comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinẽ surgere: nullus hanc ex initio natur ali recte arguit.
Sed si ꝓficere noluerit. aut aꝓfectu retrorsũ relabi uoluerit:
uire meritoq pęnas luet. Creator uero eius ubiq laudat᷑: uł qđ
eã ab ipsis exordiis ad sũmi boni capacitatẽ inchoauert. uł qđ
peccantẽ. id ẽ. aut̃ ab inicus suis sese ad ꝑfectionẽ attollere
recusantẽ. autiã ex ꝓfectu aliquo relabentẽ. iustissima dãnatione
ꝓ meritis ordinet. Nonenĩ ꝓpterea malã creauit. quia nondũ
tanta quanta ut ꝓficiendo eẽ possa accepit: cũ eiꝰ exordio ꝑ¬
fectiones om̃s corporũ longe inferioressint. quas tam̃ in suo
genere laudabiles cẽ iudicat. quisciuis de rebꝰ. sanissime iudicat.
Qd gͦ ignorat. quid sibi agendũ sit: ex eo qđ nondũ accepit.
Sed hoc quoq accipi&: si hoc qđ accepit bene usa fuerit
accepit aut̃: ut diligent̃ & pie quȩrat. si uol&. & qđ agnoscens

Expanded text:
beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis epeccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si volet. Et quod agnoscens
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim qđ naturaliter nescit & naturalit non potest hoc
animȩ deputat᷑ in reatũ: sed qđ scire non studuit & qđ dignã
facilitatĩ cõparande ad recte faciendũ oꝑam non dedit.
Loqui enĩ non nosse atq non posse: infanti naturale.ẽ. Quȩ
ignorantia difficultasq sermonis. non modo in culpabilis
sub grãmaticorũ legibus. sed etiam humanis affectibus
blanda atq grata. ẽ. Non enĩ ullo uitio illã facultatẽ
comparare neglesxit: aut ullo uitio quã cõparat amisit.
Itaq si nob in eloquentia eẽt beatitudo constituta. atq ita
crimini duceret᷑ cũ peccat᷑ in linguȩ sonis. quẽ ad modum
cum peccat᷑ in actibꝰ. uitȩ : nullus utiq argueret᷑ in fantiȩ
qđ ab ea ẽẽt ex orsus ad consequendã el oquentiã. sed plane
merito damnaret᷑ si suȩ uoluntatis ꝑuersitate uł ad eã recidiss&
uł in ea remansisẽ. Sicetiã nunc sugnorantia ueri. & difficultas
recti naturalis ẽ homini unde incipiat in sapientiȩ quietisq

Expanded text:
Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque
Abbreviated transcription (Latin):
nec nͥ uiua anima potest. eẽ. anima ⁊ nec in ea ratio
Prorsus enĩ nullo pacco non existente sub iecto suo
in mutabił ratio maneret. qđ euenir&e: si tanta accidae
inimȩ mutatio. ut eã non anunã facer&. id ẽ. mou
coger&. Nulla aut̃ illarũ mutationũ quȩ siue ꝑ
corpus. siue ꝑ ipsã animã fiunt. Quãuis utrũ

Expanded text:
nec nisi viva anima potest esse anima, nec in ea ratio nec nisi viva anima potest esse anima, nec in ea ratio Prorsus enim nullo pacto non existente subjecto suo immutabilis ratio permaneret. Quod eveniret, si tanta accideret animae mutatio, ut eam non animam faceret, id est mori cogeret. Nulla autem illarum mutationum, quae sive per corpus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
colorem ducat alicũde non minus cera.ẽ. & si ex qua¬
arata rotundã formã sum at. & ex molli durescat.
rigescatq ex calido: & ista insubiecto sunt. & cera
subiectum. Manet aut̃ cera non magis minusue
cera: cum illa mutentur. Potest igͥ aliqua
mutatio fieri eorum quȩ in subiecto sunt. Cum
ipsum tamen iuxta id quod.ẽ. aũt dicitur. non
mutetur. At si eorum quȩ insubiecto sunt. tãta
cõmutatio fieret. ut illud quod sub. ẽẽ. dicebat᷑.
dici iam om̃ino non posset. ueluticũ calore ignis
cera in auras discedit eãq mutationẽ patit᷑ ut recte
intelligatur mutatũ. ẽc̃. sub iectum qđ cera erat
& cera iamnon est: nullomͦ aliqua ratione quicꝗ
eorum que in illo sub iecto ido erant quia hoc erat.
remanere putaretur. Quã obrem si anima
subiectũ ẽ ut supͣ diximꝰ. in qua ratio in separabiliter
ea necessitate qua quȩquȩ in subiecto. eẽ. monstrat̾

Expanded text:
colorem ducat alicunde, non minus cera est; et si ex quacolorem ducat alicunde, non minus cera est; et si ex quadrata rotundam formam sumat, et ex molli durescat, frigescatque ex calida: at ista in subjecto sunt, et cera subjectum. Manet autem cera non magis minusve cera, cum illa mutentur. Potest igitur aliqua mutatio fieri eorum quae in subjecto sunt, cum ipsum tamen juxta id quod hoc est ac dicitur, non mutetur. At si eorum quae in subjecto sunt, tanta commutatio fieret, ut illud quod subesse dicebatur, dici jam omnino non posset; veluti cum calore ignis cera in auras discedit, eamque mutationem patitur ut recte intelligatur mutatum esse subjectum, quod cera erat, et cera jam non est: nullo modo aliqua ratione quidquam eorum, quae in illo subjecto ideo erant quia hoc erat, remanere putaretur. 9. Quamobrem si anima subjectum est, ut supra diximus, in quo ratio inseparabiliter, ea necessitate quoque qua in subjecto esse monstratur,
Abbreviated transcription (Latin):
inmutabilẽ.eẽ. artem. atq rationẽ. si mutabilis
animus in quo illa iẽ. c̃ uincit᷑: Quȩ aut̃ maior
quam in contraria solet eẽ mutatio: & quis
manifestiores duntaxat. clarioresq nob̾. duo sunt
genere: specie uͦ plures in ueniunt᷑. Nãq aut scđm
corporis passiones. aut scđm suas anima dr̃ in mutari.
Scđ̃m corporis ut ꝑ ȩtates. ꝑ morbos. ꝑdolores. ꝑ labores.
ꝑoffensiones ꝑ uoluptates. Scđm suas autẽ. ut cupiendo
lȩtando metuendo egrescendo studendo discendo
Hȩȩ om̃s mutationes si non necessario argumento sunt
mori animam: nichil quidem mecuendę̧ sunt ꝑse ipsȩ
separatim ⁊ sed ne rationi nr̃ȩ ad uersent᷑. qua dictũ
ẽ. mutato subiecto. onĩe quod in subiecto. ẽ Inecessario
mutari. uidendum.ẽ. Sed non aduersant᷑. Nam illud
scđm hanc mutationẽ subiecti dicitur: ꝑ quam omĩno
mutare cogitur nomen. Namsi ex albo cera nigrũ

Expanded text:
immutabilem esse artem atque rationem, si mutabilis immutabilem esse artem atque rationem, si mutabilis animus in quo illa sunt esse convincitur? Quae autem major quam in contraria solet esse mutatio? et quis manifestiores duntaxat clarioresque nobis duo sunt genere, specie vero plures inveniuntur. Namque aut secundum corporis passiones, aut secundum suas, anima dicitur immutari. Secundum corporis, ut per aetates, per morbos, per dolores, labores, offensiones, per voluptates. Secundum suas autem, ut cupiendo, laetando, metuendo, aegrescendo, studendo, discendo. 8. Hae omnes mutationes, si non necessario argumento sunt mori animam, nihil quidem metuendae sunt per se ipsae separatim: sed ne rationi nostrae adversentur, qua dictum est, mutato subjecto omne quod in subjecto est necessario mutari, videndum est. Sed non adversantur. Nam illud secundum hanc mutationem subjecti dicitur, per quam omnino mutare cogitur nomen. Nam si ex albo cera nigrum
Abbreviated transcription (Latin):
occupatꝰ. quõ minus intentionẽ suã in ante cogitata
facile possit reflectere: ob liuio uł imperitia
nominatur. Sed cum uel nos ipsi nob̾dm ratioci¬
nantes ł ab alio bene in terrogati de quibus dã
lib̾alibus artibus eã quȩ̨ inuenimus. non alibi quã
in animo nro inuenimus⁊ neq id.ẽ. in ueiure
quod facere aut gignere.⁊ alioquin ȩterna gignerae
animus inuentione tẽporali:: nã ęt̃na. sepe
inuenit. Quid enim tam ȩcernum quã circuli
ratio. ł siquid aliud in huiuscemodi artibus necñ
fuisse aliꝗdo necͣfore conp̃hendit᷑ : A anifestum
ẽ. &iam in mortalẽ eẽ. animum humanũ & om̃s
ueras rationes in secretis eiꝰ. ẽx: quãuis eas siue
ignoratione siue obliuione aut non hab̾e
accipienda sit animi mutatio uideamꝰ. Si enĩ
sub iectum ẽ. animus arte. in subiecto existente:
neq subiectũ in mutari potest quin id quod
in subiecto. ẽ. in mutetur: qui possumus obtinere

Expanded text:
occupatus, quam ut intentionem suam in ante cogitata occupatus, quam ut intentionem suam in ante cogitata facile possit reflectere, oblivio vel imperitia nominatur. Sed cum vel nos ipsi nobiscum ratiocinantes, vel ab alio bene interrogati de quibusdam liberalibus artibus ea quae invenimus, non alibi quam in animo nostro invenimus: neque id est invenire, quod facere aut gignere; alioquin aeterna gigneret animus inventione temporali nam aeterna saepe invenit; quid enim tam aeternum quam circuli ratio, vel si quid aliud in hujuscemodi artibus, nec non fuisse aliquando, nec non fore comprehenditur?: manifestum etiam est, immortalem esse animum humanum, et omnes veras rationes in secretis ejus esse, quamvis eas sive ignoratione sive oblivione, aut non habere, accipienda sit animi mutatio videamus. Si enim subjectum est animus arte in subjecto existente, neque subjectum immutari potest quin et id quod in subjecto est immutetur; qui possumus obtinere
Abbreviated transcription (Latin):
sine uita.ẽ : ita nec uita cum ratione ulli nisi
animȩ. Nusꝗ
porro. eẽ. quod. ẽ. uł quod
inmutabile.ẽ. non ẽẽ. aliquando qui pͥotest:
Di uͦ ars de animo in animum transit in illo
mansura. deserens istum: nemo artem docet
nͥ amittendo. Aut etiam non nͥ docentis obliuione
fit aliquis peritus. siue morte. Quȩ si absurdissima
& falsissima sunt. sicuti sunt. in mortalis. ẽ. animꝰ
humanus at enim si ars aliꝗdo ẽ. aliꝗdo non: ẽ.
in animo. quod ꝑ obluuonẽ atq inperitiam satis
conerio. nͥ negat᷑ antecedens hoc mͦ. Aut ẽ aliquid in
animo. quod in presenti cogitatione non ẽ aut noncẽ
in erudito animo arsmusica cum desola geometrica
cogitat. Hoc aut̃ falsum ẽ. Illud igͥ uerum. Non aut̃
quicꝗ se hab̾e animus sentit: nisi quod in cogitatio¬
nẽ uenerit. Potest igͥ aliquid.eẽ. in animo qđ c̃ẽ
in se animus ipse non sentiat. ld aut̃ quã diu sit
nichil inter ẽ. Nãq si ducius fuerit in aliis animꝰ

Expanded text:
sine vita est, ita nec vita cum ratione ulli nisi animae. Nusquam porro esse quod est, vel quod immutabile est non esse aliquando non potest. Si vero ars de animo in animum transit, in illo mansura deserens istum; nemo artem docet nisi amittendo, aut etiam non nisi docentis oblivione fit aliquis peritus, sive morte. Quae si absurdissima et falsissima sunt, sicuti sunt, immortalis est animus humanus. 6. At enim si ars aliquando est, aliquando non est in animo, quod per oblivionem atque imperitiam satis connexio, nisi negetur antecedens hoc modo. Aut est aliquid in animo, quod in praesenti cogitatione non est; aut non est in erudito animo ars musica, cum de sola geometrica cogitat: hoc autem falsum est; illud igitur verum. Non autem quidquam se habere animus sentit, nisi quod in cogitationem venerit. Potest igitur aliquid esse in animo, quod esse in se animus ipse non sentiat. Id autem quamdiu sit, nihil interest. Namque si diutius fuerit in aliis animus
Abbreviated transcription (Latin):
actum. ẽ. iam. Sed speciei priuatione contingit:
querendũ de hac re diligent̾ ac discutiendũ. ẽ:
ne quis affirmet animũ tali defectione interire:
ut qm̃ specie aliqua sua priuat᷑ dum stultus. ẽ.
credat᷑ in tantum augeri posse hanc priuationẽ
ut omnimodo specie expoliet animũ. & ea labe
ad nichilum redigat cogatq interire. Quam obrẽ
si potuerimus impetrare ostendat᷑. nec corpori quidẽ
hoc posse accide. ut etiam specie priuet᷑ qua corpus ẽ.

Expanded text:
actum est, sed speciei privatione contingit: actum est, sed speciei privatione contingit: quaerendum de hac re diligenter ac discutiendum est, ne quis affirmet animum tali defectu interire; ut quoniam specie aliqua sua privatur dum stultus est, credatur in tantum augeri posse hanc privationem, ut omni modo specie spoliet animum, et ea labe ad nihilum redigat cogatque interire. Quamobrem si potuerimus impetrare ut ostendatur, ne corpori quidem hoc posse accidere, ut etiam ea specie privetur qua corpus e
Abbreviated transcription (Latin):
spacio locum ocupat. Neq id possae nͥ hab̾& partes
in quas identidẽ cedetur. Potest igͥ in finite cedendo
infinite minui. & idõ defectum pati. atq ad nichilũ
tende. quãuis ꝑuenire nũꝗ queat. Qđ item de
ipso spacio & quolibet inter uallo dici atq intelligi
potest. Nam &e de his &iam terminatis dimidiã
uerbi grã partẽ detrahendo. & ex eo quod restat
sẽꝑ dimidiam : minuit᷑ inter uallũ. atq ad finẽ
ꝓgreditur. Ad quem tam̃ nullo ꝑuenit᷑ modo.
quo minus hoc de animo formidandũ. ẽ. Est enim
ꝓfecco melior corpore & uiuacior: a quo huic
uita tribuitur. Qđ si non id quod .ẽ in mole corporis
sed id qđ in specie facit corpus. eẽ. quȩ sententia
in uictiore ratione apꝓbat᷑. ⁊ tanto enim magis
ẽ corpus. quanto speciosius ẽ. atq pulchrius.i
tantoq minus.ẽ. quanto fedius ac deformius:
quȩ defectio non p̃cisione molis : de quõ satis

Expanded text:
spatio locum occupat. Neque id posset, nisi haberet partes spatio locum occupat. Neque id posset, nisi haberet partes in quas identidem caederetur. Potest igitur infinite caedendo infinite minui, et ideo defectum pati atque ad nihilum tendere, quamvis pervenire nunquam queat. Quod item de ipso spatio et quolibet intervallo dici atque intelligi potest. Nam et de his etiam terminatis, dimidiam, verbi gratia, partem detrahendo, et ex eo quod restat, semper dimidiam, minuitur intervallum, atque ad finem progreditur, ad quem tamen nullo pervenitur modo. Quo minus hoc de animo formidandum est. Est enim profecto corpore melior et vivacior, a quo huic vita tribuitur. sed id quod in specie facit corpus esse, quae sententia invictiore ratione approbatur: tanto enim magis est corpus, quanto speciosius est atque pulchrius; tantoque minus est, quanto foedius ac deformius; quae defectio non praecisione molis, de qua jam satis
Abbreviated transcription (Latin):
cum ab ea.ẽ. auersus. id ipsum. eẽ. minus haba.
quod .ẽ. deficere. omĩs aut̃ defeccus tendit ad nichilũ.
Q in teritum nullum magis proprie oportet
accipi. quam cum id quod aliquid erat. nichil fit.
Quare tende ad nichilum: ẽ. ad interitũ tende.
Qui cur non cadat in animũ uix.ẽ. dicere. in quẽ
defectus cadit. Dantur hic cetera: sed negatur
.ẽẽ. consequens interire id quod tendit ad nichilũ.
id .ẽ. ad nichilum ꝑuenire. Qđ in corpore quoq
animad uerti potest. Nam qm̃ quodlib& corpus
pars .e. mundi sensibił. & ideo quanto maius
id facit. tantomagis. ẽ. magis enim.ẽ. totum quam
pars. Quare etiam minus sit conmunuit᷑ necesse .ẽ.
defectum gͦ patitur conminuit᷑. Porro aut̃ minuit᷑
cum ex eo aliquid p̾cisione detraitur. Ex quo conficit᷑
ut tali detractione tendat ad nichilum. at nulla
p̃cisio ꝑducit ad nichilum. Omĩs enim pars quȩ
remanet. corpus.ẽ. & quicquid hoc. ẽ : quantolib&

Expanded text:
cum ab ea est aversus, idipsum esse minus habet, cum ab ea est aversus, idipsum esse minus habet, quod est deficere. Omnis autem defectus tendit ad nihilum; et interitum nullum magis proprie oportet accipi, quam cum id, quod aliquid erat, nihil fit. Quare tendere ad nihilum, est ad interitum tendere. Qui cur non cadat in animum, vix est dicere, in quem defectus cadit. Dantur hic caetera: sed negatur esse consequens interire id quod tendit ad nihilum, id est ad nihilum pervenire. Quod in corpore quoque animadverti potest. Nam quoniam quodlibet corpus pars est mundi sensibilis, et ideo quanto majus id magis facit, tanto magis est. Magis enim est totum quam pars. Quare etiam minus sit, cum minuitur, necesse est. Defectum ergo patitur cum minuitur. Porro autem minuitur, cum ex eo aliquid praecisione detrahitur. Ex quo conficitur ut tali detractione tendat ad nihilum. At nulla praecisio perducit ad nihilum. Omnis enim pars quae remanet, corpus est, et quidquid hoc est, quantolibet
Abbreviated transcription (Latin):
rerum quas non continet locus. Quod quidẽ dici
ad uersus omĩa suꝑiora potest: quibus alias con¬
tradictiones opposuimus. Quid gͦ am ne conclu¬
dendum. ẽ. animum. ẽẽ. in mortalem: Anne etiã¬
siseparari non potest. ex tingui potest: At si illa
rationis ius ipsa sua coniunctionẽ afficit animũ
neq enim non afficere potest: ita ꝓfecto afficit.
ut ei. ẽẽ. tribuat. Est enim maxime ipsa ratio. ubi
summa etiam in cõmutabilitas intelligit᷑. Itaq
eum quẽm ex se afficit. cogit. ẽẽ. quodam modo.
Nongͦ extingui animus potest: nisi aratione separatꝰ.
Separari autem non potest. ut sep̃e rationati sumꝰ.
Non potest igͥ interire. at enim auersio ipsa aration¬
ꝑ quam stulticia contingit animo. sine defectu. eiꝰ
fieri non ꝑ otest. Si enim magis. ẽ. ad rationem
conuersus eiq in herens. idõ qđ in heret in cõmutabili
rei quõd . ẽ. ueritas. quȩ & maxime &e primitus ẽ:

Expanded text:
rerum quas non continet locus. Quod quidem dici rerum quas non continet locus. Quod quidem dici adversus omnia superiora potest, quibus alias contradictiones opposuimus. Quid ergo? Jamne concludendum est, animum esse immortalem? an etiamsi separari non potest, exstingui potest? At si illa rationis vis ipsa sua conjunctione afficit animum; neque enim non afficere potest; ita profecto afficit ut ei esse tribuat. Est enim maxime ipsa ratio, ubi summa etiam incommutabilitas intelligitur. Itaque eum quem ex se afficit, cogit esse quodammodo. Non ergo exstingui animus potest, nisi a ratione separatus; separari autem non potest, ut supra ratiocinati sumus: non potest igitur interire. CAPUT per quam stultitia contingit animo, sine defectu ejus fieri non potest: si enim magis est ad rationem conversus eique inhaerens, ideo quod inhaeret incommutabili rei quae est veritas, quae et maxime et primitus est;
Abbreviated transcription (Latin):
manere atq uiuere. Separari aut̃ qua tandẽ ui potest:
Num corporea. cuius & potentia in firmior. & origo
inferior. & ordo separatior: Nullomodo. Animali gͦ.
Sed etiam id quomodo: An aliter animus potentior
quisquis ẽ. contemplari rationẽ non potest nͥ alterũ
inde separauerit: At neq ratio cuiꝗ contemplanti
defuerit. si om̃s contẽplent᷑ : & cum nichil sit ipsa
ratione potentius. qua nichil.ẽ. in con mutabilius.
nullo pacto erit animus nondum rationi coniunctus.
eo qui. ẽ. coniunctus potentior. Restat ut aut ipsa
ratio a se ipsum separet: aut ipse animus ab ea uolun¬
tate separetur. Sed nichil.ẽ. in illa natura in ui¬
dentiȩ : quominus fruendã se anime prebeat.
Deinde quo magis. ẽ. eo quicquid sibi coniungit᷑.
facit ut sit. Cui rei contrarius ẽ. interitus. Uoluntate
animus autẽ separari a ratione non minus absurde
quis diceret si ulla ab inuicẽ separatio possa̾. t̃ẽ.

Expanded text:
manere atque vivere. Separari autem qua tandem vi potest? manere atque vivere. Separari autem qua tandem vi potest? Num corporea, cujus et potentia infirmior, et origo inferior, et ordo separatior? Nullo modo. Animali ergo? Sed etiam in quo modo? An alter animus potentior quisquis est, contemplari rationem non potest, nisi alterum inde separaverit? At neque ratio cuiquam contemplanti defuerit, si omnes contemplentur: et cum nihil sit ipsa ratione potentius, qua nihil est incommutabilius; nullo pacto erit animus nondum rationi conjunctus, eo qui est conjunctus potentior. Restat ut aut ipsa ratio a se ipsum separet, aut ipse animus ab ea voluntate separetur. Sed nihil est in illa natura invidentiae, quominus fruendam se animo praebeat. Deinde quo magis est, eo quidquid sibi conjungitur facit ut sit, cui rei contrarius est interitus. Voluntate autem animum separari a ratione non nimis absurde quis diceret, si ulla ab invicem separatio posset esse
Abbreviated transcription (Latin):
non quasi alibi posita intelligunt᷑. quã ipse qui intel¬
ligit animus. Simul c̃iam enim intelligunt᷑ non
contineri loco. Quare ista coniunctio intuentis animi
& eius ueri quod intuetur. aut ita.ẽ. ut subiectum
sit animus. uerum aut̃ illud in subiecto. aut contra.
subiectum uerum. & in subiecto animus aut utraq
substantia. Horum aut̃ triũ si primũ. ẽ. tamẽ
immortalis animus quã ratio. scđm suꝑiorem dispu¬
tationẽ. quod in. eẽ. illa nͥ uiuo non potest. Fadem¬
necessitas in scđo.ẽ. Nam siuerum illud qđ ratio dr̃.
nichil hab&̾ cõmutabile sicut apparet Nichil cõmu¬
tari potest quod in eo tanquã in subiecto .ẽ. Remanet
igͥ om̃is pugna de tertio. Nam si animus substantia
e ae substantia rationi conuingitur: non absurde
quis putauerit fieri posse ut manente illa. hic eẽ.
desinat. Sed manifestum. ẽ. quam diu animus
a ratione non separatur. eiq choheret. netessario eum

Expanded text:
non quasi alibi posita intelliguntur, quam ipse qui intelnon quasi alibi posita intelliguntur, quam ipse qui intelligit animus: simul enim etiam intelliguntur non contineri loco. 11. Quare ista conjunctio intuentis animi, et ejus veri quod intuetur, aut ita est ut subjectum sit animus, verum autem illud in subjecto; aut contra subjectum verum, et in subjecto animus; aut utrumque substantia. Horum autem trium si primum est, tam est immortalis animus quam ratio, secundum superiorem disputationem, quod innecessitas in secundo est. Nam si verum illud quod ratio dicitur, nihil habet commutabile sicut apparet; nihil commutari potest quod in eo tanquam in subjecto est. Remanet igitur omnis pugna de tertio. Nam si animus substantia est, et substantia ratio cui conjungitur; non absurde quis putaverit fieri posse, ut manente illa hic esse desinat. Sed manifestum est quamdiu animus a ratione non separatur eique cohaeret, necessario eum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ergo in cũbendũ om̃ibꝰ. ratiotinandi uiribus.
uideo: ut ratio quid sit & quoties definiri possit
sciatur: ut scđm om̃s modos & de animȩ in morta¬
animi quo ꝑ se ipsũ non ꝑ corpus uerũ intuetur
Aut ipsa ueri contẽplatio ñ ꝑ corpus. aut ipsũ ueri
qđ contẽplatur. Primũ illud in animo eẽ. nemo
ãbigit. De scđo & tertio queri potest. S& et scđm
sine animo. ẽẽ. non potest. De tertio magna
questio ẽ: utrũ uerũ illud quod sine instrum̃to
corporis animus in tuetur. sit ꝑ se ipsum. & non sit
in animo. aut possit nẽ. ẽẽ. sine animo. Quo qͦliba
modo aut̃ sese habeat non id possce contẽplari
animus ꝑse ipsum nisi aliqua coniunctione
cum eo. Nam omẽ qđ contemplamur. siue cogni¬
tione capimus: aut sensu aut intellectu capimus.
Sed ea quȩ sensu capiunt᷑. extra etiã nos. eẽ. senti¬
untur. & locis continentur. Unde ne ꝑcipi quidẽ
posse ad firmant᷑. Ea uͦ quȩ intelliguntur

Expanded text:
. Ergo incumbendum omnibus ratiocinandi viribus video, ut ratio quid sit, et quoties definiri possit sciatur, ut secundum omnes modos et de animae immortaanimi, quo per seipsum, non per corpus verum intuetur; aut ipsa veri contemplatio, non per corpus; aut ipsum verum quod contemplatur. Primum illud in animo esse nemo ambigit: de secundo et tertio quaeri potest; sed et secundum sine animo esse non potest. De tertio magna quaestio est, utrum verum illud quod sine instrumento corporis animus intuetur sit per seipsum, et non sit in animo, aut possit esse sine animo. Quoquolibet modo autem se habeat, non id posset contemplari animus per seipsum, nisi aliqua conjunctione cum eo. Nam omne quod contemplamur, sive cogitatione capimus, aut sensu aut intellectu capimus. Sed ea quae sensu capiuntur, extra etiam nos esse sentiuntur, et locis continentur, unde nec percipi quidem posse affirmantur. Ea vero quae intelliguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc rerũ ardine locata sunt. ut nͥ deficiant ñ possint
p̃teritis fut᷑a succede. ut tota tẽporũ in suo genere pulch¬
tudo ꝑagatur. ab surdissime dicimꝰ ñ deb̾ẽ defic̾e. Iuan¬
tũ enĩ acceꝑunt tantũ agunt: & tantũ c reddunt ei cui
debent quod ft̃ in ꝗntũcũq sunt. qui dol& ea deficere:
sermonẽ suũ oportae attendat. eo certe ipso qđ ista con¬
querit᷑ si uistũ & prudentia ꝓfectũ eẽ. arbitrat᷑. Cuiꝰ ser

Expanded text:
in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse a
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ recte iũtũpant᷑. in qͣntũ earũ uituꝑator artõ qͣ fatȩ sc̃
uid&. ut hoc in eis uituꝑ&. qđ ibi ñ uid&. Et si ars ipsa ꝑ
quã facta s̃ omĩa hoc: sũma & incõmutabilis sapientia dĩ
uere sũmeq ÷ sicuti ẽ respice qͦ tendat quicqͥd ab illa
discedit. Qui tam̃ defectꝰ non eẽt uituꝑatione dignus nͥ
eẽt uoluntarius. Attende enim quȩso: utrũ recte intuꝑes
qđ ita ẽ sicuti eẽ debuit᷑ Non opinor ħ utiq qđ ñ ita ẽ ut
d ebuit. Nemo aut̃ deb&: qđ ñ accepit. &x quisꝗs deb& cui
deb& Nisi a quo accepit ut debeat: Nã & quȩ reddunt᷑ trale¬
gando. ei reddunt᷑ qͥ eã tralegauerit. & qđ creditoꝵ iustis
successorib redditur: ipsis utiq redditur quib isti iure
succedunt. Alit̾ non redditio. sed cessio uł amissio. ł si qͥd
aliud huiꝰmͦ nominanda .ẽ. Iua ꝓpt̾ omĩa tẽporalia quȩ

Expanded text:
tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut omĩno hanc ipsã uituꝑationẽ uitioꝵ naturarũ lau-¬
dẽ. eẽ fateam᷑. earũ scilic& quarũ uitia uituꝑant᷑. Qui a
enĩ uiciũ naturȩ adũsatur: tantũ addit᷑ malitię uitioꝵ
qͣntũ naturarũ integritati minuit᷑. Cũ gͦuituꝑas uitiũ
id ꝓfecto laudas cuiꝰ integritatẽ desid̾ as. Cuiꝰ aut̃ nͥ nature in¬
tegruatẽ natura enĩ ꝑfecta. ñ solũ nulla uituꝑatione. sed eaã
laude in suo genere digna .ẽ. Qđ gͦ ꝑfectioni naturȩ de esse
ꝓspexeris id uocas uitiũ satis tͥ eã placere c̃testans ꝗͣ uttuꝑa¬
tione imꝑfectionis eiꝰ uelleᷤ eẽ ꝑfecta. Pi igͥ uituꝑatio rerũ ip¬
sarũ eciã quarũ st̃ uitia naturarũ edetꝰ dignitatẽq cõm̃dat:
ꝗͣtomagis ds c̃ditor omĩum naturarũ etiã in carũ uitiis lai¬
dandus ẽ. cũ & hoc ab illo habeant qđ naturȩ s. & in tantũ
uitiosȩ sint in ꝗͣntũ ab eius quã factȩ sarte discedunt. & in

Expanded text:
aturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus velles esse perfectam. itatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ñ poss. Nã & ipsa uituꝑatio qđ soli uitio parata id ẽ
apta & debita sit: in de traxisse uocabulũ credit᷑. ut uitu¬
patio diceretur. Uitiũ aut̃ ut dice cȩꝑam ñ aliunde malũ:¬

Expanded text:
esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malu
Abbreviated transcription (Latin):
usus cẏborũ eiꝰ corrũpunt. Talis enĩ nec usitatę corruptio
dr̃ qr maxime uici nom̃ sola eẽ corruptio Nã & illud
in reb facere anĩ adũti potest: qđ plerũq in nulłos usus
explendȩ indigentiȩ suȩ natura potentior inferior ẽ corrũpit ũt
iustitiȩ ordine dũ uindicat culpã ex qͣ regula illud ab apło di
liũ rerũ sibi cedentiũ. scđm leges c̃gruentissimas ꝓ ualentia
cuiꝰq partis uniu̾sitatis datas. Neq enĩ si cuiꝰ ꝗͣ oculis ꝓ na¬
turs suȩ modulo ferende lucis inualidos sol fulgore cor¬
rũpat. aut ad explendã indigentiã sui lummis eos cõmuta¬
re putandꝰ : aut id facẽ ullo uicio suo aut saltẽ ipsi oculi
ipsi luci ut corrũꝑent᷑. Omĩũ gͥ corruptionũ sola quȩ uitiosa
÷ corruptio recte uituꝑat᷑. Cet̾ȩ aut̃ aut neͦ corruptiones qͥdẽ
dicendȩ sunt: aut certe qr uitiose ñ sunt. dignȩ uituꝑations

Expanded text:
usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula illud dictum est lium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione
Abbreviated transcription (Latin):
suo corrũpi ꝗͣ alieno. A qͣł aut̃ ab ȩqͣli nichilominꝰ
si corrũpi nolit: ñ potest. Nã quecũq natura cũ uicio
ad eã quȩ sine uitio ÷ ut corrũpat accedit: eo ipso ñ
cupiditate sit : aut uitio potentioris. si nature tanta
p̃stancia ÷ ut inferiorẽ ꝗͣ corrũpit eciã uiciosa p̃codat
Quis enĩ recte uituꝑ auerit fructus t̃rę. qđ hominẽs non
utant᷑ bene corruptiq uicio suo corrũpant eos abutendo
ad luxuriã. cũ tam̃ dubitare dem̃tis sit. p̾stantiorẽ pote¬
ntiorẽq eẽ. hominis naturã etiã uttiosã quã ñ uiciosas¬
qͦq fruges : Potest etiã fieri : ut aliquã inferiorẽ potentioꝵ
naturã corrũpat. & hoc nulliꝰ earũ uicio fiat. Si quidẽ
uiciũ dicimꝰ: qđ uituꝑatione dignũ :. Quis aut̃ uł fru¬
galẽ hominẽ nichil aliud de frugib ꝗͣ supplem̃ta na¬
turȩ queritantẽ uituꝑare audeat: aut easdẽ fruges qđ

Expanded text:
ominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso noncupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam etiam vitiosages? 40. Potest etiam fieri ut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod
Abbreviated transcription (Latin):
nec uituꝑari. Non enĩ uituꝑari possumꝰ.qr in eo ñ ma¬
nemꝰ. nͥ qr magnũ & sũmũ &̾ pͥmũ nr̃m bonũ. ẽ. mane¬
re in illo. Unde aut̃ hoc nͥ qr ille ineffabile bonũ ẽ
Quid gͦ inueniri potest innrĩs peccatis unde ille ui¬
laudetur: quid qđ etiã in ipsis reb quȩ uituꝑ ant̾

Expanded text:
ri! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quia magnum et summum et primum nostrum bonum est manere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vilaudetur? 38. Quid, quod etiam in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Non enĩ recte tͥ in uitio displicae: nͥ qr uici at qđ in
aliꝗͣ naturã naturę alt̾ius uitio corrũpi. nullo adiun¬
cto uitio suo. Si enĩ natura quȩ accedit cũ uitio suo ad
aliã corrũpendã ñ in ea corruptibile aliqͥd inuenit:
ñ eã corrũpit. Si aut̃ inuenit: adiuncto eiꝰ uitio cor¬
ruptionẽ eiꝰ oꝑatur. Potentior enĩ ab infirmiore si cor

Expanded text:
datur. Non enim tibi recte in vitio displicet, nisi quia vitiat quod in aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in ea corruptibile aliquid invenit, non eam corrumpit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potenti
Abbreviated transcription (Latin):
tura rationalis cũ lib̾o uoluntatis arbitrĩo c̃dita si
man&e in fruendo sũmo atq incõmutabili bono ꝓcul
uult agere ut maneat: in ꝗͣntũ ibi ñ ẽ & in quantũ ñ
id agioꝰ ut ibi sit uituꝑ anda.ẽ. Si gͦ laudat᷑ rationał
natura quȩ facta. ẽ nemo dubitat laudandũ. eẽ. qui
fecit. Et si uituꝑ at᷑: nemo dubitat eiꝰ c̃ditorẽ in ipsa eiꝰ
uituꝑatione laud ari. Cũ enĩ ꝓpt̾ ea uituꝑamꝰ hanc
qm̃ sũmo & in cõmutabili bono ide creatore suo frui
ñ uult: illũ sine ulla dubitatione laudamꝰ. Quantũ
gͦ bonũ & quã uł ef fabilit̾ linguis omĩb uł in effa

Expanded text:
tura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul  in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea vituperamus hanc, quoniam summo et incommutabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnib
Abbreviated transcription (Latin):
A quo enĩ accepit posse recte facere cũ uelit: ab eo acce¬
pit. ut sit etiã misera si ñ fecerit. & beata si fecerit. Qe
enĩ nemo suꝑat leges omĩpotentis creatoris: ñ sinitur a a
non redde debitum. Aut enĩ reddit bene utendo quod acce¬
pit: aut reddit amitrendo quod uti noluit bene. Itaq si ñ
reddit faciendo iustitiam redd& patiendo miseriã: qr in
utroq u̾bũ illud debiti sonat. Hoc enĩ etiã modo dici potuit
quod dictũ. ẽ.¬
quod dictũ ẽ. Si non reddit faciendo quod deb&e: et alio patiat᷑
turpetur. ut sit in ea peccati de decꝰ sine decore uindictę
Sed in futurũ uidiciũ seruatur ad manifestationẽ atq ađ

Expanded text:
A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo acceA quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet patturpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque a
Abbreviated transcription (Latin):
dicabit᷑. In his gͥ reb quȩ idõ deficiunt. qr ñ ult esse acceꝑunt.
ut suis tẽporib omĩa ꝑagantur. nemo defectũ recte uituꝑat:
quia nemo potest dicerẽ debuit ꝑmanere. cũ acceptas metas
transire ñ poss&. In creaturis autẽ racionalib quib siue poc¬
cantib siue ñ peccantib uniũsalis pulchritudo modis con¬
gruentissimis t̃minatur. aut nulla peccata sunt qđ absur¬
dissimũ : dicere: peccat enĩ saltẽ qͥ uł dãnat qͣsi peccata
quȩ nulla sunt: aut ñ sunt uituꝑanda peccata qđ nichilo¬
minꝰ ab surdũ :. Incipient quippe nec recte facta laudari
& tota turbabitur humanȩ m̃tis intentio. uitãq subũtoe
Aut uituꝑ abit᷑ factũ. quod ita factũ ÷ ut debuit & exe¬
crabilis insania. uł ut mitius loquar erroi miserrimꝰ
oriet᷑. Aut si cogit uerissima ratio sicuti cogit ut & uituꝑent᷑
ẽ. ut esse debuit: quere quid debeat natura peccatrix.
& inuenies recte factũ. Querẽ cui debeat: & inuenies dm̃.

Expanded text:
iis igitur rebus quae ideo deficiunt, quia non ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperequia non est ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ qͥddã medium. qͦ ad stultitiã asapientia transit᷑:
qđ neq stulte. neq sapient̃ factũ dici potest. qđ ab ho¬
minibꝰ. in hac uita constitutis ñ nisi ex contrario dat᷑
intelligi. Sic̃ enĩ nullus mortaliũ fit sapiens. nisi
abstultitia in sapientiã¬
sistulte fit non utiq bene fit. qđ dementissimũ. ẽ.
dicere. si aut̃ sapient̃ fit iam erat sapientia in homine.
ante quam transiss&e ad sapientiam. qđ nichil ominꝰ
absurlum . ẽ. ex quo in telligit᷑ ẽẽ mediũ qđ neutrũ
dici possit : ita & ex arre sapientię ut ad stultitiam
primus homo transiret. nec stultus nec sapiens ille¬
transitus fuit. Uelud in somno & uigiliis. neq id. ẽ.
dormire qđ obdormiscere. neq id̃ ẽ. uigilare qđ
ex ꝑgisci: sed transitus quidam ex altero in alterum.
Uerum hoc int̃. ẽ. qđ sine uoluntate plerũq ista fiunt.
illa aut̃ numquam nisi ꝑ uoluntatem. Unde

Expanded text:
esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientisi stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapiens transitus ille fuit. Velut in somno et vigiliis, neque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alterum. Verum hoc interest, quod sine voluntate plerumque ista fiunt: illa autem nunquam nisi per voluntatem; unde
Abbreviated transcription (Latin):
insipienscor eorum. Unde aut̃ hȩc obscuratio. nisi ex auer¬
sione alumine sapientiȩ: Unde aut̃ hȩc auersio. nisi
dum ille cuibonum .ẽ. ds̃ sibi ipse uult. ẽe. bonum suũ:
sicuti sibi.ẽ. ds̃: Itaq ad me ipsũ inquit conturbata. ẽ
anima mea. & gustate & eritis sic̃ dii. Turbat aut̃
consiđ antes: qđ ita quęrunt. Stultitia primus homo
recessit a deo. an recedendo stultus factus. ẽ: Quia
si respondđis eum stultitia recessisse a sapientia: uidebit᷑
stultus fuisse ante quam receđ&e asapientia. ut stul¬
titia illi. eẽt. causa recedendi. Item si respondis rece¬
dendo cum stultũ. c̃ẽ. factum : quer̃ utrũ stulte an
sapient̃ fecerit qđ recessit. Si enĩ sapient̃ fecit: recte
fecit. nichilq peccauit. Sistulte: iã erat in quiunt
in eo stultitia quafactũ. ẽ. ut recedoe. Non enim stulte
aliquid sine stultitia facere poterat. Ex qͦ apparce

Expanded text:
insipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex averinsipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex aversione a lumine sapientiae? unde autem haec aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima mea : et, Gustate, et eritis sicut dii . 73. Turbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ab illo qui illuminat᷑. sed ab illo qui illuminat.
Quid gͦ ẽ. unde non laudandus sit hominis creator
Bonũ.ẽ. ali qđ homo. & melius quam pecus: ex eõ qđ pͣ¬
cepti capax. A hoc melius: cum p̃ceptũ iã cȩpit. Rursus
hoc melius: cũ p̃cepto paruit. & his omĩbus melius:
cum ȩt̾no lumine sapientiȩ beatus ẽ. Peccatũ autem
malum ẽ. in negligentia uł ad capiendum p̃ceptũ
uł obseruandum. uł ad custodiendam cõtẽplacionẽ
sapientiȩ Ex qͦ intelligit᷑ etiã si sapiens primus homo
factũs .ẽ : potusse tamen seduci. Qđ peccatũ cũ ẽẽt
in lio arbitrio: iusta diuina lege penam c̃secutam.
Ita dicit etiam apłs paulus. dicentes se. ẽẽ. sapientes.
stulti facti sunt. Suꝑbi a enim auertit a sapientia.
A uersionẽ aut̃ stultitia consequit᷑. Stultitia quippe
cęcitas qued am. ẽ: sicut idem dicit. & obscuratũ. ẽ.

Expanded text:
est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod peccatum cum esset in libero arbitrio, justa, divina lege, poena consecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaedam est, sicut idem dicit: Et obscuratum est
Abbreviated transcription (Latin):
nondum erat uicium h hominis. si nondũ ut hab̃e possae
acceꝑat. Sed tam̃ habebat aliquid qđ sibene uti uell&e:
ad id qđ non habebat ascenđ&. A lud est enim. ẽẽ
rationalem: aluid. ẽẽ sapientẽ. Ratione fit quisq p̃cepti
capax: cui fidem deb&. ut qđ p̃cipit᷑ faciat. Sicut autem
natura rationis pͣceptum capit: sic p̃cepti obseruatio sapientiã.
Qđ ẽ aut̃ natura ad capiendũ p̃ceptum: hoc. ẽ. uoluntas ad
obseruandũ. & sicut racionalis natura tanquã meritum
ẽ. p̃cepti accipiendi: sic p̃cepti obseruatio meritũ. ẽ. acci¬
piendȩ sapientiȩ. E& quo aitt̃ incipit homo p̃cepti ẽẽ capax:
ex illo in cipit posse peccare. Quobꝰ aut̃ modis peccat ante¬
quam fiat sapiens: si aut ñ se accõmodae ad accipiendũ
p̃ceptum. aut cũ acceꝑit non obseruet. Sapiens aut̃ peccat
si se auerterit a sapientia. Sicut enim p̾ceptũ non est
ab illo cui p̃cipit᷑. sed ab illo qͥ p̃cipit: sic & sapientia ñ

Expanded text:
nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non
Abbreviated transcription (Latin):
monstrarẽ. ut omĩbus corporeis & ext̾nis bonis merito
ante poneret᷑: dixi. Uides igͥ iam ut existimo in uolun¬
tate nr̃a. ẽẽ. constitutum: ut hoc fruamur uł careamꝰ
tanto & tam uͦ bono. Quid enim tam in uoluntate quam
ipsa uoluntas sita est: ¶ Et alio loco. Quid gͦ causȩ. ẽ.
in quam. cur dubitandum putemus. &ĩam si nunꝗ
antea sapientes fuimus. uoluntate nos tam̃ laud ab ilẽ
& beatam uitam. uoluntate turpem & miseram
mereri ac degere. ¶Itẽq alio loco. Ex quo conficitur
inquam. ut quis quis recte honesteq uult uiuere.
si id se uellẽ p̃fugacibus rebus uelit. assequatur

Expanded text:
monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito anteponeretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur