comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne quasi probandis set quasicorrigen¬
dis et reparandis multa formaret ut ꝙͣ to
magis se inmedus temperare discerent
tanto leuiꝰs inc̾ocessa cauere ualerent.
sulic multa xefsa sunt pauta prohibita.
Hic multa pro hibita puica contessa.
Ituc dc̃m est homimiut de ligno iciẽtie
bomiet mali noncomedurt. nonquia
lignum malum erat set quia obediẽtia
probanda erat. Hic dcm est: ut carnem
cum sanguine non comederent. ⁊t di¬
cerent horrere crudelitatem carnẽ pru¬
nam nonederent. ut detestarentur ir¬
mũditiã. In boue et asino non ararẽt
ut predicatiori noxiam agnosccient.
pigntiam et tultitiam ⁊ cetera sinula
qut omina mediaerant. Illa uero que
sibloge naturali induob preceprie:
clansa fucrant ꝑscripta. n legtri petea
peccep il ꝑ pxteri. s̃t. ⁊ disfinifa. x
quib primũ erat honorapatiẽ tuũ ⁊ma¬
trẽ tuam ut bene sit tibi ⁊ sit logeuus suꝑ
t̾ram. Scd̃m non eccides. Tertium non

Expanded text:
nae quasi probandis, sed quasi corrigennae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea p Primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram; secundum: Non occides; tertium: Non
Abbreviated transcription (Latin):
licite possint cõmitti. Quedam aut̃ me¬
dia sunt que protempore et loco et agi po¬
ssunt et pret̾mitti. Sola ergo illa que sic
schabent ut nunquam licite fien possĩt.
aũt adutrũlibet relinquens de pro hibẽ¬
dis unum preceptum incorde hominis
scripsit. Quod tibinoniuis^ alii ne fec̾is.
De precipiendis sunilit̾ uum. Quec̃q
uos similit̾ facite illis. Ut udelicet hõ
exsui consideratiõe disceret qualerise er¬
ga prorimum exhibere deberet. Set pꝰea
cum lex sub intraret et disciplinã uiuen¬
di artiorẽ ꝓpoẽret ex husque media sue¬
rant quedam excepit et exeis alia ꝑprece¬
ptionem. alia ꝑprohibitionẽ in alteram
ꝑtem deflexit. ut quemadmod̾ primo h¬
omuni in paradiso deus deconcessiõe na¬
turali nnampro precepto discipline
pro hibitionem exce ꝑat: ita modo fili¬
is eius non inimaueritate stantibus
s ꝑuarioserrores dissipatis noninum
de concessioẽ naturali preceptũ discipli¬

Expanded text:
licite possint committi: quaedam autem melicite possint committi: quaedam autem media sunt, quae pro tempore et loco agi possunt et praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri possint,omnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod tibi non vis fieri. alii non feceris . De praecipiendis similiter, unum: Quaecunque vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum discipli
Abbreviated transcription (Latin):
ssime ꝯ sequuntur non iam umbra uely
mago s corpus u̾itatis. In quib salutis
effectus quoniam et ꝑfecte datur.⁊ eu
dent̾ ostenditur quasi sp̃c incorpore ii¬
uenti ext̾iori motioe proditur dit ĩ eis
inuisibilis gratie iitaclanssime demo¬
stratur. Prima ergo sacramenta unib
fuerunt. Scd̃a ymago. Gertia corpus.
Postq quarto loco sequitur u̾itas spẽ. Hoc
inpresenci de sacramentis naturalis le¬
gis dcã sufficere possc putamus. que tt̃
quidem sicut suꝑius iam comemoratũ c̃.
ita fidei iustificanti micta fuisse credimꝰ
ut ineis esset exercitatio deuotionis. nõ
necessitas abstinende salutis. Sola enĩ
cabantur qui ꝑgratiam ad participa.¬
tionẽ future redemptionis seruabant᷑.
d quia de primis illis sacramentis qͥb
deuotio fidelium tũc exercebatur iam
quedam pro tempore diximus ⁊̃ de oꝑibꝰ
bona sunt ut nunꝙͣ licite pret̾iri
possint. Quedam ita mala ut nũquam

Expanded text:
issime consequuntur non jam umbra vel issime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus salutis effectus, quoniam s in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitur veritas spiritus. Haec in praesenti, de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae tunc quidem sicut superius jam commemoratum est, ita fidei justificanti juncta fuisse credimus, ut in eis esset exercitatio devotionis, non necessitas obtinendae salutis. Sola enim cabantur, qui per gratiam ad participationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
set euis quod suꝑfiuũ est figura preciditur:
iam manifestins illa peccaticutũcisio ꝙͣ
mint̾iori homine gratia ꝑfic̾e demostrat᷑.
Quia aũt cutumcisio exteriores sordes
et enormitates que foris sunt resecat.
Ablutio aũt maculas etiam int̾iores e
hominis emundationẽ. et int̾iorem aĩe
candorem quem ut ipso et ꝑ ip̃m sacra¬
mentum adipiscitur. poss declarare am
plius. aũ qr cutũcisio quidem sordes auft̾
set doloros infert. ablutio uero inquina¬
tos sine dolore emũdat. Idcuto pricei po¬
pulo intimore ẜmenti et sub lege laborã¬
ti cutũcisio ad emñdatioẽ data est. No¬
uo aũt populo ingratia ꝑcaritatem ã¬
bulanti ablutio. Uidentur ergo pͥma il¬
la satramenta que sub naturali lege pee¬
cesserunt quasi quedam ũbra u̾itatis. Il¬
la uero que postea subscripta lege subse¬
quuta sunt quasi quedã ymago uel figu¬
ra u̾itatis. Ista añt que sub gratia nom¬

Expanded text:
sed ejus quod superfluum est figura, praeciditur; sed ejus quod superfluum est figura, praeciditur; jam manifestius illa peccati circumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio autem maculas etiam interiores em quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem quem in ipso ot per ipsum sacramentum adipiscitur posset dplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia nov
Abbreviated transcription (Latin):
mũdationis forma ⁊ siłitudo moblatioẽ
quidẽ ecculte inuenitur. Incutũtisione
u̾o euidentius ex primit᷑. Per bapt̃m aũt
manifeste declaratur. Primã namꝙ in¬
stitutionem accepit homo ut proremedi¬
is salutis ext̾ioris substantie ꝑtem offer¬
ret deo ꝑtem. ad usum proprium recin̾et
quatemis in hoc facto disceret eaque intͥn¬
serus bona erant deo tribuere que uero na¬
la sibi imputare. Denarius quippe qm per¬
fectus nunierus est. signũ est bonitatis et
uirtutis que deo tribuitur. et inhomine a
ruptionem significat que m̾ito homini
deputantur. ꝓpterea igitur homo decimã
ut quod bonũ est inse adeo esse quod u̾o
malum est a se esse ꝯfiteatur. Det hoc signr̃
quasi de lõge sup̃tum magis docuit homi¬
nem quid esset quam quid fieret. Igitu
cum tpc̃ ad ueniss quo u̾itas declarau de¬
buerat ditũ est remediũ ꝑcutũcisionis
sacramentũ ubi dum deint̾iori substãtia
hominis pars nõ quidẽ naturalit̾ suꝑflua:

Expanded text:
e quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denarius quippe quoniam perfectus numerus est signum est bonitatis et virtutis, quae Deo tribuitur, et in homine aruptionem significat, quae merito homini deputatur. Propterea igitur homo decimam ut quod bonum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas ipsa declarari debuerat, datum est ei remedium circumcisionis sacramentum, ubi dum ab interiori substantia hominis pars non quidem naturaliter superflua,
Abbreviated transcription (Latin):
sbat. et data est forma illi quam transmit¬
teret ad omnes er ipso nascitinos et om̃es
in ipsa una forma unum futuros. ut cum
si delium nus augeretur: imtas tñ fidei ñ
multiplicaretur ut primũ mullius forma
inumi essent quier ipso nascereutur pca¬
cti. un unũ fierent quimeadẽ fide ipsi soti¬
arentur. Extũc ergo unitas populi deicep
et unitas ꝯu̾sationis fidelis que primũsi¬
gnata est ꝑsacramentum cutucisionis pos¬
tea siguanda ꝑ sacram̃tum baptis natis.
Primum signaculum incarne subquo
uniiendi erant qui incarue unũ erant.
nis generationem ex ip̃o non fuer̃t: pos¬
tũ est signaculũ unionisetͣ substantiqn
carnis. quia sp̃u ⁊ fide unũ fcĩsunt quicͣar

Expanded text:
ibat. Et data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros; et omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum essent, qui ex ipso nascerentur, postea et unum fierent qui in eadem fide ipsi sociarentur. Extunc ergo unitas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant nis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra substantiam carnis, quia spiritu et fide unum facti sunt, qui unum
Abbreviated transcription (Latin):
delicer hocbonun reputetur prom̃ito si
impugnatus non deserat qui prius insi¬
oẽ presentis dei roboratus: sola ꝑsuasioẽ
prostratus erat. Ut aũt in hoc prelio in¬
uictus stare possit. ⁊ bonũ suum illesum
tis arma: quib se mumiat. In oꝑib boĩs
tela quib hostem prost̾nat. ut .s. fideica¬

Expanded text:
delicet hoc homini reputetur pro merito, delicet hoc homini reputetur pro merito, is etiam vel impugnatus non deserat, qui prius visione praesentis Dei roboratus sola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit et bonum suum illaesum  sacramentis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilic
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝯtemplationis.⁊ ipsa ꝯtẽplatio res ⁊ uir¬
trs sacram̃ti. Et accipimus nunc int̾m
sacramentum scificandi. ut ꝓfecte stĩfica¬
ti ip̃am rem capere possiimꝰ. Si eigo sũmũ
bonũ hominis otẽplatio creatoris sui me¬
nto creditur non iouenient̾ fides ꝑquã
ab sentem quodamodo uidere incipit in¬
itiumboni et principiũ restaurationis
enis memoratur. Que iudelicet restanr̃o
scd̃m incrementa fidei crescit.dum homo
et ꝑ agnitionem amplius illuminatur
ut plemus agnoscat: et inflamatur ꝑ
dilectionẽ ut ardentius diligat. Sic er¬
go iustus quãdiu in hoc corpore existens
pegrinatur. a dño: inucrc hñt ex fide quẽ¬
admod̾ cumeductus de hoc ergastulo fu¬
erit et introductus ingaudium dm̃ su
iiuere hebit ꝙ ꝯtẽplatioẽ. S mira dei di¬
spc̃satioẽ agitur. quod nũt int̾m mali¬
tia hostis antiqui ad impugnandos ⁊ per¬
sequendos fideles relaxatur. quatenus ui¬

Expanded text:
rae contemplationis; et ipsa contemplatio res et virrae contemplationis; et ipsa contemplatio res et virtus sacramenti; et accipimus nunc interim sacramentum sanctificandi, ut perfecte sanctificati rem ipsam capere possimus. Si ergo summum bonum hominis contemplatio creatoris sui merito creditur, non inconvenienter fides per quam absentem videre quodammodo incipit, initium boni, et principium restaurationis ejus memoratur. Quae videlicet restauratio secundum incrementa fidei crescit, dum homo per agnitionem amplius illuminatur, ut plenius agnoscat, et inflammatur per dilectionem, ut ardentius diligat. Sic erim justus quandiu in hoc corpore existens peregrinatur a Domino vivere habet ex fide, quemadmodum beatus cum eductus de hoc ergastulo fuerit et introductus in gaudium Domini sui, vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malitia hostis antiqui ad impugnandos et persequendos fideles relaxatur, quatenus vi
Abbreviated transcription (Latin):
demus nũc ꝑspeculũ in enigiate sacram̃¬
tumest ad illud quod uidebimus facie ad
faciem in manifesta comtẽplatioe. Det qd̾
est eingma. et quodest spetulũ in quo uide¬
tur ymago donec ipsa res uiden possiti E¬
nignia est scriptura sacra quia obscuram
habet significationẽ. Speculum est cortu¬
um. si tamen mundum fũit et ex tersum.
et olarificatum. ymago inspedilo fides in
corde tuo. Ipã emmfides ⁊ ymago ẽ: et sa¬
cramentũ. Comtẽplatio aũt futura. resa
urtus sacramenti. Qui fidem non hñt.
nichil uident. Qui fidem hñt. iam aliꝗd
uidere incipiunt. set ymaginem solam.
dienm fidelis nichil iuderet: ex fide illi¬
ininatio non esset. nec dicerentur illui¬
nati a deles. Si aũt iam ipam rem uiderẽt
et non amplius uidendũ aliquid expet¬
t̾arẽt non ꝑspeculũ inenigmate s facie¬
ymaginẽ iuudent. Qui contẽplationẽ habẽt
rem habent fides crgo: sacramentũ est futu¬

Expanded text:
demus nunc per speculum in aenigmate, sacramedemus nunc per speculum in aenigmate, sacramentum est ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aenigmate, ssacramentum habent; qui contemplationem habent, rem habent. Fides ergo sacramentum est futu
Abbreviated transcription (Latin):
nec uides facie ad faciem facie tua ad faciẽ
illuis aũsa est enim facies tua ab illo. et si
forte ille respicit adte non tu similit̾ ad il¬
lũ. Quam diu igitur sic ens nõ pot̾is illũ
uidere facie ad faciem. Exhibe speculũ et
pone antete. Statim uidebis in eoymagi¬
nem illius qui est adorsum tuum. uel supͥ
u̾ticem tuum. et dices uideote. Quid uid̾s:
iam aliquid uides. Set ymaginẽ solam.
uides ilum. Set in ymagine sua nondũ
in facie sua. Nondum cognostis sicut co¬
gnoscens. non dum uides sicut uideris.
uideris ire. iidesinymagine. Ille adteres¬
picit quite uidet. tu aũt au̾suses. ab illo.
Conu̾tet ad illũ et poẽ faciẽ ad faciem. et
uidebis iamnon ymaginem set ipsamrẽ
Prus iudisti illum set inymagine sua mõ¬
touides illum in facie sua. Tamen cum ipo
tem uidere incipis agnoscis quia aliquid
similitudins fuit illi quod uisum est iny
magine adid quod uide̾nt init. Quod ut̾¬
deturinymagine sacramentum est.Quod
uidetur untres sacram̃ti. Quod ergo in

Expanded text:
nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tamen tu similiter ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe speculum et pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in imagine sacramentum est: quod vid
Abbreviated transcription (Latin):
innouasse memoratur. Set illud ĩ al¬
tero quidem ob festinationẽ magis et ei¬
pidationẽ. In altero uero obtypum crsig¬
ficationẽ ueri iħu quam ꝑ ꝯsuetudirẽ
fcm̃ nos insuemient̾ ixtimatur. Ut ostẽ¬
deretur igitur sacramentum crtũcisio¬
nis non quemadm priora sitramenta
aduoluntate propositum sit exneceñ¬
tate exequend̾ preceptũ cõminatioe fua¬
tur curdr᷑. M asculus curas p̃putiicaro
circũcisa nõ fuerit: ꝑ ibit anima illa de po¬
pulo suo. Causa qui ꝙ subinfertur: Cũ
dicitur quia pactum meum initũ fecit.
mus cum incutũcisus ob prenaricati õr
pactiperiturus dicitur manifeste datur
intelligi sacramentũ cutũcisionis adħ
institutum. ut ꝑipm homo adebito p̃r
preuaricationis liberaretur. Idẽ enim
sibitifere curationis aueiliũ cutũcisis

Expanded text:
nnovasse memoratur . Sed illud in altero quidem ob festinationem magis et trepidationem; in altero vero ob typum et significationem veri Jesu, quam per consuetudinem factum, non inconvenienter existimatur. Ut ostenderetur igitur sacramentum circumcisionis, non quemadmodum priora sacramenta ad voluntatem propositum, sed ex necessitate exsequendum, praeceptum comminatione fdicitur: Masculus, cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Causa quoque subinfertur, cum dicitur: Quia pactum meum irritum fecit . mus, cum incircumcisus ob praevaricationem pacti periturus dicitur, manifeste datur intelligi sacramentum circumcisionis ad hoc institutum ut per ipsum homo a debito primae praevaricationis liberaretur. Idem enim salutiferae curationis auxilium circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
qui nnsemetip̃o ꝯtumaxextit̾at insus pꝰmo¬
dum obtẽperare ꝯsuesceret. Unde cnuim hõ
reꝵ suarũ decimã potius quam nonam uel
octauam uel aliam quancũq ꝑtem offcrẽ¬
dam esse scire potuisset nisi adeo doctus fun¬
ss. Ex quo concimus quod deusquidẽ hom¬
mẽ a principio ad hec exercenda ꝯ silio eru¬
duit. s precepto non obligauit donoc pꝰca
illa uenirent inquib homo precepti capax
obedientiam ex hibere: et preuaricationem
caucre addisceret. Primũ igitur ante legẽ
puulos consilio enutriuit. Postta sub lege
exercitatos precepto tẽptauit. Nouissime
subgratia ꝑfectos inlibtate spc̃ ambulare
ꝑmitit. Ut igitur breuit᷑̾ supradca adme¬
moriam reuocemꝰ que sit differentia intei
sacram̃ta noui testĩ. ⁊ illa que sub natura¬

Expanded text:
qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmoqui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, et illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
cutũcisa non fuerit ꝑibit anina illa de
populo suo. et sicut sub gratia t̾ribilit̾
intonuit nisi quis renatus fuerit ex aqͣ
et spũ sc̃o non potest intrare in regnũ d̃
unde cõĩcunis quod sacram̃ta illa pͥa
magis ad exertendam deuotionẽ proposi¬
ta fucrant qͣm ad mod̾ ad optinendam
salutẽ indicta. nam qui nichil pofside¬
lut. Y nde decimas offerre debebat. Et ꝙ
nicħ habebat que sacrificia et quas obla¬
tiones offerre poterat. Uotum uouit d̾o¬
ucobdeo dicens. Si dñs deus m̃s fuerit
git de unuisis que dederis michi decimas
et hostias pacificas. o .tͥ. Quod ergo ex
uoto se factunĩspopondit. qr hoc ex necc¬
ssitate mandati non deberet patentͥ ostendͭ.¬
lõ adeo instrucitis ẽ ad decimas offe̾n
Robabile tñ est oĩo hominẽ ad heo dal¬
er̾cenda a principio adeo instructum
et cruditũ fuisse. ut primi ꝯtemptus culpã
sub seꝙ̃ti deuotionis studio abholeret. et

Expanded text:
circumcisa non fuerit, peribit anima illa de circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter intonuit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit git: De universis quae dederis mihi decimas et hostias pacificas offeram tibi . Quod ergo ex voto se facturum spopondit, quod hoc ex necessitate mandati non deberet, patenter ostendructus est ad decimas offerendas. Probabile tamen est omnino hominem ad hercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficantia atq hec ex sua sibiq celitus in¬
dica sc̃ĩficatioẽ ꝯ ferant. quod illa phec ex
sola hoꝵ significatioe oferre osucuerant.
Passio namq saluatoris que pͥoloco sacra
b istisctiam illaprioris tp̃is sacram̃ta scĩ¬
scabat. ut cadẽ esset salus. et hus qui recta
ade signa futuroꝵ m illis uenerati sunt. et
taque sub naturali lege erant. et fentia¬
ea que uel sub lege scripta uel subgratia
instituta sunt satramenta interesse con
ta sunt. Ista ex precepto neq enim exti¬
mandum est: illa prima naturalis logis
sacram̃ta siue deciias indelicet siune sacͥ¬
acia sine oblatioes ita homini ex necessita¬
te indicta ut qui ea non executus flusset
reatum preuaricationis incurreret quẽ¬
admodum ille qui fidelit̾ eacolered me¬
ricũ deuotionis sue inueniret. Nusꝙͣ eͥ
legimus qd̾ ante legẽ scriptã dcus homi¬
i dixent. Qmi decimas non dederit. ꝗ
sacrificia non optułit. Sicut postea ple¬
gem dixit. Masculus cuius caro preputii

Expanded text:
sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacrambus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et quae sub naturali lege erant, et ea quae vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse persta, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii
Abbreviated transcription (Latin):
questio questio quare indelicet n
cuntem salutis effectu. tam ꝑ p̃cedentia
quam ꝑsubsequentia gratia contulit: di¬
uina issio ritum antiquoꝵ ꝑ instͣntionẽ
subseꝙ̃tiũ aboleuit. namsicadeuntus in il¬
lis sacramentis fuit: quid necesse erat ut
illa cessarent. et ista succederent. Set stiend̾
quod dñce dispensationis ordo et ratio hoc
poposcit. ut sicut ab initio procurrente tp̃r
magis sẽp ac magis aduentus saluatoris
appiquauit sic scraꝑ magis ac magis ef¬
fectus salutiscresceret. et cognitio u̾itatis
ꝑp̃ quod̾et ip̃a signa salutis ꝑ successionẽ
tempoꝵ alia pꝰt alia mutari debuerunt.
ut cum effectus gratie diuine insalutem
cresteret simul quoq et ip̃a significatio in
ipsis signis insibilib ruidentõr appartret.
Erat quippe idẽ saluator eadẽ gratia. Eadẽ
ꝑ quem salus dabatur longe erat eusdem
salutis signa obscura esse debuerũt. Pos
tea u̾o paulatim cius aduentu ꝓppinquãte¬
: oportebat ut eodem ordine et fides incogͥ¬

Expanded text:
estio, quare videlicet si eumdem salutis effectum tam per praecedentia  subsequentia, gratia contulit; divina jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic semper magis ac magis effectus salutis cresceret, et cognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem Salvator, eadem fides, eadem per quem salus dabatur adhuc longe erat, ejusdem saltea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cogn
Abbreviated transcription (Latin):
babe fede sextuerat biic precptiont sb̃¬
÷ ucti non fuenit. Noꝑ cutu̾tisloris q̃
idascinini abiahe indẽo suerat sus cipic̃ir
usꝙͣ urtũtisio uistituta finssetiqui insa
Nitrunt sris cirrũcisione saluab itr.

Expanded text:
tum superaddens quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui non solum de filsignaculum carnis in genere, sed per signaculum baptismatis secer
Abbreviated transcription (Latin):
I igitur dicimus quia nichil oĩo na¬
tura appetert potest nisi comodum:
non ideo falsum existimand̾ est. quia q̃dã
appetit in quibus comodũ eiusnonest.
quando decipitur. uel etiam qr quedam
appetit inquib aliquod comodum est.

Expanded text:
Si ergo dicimus quod nihil omnino naSi ergo dicimus quod nihil omnino natura appetere potest praeter commodum, non ideo falsum existimandum est quod quaedam appetit in quibus commodum ejus non est quando decipitur, vel etiam quod quaedam a
Abbreviated transcription (Latin):
suũ putat esse ubi non est. in illo indelicet
quod propt̾ comodũ suum appetit. Qmat¬
appetit quod comodum est. ⁊ eo modo ap¬
dinatum. ordinatum tñ non est. non ĩeo
malum costat quod appetit quod comod̾
est: set meo ꝙ ordinatum non est. Sicut
enmmdatum est: quod comodum est appe¬
tere ita etiam prohibitum est illi. appetere
quod mordinatum est. Cinnergo imimũ
concurrunt quod aliquo modo comodu
est. et quod ordinatum non est. si appetitus
est. ad ꝯmodum ĩ affectu: quia hoc nature
est. insitum: restenandus tñ est. ab effectu
pp̃ debitũrationis cui ad‸ ordinata nt non
est ꝯcessum. In hoc enim pulcritudo aꝑpet
et dignicas rationis: quod affectũ suum
ab inordinatis cohibet. quoniam idcnto
plura comoda esse debuerũt. aquib dum
ratio presidens affectum quantuminse
erat affluentẽ restringeret: quanto foret
dignitas. excellentia illuis aꝑperet. Ꝙ in¬
hil appetitur nisi comodum.

Expanded text:
suum esse putat ubi non est: in illo videlicet suum esse putat ubi non est: in illo videlicet quod propter commoduappetit quod commodum est, et eo modo apdinatum tamen non est; non in eo malum constat quod appetit quod commodum est, sed in eo quod ordinatum non est. Sicut enim datum illi est quod commodum est appetere, ita etiam prohibitum est illi appetere quod inordinatum est. Cum ergo in unum concurrunt quod aliquomodo commodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc naturae est insitum refrenandus est tamen ab effectu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appareret. hil appetitur nisi commodum.
Abbreviated transcription (Latin):
tec necessitas concupiscendi i deo culpa
non est. quia necessitas est: quia ut esset hec
necessitas: non necessitas cansa fint. s uolũ¬
tas. Set quiddiccius: Si hoc naturaliter
ergo quicquid appetit comodum illi est: et
nõ appetit insicomodũ suum unquam.
Quod siuerum est. quare reprehenditur
aliquanto nel accusat᷑ pro eo quod appetit
tum non appetit unquam nisicomodu
sium. cihos ei appetere naturalit̾ datũ sit
intantum: u ipsa natia meo qd̾ facta ẽ.
modum esti appetere co modo quoꝰ
modum non est. atꝙ aliud id quod como¬
tit quod aliquo modo comodũ est. et nõ
appetit eomodo quocomodum est: tamẽ
putans comodumesse eo modo quoappetit.
iste non nsi comodum appetit. quãus co¬
modum nonsit illud quod appetit. quia pp̃
comodum appetit. quod appetit. ⁊ putat co¬
modum suum esse in illo quod appetit.
Non igitur decipiturut eo quod comodũ
suum appetit qr scit comodñ suum esse qd̃
appetit. set decipitur inco quod comodum

Expanded text:
aec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est, quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suum unquam. Quod si verum est, quare reprehenditur aliquando vel accusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est commodum est appetere eo modo quo commodum non est, atque id aliud quod commotit quod aliquo modo commodum est et non appetit eo modo quo commodum est, tamen putans commodum esse eo modo quo appetit; iste non nisi commodum appetit, quamvis commodum non sit illud quod appetit, quia propter commodum appetit quod appetit; et putat commodum suum esse in illo quod appetit. Non ergo decipitur in eo quod commodum suum appetit; quia scit commodum suum esse quod appetit, sed decipitur in eo quod commodum
Abbreviated transcription (Latin):
ne in ordinate illud non quidẽ ad ymita¬
milit̾ ut attenderet: ne illud ance tẽpus
p̾npere festinaret. cum illud prius quam
obedientiam cõsumasset: accipere non
deleret. Sicut igitur inhus bonis como¬
dũ hominis ꝯ sticutũ erat: sic inm̃suaͬ
utendi uel ftuendihus bonis iustitia eiꝰ
esse debuerat. ⁊ quẽad̾in uoluntasei da¬
ta fuerat qua bona sua. ⁊ inbonis suisco¬
modũ stuum appeteret. ita ⁊̃ uoluntatier
displiceret. Ineo igitur quiboã sua ama¬
uit ꝯfid̾amus appetitũ comodi. In eo aũt
gimus appetitum iusti. Si eigo m̃suram
homo semꝑ dilexisset appetitum iusti nõ
amisisset. Mensuram aũt semꝑdilexiss.
fiertr m̃suram nichil uoluiss. Ex quoãt
aliquid extra m̃suram uelle cepit: men¬
suram uelle cessauit. postꝙͣ aũt cessauit
uelle m̃suram destitit amare iustitiam.
et in p̃o iustitiam ꝑdidit. quo ip̃m iusti¬
tie amorẽ amisit. Sicut enim iustitia a¬

Expanded text:
ne inordinate illud non quidem ad imitane inordinate illud non quidem ad imitamiliter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum commodi. In eo autemgimus appetitum justi. Si ergo mensuram semper homo dilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper dilexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdidit, quo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia a
Abbreviated transcription (Latin):
bñ fueret᷑. De mensura in feriori.
Odus aũt mensure inust infi̾oris boĩ
quadriꝑtitus ꝯstabat. Primo: ut ai¬
deretur hus tm̃ quib uti deberet. Occ̾o: ũ
qualisꝰ deberet. Tertio: ut quantũ. Quar¬
to: ut quando. Hoꝵ quocũq homo pre¬
teriret. mensuram admitteret. de men¬
sura iiori superior ned ue¬
Oclus aũt mensure inftuctu supioris¬
no fimꝯueniret: agnosceret. Nam quo
bono ibi fruend̾ esset: idcuto quetendum
non erat: quomam non msi unum bonũ
solum ibierat. Dimilit̾ ⁊ quantũ illo bo¬
no fniend esset om̃ino querend̾ noneat:
cum sine dubitatioẽ ostaret: quiaquan¬
to magis illo frueretur quis: tantoutiq
felicior esset. Illic aũt sola mensura quã¬
titatis querenda est. ubi parumaut nui¬
um esse potest. fructus aũt huius boni
ita se habet. ut ineo qui mins possidet.
plenũsit. et qui amplius non sit suꝑfiuũ
In hoc igitur solo mensura ꝯ stabat ut
agnosceretur qualit̾ illo bono frui deberet

Expanded text:
 XIV. De mensura inferioris boni. Modus autem mensurae in usu inferioris boni quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram amitteret. CAP. XV. De mensura boni superioris. Modus autem mensurae in fructu superino frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniam non nisi bonum unum solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntaria: penam meruit. Pena aũt.
excusare non potest necessitas. Gransgs¬
sioncin ergo suꝑioris appetitus que solũ
fuit culpa sub sequuta est. transgrefsio ĩ¬
ferioris que est et pena et culpa. In sp̃n so¬
laculpa. In carne: pena et culpa. Cõcup¬
iscentia sp̃c inordinata culpa. concupis¬
centia carnis pena ⁊ culpa. Idena precedẽ

Expanded text:
voluntaria poenam meruit; poena autem voluntaria poenam meruit; poena autem excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio inferioris quae est et poena et culpa. In spiritu solo culpa: in carne, et poena, et culpa. Concupiscentia spiritus inordinata, culpa: concupiscentia carnis poena et culpa; poena praecede
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinem appetit. nel dolorẽ. set sanita¬
tẽ. Et sunt queda dulciaque appetunt¬
et male appetuntur: quia mordinata sũt.
net tamenmala sunt qr dulcia sunt: set
quia inordinata sunt. Et rursum sunt q̃¬
dam amara: que appetuntur. et bene appetũ¬
tur: quia ordinatasunt. nec tñbona sunt
quia amara sunt. set quia ordinata sunt.
Et fit nonnũꝙͣ: ut ea que dultia sunt.
aliquid in se boni hãnt. ⁊ multum mali
gnẽt ex se. et sio bonum paruum in illis.
et magnum malũ ex illis. Et pp̃ea impru
tentes qui presentia uident: futura non
ꝑdunt. Et in husõib tñ nonnisicomo¬
dũ appetitur. quando ordinate quidc̃ be¬
ne. Quando uero mordinate: male. Nec
tñ idcirto male: quia comodum. s ideo
quod natura infirmitatẽ mortalitati
corrupta affectũ suum iam ex necessita¬
te ultra mensuram effluentẽ ꝑ se cohi¬
lere non potest. ꝯsiderandum est. quia
non potest excusare illa necessitas quã
precedens operata est uoluntas. Culpaem̃

Expanded text:
dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetunet male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum dentes qui praesentia vident futura non perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. Nec tamen idcirco male quia commodum, sed ideo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra mensuram effluentem per se cohibere non potest, considerandum est quod non potest excusare illa necessitas quam praecedens operata est voluntas. Culpa enim
Abbreviated transcription (Latin):
necessitasgingnitur. ut ex tra ordinẽ pri¬
me dispositionis necessario appetitum ex¬
tendat. quatenus .s. nonsolum naturã cus¬
todiat. set ut etiamire nature ipsuis ui
tium et corruptionem expellat. Sp̃c emm
ficut cinaturalit᷑ datum est comodũ carnis
sue diligere: sicut naturaliter etiam ht̃:
us eius incomodum non possitamare.

Expanded text:
necessitas gignitur, ut extra ordinem prinecessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario appetitum extendat, quatenus scilicet non solum naturam custodiat, sed etiam ut ipsius naturae vitium et corruptionem expellat. Spiritus enim sicut naturaliter datum est ei commodum carnis suae diligere, sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare.
Abbreviated transcription (Latin):
premeretur: dedit ei deus affectũ quo corpꝰ
suũ amaret. ut sicut eius integntatem et
sanitatem diligeet: sicut etiam om̃ia que
ad illamo seruandam ualerent libent pro¬
uideret. Rursus neł millis querendis
labor esset: uel insum̃tis ꝑiculũ: indigen¬
tiam simul et appetitũ carnalem: certam̃¬
sura tẽperauit. quatenus ei et ad fomentũ
pauca sufficere potuissent. et ad satieratem¬
modica. Itaq prouidentia carnis nõ tã
labor: quam oblectamentum. et excitatio
futura foret. si homo iustitiam tenuisset.
Set quia spc̃ supra seelatus. appetitũ suũ
intra mensurã cohibere noluit idcuto ad
appetitu carius sue mensurã tenere non
posit. Propt̃ peccatum enim spẽ pumend:
fregit deusmortalitate integntatẽ corpois
humani. et obhoc: płib iam fomentis in¬
diget quam priustam ad reꝑandam inco¬
lumitatem quantũ ꝑiit. quam ad ꝯseruan¬
dam quantum remansit. Hinc illa dira

Expanded text:
tione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus tione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset, vel in sumendis periculum, indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere pomodica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco aappetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dira
Abbreviated transcription (Latin):
uari. Itaq inreb  reatis forisetus quedã
ordinauit: que ad ꝯẜuandã atq tuendã ĩ¬
columitatem sine integritatẽ guis: ualere
spũi qui corpori presidebat inũrit.
Nam sicut deus presidebat spm̃. ita et sp̃c
boc solum: fortassis tunc sufficere potius¬
set. Nam modo preter pabulum: ⁊̃ fteno
et calcarib necesse habet. freno quidẽ ut
furentẽ quidẽ et precipitẽ amalo cohibe¬
at. Calcarib aũt utad bonũ faciend̃ erci¬
tet pigrã. Sunc ergosolum pabulum mi¬
nistrans: sinc freno ⁊ calcarib suauit̃ por¬
taretur. et si forte frenũ ibi esset: quopse.
nescia incedere gereretur: nec pungitñ
opus haberet: qr non esset pigra: nec coh¬
iben. qr non esset impetuosa. Quia igit᷑
spẽ sessoe erat: mũctum est ei officium:
ut ium̃to suo pabulum prouideret. Ne
u̾b millo ersequẽdo si sola hec precepticẽ
non etiam ex amore impleret ꝯditice ẜuili

Expanded text:
vari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam vari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Nam sicut Deus praesidebat spiritui, ita spirhoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia non esset impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne  illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili condi
Abbreviated transcription (Latin):
ordinate appeti non possũt: relaxatur. In
altero est pena. In alt̾o: et pena ⁊culpa. Mẽ¬
fura enim suꝑioris appetitus in liło arbito
posita fucrit. Mensura uero infenoris
appetitus: ꝯcessa uidono. Qua pp̃ illã. te¬
nere uelle: uͥtutisesset. Istam aũt retinere
possoifelicitatis. unde sicut culpa fuit il¬
lam non tenuisse: ita pena fc̃a est. istam
amisisse. In qua tñ pena: ⁊̃ culpa fuit. qr
et hic quoꝙ mensuram non tenere: ꝯtra
iustitiam fuit. Hec aũt culpa precedẽtis
culpe pena funt. quia nisi spc̃ in appetitu su¬
o m̃suram deseruisset: caro subiecta spm̃u
ad u̾sus ip̃m sp̃m in suo appetitu t̾inum
Eus et enim primihominis corpus sa¬
nũ et integrũ ꝯdiderat. Sanũ quian¬
chil illi inerat ad corruptionẽ. Integrũ.
qr nichil illi de erat ad ꝑfectionẽ. Set ĩutͦq
talẽ ꝯditionẽ posuerat: ut nec utegntas¬
nec sanitas: sinc adminiculo posset ꝯser¬

Expanded text:
ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et hoc quoque mensuram non tenere contra injustitiam fuit. Haec autem culpa praecedentis culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum  non tenet. Deus etenim primi hominis corpus sanum et integrum condiderat. Sanum, quia nihil illi inerat ad corruptionem. Integrum, quia nihil ei deerat ad perfectionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat, ut nec integnec sanitas sine adminiculo posset conser
Abbreviated transcription (Latin):
et in quo est. cẽ quod ẽ. quia cũ prana effĩ¬
citur ex ipsa et ꝑ ip̃am ⁊ impsa: hoc solũẽ
quod nichil est. et hoc illi pccm. ⁊ inuistiti
a et culpa. ex qua turpis aꝑpet. ⁊ reprehen¬
sibilis. ⁊ digna reprobatione quia non ħ
formã suam: nec decorẽ. nec pulcritudi¬
nẽ: pro qua amari debuisset: et adduci
mõdi punitus est. Nam et ille p̾pea sic da¬
tus est: ut inseꝑabilit̾ rationali uolunta¬
ti ad esset. quatenus meo uel pumiretur
si amstitia recede̾t: nel remimeraretur siin
nistitia ꝑ man̾et. Cum utiq penam oĩo
pati non posset: si comodũ nullũ appet̾ct.
Incomodũ quippe nichilaliud esseꝯstat.
nisi quod uoluntati siue appetitui ꝯtrari¬
uiesse probatur. Quia igitur homo ap¬
petitũ iustitie desuit. appetitus comodi
solus illi ad penã remaunt. Inquo quidẽ
duplicit̾ punit᷑ cum ab husque ordinate ap¬
petit restringitur. siue cũ. ad alia comoda q̃.

Expanded text:
et in quo est omne quod est, quia cum prava effiet in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci acommodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cum utique poenam omnino pati non posset: si commodum nullum appeteret. Incommodum quippe nihil aliud esse constat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae
Abbreviated transcription (Latin):
cariuo.
can uoluit. et scd̃m tp̃. cum ante m̾itũ
premium prenpere festinauit. Oũ igit᷑
summum bonum appetut. bonum appe¬
tiit. s non bene appetiit. quia illud ⁊ umn¬
moderate et intempestiue apprehendeit
et noluntas qua appetebatur similit̾ in
quantum uoluntas flut et in quantũ ad
bonum fuit malum non fuit. set ꝙ sine m̃¬
sura petebatur hoc solum malũ fuit. Er¬
go uoluntati hominis nec hoc malum ẽ.
quod uoluntas est. quia aliquid est.  oẽ ꝙ
aliquid est bonũ est. nec hoc malũ est ad qd̾
quid esse. set est aliquid nonesse quod
esse deberet. et ideo malum nichil est: cñ
id quod esse deberet non est. Hoc ergo ma¬
lum .i. non esse quod esse deberet: cũ alibi
uel pena fit nel ad penamfit: inrationali
uoluntate culpa ẽ. quia quotiens in ipsa
c̃: exipsa ⁊ ꝑ ipãmest. Ex ipsa quidẽ qui¬
a libero ꝓ ip̃am: quia arbitrio ipsius fcm̃
ẽ. Inquo quidẽ a słitudine dei ꝑu̾sa qua¬
damimitatice recedit. ex quo et ꝑ quem

Expanded text:
uo cari voluit, et secundum tempus, cum ante meritum praemium praeripere festinavit. Cum igitur summum bonum appetiit, bonum appetiit, sed bene non appetiit, quia illud et immoderate et intempestive apprehendere et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne quod aliquid est, bonum est, nec hoc malum est ad quodquid esse, sed est aliquid non esse quod esse deberet. Et ideo malum nihil est cum id quod esse deberet non est. Hoc ergo malum, id est non esse: quod esse deberet cum alibi vel poena sit vel ad poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties in ipsa est, ex ipsa et per ipsam est. Ex ipsa quia libero, per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, ex quo et per quem
Abbreviated transcription (Latin):
enum extra m̃suram est. iustum esse nõ põt.
Det que fuit ista m̃sura in qua uoluntas
hominis esse debuerat: ut bona esset. ⁊ m¬
tẽporale. et aliud ct̾num. Ut tempo¬
Uali literetur et̃no frucret᷑. O quia bonis
uti aut frui landabłt non est. nisibene u¬
taris et stuaris diffinta est. homimi m̃stira.

Expanded text:
enim extra mensuram est, justum esse non potest. enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et mtemporale, alterum aeternum, ut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura