comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. qr ꝓpħis subiecti st̃ sꝑc. s ad dispensationẽ: sic̃
⁊ illud dictũ accipimꝰ de saluatore. qͥa tẽ ⁊ ipse
filiꝰ subiectꝰ erit ei qͥ sibi subdidit om̃ia. Et hic
euĩ subiectꝰ: ñ quasi inferior dr̃. Quomͦ enĩ inferi¬
or dici potest. qui filiꝰ ẽ. ⁊ om̃ia ẽ quȩ pat̾. Om̃ia
eĩ inqͥt pat̾ tua mea st̃. S in his quos patͥ subdit
credentes in se. qm̃ in unoqͦq ipsoꝵ se ẽẽ dic̃. ⁊ se
in eis dic̃ esurire ⁊ sitire ⁊ nudũ ẽẽ. seq pasci in eis¬

Expanded text:
pensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia ; et hic enim subjectus, non quasi inferior dicitur: quomodo enim inferior dici potest, qui filius est, et omnia est quae pater: Omnia enim, inquit, pater, tua mea sunt; sed in his quos patri subdit credentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et nudum esse, seq
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ: ⁊ idõ ñ uerbis dr̃ offerre sꝑc int̃pella¬
tionẽ ꝓ scĩs s gemitibꝰ: ⁊ ñ cõmunib istis ge¬
mitib. s inenarrabilib. Quomͦ enĩ enarra
exponere. Scimus aut̃ quia diligentib dm̃
omia cooꝑant᷑ in bonũ. his qui sccłm ꝓpositum

Expanded text:
nterpellationes pro sanctis, sed gemitibus, et non communibus istis gemitibus, sed inenarrabilibus. Quomodo enim enarrarexponere. Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum
Abbreviated transcription (Latin):
petimꝰ qͦd ñ expedit nob̃. Deniq ego ipse paulꝰ qui
hȩc loquor ad uos. cũ mͥ ꝓpt sublimitatẽ reuelatio¬
nũ ne extollerer datus fuisset a dño angłs sathanȩ
qͥ me colaphizaret. ter dñm rogaui ut discederet
a me: nesciens qͥd orarẽ. & idõ qui nesciebã scđ̃m¬
qͦd oportet orare: ñ me audiuit dñs. s dix̃ michi.
Sufficit tͥ gr̃a mea: nã uirtꝰ in infirmitate ꝑficit᷑.

Expanded text:
petimus quod non expedit nobis. Denique ergo ipse Paulus qui petimus quod non expedit nobis. Denique ergo ipse Paulus qui haec loquor ad vos, cum mihi propter sublimitatem revelationum ne extollerer datus fuisset a Domino angelus Satanae qui me colaphizaret , ter Dominum rogavi, ut discederet a me, nesciens quid orarem: et ideo quia nesciebam secundum quod orarem, non me audivit Dominus, sed dixit mihi: Suff
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑiorib dixisset. qͥa om̃is creatura his qͥ in agone
uiresq conferret : tunc etiã se ipsũ paulꝰ ac sui simi¬
les ꝓferre gemitꝰ ꝓ laborantib memorasset. ut ꝑ
hȩc consolaret᷑ incertamine positos. cũ uiderint
om̃s scõs. uniu̾sãq creaturã. affectu secũ laborare
gemitꝰq coniungere: addit nc̃ excelsiꝰ aliqͥd ⁊ sublimiꝰ
Ne inquit paruũ putetis. qͦd om̃is nobiscũ congemi¬
scit ⁊ condolet creat᷑a. ne paruũ uideat᷑ qͦd nos ipsi
gemimꝰ ꝓ laborib ur̃is: etiã diuinȩ ipsi naturȩ erga
agones nr̃os uob̃cũ enĩ me qͦq coniungo. in est quidã
nr̃am. Deniq qͥd orare. qͥd ado petere oporteat.
mitate cogente. Sic̃ enĩ qͥs in egritudine corꝑis positꝰ.
ñ ea q̃ sanitatẽ conduc̃t. s ea quȩ p̾sentis infirmita¬
tis desideriũ suggesserit. poscit a medico: ita ⁊
nos in huiꝰ uitȩ infirmitate languentes int̾dũ adõ

Expanded text:
in superioribus dixisset, quia omnis creatura his qui in agone viresque conferret, tum etiam seipsum Paulus ac sui similes proferre gemitus pro laborantibus memorasset, ut per haec solarentur, in certamine positos cum viderent omnes sanctos universamque creaturam affectu secum laborare, gemitusque conjungere; addit nunc excelsius aliquid et sublimius. Ne, inquit, parvum putetis quod omnis nobiscum congemiscit et condolet creatura: ne parvum videatur quod nos ipsi gemimus pro laboribus vestris. Etiam divinae ipsi naturae erga agones nostros vobiscum enim me quoque conjungo inest quidam ri. Quid orare, quid a Deo petere oporteat upimus infirmitate cogente. Sicut enim quis in aegritudine corporis positus non ea quae sanitati conducunt, sed ea quae praesentis infirmitatis desiderium sunos in hujus vitae infirmitate languentes interdum a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Euidens enĩ ẽ apłi sententia : q̃ docet ñ uisibilia
⁊ corꝑalia sꝑanda in futuris. s sꝑitalia ⁊ ȩt̾na. qͥa
q̃ uident᷑ tẽꝑalia st̃. ⁊ cũ tẽpore finiunt᷑: ꝗ̃ autẽ
non uident᷑ et̾na st̃: quȩ sꝑanda apłs docet. Idcirco
nãq ⁊ ipsa corꝑis nr̃i reꝑatio ex corruptibili incor¬
ruptibilis ex mortali ĩmortalis. ⁊ ex infirmitate
in uir tute restituit᷑. ⁊ ex animali corꝑe corpꝰ efficit᷑
sꝑitale: ut cũ sꝑitale factũ fuerit. possit etiã iui¬
sibilib ꝑfrui bonis. q̃ bona in p̃senti scło ñ uidentes.
ꝑ sp̃e sꝑamꝰ: ⁊ ꝑ patientiã expec tamꝰ. Similiter

Expanded text:
Evidens enim est Apostoli sententia, quae docet non visibilia Evidens enim est Apostoli sententia, quae docet non visibilia et corporalia speranda in futuris, sed spiritalia et aeterna: quia quae videntur temporalia sunt, et cum tempore finiuntur; quae autem non videntur aeterna sunt , quae speranda Apostolus docet. Idcirco namque et ipsa corporis nostri reparatio ex corruptibili incorruptibilis, et ex mortali immortalis, et ex infirmitate in virtute restituitur, et ex animali corpore corpus efficitur spiritale, ut cum spiritale factum fuerit possit et jam invisibilibus perfrui bonis: quae bona in praesenti saeculo non videntes, per spem speramus, per patientiam exspectamus. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
uus. spes uͦ non sit in his posita q̃ uident᷑. s q̃ non
uident᷑. iã suꝑiꝰ edocuimꝰ: illud solũ breuit ad dimꝰ
qͦd ex his sermonib ⁊ ex illis in qͥb dic̃. ñ respicien¬
tes ea q̃ uident᷑ s q̃ ñ uident᷑. edocet nos in futuris
bonis nichil eoꝵ q̃ nc̃ uident᷑. uł uideri posst̃ sꝑare
deb̃e: etiã si cȩlũ uideas istud uisibile. etiã si terrã.
Nudi de his. qr cęlũ ⁊ t̾ra p̃teribt̃. uisibilia enĩ st̃:
futuro: ex his quȩ uident᷑. Oculus enĩ ñiuidit. q̃
p̃parauit ds̃ his qui diligunt eũ: uidet aũt ocłs
cȩlũ ⁊ t̾rã. Non gͦ oportet hoc qͦd uidet᷑ credi p̃pa¬
ratũ ẽẽ a dõ his qui diligunt eũ: s cȩlũ qͥde. immo
potiꝰ cȩlos multo eminentiores ⁊ celsiores: qũa est
istud firmam̃tũ. qͦd uideri ocłis potest. S & terra
sꝑanda ẽ: non tamen hȩc q̃ arida dr̃. ⁊ ocłis subia¬
cet. sed illa erit mansuetoꝵ t̾ra. ꝗͣ ocłs ñ uidit.

Expanded text:
us: spes vero non sit in his posita quae videntur, sed quae non videntur, jam superius edocuimus. Illud solum breviter addemus, quod ex his sermonibus, et ex illis in quibus dicit, Non respicientes illa quae videntur, sed quae non videntur, edocet nos in futuris bonis nihil eorum quae nunc videntur, vel videri possunt, sperare debere, etiamsi coelum videas istud visibile, etiamsi terram. Audi de his, quia coelum et terra praeteribunt , visibilia enim sunt; culus enim non vidit quae praeparavit Deus his qui diligunt eum. Videt autem oculus coelum et terram. Non ergo oportet hoc quod videtur credi praeparatum esse a Deo his qui diligunt eum, sed coelum quidem, imo potius coelos multo eminentiores et celsiores quam est istud firmamentum quod videri potest. Et terra speranda est, non tamen haec arida quae oculis subjacet, sed illa erit mansuetorum terra quam oculus non vidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minimã dispensationẽ etiã ꝑ sꝑm sc̃m in hominibꝰ
geri. Qũauis enĩ unigenitꝰ filiꝰ dĩ ꝓ salute huma¬
ni generis incarnatus ⁊ passus sit. ⁊ morte sua de¬
struxerit mortẽ. ⁊ resurrectione reddidĩt uitam.
nichilo segnius tam̃ absq incarnatione magnifica

Expanded text:
mnibus geri. Quamvis enim unigenitus Filius Dei pro salute humani generis incarnatus et passus sit, et morte sua destruxerit mortem, et resurrectione reddiderit vitam, nihilo segnius tamen absque incarnatione magnifica
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib habet᷑ ab soluit. Ait enĩ. Spe salui
facti sumꝰ. Qd gͦ filii sumꝰ. ⁊ qͦd redẽpti sumꝰ ⁊ qͦd
saluati sumꝰ: in spe consistit. Nc̃ enĩ uidemꝰ per
speculũ in enigmate. Per speculũ gͦ ⁊ in enigmate
accipimꝰ ⁊ adoptionẽ ⁊ redẽptionẽ. Aduenit enĩ
plenitudo tẽpoꝵ. ⁊ misit ds̃ filiũ suũ fac tũ ex

Expanded text:
bsolvit: ait enim: Spe salvi facti sumus; quod ergo filii sumus, et quod redempti sumus, et quod salvati sumus, in spe consistit. Nunc enim videmus per speculum in aenigmate , per speculum ergo, et in aenigmate accepimus, et adoptionem et redemptionem, advenit enim plenitudo temporum, et misit
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. redẽptionẽ corporis nr̃i : ego arbitror quod
totiꝰ ȩccłȩ indicet᷑ corpꝰ. sic̃ ⁊ alibi ait. Uos autẽ
estis corpus xpi: ⁊ mẽbra ex parte. Om̃e gͦ corpus
eccłȩ redimendũ sꝑat apłs: nec putat posse. quȩ
ꝑfecta sunt dari singłis qͥbq m̃ebris. nͥ uniu̾sũ
corpꝰ in unũ fuerit congregatũ. Potest aut̃ ⁊ sic
intelligi: ut redẽptionẽ corporis nr̃i dixerit illã
q̃ in resurrectione futura ẽ: cũ ñ solũ animȩ sed
⁊ corpora uenient ante tͥbunal xꝑi. ut reportet

Expanded text:
dixit, redemptionem corporis nostri, ego arbitror quod totius Ecclesiae indicetur corpus, sicut et alibi ait: Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte . Omne ergo corpus Ecclesiae redimendum sperat Apostolus, nec putat posse, quae perfecta sunt, dari singulis quibusque membris, nisi universum corpus in unum fuerit congregatum. Potest autem et sic intelligi, ut redemptionem corporis nostri dixerit illam quae in resurrectione futura est, cum non solum animae, sed et corpora venient ante tribunal Christi, ut reportet
Abbreviated transcription (Latin):
huc. Suꝑiꝰ dixerat. Existimo enĩ qm̃ ñ st̃ condignȩ
passiones huiꝰ tẽꝑis: ad futurã glam. Et cũ ibi se ex¬
istimare dixerit: in his scire se dic̃. qͦd om̃is creatu¬
ra ẽgemiscat ⁊ condoleat. qͦ scilicet nichil in hoc
sensũ dubitationis habeat᷑. Creat᷑a enĩ licet ñ uoleis
subiecta sit: tam̃ qm̃ uoluntati cedit eiꝰ qͥ subiecit.
etiã affec tũ quendã ⁊ caritatẽ circa eos exhibet. ꝓ

Expanded text:
us. Superius dixerat: Existimo enim quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam: et cum ibi se existimare dixisset, hic scire se dicit quod omnis creatura congemiscat et condoleat, quo scilicet nihil in hoc sensu dubitationis habeatur. Creatura enim licet non volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus qui se subjecit, etiam affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro
Abbreviated transcription (Latin):
accipias: sꝑandũ ẽ illud qͦd idẽ apłs dix̃. qͦd si
pͥmitiȩ sc̃ę ⁊ massa. ⁊ si radix sc̃ã. ⁊ rami. Quod
⁊ si ita sit : tam̃ ipsuis massȩ in qua uidet᷑ indica¬
ri multitudo fideliũ. pͥmitiȩ necessario uidebunt᷑
in apłis collocatȩ. Sic enĩ scͥptũ ẽ: qr in eccła po¬

Expanded text:
andum est illud, quod idem apostolus dixit: Quod si primitiae sanctae et massa, et si radix sancta et rami , quod et si ita sit, tamen ipsius massae, in qua videtur indicari multitudo fidelium, primitiae necessario videbantur in Apostolis collocatae, sic enim scriptum est: Quia in Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ intelligemꝰ qͦd cũ scd̾m ea q̃ suꝑiꝰ disseruimꝰ mul¬
ti sint sꝑc ministeriales in ministeriũ missi ꝓpt̾ eos qͥ
hereditatẽ capiunt salutis. sub qͥb agens unusqͥsq
credentiũ. uelut sub tutorib ⁊ ꝓcuratorib instituit᷑
usq ad p̃finitũ tẽpꝰ a patre. hoc ẽ usq qͦ ad legitimã
ȩtatẽ ammȩ ꝑfectionis aduenerit: ubi qͥs ĩa suꝑgres¬
sus sꝑm seruitutis. qũe acceꝑat in timore. a qͦ uelit
a pedagogo seruaret᷑. dignꝰ efficit᷑ acciꝑe adoptio¬
differt filiũ esse qũa seruũ: ita multũ differt a
similib hab̾e se dic̃. Unus hic modꝰ sit : quo sermonis
huiꝰ intelligentiã potuimꝰ indagare. Uideamꝰ nc̃ et
aliũ. Legimꝰ apud ipsũ apłm paulũ dona uł gr̃as scĩ¬

Expanded text:
tentia, quod cum secundum ea, quae superius disseruimus, multi sint spiritus ministeriales, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, sub quibus agens unusquisque credentium, velut sub tutoribus et procuratoribus instituitur, usque ad praefinitum tempus a patre, hoc est, usquequo ad legitimam aetatem animae perfectionis advenerit, ubi quis jam supergressus spiritum servitutis, quem acceperat in timore, a quo velut in paedagogo servaretur, dignus efficitur accipere adoptiodiffert filium esse quam servum, ita multum differt a similibus habere se dicit. Unus hic modus sit, quo sermonis hujus intelligentiam potuimus indagare. Videamus nunc et alium. Legimus apud ipsum apostolum Paulum, dona
Abbreviated transcription (Latin):
a seruitute corruptionis. cũ lib̾tas głȩ filioꝵ dei
aduenerit: qͦmͦ ñ cõpetent̾ pnuntiabit᷑. qr scimꝰ
qͦd diligentib dm̃ om̃ia cooꝑant᷑ in bonum.
diligunt dm̃: ut ⁊ ipse sꝑc adiuuet. nec dedig¬
netur diuna natura dux ẽẽ itineris ad bonũ. Uerũ¬

Expanded text:
 filiorum Dei advenerit, quomodo non competenter pronuntiabitur quia scimus quod diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum? diligunt Deum, ut et ipse Spiritus adjuvet, nec dedignetur divina natura dux esse itineris ad bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
nis filii sui: uolo reqͥrere. cuiꝰ formȩ conformes fieri
ẽe positũ. Cui gͦ formȩ harũ duarũ conformes
om̃ia eooꝑant᷑ in bonũ: non ociosi mͥ uidet᷑ eẽ

Expanded text:
nis Filii sui, volo requirere cujus formae conformes fieri esse positum. Cui ergo formae harum duarum conformes omnia cooperantur in bonum, non otiosi mihi videtur e
Abbreviated transcription (Latin):
infirma. Igit᷑ infirmitas nr̃a ex carnis infirmitate
descendit: ipsa ẽ enĩ q̃ concupiscit adũsus sꝑm.
Et dũ concupiscentias suas ingerit: puritatẽ sp̃e
impedit. ⁊ sinceritatẽ orationis obfuscat. S ubi
uiderit sp̃c dĩ laborare sꝑm nr̃m. in adu̾sando
nare se ad discipłi rudim̃ta. ⁊ ipse priꝰ dicẽ nomen
litt̾ȩ ut respondendo discipłs discat. ⁊ fit quodamͦ
magister ipse incipienti discipło similis. ea loquens
⁊ ea meditans q̃ incipiens loqui debeat ac meditari :
nr̃m sꝑm uiderit. ⁊ nescientẽ qͥd orare debeat
scdm qͦd oportet. ipse uelut magister orationẽ pre
fruc tuosa ei fit magistri doc trina. E istud paulꝰ
misteriũ intra hominẽ geri sciens dicebat. Nam
sũ hoc scĩ sꝑs beneficiũ: addit ⁊ dic̃. Qͥd gͦ est.

Expanded text:
infirma . Igitur infirmitas nostra ex carnis infirmitate descendit. Ipsa est enim quae concupiscit adversus spiritum: et dum concupiscentias suas ingerit, puritatem spiritus impedit, et sinceritatem orationis obfuscat. Sed ubi viderit Spiritus Dei laborare spiritum nostrum in adversando nare se ad discipuli rudimenta, et ipse prius dicere nomen litterae, ut respondendo discipulus discat, et fit quadammodo magister ipse incipienti discipulo similis ea loquens et ea meditans quae incipiens loqui debeat ac meditari. Inostrum spiritum viderit, et nescientem quid orare debeat secundum quod oportet, ipse velut magister orationem praefructuosa ei fit magistri doctrina. Et istud Paulus mysterium intra hominem geri sciens, dicebat: Nam sum hoc sancti Spiritus beneficium, addit et dicit: Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
um reꝓbabo. Qđ aut̃ dicit. qr qͦt qͦt in lege
peccauert᷑. ꝑ legem iudicabunt᷑: intuere
ne forte scđdm uindictas has quȩ in lege scͥp¬
dȩ sunt. quib agebant᷑ uidicia. ubi uł lapi¬
dari uł in ignem tͣdi. uł ciuitatem refugii
adire. uł alia huimodi pati iubebant᷑. ita sit
et iudiciũ futurum: qͣm quidẽ typo et um¬
brȩ celestiũ deseruire dicunt᷑ hi qui sub lege
sunt: ne forte simili quadã ratione agat᷑ etiã
futurũ iudiciũ. in eos qui p̃uaricaturi fuerits
legem. Cũ gͦ diu̾sis in sc̃pturis dici claruerit᷑
leges: si qui in tantũ om̃s has refugerit. ut
etiã nat᷑alis ipsa lex. quȩ nulli fere deest. uł
ꝑ duritiã uł ꝑ crassitudinẽ cordis oblitte¬
rata in eo uideatur et abolita: de isto pot̾
iuideri dictũ. qͦd sine lege ꝑeat: iudicandꝰ
uͦ ꝑ legem dicatur is qui sub lege uiuit.
quia et apłs contestat᷑ om̃em circũciden¬
tem se: quia debitor sit uniu̾se legis facien

Expanded text:
robabo. Quod autem dicit quia quotquot in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, intuere, ne forte secundum vindictas has quae in lege scripta sunt, quibus agebantur judicia, ubi lapidari vel in ignem tradi, vel civitatem refugii adire vel alia hujusmodi pati jubebantur, ita sit et judicium futurum, quoniam quidem typo et umbrae coelestium deservire dicuntur hi, qui sub lege sunt, ne forte simili quadam ratione agatur et jam futurum judicium in eos qui praevaricati fuerint legem. Cum ergo diversas in Scripturis dici claruerit leges, si quis in tantum omnes has refugerit, ut etiam naturalis ipsa lex quae nulli fere deest, vel per duritiam vel per crassitudinem cordis obliterata in eo videatur, et abolita, de isto potest videri dictum quod sine lege pereat; judicandus vero per legem dicatur is qui sub lege vivit, quia et Apostolus contestatur omnem circumcidentem se, quia debitor sit universae legis facien
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterũ dicit. Nonsũ missus. nͥ ad oues quȩ
ꝑierunt domꝰ isrł. Et dauid dicit. Frraui
sic̃ ouis ꝑdita: require seruũ tuũ. Sed et in
uenit᷑ a muliere. & gaudet pat̾ suꝑ filio ui¬
niore pęnitente. qui mortuus fuerat et reui¬

Expanded text:
terum dicit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel ; et David dicit: Erravi sicut ovis perdita; require servum tuum, Domine . Svenitur a muliere, et gaudet pater super filio juniore poenitente, quia mortuus fuerat, et revi
Abbreviated transcription (Latin):
Noc enĩ uidet᷑ indicari. in eo qđ consũpsit par¬
tem pat̾nȩ substantiȩ quȩ eũ contingebat.
uiuendo luxuriose. Sed et in ierechiel ꝓpħa
pastoribus imputat᷑: quia infirmũ ñ colliga¬
uerunt. et quod ꝑierat ñ quęsiert. & post
pauca ipse dñs dicit. Et qͦd ꝑit inqͥt: ego re¬
quirã. Ueru̾tam̃ obseruandũ ẽ: qđ in his
om̃ib nusqu̾a d̾s aliquẽ dr aliquẽ ꝑdidisse
sed unꝰ quisq ex se pati hoc qͦd ꝑit: ut in hoc
ipso ait. sine lege ꝑibunt.W. uenit filiꝰ hõis
quęrere qͦd ꝑierat: non qͦd ꝑdiderat. Et. ad
oues ꝑditas domꝰ isrł: non quas ꝑdiderat. Et
cũ ipse dñs dicit. om̃s inquit qͦs dedisti mͥ. ser¬
uaui. et nullus ex eis periit: non dixit. nullũ
ex eis ꝑdidi. Sane sicubi ꝑdere dr ds̃. ꝓ bono¬

Expanded text:
hoc enim videtur indicari in eo quod consumpsit partem paternae substantiae quae eum contingebat vivendo luxuriose. Sed et in Ezechiele propheta , pastoribus imputatur quod infirmum non colligaverunt, et quod perierat non quaesierunt, et per pauca ipse Dominus dicit: Et quod periit, inquit, ego requiram. Verumtamen observandum est quod in his omnibus nunquam Deus aliquem dicitur perdidisse, sed unusquisque ex se pati hoc quod periit, et in hoc ipso ait, sine lege peribunt, et venit Filius hominis quaerere quod perierat, non quod perdiderat, et ad oves perditas domus Israel non quas perdiderat, et cum ipse Dominus dicit: Omnes, inquit, quos dedisti mihi servavi, et nullus ex eis periit , non dixit nullum ex eis perdidi. Sane sicubi perdere Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sola moysi lege intelligendũ . an et de lege xꝑi
uł etiã de quacũq humana lege. sub qua unũ¬
queq mortaliũ uiuere contingit. quo scđm
ipsam iudicari possit. qui in ea peccat: anqui
extͣ solã moysi legem ẽ. etiã si sub aliqua lege
uiuat. uł extra legem positꝰ. cũ peccauerit pe¬
reat. Nam et ipse apłs paulus. cũ dicit se his
qui sine lege sunt. quasi sine lege eẽ: et addidit¬
cũ utiq sine lege non eẽm. s in lege eẽm api.¬

Expanded text:
sola Moysi lege intelligendum sit, an de lege Christi, vel etiam de quacunque humana lege, sub qua unumquemque mortalium vivere contingit, quo secundum ipsam judicari possit qui in ea peccat; an qui extra solam Moysi legem, etiamsi aliqua lege vivat, velut extra legem positus, cum peccaverit pereat. Nam ipse aposqui sine Lege sunt, quasi sine Lege essem cum sine lege non essem Dei, sed in lege essem Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiat᷑. eũ et miseratione utiq aliqua
dignꝰ uideat᷑. qui adiutorio non usus ẽ legis.
uideamꝰ ne qͥd iterũ ut in cęt̾is docuimus
diuinȩ bonitatis hiç lateat: quã semꝑ ab¬
scondit tim̃tib se. Fortassis enim ob hoc sibi
ꝓpensiorem curã ꝓ his qui ꝑeunt in ee̾ ipse¬

Expanded text:
utique et miseratione aliquis dignus videatur, qui adjutorio non usus est legis, videamus ne quid iterum, ut in caeteris docuimus, divinae bonitatis hic lateat, quam semper abscondit timentibus se; fortassis enim, oblitus sibi propensiorem curam pro his qui pereunt, ine
Abbreviated transcription (Latin):
uitã suã liberet: ut in nullo penitꝰ delinquat:
nem huiꝰmodi notat. cũ dicit. Si quis dicit quia
peccatũ non habet. hic mendax ẽ ⁊ ueritas in eo
non ẽ: si aut̾ confiteam᷑ pecc̃a nr̃a. habemꝰ aduoca¬
tũ apud patrem ihm̃ iustũ. qui ex orat ꝓ pecc̃is

Expanded text:
itam suam liberet, ut in nullo penitus delinquat?nem hujusmodi notat, dum ait: Si quis dixerit, quia peccatum non habet, hic mendax est, et veritas in eo non est. Si confiteamur peccata nostra, habemus advocatum apud Patrem Jesum justu
Abbreviated transcription (Latin):
et gentiũ: ut ꝑ hoc euidentior fiat explanatio.
quomͦ iudȩi pͥmo. deinde greci ponunt᷑ ab apo¬
stolo: si tam̃ in arbitrio legentis sit. ꝓbare quȩ
dicta sunt. Nos aut̃ plura adduximꝰ in trac¬
tatũ: ne qͥd de apłi sensu indiscussũ relinquere
uiderem᷑ Quicũq enĩ sine lege peccauerunt.

Expanded text:
ut per haec evidentior fiat explanatio, quomodo Judaei primum, deinde Graeci ponuntur ab Apostolo, sed tantum in arbitrio legentis sit probare quae dicta sunt, nos autem plura adduximus in tractatum, ne quid de Apostoli sensu indiscussum relinquere videremur. Quicunque enim sine lege peccaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ filii sumꝰ. Qđ si filii sumꝰ: sine dubio ⁊ heredes.
Mercedẽ nãq seruus expectat: hereditatẽ filius
sꝑat. Ꝙ rursus aliud addidit conclusionis augnen¬
tum. Heredes qͥdẽ ait dĩ: coheredes aut̃ xꝑi. Heres
qͥs efficit᷑ dĩ. cũ q̃ dĩ st̃ mereat᷑ acciꝑe: id ẽ incorrup¬
tionis ⁊ ĩmortalitatis głam. thesauros sapientiȩ &
scientiȩ reconditos. Coheres uͦ xꝑi. cũ transformabit
corpꝰ humilitatis nr̃e. conforme corpori claritatis
suȩ : s & cũ illud adipisci meruerit. qͦd dix̃ ipse sal¬
uator. pat̃ uolo ut ubi ego sũ ⁊ isti sint mecum.
Est p̃terea ⁊ illa dignitas coheredũ xꝑi. qͦd pat̃ qͥdẽ
om̃e iudiciũ dedit filio: s & filiꝰ dic̃ ad coheredes
suos. sedebitis ⁊ uos suꝑ duodecĩ thronos. iudicantes
duodecĩ trib isrł. Et hoc mͦ coheredes suos xp̃c.¬

Expanded text:
ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes, mercedem namque servus exspectat, haereditatem filius sperat. Et rursus alius addidit conclusionis augmentum: Haeredes quidem, ait, Dei, cohaeredes autem Christi. Haeres quis efficitur Dei, cum quae Dei sunt merettionis et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos; cohaeres vero Christi, cum transformabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruerit, quod dixit ipse Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est praeterea et illa dignitas cohaeredum Christi, quod Pater quidem omne judicium dedit Filio. Sed et Filius dicit ad cohaeredes suos: Sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Et hoc modo cohaeredes suos C
Abbreviated transcription (Latin):
tre. Ita ⁊ nos cũ eẽmꝰ paruuli: sub elem̃tis huiꝰ mun¬
di eramꝰ seruientes. Uides scđm concessã sibi a deo
re. hic tutores paruuloꝵ ⁊ ꝓcuratores appellauerit:
qͥ unũ queq nr̃m donec paruulꝰ ẽ scdm int̾iorẽ
hominẽ in timore custodiant. usqueqͦ ad id ȩtatis

Expanded text:
tre: ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Vides, secundum concessam sibi a Deo re hic tutores parvulorum et procuratores appellaverit, qui unumquemque nostrum, donec parvulus est, secundum interiorem hominem in timo
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ filii dĩ.: tͥbulationẽ p̃sentẽ mom̃taneã ducit:
leuẽ. pondꝰ aũt futurȩ głȩ graue. hoc ẽ magnũ de¬
putat ⁊ ȩt̾nũ. & quantomagis multiplicari sibi
tribulationũ uidit pęnas: tanto ãplius intelliget
sibi poncdꝰ & magnitudinẽ głȩ cumulari. Qd aũt

Expanded text:
 ducit et levem: pondus autem futurae gloriae grave, hoc est magnum deputat et aeternum: et quanto magis multiplicari sibi tribulationum viderit poenas, tanto amplius intelligit sibi pondus et magnitudinem gloriae cumulari. Quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ inueniri uł cõꝑari ad futurã głam potest:
in quo enĩ mortale ĩmortalib conferas. aut inuisibi¬
lib uisibilia. aut ȩt̾nis tẽporalia. aut caduca ꝑpe¬
tuis: siqui tam̃ in p̃senti uita uelut q̃dã posst̃ semi¬
na głȩ colligi futurȩ. ista inqͥt semina ex tribulati¬
onib ⁊ passionib colligunt᷑. sic̃ ⁊ in aliis dic̃ idem

Expanded text:
dignum inveniri vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas? aut invisilibus visibilia, aut aeternis temporalia, aut caduca perpetuis? Si quae tamen in praesenti vita velut quaedam possunt semina gloriae colligi futurae, ista, inquam, semina ex tribulationibus et passionibus colliguntur, sicut et in aliis dicit idem
Abbreviated transcription (Latin):
uł exisse ut suffocaret saul. uł abimelech sycimorũs
ut redimeret. ⁊ a dño exisse ac missus ẽẽ memorat᷑.
tãꝗͣ carnifex qͥdã intelligendꝰ ẽ missus. ad exigen¬
das de peccatorib pęnas. Et qͣuis mali ꝓpter ꝓposi¬
tũ suũ uoluntatẽq dicant᷑: in his tam̃ qui pęnadis¬
ni st̃. diuinȩ uoluntati exhibent ministeriũ. siels
Quicũ a dõ dic tũ fuisset. qͥs seducet mͥ achab. &¬
ille respondit. ego seducã: ⁊ dixit cdñs. In quo. Ait
ut ascendat in galaad: ⁊ ibi cadet. Et dix̃ dñs. Uade
dixerĩ. Tali igit᷑ de appellatione sꝑc distinctione

Expanded text:
vel exisse ut suffocaret Saul, vel Abimelechem Sichimosque ut dirimeret, et a Domino exisse ac missus esse memoratur tanquam carnifex quidam, intelligendus est missus ad exigendas de peccatoribus poenas. Et quamvis mali propter propositum suum voluntatemque dicantur, in his tamen qui poena digni sunt divinae voluntati exhibent ministerium. Sicut qui, cum a Deo dictum fuisset: Quis seducet mihi Achab? Respondit: Ego seducam. Et dixit Dominus: In quo? Ait  et dicam ut ascendat in Galaad, et ibi cadet. Et dixit Dominus: Vade;dixero. Tali igitur de appellatione spiritus distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
ei nom̃ qͦd ẽ suꝑ om̃e nom̃: ita ⁊ eos qͥ xꝑo cõpatiunt᷑
⁊ passionũ eiꝰ imitant᷑ exẽplũ. ds̃ cũ illo exaltat in
gła. Hȩc nãq uia ẽ quã coheredib suis xꝑc aperuit.
ut neq ex fortitudine neq ex sapientia. s ex hu¬
militate exaltent᷑: ex tͥbulationũ patientia. ȩt̾nȩ¬

Expanded text:
nomen quod est super omne nomen, ita et eos qui Christo compatiuntur, et passionum ejus imitantur exemplum, Deus cum illo exaltat in gloriam. Haec namque via est, quam cohaeredibus suis Christus aperuit, ut neque ex fortitudine, neque ex sapientia, sed ex humilitate exaltentur, et ex tribulationum patientia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ut scͥptura dic̃. ego dixi dii estis ⁊ filii excelsi
om̃s. unus tam̃ est natura filiꝰ. ⁊ unigenitus de patre.
ꝑ qũe om̃s filii appellant᷑: ita & sꝑc multi qͥde st̃.
s unꝰ est qͥuere ex ipso dõ ꝓcedit. ⁊ cȩt̾is om̃ib
uocabuli ac scĩficationis suȩ grãm donat. Qd aut̃ẽ
plures st̃ sp̃c: declarat ⁊ idẽ paulꝰ. ad hebreos scͥbens

Expanded text:
Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, dii estis et filii Excelsi Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, dii estis et filii Excelsi omnes , unus tamen est natura Filius et Unigenitus de Patre, per quem omnes filii appellantur; ita et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabuli ac sanctificationis suae gratiam donat. Quod autem plures sint spiritus, declarat et idem Paulus ad Hebraeos scribe
Abbreviated transcription (Latin):
Nit gͦ in p̃senti capło.
accepistis inqͥt sp̃m seruitutis iterũ in timore. In hoc
ostendit. sꝑm seruitutis aliũ ẽẽ: qu̾a illũ qũe supra
dix̃ sp̃m dĩ. Et ꝓpt̾ea subiungit. S ed accepistis sꝑm
adoptionis filioꝵ: in quo clamamꝰ abba pat̾. In hoc sꝑm
adoptionis ostendit ipsũ ẽẽ. quẽ supra dix̾ sꝑm dei:
de quo ⁊ repetit. Ipse sꝑe testimoniũ reddit sꝑui
nr̃o : hoc est ipse sp̃c̃ dĩ in quo patrẽ dm̃ clamanꝰ
ei de inuocatiõe patͥs testimoniũ prebet. Om̃s gͦ homi¬
nes euident̃ agunt᷑ aliqͦ sꝑu: sic̃ ipse paulꝰ scripsit.
Scitis aut̃ ⁊ uos cũ essetis gentes. quomͦ ad idola muta
agebamini. In hoc ostendit: qͥa etiã gentes ad idola
sic̃ p̃sens apłicus declarat sermo. Dauid qͦq cũ dic̃
ꝓpt̾ea arbitror nominatũ. ut ostendẽtur ẽẽ qͥde mul¬
tos sꝑc. s in his pͥncipatũ ⁊ dominationẽ hc̃ sꝑm sẽm¬
qͥ & pͥncipalis appellat᷑ tenere. Sic̃ enĩ multi st̃ filii

Expanded text:
o: accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore; in hoc ostendit spiritum servitutis alium esse, quam illum, quem supra dixi Spiritum Dei, et propterea subjungit: Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, Abba, Pater; in hoc spiritum adoptionis ostendit ipsum esse, quem supra dixit Spiritum Dei, de quo et repetit, ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, hoc est, ipse Spiritus Dei in quo Patrem Deum clamamuei de invocatione Patris testimonium praebet. Omnes ergo homines, ut videtur, aguntur aliquo spiritu, sicut ipse Paulus scripsit : Scitis autem et vos, cum gentes essetis, quomodo ad idola muta agebamini; in hoc ostendit quia etiam gentes ad idola sicut praesens apostolicus declarat sermo. David quoque, qui aim spiritum propterea arbitror nominatum, ut ostenderetur esse quidem multos spiritus, sed in his principatum et dominationem hunc SSicut enim multi sunt filii
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT: DUER¬
SAS CÕMFOORARI
leges in hac epła a pau¬
lo. sub uno uocabulo
legis ostendimꝰ. ⁊ diuer¬
sas mortes. sub una
mortis appellatione
nominari: ita ⁊ dũsos

Expanded text:
icut diversas commemorari leges in hac Epistola Pauli, sub uno vocabulo legis ostendimus, et diversas mortes sub una mortis appellatione nominari; ita et divers
Abbreviated transcription (Latin):
seruos: s amicos. Credo ẽe adhuc magis familia¬
res aliquos in cęlestib amicos apud dm̃: uł illos
qͥ semꝑ uident faciẽ dĩ. uel eos qui semꝑ astant
in conspec tu altissimi: ut sic̃ supͣ diximꝰ eẽ quen¬
dã nouissimũ inimicũ. ita ⁊ ibi ꝓ uirtutũ merid̃
nescio si is qͥ aclhuc ꝑmanet in his oꝑib q̃ odit dõ

Expanded text:
servos, sed amicos , credo autem esse adhuc magis familiaservos, sed amicos , credo autem esse adhuc magis familiares aliquos in coelestibus amicos apud Deum, vel illos qui semper vident faciem Dei, vel eos qui semper adstant in conspectu Altissimi: ut sicut supra diximus esse quemdam novissimum inimicum, ita ut et ibi pro virtutum meritis nescio, si is qui adhuc permanet in his operibus quae odit
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. euident᷑ ostendit. ñ ẽẽ aliqũa substantiã quę
sedm diffinitionẽ martionis uł ualentiniani nati¬
ralit̾ inimica sit dõ. Nlioqͥn. si qͦd inimicũ ẽ natur
ẽẽt ⁊ ñ uoluntatis : reconciliationẽ utiq ñ hab̾et
Ubi aut̃ ex inimico qͥs amicꝰ efficit᷑: certũ ẽ qͦd aũ
oꝑa ea agit q̃ non amat ds̃. inimicꝰ ẽ dei. S unuis
quisq tam grauis ⁊ tã ocdibilis efficit᷑ inimicꝰ qũ
multiplicauerit oꝑa inimicitiis digna. St̃ gͦ men¬
surȩ ⁊ gradꝰ quid̾e in his peccatoꝵ qualitate ut qua¬
titate distincti: qui inimici st̃ deo. Unde ⁊ ille qͥ
supͣ om̃s peccauit: a paulo ultimꝰ inimicꝰ destruend̾
ẽẽ memorat᷑. Uersa aut̃ uice ⁊ orcline etiã eos qui
reconciliati st̃ ꝑ mortẽ filii eiꝰ. in amicis hab̃e certũ
ẽ: ⁊ ẽẽ aliquẽ ita amicũ. sic̃ moyses amicꝰ dĩ appella¬
tus ẽ: ẽẽ quoq alios. qͥb dic̃ saluator. Iã ñ uos dco¬

Expanded text:
ostenditur nos esse aliquam substantiam, quae secundum diffinitionem Marcionis vel Valentini naturaliter inimica sit Deo: alioquin si quod inimicum est, naturae esset, et non voluntatis, reconciliationem utique non haberet. Ubi autem ex inimico quis amicus efficitur, certum est quod dum ea opera agit, quae non amat Deus, inimicus est Dei, et ejus quisque tam gravis et tam odibilis efficitur inimicus, quam multiplicaverit opera inimicitiis digna. Sunt ergo mensurae et gradus quidam in his peccatorum qualitate et quantitate distincti, qui inimici sunt Deo, unde et ille qui supra omnes peccavit a Paulo ultimus inimicus destruendus esse memoratur. Versa autem vice et ordine, etiam eos qui reconciliati sunt per mortem Filii ejus, in amicis haberi certum est, et esse aliquem ita amicum, sicut Moyses amicus Dei appellatus est; esse quoque alios, q
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ dĩ quȩ exsuꝑat omnẽ mentẽ. in qua ⁊ sũma
ꝑfectioĩs consistit. inuitat. S ut diligentiꝰ sensũ
nemo dissidet. nemo discordat: ubi nichil hosti¬
le. nichil barbarũ gerit᷑. Nos gͦ qͥ aliqͣndo fumꝰ
inimici dĩ sequentes hostẽ ⁊ tirannũ diabolũ:
nc̃ si illiꝰ arma ꝓiecimꝰ. ⁊ signũ xꝑi ⁊ crucis eius

Expanded text:
em, in qua et summa perfectionis consistit, invitat. Sed ut diligentius sensum nemo dissidet, nemo discordet, ubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes hostem et tyrannum diabolum, nunc si illius ar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quib xꝑc p̃dicatur mortuus ẽẽ. cõplexus est.
Qd si interdũ etiã hi qͥ sub lege st̃. ⁊ dm̃ colere
uident᷑. impii inscripturis diuinis nominant᷑.
idcirco qͦd relinquentes dm̃ patrũ suoꝵ. dõs gen¬
tiũ colant. Qͦd uͦ paulꝰ se cũ peccatores nominat.
qͥ m aliis dicit. nos natura iudei ⁊ ñ ex gentib
peccatores: humilitatis ẽ uirtꝰ. Imitatur enĩ illũ:
qui cũ peccatũ non fecisset. peceatũ ꝓ nob̃ factꝰ
est. Et cũ ds̃ eẽt: int̾ homines conuersatꝰ est.
Cõmendat gͦ suã caritatẽ ds̃ in nob̃. Nic cõm̃dat.
uł confirmat intelligit᷑. uł amabilẽ facit: pro
q̃d multomagis nos iã a peccato purgatos ⁊ iusti¬
ficatos. ab ira quȩ ĩminet peccatorib saluabit
ꝑ ipsũ. & qͥ alienos ⁊ inimicos ita dilex̃. ut pro
nob̾ ad mortẽ unicũ suũ daret : multomagis
suos effectos. ⁊ reconciliatos sibi. ȩt̾nã salutem

Expanded text:
us praedicatur mortuus esse, complexus est. Quod si interdum etiam hi, qui sub lege sunt, et Deum colere videntur impii in Scripturis divinis nominantur, idcirco quod relinquentes Deum patrum suorum, deos gentiunt colunt: quod vero Paulus se cum peccatoribus numerat, qui aliis dicit: Nos natura Judaei et non ex gentibus peccatores, humilitatis ejus est virtus; imitatur enim illum qui, cum peccatum non fecisset, peccatum pro nobis factus est, et cum Deus esset inter homines conversatus est. Commendat ergo suam charitatem vel confirmat intelligitur, vel amabilem facit pro bquod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvabit per ipsum: et qui alienos et inimicos ita dilexit, ut pro nobis ad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos, et reconciliatos sibi aeternam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
co de se ⁊ sibi similibꝰ dic̃: qͥa cũ inimici essemus re¬
conciliati sumꝰ dõ ꝑ sanguinẽ filii eiꝰ. Grandis pudor
ẽ ubi talis reconciliatio facta ẽ. ubi inimicitias int̾
am̃ ⁊ homines ñ sermo peccatoris. s sanguis int̾cesso¬
ris absoluit: iterũ nos conuerti ad inimicitias. &
ag̾e illa q̃ odit ille. qũe nob̃ nͥ effusio sanguinis
saeri reconciliauerat nemo. Peniꝰ aut̃ etiam ad ephe

Expanded text:
 de se et sibi similibus dicit, quia cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per sanguinem Filii ejus. Grandis pudor est, ubi talis reconciliatio facta est, ubi inimicitias inter Deum et homines non sermo peccatoris, sed sanguis intercessoris absolvit, iterum nos converti ad inimicitias, et agere ea quae odit ille quem nobis non nisi effusio sanguinis sacri reconciliaverat. Non solum a
Abbreviated transcription (Latin):
in illo mortificatio ista m̃broꝵ: ñ incitabat᷑ lucu¬
ria. ñ urebat᷑ libidine. sic̃ illi de qͥb dic̃ paulu¬
meliꝰ est nubere quã uri Hoc ide erat & in sara:
qͥa defecert̃ sarȩ fieri muliebria Non enĩ in
illa lascuua muliebris. aut incontinentiȩ disso¬
lutione. in usũ libidinis p̃cipitabant᷑ inuiti: sed¬
ubi audiunt tantã posteritatis spem. ꝙ sobolis suȩ
głam celo et syderib exȩquandã. ubi hec audiunt.
ñ aspiciunt ad ꝓpria bona. ad continentiȩ grãm.
ad m̃broꝵ mortificationẽ S hec omĩa quȩ sibi
luera ducebant. arbitrant᷑ detͥmenta: ut. xp̃m lucri¬

Expanded text:
in illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuin illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuria, non urebatur libidine, sicut illi de quibuMelius est nubere quam uri. Hoc idem erat et in Sara, quia defecerant Sarae fieri muliebria. Non enim erat in illa lascivia muliebris, aut incontinentiae dissolutio, neque in usum libidinis praecipitabantur inviti. Sedubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis suae gloriam coelo et sideribus exaequandam, ubi haec audiunt, non aspiciunt ad propria bona, ad continentiae gratiam, ad membrorum mortificationem, sed haec omnia quae sibi lucra ducebant, arbitrantur detrimenta, ut Christum lucri
Abbreviated transcription (Latin):
potest abrahã in centenario annoꝵ numero positꝰ.
emortui corꝑis dici. qͥ postea ꝙͣ suscepisset ysa ac
& defuncta ẽ sara quȩ eũ nonagenaria c̃ceꝑat.
& uxerat annis centũ uiginti septẽ. postea etiam
post ista om̃ĩa scribit᷑. & apponens abrabã acce
senior effectꝰ quã tunc erat & uxorẽ acciꝑe
& sex liberos potuit ꝓcreare: Quas obiec¬
tiones ut decent̃ possimꝰ excludere: expositionẽ
emortui corꝑis illo transferemꝰ: ut dicamꝰ abra¬
ham non infirmitatis emortuũ. s scdm illã
uirtutẽ quã scĩ in semet ipsis pͥmo implentes.
etiã cet̃os habere monent & dicunt. mortificate m̃¬
bra ur̃a quȩ st̃ suꝑ terrã Nam & absurdũ puto si
hoc bonũ qͦd in se habuit paulꝰ. neq enĩ aliis im¬
ꝑaret qdđ ipse ñ fecerat.: si inquã hoc bonũ qͦd paulꝰ
habuit. abrahã tantũ patri archam quẽ etiã suũ
patr̃e dic̃ apłs. ñ credamꝰ habuisse fuit gͦ etiam

Expanded text:
 numero positus emortui corporis dici, qui posteaquam suscepisset Isaac, et defuncta esset Sara, quae eum nonagenaria conceperat et vixerat annis centum viginti septem; postea etiam post ista omnia scribitur: Et apponens Abraham accepsenior effectus quam tunc erat, et uxorem accipere, et sex liberos potuit procreare? Quas objectiones ut decenter possimus excludere, expositionem emortui corporis illo transferimus, ut dicamus Abraham non infirmitate humanae aetatis emortuum, sed secundum illam virtutem, quam sancti in semetipsis primo implentes, etiam caeteris haberi monent, et dicunt: Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Nam et absurdum puto si hoc bonum quod in se Paulus habuit neque enim aliis imperaret, quod ipse non fecerat, si, inquam, hoc bonum quod Paulus habuit, Abraham tantum patriarcham, quem etiam suum patrem dicit Apostolus, non credamus habuisse? Fuit ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
amo huiꝰ uitȩ tantus. ut etiã cũ iusta causa mor¬
tis aduenerit. uix unꝰqͥsq mortẽ patient̃ accipiat.
Iusta aut̃ causa mortis uidet᷑.: cũ naturȩ lege de¬
fert᷑. Et qũauis iustũ sit conditione mortalita¬
cis: iux tamen amplectit᷑ animꝰ. naturȩ legibus

Expanded text:
ae hujus tantus, ut etiam cum justa causa mortis advenerit, vix unusquisque mortem patienter accipiat. Justa autem causa mortis videtur, cum naturae lege defertur: et quamvis justum sit conditione mortalitatis, vix tamen amplectitur animus naturae legibus
Abbreviated transcription (Latin):
Non puto sane. qͦd ociosa sit apud paulũ uarietas
ista uerboꝵ: q̾d aliquando infirmos. aliqͥndo im¬
pios aliqͣndo peccatores nominat: ꝓ quib xp̃m
mortuũ dic̃. & qu̾auis imꝑitũ se fateat᷑ in ser¬
mone: non tam̃ arbitror. q̃d in his ille ꝑ imꝑitiã.¬

Expanded text:
Non puto sane quod otiosa sit apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores nominat, pro qNon puto sane quod otiosa sit apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores nominat, pro quib
Abbreviated transcription (Latin):
sied nsteslectu. eiudentẽ ꝓtulit rationẽ qđ abrabã
caiau sibi. a dõ sobolẽ reꝓmittiñ respexit ad e¬
mortuas centenarii corꝑis uires. de quo utiq
nequaꝙ̃ sꝑari possit ulla successio. sed potentiã
ꝓmittentis in tuitus nichil difficile ẽẽ credidit
in his quȩ ꝓmit tebat om̃ps S dedit inquit
głam do intelligens soliꝰ dĩ esse munꝰ ubi hu¬
mane fecunditatis iura cessauerant Merito gͥ de¬
dit głam dõ qͥnaturȩ fuerat desertꝰ auxiliis hec

Expanded text:
net intellectum, evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit ad emortuas centenarii corporis sui vires, de quo utique nequaquam sperari posset ulla successio: sed potentiam promittentis intuitus, nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fuera
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ tam̃ statĩ sermo capituli huiꝰ. ambiguitatis
aliqͥd continet. Non enĩ habet in consequentib
ad qͦd referri debeat. qͦd dix̃: ñ solũ aut̃. Vnde
uide si possumꝰ hoc mͦ ãbiguitatẽ elocutionis ab
accessũ hab̾e in gr̃ãm istã. ꝑ ipsũ etiã głari in spe
glȩ dĩ: ad hȩc om̃ia q̃ dicta st̃ referri puto de¬
bere. ñ solũ aũt: hoc ẽ non solũ hȩc q̃ supra dixi.
ih̃m xꝑm habemꝰ. Ceteris & enĩ in tribulatione
tristantibꝰ : nos gr̃ę ipsiꝰ uirtute roborati. in tribu¬
lationibꝰ głamu̾r. Didicimꝰ nãq nouã ex eruditio¬
ne ipsius disciplinã: ut ꝓ tribulatiõe bonũ patien¬
tiȩ capiamꝰ. habentes uͦ patientiȩ bonũ ꝓbabiles

Expanded text:
rimus statim sermo capituli hujus ambiguitatis aliquid continet: non enim habet in consequentibus ad quid referri debeat quod dixit, Non solum autem. Unde vide si possimus hoc modo ambiguitatem elocutionis absaccessum habere in gratiam istam, per ipsum etiam gloriari in spe gloriae Dei; ad haec omnia quae dicta sunt, referri puto debere: Non solum autem, hoc est, Non solum hoc, quod supra dixi; istum habemus. Caeteris etenim in tribulatione tristantibus, nos gloriae ipsius virtute roborati, in tribulationibus gloriamur. Didicimus namque novam ex eruditione ipsius disciplinam, ut per tribulationes bonum patientiae capiamus; habentes vero patientiae bonum, probabil
Abbreviated transcription (Latin):
glatio. ⁊ in qͥb minꝰ recta głatio. Qd ita demũ
poterimꝰ agnoscere: si naturas rerũ cõpetenti di¬
stinctione teneamꝰ. Qͦd aut̃ dicimꝰ. tale ẽ. Om̃ia
q̃ st̃ uł agunt᷑. aut bona st̾ aut mala: aut indiffe¬
rentia. De qͥb qu̾auis latior haberi debeat dispu¬
tatio: tam̃ quantũ ad p̃sentẽ locũ sufficit ꝓferimꝰ.
Bona illa certũ ẽ ꝓpͥe dici. q̃ ad uirtutes animi
ꝑtinent: ⁊ mala sola diffinire q̃ ad malitiã spec¬
tant. ⁊ contra legẽ dĩ agunt᷑. Cȩtera uͦ indifferen

Expanded text:
t in quibus minus recta gloriatio. Quod ita demum poterimus agnoscere, si naturas rerum competenti distinctione teneamus. Quod autem dicimus, tale est. Omnia quae sunt vel aguntur, aut bona sunt, aut mala, aut indifferentia. De quibus quamvis latior haberi debeat disputatio, tamen quantum ad praesentem locum sufficit proferemus. Bona illa certum est proprie dici, quae ad virtutes animi pertinent; et mala ea sola definiri, quae ad malitiam spectant, et co
Abbreviated transcription (Latin):
spem futurȩ a dõ remunerationis habeamꝰ. Queso¬
quia certa ⁊ uera ẽ: ñ confundit sꝑantes. ficlẽ usso
⁊ spem conseqͥt᷑ caritas dĩ: q̃ om̃iũ maior ẽ Q non
solũ replet mentẽ nr̃am. s & habundat ac distuon¬
dit᷑ in cordibꝰ nr̃is. ꝓ eo qͦd ñ humana nob̃ arte
sermołiis ut᷑ lit̾tȩ consequentiã ꝓ adaꝑtione apłi¬
ci eloquii explanata sint: nc̃ iã qͥd interior sensus
contineat requiramꝰ. ⁊ primo de gloriatione ude¬
amus qͦd dixit. głam̃ in tribulationibꝰ nr̃is. Serma
enĩ głationis interdũ laudabilit̾ in scͥpturis. inter.

Expanded text:
turae a Deo remunerationis habeamus: quae spes, ia certa et vera est, non confundit sperantes. Fidem namque et spem consequitur charitas Dei, quae omnium major est, et non solum replet mentem nostram, sed et abundat ac diffunditur in cordibus nostris, pro eo quod non humana a nobis artes ipsius vel litterae consequentiam pro adapertione apostolici eloquii explanata sint. Nunc jam quid interior sensus contineat requiramus. Et primo de gloriatione videamus, quod dixit, Gloriamur in tribulationibus nostris. Sermo enim gloriationis interdum laudabili
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ eiꝰ. huiꝰ gͦ glȩ uidendȩ spem gert̃
hi de qͥb dictũ ẽ beati mundo corde qm̃ ipsi
dm̃ uidebt̃: tc̃ cũ ĩa aufugerit dolor & tristicia
& gemitꝰ. ⁊ cũ ea q̃ in speculo nc̃ uident᷑ ⁊ in enig¬
mate. destruent᷑. ⁊ manent illa q̃ st̃ facie ad fa¬
ciem. Qͦd sicui forte uidebit᷑ huic expositioni
nr̃ȩ illud econtrario obici posse. qͦd ipse apłs dic̃.
dic̃ quomͦ adhuc spem głȩ gerit. qui reuelata
ĩa facie speculari se dic̃ głam dñi. ⁊ a gła in głam¬

Expanded text:
go videndae spem gerunt hi, de quibus dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tunc cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Apostolus dicit: dicit, quomodo adhuc spem gloriae gerit qui revelata jam facie speculari se dicit gloriam Domini, et gloria
Abbreviated transcription (Latin):
potest ipsa intelligi.de qua dic̃ saluator in eũgłio.
Cũ uenerit filiꝰ hominis in gła patͥs ⁊ sc̃oꝵ angłoꝵ.¬
s hominũ. Hominib enĩ ministratȩ st̃: ⁊ fuert̃¬
eiꝰ mensurȩ qͦs caꝑe homines possint. Illa uͦ in qua
filiꝰ hominis ad iudiciũ mundi uenturꝰ ẽ gła
patͥs tanta erit: ꝗ̃ a solis angłis capi possit.
Si uͦ etiã scõꝵ aliqui capaces illiꝰ głȩ extiterint:
dispensat ds̃ etiã magnitudines głarũ. S sic̃
tamqũa unigeniti a patre plenũ gr̃ȩ & ueritatis:¬

Expanded text:
potest ipsa intelligi, de qua dicit Salvator in Evangelio: Cum venerit filius hominis in gloria Patris et sanctosed hominum: hominibus enim ministratnt; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est gloria patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; si vero etiam sanctorum aliqui capaces illius gloriae exstiterint, dispensat Deus etiam magnitudines gloriarum, sed stanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
milit̾ stare dr̃ in gr̃a. S & quod sequit᷑. ⁊ głamur
in spe głȩ dĩ. quale sit uideamꝰ. Mouet me cur ñ
dixerit głari se in gła dĩ. s in spe glȩ dĩ: in quo
deesse quid̾e aliqͥd elocutionis uidetur. ita ut
subaudiri debeat. in spe uidendȩ głȩ dĩ. Edocet
aũt nos ꝑhȩc sic̃ ⁊ ipse alibi dic̃. quia q̃ sꝑantur

Expanded text:
ur in spe gloriae Dei, quale sit videamus. Movet me cur non dixerit gloriari se in gloria Dei, sed in spe gloriae Dei: in quo deesse quidem aliquid elocutionis videtur, ita ut subaudiri debeat, in spe videndae gloriae Dei. Edocet autem nos per haec, sicut et ipse alibi dicit , Quia quae sperantur
Abbreviated transcription (Latin):
entia carnis inimica ẽ dõ: legi enĩ dei nͥ est
subiecta. Si gͦ carnalit̾ sapias. uł uitã tuã cu¬
piditatibꝰ carnis exponas. ⁊ affluentia delitia¬
rũ resoluas. aut si de legis intellectu carnalit̾
⁊ ñ sꝑitalit̃ sentias. ⁊ hȩc assertionibꝰ humana
arte quesitis. magis qu̾a sꝑitali gr̃a ⁊ intellec¬
tu subtiliore defendasssapientiã carnis. ĩnimicꝰ
efficeris dõ. Nec solus hȩc paulꝰ in suis litt̾is
scribit. Audi ⁊ iacobũ frẽm dñi similia ꝓtestan¬
tẽ cũ dic̃. Quoluerit amicꝰ e̾ẽ scłi huius: ini¬

Expanded text:
inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta . Si ergo carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spiritaliter sentias, et haec assertionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum dicit: Qui voluerit amicus esse saeculi hujus, ini