comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d ergo mirum si clau¬
sis ianuis post resurrectionem
suam meternum iam uictu¬
rus intrauit qui moriturus
uenieni nõ apertoutero uir¬
ginis exint: Sed quia ad il

Expanded text:
d ergo mirum si clausis januis post resurrectionem suam in aeternum jam victurus intravit, qui moriturus veniens non aperto utero Virginis exivit? Sed quia ad il
Abbreviated transcription (Latin):
diem in dei laudib sacrisq col¬
loquiis ducentes. incõbentib
iam noctis tenebris simul ac¬
ceperunt cibos. Cum igitur ad¬
huc ad mensam sederent. et ĩ¬
ter sacra colloquia tardior
se hora protraheret: eadem
scĩmonialis femina soror eiꝰ
eum regauit dicens. Queso te¬
fr̃ ut ista nocte me non deseraᷤ.
ut usq mane aliquid de celes

Expanded text:
diem in Dei laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbentibus jam noctis tenebris simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem nctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane de coele
Abbreviated transcription (Latin):
ertera. domiai fecit urtutem
dertera domini eralrauit me.¬
Uii. amen. a factus es adrutor
meus deus meus .i. amen. A.¬
Etum puerorum cantemus hõm¬
num quem caitiabant incami¬

Expanded text:
extera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me. Ant. Factus es adjutor meus, Deus meus. Ant. Trium puerorum cantemus hymnum, quod cantabant in cam
Abbreviated transcription (Latin):
Ncelo iam sedet:qui de
conuersione nos amonet.
lam ugo fidei colla genti¬
um fubdidit.iam mundi
gloriam strauit iam ruinis
eius crebrescentib districti
sui iudicii diem propinqͣn¬
tem denuntiat. ⁊ tñ supba
mens nr̃a non uult hoc spõ

Expanded text:
coelo jam sedet, qui de conversione nos admonet; jam jugo fidei colla gentium subdidit, jam mundi gloriam stravit, jam ruinis ejus crebrescentibus, districti sui judicii diem propinquantem denuntiat; et tamen superba mens nostra non vult hoc spo
Abbreviated transcription (Latin):
reditatis: et enim hereditas
mea preclara est mͥ. Sd̾̃m
hanc dicitur. Sustine do¬
iinũ et obserua mas eiusꝰ
⁊ exaltabit te ut possideas
t̾ram. Scd̾m hãc dr. Beati
mittes: qm̃ ip̃i hereditate
possidebunt terram. Simili¬
tudo autem hic dicta est.
q sicut hec tra uisibilis
exteriorem hommem nu¬
trit et continet. ita illa t̾

Expanded text:
enim haereditas mea praeclara est mihi ; secundum hanc dicitur: Sustine Dominum, et observa vias ejus, et exaltabit te, ut possideas terram ; secundum hanc dicitur: Beati mites, quia ipsi haeredi tate possidebunt terram . Similitudo autem hinc ducta est; quia ut haec terra visibilis exteriorem hominem nutrit et continet, ita illa t
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. fluuius dei repletus
sitit: ueniat et bibat. Et illo̾.
Si scires donum dei ⁊ quis
est qui ate aquam petit: pe¬
tisses abeo. ⁊ daret tibi aquã
uiuam. Inde qui biberit nõ
sitiet in ecernum: sed efficiet᷑
meo fons aque salierctis in
uitam eternam. Aut scd̾m.
decursus aquarum: scd̾m po¬
pulorum peccata. qr et aqͥ
populi int̾pretantur ĩ apoca¬
lipsi. Et decursus nõ absurde
in telligitur lapsus: qd̃ pet¬
unet ad delictum. lignum gͦ
illud. idest dñs nr̃. de aquis
decurrentib. id est ppłis pecca¬
torib. trahens eos in radices
discipline sue fructum da
Intempore suo: id est postꝙͣ
darificatus est resurrectione
et ascensione in celum.
Tunc enim sp̃u sc̃o misso
apostolis. ⁊ eis infiducia sui
confirmatis. ⁊ rectis ĩ ppłos
frucdificauit ecc̃a. Et foliũ
eius non defluet: id est uer¬
bum eus nõ erit irritum. qr

Expanded text:
dicitur: Fluvius Dei repletus dicitur: Fluvius Dei repletus sitit, veniat, et bibat ; et illud: Si scires donum Dei, et quis est qui a te aquam petit; petisses ab eo, et daret tibi aquam vivam, unde qui biberit non sitiet in aeternum; sed efficietur in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Aut secundum decursus aquarum, secundum populorum peccata, quia et aquae populi interpretantur in Apocalypsi ; et decursus non absurde intelligitur lapsus, quod pertinet ad delictum. Lignum ergo illud, id est Dominus noster, de aquis decurrentibus, id est populis peccatoribus, trahens eos in via in radices disciplinae suae, fructum dabs; in tempore suo, id est, postquam clarificatus est resurrectione et ascensione in coelum. Tunc enim Spiritu sancto misso Apostolis, et eis in fiducia sui confirmatis et directis in populos, fructificavit Ecclesias. Et folium ejus non decidet: id est, verbum ejus non e
Abbreviated transcription (Latin):
qui neq abiit inconsilioim¬
pioꝵ. nec in uia pecratoꝵ ste¬
tit. nec incathedra pestilentie
meditabitur die ac nocte. Ius¬
to lex posita non est: ut dicit
apls. Sed aluid est ẽẽ in lege:
aliud sub lege. Qui est in le¬
ge: secundum legem agit.
Qui est sublege: scd̾m legem
agitur. Ille ergo liber est iste
seruis. Proinde aluidest lex
que scribitur. et ĩponitur ser¬
uienti:aluid lex que mente
conspicitur ab eo qui nonĩ¬
diget luteris. Meditabitur
die ac nocte. Ant sine inter¬
missione intelligendum ẽ:
aut die in lecicia nocte intri¬
bulationib. Dicitur enim.
Abraham diem mes̃ iundic
et gainsus est. Et de tribula¬
tione dicitur. In super et us¬
q ad noctem increpuerunt
lignum. qd̾ plantatum est
aut secundum ip̃am sap̃ĩã
que digna est hominẽ sus¬
cipere ad salutem nr̃am:. ut
ip̃e homo sit lignũ plãtatũ
secundũ decursus aquarũ.
Potest enim et hoc in tellec¬
tu accipi: qd̃ in alio psalmo

Expanded text:
qui neque abiit in consilio imqui neque abiit in consilio impiorum, nec in via peccatorum stetit, nec in cathedra pestilentiae meditabitur die ac nocte. Justo non est lex posita, ut dicit Apostolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est ; et de tribulatione dicitur: Insuper et usque ad noctem emendaverunt m quod plantatum est aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
id est homme dñico accipi¬
endum est. Beatus uir qͥ
non abiit inconsilio in¬
piorum: sicut homo t̾renuᷤ
qui uxori consensit decepte
aserpente. ut dei precepta de¬
preceriret: et mina peccato¬
ium non stecit. quia uemit
quidem in uia peccatoꝵ nas¬
cendo sicut peccatorum sed
non stecit. quia non eum
tenuit illecebra scłaris. Et
in cathedra pestilentie non
sedit: noluit regnum t̾rentĩ
cum superbia. Que cathedra
pestilentie id eo recte incelli¬
gitur: quia non fere quis¬
quam est qui careat amo¬
re dĩnandi. ⁊ humanam ñ
appetat głiam. Pestilentia
ẽ enim morb longe puaga¬
tus. ⁊ omnes aut pene om̃s
in uoluens: ꝙͣqͣm accõmo¬
datuis accipiatur cathedea
pestilentie perniciosa doctri¬
na. cuius sermo ut cancer
serpit. Deinde considerandꝰ
ẽ ordo uerboꝵ. Abiit stetit
sedit. Abuit enim ille cum
recessisset a deꝯ sterit. cũ delec¬
tatꝰ est pocõ. Sedit cum ĩ sua
superbia confirmatus redire
n potuit nisi per eum liberat᷑

Expanded text:
 est homine Dominico, accipiendum est. Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum: sicut homo terrenus qui uxori consensit deceptae a serpente, ut Dei praecepta praeteriret. Et in via peccatorum non stetit: quia venit quidem in via peccatorum, nascendo sicut peccatores; sed non stetit, quia eum non tenuit illecebra saecularis. Et in cathedra pestilentiae non sedit: noluit regnum terrenum cum superbia; quae ideo cathedra pestilentiae recte intelligitur, quia non fere quisquam est qui careat amore dominandi et humanam non appetat gloriam; pestilentia est enim morbus late pervagatus, et omnes aut pene omnes involvens. Quanquam accommodatius accipiatur cathedra pestilentiae, perniciosa doctrina, cujus sermo ut cancer serpit . Deinde considerandus est ordo verborum, abiit, stetit, sedit: abiit enim ille, cum recessit a Deo; stetit, cum delectatus est peccato; sedit, cum in sua superbia confirmatus, redire non potuit, nis per eum liberatus,
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ut flos feni. Fenũ
aruit. ⁊ flos decidit: uerbum
autem dñimanet ĩ et̾num.
Et omnia querũq fecerit ꝓ¬
sperabuntur: idest quecsiq
illud lignum ac̾culerit q̃
omĩa iudelicet accipienda
sunt fructus ⁊ folia: idest

Expanded text:
eni: foenum aruit, et flos decidit, verbum autem Domini manet in aeternum . Et omnia quoecumque fecerit prosperabuntur: id est, quaecumque illud lignum attulerit; quae omnia videlicet accipienda sunt fructus et folia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ia tenebrarum mundus
in confusione iacuent. ĩ t̾uen¬
tu matutino diuersa uesperũ
uarietate distinguitur. hoc ẽ
cum omnia ceca fuerint: ocłi
oĩum reparant᷑. Nox enĩ q̃dãmodo

Expanded text:
materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
andem cum parentum
iam dudum obitu liberã
disponendarum suarum rerum
haberet facultatem: qd̃ prius
mente gestabat aperuit. Quod¬
q iam in diuinis erat obtutib:¬
humanis etiam uisib osten¬
dit. Mox etenum tuncta que
habere potuit ad pietatis opus
distribuit ut xp̃mꝰ pro nobis fc̾m
egenum. egens ipse sequeretur. unĩ

Expanded text:
andem cum parentum jam dudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibushumanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uiscerum parcus effudit
uite perpetue adepti
sunt oignitatẽ. quam usu¬
ram presentis acciperent.
alioꝵ quidem p̃ciosa mors
marcyrum laudẽ ĩ confes¬
sione ꝓmeruit: hoꝵ in con¬
summatione complacuit.
Quia incipientis uite pri¬
mordiis: ipse eis occasus mi¬
tium glorie dedit qui presẽ¬
tis terminum imposuit :
quos herodis impietas lac¬
dicuntur flores. quos in medi¬
o frigore infelicitatis ex hor¬
tos uelud primas erumpen¬
tes ecclesie gemmas quedam

Expanded text:
uiscerum partus effudit, uitae perpetuae adepti sunt dignitatem, quam usuram praesentis acciperent. aliorum quidem pretiosa . mors martyrum laudem in confessione promeruit, horum in consummatione conplacuit, quia incipientis uitae primordiis ipse eis occasus initium gloriae dedit, qui praesentis terminum posuit, quos Herodis impietas lacdicuntur o frigore infidelitatis exortos velut primas erumpentes Ecclesie gemmas quedam
Abbreviated transcription (Latin):
ma longuis aburbe di¬
gressi sumus ne ad reuer¬
tendum nos tardior. hora p̾¬
pediat. necesse est. ut expositio¬
nem sc̃i euͣngelii breuior ser¬
mo transcurrat. Ons ac re¬
demptor nr̃ fr̃es kmm̃i perituri
mundi precurrentia mala de¬
nuntia ut eo minus pertur¬
rent uenientia quo fuerint
prescita. Minus enim feruint
tolerabilius mundi mala
suscipimus. si cõtra hec presci¬
entie clipeo munimur. Ecce
enim dicit. Cum audieritis
prelia ⁊ seditiones: nolite ter¬
reri. Oportet primum hec fieri
s nundum statim finis. Pen¬
sanda sunt uerba redempto¬
ris nr̃i. per que nos aliuid inte¬
rius aliud exterius passuros
denuntiat. Bella quippe ad
hostes pertinent: seditiones
ad ciues. Ut ergo nos in dicet
interius exteriusq turbari a¬
liud nos fatetur ab hostib ali¬
uo a fratrib perpeti. s his ma

Expanded text:
a longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his ma
Abbreviated transcription (Latin):
extabuerant consumpti abste¬
rilitate terre. loch. Manus mu¬
lierum misericordium coxerũt
filios suos: facti sunt sicut cib
eaꝵ ĩ ꝯt̾cione filie pplĩ mei. R¬
Plange quasi uirgo¬
plebs me a ulula te pasto¬
res incinere et cili¬
Mo Quia uent et dies do¬
mini mag na et ama¬
ra ual de. Ꞧ. ulula¬
te pastores et clama¬
te aspergite uos cine re. E.
In se

Expanded text:
extabuerunt consumpti ab sterilitate terrae IOTH manus mulierum misericordium coxerunt filios suos facti sunt cibus earum in contritione filiae populi mei Plange quasi virgoplebs mea: ululate, pastores, in cinere et cilicio, quia veniet dies Domini magna et amara valde. Vers. Ululate, pastores, et clamate, aspergite vos cinere. Quia. In se
Abbreviated transcription (Latin):
dio igne positum: non
erat ut caro ardens. Sed tan¬
quam si aurum et argẽtũ
ĩ fornace candesceret. Tunc p̃¬
terea odorem narib circum¬
stantes hauserunt. tanquã
turis incensi uel preciosissi¬
mi flagrantis unguenti.
Adultimum uidentes scelerum
ministri corpus igni nõ posse
esumi: iusserunt propius ac¬
cedere ꝯfectores. ⁊ corpus cuiig¬
nis cesserat mucrone trans¬
fodere. Quo facto tam lagus
profusus est sanguis: ut extĩ

Expanded text:
dio positum, non erat ut caro ardens, sed tanquam si aurum aut argentum in fornace candesceret. Tum praeterea odorem naribus suis circumstantes hauserunt tanquam thuris incensi, vel pretiosissimi flagrantis unguenti. Ad ultimum, videntes sceleris ministri corpus igne non posse consumi, jusserunt propius accedere confectores, et corpus cui ignis cesserat, mucrone transfodere. Quo facto tam largus profusus est sanguis, ut resti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊pletur in ꝯuersione credentiũ.
ut expulso primum demone. fi¬
dei lumen aspiciant. de inde ad
laudes dei tacentia prius ora
laxentur. Tu autem domi

Expanded text:
pletur in conversione credentium, ut expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ordines angelorum uiden¬
tes inuisibilem uenientem
in aquis tuore per territi
cogitabant quomodo in ui¬
sibilis deus formam serui
suscepit ⁊ apparens mun¬
dum illuminauit benedic¬
tus es dominus deus israel.

Expanded text:
Ordines angelorum videntes invisibilem venientem in aquis, timore perterriti cogitabant quomodo invisibilis Deus formam servi suscepit, et apparescens mundum illuminavit. Benedictus es, Domine Deus Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
dest nobis dilectissimi
optatus dies beate ac
uenerabilis semper uirginis
marie. ideo cum summa.
exultatione gaudeat terra
nr̃a: tante uirgins illustra
ta sollempnitate. Hec est .n.
flos campi. de qua ortumẽ
preciosum liluum conualli¬
umꝰ per cuius partum mu¬
tatur natura. plastoꝵ: q̃ de¬
recisum est in ea illud
eue in felicitatis elogi¬
um de qua dicitur. In tristi¬
cia paries filios: qr ista do
Eua enin luxit: ista exulta¬
uit. Cua lacrimas. maria
gaudium in uentre porta¬
nnt qr illa peccatorem: ista
edidit in nocentem. Raue¬

Expanded text:
st nobis, dilectissimi, optatus dies beatae ac venerabilis semper Virginis Mariae: ideo cum summa exsultatione gaudeat terra nostra, tantae Virginis illustrata die solemni. Haec est enim flos campi, de qua ortum est pretiosum lilium convallium, per cujus partum mutatur natura, protoplastorumque deecisum est in ea illud Evae infelicitatis elogium quo dicitur, In tristitia paries filios : quia ista in Eva enim luxit, ista exsultavit; Eva lacrymas, Maria gaudium in ventre portavit: quia illa peccatorem, ista edidit innocentem.
Abbreviated transcription (Latin):
nerabiliter nncupatur. Et
quia grecum probatur esse
uocabulum: multis est lati¬
ns incognitum. Inde est qd̾

Expanded text:
nerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est q
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃a ecc̃a dectus predicator est.
qui et noua scit ꝓferre de sua¬
iitate regni. ⁊ netusta dicere de
t̾rore supplicii. Ut uel pene t̾re¬
ant. quos premia non inuitãt.
Audiat de regno qd̾ amet au¬
diat de supplicio qd̾ unusqͥsq
quod timeat ut torpentẽ am¬
mum ⁊ terreat uehementer
ĩ herentem. si amor ad regnũ
non trahit uel timor minet.
Ecce enun de gehenne expres¬
sione d̾r. Ibi erit fletus ⁊ stri¬
dor dentium. Sed qr presentia
gaudia secuntur perretua la¬
leciciam fugite: si illic flere for¬
midatis. Nemo et enim potest
et hic gaudere cum scło: et
illic regnare cum domino.
Temporalis itaq leticie flu¬
xa restringite: carnis uolig¬
tates edomate. Quicquid als
expresenti setulo arridet ex
consideratione eterni ignis
amarescat quicquid ĩ men¬
te pueriliter hylarescit: ho
discipline uiuenilis sensus
coherteat. ut dum sponte tẽ¬
poralia fugitis eternia gau¬
dia sine labore capiatis. ps

Expanded text:
sancta Ecclesia doctus praedicator est, sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta dicere de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Audiat de regno quod amet, audiat de supplicio unusquisque quod timeat ut torpentem animum et terrae vehementer inhaerentem, si amor ad regnum non trahit, vel timor minet. Ecce enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetua lami, vanam laetitiam fugite, si illic flere formidatis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine labore capiatis, p
Abbreviated transcription (Latin):
menta uecib et morib locun¬
tur. Quod tamen intelligi et
aliter potest. Uetustum quip¬
pe humano generi fuit ad in¬
ferni claustra descendere:pro
peccatis suis supplicia eterna
tolerare. Eui per mediatoris
aduentum nouum aliquid
accessit. ut si hic recte studeat
uiuere: celoꝵ regna ualeat pe¬
netrare. Et homo interra edi¬
tus a corruptibili iuuta: moria¬
tur incelo collocandus. Et ue¬
tus itaq est ut pro culpa hu¬
manum genus ineterna pe¬
na intereat ⁊ nouum ut cõuer¬
sus in regnum uiuat. Quod
ergo in cõnclusione locutioĩs
sue dominus subdidit. hoc est
utiq qd̃ premisit. Prius enim
de regni similitudine thesaurũ
ĩuentum ac bonam margari¬
tam ꝓtulit. postinodum uero
inferm penas de maloꝵ cõbus¬
tione narrauit atq incõclusi¬
one subungit. Ideo doctus sc̃¬
ba in regno celorum. similis ẽ¬
homini patrifamilias: proferẽ¬
ti de thesauro suo noua ac uete¬
ra. ac si aperte diceretur. Ille in

Expanded text:
menta vocibus et moribus loquunmenta vocibus et moribus loquuntur. Quod tamen intelligi et aliter potest. Vetustum quippe humani generis fuit ad inferni claustra descendere, pro peccatis suis supplicia aeterna tolerare. Cui per Mediatoris adventum novum aliquid accessit, ut si hic recte studeat vivere, coelorum regna valeat penetrare: et homo in terra editus, a corruptibili vita moriatur, in coelo collocandus. Et vetus itaque est, ut pro culpa humanum genus in aeterna poena intereat; et novum, ut conversus in regno vivat. Quod ergo in conclusione locutionis suae Dominus subdidit, hoc est utique quod praemisit. Prius enim de regni similitudine thesaurum inventum, ac bonam margaritam protulit, postmodum vero inferni poenas de malorum combustione narravit, atque in conclusione subjungit: Ideo omnis sc in regno coelorum, similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Ac si aperte diceretur: Ille in
Abbreviated transcription (Latin):
tium dicta sunt ne quis ad
ignorantie sue exrusationẽ
returreret. Si quid de eterno
supplicio obscure diceretur.
unde et subditur. Intellexis¬
tis hec omnia: Dicũt ei. Utiq
domine. Atq in ꝯclusione sub¬
iungitur. Ideo: omnis scriba
doctus in regno celoꝵ simi¬
lis est homini patrifamili¬
as proferenti dechesauro suo:
noua et uetera. Si per nouũ
et uetus. qd̃ dicitur utrũq
testamentum accipimus a¬
braham doctum fuisse dene¬
gamus qd̃ noui ⁊ neteris tes¬
tamenti. ⁊ si facta nouit.
minime uerba nuntiauit.
Moysen quoq doctum patri¬
familias comparare ñ possu¬
mus: qui ⁊si cestamentum
uetus edocuit noui testamen¬
ti dicta non protulit. Dum gͦ
ab hoc intellectu exludimur:
ad alium uocamur. Sed ineo
qd̃ ueritas dicit omnis scriba
doctus in regno celoꝵ. similis
est patrifamilias intelligi ua¬
let qr nõ de his qui fuerunt.
sed de his qui ẽe in eccłia po¬
terant loquebatur. Qui tunc
noua et uetera proferunt: cũ
utriusq testamenti predica¬

Expanded text:
tium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Utique, Domine. 4. Atque in conclusione subjungdoctus in regno coelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Si per novum et vetus quod dicitur, utrumque Testamentum accipimus, Abraham doctum fuisse denegamus, qui Novi et Veteris Testamenti etsi facta novit, minime verba nuntiavit. Moysen quoque docto patrifamilias comparare non possumus, 1475 qui etsi Testamentum Vetus edocuit, Novi tamen dicta non protulit. Dum ergo ab hoc intellectu excludimur, ad alium vocamur. Sed in eo quod Veritas dicit: Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias, intelligi valet, quia non de his qui fuerant, sed de his qui esse in Ecclesia poterant loquebatur. Qui tunc nova et vetera proferunt cum utriusque Testamenti praedica
Abbreviated transcription (Latin):
cͥatinq solo prostrat᷑
cum aliquantisper or̃o¬
ni incubuisset: signum sc̃e¬
crucis contra umanem ser¬
uirtute uerboꝵ ut ad latebras
qͣntocius rediret imperat. Qui
dicto obediens. atq adsignũ
iuri dei fugiens: rapidoq cur¬
su ad latebras remeans in ead̾
in sula ulterius nusqm compa¬

Expanded text:
atimque solo prostratus, cum aliquantisper orationi incubuisset, signum crucis contra inmanem opvirtute verborum, ut ad latebras quantotius rediret, imperat. Qui dicto oboediens atque ad signum viri Dei fugiens rapidoque cursu ad latebras remeans, in eadem insula ulterius nusquam conpa
Abbreviated transcription (Latin):
um uideoꝵ corda deum ẽẽ mi¬
mine cegnoscunt. ⁊ duriora
saxis scindi ad penitentiam
nolunt eumq confiteri ab¬
negant:quem elementaut
diximus aut signis aut scis¬
siomibr deum clamant. Qui
etiam ad dampnationis sue
tumulum. eum quem natũ

Expanded text:
um Judaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et, duriora saxis, scindi ad poenitendum nolunt, eumque confiteri abnegant, quem elementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamabant. Qui etiam ad damnationis suae cumulum, eum quem natu
Abbreviated transcription (Latin):
crata sarismatib uerum etiã
nata misteriis. ac dño uibente
ꝑomnes annos sacris obserua¬
ta cerioniis. Hodierna et em̃
die ut nouuus. positis incena¬
tulo discipulis. factus est de ce
lĩguarum tradidit. Antiph̾.

Expanded text:
crata charismatibus, verum etiam nata est mysteriis, ac Domino jubente, per omnes annos sacris observata caeremoniis. Hodierna etenim die, ut novimus, positis in coenaculo discipulis, factus est repentlinguarum tradidit. Facta
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex dauid genere ortus est
complete de quo per ysaiam
ip̃e dñs dicit. Et suscitabo dauid
germen iustum ⁊ regnabit rex
et sapiens eric. et faciet iudici¬
um et iusticiam interra. In di¬
eb illis saluabitur uida ⁊ isrł
habitabit ꝯfidenter: et hoc est
nomen qd̃ uocabunt eum do¬
minus iustus noster. Ad huc
la erit radix iesse qui stat in
signum ppłoꝵ ip̃m gentes de¬
p̾cabuntur. et erit sepulchrum
eius gloriosum. In signum po

Expanded text:
qui ex David genere ortus est, fuisse completae, de quo per Jeremiam ipse Dominus dicit: Et suscitabo David germen justum, et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et justitiam super ejus salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter; et hoc est nomen quod vocabunt eum Dominus justus noster . Adhuc la radix Jesse, quae stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
at adperficiendum: Ne postea ꝙ̃
posuerit fundamentum ⁊ non
potuerit perficere omnes qui uide¬
rint incipiant ei illudere dicen¬
tes. qr hic homo cepit edificare:
et non potuit ⁊summare. Om̃e
qd̃ agimus preuenire perstudi¬
um ꝯsiderationis delemus. Ecce
enim uixta ueritatis uocem qui
turrem edificat: prius edificii
sũptus parat. Si igitur humili¬
tatis turrem ⁊struere cupimus
prius nos preparare adaduer¬
sa huius seculi debemus. Hoc
enim inter terrenum et celes¬
te edificium distat: qd̾ terrenũ
edificiũ expensas colligendo ⁊¬
struitur: celeste uero edificiũ
expensas dispergendo. Ad illud
sũptus facimus: si ñ habita col¬
ligamus. Adistud sumptus fa¬
cimus: si ⁊ habita relinqͣmus.

Expanded text:
at ad perficiendum, ne posteaquam posuerit fundamentum, et non potuerit perficere, omnes qui viderint, incipiant ei illudere dicentes: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare? Omne quod agimus praevenire per studium considerationis debemus. Ecce enim, juxta Veritatis vocem, qui turrim aedificat prius aedificii sumptus parat. Si igitur humilitatis turrim construere cupimus, 1630 prius nos praeparare contra adversa hujus saeculi debemus. Hoc etenim inter terrenum et coeleste aedificium distat, quod terrenum aedificium expensas colligendo construitur, coeleste vero aedificium expensas dispergendo. Ad illud sumptus facimus, si non habita colligamus, ad istud sumptus facimus, si et habita relinquamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Am uero qr ore prophetico de
moab nascente xp̃o perhibetur
testimonium idem ysaias tes¬
tatur. Donam inquit super his
qui fugerint de moab leonem:

Expanded text:
am vero quia ore prophetico de Moab nascenti Christo perhibetur testimonium, idem Isaias testatur: Ponam, inquit, super his qui fugerint de Moab leonem
Abbreviated transcription (Latin):
deus hominem cum infirmita
undem circumcidi uoluit. Mo
uinis laudib ueneramur: cͦ
se in homine deus: iurtutib¬
i. declarauit. hec quoq festuntã
greto uocabulo: epiphania nũ-¬
cupatur qd̃ nos manitestati¬
onem interprecati possumus
ꝓeo qm̃ in hac die decelo stel¬
la ortus diuini nuntia pre¬
buit ac magos diligenter
querentes ad xp̃i cunabula
perduxit. Sine qd ĩ iordaniꝰ undi sal¬
nator aquaꝵ naturam ad
reparationem humani gene¬
ric suo bap̃o consecrauit. ac
cis preconio uerus deus intro

Expanded text:
Deus hominem cum infirmitatumdem circumcidi secundum levinis laudibus veneramur, quod se in homine Deus virtutibus declaravit. Haec quoque festivitas Graeco vocabulo Epiphania nuncupatur: quod nos manifestationem interpretari possumus, pro eo quod in hac die de coelo stellae ortus divina nuntia praebuit, ac Magos diligenter quaerentes ad cunabula perduxit: sive quod in Jordanis undis Salvator aquarum naturam ad reparationem humani generis suo baptismo consecravit, ac cis praeconio verus
Abbreviated transcription (Latin):
a̾. Baptizat miles regem
seruus dominum suum io¬
hannes saluatorem aqua
icedanĩs stupuit columba peo¬
testabatur paterna uox au¬
dita est hic est filius meus.

Expanded text:
Ant. Baptizat miles Regem, servus Dominum suum, Joannes Salvatorem. Aqua Jordanis stupuit, columba protestata est, paterna vox audita est: Hic est Filius meus.
Abbreviated transcription (Latin):
t ecce tempestas orta est
inmariaita ut nauicu¬
la operiretur fluctib. Cum. N.¬
erum multa magna ⁊ nuran¬
da ostendisset in terra: transi¬
it ad mare. ut et ibidem a cl¬
huc excellentiora opera de¬
monstraret: quatinus terre

Expanded text:
t in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Cum enim multa magna et miranda ostendisset in terra, transiit ad mare, ut et ibidem adhuc excellentiora opera demonstraret, quatenus terr
Abbreviated transcription (Latin):
domine:iixta opera ma¬
nuum suaꝵ C Rabis eis
scutum cordis: laborem tuũ.
per sequeris in furore: et
conteres eos subcelis domine.
aleph. Quomodo obscutatũ
est aurum. mutatus est color
optirais: dispersi sunt lapi¬
des sanctuarii in capite omĩ

Expanded text:
Domine iuxta opera manuum suarum THAU dabis eis scutum cordis laborem tuum THAU persequeris in furore et conteres eos sub caelis Domine ALEPH quomodo obscuratum est aurum mutatus est color optimus dispersi sunt lapides sanctuarii in capit
Abbreviated transcription (Latin):
rat collactanea beate¬
pida stabat immobilis: et his
uerbis exprobrabat impios.
Super flui miseri caduci. atoz
atrocissim eos qui deum om¬
mpotentem colunt ecciditis
et pro defensione lapidum in¬
niccentes homines iugulatis:
ec et his similia lc. uͭ¬
dum turbis furentib
diceret: lapidata est ab eis. st
orans uixta sepulchrum ag¬

Expanded text:
a collactanea ans stabat immobilis, et his verbis exprobrabat eis dicens: Superflui, miseri, caduci, atque atrocissimi, Deum omnipotentem colentes occiditis, et pro defensione lapidum homines innocentes jugulatis. Haec et his similia dum turbis furentibus diceret, lapidata est ab eis, et orans juxta sepulcrum
Abbreviated transcription (Latin):
Numquid iudisti que fecerit¬
auersatrix isrł: Abiit sibimet
super omnem montẽ excelsũ.
⁊ subomni ligno frondoso: et
fornicata est ibi. Et dixi cum
fecisset hec omnia. Ad me con

Expanded text:
numquid uidisti, quae feceritatrix Israhel? abiit sibimet super omnem montem excelsum et subter omne lignum frondosum et fornicata est ibi. et dixi. cum fecisset haec omnia: ad me con
Abbreviated transcription (Latin):
deus deduc nos ad societatẽ
natos. regnum tuum facias in¬
troire: atq eoptiuenmat humili¬
tas gregis. quo precessit celsitudo
pastoris: Qui tetum. ad mauit̾ o¬

Expanded text:
Deus, deduc nos ad societatem  sancto renatos regnum tuum facias introire, atque eo perveniat humilitas gregis, quo praecessit celsitudo Pastoris. Qui tecum vivit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯferamus. Curramus dũ lucẽ¬
tis tenebre comprehendant.
Quia iam in illo seculo emẽ¬
dationis aut redemptionis

Expanded text:
conferamus. curramus, dum lucs tenebrae conprehendant, quia iam in saeculo illo emendationi ac redemptioni
Abbreviated transcription (Latin):
atti indissimilis uisionis ap¬
iderunt naiq quia stra¬
ta palliis atq in numens
corusca lampadibz ua recto
rientis tramite ab eius cella
incelum usq tendebatur. Cui
uenerando habitu nir desuper
clarus assistens cuius ẽẽt ma
qͣm cernerent: inquisiuit. Illi
autem se nescire ꝓfessi sunt.
Quibz ipse ait. hec est uia qͣ
dilectus domino celum bene¬
dictus ascendit. lectio. ixͣ.

Expanded text:
atque indissimilis visionis apiderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc i
Abbreviated transcription (Latin):
quadragesime. nec tunica.
nec cuculla. nisi solummo¬
do sacco uti cilicino: et du¬
mada paruissimum potius
pregustare. quam sumere.¬

Expanded text:
Quadragesimae nec tunica nec cuculla, nisi solummodo sacro cilicino, indumada parvissimum cibum potius praegustabat quam sume
Abbreviated transcription (Latin):
rino dierium om
surgamus om̃s ocuis ⁊
nocte queramus pium sict̃
ꝓpham nouimus. Postrã
precesut audiat suamq dex¬
tram porrigat ⁊ expiates sor¬
dibus reddat poloꝵ sedibus.
t quiq sacratissimo hu¬
ius diei tempore horis quie¬
tis psallimus donis b̾atis
muneret.am nunc pat̾¬
na claritas te postulamus af¬
fatim absit libido sordidãs
omnisq actus noxius De

Expanded text:
rimo dierum omnSurgamus omnes ocius, Et nocte quaeramus pium Sicut prophetam novimus. 3. Nostras preces ut audiat, Suamque dextram porrigat, Ex expiatos sordibus Reddat polorum sedibus. 4. Ut quique sacratissimo Hujus diei tempore Horis quietis psallimus, Donis beatis muneret. 5. Jam nunc, paterna claritas, Te postulamus affatim, Absit libido sordidans, Omnisque actus noxius
Abbreviated transcription (Latin):
egimus enim inprophis.
qr cum niniue cuurta¬
tis subuersio diuinitus im¬
mineret. et uixta sententi¬
am dñi destruendi illam tẽ¬
pus ingrneret: ⁊sistentes ĩ
ea aliud non habuisse pre¬
sidium nisi ut abiectis co¬
piosis epulis. ieinia ꝯtu

Expanded text:
egimus enim in prophetis quia cum Ninive civitati subversio divinitus immineret, et juxta sententiam Domini , destruendi illam tempus ingrueret, consistentes in ea aliud non habuisse praesidium nisi ut, abjectis copiosis epulis, jejunia
Abbreviated transcription (Latin):
ere beata cu.  itineri
angeli comites erant.
Ecce scala quai bum uiue¬
ret erexit ad celum. ecce sotiz
angeli. quos bonis operibĩ¬
herendo: ad quisinit interra
amicos. Ecce gradus scale om̃s
transcendens peruenit ad xp̃m
diu desideratum. qui ascendit
super omnes celos. łc. tertia.¬
xhac ergo reuelatione
pateniter datur intelligi.
qd̃ sublimia eius merita pa¬
cientia udelicet et humilitas.
cetereq qͣs toto animo dile¬
xerat uirtutes. eam ad celsitu¬
dinem eterni regis.⁊ ad p̃mii¬
coronam cicius remunerandã
nouit se quam totius e corpore
ẽẽ migraturam et illuc ubi
iam olum thesautum recon-

Expanded text:
ere beata, cuius itineri angeli comites erant! Ecce scala, quam, dum viveret, erexit ad caelum! Ecce sotii angeli, quos bonis operibus inherendo adquisivit in terra amicos! Ecce, gradus scalae omnes transcensos, pervenit ad Christum diu desideratum, qui ascendit super omnes caelos! Ex hac ergo revelatione patenter datur intelligi, quod sublimia eius merita, patientia videlicet et humilitas ceteraeque, quas toto animo dilexerat, virtutes eam ad celsitudinem aeterni Regis et ad pcoronam citius exaltandam cognovit se quantocius e corpore esse migraturam, et illuc ubi jam olim thesaurum optimum recond
Abbreviated transcription (Latin):
die sedulum exhibebat
Officium. sed agebat quati¬
nus hoc sacrilegis regibus
ẽẽt occultum. Non passioĩs
timore per tetritus. nec patͥ¬
monii sui amore constrict᷑.
sed ad hoc tm sub clamide
terreni imperii xp̃i militan
tegebat absconditum: ut
xp̃ianorum ammos quos
inter tormenta uidebat de¬
ficere confortaret: et deo
redderet aĩas quas diabolũ
conabatir
au ferre.

Expanded text:
die sedulum exhibebat officium, sed agebat quatenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos inter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur auferre.
Abbreviated transcription (Latin):
sequenter femina febribus
tenta. sed adimperium dñi
curata: carnem ostendit a
amaritudo et ira. ⁊ indigna¬
tio. ⁊ clamor et blasphemia.
di furor

Expanded text:
consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, di furor
Abbreviated transcription (Latin):
in auro regiam dignitatem
inmirra corporis sepulturam.
Offeramus ergo et nos dilec¬
tissimi fres. sincera ⁊ sc̃a mu¬
nera deo nr̃o. id est fidem spẽ.
⁊ saritatem. Offeramus au¬
rum sapientie. thus deuote
or̃onis. mirram inmortifica¬
tione carnis. Offeramus de¬
uotionem carnis cordis. ho¬
nestatem locutionis. probita¬
tem operis. Offeramus puri¬
tatẽ mentis castitatẽ corporis.
⁊ custodiam humilitatis. Ot¬
feramus cõpacientiam. lon¬
ganimitatẽ ⁊ continentiã.

Expanded text:
in auro, regiam dignitatem; in myrrha, corporis sepulturam. Offeramus ergo et nos, dilectissimi fratres, sincera et sancta munera Deo nostro, id est, fidem, spem et charitatem. Offeramus aurum sapientiae, thus devotae orationis, myrrham in mortificatione carnis. Offeramus devotionem carnis, honestatem locutionis, probitatem operis. Offeramus puritatem mentis, castitatem corporis et custodiam humilitatis. Offeramus compatientiam, longanimitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ministratis. Cupimus autem
unum ꝙ̃q ur̃m eandem ostẽ¬
tare sollicitudinẽ ad expectatio¬
nẽ speiusq infinem: ut nõ seg¬
nes efficiamini. Uerum imita¬
tores eoꝵ: qui fide ⁊pacientia
heredita

Expanded text:
ministratis. cupimus autem unumquemque uestrum eandem ostendere sollicitudinem ad expletionem spei usque in finem, ut non segnes efficiamini, uerum imitatores eorum qui fide et patientia hereditabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ostqͣm enim inuidi¬
a diaboli parẽs ille pr¬
mus spe seductus in ani
cecidit: confestim exul et
perditus in omni genere
suo. radicem malicie. et pec¬
cati transduxit. Crescebat¬
q in malum uehementius
omne genus mortalium
diffusis ubiq scelerib: et
quod est nequius omnrũ

Expanded text:
ostquam enim invidia diaboli parens ille primus spe seductus inani cecidit, confestim exsul et perditus in omni genere suo, radicem malitiae et peccati transduxit: crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium, diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, omniu
Abbreviated transcription (French):
tres suas teneris digitis con¬
stringentes. ⁊ miserie gemi¬
tib deplorantes: clamat ma¬
ter. Ofili quid me tenes. Cc
ce ame te separat carnifex.

Expanded text:
tres suas digitis teneris constringentes, et miseris gemitibus deplorantes, clamabat mater, O fili, quid me retines, et te a me separat carnifex
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce deus ur̃. Ecce dñs deus
infortitudine ueniet:⁊ bra¬
chium eius dñabitut. Ecce
merces eius cum eo:⁊opus
illius coram eo. Sicut pastor
gregem suum pascet. ĩ bra¬
chio suo congregabit. ⁊ insi¬
nu suõ leuabit: fetas ipse
portabit. Quis mensus est
pugillo aquas: et celos pal
mo ponderauit. Quis ap¬
pendit trib digitis molẽ
terre: et libraiit inpond̾e
montes et colles instatera:
Quis audruit sp̃m dñi :
aut quis consiliarius fu
strixit eum ⁊ docuit eum
semitam iusticie: et erudi¬
uit eum scientia: et mam
prudentie ostendit illi: Ecce
gentes quasi stilla situle: ⁊

Expanded text:
nus Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur ecce merces eius cum eo et opus illius coram eo sicut pastor gregem suum pascet in brachio suo congregabit agnos et in sinu suo levabit fetas ipse portabit quis mensus est pugilmo ponderabit. Quis appendit tribus digitis molem terre: et librabit in pondere montes et colles in statera? Quis adiubit spiritum Domini: aut quis consiliarius eius fuistruxit eum; et docuit eum semitam iustitie; et erudibit eum scientia: et viam prudentie ostendit illi. Ecce gentes quasi stille situle:
Abbreviated transcription (Latin):
Mlerito hec patimur quia
pecauimus infratrem
no stum uidentes angusti¬
dum deprecaretur nos ⁊ non au¬
diuimusdcirco uenit
super nos tribu latio.

Expanded text:
Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum, videntes angustidum deprecaretur nos, et non audivimus, idcirco venit super nos tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
intimanda pueri huius na¬
turalis diuinitas. ⁊ natirra¬
lis humaintas: utrac na¬
turaliter uera. utraq uni¬
das. Nec inse inuicem con¬
fusa nec ase inuicem seꝑa¬
ta. Ipsum enim habuit ma¬
ria filium de se natumr: cui
stella debitum seruitutis
exibuit famulatum. Ip̃m
eundemq maria in bechle¬
em deum hominẽ peperit:
quẽ stella magis mnoriente
positis nuntiauit. ¶Sciend̾¬

Expanded text:
intimanda pueri hujus naintimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter vera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata. Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque Maria in Bethlehem Deum hominem peperit, quem stella Magis in Oriente positis nuntiavit. Magi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ unculo necessitatis: sed
proposito uoluntatis. Morie¬
tur mirabiliter. morietur mi¬
sericorditer: morietur sin¬
gulariter. Morietur per ꝓ¬
priam potestatem: ut suã
in omnib ĩpleat uolunda¬
tem. Ad hoc enim misericor¬
diter morietur: ut resurgẽs
cunctis gentib dñetur.
Morietur ergo sicnt unus¬
ip̃e quidẽ. quem deum hoĩ¬
nem corcepit fides uirgĩs:
et deũ et hominẽ peperre fe¬
cunditas uirginalis. Si nes¬
cis ueram huius pueri dig¬
nitatẽ: atteride stellam in
celo fulgentẽ. magos prece¬
dentem: ⁊ iter ignorantib
ostendentem. Hec stella nũ¬
quam ante apparut: quia
nunt eam puer iste creainc
⁊ magis ad se uenientibus
preuiam deputauit. Iste
puer quidã in presepe paruu¬
lus collocatuo: s magnus in
celo mirabiliteroperatur: per¬
minte se manibr int̾ra porta¬
ri:s precepit sibi celestia fa¬
mulari. Quuid ẽ ergo quodĩ¬
fantilem attendis ecatẽ. et
eius diuinam nõ intelligis
potestatem:Sic fuit ueraciter

Expanded text:
non vinculo necessita is, sed proposito voluntatis. Morietur mirabiliter, morietur misericorditer, morietur singulariter, morietur per propriam potestatem, ut suam in omnibus adimpleat voluntatem. Ad hoc enim misericorditer morietur, ut resurgens cunctis gentibus dominetur. Morietur ergo sicut unus, et quidem, quem Deum hominem concepit fides virginis, et Deum hominem peperit fecunditas virginalis. 8. Si nescis veram hujus pueri deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendentem. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnus in coelo mirabiliter operatur. Permittit se manibus in terra portari, sed praecipit sibi coelestia famulari. Quid est ergo quod infantilem attendis aetatem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
agi ergouenerunt: et
ilium uirginis unum
euindemq deum hominem
cognouerunt. Beniq atten¬
de quid obtulerunt:⁊ cognos¬
ce̾ quid crediderunt. Refert
enim eungelista quia ĩ trã¬
tes domumĩ uenerũt pu̾m
cum maria matre eus ⁊ꝓ
cidentes adorauerunt eum.
Et apertis thesauris suis:
obtulerunt ei munera aurũ
thus et mitram. Pͥer ista tri¬
a munerum genera: inuno
eodemq xp̃o ⁊ diuina maies¬
tas ⁊ regia potestas. et huma¬
na mortalitatis intimat᷑.
Thus enimꝰ ad sacrificium.
Aurum pertinet ad tribu¬
tum. Mirra. ad sepulturã
pertinet mortuoꝵ. Omnia
hec sc̃a fides xp̃o ueraciter of¬
ferre non desinit:dum unũ
eundemq uerum deũ. uerũ
regem. uerumq hominẽ
credit ut uere pro nobis mor¬
tuum ueraciter recognos
ditur arrianus. qui soli pa¬
tri sacrificium offerti debe¬
Noblatione mirre confũ¬
ditur manicheus: qui xp̃m
uere mortuum pro nr̃a sa¬
lute non credidit. In auro
nero simul uterq confundi¬
tur:qr ⁊manicheus de semĩe

Expanded text:
agi ergo venerunt, et filium Virginis unum eumdemque Deum hominem cognoverunt. 9. Denique attende quid obtulerunt, et agnosce quid crediderunt. Refert enim evangelista quia intrantes domum, invenerunt puerum cum Maria matre ejus: et procidentes adoraverunt eum; et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . Per ista tria munerum genera, in uno eodemque Christo et divina majestas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum veraciter recognoscditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debeoblatione myrrhae confunditur Manichaeus, qui Christum vere mortuum pro nostra salute non credit: in auro vero simul uterque confunditur, quia et Manichaeus de semine
Abbreviated transcription (Latin):
tua. Ecce dedi coram te hostiũ
apertum qd̃ nemo potest clau¬
dere: quia modicam habes uir¬
tutem. ⁊ seruasti uerbũ meũ:
⁊ nõ negasti nomen meum.
Ecce dabo de synagoga satha¬
ne qui se dicunt iudeos esse et
non sunt: sedmentuintur. Ccce
faciam illis ut ueniant. ⁊ ado¬
rent ante pedes tuos. ⁊ scient qr
ego dilexi te: qm̃ seruasti uer¬
bum pacientie mee. ⁊ ego te ser¬
uaro abhora temptationis
que uentura est. morbem u¬
niuersum temptare habi¬
tantes interra. Ecce uenio cito.
Tene qd̃ hares.⁊ nemo acci-¬
piat coronam tuam. Qui ui¬
cerit faciam illum colump¬
nam intemplo dei mei ⁊foras
nõ egredietur ampluis. Et
scribam super eum nomen dei
mei.⁊ nomen cuutatis none

Expanded text:
tua. Ecce dedi coram te ostium apertum quod nemo potest claudere, quia modicam habes virtutem, et servasti verbum meum, et non negasti nomen meum. Ecce dabo tibi de synagoga Satanae, qui se dicunt Judaeos esse, et nofaciam illos ut veniant, & adorent ante pedes tuos, & sciant, quia ego dilexi te quoniam servasti verbum patientiae meae et ego te servabo ab hora temptationis quae ventura est in orbem universum temptare habitantes in terra venio cito tene quod habes ut nemo accipiat coronam tuam qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei mei et foras non egredietur amplius et scribam super eum nomen Dei mei et nomen civitatis De
Abbreviated transcription (Latin):
sa caput tanta chorus¬
cationis et conitrui uirtus
tantaq mundatio plunie e¬
rupit ut neq uenerabilis be¬
nedictus neq fr̃es qui cum
eo aderant extra loci lunen
quo ⁊sederant pedem moue¬
nedistus inter choruscos et to¬
nitiua atq ingentis pluurie
mundationes indens le ad
monasterium non posse re-¬
meare: cepit ꝯqueri etristatus
dicens. Parcat tibi omp̃c deus:
soror. Quid est qd̃ fecisti:
Cui illa respondit. Ecce te ro¬
gaur. et audire me noliuisti.
Rogaui dominũ meum: et
audiuit me. Modo ergo si po¬
tes egredere et me dimissa ad
monasterium recede. Ip̃e aũ
exire extra tectum non ualens:
qui remanere sponte noluit
in leco mansit inuitus. le auͣ.

Expanded text:
sa caput, tantae coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pluviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen, quo consederant, pedem moveinter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicqu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui persequebantur popu¬
lum tuum domi ne de¬
a mersi sti eos in pro¬
fundum. Et incolumpna nu¬
bis ductor eo rum
fur sti domi ne.

Expanded text:
Qui persequebantur populum tuum, Domine, demersisti eos in profundum, et in columna nubis ductor eorum fuisti, Domine.
Abbreviated transcription (Latin):
noctium tenebris t̾minũ po¬
nit: ac resoluta sensun caligi¬
num potestate. reb cunctis fa¬
cies quedam ac lumen infun¬
ditur: et cum ueluti subuna

Expanded text:
noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una
Abbreviated transcription (Latin):
no quodam presagio. tale sor¬
titus est nomen. Gregorus nã¬
q ex greco eloquio in nr̃am lin¬
guam ugilator seu uigilans
sonat. Re etenim uera ugila¬
uit sibr:dum diuinis inheren¬
do preceptis laudabiliter uxit.
igilait et fidelib ppłis m̃i
dum doctrine affluentis ĩ¬
genio eis quo tramite celestia
scanderent pateferit. Disciplinis
uero liberalibz. hoc est gramma¬
tica. rethorica. dialectita. ita a-
puericia est institutus: ut qmͣ
Nerat ei inparua ad huc lẽ S¬
etate maturum iam studium
Det si quid dignum potuisset au¬
ditu percipere. non segniter obli¬
niomi tradere: sed tenaci potius
memorie commendare. le Uiͣ.

Expanded text:
no quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamr. Inerat ei in parva adhuc aetate maturum jam studium: et si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauri