comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicit qr uistus ex fide uiuit.
Si sic ẽ ymino qr sic est debe¬
mꝰ utiq studiose cogitare fre¬
quẽtꝰ retractare sacramẽta fi¬
dei. Sine fide nãq ĩpossibile
ẽ placere deo. nã ubi nõ est fi¬
des nõ potest ẽẽ spes. Oportet
alioqͥn q̃ spes esse poti̾t. ubi au¬
tẽ nõ est spes caritas ẽẽ ñ p̃t.
Quis enĩ amet de qͦ nil boni
ro si caritatẽ nõ habuero ni-¬
chil mͥ ꝓdest. Quis autẽ sit
fructus cartatis audis ab
ore ueritatis. si qͥs diligit me
diliget᷑ a pr̃e meo et ego di¬
ligam eũ ⁊ manifestabo ei
meip̃m. Ex dilcĩone itaq

Expanded text:
dicit, quia justus ex fide vivit: si sic est, imo quia sic est debemus utique studiose cogitare, frequenter retractare sacramenta fidei nostrae. Sine fide namque impossibile est placere Deo. Nam ubi non fides, non potest esse spes. Oportet alioquin quae spes esse poterit? Ubi autem non est spes, charitas esse non potest. Quis enim amet de quo nil boni ro, si charitatem non habuero, nihil mihi prodest. Quis autem sit fructus charitatis, audis ab ore Veritatis: Si quis diligit me diligetur a Patre meo, et ego diligam eum et manifestabo ei meipsum . Ex
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide ⁊ uita ex cognitione.
Ex fide uita ĩt̾na. ex cogni¬
tione uita et̾na. Ex fide ui¬
ta illa qua interim uiuimꝰ
bene. Ex cognicione uita illa¬
qua ĩ fu turo uiueniꝰ beate.
fides itaq tocius bom initiũ
est atq fũdam̃tũ. Qmͣ studi¬
osos gͦ ĩ fide ẽẽ nos cõuenit
a qua om̃e bonũ et fũdam̃¬
tũ sumit ⁊ firmam̃tũ capit.
S sicut in fide tocius boni

Expanded text:
ex fide, et vita ex cognitione. Ex fide vita interna, ex cognitione vita aeterna. Ex fide vita illa qua interim vivimus bene, ex cognitione vita qua in futuro vivemus beate: fides itaque totius boni initium est, atque fundamentum. Quam studiosos ergo in fide esse nos convenit, a qua omne bonum et fundamentum sumit, et firmamentum capit? Sed sicut in fide totius boni
Abbreviated transcription (Latin):
lii ligna. fenũ. stipulã. Au-¬
iũ argentũ. lapides p̃ciosi:
nõ possũt igne cõsiui. Ista
sane possũt ꝑ ignẽ tnͣsire
⁊ post incẽdiũ man̾e. Si
cuiꝰ ĩqͥt opus mãserit qd̃¬
suꝑedificauit: mercedẽ ac
cipiet. Si gͥ ꝑ huiꝰmõi mer¬
cedẽ acquirimꝰ. qͥd aliud ꝑ
aurũ argẽtũ ⁊ lapides p̃cio¬
sos ꝙͣ bona oꝑa ĩtllig̾e de¬
bemꝰ.. In lignis autẽ fe¬
no. ⁊ stipula qͥd q̃so ĩtlłigi
oportet. bona oꝑa an mala:
ligna u̾o fenũ ⁊ stipulam
solet ignis cõsum̾e ⁊ uelut
ĩ nichilũ redige̾. S absit
ut ignis ille fu turus bona
oꝑa cõsum̾e ⁊ ãnichilare
possit. In lignis itaq fe¬
no ⁊ stipula: ñ recte ĩtelli-¬
gunt᷑ nisi oꝑa cõcremacio¬
ne digna ⁊ ad cõsumẽdũ
nõ ad remanẽd̃ ydonea.

Expanded text:
lii ligna, fenum, stipulam. Aurlii ligna, fenum, stipulam. Aurum, argentum, lapides pretiosi non possunt igne consumi. Ista sane possunt per ignem transire, et post incendium manere: Si cujus, inquit, opus manserit, quoeraedificavit memercedem acquirimus, quid aliud per aurum, argentum, et lapides pretiosos quam bona opera intelligere debemus. In lignis autem, feno et stipula quid, quaeso, intelligi oportet, bona opera an mala? Ligna vero, fenum et stipulam solet ignis consumere, et velut in nihilum redigere. Sed absit ut ignis ille futurus bona opera consumere, et annihilare possit. In lignis itaque, feno et stipula non recte intelliguntur, nisi opera concrematione digna, et ad consumendum, no
Abbreviated transcription (Latin):
qui datus ẽ nob̾. Ut sapi¬
ens ĩquit architectus fũ¬
damẽtũ posui. Qd̾ queso
ẽ illd̾ fundamẽtũ qd̃ paulꝰ
posuit ⁊ a paulo poni potuit.
Certe quomͦ in xp̃m credi
oporteat paulus doc̾e̾ potuit
⁊ absq ãbiguo docuit. Hoc
fidei nr̃e documẽtũ. cõstat ꝓ
certo spuital̾ edificii fore
fundam̃tũ. Pmo om̃i ẽ ut
sciat hõ qͥd debeat cred̾e uł
fac̾e ⁊ hoc põt hõ ꝑ hominẽ
nosse. Debet itaq p̃dicator
uitatis diligentꝰ edoce̾ qͥd
oporteat crede̾. quib oꝑib
debeat homo insist̾e̾ uł quo¬
modo ꝑpetrata mala ꝑ uerã
penitẽciã possit dele̾. ⁊ hoc e¬
rit ei fundamẽtũ pon̾e. Qͣ
młti sũt qui hoc catholice
doct̾ͥne fundam̃tũ ⁊ habẽt
⁊ memorit̾ tenẽt s mltũ
diu̾sa supedificãt. nã alii
bona actitant. alii ĩ spe re¬
sipiscendi pecrant. Utͥq gͥ
u̾e fidei fũdam̃tũ hñt s di¬
u̾sa suꝑedificant. Alii auiũ.
argentũ. lapides p̃ciosos. A¬

Expanded text:
qui datus est nobis. Ut sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. Quod, quaeso, est illud fundamentum quod Paulus posuit, et a Paulo poni potuit? Certe quomodo in Christum credi oporteat Paulus docere potuit, et absque ambiguo docuit. Hoc fidei nostrae documentum constat pro certo spiritualis aedificii fore fundamentum. Primo omnium est ut sciat homo quid debeat credere, vel facere, et hoc potest homo per hominem nosse. Debet itaque praedicator veritatis diligenter edocere quid oporteat credere, quibus operibus debeat homo insistere, vel quomodo perpetrata mala per veram poenitentiam possit delere, et hoc erit ei fundamentum ponere. Quam multi sunt qui hoc catholicae doctrinae fundamentum et habent, et memoriter tenent, sed multum diversa superaedificant! Nam alii bona actitant, alii in spe resipiscendi peccant. Utrique ergo verae fidei fundamentum habent, sed diversa superaedificant. Alii aurum, argentum, lapides pretiosos; a
Abbreviated transcription (Latin):
na sola ĩ diuinitate ꝑsoͣ
a semetip̃a esse nõ possit.
Que gͦ aliũde nõ accipit
ut sit uł aliqͥd possit: si
nulli ĩpenderet qd̾ ht̃ abs¬
q dubio ut alias dictũ ẽ
ĩ ꝑpetuũ sola remane̾t
nullũ itaq ĩ diuinitate
locũ: quarta ꝓprietas hr̃e
cognoscit᷑ uñ et qͣt̾nitati ᷤᷤ

Expanded text:
na sola in Divinitate persona a semetipsa esse non possit. Quae igitur aliunde non accipit ut sit, vel aliquid possit, si nulli impenderet quod habet, absque dubio, ut alias dictum est, in perpetuum sola remaneret. Nullum itaque in Divinitate locum quarta proprietas habere cognos
Abbreviated transcription (Latin):
stat esse cõe omẽ pleni¬
tudinẽ hr̃e. ꝓprietatũ aũt
distinctio u̾sat ᷑ cura duo.
cõstat nãq ĩ dando ⁊ ac¬
cipiendo unius nãq ꝑsõe
ꝓprietas ut ex p̃missis pa-¬
tet cõsistit ĩ solũ dando. al¬
ti̾us ĩ solũ accipiendo. In¬
ter has autẽ media tã ĩ
dando ꝙͣ ĩ accipiendo. S
ad ista fortassis dicturꝰ
est aliqͥs. Si una ꝓprieta ᷤᷤ¬
ꝯstat ĩ sola datione. alt̾a
ĩ sola acceptione. media
int̾ has ĩ datione ⁊ accep¬
tione cur nõ sit qͣita si¬
ne dacione ⁊ sine acceptio¬
ne in solo hr̃e. Qd̾ si recipi¬
mꝰ quat̾nitatẽ diuinaꝵ ꝑ
sonarũ fateri uidem᷑. S
huiꝰ q̃stionis nodũ ĩ supi¬
orib tã aꝑta rõ dissoluit

Expanded text:
omnem plenitudinem habere. Proprietatum autem distinctio versatur circa duo. Constat namque in dando et accipiendo. Unius namque personae proprietas, ut ex praemissis patet, consistit in solum dando, alterius in solum accipiendo. Inter has autem media tam in dando quam accipiendo. Sed ad ista fortassis dicturus est aliquis, si una proprietas constat in sola datione, altera in sola acceptione, media inter has in datione simul et acceptione, cur non sit quarta sine datione et acceptione in solo habere? Quod si recipimus, quaternitatem divinarum personarum fateri videmur. Sed hujus quaestionis nodum in superioribus tam aperta r
Abbreviated transcription (Latin):
altissimo inquit bene¬
dixi. Ecce qui se ipsum suꝑi¬
us tam impndenter mag¬
nifieabat. modo eũ solum
qui głificat. qui scdđm quod
apłs ait. est suꝑ omnia bñdic¬
tus inscła. Et iniuentem in
sempit̾num laudaui & głifica

Expanded text:
Altissimo, inquit, benedixi. Ecce qui seipsum superius tam impudenter magnificabat, modo eum solum glorificat, qui, secundum quod Apostolus ait, est super omnia benedictus in saecula: Et viventem in s
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt in equitate. quomͦ
gͦ ꝓuoluntate: An for¬
te fieri scdm equitatem
ẽ fieri sedm eiꝰ uoluntatẽ.
& eo ipso quo fit in eqͥta¬
te eo ipso inquam fit ꝓeiꝰ
uoluntate: S si idem ẽ
omnino fieri scđm eqͥta¬
tẽ. ⁊ fieri scdm eius no¬
luntatẽ. gͦ idem ẽ eiꝰ uo¬
luntas quod equitas.⁊ eqͥ¬
tas quod uoluntas. Et
non ẽ qͥ resistat mani
eius & dicat. quare fecisti.
Quis ei resistat. quis ei con¬
tradicat. cum omnia tam
potent̾ quam sapient̾ agat.
cum nemo sit qui possit. uł
ommipotentiam cohib̾e.
uł sũmam sapientiã argu¬
ere:

Expanded text:
fiunt in aequitate, quomodo fiunt in aequitate, quomodo ergo pro voluntate? An forte fieri secundum aequitatem est fieri secundum voluntatem, et eo ipso quo fit in aequitate, eo ipso, inquam, fit pro ejus voluntate? Sed si idem est omnino fieri secundum aequitatem, et fieri secundum ejus voluntatem, ergo idem est ejus voluntas quod aequitas, et aequitas quod voluntas. Et non est qui resistat manui ejus, et dicat, quare fecisti? Quis ei resistat? quis contradicat? cum omnia tam potenter, quam sapienter agat, cum nemo sit qui possit vel omnipotentiam cohibere, vel summam sapientiam arguere.
Abbreviated transcription (Latin):
uita utiq que ẽ ipse. cui nõ est
alud ẽẽ quam uinere. nec uiu̾e̾
quam ẽe. Quia potestat eius
potestas sempit̾na. quia quod
semel pot̾. semꝑ pot̾. qui omni¬
potens ẽ. Et regnum eius ingũa¬
tione ⁊ gnationem. quia ei ex
putati sunt. Habitatores terre.
amatores t̾renorum intelli¬
ge. qui nescuint quȩ sur sũ
sunt querere. nec possunt cũ
tio incelis ẽ. Uere autem in
nichilum reputant᷑ qui ꝑdi¬
dunt uerum eẽ. quib ꝓfecto
meliꝰ esset oĩo nõ eẽ: quã sic
ẽe. nisi quis putet melius eẽ
enim suam fac̃ tam in uirtuti¬
t̾re. & non ẽ qui resistat ma¬
nui eius. & dicat ei quare¬
it feõ in celo & int̾ra in ma¬
ri & in omnib abissis. Cũ
insequentib idẽnabugo¬
donosor in dei laudem di¬
cat. qui a omĩa oꝑa eiꝰ uera.
& uie eius iudicia. quid ẽ
qͦd hic eum dicit omnia
agere ꝓuoluntate sua:
Certe si omma oꝑa eius
uera sunt. omnia funt
in ueritate. certe si om̃s
uie enis iudicia sunt. oĩa

Expanded text:
 ipse, cui non est aliud esse quam vivere, nec vivere quam esse. Quia potestas ejus potestas sempiterna, quia quod semel potest, semper potest qui omnipotens est. Et regnum ejus in generatione et generationem, quia ei ex n nihilum reputati sunt. Habitatores terrae, amatores terrenorum intellige, qui nesciunt quae sursum sunt quaerere, nec possunt cum tio in coelis est . Vere autem in nihilum reputantur, qui perdiderunt verum esse quibus profecto melius esset omnino non esse quam sic esse, nisenim suam facit tam in et non est qui resistat manui eius, et dicat: quareit fecit in coelo et in terra, in mari, et in omnibus abyssis . Cum in sequentibus idem Nabuchodonosor in Dei laude dicat, quia omnia opera ejus vera, et viae ejus judicia: quid est quod hic eum dicit omnia agere pro voluntate sua? Certe si omnia opera ejus vera sunt, omnia fiunt in veritate; certe si omnes viae ejus judicia sunt, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ista gn̾alis alla parui tp̃is.
maior ista ꝗͣ illa . R. Hoc ab¬
sq dubio dñs ꝓmittit. quod
maus fuit. &̾ ad huiꝰ ꝓmissio¬
nis ꝯfirmationẽ signum ꝓpo¬
nit in eo qͦd dicit. Ecce uͥgo ꝯ¬
cipiet & pariet

Expanded text:
lis; illa parvi temporis, major ista, quam illa. RICH. Hoc absque dubio Dominus promittit quod majus fuit, et ad hujus promissionis confirmationem signum proponit, in eo quod dicit: Ecce virgo concipiet, et pariet
Abbreviated transcription (Latin):
di. Uniꝰ utiq & ueri dĩ cultũ
ab hõib deleri cnpiebant. qui
uidam quid̃. qui solus tunc
temporis int̾ homines huiꝰ
ꝓfessioĩs erat. ad se auellere.
& suo errori in plicare uolebãt.
De huniꝰ sane culture ab olicioẽ
dñs repmittit. ẽ dicit. Nõ
stabit. & ñ erit istud. Amodo
inquit & usq in secłm ñ erit.
ut uidas auellat᷑. & cultꝰ
uere dĩtatis ab hoib deleat᷑.
Quod modo hͥ ꝓmittit᷑ deui¬
tit᷑ de eccłia. Q porte inferi
ñ p̃ualebunt adu̾sus eam. Sic̃
in euellenda dei cultura ne
H. Aĩadũto quid uelitis dic̃e.
s quod d̾r. ñ erit istud. puto
gemino mͦ intelligi posse. Cũ
enim ad id quod p̾missum ẽ.
auellamus. respondetur: ñ
erit istud. pot̃ speciałr intel¬
ligi quod ñ ab eis auellet᷑. uł
glialit̾ quod nullo mͦ. nullo
tempore auelletur. R. Ex his

Expanded text:
di. Unius itaque et veri Dei cultum di. Unius itaque et veri Dei cultum ab hominibus deleri cupiebant, qui Judam quidem qui solus tunc temporis inter homines hujus professionis erat ad se avellere, et suo errori implicari volebant. De hujus sane culturae abolitione Dominus repromittit, cum dicit: Non stabit, et non erit istud. Amodo, inquit, et usque in saeculum non erit, ut Judas avellatur, et cultus verae Deitatis ab hominibus deleatur. Quod modo hic promittitur de Jtitur de Ecclesia: Et portae inferni non praevalebunt adversus eam . Sicut in evellenda Dei cultura nemHUGO. Animadverto quid velitis dicere. Sed quod dicitur, non erit istud, puto gemino modo intelligi posse. Cum enim ad id quod praemissum est evellamus, respondetur non erit istud, potest specialiter intelligi quod non ab eis avelletur, vel generaliter, quod nullo modo, nullo tempore avelletur
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ab eo in quo uidas ab eis diu̾sus
erat. uł quo inꝗͣ. nͥ ad id in qͦ ip̃i
unum erant: Pluralitatẽ certe
deoꝵ recipiebat̃ & in ħ unammmi¬
t̾ consentiebant. & in hoc ipso
umius ꝓfessionis erant. In eo ip̃o
uͦ uidas ab eis diu̾sus erat. qͣuixta
ꝓfesionẽ suam. unum & uerũ
dm̃ colere debebat. Prĩcipalit̾
itaq adħ inti uident᷑. ut possent
meis uinus dei cultum eũtere.
ee eatenꝰ ut ñ eẽt. uñ itm posset
repullurare. Auellamus inqͥnt̃.
Aluid est auelłe. aliud ÷ p̾cid ere.
Arbor certe c̃ in ramis uł ĩtrũco
p̾ciditur. remanet ei radix ad¬
huc uñ reparet᷑. S c̃ radicitꝰ
auulsa fuerit. iam ñ ei suꝑ ẽ.
a fidelitatis sue loco. ut sic di-¬
cam ad ĩfidelitatis sue par¬
ticipationẽ auelłe tẽptabat̃.
quid aliud ineis quã uere dim¬
nitatis cultum irreꝑabilit̾
eu̾te̾ ꝑ abant: R. Acute satiᷤ
in his omnib uidisti. nec occur¬
rit mͦ iñ uite debeas rep̃hen¬

Expanded text:
nisi ab eo in quo Judas ab eis diversus nisi ab eo in quo Judas ab eis diversus erat? Vel quo, inquam, nisi ad id in quo ipsi unum erant? Pluralitatem certe deorum recipiebant, et in hoc unanimiter consentiebant, et in hoc ipso unius professionis erant. In eo ipso vero Judas ab eis diversus erat, quod juxta professionem suam unum, et verum Deum colere debebat. Principaliter itaque ad hoc niti videntur, ut possent in eis unius Dei cultum evertere, et catenus ut non esset unde iterum posset repullulare. Avellamus, inquiunt: aliud est avellere, aliud est praecidere. Arbor certe cum in ramis, vel in trunco praeciditur, remanet ei radix adhuc unde reparetur. Sed cum radicitus avulsa fuerit, jam non ei superest a fidelitatis suae loco, ut sic dicam, ad infidelitatis suae participationem a vellere tentabant, quid aliud in eis quam verae Divinitatis cultum irreparabiliter evertere parabant? RICH. Acute satis in his omnibus vidisti, nec occurrit modo unde jure debeas reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
scõde. Neq ħ posito quod dico.
erit: illa q̃ de signi multiplici¬
tate dixistis euacuare. s solida¬
re. nam unum idẽq signũ pot̃
multiplex eẽ. & multa significa¬
re. Imo ita fiet. ut id qͦd auobis
exigo. sit ut sic dicam ad funda
pedificationẽ. R. Oportet tãdẽ
ĩstantie tue ne dicaui ꝑtinacie
morẽ gerẽ. & uelud delicato pu¬
ero uxta desid̾ium satifface.
Recole gͦ quid reges illi qͥ ierłm
inquiunt ad uidam. & sucite¬
mus eum. & auellamus eum
ad nos. & ponamꝰ regẽ ĩmedio
eiꝰ filiumtabe el. Et dñs adhec.
Non stabit. & ñ erit istud. ꝓqͣ
q̃so causa putas eos ꝯuenisse adui¬
dam debellandum: H. Dixissẽ
certe ad dilatand̃ regnum suũ.
nͥ ꝓposuissent enestigio substitu¬
ere ibi regem alium. Mag̃ itaq
mͥ uidentur intendere & labora¬
re. adeu̾sionem cultꝰ duuini. ꝗͣ
ad dilatationẽ regni sin. Auel¬
lamus inquurnt uidam ad noᷤ.
Uñ q̃so. & quor. Uñ inquam.

Expanded text:
scondere. Neque hoc posito, quod dico scondere. Neque hoc posito, quod dico erit illa quae de signi multiplicitate dixistis evacuare, sed solidare. Nam unum idemque signum potest multiplex esse, et multa significare. Imo ita fiet ut id, quod a vobis exigo, sit, ut sic dicam, ad fundatperaedificationem. RICH. Oportet tandem instantiae tuae, ne dicam pertinaciae, morem gerere, et velut delicato puero juxta desiderium satisfacere. Recole ergo quid reges illi qui Hieruinquiunt, ad Judam, et suscitemus eum, et avellamus eum ad nos, et ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. Et Dominus ad haec: Non stabit, et non erit istud . Pro qua, quaeso, causa putas eos convenisse ad Judam debellandum? HUGO. Dixissem certe ad dilatandum regnum suum, nisi proposuissent evestigio substituere ibi regem alium. Magis itaque mihi videntur intendere, et laborare ad eversionem cultus divini, quam ad dilatationem regni sui. Avellamus, inquiunt, Judam ad nos. Unde, quaeso, et quo? Unde, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius iam dixi. ea
que auob̃ dicta sunt de sig¬
ni qͣlitate uł ꝯm̃datione
ad modum placent ꝯsid̾ata
ꝑse. s cͥcũ iacenti litt̾e nullo
mͦ uident᷑ coherẽ. ⁊ eo ipso nil
seruari. ut quicquid ineis
ubic̃q dr. oporteat p̾ceden¬
tib &e subsequentib coapta¬
rie᷑ h. Scio utrumq ĩ ppħis
frequens eẽ. & seqñtia p̾ce¬
dentib mͦ coherẽ. mͦ ñ coherẽ.
S ꝗͣnis ista sentñtiar̃ cohe¬
rentia ubiq obseruari ñ ua¬
hic obseruari ñ debeat. Cũ
em̃ certe rei gr̃a signum ꝓpo¬
situm fuerit: uidete ꝗͣ ab
surdum sit. ut repente rei alteriꝰ
signum exiberi dicat᷑. ⁊ rei quid̃
de qua nulla m̃tiofit.R. Diximꝰ
iam & audisti. ocultandi sacͣm̃¬
ti gr̃a factãi fuisse. & ħ tͥ deb̾et
suffic̃ẽ. h. Nemo mͥ pot ꝑsuade.¬
eẽt difficile. rẽ cuiꝰ singnũ ꝓmis¬
sus puer ẽẽ possit latent̃ tangẽ.
& nicħominus secreti si archanũ
subaliquo u̾boꝵ integum̃to ab¬

Expanded text:
ius jam dixi, ea quae a nobis dicta sunt de signi qualitate, vel commendatione, admodum placent considerata per se, sed circumjacenti litterae nullo modo videntur cohaerere, et eo ipso nil servari, ut quidquid in eis ubicunque dicitur, oporteat praecedentibus et subsequentibus coaptari? HUGO. Scio utrumque in prophetis frequens esse, et sequentia praecedentibus modo cohaerere, modo non cohaerere. Sed quamvis ista sententiarum cohaerentia ubique observari non vahic observari non debeat. Cum enim certae rei gratia signum propositum fuerit, videte quam surdum sit, ut repente rei alterius signum exhiberi dicatur, et rei quidem de qua nulla mentio fit. RICH. Diximus jam, et audisti occultandi sacramenti gratia factum fuisse, et hoc tibi deberet sufficeesset difficile rem cujus signum promissus puer esse possit, latenter tangere, et nihilominus secreti sui arcanum sub aliquo verborum integumento ab
Abbreviated transcription (Latin):
ce apte habes ꝙ ex fide ẽ iusti¬
cia. s restat querẽd̾ utiũ sẽ¬
ꝑ ex fide sola. an aliqñ ex
mus si placet suꝑ hoc ip̃m
ip̃iꝰ apłĩ testĩoniũ. Arbit᷑¬
mur ĩquit iustificari ho¬
minẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib le¬
gis. Ecce iteꝵ hales aꝑte
ꝙ possit hõ aliqñ iustifica¬
ri ex sola file absqz legis
oꝑe. S nũqͥd sẽꝑ ex sola
fide ⁊ sine om̃ĩ legis opere:
minume. Nã si tẽpꝰ oꝑandi
ht̃ fides sine oꝑib mortua
est. Nõ em̃ auditores le¬
gis s fcõres iustificabũt᷑.

Expanded text:
ce aperte habes quod ex fide est justitia. Sed restat quaerendum utrum semper ex fide sola, an aliquando mus, si placet, super hoc ipsum ipsius Apostoli testimonium: Arbitramur, inquit, justificari hominem per fidem sine operibus legis. Ecce iterum habes aperte quod possit homo aliquando justificari ex sola fide absque legis opere. Sed nunquid semper ex sola fide, et sine omni legis opere? Minime. Nam si tempus operandi habet, fides sine operibus mortua est . Non enim auditores legis, sed factores ju
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ fides q̃ ꝑ dilc̃onẽ oꝑetur.
Ex ꝓlatis itaq testĩoniiᷤ
manifeste colligit᷑ ꝙ hõ
quidẽ iustificet ᷑ qñq ex
nõ ẽ. In eo siquidẽ qd̃ dicit
uno loco qm̃ ex oꝑib legis
nõ iustificabit᷑ oĩs caro. aꝑ¬
te dat ĩtlłigẽ ꝙ hũane ĩ dustri¬
e om̃o nõ sufficit sola legis
ĩpleta iustificare ñ possit idõ
de eadẽ alio locodicit. Non
em̃ auditores s fcores legiꝰ

Expanded text:
dilectionem operetur. Ex prolatis itaque testimoniis manifeste colligitur quod homo quidem justificetur quandoque ex non est. In eo siquidem quod dicit uno loco, quoniam ex operibus legis non justificabitur omnis caro, aperte dat intelligere quod humanae industriae omnino non sufficit sola legis impleta justificare non possit, ideo de eadem alio loco dicit: Non enim auditores, sed f
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Itaq de ip̃ius sacre
scriptiue testĩoniis ĩqͣnͣtũ
dederit dñs eliciamꝰ. Unde
dubitacoĩs nr̃e nodos dis¬
solu̾e possimꝰ. Illd̾ autẽ cer¬
tissimũ ẽ et de qͦ nemo dũ¬
bitare põt quia lex aut taliᷤͤ
erat que ĩpleta iustificare
pot̾at. Aut talis q̃ nec ĩpleta
quidẽ iustificare pot̾at. Sed
si ĩpleta iustificare ñ poss.

Expanded text:
e. Itaque de ipsius sacrae Scripturae testimoniis, in quantum dederit Dominus, eliciamus unde dubitationis nostrae nodos dissolvere possimus. Illud autem certissimum est, et de quo nemo dubitare potest, quia lex aut talis erat quae impleta justificare poterat, aut talis quae nec impleta quidem justificare poterat. Sed, si impleta justificare non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
do dicat᷑ scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bo¬
nũ. pecꝰ qd̃ sine poc̃o occi¬
di põt ad dm̃ mãdatũ dño
offeire ⁊ ĩmolare: Q gͥ
lex irã oꝑabat᷑: ñ fuit ex le-¬
gis ĩꝑfc̃ĩone uł ĩordinaci¬
oue s ex hoĩs ĩfirmitate
⁊ ĩpfcĩone. uultis ⁊ hocipm̃

Expanded text:
do dicatur sanctum, et justum, et bodo dicatur sanctum, et justum, et bonum pecus quod sine peccato occidi potest, ad Domini mandatum Domino offerre et immolare? Quod igitur lex iram operabatur, non fuit ex legis imperfectione, vel inordinatione, sed ex hominis infirmitate imperfectione. Vultis et hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
lam nũꝙͣ hõĩ cõfert iusti¬
ciã. ymo qd̃ adhuc gͣuius
ẽ opatur ⁊ irã. S unde hoc
utiq cõtingat apłs ipse
sb̾uĩgẽdo manifestat. Ubi
la legis doctna sine adiun¬
cta gr̃a. auditores legis ñ
tã fcores ꝙͣ p̃uaricatores
efficiũt:; Nã ne legis mãda¬
ta ĩ epta pocius ꝙͣ ĩpossibi¬
lia putarẽt᷑ ideo ab apło
alio loco dr᷑. Rex quidẽ sc̃a ⁊
mãdatũ scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bonũ.
Putas fortassis de soliᷤ mo¬
ralib mãdatis hoc dictũ. ego
audact̾ di co de qͦlibet legis
ĩstitutũ ⁊ hõi diuinitꝰ ĩũ¬
ctũ. Quid q̃so fuerũt sacͥ¬
ficia nisi passionis xp̃i et
mortis figã ⁊ eoip̃õ eiꝰdem
saciamẽta. Erat itaq in
uno eodẽq oꝑe ⁊ redẽptõis
nr̃e figura et debita obedi-¬
entia. Certe si abhã filiũ
suũ sine d̾ino p̃cepto macta¬
re uoluiss: sũma ĩpietas
⁊ horrendũ flagiciũ esset.
filiũ suũ ad dñi mãdatũ
sa crificare: cur nõ eodẽ mo¬

Expanded text:
la nunquam homini confert justitiam, imo quod adhuc gravius est, operatur et iram. Sed unde hoc utique contingat, Apostolus ipse subjungendo manifestat: Ubi la legis doctrina sine adjuncta gratia auditores legis non tam factores quam praevaricatores efficiuntur. Nam, ne legis mandata inepta potius quam impossibilia putarentur, ideo ab Apostolo alio loco dicitur: Lex quidem sancta et mandatum sanctum, et justum et bonum. Putas fortassis de solis moralibus mandatis hoc dictum. Ego audacter dico de quolibet legis institutum, et homini divinitus injunctum. Quid, quaeso, fuerunt sacrificia, nisi passionis Christi et mortis figura, eo ipso ejusdem sacramenta? Erat itaque in uno eodemque opere et redemptionis nostrae figura et debita obedientia. Certe si Abraham filium suum sine divino praecepto mactare voluisset, summa impietas et horrendum flagitium essetfilium suum ad Domini mandatum sacrificare, cur non eodem mo
Abbreviated transcription (Latin):
b legis ñ iustificabit᷑ oĩs ca¬
ro: statĩ sb̃ĩgit ⁊ adnectit.
ꝑ legẽ em̃ cognitio pcoi. Ecre
habes utiũq ⁊ qͥd ñ sit ex lege
⁊ qͥd sit ex lege. P legẽ pcc̃i cog¬
Si nemo iustificat᷑ ex lege. gͦ a¬
liũde. nã ꝙ nemo iustꝰ sit uł
fuit qͥd audeat dic̾e: Audiqͥd¬

Expanded text:
icabitur omnis caro, statim subjungit et adnectit: Per legem enim cognitio peccati . Ecce habes utrumque et quid non sit ex lege, et quid sit ex lege. Per legem peccati cogSi nemo justificatur ex lege, ergo aliunde. Nam quod nemo justus sit vel fuerit quis audeat dicere. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat utrũ apłs hoc
dicat de statu pñti: an po¬
cius de statu pͥori. Si hoc di¬
xit de tꝑe prioris status: uide
mabat ut pccor ⁊ penitens
iuxta modũ ꝙͣtitatẽq pcc̃i
hoc uł illud tũ ꝓ pcc̃o. tum
ꝓ delicto offerat ⁊ remitte¬
t᷑ ĩqͥt ei et ꝓpicius ei erit

Expanded text:
respondeat, utrum Apostolus hoc respondeat, utrum Apostolus hoc dicat de statu praesenti, an potius de statu priori? Si hoc dixit de tempore prioris status, videbmabat ut peccator, et poenitens juxta modum quantitatemque peccati hoc vel illud tum pro peccato, tum pro delicto offerat, et remittetur, inquit, ei, et propitius ei erit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eunͣgłiũ nũꝙͣ ĩstituta
fiussẽt. Iuxͣ hanc utiq di¬
stĩctionẽ forte dicturus ẽ
aliqͥs qr ꝑ legis oꝑa debemͦ
intellig̾e illa sola legalia
ĩstituta de quib tenemꝰ ꝓ
certo qm̃ ex sola illoꝵ im¬
plecione ñ iustificabit
oĩs caro. legis autẽ noĩe
ut alicui forte uidebit᷑: o¬
portet ĩtelligi tã nalia de¬
creta qm legalia ĩstituta.
qm̃ utͣq ĩ lege sũt scuipta.
Dicit enĩ apłs. factores
legis nõ factores operũ
legaliũ iustificari. S qd̾̃
de lege affirmat: de oꝑibz
legis negat. Ex oꝑib le¬
gis ĩ qͥt: ñ iustificabit᷑ oĩs
homo. Non dicit ex lege
sed ex oꝑib legis nõ iusti¬
ficabit᷑ om̃ĩs caro. Et itẽ
alio loco arbitmur homi¬
nẽ iustificari ꝑ fidẽ sine o¬
ꝑib legis. Ibi dicit qm̃ ex
legis oꝑib homo iustifica¬
ri nõ põt. Hic dicit qm̃ sine
legis oꝑib iustificau põt.
Si quis apł̾m sic sensisse
existumat q̃ro ut suꝑhoc mͥ

Expanded text:
ta fuissent. Juxta hanc utique distinctionem forte dicturus est aliquis, quia per legis opera debemus intelligere illa sola legalia instituta de quibus tenemus pro certo quoniam ex sola illorum impletione non justificabitur omnis caro. Legis autem nomine, ut alicui forte videbitur, oportet intelligi tam naturalia decreta, quam legalia instituta, quantum utraque in lege sunt scripta. Dicit enim Apostolus: Factores legis, non factores operum legalium justificari. Sed quod de lege affirmat, de operibus legis negat. Ex operibus legis, inquit, non justificabitur omnis homo. Non dicit ex lege, sed ex operibus legis non justificabitur omnis caro. Et item alio loco: Arbitramur hominem justificari per fidem sine operibus legis . Ibi dicit quoniam ex legis operibus homo justificari non potest. Hic dicit, quantum sine legis operibus justificari potest. Si quis Apostolum sic sensisse existimat, quaero ut super hoc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpossibile erat. minune. sz ĩ ea
ꝑte qͣ lex ĩfumalat᷑ ꝑ carnem
uulti ᷤ ⁊ illd̃ audire qͦm ͦ infir¬
o qr ñ hĩtat ĩ me hoc ẽ ĩ car¬
ne mea bonũ. Nã uelle ad¬
iacet mͥ. ꝑfic̾e autẽ bonũ ñ

Expanded text:
erat? Minime, sed in ea parte qua lex infirmabatur per carnem. Vultis et illud audire, quomodo infiro quia non habitat in me hoc est in carne mea bonum. Nam velle adjacet mihi, perficere autem bonum non
Abbreviated transcription (Latin):
timore. sed accepistis spi¬
ritũ adopcionis ĩ qͦ cla-¬
manius abba pat̾. Con¬
stat itaq ĩquiunt qr sb̾
timore seruiebãt qui sp̃m
tumoris nõ amoris acce¬
perãt. Hinc ẽ qd̃ adhuc
ad dũt ꝙ lex sit mãdatũ
datũ cum gr̃a. ¶ Fateor nõ
me recolo legisse ubi lex p̃ci¬
piat seruire ex solo timore
ubi ꝓhibeat implere mãda¬
ta ex uera dilectione. Nũ¬
qͥd queso legis oꝑa nõ erũt
ceper̃t qui sb̃ lege fuerunt.
et eoꝵ qui tꝑe ennͣglii huc¬
usq fuerũt. alii sp̃m timo¬
ris. alii u̾o sp̃m dilectio¬
nis accepunt. Nũqͥd soli
illi legẽ nõ tenueĩt qͥ ha¬
bũdãte caritate ⁊ tumorẽ
foras mittẽte ex sola dile¬
ctione obseruauerũt: Le¬
gis c̾te est ⁊ eunͣgłii doctri¬
nã exhibere. dñi uo̾ grãm
dare uł subtͣhẽ ⁊ spm ꝓ be

Expanded text:
imore, sed accepistis spiritum adoptionis in quo clamamus: Abba Pater  . Constat itaque, inquiunt, quia sub timore serviebant qui spiritum timoris, non amoris acceperant. Hinc est quod adhuc addunt, quod lex sit mandatum datum cum gratia. Fateor, non me recolo legisse ubi lex praecipiat servire ex solo timore, ubi prohibeat implere mandata ex vera dilectione. Nunquid, quaeso, legis opera non erunt ceperunt qui sub lege fuerunt. et eorum qui tempore Evangelii hucusque fuerunt, alii spiritum timoris, alii vero spiritum dilectionis acceperunt. Nunquid soli illi legem non tenuerunt, qui, abundante charitate et timorem foras mittente, ex sola dilectione observaverunt? Legis certe est, et Evangelii doctrinam exhibere: Domini vero gratiam dare, vel su
Abbreviated transcription (Latin):
tẽcia nõ tã falsa ꝙͣ friuo¬
la uidebit᷑. Nõne q̃so fri¬
uolũ uidet᷑ dice̾ elemosiãs
ei nõ ẽẽ ĩ obluiione de qͤ
constat quia nichil oĩno
possit sͥ ĩ obluuonẽ ueni¬
re. Si gͥ suꝑficietenus cõsi¬
derent᷑ forte alicui uidebit᷑
una harũ sentẽtiarũ frio¬
la. alia falsa. Quomͦ pro
pcc̃o mrĩs nõ pocius ira re¬
stituenda credet᷑ ꝙͣ gr̃a. S
in qualicũq diuinarum
scripturaꝵ qmͣ nõ aliqͥd
falsũ tam nec audemꝰ di¬
cẽ aliquid friuolũ. Notã¬
dũ itaq diligent̾ qd̃ dicit᷑.
Non dicit elemosĩa hoĩs:
s elemosia prĩs. Ad filiũ

Expanded text:
 frivola videbitur. Nonne, quaeso, frivolum videtur dicere eleemosynas ei non esse in oblivione, de quo constat quia nihil omnino possit sibi in oblivionem venire? Si igitur superficietenus considerentur, forte alicui videbitur una harum sententiarum frivola, alia falsa. Quomodo pro peccato matris non potius ira restituenda credetur quam gratia? Sed in qualicunque divinarum Scripturarum quam non aliquid falsum, tam nec audemus dicere aliquid frivolum. Notandum itaque diligenter quod dicitur. Non dicit eleemosyna hominis, sed ele
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinebat ista ⁊ illa. Hinc
ẽ qd̃ dicit qr fr̃ores legis
iustificabũt᷑. Qͥd em̃ san¬
ctius quid iustius qͥd deni¬
q ꝑfectius esse põt ꝙͣ dili¬
g̾e deũ toto corde. tota aĩa.
tota mẽte ⁊ ꝓximũ sicut
seip̃m. Cõferre itaq lex
potuit iusticiã: nͨ qualẽ¬
cũq s plenã atq ꝑfectã.
Ad ħ bͤuit̾ ip̃e respõdeo et
dico. Si apł̾s gͥ sensit ꝙ lex
ꝑfectã iusticiã cõfr̾e potuit
qͥd alias dicit ꝙ lex nemi¬
nẽ ad ꝑfcm̃ adduxit. Si
ex lege iusticia cõfert᷑ qͦmͦ
iram oꝑat᷑: Nũqͥd cõfe¬
rendo iusticiã oꝑat᷑ iram

Expanded text:
continebat ista et illa. Hinc continebat ista et illa. Hinc est quod dicit, quia factores legis justificabuntur. Quid enim sanctius, quid justius, quid denique perfectius esse potest, quam diligere Deum ex toto corde, tota anima, tota mente, et proximum sicut seipsum? Conferre itaque lex potuit justitiam, nec qualemcunque, sed plenam atque perfectam. Ad haec breviter ipse respondeo et dico: Si Apostolus ita sensit quod lex perfectam justitiam conferre potuit, quid alias dicit quod lex neminem ad perfectum adduxit? Si ex lege justitia confertur, quomodo iram operatur? Nunquid conferend
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tendimꝰ ⁊ ĩ eo ipo aĩaliũ
sacrificia xp̃o cõferimꝰ et
qd̾ sceleracius ẽ ip̃i p̃feri¬
mꝰ. Nã si sola illa cõtẽp¬
to duuno sacficio offerimꝰ:
xp̃o ꝓculdubio ea p̃ferimus
Si cũ diuina hostia et illa
repbabit᷑ pocius ꝙͣ iustifi¬
cabit᷑ S ad ista fortasse
respondes ⁊ dicis ꝓpt̾ qͦsdã
legis zelatores qͦs lucͥface̾
pocius ꝙͣ scandaliz are cu¬
piebat: parcius quidẽ dice¬
bat. s tñ uera dicebat. Nã
ꝙͣtũ ad pũtẽ statũ legali-¬
a ĩstituta ĩquinãt pocius
orẽ statũ sine naͣlib decre¬
tis sola legalia hõi ad sa¬
lutẽ suffice̾ nõ ualebant.
hinc ẽ ꝙ nõ dicit ex lege
s ex oꝑib legis nõ iustifi¬
cabit᷑ oĩs caro. Et itm.
Arbitͣm᷑ enĩ iustificari ho¬
minẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib le¬
gis. Sine oꝑib legis ĩqͥt
nõ sine lege. sub noĩe ope¬
rũ: intellig̾e̾ uolens sola
legalia. sub noĩe legis tã
legalia ꝙͣ nalia ut pote q̃

Expanded text:
tendimus, et in eo ipso animalium sacrificia Christo conferimus, et quod sceleratius est! ipsi praeferimus. Nam si sola illa contempto divino sacrificio offerimus, Christo procul dubio ea praeferimus. Si cum divina hostia, et illa reprobabitur, potius quam justificabitur? Sed ad ista fortasse respondes, et dicis: Propter quosdam legiszelatores, quos lucrifacere potius quam scandalizare cupiebat, parcius quidem dicebat, sed tamen vera dicebat. Nam quantum ad praesentem statum, legalia instituta inquinant potius orem statum sine naturalibus decretis, sola legalia hominum ad salutem sufficere non valebant. Hinc est quod non dicit ex lege, sed exoperibus legis non justificabitur omnis caro. Et iterum: Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Sine operibus legis, inquit, non sine lege, sub nomine operum intelligere volens sola legalia, sub nomine legis tam legalia quam naturalia, utpote quae
Abbreviated transcription (Latin):
quã pat̾ fouet ⁊ nutrit
dulcius. ⁊ eoip̃o a ꝓle sepe
amat᷑ ardẽtius. Inde fit
ut sit uelut naturale ⁊ pe¬
ne ĩ euitabile lucia mr̃is¬
nõ assuesc̾e. maius itaq
mi̾tũ uidet᷑ ex odio iniquita¬
tis illiꝰ malũ uitare quã
plus diligis. ⁊ ecõu̾so uir¬
tutis amore minꝰ amati
bonũ imitari.

Expanded text:
quam pater fovet et nutrit dulcius, et eo ipso a prole saepe amatur ardentius. Inde fit ut sit velut naturale, et pene inevitabile vitia matris assuescere majus itaque meritum videtur ex odio iniquitatis illius malum vitare quem plus diligis, et e converso virtutis amore minus amati bonum imitari.
Abbreviated transcription (Latin):
dubiũ diligẽdo ex toto cor
de tota aiã tota mente deũ
tuũ et ꝓximũ tuũ sicut
teip̃m. Sicut qui dicant
oꝑa legis esse que fuĩt ex
fiunt ex amore. Seruire
autẽ sine dilectione: non
põt hominẽ iustificare.
Uñ ⁊ scd̾m eos dicit᷑ me¬
rito qr ex oꝑib legis nõ

Expanded text:
dubio diligendo ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum tuum, et proximum tuum sicut teipsum. Sunt qui dicant opera legis esse quae fiunt ex fiunt ex amore. Servire autem sine dilectione non potest hominem justificare. Unde et secundum eos dicitur merito quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
Si uo̾ hoc qd̃ de oꝑib legis
dixit pro statu huiꝰ tꝑis in¬
telligi uoluit. qͥd q̃so ma¬
gnũ dixit: Nã si adhuc
auimalia sacrificamꝰ ꝓcul
dubio aut uidaizamꝰ aut gẽ¬
tiũ more ydolatrie ritus pre¬
tendimꝰ. Dico itaq ꝓ istis
qd̃ apłs dicit de sacramẽto
cirrũcisionis qm̃ si adhuc
sacuficiis et cetĩs legis ceri¬
moniis ĩsistimꝰ: xp̃c nichil
ꝓderit nobis. Uultis autẽ
aꝑcius nosse que dico. Cer

Expanded text:
Si vero hoc quod de operibus legis dixit pro statu hujus temporis intelligi voluit, quid, quaeso, magnum dixit? Nam, si adhuc animalia sacrificamus, procul dubio aut judaizamus, aut gentium more idololatriae ritus praetendimus. Dico itaque pro istis quod Apostolus dicit de sacramento circumcisionis; quoniam, si adhuc sacrificiis et caeteris legis caeremoniis insistimus, Christus nihil proderit nobis. Vultis autem apertius nosse
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stioni tue ñ
potui sa tisfa¬
cere u̾bo conabor ut si fieri
põt satisfaciã ułꝰ scripto.
Dicis ꝙ a magrĩs didicereᷤ
ꝙ ueniale pcc̃m tꝑali pena
punit᷑ mortale uoͣ ꝑpetuã
penã meret. Hinc gͣ ꝑgis
ad inquirẽd̾ de hiis qui se¬
cũdũ iob ducunt ĩ bono di¬
es suos ⁊ ĩpuncto ad ĩfn̾a
descendunt si cum ueniali
⁊ mortali pcc̃o dep̃hẽsi fu̾int
et p̾̃uenti. utrũ ad illd̃ pene
qd̃ sustinẽt ꝓ mortali: ali¬
quid adicit᷑ ꝓ pcc̃o ueniali.
S hoc negare nõ ausus sũ
pro eo ꝙ nullũ pcc̃m credit᷑
ĩpunitũ. S adhuc ꝑgis
⁊ q̃ris. utrũ adiectio illa sit
eis et̾na. S nec hoc ip̃m ne¬
gare p̃sumo legens et credẽs
qr ĩ ĩf̾no nulła ẽ redẽpcio.
Que ẽ gͦ illa ĩquis magi¬

Expanded text:
aestioni tuae non potui satisfacere verbo, conabor ut, si fieri potest, satisfaciam vel scripto. Dicis quod a magistris didiceris quod veniale peccatum temporali poena punitur, mortale vero perpetuam poenam meretur. Hinc igitur pergis ad inquirendum de his qui, secundum Job, ducunt in bono dies suos, et in puncto ad inferna descendunt , si cum veniali et mortali peccato deprehensi fuerint et praeventi, utrum ad illud poenae quod sustinent pro mortali aliquid adjicitur pro peccato veniali. Sed hoc negare non ausus sum, pro eo quod nullum peccatum creditur impunitum. Sed adhuc pergis et quaeris utrum adjectio illa sit eis aeterna. Sed nec hoc ipsum negare praesumo legens et credens, quia in inferno nulla est redemptio. Quae est ergo illa, inquit, magi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uisus est adu̾sau testi¬
moniis legis ⁊ ꝓph̾arũ tex¬
tus aplĩci sermonis. Qui
em̃ dicit ex legalib opib
hominẽ nõ posse iustifica¬
ri. nõne adu̾sari uidetur
moysi scribenti. ymo dño
iubẽti. hõ qui cognoui̾t
pcc̃m suũ: offerat hoc uł
illud. et renuttet᷑ ei ⁊ ꝓpici¬
us erit ei dũs.
Ompellit me un¬
portuna ur̃a peti¬
tio suꝑ hiis q̃ ꝓposita sunt
dic̾e̾ que sentio ⁊ fident̾ spe¬
ro ubi ioh̾es querit gr̃a ñ
deerit. tã ad u̾a̾cit̾ sẽciẽd̾

Expanded text:
sibi visus est adversari testimoniis legis et prophetarum textus apostolici sermonis. Qui enim dicit ex legalibus operibus hominem non posse justificari, nonne adversari videtur Moysi scribenti, imo Domino jubenti: Homo qui cognoverit peccatum suum offerat hoc vel illud et remittetur ei, et propitius erit ei Dominus. Compellit me iportuna vestra petitio super his quae proposita sunt dicere quae sentio, et fidenter spero ubi Joannes quaerit, gratia non deerit, tam a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ apłicã doctniã eruditissiẽ
p̾dicant. s ĩplendi gr̃am
nec ip̃i habẽt nec alii ᷤ da-¬
re ualent. Nũqͥd antiqͥ
illi sine lege uiuebãt qͥ le¬
gis doctnã simul ⁊ gr̃ãm
acceperãt. Sunt itẽ qui
dicũt sola illa recte dici le¬
gis oꝑa que cũ lege sũt ĩ¬
choata et cũ lege t̾mina¬
ta. S dico interĩ qd̾ sẽtio
⁊ ad ħ succĩcta bͤuitate re-¬
spondeo. Oꝑa illa legis q̃
cũ lege sũt ĩchoata ⁊ cũ le¬
ge t̾mĩata: aut iustifica¬

Expanded text:
am eruditissime praedicant, sed implendi gratiam nec ipsi habent, nec aliis dare valent? Nunquid antiqui illi sine lege vivebant qui legis doctrinam simul et gratiam acceperant? Sunt item qui dicunt sola illa recte dici legis opera quae cum lege sunt inchoata, et cum lege terminata. Sed dico interim quod sentio, et ad haec succincta brevitate respondeo. Opera illa legis quae cum lege sunt inchoata, et cum lege terminata, aut justifica
Abbreviated transcription (Latin):
adute licet quid ĩ hiis dũ¬
tuxat qui ĩ ip̃m credũt utͥqͣ
faciat ꝑ se et qmͣ nũto unũ
ueĩale: alterũ dicat᷑ mortale.
Ecce ut arbitror assercio me¬
a nõ młtũ distat a magr̃oꝵ
sẽsũ ꝙͣ u̾ba. Ut de eo qd̃ q̃ris
dicã quid sentiã. ⁊ breuit̾
int̾ ueniale ⁊ mortale pcc̃m

Expanded text:
e licet quid in his duntaxat qui in Christum credunt utrumque faciat per se, et quam merito unum veniale, alterum dicatur mortale. Ecce, ut arbitror, a sertio mea non multum distat a magistrosensum quam verba. Ut de eo quod quaeris dicam quid sentiam, et breviter inter veniale et mortale
Abbreviated transcription (Latin):
ueniale dicit᷑ si nil uenie ĩ
et̾nũ meret᷑: Et si meret᷑
qͥd ẽ qd̃ a iusto iudice inet̾ꝰ¬
nũ nil uenie impendit᷑:
Nonne huiꝰmodi quilibet
et̾ne morti adictus uid̾e̾t᷑
eciã si sb̾lata oimi cͥmĩaliũ
hec sũt q̃ obicis ⁊ unde mi-¬
raris. Sz sicut cõuince̾ ni¬
teris ex una cõsideratione
utrũq de dictis pccĩs ẽẽ mor¬
tale miror cur nõ eque ex
alia cõsidãcione attẽdis et
silĩ rõne cõtendis utrũq ẽe
uẽĩ ale. nã sicut ĩ quibdã
utrũq et̾na pena punit᷑
sic ĩ quibdã utrũq tꝑali pe

Expanded text:
in aeternum meretur? et si meretur, quid est quod a justo Judice in aeternum nil veniae impenditur? Nonne hujusmodi quilibet aeternae morti addictus videretur, etiamsi, sublata omnium criminalium Haec sunt quae objicis, et unde miraris. Sed, sicut convincere niteris ex una consideratione utraque de dictis peccatis esse mortale, miror cur non aeque ex alia consideratione attendis, et simili ratione contendis utrumque esse veniale. Nam, sicut in quibusdam utrumque aeterna poena punitur, sic in quibusdam utrumque te
Abbreviated transcription (Latin):
uult scriptura sacra hoc lo¬
co doc̾e̾ insi qd̃ ĩ filio est ut
qnͣtũ ad ip̃m elemosine
pr̃s sui sint ul nõ sint ĩ
obliuione. et qd̃ multo
mirabiliꝰ ẽ ut possit illi
de mirandũ nec tñ falsũ.
In te ẽ ut nulla gr̃a ĩpẽ¬
datur tibi pro bono prĩs in
te nichilominꝰ ut bona gr̃a
restituat᷑ t pro malo mũs.
Dicit itaq scriptura tͥ qͥd
possit fieri. s modũ ĩplendi
tue relinquit discretioni. utͣ¬
q itaq sẽtẽtia sit tͥ ꝓ em¬
blemate nã ĩ utraq opus
ẽ diuinatione. Uis gͦ bͤuit̾
audire quo nã modo possit
tibi bonũ prĩs ꝓdesse: Patrẽ
uen̾ando simul ⁊ imitãdo.
uis ⁊ illd̾ similit̾ nosse quo¬
nã modo ꝓdesse ꝓderit tibi
eciã malũ mr̃is tue: Matrẽ
uen̾ando nec tñ imitando.
Qd̾ autẽ dicit᷑ de elemosĩs
prĩs. pot̾at u̾a̾citꝰ dici de ele¬
mosinis mr̃is. et ecõu̾so

Expanded text:
. Quid ergo vult Scriptura sacra hoc loco docere, nisi quod in filio est, ut quantum ad ipsum eleemosynae patris sui sint vel non sint in oblivione, et quod multo mirabilius est ut possit illi de mirandum, nec tamen falsum. In te est ut nulla gratia impendatur tibi pro bono patris. In te nihilominus ut bona gratia restituatur tibi pro malo matris. Dicit itaque Scriptura tibi quid possit fieri, sed modum implendi tuae relinquit discretioni. Utraque itaque sententia sit tibi pro emblemate: nam in utraque opus est divinatione. Vis ergo breviter audire quonam modo possit tibi bonum patris prodesse? Patrem venerando, simul et imitando. Vis et illud similiter nosse quonam modo prodesse poterit tibi etiam malum matris tuae? Matrem venerando, nec tamen imitando. Quod autem dicitur de eleemosynis patris, poterat veraciter dici de eleemosynis matris; et e converso,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphis qͥd de iustis ⁊ regib
dicturi sumꝰ. qui qd̃ apli̾ ui
derunt uidere uoluerũt nͤ
potuerũt. Si legis p̃uari-¬
catores erant: nũqͥd iusti
esse poterãt. si obseruato¬
res nũqͥd ĩde iusti ñ erãt:
Sentẽcie uo dm̃ cõtraria
sentire uidet᷑ ĩ eo qd̃ alias
loquit᷑. Si enĩ lex data eẽt
que iustificare potuiss uẽ
ex lege eẽt iusticia. Legis¬
perito autẽ querẽti: qͥd fa¬
ciendo uitã et̾nã possideret
et ad dñi int̾rogationẽ pͥ
ma et maxina legis mã

Expanded text:
regibus dicturi sumus, qui quod apostoli viderunt, videre voluerunt, nec potuerunt? Si legis praevaricatores erant, nunquid justi esse poterant? si observatores, nunquid inde justi non erant? Sententiae vero Domini contraria sentire videtur in eo quod alias loquitur: Si enim lex data esset quae justificare posset, vere ex lege esset justitia . Legisperito autem quaerenti quid faciendo vitam aeternam possideret, et ad illius interrogationem Domino prima et maxima legis m
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã. mortale uo qnͣtũ ĩ
se solo ẽ: sẽꝑ ꝑtinz ad mor¬
tẽ et̾nã. Mortale pcc̃m ꝙͣtũ
michi uidet᷑ triplici recte rõ¬
ne distĩguit᷑. Mortale ẽ qd̾
a quouis nõ põt cõmitti
sine grandi corruptione
sui. Itẽ mortale ẽ qd̃ non
põt cõmitti sine graui le¬
sione ꝓxiii. mortale nichi¬
lominꝰ qd̃ ñ põt cõmitti
sine magno contẽptu dĩ. Ce¬
lia. ¶ Deniale pccĩn est
reatus cui qnͣtũ ẽ ĩ se solũ

Expanded text:
 mortale vero, quantum in se solo est, semper pertinet ad mortem aeternam. Mortale peccatum, quantum mihi videtur, triplici recte ratione distinguitur. Mortale est quod a quovis non potest committi sine grandi corruptione sui. Item, mortale est quod non potest committi sine gravi laesione proximi. Mortale nihilominus quod non potest committi sine magno contemptu Dei. Caelia. Veniale peccatum est reatus cui, quantum est in se
Abbreviated transcription (Latin):
q ueĩale ⁊ nõ uẽiale. mor¬
tale ⁊ nõ mortale. S si uiᷤ
int̾ utrũq recte discn̾e̾. at¬
tend̾e debes quid utrũq fa¬
ciat ꝑ se sine alt̾ius adie¬
ctione. Ecce unus ailiqͥs
locum cõfitẽdi uł pẽitẽdi
hr̃e nõ potuit. Nũqͥd pro
eo et̾nã mortẽ ĩcurret et
nõ potius pena tꝑali ꝑur¬
gante ueniã ꝑcipiet.
Ecce aliũ aliquẽ ĩ młtis
bonis exercitatũ cõtin¬
git sb̾ito ĩ unũ alĩqd̾ mor¬
tale poc̃m cade̾ ⁊ sb̃ita mor¬
te p̃uentũ cõfitẽdi uł pe

Expanded text:
 veniale et non veniale, mortale et non mortale? Sed, si vis inter utrumque recte discernere, attendere debes quid utrumque faciat per se sine alterius adjectione. Ecce unus aliquis locum confitendi vel poenitendi habere non potuit: nunquid pro eo aeternam mortem incurret, et non potius, poena temporali purgante, veniam percipiet? Ecce alium aliquem in multis bonis exercitatum contingit subito in unum aliquod mortale peccatum cadere, et subita morte praeventum confitendi
Abbreviated transcription (Latin):
b ãplius est sẽtẽtie ip̃ius
dñi. Audi itaq clamantẽ
legis nõ iustificabit᷑ omĩs
homo. Quomꝰ nõ ẽ ĩ hoc
cõtͣrius sibi cũ ip̃e ꝓtestet᷑
alibi qm̃ nõ auditores s
factores legis iustificabũt᷑.
Itẽ alio loco. lex ĩqͥt scã ẽ.
bonũ. It̾m alias ab eodẽ
dicit᷑ lex ir̃ oꝑat᷑. Quid¬

Expanded text:
us amplius est, sententiae ipsius Domini. Audi itaque clamantem legis non justificabitur omnis homo . Quomodo non est in hoc contrarius sibi, cum ipse protestetur alibi, quoniam: Non auditores, sed factores legis justificabuntur . Item alio loco: Lex, inquit, sancta est, bonum . Iterum alias ab eodem dicitur: Lex iram operatur . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quod optimum sit deuotio¬
nem nrãm eousq ꝓficere
quod nulla occupatio pos¬
sit eius officium in t̾rum¬
pere:
nr̃ȩ usib nichil in ꝓuide
nichil in consulte agere
debeamus.

Expanded text:
Quod optimum sit devotionem nostram eousque proficere, quod nulla occupatio possit ejus officium interrumpere. nostrae usibus nihil improvide, nihil inconsulte agere debeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝓbatũ est ꝙ oĩpotẽcia
idem ip̃m ẽ qd̃ dina eẽncia
Si gͦ cõmune est siml̾ oĩb
ꝑsonis om̃ipotenciã habe
ymo et esse quia ibi nõ ẽ
aliud esse qm hr̃e. cõmune
erit et omĩbz unam ⁊ eãdẽ
essenciã esse. nã diuina es¬
sencia sicut et om̃ipotẽcia
nõ potest ẽẽ nisi una non
solum itaq idem ip̃m ẽ to¬
tum qd̃ ẽ quelibet ꝑsona.
una qd̃ quelibet alia. Insĩ¬
gulis itaq sũma simpli¬
citas. ĩ om̃ib simł u̾a et
sũma unitas. utrobiq au¬
tẽ si bene attendas mirãda
ydemptitas.

Expanded text:
autem probatum est, quod omnipotentia idem ipsum est quod divina essentia. Si igitur commune est simul omnibus personis omnipotentiam habere, imo et esse, quia ibi non est aliud esse quam habere, commune erit et omnibus unam et eamdem essentiam esse. Nam divina essentia sicut et omnipotentia, non potest esse nisi una. Non solum itaque idem ipsum est totum quod est quaelibet persona, una, quod quaelibet alia. In singulis itaque summa simplicitas, in omnibus simul vera et summa unitas, utrobique autem, si bene attendas, miranda identitas.
Abbreviated transcription (Latin):
ctione. Ent singulis si mul
⁊ om̃ĩb sũma plenitudo po¬
tencie. S quid ẽ sũma et
possit. Si u̾o̾ om̃ipotẽciam
omia posse u̾acit̾ cõstit̾i̾t

Expanded text:
tiae, erit singulis simul et omnibus summa plenitudo potentiae. Sed quid est summa et possit. Si vero omnipotentiam omnia posse veraciter constiterit
Abbreviated transcription (Latin):
lantia. obiesta refellere. sentienda
astruere u̾itatis sentenciã hinc
in roboraresnemo inqͣm indig¬
netur: nemo miret᷑: cũ uideat ꝓ¬
pħam in paucis ad mod̾ uerbis.
fidei nr̃e sundam̃ta iecisse. Qtiẽs
a sc̃ĩs doctorib. scͥptorib. p̾dicato¬
rib. incarnationis mist̾iũ uenti-¬
latur: discutitur. cõmendatur:
hec auctoritas semꝑ inargum̃¬
tum adduc̾r. Et certe si in solido
u̾itatis fid̾i nr̃e structura nͣ fun¬
catur. Si hoc qd̃ dicimꝰ ad excu¬
sationem nrãm nͣ̃ sufficit. ad dã
adhuc qd̾ suffice̾ possit. Materia
certe dulcis ẽti nobis uacat: ⁊ de
dulci mat̾ia diu loqͥ delectat:¬

Expanded text:
lantia objecta refellere, sentienda lantia objecta refellere, sentienda astruere, veritatis sententiam hinc inde roborare. Nemo, inquam, indignetur, nemo miretur cum videat prophetam in paucis admodum verbis fidei nostrae fundamenta jecisse. Quoties a sanctis doctoribus, scriptoribus, praedicatoribus, incarnationis mysterium ventilatur, discutitur, commendatur, haec auctoritas semper in argumentum adducitur; et certe, si in solido veritatis fidei nostrae structura non funcatur. Si hoc quod dicimus ad excusationem nostram non sufficit, addam adhuc quod sufficere possit. Materia certe dulcis est, et nobis vacat, et de dulci materia diu loqui delectat