comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupĩam carnis dix̾it a patre non ẽẽ tu uolens ex¬
pon̾e: luxuriam intelligendam ẽẽ dixisti. Sed
um abste quero. cui consentiatur ut fit suxͤies.
uł tui repugnetur ut non sit: tua tibi suscepta
acurrit in faciem utrum ad huc saudanda tu ui¬
deris. cui consentire luxuria est. cui repugnare
contmentia est. Ubi miror si delib̾as utrũ eã
magis debeas cum luxuria uituꝑare que fit
ꝑ euis assensum: an eam laudare cum ꝯtinen¬
ta que illi ing̾it bellum. In quo bello pudi¬
cicia est uctoria continencie: luxuria ẽ uictori¬
a concupĩe. Tu autem uidex incorruptus attp
integͥ cum laudes continentiam uituꝑes q lu¬
tu uideris cur offend̾e ꝯtimeas. ut eam non eruleᷤ¬
tas tum sua faudare ad u̾saria. uͭ audeas cum fua
uituꝑare uictoria. S absit ut quilib homo dei
si te audiat. urtuꝑatorem luxurieꝰ ut approbet
tentiam carnis diligimus: Respondebis. non
est ipã qm̃ laudo. Et que illa est qmͣ ioh̾es di¬

Expanded text:
iam carnis dixerit a Patre non esse, » tu volens exponere, « luxuriam intelligendam esse » dixisti. Sed cum abs te quaero, cui consentiatur ut sit luxuria, vel cui repugnetur ut non sit, tua tibi suscepta occurrit in faciem; utrum adhuc laudanda, tu videris, cui consentire luxuria est, cui repugnare continentia est. Ubi miror si deliberas, utrum eam magis debeas cum luxuria vituperare, quae fit per ejus assensum; an eam laudare cum continentia, quae illi ingerit bellum; in quo bello pudicitia est victoria continentiae, luxuria victoria concupiscentiae. Tu autem judex incorruptus atque integer cum laudes continentiam, vituperesque lutiae quam tu videris cur offendere timeas, ut eam non erubescas cum sua laudare adversaria, nec audeas cum sua vituperare victoria. Sed absit ut quilibet homo Dei sic te audiat vituperatorem luxuriae, ut approbet centiam carnis diligimus? Respondebis, Non est ipsa quam laudo. Et quae illa est, quam Joannes di
Abbreviated transcription (Latin):
claudat. aut intentione uehementi alieuet
a corporis sensibus: S nimꝙͥ cum inde fu̾it
egressus id domi sue uł quacumq ꝑgit desi¬
derabit. aut si desid̾au̾it satiare debet istam
libidinem non frenare ⁊ concupiscentem car.¬
nem spiritu concupisc̾e doñ ad sllam redeat sa¬
nitatem qua nichil tale desid̾et: Minimũ est

Expanded text:
claudat, aut intentione vehementi alienetur claudat, aut intentione vehementi alienetur a corporis sensibus? Sed numquid cum inde fuerit egressus, id domi suae, vel quacumque pergit, desiderabit? aut si desideraverit, satiare debet istam libidinem, non frenare et contra concupiscentem carnem spiritu concupiscere, donec ad illam redeat sanitatem, qua nihil tale desideret? Minimum
Abbreviated transcription (Latin):
di desideret: imꝓbatur. Qnͣto magis si can¬
eiuncusis manibus uł etiam turpib delecte¬
tum Ceti tres sensus corpulentiores ⁊ quodã
modo grossiores sunt. nͨ se foras ꝓroiciunt. Q
int̾us qd ad eos ꝑtinet agunt. odor ab olfaci¬
ente. disc̾nitur. sapor agustante. Tastus a tan¬
gente płima. ¶Lon enmi hoc est calidum
q̃d̾ molle ac durum. ⁊ ab hiis ommibus distat
quod dicitur. ⁊ leue siue gͣue In hus omib
qñdo molestia uitantur. ut pudores amari¬
luptatis. Ea uero que hus contͣria õmode si¬
mimus si nichil int̾est eorum ad salutem ues
ad detimandam doloris Paboris ne molestiami
etiam si cum alitͣ sumuntur delectatione cum
presto sunt. tamen cum absunt. nulla sunt de¬
sidanda libidine. Si autem desidantur: non
est bonum.: In quibus lib enim rebus dalis
domandus ⁊ sanandus ẽ appetitus. Quis eñ
qnͣtuscumq sit carnalis concupiscentie castiga¬
tor si locum chimiamathe intrauit edoratua.
possit effic̾e ut ei non suauit̾ oleat. uͥ nares

Expanded text:
di desideret, improbatur; quanto magis si cantiunculis inanibus vel etiam turpibus delectetur? Caeteri tres sensus corpulentiores, et quodam modo grossiores sunt, nec se foras projiciunt, sed interius quod ad eos pertinet agunt. Odor ab olfaciente discernitur, sapor a gustante, tactus a tangente plurima. Non enim hoc est calidum quod molle ac durum; et ab his omnibus distat quod dicitur leve seu grave. In his omnibus quando molesta vitantur, ut putores, amariluptatis. Ea vero quae his contraria commode sumimus, si nihil eorum interest ad salutem, vel ad declinandam doloris laborisve molestiam, etiamsi cum aliqua sumuntur delectatione cum praesto sunt, tamen cum absunt nulla sunt desideranda libidine. Si autem desiderantur, non est bonum. In quibuslibet enim rebus talis domandus et sanandus est appetitus. Quis enim, quantuscumque sit carnalis concupiscentiae castigator, si locum thymiamate intraverit odoratum, possit efficere ut ei non suaviter oleat, nisi nares
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbares non abste potuisse quelli. In quatua
contraditione pret̾eo gestus. ⁊ iactationes tu¬
as tanqmͣ hominis hanelantis ⁊ ꝑuenire aͦ
uititur uon ualentis ⁊ in nebulis tamen quaᷤᷤ
ꝑturbatus offendit se ꝑuenisse fingentis. S
nctͣios articulos sermonis tui qnͣtum me adiu¬
uat do ꝯprehendendo atq ꝯfringendo ut to¬
tum corpus uittum iac̾e conspiciat qui ⁊ illa
tua ⁊ hec nr̃a ꝑleg̾it: p̾sertim quia ⁊ illa que
abste multis modis repetuntur etiam a nobis
sepe destructa sunt. Dicis ħ int̾ cetera m ħ¬

Expanded text:
probares non abs te potuisse convelli. In qua tua probares non abs te potuisse convelli. In qua tua contradictione praetereo gestus et jactationes tuas, tanquam hominis anhelantis, et pervenire quo nititur non valentis, et in nebulis tamen quas perturbatus offundit, se pervenisse fingentis. Sed necessarios articulos sermonis tui, quantum me adjuvat Dominus, comprehendo atque confringo; ut totum corpus victum jacere conspiciat, qui et illa tua et haec nostra perlegerit: praesertim quia illa quae abs te multis modis repetuntur, etiam a nobis saepe destructa sunt. 54. Dicis hic inter caetera,
Abbreviated transcription (Latin):
non esse uera bona sine fide qm̃ oꝑa uere bona
nete est deo plate cui sine fide mipossibile est
fide non potest esse: Umptamen illa oꝑa que
aꝑtisime mala sunt: non fatit fides que ꝑ di¬
Que cum intra modum suum tenetur niqͥs.
nulla mali asꝑsione turbatur. Qluomodote¬
netur intra modum suum queso te quomodo
tenetur isi cum ei resistitur: Cur aũt resisti¬
tut nisi ne impleat desid̾ia mala: Quomodo
dixi. Nonne illi ꝯuiges primi quoꝵ¬
nuptias benedixit deus dicens. Crescite ⁊ mul¬
tiplicamini. Nudi erant ⁊ non confundebã¬
tur: Cur ergo ex illis menbris confusio x
pcẽm nisi quia exstitit illic indecens motꝰ.
Quem isi homines peccassent. proculdu
q eundem locum primi geneseos legit aut
legerit. approbet sine dubitatione qd̾ dixi: pro¬
lixa contradicens disputatione multũ sudasti
Sed non sincerasti Perstitisti quippe in snĩa
tua praua. qmͣuis meam rectam ip̃o exꝑim̃to

Expanded text:
non esse vere bona sine fide: quoniam opera vere bona non esse vere bona sine fide: quoniam opera vere bona necesse est Deo placere, cui sine fide quia impossibile est fide non potest esse. Verumtamen illa opera quae apertissime mala sunt, non facit fides quae per diquae cum intra modum suum tenetur, » inquis, « nulla mali aspersione turpatur. » Quomodo tenetur intra modum suum, quaeso te; quomodo tenetur, nisi cum ei resistitur? Cur autem resistitur, nisi ne impleat desideria mala? Quomodo dixi, « Nonne illi nuptias benedixit Deus dicens, Crescite, et multiplicamini , nudi erant, et non confundebantur? Cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia exstitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procque eumdem locum libri Geneseos legit aut legerit, approbet sine dubitatione quod dixi; prolixa contradicens disputatione multum sudasti, sed non sincerasti. Perstitisti quippe in sententia tua prava; quamvis meam rectam ipso experimento
Abbreviated transcription (Latin):
ins. quia uera pudicicia non potest hĩtare ni
animo fornicante: Ac ꝑ hoc non ante ponitur
uirginale bonum impiorum bono ꝯuigali fide¬
lium. s quiges bene utentes malo. añ ponũ¬
tur uirgnubus male utentib bono. Ette ⁊ ĩo
cum fideles coniuigati bene utuntur malo libi¬
dinis. non apud eos ut calumpniaris ꝓꝑter fi¬
dem ex̾cetur impunitas crmminis. s in eis ꝓpt
fidem ueram non falsa uirtus est castitatis. Q̾t
autem ad nos ꝑtinet quia manicheos dicere ast̃¬
mas. si quis homicidium ꝯscientia formidante
cõmiserit. rens est qui tiuit. Si autem alĩd
facinis exultante. ꝓpetarit audatia uelud tre¬
dens se ex fide face quod male facit euasit
cubpam. ¶Lidd quidem nũamͣ audiui dic̾e
manchxos. s quid ad nos siũ dicant. fiue. ⁊
ip̃is calumpnieris cum ħ catholica non dicat¬
trdes qmͣ tenemus. ⁊ cuius te pondere urgemꝰ
Nos enim ea que uidentur oꝑa bonae duñs

Expanded text:
nis; quia vera pudicitia non potest habitare in nis; quia vera pudicitia non potest habitare in animo fornicante. Ac per hoc non anteponitur virginale bonum impiorum bono conjugali fidelium: sed conjuges bene utentes malo anteponuntur virginibus male utentibus bono. Et ideo cum fideles conjugati bene utuntur malo libidinis, non « apud eos, » ut calumniaris, « propter fidem exercetur impunitas criminis, « sed in eis propter fidem vera non falsa virtus est castitatis. 51. Quid autem ad nos pertinet, quia Manichaeos dicere affirmas, « Si quis homicidium conscientia formidante commiserit, reus est, quia timuit: si autem aliquod facinus exsultante perpetrarit audacia, velut credens se ex fide facere quod male facit, evasit culpam? » Quod quidem nunquam audivi dicere Manichaeos. Sed quid ad nos, sive dicant, sive etiam ipsis calumnieris; cum hoc catholica fides non dicat, quam tenemus, et cujus te pondere urgemus? Nos enim ea quae videntur opera bona, dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
uid ergo queris utrum in coniugib xpi¬
anis conuentuum uoluptatem pudicici¬
lm an impudicitiam nominem: Etce Rndeo.
Non rpã nominatur pudicitia. s euis mali usꝰ
bonus. quo usu bono fit ut illud malum nes im¬
pudicitia dici possit. Impudicicia enim eiusdem¬
est inali usus flagicosus: sicut pudicicia uirgina¬
pudicicia conuigali malum de malo nascendo
trahitur quod renascendo purgetur. s si ꝓpter
hoc inquis libidinis malum etiam de ꝯuigibus
xpĩanis proles criminosa ꝓfertur: seguitur ut
pudicicia uirgialis sit felicitatis illatripe. ⁊ os
iiiis inuenitur inquis: añcellunt infideles
pudicicie ill uirtute sullimes xpĩanos libi¬
Dmnis̃ tabe pollutos ⁊ Ionestita ut dicis
rultum fafleris.: ⁊ ee libidinis enim tabe
polliraritur qui libidme uene ututur ꝙͣus
geuerent libidinis tabe pollutos. ⁊ id̾o rege¬
uerandos net mpiis muenitur puditicia
uirginalis qmͣuis inuematur uigmitas car¬

Expanded text:
uid ergo quaeris, « utrum in conjugibus christianis conventuum voluptatem, pudicitiam, an impudicitiam nominem. » Ecce respondeo, Non ipsa nominatur pudicitia, sed ejus mali usus bonus; quo usu bono fit ut illud malum nec impudicitia dici possit. Impudicitia est enim ejusdem mali usus flagitiosus; sicut pudicitia virginapudicitia conjugali, malum de malo nascendo trahitur, quod renascendo purgetur. 50. « Sed si propter hoc, » inquis, « libidinis malum, etiam de conjugibus christianis proles criminosa profertur, sequitur ut pudicitia virginalis sit felicitatis illatrix: et quia in impiis invenitur, » inquis, « antecellunt infideles pudicitiae virtute sublimes, christianis libidinis tabe pollutis. » Non est ita ut dicis; multum falleris. Nec libidinis enim tabe polluuntur, qui libidine bene utuntur; quamvis generent libidinis tabe pollutos, et ideo regenerandos: nec in impiis invenitur pudicitia virginalis, quamvis inveniatur virginitas car
Abbreviated transcription (Latin):
sermone puto quod tandem ali¬
qnͣdo ꝑsuasimus non ẽẽ in hoc
disseisionis que nr̃am cõmunitionem dirimit no¬
lunt nobiscum hrẽ colloquium. Hic enĩ qͣi p̾scrip¬
tione se in causa pessima putantes securissimos
qmͣ nisi fallor. ⁊ ueris c̾tisq rationib ⁊ maxime
diuinaꝵ scͥpturarum exempłis penitus amputa¬
ui enib dilucidissime docui a scĩs p̾dicatorib at¬
q assertorib iu̾tatis etiam contͣ p̾sentes ad u̾sarioᷤ.
nec tantum qui ex eodem ppło quo ⁊ illi fuerunt.
uerum etiam contͣ aliegnigenas extͣneos. ⁊ unde
p̃cipne uanas formidines micitis. imꝑitis. contia
eos qui dyaletitam maxime ꝓfit̾entur hitum fuis¬
se sermonem ne contenciosissimus habeatur dili¬
gentissimus p̾dicator ⁊ ne litigator putetur ĩpi¬
ger disputator instans scd̾m ꝑceptum apłi oportu¬
ne miportune ut doctrina sana contͣdicentes redar¬
guantur. Uanisoqui refelłant᷑: inquieti corripiant᷑.
pusillanimes consolentur. Infirmi suscipiantur.

Expanded text:
sermone puto quod tandem aliquando persuasimus non esse in hoc dissensionis. quae nostram communionem dirimit, nolunt nobiscum habere conloquium. hac enim quasi praescriptione se in causa pessima putant esse tutissimos, quam, nisi fallor, et ueris certisque rationibus et maxime diuinarum scripturarum exemplis penitus amputaui, quibus dilucidissime docui a sanctis praedicatoribus atque adsertoribus ueritatis etiam contra praesentes eius aduersarios nec tantum qui ex eodem populo quo et illi fuerunt, uerum etiam contra alienigenas et extraneos et, unde praecipue uanas formidines inicitis imperitis, contra eos qui dialecticam maxime profiterentur habitum fuisse sermonem, ne contentiosissimus habeatur diligentissimus praedicator et ne litigator putetur inpiger disputator, instans secundum praeceptum apostoli oportune inoportune, ut doctrina sana contradicentes redarguantur, uaniloqui refellantur, inquieti corripiantur, pusillanimes consolentur, infirmi suscipiantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp mn morte huptirati sumius. Ditendo enĩ quio¬
nou utur ꝑuilos fent exceptos. Quid est autem
in morte xp̃ĩ saptizari insi pcc̃o mori: Unde etiã
de ipõ idem alio loco dicit. Qd̾ enim mortuus ẽ pec¬
cato: mortuus est semel. qd̾ aut̃ uiuit. uiuit deo.¬

Expanded text:
 in morte ejus baptizati sumus. Dicendo enim, Quicique parvulos fecit exceptos. Quid est autem in morte Christi baptizari, nisi peccato mori? Unde etiam de ipso idem alio loco dicit, Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel. Quod utique d
Abbreviated transcription (Latin):
unqm̃: abisit. Et tam̃ ad̾ mortuus est pcco: mortũ
est semel. Myrs enim eius pecĩ nr̃m significauit qͦ
utus ipaĩ mors accidit. Cui morti mortuus .u ut mor¬
talis non esset ult̾uis. ꝑtc̃e dicitur mortuus. Qld̾ gͦ
significauit in similitudine carnis pcã. ħ ꝑ eius gra¬
siam nos agimus in carne pec̃i ut quomodo ille mori¬
eudo similitudini pcc̃i pcc̃o mortuuis p̾dicatur: itaqͥ¬
cumq m illo fu̾it baptizatus eidem rei cuiusilla fue¬
rat smulitudo moriatur. Et quomodo in illius uera
carne nera mors fuit: sic fiat inueris petĩs uera

Expanded text:
t tamen quod mortuus est peccato, mortuus est semel. Mors enim ejus peccatum nostrum significavit, quo utique ipsa mors accidit: cui morti mortuus, id est, ut mortalis non esset ulterius, peccato dicitur mortuus. Quod ergo ipse significavit in similitudine carnis peccati, hoc per ejus gratiam nos agimus in carne peccati: ut quomodo ille moriendo similitudini peccati peccato mortuus praedicatur, ita quicumque in illo fuerit baptizatus, eidem rei cujus illa fuerat similitudo moriatur; et quomodo in illius vera carne vera mors fuit, sic fiat in veris peccatis vera
Abbreviated transcription (Latin):
dixi iuudo non deo nasci hominem qui deconea¬
piscentia carnis nasctur deo aut nasti cum exa¬
qua ⁊ spũ renascitur. Muib udis meis sit msi¬
diaris ut asseras hunc intelligi me debe dixisse qͥd̃
ad dribosum ꝑtineat quicquid ad mundũ ꝑti¬
net quia .s. alibi dix̾am eos qui de corporum cõ¬
mrxtione nascuntur adius diaboli ꝑtm̃e asserẽ¬
Do utiq de potestate erui tenebrarum cum regene¬
tantur i xp̃õ. ⁊ espondeo ergo. calumpiẽ tue. Ita ni
me uis putari appellasse mundum ad potestatem
driboli ꝑtinentem: tanqmͣ celum ⁊ t̾ram ⁊ omãla qie
i eis sint uł dabolus fec̾it uł drebolus teneat.
e non dico si ⁊ detestor redarguo ⁊ dampuo qui
dint S ħ loed sicappellaui mundum quemad̾m
domuus u ait. Ecce uenit pͥnceps raindx euote¬

Expanded text:
dixi, « Mundo, non Deo nasci hominem, qui de concudixi, « Mundo, non Deo nasci hominem, qui de concupiscentia carnis nascitur; Deo autem nasci cum ex aqua et spiritu renascitur » . Quibus meis verbis sic insidiaris, ut asseras hinc intelligi me debere dixisse, quod ad diabolum pertineat quidquid ad mundum pertinet: quia scilicet alibi dixeram, « eos qui de corporum commixtione nascuntur ad jus diaboli pertinere; » asserendo utique, « de potestate erui tenebrarum, cum regenerantur in Christo. » Respondeo ergo calumniae tuae. Ita enim me vis putari appellasse mundum ad potestatem diaboli pertinentem, tanquam coelum et terram et omnia quae in eis sunt, vel diabolus fecerit, vel diabolus teneat. Hoc non dico, sed detestor, redarguo, et damno qui dicit. Sed hoc loco sic appellavi mundum, quemadmodum Dominus, ubi ait, Ecce venit princeps mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ne uero tanta in piuuilis mala tuqui non ĩui¬
des non uides Conus est deus. iustus est deus.
ext̾nea prorsus małi est nułla natura: que nr̃e se
non dico inmorib s in ipĩs ingeniis cum quib
nascuntur tanta hominum mala si non est huria¬
na ougo uiciata non est massa damprata: Ead
ad somo satunatis exꝑs ⁊ ab inuidrestunulus ali¬
en is upam. sic describis inuidiam. utra tua descptõ¬
est petm diaolicum iniudias An non est pena
pͤ̃cati que poc̃i que protnius ipm̃ de quo oritur
uerat autorem: Hec uba tua sunt. ⁊ tamen di¬
uturna locatitate iusus tibi es acutissime dispu¬
tasse unum idemq uitium pec̾m penamq pee. eẽ
non posse. O sorte quia muidus non es uix tan¬
dem minidiam i alio libro uidere potiusti dequa
inito autem prohemio u etiam laborasti¬
sicut soles probare qͥd̾ predico deum ẽẽ hoĩ¬
me mconditorem: mea demide ulla pponis ubri

Expanded text:
Itane vero tanta in parvulis mala, tu qui non inviItane vero tanta in parvulis mala, tu qui non invides, non vides? Bonus est Deus, justus est Deus: extranea prorsus mali est nulla natura, quae nostraenon dico in moribus, sed in ipsis ingeniis cum quibus nascuntur tanta hominum mala, si non est humana origo vitiata, non est massa damnata? Quid, quod homo fatuitatis expers et ab invidiae stimulis alienus, ipsam sic describis invidiam, ut in tua descriptioest peccatum diabolicum invidia? annon est poena peccati, quae « protinus ipsum de quo oritur vexat auctorem? » Haec verba tua sunt: et tamen diuturna loquacitate visus tibi es acutissime disputasse, « unum idemque vitium peccatum poenamque peccati esse non posse. » Sed forte quia invidus non es, vix tandem invidiam in alio libro videre potuisti de qua APUT II. 3. Finito autem prooemio, ubi etiam laborastisicut soles, probare quod praedico, « Deum esse hominum conditorem; » mea deinde verba proponis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
es: miror si audes dic̾e ħitaturos tum sapientia p̃¬
tͥ regnum dei. quo eos Bonum scd̾m te inuiolate
inculpaters nature. non ꝑmittit acredere insi ueri
saluatoris grã redemptos lib̾et a falsi insipientia
laudatoris ut omittam natura fatuos multo am¬
płius sugendos scͥptura teste qmͣ mortuos. quos
quidem ⁊ ab isto tanto malo potest grã dei ꝑ sangͥ¬
nem mediatoris eruere. G unde potuerunt in
tantum malum ruere. Si diumo uidicio nulla ori¬
gini debetur pena uiciate: Eece m̾ito repͣhendisti
eos ⁊ gͣlut᷑ qui uel suꝑsed̾unt scienda cagnost̾e uł
non formidant ignorata culpare. ⁊ Sũquid ħ de hi¬
is qui excordes nati sunt potes dice̾: Nlec tamẽ
eis sb̾ deo iusto unde id accedẽ potiũt inuenturus
es si nulla ex ꝑentib trahuntur m̾ita filiorũ. S
iuidendo tibi ta q̃dam m̾idie ꝯmꝑte u̾itatis ob
imibiam̃to ignoratiouis ut soqueris insanimus.

Expanded text:
es, miror si audes dicere habitaturos cum sapientia pres, miror si audes dicere habitaturos cum sapientia praeter regnum Dei, quo eos « bonum, » secundum te, « inviolatae inculpataeque naturae » non permittit accedere, nisi veri Salvatoris gratia redemptos liberet a falsi insipientia laudatoris. Ut omittam natura fatuos, multo amplius lugendos Scriptura teste quam mortuos . Quos quidem et ab isto tanto malo potest Dei gratia per sanguinem Mediatoris eruere: sed unde potuerunt in tantum malum ruere, si divino judicio nulla origini debetur poena vitiatae? 2. Ecce merito reprehendisti eos et graviter, « qui vel supersederunt scienda cognoscere, vel non formidant ignorata culpare. » Numquid hoc de his qui excordes nati sunt, potes dicere? Nec tamen eis sub Deo justo unde id accidere potuerit inventurus es, si nulla ex parentibus trahuntur merita filiorum. « Sed invidendo tibi, in quadam meridie compertae veritatis sine obumbramento ignorationis, » ut loqueris, « insanimus.
Abbreviated transcription (Latin):
quis tenuerit. nͦ fatius nͨ inuidus erit. de qui¬
bus uiciis in principio memorati tui libri mul¬
ta dixisti Nam ⁊ error u̾itate ⁊ liuor caritate
pellendus est. In hac tua disputatione tum de
stulticia loqueris dicens eam matrem esse omĩ¬
um uiciorum: ad hibuisti testimonium de scͥptura.
uͥ legitur. Neminem diligit deus: insi eum qui
cum sapiencia hĩtat. Quere itat disigentꝰ utrũ
hĩtare cum sapĩa pueriłis uanitas possit ꝑ qmͣ ne¬
cesse est ex infantia ꝑuusus tͣnseat qui tam̃ tran¬
sit ⁊ considera qui pͥmus fructus nascatur de radi¬
ce qmͣ saudas. Et mͣta incontͣrium inutatione o¬
pus hx̃atut diligatur a deo qui nisi eum qui habi¬
tat cum sapientia neminem diligit. in pͥdestmatiᷤᷤ
utiq ꝑiuilis qͥd̾ odit absumens ut etiam ip̃os a ua¬
nttate liberatos cum sapientia diligat ħitantes.
¶uos cte abubere captos abstuserit ułtimus di¬

Expanded text:
quis tenuerit, nec fatuus, nec invidus erit. De quiquis tenuerit, nec fatuus, nec invidus erit. De quibus vitiis in principio memorati tui libri multa dixisti. Nam et error veritate, et livor charitate pellendus est. In hac autem tua disputatione cum de stultitia loquereris, dicens « eam matrem esse omnium vitiorum, » adhibuisti testimonium de Scriptura, ubi legitur, Neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia habitat . Quaere itaque diligenter, utrum habitare cum sapientia puerilis vanitas possit, per quam necesse est ex infantia parvulus transeat, qui tamen transit: et considera qui primus fructus nascatur de radice quam laudas; et quanta in contrarium mutatione opus habeat ut diligatur a Deo, qui nisi eum qui habitat cum sapientia neminem diligit; in praedestinatis utique parvulis quod odit absumens, ut etiam ipsos a vanitate liberatos cum sapientia diligat habitantes: quos certe si ab ubere raptos abstulerit ultimus di
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾santur sͥ in homine qd̾ si ita eẽt: ip̃a duoꝵ
bonorum int̾ se adu̾sitas Bona ẽẽ non posset.
Si aũt małis fat̾e igitur ingenitos hominri
motus malos coutͣ quos castitas dimicat. ⁊
ne dic̾e cum manicheis cogaris alieue mali na¬
tue nolus meẽ cõmixtionem: nr̃m pocius ori¬
gnalem confit̾e languorem. Cuius sanguo¬
us malo ꝯuigalis Rene utitur pudicicia contra
qd̵ languoris masum ad hibentur. ab in contineu¬
tib nuptiarum remedia. ex̾centur a continentib
głosa cͥtamina. ¶ Arbitror pollicitatõem meam ex
quo tibi ad omnia Rnd̾e cepi in quib soluendos
nõnum nodos aliquos actulisti. ꝯmodius impleri:
si numerũ tuorum uoluminũ non extessero. Sit
ergo hic finis huiꝰ mei. ut nouissimũ tuũ ab alio
refellamus exordio.
esponsum est iam
libro tuo t̾cio: Endeatur
⁊ quarto. Aderit dominus
dut solum u̾itas. S etiam ca¬
rĩtas tibi exhibeatur a nobis. Que duo quis¬

Expanded text:
sibi adversantur in homine. Quod si ita esset, ipsa duorum sibi adversantur in homine. Quod si ita esset, ipsa duorum bonorum inter se adversitas bona esse non posset. Si autem malis; fatere igitur ingenitos esse homini motus malos, contra quos castitas dimicat. Et ne dicere cum Manichaeis cogaris, alienae mali naturae nobis inesse commixtionem, nostrum potius originalem confitere languorem. Cujus languoris malo conjugalis bene utitur pudicitia; contra d languoris malum adhibentur ab incontinentibus nuptiarum remedia, exercentur a continentibus gloriosa certamina. Arbitror pollicitationem meam, ex quo tibi ad omnia respondere coepi, in quibus solvendos quaestionum nodos aliquos attulisti, commodius impleri, si numerum tuorum voluminum non excessero. Sit ergo hic finis hujus mei, ut novissimum tuum ab alio refellamus exordio.esponsum est jam libro tuo tertio; respondeatur et quarto: aderit Dominus, ut non solum veritas, sed etiam charitas tibi exhibeatur a nobis. Quae duo quis
Abbreviated transcription (Latin):
rum utinam numerum non auges. Apl̾i̾ca
sententia qua notat heticos prohibentes nu¬
bere: etiam me asseris tangi qiͣ dicam post ad¬
uentum xp̃i turpia ẽẽ coniugia. Audi ergo
qd̾ diũs ut hec ipm̃ multis modis ac sepus
ludiendo non dissimules u̾itatem. Simulas
quodam modo surditatem. Non dicimus tur¬
pra eẽ coniuigia. qnͣdo quidem ne contmencia
indampnabile cadat flagicium. fuscienda ẽ
honestate nuptiarum. S qd̾ uos dicitis. x̾a¬
na doctͥna non dicit. r ut u̾ba tua ponam. ho¬
mninem suffic̾e in genitis sibi motib dare le
testis face̾ ⁊ uon om̃s capiunt u̾bum hoc. S
ꝙ datum est cum posset dice. non omẽs capiũt
uerbum hec: S̾ qui uoluerint: si u̾um ÷ qͥd̃
dicctis uos. Quero saue qualib ingenitis s̾
motib Rominem dicatis eẽ idoneum dare le¬
ges utrum bonis an malis. Si boms adu̾sus ło.¬
nuni. ergo spc̃ concupiscit ⁊ duo bona inuicem

Expanded text:
rum utinam numerum non augeres. « Apostolica rum utinam numerum non augeres. « Apostolica sententia, qua notat haereticos prohibentes nubere » , « etiam me » asseris « tangi: » quasi dicam, « post adventum Christi turpia esse conjugia. » Audi ergo quod dicimus, ut hoc ipsum multis modis ac saepius audiendo, non dissimules veritatem, simulans quodam modo surditatem, Non dicimus turpia esse conjugia; quandoquidem ne incontinentia in damnabile cadat flagitium, fulcienda est honestate nuptiarum. Sed quod vos dicitis, christiana doctrina non dicit, id est, ut verba tua ponam, « hominem sufficere ingenitis sibi motibus dare legtestis facere . Et, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est : cum posset dicere, Non omnes capiunt verbum hoc, sed qui voluerit; si verum esset quod dicitis vos. Quaero sane, qualibus ingenitis sibi motibus hominem dicatis esse idoneum dare leges? utrum bonis, an malis? Si bonis; adversus bonum ergo spiritus concupiscit, et duo bona invicem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ admixtionem mali. s ꝑ defectionem tmẽ
icis eb hoc ame xpiani temꝑis continẽtiã
fuisse Laudatam. non ut ad urginitatem
ntendent hommes: S ut bonum nuptiarũ
qd̃ adeo institutum est dampnaretur. S ne
puteris maliuola de animo meo suspitione
torqueri: uelud probare me uolens dicis m̃ si
fidelit̾ muitas homines ad studium continen¬
tie: fateris ergo ita uirtutem pudicirie ⁊ a uo¬
lentibus posse seruari ut sit quicumq uolu̾it
corpore sanctus ⁊ sꝑũ. Respond̾i me fati s
non sicut nos. Nam uos ipiũs annni uiri¬
bus hoc tribuitis: ego adiute ꝑ dei gͣtiam uolũ¬
tati. U̾mptamĩ quid comp̾mitur animi imꝑio
ne peccetur nisi malum quo uincente perratur:
Qd̾ malum ne dicamus cum manicheis tan¬
qnͣ ex asiena mali natura: nobis eẽ ꝯmixtum:
estatut in nr̃a natura tanqmͣ uullus aliquid
fatcamur ẽẽ sanandum. Quius reatum iam fa¬
temur regen̾are sauatum. Etce frustra enum̾a¬
sti quib me comꝑas tot heticorum fraudes qͦ¬

Expanded text:
 admixtionem mali, sed per defectionem boni. 65. Dicis, ob hoc a me christiani temporis continentiam fuisse laudatam, non ut ad virginitatem incenderentur homines, sed ut bonum nuptiarum quod a Deo institutum est damnaretur. Sed ne puteris malevola de animo meo suspicione torqueri, velut probare me volens, dicis mihi: Si fideliter invitas homines ad studium continentiae, fateris ergo ita virtutem pudicitiae a volentibus posse servari, ut sit, quicumque voluerit, corpore sanctus et spiritu. Respondeo, me fateri, sed non sicut vos. Nam vos ipsius animi viribus hoc tribuitis; ego, adjutae per Dei gratiam voluntati. Verumtamen quid comprimitur animi imperio ne peccetur, nisi malum quo vincente peccatur? Quod malum ne dicamus cum Manichaeis tanquam ex aliena mali natura nobis esse commixtum, restat ut in nostra natura tanquam vulnus aliquod fateamur esse sanandum, cujus reatum jam fatemur regeneratione sanatum. 66. Ecce frustra enumerasti, quibus me comparas, tot haereticorum fraudes, quo
Abbreviated transcription (Latin):
.qui renasciturut iam non sit de mundo ꝑp̃ qd ab
eo pͥnceps nũdi eititur foras sicut ip̃e testatur
dicens. Nunc uidicium est mudi. nunc p̾nceps
huius mundi eicitur foras: Disi forte eonsꝙ¬

Expanded text:
qui renascitur ut jam non sit de mundo? Propter quod ab qui renascitur ut jam non sit de mundo? Propter quod ab eo princeps mundi ejicitur foras, sicut ipse testatur, dicens: Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . 5. Nisi forte eo
Abbreviated transcription (Latin):
utiq mumdꝰ iste homines sunt. ã ab istomundẽ
diuita. qd̾ nisi fecisset mimdum inueniss rn
morte. Quis mundus de quo dicebat uideris
uos de hxc mundo estis. ego non sura de ẜmũdoᷤ
Dostremo quis est mundus de guo elegit Mhus
discipulos suo ut iamn de mundo non esent.t
eos de quo iam non erant ip̃e mundus odiset :ͤ Sic
enimi lequiturz Samator muridi. lux mundi sic ĩ¬
quͣ loquitur. ¶et mando uobis ut diligatis ĩ¬
uicem Si mundꝰ uos odit scitote quia me priorẽ
suum erat dilig̾et. Cuna uero de mundo ñ estẽ
s ego elegi nos de mundo: ꝑp̃ea edit uos mũ¬
dus. Si non addiss. ego elegi uos demundo. pu¬
tari posset ita dixisse de mundo non estis. qm̃ad¬
modumn de se ppõ dit̾at ego non sum de ħ mundo
Neq eium ⁊ ip̃e fuit. demundo ⁊ electus ⁊ inde
ut non eẽt de mundo. Cluis ħ dixit xpĩanoᷤ
Nec scd̃m ħ eium qd homo ⁊ dignatus esb filis

Expanded text:
utique mundus iste homines sunt. Nec ab isto mundo utique mundus iste homines sunt. Nec ab isto mundo di vita; quod non fecisset, nisi mundum invenisset in morte. Quis est mundus de quo dicebat Judaeis, Vos de hoc mundo estis; ego non sum de hoc mundo ? Postremo, quis est mundus de quo elegit Jesus discipulos suos, ut jam de mundo non essent, et eos de quo jam non erant, ipse mundus odisset? Sic enim loquitur Salvator mundi, lux mundi; sic, inquam, loquitur: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Si mundus vos odit, scitote quia me priorem suum erat diligeret: quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus . Si non addidisset, ego elegi vos de mundo; putari posset, ita dixisse, de mundo non estis, quemadmodum de se ipso dixerat, Ego non sum de hoc mundo. Neque enim et ipse fuit de mundo, et electus est inde ut non esset de mundo. Quis hoc dixerit christianus? Nec secundum hoc enim quod homo esse dignatus est, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
pistentia carins est ⁊ toncupĩa oculorum ⁊ ambr¬
tio seculli que non est a patre.S ex mundoꝵ. Mõ
enim celum ⁊ eta non sunt a patre ꝑ filium. aut
augłi sydera. ar busta animalia. homines nõ
suuit apatte ꝑ filiũ. quͣtum quid atinet ad ip̃m¬
substantiam ꝗͣ homimes sunt. S mun̾di ẜn¬
cops est dyabolus ⁊ mundꝰ in maligno positꝰ
est omines utt homines qui rei sunt damp¬
nationis et̾ne. Si non inde libentur ⁊ nõ iam
ꝑtineant ad pͥncipem pcc̃orum: redemꝑti eo sã¬
guine qui in remissionem fusus est pc̃coru.
Nuit ergo mundo cuius pͥnceps est de quoa¬
it qui uicit mundum. ecce uenit p̾nceps mun¬
do nascitur homo donͨ renascatur m eo qui mcit
nundum ⁊ inquo nichil iuenit pͥnceps. mun¬
di. Qiuis est enim mundus de quo dicit salua¬
tor mundi ⁊ ustor mundi non potest mundus
disseuos me autem odit quia testimoniũ ꝑhi¬
beo deillo quia oꝑa euis mala funt : ⁊ Dunquid
t̾te ac maris celi ac sẏderum mala sunt oꝑa. Et

Expanded text:
s est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi; quae non est a Patre, sed ex mundo est . Non enim coelum et terra non sunt a Patre per Filium; aut Angeli, sidera, arbusta, animalia, homines non sunt a Patre per Filium, quantum quidem attinet ad ipsubstantiam qua homines sunt: sed mundi princeps est diabolus, et mundus in maligno positus est, omnes utique homines qui rei sunt damnationis aeternae, si non inde liberentur, ut non jam pertineant ad principem peccatorum, redempti eo sanguine qui in remissionem fusus est peccatorum. Huic ergo mundo, cujus princeps est, de quo ait qui vicit mundum , Ecce venit princeps mundo nascitur homo, donec renascatur in eo qui vicit mundum, et in quo nihil invenit princeps mundi. 4. Quis est enim mundus, de quo dicit Salvator mundi et victor mundi, Non potest mundus odisse vos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt ? Numquid terrae ac maris, coeli ac siderum mala sunt opera? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
homo noster siul trucifixus est ut euacuetur cor¬
pus pccl: Si engo in xp̃o ꝑuuli luptizantur. si n
morte eus baptizantur: mortis euis similitudini
complantati pec̃o utiq moriuntur. ¶Quod enĩ mor¬
tuus est ꝑcc̃o mortiuis est semel. qd̾ aũt uiuit uiuit

Expanded text:
homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati. Si ergo in Christo parvuli baptizantur, in morte ejus baptizantur. Mortis ejus similitudini complantati peccato utique moriuntur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est
Abbreviated transcription (Latin):
putatis in ꝑuulis. dicentes mistͥiorum xp̃i gr̃am
Qui non tredid̾it condempnabitur. Qua cã
qua iusticia. si nullum tͣhunt origmale pcc̃atũ ẽ
Quod autem dicis. Hinc pocius suos approbat ꝙ
ante ꝓpͥum uoluntatis obsequium boc qd̾ ĩ eis
fecit beneficiorum sułlimat augnientis: Si
ergo huic suos istos appbat: profecto illos qui¬
bus ħ non donat non approbat suos. Porro
cumi ⁊ ip̃i ea de causa siit eius quia condidit eoᷤ
tur non ⁊ ipõs eodem modo approbat suos:
de fato uł de acceptõne ꝑsonarum nithil nega¬
tis. Iam ergo nobiscum gr̃am confitemini. quid
est enim aluid u̾ nichil illorum est: In una igͦ
lademq causa alius relinquitur iusticia iudicã¬
te non fato alius assimnitur grã prestante nõ m̾i¬
to. Frustra omĩo contenditis. nͦ ab origniali pec¬

Expanded text:
putatis in parvulis, dicentes « mysteriorum Christi gratiam putatis in parvulis, dicentes « mysteriorum Christi gratiam Qui non crediderit, condemnabitur . Qua causa, qua justitia, si nullum trahunt originale peccatum? Quod autem dicis, « Hinc potius suos approbat, quod ante proprium voluntatis obsequium, hoc quod in eis fecit beneficiorum sublimat augmentis: » si ergo hinc suos istos approbat; profecto illos quibus hoc non donat, non approbat suos. Porro cum et ipsi eadem causa sint ejus, quia condidit eos; cur non et ipsos eodem modo approbat suos? Hinc de fato, vel de acceptione personarum nihil negatis. Jam ergo nobiscum gratiam confitemini. Quid est enim aliud, ubi nihil illorum est? In una igitur eademque causa, alius relinquitur justitia judicante, non fato; alius assumitur gratia praestante, non merito. 7. Frustra omnino contenditis, nec ab originali pec
Abbreviated transcription (Latin):
ailians s̾. ad istam reconciliationem si negatis
ꝑuulos ꝑtin̾e negantes eos̃ ẽẽ de mundo: qua
fronte nescio uinatis iumundo. porro si eos fa¬
do: uccẽ est ut ei nascatur de quo eliguatur ut
renascantur. Nascuntur enuim ꝑ carnis contu¬
piscentiam. renascuitur ꝑ spc̃ sancti grãm. Illa
ai murido est. ħ uenit in mundum ut de mũdo
eligantur qui p̾destinati sunt ante mũdum. Cũ
autem dixisset apłus. Deus erat in xp̃o mundum
rtonclians sibi quomodo id faciat mox adisxit
it ait. non reputans illis delicta eorum. Totus
ogo mundus ex adam est reus deo non negante
manum formationis sus oꝑe seminib institutiᷤ.
qmͣus pat̾ua p̾uaricatione uiciatis. Et cum ꝑ xp̃m
reconciliatur mundus de mundo lib̾atur. eo libe¬
sante qui uenit in mundum: non de mundo eligẽ
huius concirpiẽ reatum regen̾atio sola di¬
test aliter quod tͣctum est remittatur frustra ydẽp¬
tidem conaris obt̾gere qͥd̾ suꝑfluum baptismum

Expanded text:
cilians sibi. Ad istam reconciliationem si negatis parvulos pertinere, negantes eos esse de mundo; qua fronte nescio vivatis in mundo. Porro si eos fao eligi; necesse est ut ei nascantur, de quo eliguntur ut renascantur. Nascuntur enim per carnis concupiscentiam, renascuntur per Spiritus gratiam. Illa de mundo est, haec venit in mundum, ut de mundo eligantur qui praedestinati sunt ante mundum. Cum autem dixisset Apostolus, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi; quomodo id faciat, mox adjunxit, atque ait, Non reputans illis delicta eorum . Totus ergo mundus ex Adam reus; Deo non negante manum formationis operi suo, seminibus institutis quamvis paterna praevaricatione vitiatis: et cum per Christum reconciliatur mundus, de mundo liberatur; eo liberante qui venit in mundum, non de mundo eligendHujus concupiscentiae reatum regeneratio sola ditest aliter, quod tractum est remittatur » : frustra identidem conaris obtegere quod superfluum Baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ intesligit ⁊ nõ confitet᷑ ipam fidem
uel qui ñ dat laudem deo.
stare nõ ꝑot̾. quemi adu̾sum se diuisum fate
amini. ¶Eegnum dei mĩc dixit. quo damꝑnã¬
tur impii. ⁊ a fidelib de fec̃is suis pñam
nunc agentib secernunt᷑. fortem illum ap¬
pellabat. quia ipẽ tenebat ne possent uirib
suis ab ilo se hoĩes eruere. s ꝑ grãm dei.
WUasa eiꝰ dicit: om̃s infideles isi alligaue¬
rit fortem ¶Alligau̾it dic̃: potestatem isli
ademerit. impediendi uoluntatẽ fidelium.

Expanded text:
qui non intelligit, et non confitetur ipsam fidem,vel qui non dat laudem Deo. stare non potest, quod adversum se divisum esse fatemini. Regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernuntur. Fortem illum appellat, quia ipse tenebat, ne possent viribus suis ab illo se homines eruere, sed per gratiam Dei. Vasa ejus dicit omnes infideles. Nisi prius alligaverit fortem: alligaverit dixit, potestatem illi ademerit impediendi voluntatem fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. de quib elarum ẽ. quo amino fiant. ħ p̾cedũt
ad uidiciũ. id quia si fu̾it ista subsequtõ uidiciũ ñ
ẽ tem̾arium. Subsequũtur aut illa q̃ occusta st̃ q̃
nͦ p̃a sateb̾unt temꝑe suo. Sic ⁊ de b̾onis fcĩs intelli¬
gendum ẽ. Nam ita sb̾uingit. Simłr ⁊ facta bõa

Expanded text:
dicit, de quibus clarum est quo animo fiant; haec praecedunt ad judicium, id est, quia si fuerit ista subsecutum, judicium non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt, quae nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est, nam ita subjungit: Similiter et bona
Abbreviated transcription (Latin):
hibemur Icm̃ dare canibus ⁊ mit̾e ante porcos mar¬
garitał nr̃as diligentͥ querendum ẽ quid sit ser̃
quid margarite: quid canes. quid porci. Sanctum
qͥ qd molare atq corrumꝑe nefasẽ ciuiꝰ utiꝙ scele¬
ris conatus ⁊ uoluntas tenetur rectuss. ꝙͣuis illud
scm̃ natura muio labile atq icorruꝑti ͤ maneat. Mar
i corsipi. ⁊ margarita ex eo qd̃ nõ deb ꝯtempni. Co¬
naturaũt quis corrumꝑe. qd̾ nõ uult integrum esse
cerant integrum eẽ non sinũt. Molite inquit scm
dare canib. qr ⁊ si dilac̾ari ⁊ corrumpi nõ rot̾. ⁊ ena¬
net integrum ata muolabile. ali tamen quid uelt
cogitandum ẽ ꝙͣ acriter atq municissime resistunt.
⁊ nͣtium in ip̃is ẽ si fieri possit conantur ꝑimere ueri¬
tatem. orci u̾o qmͣuis ñ ita ut canes morsu appetãt.
pussum tamũ gaultando conquinant. Ne ergo misitis̃¬
inquit mnargaritas uĩas ante porcos ne fote ꝯulcent¬

Expanded text:
hibemur sanctum dare canibus, et mittere ante porcos margaritas nostras, diligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptibile maneat. Marg corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse cerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne fo
Abbreviated transcription (Latin):
ut nicħ dupfici corde faciamus. aufentes trabem de cło
nr̃o. nnuuidentie ⁊ milicie. uł simulatõis ut uideamus
gsosani eccłiam non hñtem maculam n rugam idest
cupientes nonĩ simplicitatis. deciꝑeut sit ꝑutẽt
sutiosum eẽ aliqñ uerũ occũltare quomꝰ iuitiosũ ẽ alĩ

Expanded text:
ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam , id ecupientes nomen simplicitatis decipere, ut sic putent vitiosum esse aliquando verum o
Abbreviated transcription (Latin):
ludͥfac̾em. om̃b omĩia fcũs sum ut om̃s lucrifac̾em ñ
utiq simulatione fieb̾at. quẽ admod̾ quidam intelligi
uolunt ut eoꝵ detestanda simulatio tanti exempli auc¬
toritate minuatur. s hoc faciebat caritate qͣ eius nfir¬
mitatem cui uolebat sb̾uenire tanꝙͣ suã cogitabat. E
enĩ ⁊ scdo statuit dicendo. Cum enĩ lib̾ sim ex om̃bus
oĩm me seruũ feci ut plures sucrifac̾e̾m. qͥd̾ utiq in¬
telligas. ñ simulatõe s caritate fieri que infirnus
alio loco dicens. uos in lib̾tate uocati estis fr̃s. tantũ
ne hib̾tatem in occasionẽ carnis detis. s ꝑ caritatẽ ẜui¬
te inuicem. qd̾ fĩ nõ pot̾. msi alt̾ius infiriuitatẽ qsꝙ
heãt qͣł suam. ut eam equanimitꝰ ferit doñ ab ea life¬
tur isle tui curet salutem. Raro gͦ ⁊ magna nctate ob¬
uirgatões ad hibende sunt. ita tam̃ ut etiara in his rp¬
Hi nõ nob sed dnõ ut serinatur instemus. Irẽ est fmil

Expanded text:
omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infirmisalio loco dicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite ihabeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
xi sũt̃. quia ⁊ ille meruit ueniam. postea ꝙ trucifixꝰ
est meruit. ⁊ ast̾ omĩo non meruitur. An forte om̃s
quos occid̾ant. crucifix̾ant. ⁊ ꝓpt̾ea hoc etiam ip̃i pati
meruerunt: Ridicłin ẽ hoc putare. Quid ergo ali¬
ud dem̃ ẽ. omĩs enĩ qui gładio ꝑcusserit gładio mo¬
iudicio nos hoc dñs admonet. uult enĩ ut sim¬
plici torde ⁊ munũ d̾m intente faciamꝰ quecũq facimꝰ
Et multũ inc̾tum ẽ quo corde fiant. de quib uidicare
tem̾ariũ est. maxine hu tem̾e uidicant de me̾tis ⁊ fa¬
cile rep̾hendunt qui magis amant uituꝑare ⁊ dump¬
nare ꝙ enĩ dare atq corrige̾. ⁊ hoc uitiũ uł suꝑbia ẽ¬

Expanded text:
xi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus xi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit et alter omnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixerant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio moniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae
Abbreviated transcription (Latin):
ce noĩe ipm̃ iudicium significatũ eẽ arbit᷑r. Nulsomꝰ
dus uł tem̾e iudicat ub iniqmͣ ĩ suram ciuꝙͣ repen¬
uit. S hoc dictum est qm̃ tem̾itas qua punit alium
udem ipã te prniat ncce est. nisi forte arbitnͣdum ÷.
qd miquitas ei noceat aliquid in quẽ ꝓcedit. Inmo uꝰ
nate est noceat. Quid enim nocuit mrtyrib iniqͥtas
pseqũtum: ip̃is aũt ꝑsecutorib płimũ. Qa ⁊ si aliqͥ
oꝵ correcti sunt. eo tamen temꝑe quo ꝑseq̃bant᷑ exce¬
cibat illos malicia eoꝵ. Sic ⁊ tem̾arium uidiciũ ple¬
tũq nchil nocet. ei de aliquo tem̾e uidicatur. ei autẽ
qui tem̾e uidicat ipã tem̾itas necesse est noceat. Ista
regula ⁊ islud dictum arbitror. omĩs qui pcusserit gla¬
dio gladio morietur. Quã enim multi gładio ꝑcuti¬
unt nͨ tañ gładio moriunt᷑. sic̃ nͨ ip̃ẽ petrus. S ne
istum uenia pctõrum tasem penam euasisse quis pu¬
Quid tam̃ de Patronib dicturus ẽ qui cũ dño crucifi¬

Expanded text:
rae nomine ipsum iudicium significatum arbitror. nullo modo deus uel temere iudicat uel iniqua mensura cuiquam rependit, sed hoc dictum est, quoniam temeritas, qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autnecesse est ut noceat. quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis persecutoribus plurimum, quia, etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore, l quo persequebantur, excaecabat illos malitia illorum. sic et temerarium iudicium plerumque nihil nocet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse est ut noceat. ista regula etiam illud dictum arbitror: omnis, qui percusserit gladio, gladio morietur. quam multi enim gladio percutiunt nec tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia peccatorum talem poenam euasisse quis puquid tamen de latronibus dicturus est, qui cum domino crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
In cõmemoratõne autem tͥbusatõnum. at Paboꝵ suo¬
rum idem apłs non tantum incart̾ib ⁊ aaufragiis at¬
q huĩmoi mustis molestiis. S etiam in fame ⁊ siti
ĩfrigore ⁊ nuditate. se saborasse ꝯmemorat. Qd̾ cũ
legmuis. Non sic estimemus dm̃ ꝓmissa titubasses ut
famẽ. ⁊ sitim ac nuditatem pat̾etur apłs. q̃rens reg¬
nuĩ dei ⁊ iusticiam eiꝰ. cum dictum sit nobis. querite
pͥnum regnum dei ⁊ iusticiam eiꝰ ⁊ hec omĩa apponẽ¬
tur uobis. qñdo quidẽ ista sic̾ sicut aduitoria nouit il¬
le medicus cui semeł nos totos simł ꝯmisimus ⁊ a quo
hẽmus ꝓmissionẽ iute p̾sentis ⁊ future. qnͣdo apponat
qnͣdo detrahat sicut uobis udicat expedire. qͦs ⁊ conso¬
landos ⁊ excendos in hac uita & post hanc uitam ĩꝑ
petua requie stabiliendos atq firmandos gub̾nat ⁊
dirigit. Nou enĩ ⁊ homo cũ plerumq iumento suo ci¬
baria detrahit deserit illud cura sua. infuturũ an nõ
potius curando hec facit.

Expanded text:
In commemoratione autem tribulationum ac laborum suorum idem apostolus non tantum in carceribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnum et justitiam Dei, cum dictum sit nobis, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis: quandoquidem ista sicut adjutoria novit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemus promissionem vitae praesentis et futurae, quando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolandos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit. Non enim et homo, cum plerumque jumento suo cibaria detrahit, deserit illud cura sua, ac non potius curando haec facit.