem non dare, cujus nutu et arbitrio regi et gubernari omnia scimus et
Abbreviated transcription (Latin):
tem di maledicendo: quãuis dno iam crucifieo sacrilegi ꝙ im¬
pii & cruenti illi ẽẽ coepissent. nec iam quicquã de sacerdotali
honore & auctoritate retinerent: tam̃ ipsum quauis in ane nom̃
& umbram quanda sacerdotis. cogitans paulus: nescieb̾a fr̃s
inquit qr pontifex est. Scriptũ est enĩ. Principem popłi tui
ñ maledices. Cũ hec tanta ac talia & multa exempla p̃cedant.
quib sacerdotalis auctoritas & potestas de diuina dignatione
firmat᷑: quales putas ẽẽ eos qui sacerdotum hostes & contͣ ec¬
cłam catholic̃a rebelles: nec p̾monentis dni cõminatione. nec
futuri iudicu ultione terrent᷑: ᷤ Neq enĩ aliunde hereses
obortȩ sunt. aut nata sunt scismata. nisi uide qđ sac̃ doti
dei ñ obtemperatur: nec unus in excła ad tempꝰ sacerdos &
ad tempus uidex uice xꝑi cogitatur. Cui si scđm magisteria
diuina obtẽperaret fratͣnitas uniuersa. nemo aduersum sac̃¬

Expanded text:
tem Dei maledicendo? quamvis Domino jam crucifixo sacrilegi et imtem Dei maledicendo? quamvis Domino jam crucifixo sacrilegi et impii et cruenti illi esse coepissent, nec jam quidquam de sacerdotali honore et auctoritate retinerent: tamen ipsum quamvis inane nomen et umbram quamdam sacerdotis cogitans Paulus: Nesciebam fratres , inquit, quia pontifex est, scriptum est enim, Principi plebis tuae non maledices . V. Cum haec tanta ac talia et multa alia exempla praecedant, quibus sacerdotalis auctoritas et potestas de divina dignitatione firmatur; quales putas esse eos, qui sacerdotum hostes, et contra Ecclesiam catholicam rebelles, nec praemonentis Domini comminatione, nec futuri judicii ultione terrentur? Neque enim aliunde haereses obortae sunt, aut nata sunt schismata, quam dum sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unus in Ecclesia ad tempus sacerdos, et ad tempus judex vice Christi cogitatur. Cui si secundum magisteria divina obtemperaret fraternitas universa, nemo adversum sace
Abbreviated transcription (Latin):
in dieb illis. moriet᷑ homo ille. Et om̃is popłs cũ audierit ti¬
mebit. & nͥ agent impie etiam ncͣ. Item ad samuhelem cum
a udeis spueretur. ds dieit. Non te spreuerunt .s me spre¬
uerunt. Et d̃ñs quoq in eugłio. Qaudit inquit uos. me audit.
& eum qͥ me misit. E t qui reicit uos. me reicit. Qme reicit.
reieit eum qui me misit. Et cũ leꝓsum emundasset. uade in¬
qͥt & demonitra te sac̃doti. & cum postea tp̃r passionis ala¬
pam accepisset a seruo sacerdotis. cũq ei dixisset sic respon¬
des pontifici. atũsus pontificem d̾ns contumeliose nichil diẽ.
nec quieꝗͣ. de saẽdotis honore detraxit. s innocentiam suã
magis asserens & ostendens. simale inquit locutus sũ ex pbra
de malo. si aut̾ẽ bene. quid me cȩdis. Item in actib apłoꝵ post¬
modũ beatiis apłs paulus. cũ ei dictũ esset. sic insilis in sacerdo¬

Expanded text:
in diebus illis, morietur homo ille; et omnis populus cum audierit, tiin diebus illis, morietur homo ille; et omnis populus cum audierit, timebit; et non agent impie etiam a Iudaeis sperneretur, Deus dicit: non te spreuerunt sed me spreuerunt. et Dominus quoque in euangelio: qui audit uos me audit et eum qui me met eum qui me misit . Et cum leprosum emundasset; Vade, inquit, et demonstra te sacerdoti . Et cum postea tempore passionis alapam accepisset a servo sacerdotis, cumque ei dixisset, Sic respondes pontifici? adversus pontificem Dominus contumeliose nihil dixit, nec quidquam de sacerdotis honore detraxit; sed innocentiam suam magis asserens et ostendens, Si male, inquit, locutus sum, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? Item in Actis Apostolorum postmodum beatus apostolus Paulus, cum ei dictum esset, Sic insilis in sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
potestis bona loqui cũ sitis nequã: De abundantia enĩ cordis
oĩ emittit. Bonꝰ homo de bono thesauro emittit bonum.
& nequã homo de nequam thesauro emittit nequã. Unde &.
diues ille peccator. qͥ de lazaro in sini abraham posito. atq in
refrigerio constituto implorat auxilium. cũ in tormͣtis crueia¬
bundus flaminȩ cremantis ardorib aduratur. int̾ om̃s cor¬
poris partes magis os eiꝰ &. lingua penas dat. quia plus
scilicet lingua sua &. ore peccauerit. Nam cũ scriptũ sit.
neq malediei regnum dei consequent᷑. & iterũ dns in euan¬
gelio suo dicat. qͥ dixerit frĩ suo fatue. qͥ dixerit racha. reuꝰ
erit in gehenna ignis. quomͦ possunt censuram dni ultoris
euadere. qͥ talia ingerunt ñ solum fr̃ib sed .&. sacerdotibus:
qͥbus honor tantus de dei dignatione concedit᷑. ut qͥsq sacerdoti
eius &. ad tempus hic udicanti ñ obtemperaret. stat̾i necaret᷑:
in suꝑbiam ut nͥ exraudiat sacerdotẽ aut uidicẽ quicumq fuerit

Expanded text:
otestis bona loqui, cum sitis nequam? de abundantia enim cordis os emittit. Bonus homo de bono thesauro emittit bona, et nequam homo de nequam thesauro emittit nequam . Unde et dives ille peccator, qui de Lazaro in sinu Abrahae posito, atque in refrigerio constituto, implorat auxilium, cum in tormentis cruciabundus flammae cremantis ardoribus aduratur , inter omnes corporis partes magis os ejus et lingua poenas dat; quia plus scilicet lingua sua et ore peccaverat. IV. Nam cum scriptum sit: Neque maledici regnum Dei consequentur , et iterum Dominus in Evangelio suo dicat: Qui dixerit fratri suo, Fatue; et qui dixerit: Raca, reus erit in gehennam ignis , quomodo possunt censuram Domini ultoris evadere, qui talia ingerunt non solum fratribus, sed et sacerdotibus; quibus honor tantus de Dei dignatione conceditur, ut quisquis sacerdoti ejus et ad tempus hic judicanti non obtemperaret, statim necaretur?in superbia, ut non exaudiat sacerdotem aut judicem quicumque fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
umquã desisteret: hic quoq in scismatis partes. xꝑi mbra distra¬
here.&. catholicȩ eccłȩ corpus unum scindere ac laniare intunt᷑.
ut ostiatim ꝑ multoꝵ domos. uł oppidatim ꝑ quasda eiuitates
discurrentes. obstinationis suȩ & erroris scissi sibi quęrant eo¬
mites. Qb semel responsum dedimus. nec mandare desistimus.
ut ꝑniciosa dissensione & concertatione deposita. impietatẽ eẽ
sciant. matrẽ deserere. & agnoscant atq intelligant. eꝑo semel
facto & collegarũ ac plebis testimonio & nudicio comprobato. aliũ
constitui nullomͦ posse. Promde pacifice sibi ac fidelit᷑ consuluisse.

Expanded text:
umquam desisteret, hic quoque in schismatis partes Christi membra distraumquam desisteret, hic quoque in schismatis partes Christi membra distrahere et catholicae ecclesiae corpus suum scindere ac laniare nituntur, ut ostiatim per multorum domos uel oppidatim per quasdam ciuitates discurrentes obstinationis suae et erroris scissi sibi quaerant comites. quibus semel responsum dedimus nec mandare desistimus ut perniciosa dissensione et concertatione deposita inpietatem esse sciant matrem deserere et agnoscant adque intellegant episcopo semel facto et collegarum ac plebis testimonio et iudicio conprobato alium constitui nullo modo posse: proinde si pacifice sibi ac fideliter consuluisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeos probatione. partis aduersȩ imꝓbitas frangeret᷑. suꝑuenert᷑
des istic nos manifesta secđm grauitatẽ ac fidem suã indicia ac tes¬
timonia ꝓtulerunt. ut nec necesse fuerit audiri. ultra eos qui
a nouatiano uenerant misi. Qeũ statione inuidiosis quoq con¬
uicus &. clamorib turbulentis proruerent. &. flagitarent ut eͥ¬
mina quȩ se afferre ac ꝓbare dicebant. publice a nobis ꝙ a ple¬
be cognoscerent᷑. grauitati nr̃e negiuimus conuenire. ut colle¬
ge nr̃i iam delecti&e. ordinati.e. laudabili multoꝵ sententia
compbati. uentilari ultra famã ore maledico &. ȩmulantium
uoce pateremur. E t quia qͥb refutati &. compressi sunt.
& illicitis conatibus heresim fecisse nudati sunt. in epłam con¬
gerere longum fuit. ex. pͥmitiuo comprb̃o nr̃o plenissime sin¬
gula quando ad uos uenerit audietis. Ac ne eoꝵ furens audacia

Expanded text:
per eos probatione partis aduersae inprobitas frangeretur. superuenerper eos probatione partis aduersae inprobitas frangeretur. superuenerdos istinc nos manifesta secundum grauitatem ac fidem suam indicia ac testimonia protulerunt, ut nec necesse fuerit audiri ultra eos qui a Nouatiano uenerant missi. Qui cum in statione inuidiosis quoque conuiciis et clamoribus turbulentis proruerent et flagitarent ut crimina quae se adferre ac probare dicebant publice a nobis et plebe cognoscerentur, grauitati nostrae negauimus conuenire, ut collegae nostri iam delecti et ordinati et laudabili multorum sententia conprobati uentilari ultra honorem maledica aemulantium uoce pateremur. et quia quibus refutati et conpressi sunt et inlicitis conatibus haeresim fecisse nudati sunt, in epistula congerere longum fuit, ex Primitiuo compresbytero nostro plenissime singula quando ad uos uenerit audietis. Ac ne eorum furens audacia
Abbreviated transcription (Latin):
aa plebem seripseram. legi illic fr̃ib iubeas: quȩ &. er dinatio¬
uem s. rationem rei gestȩ loquantur. ut tam istic quam illie
eirca omĩa ꝑ nos fr̾ntas instruatur. Exemplaria autẽ eadem.
ne quoq ꝑ messium hyipodia conum a me missum & niceforũ
ΥPRIANUE CORNeLIO fR̃I Saluteo
Uenerunt ad nos fr̃ km̃e missi a Nouatiano. maximꝰ
presbiter. & augendus diaconus. & manicheus quiđd a¬
.s̃. longinus. Sedenim eũ ex litteris quas secum ferebant & ep
eoꝵ sermone atq asseueratione. nouatianum eꝑm factum cõ¬
perisemus. illicitȩ &. contra ȩccłam eatholicam factȩ ordinatio
eẽ censuimuis. Et refutatis interim ac retusis quȩ obstinate ac ꝑ¬
tinacit̾ asserere temptabant. nã &. ego & college mei plurim
⁊ Ađ me conuenerant. expectamimis aduentũ collegarũ nrꝰ
rei gestȩ ueritatẽ reportantib. maiore auctoritate &. elucida

Expanded text:
et ad plebem scripseram, legi illic fratribus iubeas, quae et ordinatioet ad plebem scripseram, legi illic fratribus iubeas, quae et ordinationem et rationem rei gestae loquantur, ut tam istic quam illic circa omnia per nos fraternitas instruatur. exemplaria autem eadem nunc quoque per Mettium hypodiaconum a me missum et Nicephorum PRIANVS CORNELIO FRATRI S. Venerunt ad nos, frater carissime, missi a Nouatiano Maximus presbyter et Augendus diaconus et Machaeus quidam et Longinus. sed enim cum ex litteris quas secum ferebant et ei eorum sermone adque adseueratione Nouatianum episcopum factum conperissemus, inlicitae et contra ecclesiam catholicam factae ordinationesse censuimus. et refutatis interim ac retusis quae obstinate ac pertinaciter adserere temptabant, tamen ego et collegae plurimi qui ad me conuenerant expectauimus aduentum collegarum nostrorum rei gestae ueritatem reportantibus maiore auctoritate et elucida
Abbreviated transcription (Latin):
successorib traditam. quantũ possumꝰ obtinere curemus .&. qđ in
nob̾ ẽ. balabundas & errantes oues. quas quoꝵda ꝑuicax factio.
.s. heretica tẽptatio a matre secernit. in eccła colligamꝰ. illis solis
foris remanentib. qͥ obstinatione sua uł furore suꝑsederunt. .ẜ
ad nos redire noluerunt: discretionis &. separationis a se factȩ
.ẜ. eccłȩ derelictȩ ipsirationẽ dño reddituri. Quantũ uͦ hic ad
presbiterium quoꝵdã &. felicissimi causam ꝑtinet. qͥd actum
sit. ut scire poises. litteras ad te college nr̃i mami sua subscrip¬
tas iniserunt. Qauditis eis. qͥd senserint & qͥd ꝓnuntiaue¬
rint. ex eoꝵ litteris disces. Melius autẽ fr̃ facies. si etiã exem¬
pla litterarũ quȩ ad te legenda ꝓ dilectione cõmuni ꝑ calido¬
nium & fortunatum collegas nr̃os proxime miseram. quȩ de
eodem felicissimo &. de presbiterio eiusdẽ ad lerum istie non

Expanded text:
successoribus traditam quantum possumus obtinere curemus et quod in successoribus traditam quantum possumus obtinere curemus et quod in nobis est balabundas et errantes oues, quas quorundam peruicax factio et haeretica temptatio a matre secernit, in ecclesia colligamus, illis solis foris remanentibus qui obstinatione sua uel furore supersederunt et ad nos redire noluerunt, discretionis et separationis a se factae et ecclesiae derelictae ipsi rationem Domino reddituri. Quantum uero hic ad presbyterium quorundam et Felicissimi causam pertinet, quid hic actum sit ut scire posses, litteras ad te collegae nostri manu sua subscriptas miserunt, qui auditis eis quid senserint et quid pronuntiauerint ex eorum litteris disces. melius autem, frater, facies, si etiam exempla litterarum quae ad te legenda pro dilectione communi per Caldonium et Fortunatum collegas nostros proxime miseram, quae de eodem Felicissimo et de presbyteris isdem ad clerum istic, non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ illic orctinationi tuȩ asfuerant. desiderauiniꝰ: ñ ueteres mores
obliti nouum aliqͥd quȩrebamus. Nam satis erat ut tu te eꝑm fac¬
tis luteris nuntiares. nͥ eẽt ex diuerso discrepans factio. quȩ emi¬
nosis &. calumniosis cõmentis suis. collegarum parit᷑ ac fr̃m pluri¬
moꝵ turbaret mͣtes. & corda confunderet. Cui rei sopiendȩ
necessarium duximꝰ. ut seribentium nob̃ inde collegarum nr̃oꝵ
firma &. solida auctoritas pararet᷑. Qmorib ac uitȩ &. discipli¬
nȩ tuȩ condigna litterarum suarũ testimonia pͣdicantes. ȩmulis
quoq & rerũ uł nouitate uł prauitate gaudentib. ominem ambigendi
& discrepandi scrupulũ sustulerunt: & scđm consiliũ nr̃m salubri
ratione liberatas in hoc fluctu ȩstuantiũ fr̃m mentes. sincere ac fir¬
miter tuum sac̃dotium ꝓbauert᷑. Hoc enĩ uł maxime frat᷑ & la

Expanded text:
qui illic ordinationi tuae adfuerant desiderauimus, non ueteres mores qui illic ordinationi tuae adfuerant desiderauimus, non ueteres mores obliti nouum aliquid quacrebamus nam satis est ut te episcopum factis litteris nuntiares, nisi esset M diucrso discrepans factio quae criminosis et calumniosis commentis suis collegarum pariter ac fratrum plurimorum turbaret mentes et corda confunderet cui rei sopiendae necessarium duximus at scribentium nobis uobis collegarum nostrorum firma et solida auctoritas pararetur : qui moribus ac uitae et disciplinae tuae condigna litterarum suarum testimonia praedicantes aemulis quoque.. rerum uel nouitate uel prauitate gaudentibus omnem ambigendi et discrepandi scrupulum sustulerunt. et secundum consilium nostrum salubri ratione libratum in hoc fluctu aestuantium fratrum mentes sincere ac firmiter tuum sacerdotium probauerunt. hoc enim uel maxime, frater, et
Abbreviated transcription (Latin):
seribunt᷑. ꝑ nos respuant᷑. Ubi enĩ erit qđ hiscimus ac docemꝰ serip¬
tum ee̾. contine linguã tuam a malo .&. labia tua ne loquantur
insidiose. itẽ alibi. os tuum abundauit malitia .&. lingua tua cõ¬
plectebatur insidias. sedens acdu̾sus frẽm tuum detrabebas. ꝙ adũ¬
sus filium mat̾s tuȩ ponebas scandalum: item qđ apłs dicit. om̃is
sermo malus de ore ur̃o non ꝓcedat. sed bonus ad ȩdificationem
fidei. ut det grãm audientib Porro hȩc fieri debere ostentimꝰ.
si quando talia quoꝵ da calum niosa temeritate conscripta sunt.
legi apud nos non patimur. Et ideirco frat̃ kiñe eum ad me talia ad¬
uersum te & eõprbos tecũ considentes scripta uenissent. elero & plebi
legi pͣcepi quę religiosam simplicitatem sonabant. nec ullis maledicoꝵ
& conuicioꝵ latratib ꝑstrepebant. Qd̃ autem scripta collegarum nr̃oꝵ.

Expanded text:
scribuntur per nos respuantur. ubi enim erit quod discimus ac docemus scripscribuntur per nos respuantur. ubi enim erit quod discimus ac docemus scriptum esse: contine linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum? item alibi: os tuum abundauit malitia, et lingua tua conplectebatur insidias. sedens aduersus fratrem tuum detrahebas et aduersus filium matris tuae ponebas scandalum, item quod apostolus dicit: omnis sermo malus de ore uestro non procedat, sed bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. porro haec fieri debere ostendimus, si quando talia quorundam calumniosa temeritate conscripta sunt, legi apud nos patimur. et idcirco, frater carissime, cum ad me talia aduersum te et conpresbyteri tecum considentis scripta uenissent, clero et plebi legi praecepi quae religiosam simplicitatem sonabant nec ullis maledictorum et conuiciorum latratibus perstrepebant Quod autem scripta collegarum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
memores.&. grauitatis sac̃dotalis ac scĩtatis respectum tenentes. ea
quȩ ex diuerso in librum missum congesta fuerant acerbationib ẽmi¬
nosis respuimus. considerantes parit᷑ &. ponderantes. qͥd in tanto frm
religiosoq conuentu. considentib dei sac̃ dotibus. &. altari posito .s. le¬
N debeat ꝙ. audiri ¶eq enĩ facile promenda st̃ .&. incaute ac temere
publicanda. quȩ discorchioso stilo audientib scandalum moreant. ꝙ. frs
longe positos ac transmare constitutos incerta opinone confundant.
Uiderunit. qͥd uł furori suo uł libidmi seruientes .& diuinȩ legis
.. seĩtatis immnemores. iactitare interim gestiunt quȩ ꝓbare ñ pos¬
sunt.&. eũ iinocentiã destruere atq expugnare ñ ualeant. satis
habent fama mendacii .&. falso rumore maculas inspergere. Certe
qđ pͣpositis ac saẽdotib congruit. danda oꝑa ẽ. ut talia cũ ã qͥbusda

Expanded text:
memores et grauitatis sacerdotalis ac sanctitatis respectum tenentes ea memores et grauitatis sacerdotalis ac sanctitatis respectum tenentes ea quae ex diuerso in librum missum congesta fuerant acerbationibus criminosis respuimus, considerantes pariter et ponderantes quod in tanto fratrum religiosoque conuentu considentibus Dei sacerdotibus et altari posito et legi debeat et audiri. neque enim facile promenda sunt et incaute ac temere publicanda quae discordioso stilo audientibus scandalum moueant et fratres, longe positos ac trans mare constitutos incerta opinione confundant. uiderint qui uel furori suo uel libidini seruientes et diuinae legis et sanctitatis inmemores uel iactitare interim gestiunt quae probare non possunt, et cum innocentiam destruere adque expugnare non ualeant, satis habent fama mendaci et falso rumore maculas inspergere. certe. quod praepositis ac sacerdotibus congruit danda opera est ut talia cum a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
constituit. &. contra sacram̃tũ semel traditũ diuinȩ dispositionis &
catholicȩ unitatis adulterũ &s contrariũ caput extra eccłam fect.
acceptis litteris tam tuis quam collegarum nr̃oꝵ. item aduentantibus
bonis uiris & nobis carissimis collegis nr̃is pompeio &. stephano. a quib
hȩc omĩa nobiseum lȩticia cõmimi asseuerata st̃ firiniter & probata.
scđm qđ diuinȩ traditionis .&. ȩccłasticȩ institutionis scĩtas pariter
ac ueritas exigebat. litteras nr̃as ad te direximꝰ S & ꝑ ꝓuinciã nr̃ãm
cum litteris redigendos eẽ mandauimus. Quanꝗͣ. mens nr̃a &. ꝓpos¬
tum iam tͣc frĩb &. plebi istic uniũsȩ manifestatum fuisset. quando
litteris nuꝑ ab utraq parte susceptis. tuas litteras legimꝰ.&. episcopatꝰ
tui ordinationẽ singuloꝵ aurib intimauimus. Honoris etiã cõmuns

Expanded text:
constituit et contra sacramentum semel traditum diuinae dispositionis et constituit et contra sacramentum semel traditum diuinae dispositionis et catholicae unitatis adulterum et contrarium caput extra ecclesiam fecit, acceptis litteris tam tuis quam collegarum nostrorum, item aduentantibus bonis uiris et nobis carissimis collegis nostris Pompeio et Stephano, a quibus haec omnia nobis cum laetitia communi adseuerata sunt firmiter et probata, secundum quod diuinae traditionis et ecclesiasticae institutionis sanctitas pariter ac ueritas exigebat, litteras nostras ad te direximus. sed et per prouinciamcum litteris redigendos esse mandauimus. Quamquam mens nostra et propositum iam tunc fratribus et plebi istic uniuersae manifestatum fuisset, quando litteris nuper ab utraque parte susceptis tuas litteras legimus et episcopatus tui ordinationem singulorum auribus intimauimus. honoris etiam communis
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus: cornelio fr̃i salutem.
sores qui illic st̃ .&. nouatiani ac nouati obstinatione & prauitate
seducti de eccła recesserunt. litteras breues facere: quib eos
p affectione muttua conuenirem. Quas litteras tibi abętippo diacono¬
legi prius mandaui: nequis aluidine scripsisse fingeret. ꝗͣ quod meis lit¬
teris continetur. Mandaui tam̃ eidem etͥippo a me aduos misso: ut de
tuo arbitrio rem gerat. & si easdem litteras confessorib pictaueris ẽẽ
Quod serius di & maxime sacerdotib uistis & pacificis con
tunatũ: ut ñ tantũ ꝑsuasione litterarum nr̃arum sed p̾sentia
sua & consilio om̃ium urm eniterent᷑ quantũ possent & elaborarent.
ut ad catholicȩ eccłȩ unitatẽ scissi corporis menbra cõponerent: & xp̃i-¬
anȩ caritatis iunculũ copularent. Sed qm̃ diuersȩ partis obstinata & in¬
flexibilis ꝑtinacia. ñ tantũ radicis & matris sinũ atq complȩxũ recu¬
sauit. sed etiam gliscente & in peuis recrudescente discordia. ep̃m sibi

Expanded text:
CYPRIANUS CORNELIO FRATRI SALUTEM. d confessores qui illic sunt, et Novatiani ac Novati obstinatione et pravitate seducti de Ecclesia recepro adfectione mutua conuenirem ut legi prius mandavi, ne quis aliud me scripsisse fingeret, quam quod meis litteris continetur. Mandavi tamen eidem Mettio a me ad vos misso, ut de tuo arbitrio rem gerat, et si easdem litteras confessoribus putaveris esse Quod seruis Dei et maxime sacerdotibus iustis et pacificis congtunatum, ut non tantum persuasione litterarum nostrarum, sed praesentia sua et consilio omnium uestrum eniterentur quantum possent et elaborarent, ut ad catholicae ecclesiae unitatem scissi corporis membra conponerent et Christianae caritatis uinculum copularent. sed quoniam diuersae partis obstinata et inflexibilis pertinacia non tantum radicis et matris sinum adque conplexum recusauit, sed etiam gliscente et in peius recrudescente discordia episcopum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam consistens. & contra pacem ac dilectionem xp̃i faciens. inter
aliquam speciem hereticoꝵ designauit. sed om̃s omnino qͥ secum
ñ essent .&. secum non colligentes grege in suum spargerent. adũ¬
sarios suos ostendit hicens. Qñ est mecum aduersum me ẽ.& qͥ
non mecum colligit. spargit. Itẽ beatus apłs ioħes nec ipse ullam
eresim aut scisma disereint. aut aliquos speciatim separes posu¬
it. sed uniu̾sos qͥ de eccła exrissent. quiq contra ȩccłam facerent.
antiaꝑos appellauit dicens. Audistis inqͥt quia autix ꝑc uenit.

Expanded text:
Ecclesiam consistens, et contra pacem ac dilectionem Christi faciens, inter Ecclesiam consistens, et contra pacem ac dilectionem Christi faciens, inter aliquam speciem haereseos desinon essent et secum non colligentes gregem suum spargerent aduersarios esse ostendit dicens: qui non est mecum, aduersus me est: et qui non mecum colligit, spargit. item beatus apostolus Ioannes nec ipse ullam haeresin aut schisma discreuit aut aliquos speciatim separes posuit, sed uniuersos qui de ecclesia exissent quique contra ecclesiam facerent, antichristos appellauit dicens: audistis
Abbreviated transcription (Latin):
induxerat. qđ sibi comimunicationẽ confessoꝵ sequi uiderentur.
Quo errore sublato. lux om̃ium pectorib infusa ẽ .x. excła catho¬
lica uniu̾sȩ nec seindi nec diuidi posse monstrata ẽ. Nec qͥs quam
iã facile poterit scismatici furentis uerbis lequacib decipi. quando
ꝓbatum sit bonos &. głosos aꝑi milites ñ potuisse diu aliena falla¬
cia & ꝑfidia extra excłam detineri.
diligentia consuluisti mecdiocritatem nram fili łmẽ.
ueniant. post ꝓfanum eiꝰ lauachrum. baptitari &. scĩficari in eccła
catholica. legitimo & uero & unico ȩccłȩ baptismo oporteat. De
qua re quantũ fidei quoq nr̃ȩ capacitas. & seripturarũ chiuina¬
rum seĩtas ac ueritas suggerit. dicimus om̃s omnino hereticos
.&. scismaticos nichil habere potestatis ac iuris. Propt᷑ qđ nouatia¬
nus nec debet uer potest excipi. quominꝰ ipse quoq extra

Expanded text:
induxerat, quod sibi communicationem Confessorum sequi viderentur. induxerat, quod sibi communicationem Confessorum sequi viderentur. Quo errore sublato, lux omnium pectoribus infusa est, et Ecclesia catholica una esse, nec scindi nec dividi posse monstrata est. Ne quisquam jam facile poterit schismatici furentis verbis loquacibus decipi; quando probatum sit bonos et gloriosos Christi milites non potuisse diu aliena fallacia et perfidia extra Ecclesiam detineri. diligentia consuluisti mediocritatem nostram, fili chveniunt post profanum ejus lavacrum baptizari et sanctificari in Ecclesia catholica, legitimo et vero et unico Ecclesiae Baptismo oporteat. De qua re, quantum fidei nostrae capacitas et Scripturarum divinarum sanctitas ac veritas suggerit, dicimus omnes omnino haereticos et schismaticos nihil habere potestatis ac juris. Propter quod Novatianus nec debet, nec potest excipi quominus ipse quoque extra