comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiramentũ malum ẽ
⁊ tñ onme iranentũ teste m̾tate a ma¬
lo ẽ. qui enim nerũ iurat pro necessitate
proximi ant pro ntilitate. cum stil is cui
niratur aut credere non põt. pro ignorã¬
tia. ant credere recusat pro malicia enis¬
modi iuramentũ malum. quidem nõ
ẽ illi qui nrat. quia ex necessitate contes¬
tatur m̾tati. ⁊̃ tñ. a malo ẽ illius cui in¬
rat. hoc est nł ex infirmitate si crecere ali¬
ter non põt: uł si credere contempnit ex
peruersione. Qmi autem sũcansa uirat
etiam si uerũ iurat non sine culpa est.
quia aut pro lenitate argitur aut procõ¬
tinnatia condempnatur. Qui malise
facturum uirat: peccat. In quo tñ melius
est iuramentum frangere ad ad Ndimple¬
re. ita quid̾ ut ⁊̃ malum caneat quod in¬
rauit: ⁊ nnch̾onimus culpam agnoscat.
in eo quod male uiranit.
erniriũ est mendatiũ: Sacroscã
a testõne inducta confirmatum.
Ani emĩ falsum mrat. peierat uł perin¬
rat. In quo pͥmũ malum ẽ culpa men¬

Expanded text:
uramentum malum est, et tamen omne juramentum teste veritate a malo est. Qui enim verum jurat pro necessitate proximi, aut pro utilitate, cum scilicet is cui juraratur aut credere non potest propter ignorantiam, aut credere recusat propter malitiam; hujusmodi juramentum malum quidem non est illi qui jurat, quia ex necessitate contestatur veritati; et tamen a malo est illius cui jurat, hoc est, vel ex infirmitate si credere aliter non potest, vel si credere contemnit, ex perversitate. Qui autem sine causa jurat, etiam si verum jurat, non sine culpa est; aut quia pro levitate arguitur, aut pro contumacia condemnatur. Qui malum se facturum jurat peccat. In quo tamen melius esset juramentum frangere, quam adimplere, ita quidem ut et malum caveat quod juravit, et nihilominus culpam agnoscat, in eo quod male juravit. Perjurium est mendacium sacrosancta attestatione inducta confirmatum. Qui enim falsum jurat pejerat vel perjurat; in quo primum malum est culpa men
Abbreviated transcription (Latin):
tõdĩne maiestatis apr̃is coeqͣlita¬
te. ⁊ exmantõ filii usq ad formã¬
tẽ ⁊̃ ignomimã ccifixi. Longitudo
ns incipͤ nec desinit q̃ nistos añ
mũdi ꝯstitutom̃ elegit ĩ diłtosi¬

Expanded text:
coaequalitate, exinanitio Filii usque ad formatem et ignominiam crucifixi. Longitudo nec incipit, nec desinit, qui ante mundi constitutionem elegit nos
Abbreviated transcription (Latin):
segit dicenda ance principinin
yis quis ad dminarum scup¬
turatum lectionem erudiend̾
accedit. pͥmun considerare
debet que sit materia cura quam uer¬
satur eoꝵ tractatio quia si rerum illaꝵ
de quibus scrptira scã ẽ. noticiam ba¬
buent. facilius postiodum dictormu
eis neciratem sine prosunditatẽ ꝑspicet.

Expanded text:
sint discenda a principio. Quisquis ad divinarum Scripturarum lectionem erudiendus accedit, primum considerare debet quae sit materia, circa quam versatur earum tractatio; quia, si rerum illarum de quibus scriptura facta est notitiam habuerit, facilius postmodum dictorum ejus veritatem sive profunditatem perspiciet.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis xp̃i usq ad quod nr̃ã cogitatio iret
⁊̃ ultra non procederet. si amplius habuit
in eo quod hoc habuit. quare enuangelista
amplius dixit: S non amplius. habuit
u eõ quod hoc habuit .xxx. annorũ erat ihx̃
homo .xxx. annorum erat quia etas homi¬
ns trigĩta annoꝵ erat . .xx. anni nõ fluxe¬
rant ⁊ non amplius ex quo homo eẽ ceꝑat.
Propterea homo. qua xix annoꝵ erat: t̃
non amplius. Et quid: Si homo .xx. an¬
norum tantũ erat. nonne similiter deus
qam paruam etatem habet deus. Rete paruã
nia paruus factus. parua etas in paruo.
magna eterutas in magno. Tamen nos¬
plus temporis habuit ułsi temporalis fint.
fuit. ne .xx. uec .x. nec .u. ne . .umiͦ. sstic enĩ

Expanded text:
hominis Christi usque ad quod nostra cogitatio iret hominis Christi usque ad quod nostra cogitatio iret et ultra non procederet? Si amplius habuit in eo quod hoc habuit, quare evangelista amplius non dixit? sed non amplius habuit in eo quod hoc habuit. Triginta annorum erat Jesus, homo triginta annorum erat, quia aetas hominis triginta annorum erat. Triginta anni jam fluxerant et non amplius: ex quo homo esse coeperat. Propterea homo triginta annorum erat et non plus. Et quid? Si homo triginta annorum tantum erat, nonne similiter Deus Quam parvam aetatem habuit Deus? Vera parvam, quia parvus factus. Parva aetas in parvo, magna aeternitas in magno. Tamen plus temporis non habuit ubi temporalis fuit. fu
Abbreviated transcription (Latin):
non passus deus. quia deus erat hominẽ assu¬
mens. S non ẽ mutatus in hominẽ. uidete
ad huc. Quis fuit ille qui cdixit. Antequam
abrliham fieret ego sum: Nonne homo: Quis
fint ille qui dixit : pat̾ clarifica me claritate
quam habui priusquam mundus .e. a. A.t. &¬
quid: Hoc uos scandalizat. hoc uos mouet
quod illos mouebat qui dicebant. quinqua¬
ginta annos nundum habes ⁊ abralum ni¬
disti. quare non: Nonne ⁊ illi uerum clice¬
bant. qui hoc dicebant: paulo aute ennan¬
gelista dixerat quia ipẽ ilx̃ incipiens erat
quasi annorum .xx. Pauca tempora ab
illo fluxerant usq ad huo. Nundum quadea¬
gnita anni compleci erant quanto magis
quinqͣgnita non erant. an forte uerum di
amplius erat. Qui emm .xix. annos no¬
nmabat quod amplius erat non negabat.
gis quod amplius erat non credebant. Qd
minabat. nchil nobis certum determinare
uoluit de spatio teporis etatis ihũ. hoc est

Expanded text:
non passus Deus; quia Deus erat hominem assunon passus Deus; quia Deus erat hominem assumens, sed non est mutatus in hominem. Videte adhuc. Quis fuit ille qui dixit: Antequam Abraham fieret ego sum? Nonne homo? Quis fuit ille qui dixit: Pater, clarifica me claritate quam habui priusquam mundus esset apud Quid? Hoc vos scandalizat? Hoc vos movet quod illos movebat qui dicebant: Quinquaginta annos nondum habes et Abraham vidisti? Quare non? Nonne et illi verum dicebant qui haec dicebant? Paulo ante Evangelista dixerat quia ipse Jesus incipiens erat quasi annorum triginta . Pauca tempora ab illo fluxerant usque ad hoc. Nondum quadraginta anni completi erant, quanto magis quinquaginta non erant? An forte verum dicamplius erat? Qui enim triginta annos nominabat quod amplius erat, non negabat. gis quod amplius erat non concedebant. Qminabat, nihil nobis certum determinare voluit de spatio temporis aetatis Jesu; hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicitis custũ nõ ẽẽ deum. ⁊ tamen clicitis
qnod si uerum eẽ. cristus deus non eẽ. E
tangitis custum non a parte negatis.
Nocculte necatis: Non inquiũt negamꝰ
Aut necamus. s ideo dicimus deum mor¬
suum non fuasse quia secundum diumi-¬
ratem cristus mortuus non fuit. Ergo
Nicite quando cristus ambulanit inter¬
Ua filium hominis in celo non fuisse. qr
secundum humanitatem in celo non fu¬
fuit. neq ideo mortuus non fint dens
quando in cruce pependit cristus. quia
secundum cdiuinicatem mortuus nonfu¬
it. Quid emĩ.: Si secundum hoo aut hoc
nõ ẽ. Ergo non ẽ: Si secundum hoc nou
est tamen ẽ. quia secundum aliud est.
Austoritatem uultis: Auclite licernam
uit in eternũ S quomodo mortirus ẽ d̾s :
unde mortuus: Et pot̃ mori deus: accep̃
ex te unde moreretur pro te. Idem iterum.
uerbum ĩquid crusifixũ ẽ s non ẽ mutatũ
in homine. Et itñ. periit ergo quod homo
erat mortuus ẽ deus. ⁊ periit quod deus

Expanded text:
non esse, et tamen dicitis quod si verum esset, Christus Deus non esset. Ergo tangitis Christum. Non aperte negatis, sed occulte necatis. Non, inquiunt, negamus aut necamus: Sed ideo dicimus Deum mortuum non fuisse, quia secundum divinitatem Christus mortuus non fuit. Ergo dicite, quando Christus ambulavit in terra Filium hominis in coelo non fuisse, quia secundum humanitatem in coelo non fufuit, neque ideo mortuus non fuit Deus, quando in cruce pependit Christus, quia secundum divinitatem mortuus non fuit. Quid enim? Si secundum hoc aut hoc non est, ergo non est? Si secundum hoc non est, tamen est; quia secundum aliud est. Auctoritatem vultis? Audite lucernam,vit in aeternum? Sed quomodo mortuus est Deus? Unde mortuus est? Et potest mori Deus? Accepit ex te, unde moreretur per te. Idem iterum: Verbum, inquit, crucifixum est, sed non mutatum est in hominem. Et iterum: Per id ergo quod homo erat mortuus est Deus; et per id quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
creationem refertur. Scuptum ẽ eium. Do¬
mine resinui fcũs ẽ nobis. ⁊ panlo post.
ago fcm̃ eẽ si frequenter ad aliquid non
ad naturam refertur etiam creatum ad cam̃
refertur. Unde intelligiius illud quod de
incarnatione diui scuptum ẽ. dominus
creanit me principiũ marum suarum in
opera sua id significare quod ad redimen
da opera patris. dominus ihõ de iurgine
sit creacus. Idem in eodem. paulus inqͥtͥ
prohibet me seruire creature. ⁊ cristo ad¬
monet sermendum. Non ergo creatura
custus: Paulus inquit seruus ihñ cristi
⁊̃ bomis seruus qui dnm̃ denni recognos¬
cit. Ipẽ creature seruire nos prohibet. Quẽ¬
acdinolũ ergo custo ipẽ sermret. si cristum
creaturam pntaretur. uide ergo quomo¬
docustum ⁊ factum ⁊ creatum secundu
aliquid affirmat quem tũ creaturam eẽ
negat. Idem quoq in eodem in libro cris¬
tum non ad optinũ s uatubalem filium
ec̃ testatur clicens per adoptionem flliinos
dicimur. ille per ueritatem nature. quo¬

Expanded text:
ationem refertur. Scriptum est enim: Domine, refugium factus es nobis . Et paulo post: Ergo si factum esse frequenter ad aliquid, non ad naturam refertur, etiam creatum ad causam refertur. Unde intelligimus illud quod de incarnatione Domini scriptum est: Dominus creavit me principium viarum suarum, in opera sua ; id signifida opera Patris Dominus Jesus ex virgine sit creatus. » Item in eodem: « Paulus, inquit, prohibet me creaturae servire, et Christo admonet serviendum. Non ergo creatura Christus: « Paulus, inquit , servus Jesu Christi. » Et bonus servus, qui Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos prohibet. Quemadmodum ergo Christo ipse serviret, si Christum creaturam putaret? Video ergo quomodo Christum et factum, et creatum secundum aliquid affirmat, quem tamen creaturam esse negat. » Idem quoque in eodem libro Christum non adoptivum, sed naturalem filium esse testatur, dicens: « Per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
yses pprio nomine appellatus ẽ. quomͦ
Has. quomodo abraham. sic tamquam
cramenti nom̃ ẽ. quomodo si dicitur pro¬
ha. quomodo si dicitur sacerdos. lege ser¬
monẽ angustini in epła iohãns ibi hoc
rappenies. Idem in libro de p̃oestinatione
Norum. Ille inquit nos credere in cristũ
ecit. qui uobis fecit in quem credimus
ant infectus ẽ. Ambrosins in libro quẽ
e trinitate scribit ita dicit. Dicinus inqͥd
ẽ eiex semine dauid secundum carnem.
Secundum carnem ntiq ex semine dauid
factus est. Deus antem ante secula ex do

Expanded text:
e proprio appellatus est, quomodo Elias, quomodo Abraham. Sic tanquam s autem sacramenti nomen est, quomodo si dicatur propheta, quomodo si dicatur sacerdos. Lege sermonem Augustini in epistolam Joannis, ibi hoc reperies. Idem in libro De praedestinatione sanctorum: Ille, inquit, nos credere in Christum fecit qui nobis fecit in quem credimus aut infectus? Ambrosius in libro quem De Trinitate scripsit, ita dicit: Dicimus igiturest ei ex semine David secundum carnem . Secundum carnem utique ex semine David factus est. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
homo ẽt homo deus ẽ. Itm quia non
alia deus homo quam deus. neq ex alio
homo quam homo. non alius ẽ s idem
s et homo. Tamen quod homo insuo est
dinone deus in eodem est dignatione. ⁊̃
o deus in suo ẽ per naturam. homo me
ẽ pet gratiam. Sic itaq in custo aliã¬
lium deum. s deum ⁊̃ hominẽ inum ihe

Expanded text:
s est. Item quia non ex alio homo Deus, quam Deus, neque ex alio Deus homo, quam homo; non alius, sed idem est Deus et homo. Tamen quod homo in suo est conditione; Deus in eodem est dignatione; et quod Deus in suo est per naturam; homo in eodem est per gratiam. Sic itaque in Christo alialium
Abbreviated transcription (Latin):
pore uenisse hominẽ ⁊ ante tempri
Item quando dico homs personaml
sico. ex anima ⁊ carne. Item quandi¬
co deus personam significo in duri¬
te. Non amplius nocat homo in ha
quam annmam ⁊̃ carnẽ. neq in pepl
quam in amimna ⁊ carue. Neq amb

Expanded text:
pore venisse hominem, et ante tempora Item quando dico homo, personam significo ex anima et carne. Item quando dico Deus, personam significo in divinitate. Non amplius notat homo in natura, quam animam et carnem, neque in persona, quam ex anima et carne. N
Abbreviated transcription (Latin):
Natiuam. quem significat homo:
nam. Si quens quid significat hon¬
uitatem. deus significat cliuinitan
queus quem significat homo. an
nificat quem dens quia idem est hi
deus. Quid est homo: Si naturan
cit. Quid est homo : Si personam gi
deus ẽ. Quare homo deus ẽ quia hi¬
nitas diunitati personalit̾ mutaĩ
tura dei dimnitas natura homius i¬
uitas ⁊ dimmutas quidem humar
una ẽ persona. ⁊ quia persona der il
ninus mia ẽ. deus ⁊̃ homo unus s
terea quod facit deus homo eẽt fais

Expanded text:
naturam. Quem significat homo? personam. Si quaeris quid signifhumanitatem; Deus significat divinitatem. Si quaeris quem significat homo, eumdem significat quem Deus, quia idem est et homo et Deus. Quid est homo? Si naturam facit. Quid est homo? Si personam quaeris Deus est. Quare homo Deus est? Quia humanitas divinitati personaliter unita est. Natura Dei divinitas, natura hominis humanitas; et divinitas quidem humaniuna est persona; et quia persona Dei et hominis una est; Deus et homo unus est. Propterea quod faci
Abbreviated transcription (Latin):
taq deus homo factus ẽ. ⁊ tamencens cre¬
atura non ẽ qmia quod factũs est pro eostõ
ẽ. quia temporaliter assimpsit. quia semꝑ
non habuit. s ex tempore non accepit qdͣ
seppper habut. Tamen postanam deus fcũs
e homo ⁊ homo deus imus fuit ⁊ non dno
homo ⁊ deus. Et propter ipãm in effabue
mnonem qua deus ⁊ horo mins fant si¬
tup deus per humantatem suã le ueracit
tempor aleo exibiuit. sic ⁊ homo per da¬
tem suam ante tempora se fuisse rois¬

Expanded text:
taque Deus homo factus est, et tamen Deus creatura non est. Quia quod factus est pro eo factus est, quia temporaliter assumpsit, quod semper non habuit; sed ex tempore non accepit, quod semper habuit. Tamen postquam Deus factus est homo, et homo Deus, unus fuit, et non duo, homo et Deus. Et propter ipsam ineffabilem unionem qua Deus et homo unus fuit, sicut Deus per humanitatem suam se veraciter temporalem exhibuit, sic et homo per divinitatem suam ante tempora se fuisse no
Abbreviated transcription (Latin):
pora fuit. ⁊ in eo quod cepit in tempore feudo¬
fuit ante tempora factor ẽ deus. Et cinu cẽp̃
homo eẽ ex tempore non tam̃ cepit quasi pai
non funss. ⁊ smiliter cum fatus ẽ hoͣ. non
taen factus ẽ quasi prius non extinsset.
pronterea eos qui custum creaturam eẽ dyx¬

Expanded text:
pora fuit: et in eo quod coepit in tempore fafuit ante tempora factor est Deus. Et cum coepit esse homo ex tempore; non tamen coepit, quasi prius non fuisset. Et similiter cum factus est homo; non tamen factus est, quasi prius non exstitisset. Propterea eos qui Christum creaturam esse dix
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur. ⁊̃ in celo se eẽ testabatur.
biq enim erat. nnterma per human¬
tem. in celo per admmnitatem. Idenis
in celo erat ⁊ in terra erat perhra¬
tatem in terra ⁊ tantũ in terra perbͥ¬
nitatem in celo ⁊̃ in terra. Si cogu¬
Mirnmn est homo ni celo dnãbatur:
deus in croce moriebatur. Si potuit homo ĩ
detta positus per hinuanitarem in celo eẽ
per duimitaten. potuit ⁊ deus regnaus
in celo per diuinitatem in terra mori per
hemanitatemi. S dicis. Quomodo deus
euit mori Deus qui ĩmortalis ẽ quo

Expanded text:
coelo se esse testabatur. Utrobique enim erat. In terra per humanitatem, in coelo per divinitatem. Idem qui in coelo erat, in terra erat. Per humanitatem in terra et tantum in terra, per divinitatem in coelo et in terra. Si cogMirum est. Homo in coelo dominabatur; et Deus in cruce moriebatur. Si potuit homo in terra positus per humanitatem, in coelo esse per divinitatem, potuit et Deus in coelo regnans per divinitatem, in terra mori per humanitatem. Sed dicis. Quomodo Deus mori potuit? Deus qui immortalis est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ditent. Dens mori non põt. homo mortuꝰ
dens mortnuis nonẽ. Quare hoc negatis.
dm mortuũ eẽ: Quia inquiũt diuini
A non põt mori. Si ꝓpterea deus mortimꝰ
Dnẽ. quia secundumꝰ dimnitatem mortu
nõ ẽ. ergo nec de uirgine deus natus ẽ
¶a secundim diunitatẽ de mrgine na¬
s nonẽ. nec inter homines deus conũ¬
Qus est. quia socundum dimuutatem in
homines conu̾satus non ẽ. ⁊ cetera
lna que in carne operacus est saluator.

Expanded text:
ent. Deus mori non potuit: homo mortuus est, Deus mortuus non est. Quare ergo negatis Deum mortuum esse? Quia, inquiunt, divinitas mori non potest. Si propterea Deus mortuus non est, quia secundum divinitatem mortuus non est; ergo nec de virgine Deus natus est, quia secundum divinitatem de virgine natus non est: nec inter homines Deus conversatus est, quia secundum divinitatem inter homines Deus conversatus non est, et caetera omnia quae i
Abbreviated transcription (Latin):
non habent. ẜ solido cibi. Quid eara
nerborum iuolutra. nisi quedam eu¬
menta intelligentie. quibus quano
nos interrogo si deus cepit in tempo
eterus stũs ẽ temporalis. temporsi
quando deus aute tempora fuit. lxi
huc deus non fuit. fortassis aliqra¬

Expanded text:
bent, sed solido cibo. Quid enim sunt verborum involucra nisi quaedam involumenta intelligentiae, quibus quandiu vos interrogo an Deus coepit in tempoeternus factus est temporalis, temporaliuit, quia quando Deus ante tempora fuit, homo adhuc Deus non fuit? Fortasse aliq
Abbreviated transcription (Latin):
Noe cepit eẽ persona uerbum nerbumm quan¬
do homo eẽ ceꝑit. s assupsit homine̾ ut ho¬
mo petsona. oc̃ nnciperet. nec alia persona ꝙ
illa erat que enm accipet. Itaq nerbun per¬
sona accepit hominẽ non personã s natam¬
ut qui suscepit ⁊̃ quod suscepit una eet in
trantate persona. Neq enĩ homine assump¬
to quaternitas facta ẽ s trintas mansit. qr¬
homo assuptus ex quo deus eẽ cepit. non
aua persona eẽ cepit quam illa que eni
suscepit. Qui gͦ hominẽ assumptum ne¬
gat personam ẽẽ negat hominẽ in personã
assumptum eẽ. Si enim illud nnquam fu¬
turus. oct̃. frustra ad alind alignando assup̃¬
tus cet. Amnc igitur homo assimptus per¬
sona ẽ ⁊ non alia. S ipã illa persona aqͥ
assuptus est. quia ⁊ assumens ⁊ assimp¬
tus unnia persona ẽ Dens homo ẽ. uerum ẽ.
pp̃ humauitatẽ suam deus homo ẽ. uerũ

Expanded text:
epit esse persona Verbum, quando homo esse coepit; sed assumpsit hominem, ut homo persona esse inciperet, nec alia persona quam illa erat, quae eum acciperet. Itaque Verbum persona accepit hominem, non personam, sed natut qui suscepit, et quod suscepit, una esset in trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est. Sed tte persona. Neque enim homine assumphomo assumptus ex quo Deus esse coepit, non alia persona esse coepit, quam illa quae eum suscepit. Qui ergo hominem assumptum negat personam esse, negat hominem in personam assumptum esse. Si enim illud nunquam futurus esset, frustra ad illud aliquando assumptus esset. Nunc igitur homo assumptus persona est, et non alia; sed ipsa illa persona a qua assumptus est, quia et assumens et assumptus una persona est. Deus, homo est. Verum est propter humanita
Abbreviated transcription (Latin):
tiebat. Cuius lilcõ in corde eius non suscepit
socun. eius operatio in carne illius non ha¬
bebat exemplimi. hoc igitur solum iurgo cõ¬
cepit quod de sua carne per amorem ⁊ operaci¬
onẽ sp̃c sc̃ĩ accepit. De quo etiam solo sine ni¬
tilis semmnis cõmixtione filimũ genuit. Nõ
ergo libido carns conceptionem in nirgine
operata ẽ. que nec de niri carne semen acce¬
pit nec de sua carne per amorẽ iri concep̃
s per amorem ⁊ operationem spiritus scĩ.
Nec ip̃e spiritus scñs idcirco pater custi dicẽ¬
dus est quia eius amor conceptionẽ nirgi¬
nis operatus est. quia nec de sua centia nir¬
gini semen partus tribuit. s ipĩ de carue
ꝓpria mrgini per amorem suũ atq iitucẽ
go ex sola carne sua sine admixtione mrilis
senimis per sc̃i sp̃c̃ operationem ⁊ amoremz
tepit. Hinc est quod eidem inrgii paritu¬
re per angelum dicitur. spiritus sanctas suꝑ¬

Expanded text:
ciebat. Et cujus dilectio in corde illius non suscepit ciebat. Et cujus dilectio in corde illius non suscepit socium, ejus operatio in carne illius non habebat exemplum. Hoc igitur solum virgo concepit, quod de sua carne per amorem et operationem Spiritus sancti accepit; de quo etiam solo sine virilis seminis admistione filium genuit. Non ergo libido carnis conceptionem in virgine operata est, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua carne per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem Spiritus sancti. Nec ipse Spiritus sanctus idcirco pater Christi dicendus est, quia ejus amor conceptionem virginis operatus est, quia non de sua essentia virgini semen partus tribuit; sed ipsi de carne propria virgini per amorem suum atque virtutego ex sola carne sua sine admistione virilis seminis, per Spiritus sancti operationem amoremque concepit. Hinc est quod eidem virgini pariturae per Angelum dicitur: Spiritus sanctus sup
Abbreviated transcription (Latin):
semen humani partus a sola muliere for¬
duandum concipitur. quod simul a iuro
t mnliere scimmatur. Quod quidem sic̃
iam dcm̃ ẽ in muliere per amorem uiri ⁊
in uiro per amorem mulieris natura oꝑat᷑.
Propter quod enam mulier non nisi a ni-¬
ro concipere dicitur. licet tam de se quai de
uiro accipiat mde fetundatur. ⁊ recte de so¬
lo uiro concipit quia id quod concipit in al¬
tero quidem de carne uni sumitur in altõ
autem per amorem nri ministratur. Non
itaq hoo solum de uiro concipit quod deui¬
ro accipit. s hoc eniam de iro concipit. dex se
de amore uiri accipit. hec p̾termittẽ uolminꝰ
pp̃ hoc quod dictum ẽ mariã de spuitu scõ cõ¬
cepisse. Concepit ergo maria de sprrim scõ nõ
s quia per amorem ⁊ operationem sputus
sc̃ĩ ex came nirginis diuino partui natura
suł̃am ministranit. Nam quia in corde eius
amor spiitus scĩ singulanter ardebat. ideo
m carne eius mrtus spiritus sc̃ĩ iirabilia fa¬

Expanded text:
semen humani partus a sola muliere forsemen humani partus a sola muliere formandum concipit, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri, et in viro per amorem mulieris natura operatur. Propter quod etiam mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiatur unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quae id quod concipit, in altautem per amorem viri monstratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, quod de viro accipit, sed hoc etiam de viro concipit, quod ex se de amore viri accipit. Hoc praemittere voluimus propter id quod dictum est, Mariam de Spiritu sancto concepisse. Concepit ergo Maria de Spiritu sancto, sed quia per amorem et operationem Spiritus sancti ex carne virginis divino partui natura substantiam ministravit. Nam quia in corde, quo amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus virtus Spiritus sancti mirabilia fa
Abbreviated transcription (Latin):
ab soluendam impeclit. ita prorsus sine
¶La uecessitate aut coactione ab ea requiri¬
tar. ut nisi sola dilcõne ⁊ ut sic clixerum spõ¬
tanea uoluntate caritate ad tribuendũ id
non inclmetur. Nichil enĩ ẽ p̃ter solam
Dilcõm quod hoc debitum a natura extorã¬
de possit s cum spontanea fuerit caritate
ersuasa. tunt nimirum sibi ad iniutem
ad opus consũuandum ex utraq parteli¬
benter atq gratanter occurrit. Sane quic¬
Tud molenter uolenti arupitur. ad eiusmo¬
di cause effciũ incongruum proxus atq
tn efficax demonstratur. Sola ergo dilecti
dẽ que natam persuade̾ ⁊ nolentem quodã.¬
modo cogere põt ad semmandum partum.
Et quidem in muliere amor uiri. in nro
Entem anior mulieris id agere solet. ut
ma in altõ solum sibi nacura sufficies̃
non ẽ. ad altũtrum sibi per clilcõnem sb̾¬
nemiat. ut quod in nentra potint per se
utraq per se cum. altera possit. Igitur

Expanded text:
ris exsolvendam impendit, ita prorsus sine ris exsolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et ut sic dixerim spontanea voluntate ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam voluntatem, quod hoc debitum a natura extorquere possit; sed cum spontanea voluntate fuit persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque graviter occurrit. Sane quidquid violenter volenti abripitur, ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est quae naturam persuadere, et volentem quodammodo cogere potest ad seminandum partum. Equidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quae in altero solum sibi natura sufficiens non est, alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit in utraque per se cum altera possit. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ficeratione mdligit. ne forte in re ilussiaus d̃
Nde unenda ⁊ obseura sensus humanuis a¬
Liuid amplus sua postate p̾sumas. nec id̾o
dda sunt. Queramus ergo quod concep̃
mana aut caruẽ nou concepit. ⁊ carnem
n gennt. aut si carnem genuit. carnem cõ¬
it. Quod enĩ concepit hoc genuit. Sed
modo caruem iniistrare potuit nonca
Nant non carnẽ gignẽ caro: Ista perplexaĩ¬
sitio sine querendi ratio quemadinoctum
sne ⁊̃ competent̾ intelligi naleat consideremꝰ
⁊primũ quidẽ in ea que secundũ. solitam ac
utatam nature operationẽ peragitur con¬
ceptione eiusdem nature opus quomodo com¬
phatur intueam̃. In parentibus caualiter
tuerantib ⁊ per carius coitũ nascitam car¬
nem ex carne fabricantibus utrobiq nata᷑
usq carne procedat ⁊ quod solum in miius
carne formanda est caro. Tum hoo uestigal
quod natura quasi debitum quoddam ex in¬
snto treatoris ad fabricam humam corpo¬

Expanded text:
consideratione indigent, ne forte in re difficili, et consideratione indigent, ne forte in re difficili, et valde timenda et obscura sensus humanus aliquid amplius sua possibilitate praesumat. Nec ideo denda sunt. Quaeramus ergo quid concepit Maria. Aut enim carnem non concepit, et carnem non genuit; aut si carnem genuit, carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit? Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro, aut non carnem gignere caro? Ista perplexa inquisitio sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et competenter intelligi valeat consideremus. Et primum quidem in ea quae secundum solitam ac usitatam naturae operationem peragitur conceptione ejusdem naturae opus quomodo compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus utrobique naturusque carne procedat et quod solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris ad fabricam humani corpo
Abbreviated transcription (Latin):
uni sucut
superius dciũ ẽ
incarnationẽ fililii cum ipõ
singulariter de spiritu scõ conceptrsi
puram coscientiam fidelit̾ in quirit. Q¬
dimi itaq in primis est quomodo em
frequentissimo usu nature didicimu
cum mulier a niro concepisse dicituri
aliud nnsi sb̾am carius ad genandan
per carnus coitum suscepisse memorat
liens una caro efficitur. ut io quod il
sumens ab illo per istam etiam ab ii
neretur. Ergo mulier a iuro concipra
a carne nui per coitum carius semcul¬
cipit ad genandam carnẽ. nec alim a¬
pit quam ille est a quo concipit auri
ergo dicemus: Numquid spiritus saut
de sua sub̾a semen partus infudir aluo
gialis. Quomodo ergo semen caru
carius non fint quod conceptum ⁊ e
fint quod natũ ẽ: Quo dicemus: Qu
maria de spiritu scõ concepit: Et sidiͥ
sancto concepit quomodo spiritus sruꝰ
pater cristi non fuit. Hec omiã magi

Expanded text:
um sicut superius dictum est incarnationem Filii cum ipso singulariter de Spiritu sancto conceptuspuram conscientiam fidenter inquirit. Quaerendum itaque in primis est quomodo intelligi frequentissimo usu naturae didicimus, quod cum mulier a viro concepisse dicitur, non aliud nisi substantiam carnis ad generandam carnem per carnis coitum suscepisse memoratur. mulieris una caro efficitur, ut id quod nasciter originem sumens ab illo, per istam etiam ab ista generetur. Ergo mulier a viro concipit, cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit, ad generandam carnem. Nec aliud concipit quam ille est a quo concipit; aut ergo dicemus? Nunquid Spiritus sanctus de sua substantia semen partus infudit alvo virginis? Quomodo ergo semen carnicarnis non fuit quod conceptum est et caro fuit quod natum est. Quid dicemus? Quomodo Maria de Spiritu sancto concepit? Et si de Spiritu sancto concepit, quomodo Spiritus sanctus Pater Christi non fuit? Haec omnia magna
Abbreviated transcription (Latin):
u simuil ⁊ animam. assupsent an cainẽ
prius quam anima. sine anmam prins quã
carnẽ. S neussime ⁊ absq omni dubitatione
creditr. quod ex quo deus hominẽ assump¬
¶sis totum assup̃sit. quia ex quo homueni
assumpsit sient homo deus sicdeus neras ho¬
mo fuit. Uerus autem homo non fuiss. in
sola came aut in sola amma. quia homo ẽ¬

Expanded text:
n carnem prius quam animam sive animam prius quam carnem. Sed verissime et absque omni dubitatione creditur quod ex quo hominem Deus assumpsit, totum assumpsit; quia ex quo hominem assumpsit, sicut homo Deus: sic et Deus verus homo fuit. Verus autem non fuisset in sola ca
Abbreviated transcription (Latin):
personam s assumpsit hominẽ in persona.
ieoo autem hominem assimipsit. quia car¬
nam humam ⁊ anmã humana assimp¬
sit Ideo uo personam non assumpsit quia
caro illa ⁊ anima illa prins quam nerbo u¬
mretur in personam non erat umita ad per¬
sonam. Una mnuo fait ⁊ ad inũ unuo fuit
t uerbi ⁊ carnis ⁊ anime. sion prius ner¬
bum t caro nec prins uerbum ⁊ anmia. ñ
prius anima ⁊ caro s simul amma nerbũ

Expanded text:
 in personam. Ideo autem hominem assumpsit; quia carnem humanam et animam humanam assumpsit. Ideo vero personam non assumpsit, quia caro illa et anima illa priusquam verbo unirentur in personam, non erant unita ad personam. Una unio fuit, et ad unum unio fuit, et verbi et carnis et animae. Non prius verbum et caro, nec prius verbum et anima, nec prius anima et caro sed simul verbum
Abbreviated transcription (Latin):
in qua confiatur ⁊ sactifcatur. Quarcu
quod sint genera satramentoꝵ. hoc est dis¬
futis. cansa. mat̾ia dinisio. Hec enimqua¬
tuor si diligenti persecutione distussa fueran
nitelligentiam facere potuerunt de hus que
pposita sunit. Primum ergo primo tractan

Expanded text:
in qua conficitur et sanctificatur. Quartum, quot sint genera sacramentorum. Hoc est diffinitio, causa, materia divisio. Haec enim quatuor si diligenti prosecutione discussa fuerint, intelligentiam facere potuerunt de his quae proposita sunt. Primum ergo primo tractan
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq int̾ ipã pͥmi temporis sacram̃¬
ta que sub naturali lege erant ⁊ ca que
nel sub lege scripta nł̃ sub gratia institu¬
tasunt sacramenta int̾eẽ prospicimus: qd̾
illa uoluntatis mag eẽ indentur ista ne¬
cessitatis illa ex uoto celebrata sunt ista

Expanded text:
llud quoque inter ipsa primi temporis sacramenta quae sub naturali lege erant, et ea quae vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse perspicimus, quod illa voluntatis magis esse videntur, ista necessitatis. Illa ex voto celebrata, ista
Abbreviated transcription (Latin):
mini ex uecessicate inclicta. ut quitea non
exocututus fuiss. reatum p̾naricationis in¬
currẽt. quemadineclum ille qui fidelit ea
colẽt meritum deuotionis sue inueniret.
Nusquam enũ loginuis quod aute legem
scriptam deus homini clixetit. qui decimas
non decłit qui sacrisicia non obtulit. sicut
postea pet legem dix̃. masculus emꝰ p̃putii
tircunifisa non fuit᷑ peribit anima illa de
ppuilo suo ⁊ sicut sub gratia t̾ubiliter ito
nius quod sacramenta illa prima. mag̾
ad exercendam denotionem ꝓposita fuerat
quam ad optiuendam salutem indicta. sã
qui nichil possidebat unde decimas offer¬
re debebat. Et qui nichil habebat. que sa¬
crificia. ⁊̃ quas oblauones offerce poderat
uotum nonit iatob deo dicens. Si domui
deus meus fuĩt mecũ ⁊c̾. ac demide subiĩ¬
git de unin̾sis que dedĩs michi .d. ⁊ ho. p¬

Expanded text:
ecessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixircumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter incimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit mecum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas
Abbreviated transcription (Latin):
coacuiantes ꝯtaminãt᷑ aũ
rectifisantes assumamꝰ.
ues optimos dõs auten
derisibles ⁊ fabulas aio¬
nas canib ꝓpiciamꝰ pluni¬
mam .i. exipsis adusus¬
os fortitudiem uͥtutem he¬

Expanded text:
coaceruantes, contaminatum autem refutantes. Assumamus sermones optimos; deos autem derisibiles et fabulas alienas canibus proiciamus; plurimam enim ex ipsis aduersus ipsos fortitudinem posside
Abbreviated transcription (Latin):
simm. Secimdum se. quonam extrm¬
secus operis si formam non accepit pp̃
se: quoniam aliunde causam operandi
non habuit. fecit emm ad sinulitudmẽ
suam quod disponebat ad participatõnẽ
suam. ut ex ip̃ai eadem formam traheret
cansam sumpsit creature rõnalis
¶conditio quod uoluit deus eterna bonita¬
te sue beatitudinis participes fiei. quami
indit et comuuicari posse. ⁊ muim omi¬
no non posse. Aluo itaq bonũ quod ipẽ
erat et quo ip̃e beatus erat. bonitate sola
necessitate trahebatur. ad cõmuiicandum
qm̃ ⁊ optum erat prodesse uelle. ⁊̃ poten¬
tissumm noceri non posse. Qd̃ amine uolt̃

Expanded text:
suum; secundum se, quoniam extrinsuum; secundum se, quoniam extrinsecus operis sui formam non accepit; propter se, quoniam aliunde causam operandi non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret,sam sumpsit creaturae rationalis conditio, quod voluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et potentissimi noceri non posse. CAP. V. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
prius est quonam ip̃e prime sunt om̃iĩ
nec hñt alias causas ꝓpͥẽ priores. quoni¬
generant sine traductione. qũ eteriutas
nec in suo statum deserint: tempora ordinãs.
neq ex suo substantiam mumstranit. cor¬
ruptibilia creans scõ manens quod erat.
fecit quod non erat in se continens potesta¬
tem faciendi non sumens ex se materiam
facti. Neq enim degeneranit inferiora
condens ur natura in ipã descendet. qui¬
bus dedit mitum: quomam et hoc ip̃m
onimpotentia eis natura continebat.
sine natura naturã creare. qua iiciũ
sinerent que non erant qm opus ⁊
factor natura idem eẽ non poterant. Si¬
cut ergo infaciendis se nõ miuuit eter¬
nitas. sic inifactis se n̾aux ininensitas.
S ante sta sine deftũ pleua consistit. ⁊
post facta sine motu indeficiens permã¬
sit. nichil nouũ assimiens. nichil anti¬
quiim amittens. totum dans. ⁊̃ nichil
abiciens. hec prima causa rerum omĩ¬
ũ scd̃m se. ⁊ propter se operata est opus

Expanded text:
prius est; quoniam ipsae primae sunt omnium, nec habent alias causas ipsae priores; quonigenerant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura naturam creare, qua initium sumerent quae non erant, quoniam opus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima causa rerum omnium secundum se et propter se operata est opus
Abbreviated transcription (Latin):
statim in ipa qua subsistit uita simplici
et ec̃ntia in moctali. indissolubiliꝙ primũ¬
eẽ accep̃. ytraq tñ simul facta est. alte
ra .i. corporea in eo ex quo ip̃a ẽ. altera
uero .i. incorporea in eo quod ip̃a est. U¬
traq formata ẽt utiaq informis sicut

Expanded text:
statim in ipsa qua subsistit vita simplici statim in ipsa qua subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; altera, id est corporea in eo ex quo ipsa est; altera vero, id est incorporea in eo quod ipsa est. Utraque formata, et utraque informis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
simul cepisse. ⁊ rerum insibilmũ om̃iũ
matĩam. eodemq prorsus momento
minsibiliũ in angelica natura centiã
ntramq q̃uodammodo in forma. ⁊̃
Nam quemadinod̾ illa formandorũ
corpornm mat̾ia qñ primũ creata ẽ.
⁊ quando formani habuit. in qua sb̾¬
sisfere ceꝑit. ⁊̃ tamen in forms erat.
quia nec dum disposita et ordinata fu¬
.ii. ita prorsus illa rõnalis cratia.
quando pͥmũ in sꝑicibus angelicis crea¬
ta ẽ mox quidem per sapienniam et dis¬
cretionem formata ẽ. s qma illi simmno
⁊ uero bono in quo beatificanda eras. nõ¬
dum se per conuersionem amoris mi-¬
presserat. quodaminoco ad hoc informus
permanebat. Ytraq gͥ natura et corpo¬
rea .ẜ. per materiam. ⁊ incorporea per
idem sit omnino eẽ. qui est materialit̾
prins quam personalter fien non hc̃.
sicut corporea natura. ⁊̃ propterea illa
dum crearetur. prius quidem per ma-¬
teriam ex qua fcã ẽ ad ẽẽ procdiit. hec uͦ

Expanded text:
ibilium omnium materiam, eodemque prorsus momento invisibilium in angelica natura essentiam; utramque quodammodo in forma, et Nam quemadmodum illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsus illa rationalis natura quando primum in spiritibus angelicis creata est, mox quidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, quia illi summo et vero bono in quo beatificanda erat nondum se per conversionem amoris impresserat, quodammodo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura et corporea scilicet per materiam, et incorporea per idem sit omnino esse quod est materialiter prius quam personaliter fieri non habet, sicut corporea natura; et propterea illa dum crearetur prius quidem per materiam ex qua facta est ad esse prodiit: haec vero
Abbreviated transcription (Latin):
bre erant super faciem abyssi. ⁊ spmtus
dei ferebatur super aquas. Ergo superon¬
per omnia erat spiritus dei. quia omĩa
in potestate erant dei. ⁊ i omnibus nĩ
artabatur potestas dei. Cortassis iam sa-¬
tis est quantum ad propositum bremca¬
tis pertinet. de hiis actenus disputasse.
si hoc solum ad iecerimus quanto temps¬
re mundus in hac confusione. prius quã
eius dispositio inchoeretur persaiterit. Nã
ꝙ illa prima rerum omĩum mat̾i̾a. in
pͥancipio temporis. ilł pocius ip̃o tem¬
pore ẽ exorta sit constat ex eo quod dcm̃
antem in hac informitate sine confusio¬
ne permanserit scriptura manifeste nõ
ostendit. Michi antem nidetur quan¬
tum ego comcere ualeo inter creationẽ
⁊ dispõsitõnem rerum ordinem quiden
temporis. s nullam fuisse moram mnt̃¬
iestam. ita ut uere quidem dici possit.
hoo post illud fcm̃ fuisse s inter hoc fcñ
et illud nullam omnino dilationem

Expanded text:
brae erant super faciem abyssi, et spiritus brae erant super faciem abyssi, et spiritus Dei ferebatur super aquas. Ergo super omnia erat spiritus Dei; quia omnia in potestate erant Dei, et in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta sit, constat ex eo quod dictuterram. Quamdiu autem in hac informitate sive confusione permanserit, Scriptura manifeste non ostendit. Mihi autem videtur quantum ego conjicere valeo inter creationem et dispositionem rerum, ordinem quidem temporis sed nullam fuisse moram interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem
Abbreviated transcription (Latin):
totum aque. ⁊ totum celum quia idem
aque et celum. Secunda die factum est
firmamentum. ⁊ nocatum est celum.
⁊ positume ut diuideret inter aquas ⁊
aquas. ⁊ que prius a que exant fcẽ sũt
aqne. ⁊ aque. aque. que sub celo. ⁊̃ aque
que supra celum et fcis est celum. celũ
⁊ celum. celum supia celum et sub celo
celum. usq hodie etiam celum ẽ supra
celum. ⁊ sub celo celum. ⁊ totumex u¬
no celo. ⁊ unum celum. s ante quam
fieret de illo celo hoo celum. quod est no¬
catum firmamentum. nõ erat illud ce¬
lum celum ⁊ celum. s tm̃ celum. nec
ille aque. aque et aque. s tm̃ aque ⁊̃ a¬
que. et celum miũ celum. ⁊̃ illud celint
edaque ille nec supra celum erant nec sp
celo. s fupra terram. nichilq erat inter
celum et terram quia nichil erat p̃ter
eelum et terram. ⁊ quia tñ aque erant
et tenebre erant. ⁊̃ abyssus erat. abyssꝰ
interra. tenebre ⁊̃ aque in celo. et tene¬

Expanded text:
Totum aquae et totum coelum; quia idem Totum aquae et totum coelum; quia idem aquae et coelum. Secunda die factum est firmamentum et vocatum est coelum; et positum est, ut divideret inter aquas et aquas,  aquae quae super coelum. Et factum est coelum, coelum et coelum; coelum supra coelum et sub coelo coelum. Usque hodie etiam coelum est supra coelum et sub coelo coelum, et totum ex uno coelo et unum coelum. Sed antequam fieret de illo coelo hoc coelum quod est vocatum firmamentum, non erat illud coelum coelum et coelum, sed tantum coelum. Nec illae aquae aquae et aquae; sed tantum aquae. Et aquae et coelum unum coelum; et illud coelum et aquae illae, nec supra coelum erant nec sub coelo; sed supra terram; nihilque erat inter coelum et terram; quia nihil erat praeter coelum et terram. Et tamen aquae erant, et tenebrae erant, et abyssus erat. Abyssus in terra; tenebrae et aquae in coelo. Et tene
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. celũ et cerce. Quid horum putas
subtus. aut quid supia fuisse dicemus:
lum supra. S iumiquid credendum est
in pͥma illa conditione rer̃. celum subt̾i¬
us treatum fuisse. ⁊ postea in formatio¬
ne supra dispositum. fortassis quia pri¬
us scrptura nominauit celum quam
terra. propterea celum quasĩ fundarũ¬
tum subtus creatum fuisse quis dicat.
Ego autem non ordinis s dignitatis cã
sic̃ positum reor. ⁊̃ quia enam sermo se¬
quens de elemento terre quasi de proxio
⁊ obhoc posterius nominatiuo habendus
fuit. ĩdeo et ꝑrius celum ⁊ postea terra
nomimari debuit. S neq ip̃a conditoꝵ
uatura aliũ positõns ant locatõnus or-¬
dinem pateretur. quã ut ponderosa deor¬
sum ⁊ airsum leuia disponerentur. Er¬
go terra deorsum erat et celum sursum.
et quod super terram erat. celum erat.
Ergo delum super terram erat. et aque
ubi erant: Sub celo an supra celum:
Nec sub celo neq cipea celum aque erant.

Expanded text:
sunt coelum et terra. Quid horum putas sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicemus? lum supra? Sed nunquid credendum est prima illa conditione rerum coelum subter creatum fuisse; et postea in formatione supra dispositum? Fortassis quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et quia etiam sermo sequens de elemento terrae quasi de proximo et ob hoc posterius nominato habendus fuit, ideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et coelum sursum, et quod supra terram erat coelum erat. Ergo coelum supra terram erat. Et aquae ubi erant? sub coelo an supra coelum? Neque sub coelo
Abbreviated transcription (Latin):
f. ab̃. Uno fupenus ꝓpostierat iudel
celum et tercam. modo quedam alia
dno subiungit. s. tenebras et abyssum
altm̃ .i. abyssum in terra. alcerum .i.
tenebras i eo quod celum nocauerat
signisicans intelligendum. proptere¬
a namq super faciẽm abyssi tenebre e¬
rant. quia abyssus subtus erab ⁊̃ desuꝑ
caligo tenebrosa erat. Neq abyssus de¬
nebre erat. quia lumen futura non erat.
s desuper faciem abyssi. tenebrarum lo
postea ueuire debint. Neq enĩ nͥ in lu¬
cis loco tenebre eẽ potuerunt. Propte
quas nominat cum prius in recum¬
creatioue de sola terra et celo mensionem
secisset. S non proꝑterea aquas inciea¬
tas ẽẽ credendum ẽ. quia in creatione re-¬
tum aquarum nomen positum non est.
quia ipsum celum ipẽ sunt tenebre. ip̃e
lucis pͥnationẽ. aque pp motum ⁊ auc¬
tuationem. Namsi abyssus in terra e¬
rat. et tenebre erant super faciem abys¬
si. gͦ tenebre erant super terram. S quid
erat super terram: Uno in principio fcã

Expanded text:
. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo quaedam alia duo subjungit scilicet tenebras et abyssum; alterum, id est abyssum in terra, alterum, id est tenebras in eo quod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locpostea venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterquas nominat, cum prius in rerumcreatione de sola terra et coelo mentionem fecisset. Sed non propterea aquas increatas esse credendum est, quia in creatione rerum aquarum nomen positum non est; quia ipsum coelum ipsae sunt tenebrae, ipsae lucis privationem; aquae propter motum et fluctuationem. Nam si abyssus in terra erat et tenebrae erant super faciem abyssi; ergo tenebrae erant super terram. Sed quid erat super terram? Duo in principio posita
Abbreviated transcription (Latin):
corpore futã aquis receptacula parata
erant. in quibus et̃ magna illa ab yssꝰ
de qua om̃iũ auenta aquarum producẽ¬
dasme dermanda fuerant. patulo ad huc
hyati uacuoq horrend inpreceps mane
preferebat. Cui quidẽ desuper tenẽbro¬
se illius calignus quia tota tumnc terre
superficies õbuoluta erat nebula tende¬
batur. quas ut ego arbitor tenebras
scriptura cum celum et terra crearen¬
tur super faciem abyssi fuisse testatur.
Talis mundi facies in principio prius¬
quam formam reciperet. aut dispõnẽ.
per scripturam significatur cum dicitur.
tio habet in composita. et tenebre erãt
super faciem ab̃. Per celum rramq
⁊ terram materiam illam ominu
celestiũ terrestriũq hoc loco significari
puto. de qꝑa postea succedenter in for¬
ma fc̃a sunt. qua in ipã prius per es¬
sentiã simł creata fuerunt. Ibi nam¬
q terra erat ipm̃ terre elenẽntum. ⁊
celum erat mobilis illa et leuis confu¬

Expanded text:
corpore futura aquis receptacula parata corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scripturam significatur cum dicitur: tio habet, « incomposita, » et tenebrae erant super faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul creata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et coelum mobile erat illa et levis confu