comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit ex alia. ⁊ si qua sunt alia cuca
eandem ꝯsid̾atõem q̃renda. ¶ Ꝙsi det᷑
nobis ⁊ ista ex ratione conuince: ulti¬
mo loco oportebit adhuc q̃rere. an ĩ ułł
duab ꝑsonis aliunde qmͣ a se ꝓcedentibꝰ:
sit dliũsus ꝓcedendi modus. ⁊ quis cui sit ꝓpꝰ¬
⁊ quoo conseqñs est. iuxta ꝓpria singłauĩt de
earum uominib. ¶ Oportet aũt in hiisque
ad ãrendum restant canto maiorem diligẽ¬
tiam unpend̾e̾. eoq ardentius uisistẽ. qͣnto
minus inpatium scriptis inuenit᷑. unde pos¬
simus ista non dico exscriptiuaꝵ testimonuͤ.
s ex iatõnis attestatõe comunc̾e. ¶In hxc aẽ
inquisitõnis mee ꝓposito: qui uoliũtꝰ rideat᷑
⁊ digne quidẽ. Nam ut uerum fatear ad
temptandi ausum ñ me quidẽ tam scĩa ele¬
uat. qmͣ estuantis anum ardor instigat. Qud
si nõ det ꝑuenire. Quom. Quid si in currendo
deficio: Gaudebo tam̃ in q̃rendo faciem dm̃ nũ
semꝑ: ꝓ nirib cucurrisse. lalorasse desidassest

Expanded text:
cedat ex alia, et si qua sunt alia circa eamdem considerationem quaerenda. Quod si detur nobis et ista ex ratione convincere, ultimo loco oportebit adhuc quaerere an in illis duabus personis aliunde quam a se procedentibus sit diversus procedendi modus, et quis cuique sit p quod consequens est juxta propria singularum de earum nominibus. Oportet autem in his quae ad quaerendum restant tanto majorem diligentiam impendere eoque ardentius insistere, quanto minus in Patrum scripturis invenitur unde possimus ista non dico ex Scripturarum testimoniis, sed ex rationis attestatione convincere. In hoc autem inquisitionis meae proposit digne quidem. Nam, ut verum fatear, ad tentandi ausum non me quidem tam scientia elevat quam aestuantis animi ardor instigat. Quid si non detur pervenire quo tendo? Quid si currendo deficio? Gaudebo tamen inquirendo faciem Domini mei semper pro viribus cucurrisse, laborasse, desudasse. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. Est aũt impossibłe in illa sũme sapienti uo
luntate caritatem mordinatã incedinatã ee.¬
ꝑsona gͥ diuina sũmam caritatẽ hr̃e nõ potu¬
it: erga ꝑsonam tĩsũma dilectione dignanõ
fuit. Ut aũt caritas sũma ⁊ sũme ꝑfecta sit:
out sit tanta que nõ posset eẽ maior. oportet
ut ⁊ sit talis: qua nõ possit ẽẽ melior Qmdu
aũt quis nlłm aliũ qͣntum se ip̃m diligit. ule
quem erga se ht̃ p̾uatus amor conuincit ⁊s
sũmum daritatis gradum. nec dum apphend ᷑
digne diligeret: si condiguã ꝑsonam omĩorõ¬

Expanded text:
sapientiae bonitate charitatem inordinatam esse. Persona igitur divina sum mam charitatem habere non potuit erga personam, quae summa dilectione digna non fuit. Ut autem charitas summa et summe perfecta sit, oportet ut sit tanta quae non possit esse major, oportet ut et sit talis quae non possit esse melior. Quandiu autem quis nullum alium quam seipsum diligit, ille quem erga se habet privatus amor convincit, quod summum charitatis gradum necdum apprehendit. digne diligeret, si condignam personam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ibum. Ecce funiculus trplex qui difficiei¬
mo ñ rumpit᷑. Unde freneticus quiius nr̃e fi¬
fone unius consortiũ iequurit alt̃uus. Inuem¬
mus nil eẽ głosius nicħ magnificenti. qm
nicħ hĩe uelle qd̾ nolis ꝯuicare mMaiestatis¬
itat. sue consorte noluit carere:ꝑsona que
tas incõmutabilis fuit. Oportuit g ete diam
peonam ccet̾nam hr̃e sec potuit una altam
precedẽ. uoc ima alt̾i succede. Nam uilia ecna
⁊ incõmutabili diuinitate naporest uẽ ett
antiquttũ tͣnsire uł nonũ suꝑuenire ꝑsonas

Expanded text:
ne verbum. Ecce funiculus triplex qui difficile rumpitur, unde phreneticus quivis fidei norfectio personae unius consortium requirit alterius. Invenimus nil esse gloriosius, nil magnificentius quam nihil habere velle quod nolis carere consorte noluit personae quae tas incommutabilis fuit. Oportuit ergo aeternam personam coaeternam habere, nec potuit una alteram praecedere, nec una alteri succedere. Nam in illa aeterna et incommutabili divinitate nihil potest velut ant
Abbreviated transcription (Latin):
S si nuctuo dilect᷑ om̃is ut dcm̃ est: ꝑtectio
omp̃s erit ⁊ alius. si ĩmensus est unus: ĩ mensꝰ
erit ⁊ alius. si deus est unus: deuserit. ⁊ alius.
S sicut in suꝑiorib satis euident̃ ostendimꝰ
nõ potest ẽẽ omp̃s nisi unus. nõ potest ẽẽ ĩmen¬
sus nisi unus. nec deus nisi unus. Quisgͦ. Uti-¬
simul nõ sint nisi unus ĩmensus. Sic absq
dubio erit ut̃q eorum deus: ut ambo sunł
nõ sint nisi unus deus. Et ad ħ quis ydoneus:
S si diuinitas ip̃a ut diximꝰ ꝓ certo est ꝯmiũs¬

Expanded text:
 si mutuo dilectis omnis, ut dictum est, perfectio omnipotens erit et alius; si immensus est unus, immensus erit et alius; si Deus est unus, Deus erit alius. Sed, sicut in superioribus satis evidenter ostendimus, non potest esse omnipotens nisi unus, non potest esse immensus nisi unus, nec Deus nisi unus. Quid ergo? utiqsimul non sint nisi unus immensus, sic absque dubio erit uterque eorum Deus, ut ambo simul non sint nisi unus Deus. Et quis ad hoc idoneus? Sed si divinitas ipsa, ut diximus, pro certo erit
Abbreviated transcription (Latin):
S ou absit dubio om̃ps est. ꝑ impostibłitatẽ
eccusari nõ potest. S quod constat nõ eẽ exde¬
fatu potentie. Nunquid uam ent ex solo defetu
benuiolenties S si coĩcantem hr̃e omĩo nollet
cum u̾acit̃ hr̃e posset si uellet: iste in diuna ꝑ¬
idna benuiolentie defectus attende queso qu

Expanded text:
 qui absque dubio omnipotens est, per impossibilitatem excusari non potest. Sed quod constat non esse ex defectu potentiae, nunquid non erit ex solo defectu benevolentiae? Sed si communicantem habere omnino nollet, cum veraciter habere posset si vellet, iste in divina persona benevolentiae defectus attende, quaeso, qu
Abbreviated transcription (Latin):
significatio latius se excendit qm que ⁊ asem ip̃o
sub compendiosa breuitate comp̃hendi pꝰsit.
Ut enim mͥ uidet᷑ eorum significatõ ad omĩa
p̃dicam̃ta euagat᷑. Nam cum ea quã sigͣnt
relat̾oe. qd̃ consigͣnt: solet modo adħ. modo
tum: consessor ⁊ consessio. hr̃e possessor ⁊ ẜ¬
sessio. ꝑtinet ad face ⁊ pati : gñator ⁊ genitus.
amator. ⁊ amatus. Meluis est itaq hiis utt̃im
suꝑsedere: qͣm attemptare qd̃ non possumꝰ de¬
bita breuitate succing̾e̾. Notandũ autem hoc
loco qd̾ quicquid de dinis ꝓprietatib dc̃m ẽ
usq modo: ad illud ẽẽ ꝑtinere uidet᷑ qd̾ est a se¬
met ip̃o. ⁊ eo ip̃o ab et̾no. Nam quicqd de huiꝰ¬
modi hucusq dcmn est: nicħ minus constaret ⁊̃¬

Expanded text:
significatio latius se extendit quam quae sub compendiosa brevitate comprehendi possit. Ut enim mihi videtur eorum significatio ad omnia praedicamenta evagatur. Nam cum ea quam significant relatione quod consignificant solet modo ad hoc, modo tum, consessor et consessio, habere, possessor et possessio, pertinet ad facere et pati, generator et genitus, amator et amatus. Melius est itaque de his interim supersedere quam attentare quod non possumus debita brevitate succingere. Notandum est autem hoc loco quod quidquid de divinis proprietatibus dictum est usque modo, ad illud esse pertinere videtur quod est a semetipso, et eo ipso ab aeterno. Nam quidquid de hujusmodi hucusque dictum est, nihil minus constaret et
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntusue eẽt iste beniuolentie defectus uiplenttu¬
diuis sue habundantiã maslet libi soli aualertt¬
tinere.: qm posset si uellet cum tanto gaudere
aspectum sũ bt̃ fugeret m̾ito seuider. m̃co se
agnosci erubesceret. si ip̃itantus beniuoleutie
detestus uieet. s absit absit ut sup̃me malertaei
Alali quidinste. Unde głar nequeat unde geliata¬
uͥno deleat. alicgh ubi ent plenear uisde glisica

Expanded text:
olentiae defectus, si plenitudinis suae abundantiam mallet sibi soli avare retinere, quam posset, si vellet, cum tanto gaudiorum aspectum subterfugeret, merito se videri, merito se agnosci erubesceret, si ipsi tantus benevolentiae defectus inesset. Sed absit! absit ut supremae majestati illi aliquid insit, unde gloriari nequeat, unde glorificari non debeat. Alioquin ubi erit plenitudo gloria
Abbreviated transcription (Latin):
municare s Constat itaq qd inillo indeficientã
bono sumne ꝙ iapienti consilio. tam nõ potet e
auara iesematio qmͣ nõ pocest ed inouo potest ee¬
fuila¶ Etce palam habes sieut ine potett es
mila ssima ⁊ ũ ma celsitudine. Nã plenitudo

Expanded text:
municare? Constat utique quod in illo indeficienti bono summeque sapienti consilio, tam non potest esse avara reservatio quam non potest esse inordinata effusio. Ecce palam habes, sicut videre potes, quod in illa summa et suprema celsitudine ipsa plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
sube unitate uł ꝓprietate scd̾m qd̾ no¬
bis udẽbat᷑ executi sumus. De reliquo
uero inuestigare possumꝰ ꝓposiumus:
quid de diuincrũ ꝑsonaꝵ płalitate uł
ꝓprietatib sentue debeamꝰ. ¶ Primo
itaq q̃rendum uidet᷑ utrum in illa u̾a
⁊ simplici duunitate uera płalitas sit.
⁊ si illarũ ꝑsonaꝵ numerꝰ ꝓut credi¬
mus in ternariũ assurgit. ¶ Deinde
quõ possit conuenire unitas sub̾e cum¬

Expanded text:
e unitate vel proprietate, secundum quod nobis videbatur exsecuti sumus. De reliquo vero investigare proposuimus quid de divinarum personarum pluralitate vel proprietatibus sentire debeamus. Primo itaque quaerendum videtur utrum in illa vera et simplici divinitate vera pluralitas sit, et si ille personarum numerus, prout credimus, in ternarium assurgit? Deinde quomodo possit convenire unitas sub
Abbreviated transcription (Latin):
qid in uera diuinitate płalitas ꝑsonarũ deeenõ
possit. Certe solus deus: sũme bonus est. Soleus
deus sũme diligendꝰ est. Sũmam gͥ duetĩem os¬
uina ꝑsona exhib̾e nõ potest: ꝑsonemue diup¬
tate cateret. Plenitudo aũt diinitatis ñ potu
eẽ sine plenituidine lonitatis. Monitatis uo piem¬
tudo non potuit eẽ: sine caritatis plenitud iemer
caritatis plenitudo: sine diuinaꝵ ꝑsonaꝵ pae

Expanded text:
d in vera divinitate pluralitas personarum deesse non possit. Certe solus Deus summe bonus est. Solus ergo Deus summe diligendus est. Summam ergo dilectionem divina persona exhibere non posset personae quae divinitate careret. Plenitudo autem divinitatis non potuit esse sine plenitudine bonitatis. Bonitatis vero plenitudo non potuit esse sine charitatis plenitudine, nec charitatis plenitudo sine divinarum pe
Abbreviated transcription (Latin):
ereetuseus ne goierande. eliinseriuñt
eatus augꝰ. de hiis qui tali conti ro¬
nentie siue infirmitate. suie uoluptate ui¬
cti. inseruiunt sic dicit. Concubitũ qui nõ fit
causa ꝓlis : nuꝑtie ñ cogunt fieri. s impetrant
ĩgnosci si tam̃ ñ ita sit nũius ut impediat tp̃a
que or̃oni debent᷑. nec ĩmittet᷑ in eum usum qui
contͣ nat᷑am est. Concubitꝰ enim qui est neces¬
sarius causa ꝓlis inculpabilis est tm̃ mͦ si est
nptialis. Qui autem ult᷑ ncc̃itatem istam ꝓ¬
gredit᷑. iam f̃ solum r̃õni s libidini obegit᷑ e
hunc ñ exig̾e. s reddẽ conuigi ne forncet ad con¬
iugem ꝑtinet. Si uͦ ambo tali concupiscentie sb̾¬
igunt᷑: rem faciunt q̃ ñ est nuptiarum. cuiusde¬
licti ñ sunt nuptie hortatrices. s dep̃catuc̃es.
Decus quidem contugale est castitas ꝓcreandi. ꝙ
reddendi carnalis debiti fides. Hocest opus nupti¬
arum qd̾ ab om̃i crimine defendit aplł dicens. S

Expanded text:
iunt. Beatus Augustinus de iis qui tali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: Concubitum qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri; sed impetrant ignosci: si tamen non ita sit nimius ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus enim qui est necessarius causa prolis inculpabilis est, tantummodo si est nuptialis. Qui autem ultra necessitatem justam greditur, nam non rationi sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si
Abbreviated transcription (Latin):
piat ad celectato̾em: qd̾ pati ñ iult ad afflictionẽ.
et ħ quidem de occulto consensu coniugii siue de
cet̾is que in eo occulta sunt. uł occultanda. ⁊ uerẽ¬
da eẽ possunt: nobis dicenda fuerunt. Fatem̃ gͥsic̃
dictum est in consensu maritali coniugium sant¬
cu. ⁊ quia post ip̃m legitime fc̃m quicqd aliud fit.
cont ip̃mstare ñ potest si hic solus legitumo testi¬
Nmonio ꝓbari potest. Postqm̃ gͦ demonstranimꝰ qd
sit coniugium ⁊ ex quo conuuigium sit dicendũ
it urcumꝰ cẽ debeat nunc conseqͣnt de bonis coniũ¬

Expanded text:
piat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. piat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium sanciri et quod post ipsum legitime factum quidquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjug
Abbreviated transcription (Latin):
Ego quidem qͣmͣdui fieri rõnabłit̾ posset pp̃ semuã¬
dam pacem chori coniuigalis euismodi testimonia
⁊ ꝓbationes declinarem. Si aũt res omĩo manifesta
fieret. tunc quidem p̃pborrorem facti ⁊ scandalum ui¬
tandum seꝑationem fieri suad̾em. sic tam̃ ut ut̃ꝙ in
continentia ꝑman̾e cogeret᷑ qm̃ quidem coniugii sacta¬
m̃ti ad inuicem ñ scind̾et᷑. etiam si opus carnalis com¬
merrii contͣdr̃et᷑. Si quis aũt dicat quomͦ mulier
que ñ peccauit cogi possit ad continentiam in in¬
ta: uideat ⁊ hor eẽ de miseria carnis. a cuiꝰ uolup¬
tate qui se in ꝓsꝑitate ñ cohibet: dignum est ut
in adu̾sitate quoq dolores illuis portet. Ista misli¬
er que mͦ dicit se continere ñ posse. quid fac̾et si
corꝑis iacentem: ñ deserat mͦ de niqͥtate de inqui¬
tate penitentem. uł si forte conditõem carnus su¬
stin̾e ñ uult: legi carnis se ñ subiciat. neq suits¬

Expanded text:
Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servanEgo quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret sicorporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque susci
Abbreviated transcription (Latin):
posscunt. p̃iudicare debere s magis expedire. ut in
manifestis scandalum caueat᷑. ⁊ de occultis ad gr̃am
pro scandalo uitando ex ncc̃itate contra institu
milit̾ mulier Simlr̾ intlier potestatem corꝑis
sui ñ ħt. s uir. Potest gͦ nir siue mulier peccando
fac̾e̾. ut potestatem in corpore alt̾uis ꝑdat. s face̾
ñ potest ut altĩ potestatem corporis sin qͣntum ĩ se
est tollat. Qd̃ sui iuris est ꝑdere potest. qd̾ sutim
ñ est. colłe non potest. Sic gͦͣ ⁊ si aliqñ faciat ut de¬
bitum suũ in corpore alt̾uis iure exig̾e ñ possit. ñ
tam̃ facit̃ ut debitum alt̾ius in corpore suo iure
negare possit. Querit᷑ aũt de hiis qui se dicunt pꝰt
cõtugalem pactionem. siueante cum sororib au
matrib aut aliis quib lilet linea cognationis.
ꝑpinqitiscõmeitium camaie huisse qiud faciendũ st
s hoc factum esse legitimo testimonio ꝓbau possit.

Expanded text:
possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultis ad gratiapro scandalo vitando ex necessitate contra institutmiliter mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est tollat. Quod sui juris est perdere potest: quod suum non est tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit.
Abbreviated transcription (Latin):
potest ⁊ͥ lex ñ dñat᷑ qui conditor ⁊ dñs legis es. ho¬
mo facta iudicat. ñ uoluntatẽ tu factis parcis
pp̃ uoluntatem. Confidens gͦ in miscd̾ia tua ce¬
culta nc̃citatis mee tibi cõmitto ñ p̃sumens
ꝓ̃t̃ timorem tuum eccłe scandalum fac̾e quia
spero qd̾ offensam tuam mͥ pie ignosc̃e debeas. cũ
idcirco ñ p̃sumo offende̾ ꝓximũ ne in ꝓximo ⁊ ꝑ¬
ximũ offendam ⁊ deum meumt. Sic mͥ uidetur
quotiens occulta aliqua in nc̃citate conscĩam
remordent maxime si talia fu̾int in quib diͤ¬
pensatio institit̃onis indulgentiã ad mittat
quia ea que contra naturam sunt. ⁊ sine pecc̃o ñ qͣm
fieri potuerunt ũ accipiunt remissionem nisi ha¬
buerint correctionem. In huiꝰmodi gͦ ocuitis in qͥb
temꝑalis institutõnis ñ nat᷑alis p̃ceptõnis p̃uan¬
catio est e uidet᷑ mͥ ñqmͣ ea que latent manifestr
⁊ maxime his que siue graui scandalo mutari nõ

Expanded text:
potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Hopotest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptõem tuam ago. Egogͥ in arto positus. ⁊ cĩn¬
ad om̃e qd mbes s illud scire ded̾is. Si dycu discede:
ñ maneo. si dyc̃is mane. ñ discedo. Scio enĩ qd̾ te
iubente fit : malum ẽẽ nõ posse qd̾cũq illud fu̾it
Tua est enim potestas ex qua bonum est om̃e qd t̾
placu̾it. Cin indulges: ñ imputat᷑ cui ĩputas:
ñ indulget᷑. Si gͦ dñe tu uisseris. ut p̾posito eccłe scã¬
dalo. ⁊ contemp̃to mandato magistroꝵ mõrum
quos m dedisti. ⁊ quib me obedire̾ precepisti: egoi
magis te audio quam hoĩem quẽ audire nec deło
nͥ ꝓpt̃ te: nec nolo contͣ te. Si gͦ tu iubes dñe ad
tam̃ scio quia benignus ⁊ misericors es ⁊ potẽs
si uolu̾s ñ imputare necessitatem. si acceptã
hu̾is uoluntatem. Magis gͦ uolo incid̾e̾ ĩ manꝰ
tuas qmͣ in manus hõium: quia tͥ. ⁊ adest pote¬
stas. ⁊ ñ deest pietas. Homo ĩmutare legem non

Expanded text:
praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et cinpraeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et cinad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non
Abbreviated transcription (Latin):
reatu indulge̾. Neq enim iam culpa erit quod
indil gentis est remissio: ñ agentis presumptio.
Lui gͦ precepisti dñe ꝑ seruos tuos ꝑ quos locutuᷤ
est. ⁊ ordinasti eccłam tuam. ut uir euuente uxo¬
re sua alt̾i ñ adhereret. Ego uxorem habui. ⁊
illa uiuente altĩ ad hesi. Ecce iam ego fac̾e ñ p̾sũ
tue uicem tuam tuam in t̾ra agenti obediremuᷤᷤ
sicut tͥ. ⁊ ut scandali aremꝰ unum de pusillis tuis.
⁊ dixisti quia qui eccłe tue mandatũ sꝑñet: tibi
obediens ñ esset. Ecce ego miser p̃ pecca mea in
contraditõem tieni. laq̃um incidi necessitatis. ut
exire sine pecc̃o ñ possim. Si maneo accusat me
conscĩa mea adũsum te de occultis meis quib ꝯtͣ
eccłe tue. ⁊̃ scandalizo ñ solum pusillos s etiam
magnos seruos tuos. qui in hac ꝑte qd̃ occultum
est nesciunt. tam̃ qd̾ iustum est uolunt. ⁊ accu¬
sat me conscĩa mea de manifestis meis quib ⁊tͣ

Expanded text:
reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptio. Tu ergo praecepisti, Domine, per servos tuos per quos locutus es, et ordinasti Ecclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus coEcclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis, quibus contra
Abbreviated transcription (Latin):
se putauerunt sͥ ñ ꝓximo consulentes. dñtes
quotiens eiꝰmodi forte aliquid conting̾et eccle¬
siam utrũq fac̾e deb̾e. ⁊ in occulto scił penitenti ⁊¬
consulere ut ab eiusmõi copła reced̾et. ⁊ in mani¬
festo discedentem cog̾e ut man̾et. Qd̃ quidem nõ
ẽẽt salutem ꝓximi querere. s quasi se nelle a ꝑi¬
culo lib̾are ñ mͥ snadet conscĩa mea. ut ħ illi dicã.
Querit ad me quid sͥ faciend̾ sit ostendit ꝑiculũ
suũ. necessitatem suam demonstrat. se ꝑatum esse
testat᷑ ad utrũlibet qd̾cũq passus fu̾it. Ego mi¬
nus de me confido dico illi ut ꝑgat ad deum. Do¬
mine tu legem dedisti ꝑ seruos cuos qualem uolu¬
isti. ⁊ ꝑ quos uoliusti. ⁊ ecce nos serui tui sub lege
sumus. cu dñs lator legis sub lege ñ est qd̾ insti¬
tiusti qñ uoliusti. ⁊ qm̃diu noliusti potes cũ
uolueris. ⁊ quib nolu̾is sine p̃uaricationis

Expanded text:
se putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, se putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
i qalica iugente in ncc̃tatem pece noiuenot
nes potept i egem portare nisi i arediadament
uarisatonis metrrat: mutat illi deis pmpe¬
rcurdiam lepem ⁊ donat penitertetꝑ mlse
totasso scõm estimatdem tuam respondes.Den
meo ñ de tuo est est qd̾ loquor ñ aliud possum ꝙ
mͥ mens suggerit ꝓfiteor. Si aliud dr̃em contra
conscĩam meam ⁊ estunatõem dr̃em. Quisq ꝓ se
iudicet. ego tͥ decorde meo loquor. Uenit̃ peccator
illi dicam: Si dixero illi recede: facio illum mobediẽ¬
tem eccłe matri sue ⁊ exemplo eius alios confirmo nͭ
con dunittant uxores suas legitunas: ⁊ cum eas
odio habuerint: fingant qd̾cunq sͥ placu̾it o⁊
mentiant᷑: eccłe ut ub̾tatem ħant recedendi ab
eis quia eas ñ amant. Et si ħ eccła receꝑit ⁊ passa
fu̾it: ueniet magnũ malum. ⁊ dimittent om̃s ꝓ
libito aut iuri uxores suas aut mulieres mari¬
tos suos ⁊ pro uno homine mlti dampnabunt᷑
qd̾̃ ita fieri ñ oportet. Quidam acute se consid̾as¬

Expanded text:
et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat poenitenti ut salvus aut existimationem tuam respondeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit peccator ailli dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se consideras
Abbreviated transcription (Latin):
quis gͥ ad hunc modũ dicat. coniugiũ occulto ͥd̾
consensu miciari posse. s ñ nisi manifesta amloꝵ
confessione firmati. compendiosius mala multa
declinat. s płium approbatio hoc recipit. ut siue
in manifesto siue in occitto talis consensus uit̾ le¬
gitimas ꝑsonas factus fu̾it: ꝑfectum coniuigiisa¬
tram̃tum iudicet᷑. Qd̾ si tta uerum ẽẽ constarede¬
bebit. consid̾and̾ est quom᷑ supͣmemorate q̃stioni
respond̾i oporteat. Dubium si est quia id qd̃ eccłe
ꝓbari ñ potest: ip̃a eccła iudicare ñ potest. Et rur¬
sum dubium si est. quia id qͦd legitimo. ⁊ mani¬
festo eccłe uidicio factum est: sine legituna ⁊ la¬
tionabili ⁊ mauifesta causa rescidiñ potest. ra¬
tio nos urget. Ista mulier dicit. quia pari ⁊ sen¬
baie potet. Non potest gͦ ꝓ eo qd̾ occuitum est ro
qd̾ manifestam est infumari. Quapp oport ut se¬
aindam copulam que iudicio eccłe legitue fade

Expanded text:
quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse, sed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse constare debebit, considerandum est quomodo supra memoratae quaestioni responderi oporteat. Dubium non est quin id quod Ecclebari non potest, Ecclesia ipsa judicare non potest. Et rursus dubium non est quin id quod legitimo et manifesto Ecclesiae judicio factum est, sine legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consenbare potest. Non potest ergo pro eo quod occultum est, id quod manifestum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum dissoluit᷑. pot̃it deinceps q̃libet. siue qͥlib
in alium icł in aliam qd̾cũq uolu̾it fing̾e. ut sͥ
simili rõne credat᷑. Qd̾ si admissum fu̾it: magnacõ
stabit. Siuͦ p̃p̃ auctoritatẽ eccłe conseruandã. con¬
num est qñ ñ solum lib̾tas dat᷑. s etiam ncc̃itas indrꝰ
homini: ut maneat in pec̃co suo. Hic gͦ consiliũ
queris. Ego fortassis tͥ potiora dicturus ñ sunt. tam̃
oport utͦ in tantis malis ꝓrsusignorantes ñ simus.
consensum. qui nullo testimonio ꝓbat᷑. neq faciẽ¬
tium mutua confessione firmat᷑. irritum eẽ dełe.
neq in eo ullatemis ⁊ iugiim stare posse. facilius
inconueniens declinat. Potest enim etiam idꝙ
qͥni in occulto fiunt: coniugium ñ sanociunt:
hidem ip̃i qui s̾ in occulto consenserũt eundem
ꝯsensum suum utriq uoluntarie in manifesto
ꝓfiteant᷑. Tunc si quid̾ uoluntas ꝓpria suffrapa¬
to fecerunt: sponte ittͥq in manifesto ꝓfitent᷑. Si

Expanded text:
ps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna costabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesiae conservandum connum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis malis prorsus ignorantes non simus. consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat. Potest enim etiam id qqui in occulto fiunt conjugium non sanciunt, nisi idem, ipsi, qui in occulto sibi consenserint, eumdem consensum suum utrique voluntarie in manifesto profiteantur. Tunc siquidem voluntas propria suffragaanifesto profitentur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tum conugii om̃ib gentib cõmune ẽẽ potest.
Scc̃tas aũ sacram̃ti non nͥ in ciuitate dei nr̃i est
¶i⁊ in monte scõ eius. qd̃ quẽad̾m uerum sit̃. facile
uidẽ potest: qui suꝑius dicta consid̾at. Diximus
enĩ supͣ quod in coninigio sacram̃tum duplex¬
constaret. unum in cõmixtione carnali sacram̃
etatis que est int̾ deum: ⁊ aĩam. siue etiam qd̃¬
xp̃i ⁊ ecclẽ sacram̃tum eẽt in societate ⁊iugii.
cei uͦ ⁊ anime sacram̃tum in dilectione ⁊uga¬
li. Siue gͥ hoc siue hoc mͦ sacram̃tum coniugii
accipiatũr: recte sacram̃tum coniugii omnib

Expanded text:
potest; sanctitas autem sacramenti non nisi in civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod in conjugio duplex sacramentum constaret. Unum in commistione carnali, sacrameetatis quae est inter Deum et animam, sive etiam qi et Ecclesiae sacramentum esset, in societate conjugii; Dei vero et animae sacramentum in dilectione conjugali. Sive igitur hoc modo sacramentum conjugii accipiatur, recte sacramentum conjugii omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
iugio siue coniugib omnib semꝑ adẽe nõ posse.
Quomͦ enĩ ab illis ꝓles ẜꝑat᷑ qui ut pari uoto con¬
tiuentiam custodiunt. uue ꝓ etatis defectu ãpluuiᷤ
ita coniugium comitant᷑: ut ubi quidꝰ assut
coniugiutm in alt̾o sinc̾ius in alt̃o fruatuosius ap¬
paieat᷑. u̾ aũ ñ assunt aut culpabiluis aut ĩfsa¬
stuosuis ꝓbet᷑. ⁊ tam̃ conuigium eẽ ñ desistat.
Sacram̃tum aũt ita iseꝑabłe̾ eẽ uidet᷑. ut sũ ulo
omĩo coniugium ẽẽ ñ posut. uñ augꝰ usꝙ ad¬

Expanded text:
desse non posse. Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defectu amplius gita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augus
Abbreviated transcription (Latin):
uł alt̃ concumbat᷑. In spe ꝓlis atcendit᷑ ut deuote
epedeᷤ amant̾ suscipiat᷑. religiose nutat᷑. In sacra¬
ñto attendit᷑ ne conugium seꝑet᷑. ⁊ dimisus aut
dinissa nec causa ꝓlis att̾i copłet. Hec sunt bona q̃
opponte conugiumꝰ contra eam que in carne petã
aobic manetꝰ concupiscĩam carnis. sũ qua carnis
mmixtio ficri ñ potest. Monum quippe conuigni
e dicat bextus angustinꝰ. malum mobedientiũ
mbrorum limitat quodam mͦ ⁊ modificat ut ͫ¬
cupiscentia carualis fiat sattem pudicicia ⁊iuga¬
s s uob aũt modis bonũ hacontra malumis
remednĩm oecureit dum ⁊ illum ĩ modate libidi¬
usardorem sub certa regula unius fed̾is limitado
p̃e lao bonum ueniale st illuo maiim qliuens
malum esset: non opus hĩet excusati. ⁊ rursum
ñ renedium hr̃et deberet imputari. Si aũcom¬
gium nich̾ boni iñ sehi̾et remedium contͣ ma¬
lam ẽẽ ñ posset. Nunc aũt ip̃a que ei insũt bona

Expanded text:
 concumbatur. In spe prolis, attenditur ut devote exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri copuletur. Haec sunt bona quae opponit conjugium contra eam quae in carne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe conjugii, ut dicit beatus Augustinus, malum inobedientium membrorum limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia conjugalis. Duobus autem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ dictum est ut ostendat᷑. quia aliqũ riugi¬
um sine fide ⁊ sine spe ꝓlis est. sine sactam̃to aͤ
ñqͣm esse potest qmͣnis ⁊ ip̃m sacram̃tum aliqͦ¬
tiens ẽẽ iniueniat᷑. ubi scctas sacram̃ti ñ esse ostẽ

Expanded text:
Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugiHoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugium sine fide et sine spe prolis est; sine sacramento autem nun quam esse potest, quamvis et ipsum sacramentum aliquoties esse inveniatur, ubi sanctitas sacr
Abbreviated transcription (Latin):
ut s̃p̃ eam licita cariis ⁊mitiõ ex̾ceat᷑. Siut
ip̃m ostm̃ carnalis cõmercii a coniũgio abeẽ põt.
tta etiam ip̃m coniugium sine hus que ad offi¬
cium carualis cõmerei ꝑtinent esse potest ꝙͣi
ut dictrm et si fide careat minus siuncerim si
aũt spes ꝓlis careat: minus fructuosum ĩueniat᷑.
fices enim stuctum ħt in castitate pudicicie riũ¬
galis. spes ꝓlis fructum ħt in nsu fecunditatis .i
Conuiguim aũt in ip̃a societate maritali sacram̃¬
tum est. ⁊ ideo sicut ip̃a societas utroq uinente ñ
diuidit᷑ ita ⁊ sacram̃tum societatis conugał qͣmͣdu
conuigium constat ab ip̃o non seꝑat᷑. In quo uidelic
coniuigio: sacram̃tum foris est indiuisa societas re
sacram̃ti intus ad inuicem flagrans ꝑ seu̾ant̃ aĩoꝵ
sacram̃ti intus ad deum ⁊ aĩam. ut sicut ĩ copła
sarnis xp̃i ⁊ eccl̃e sacram̃tum diximus: ita etiã
in fede sccietatis eiusdem sacram̃tum ostendamꝰ.

Expanded text:
ut propter eam licita carnis commistio exerceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum m, res sacramenti intus ad Deum et animam. Ut sicut in copula carnis Christi et Ecclesiae sacramentum diximus, ita etiam in foedere societatis ejusdem sacramentum ostendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
copłam aliam nescure. ⁊ molatio fidei fidei huius
adult̾ium cõmit̾̃e patet qd̾ hoc bonum ita ⁊iuigio
adheret. ut si quid̾ assit ex eo coningium amplut¬
⁊ mendet᷑. si ñ assit. ñ tam̃ conugii sacram̃tum an¬
tuchuet᷑. Que enim adult̾a est nͨ ideo coninux nꝰ
quua adułt̾a est. imo si coniunx ñ esset. adultera
eẽ ñ posset. Non enim adult̾uim est uisi cũ fideo
thori legitimi uiolat᷑. Quod utiq cum sit aiłpa

Expanded text:
copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidem adsit ex eo amplommendetur, si non adsit non tamen conjugii sacramentum annihiletur. Quae enim adultera est non ideo conjux non est, quia adultera est; imo si conjux non esset, adultera esse non posset. Non enim adulterium est, nisi cum fides tori legitimi violatur; quod utique cum fit, culpa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego maritus tuus. ⁊ illa similit̃ dicit. ego accipio¬
te in meum. ut deinceps. ⁊ ego uxor tua sim. ⁊ tu
maritus meus. Aut scil hoc dñt aut aliud ꝙc̃qs
simile illi in quo ⁊ siñ hoc dñt: hoc tñ intlłigunt:
aut si ħ ñ dicunt: quia fortassis alicubi u̾ba nõ
celebrant᷑. s res agit᷑: tam̃ hoc faciunt. ducit illam
accipit illam. sicut mox est legitimus ducendi
uxores. Cumgͥ hoc sicut mox est dicunt ut faciũt.
⁊ in hoc sibi consentiunt: hoc est qd̾ dĩe nolo. qͥa
deinceps corauges sunt. siue hoc dix̾uit ⁊ in hoes
consenserint: coram legituis testib sicut debẽt
siue forte soli seorsum ⁊ in secceto neĩe astante
uł attestante qualit̃ ñ debent tam̃ omĩo cõiu¬
ges sunt. nec deinceps alia eñgat causa discidii.

Expanded text:
 ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur, sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igitur hoc sicut mos est dicunt vel faciunt et in hoc sibi consentiunt, hoc est quod dicere volo, quod deinceps conjuges sunt, sive hoc dixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii
Abbreviated transcription (Latin):
quam concubitu nec cognou̾at. nec fu̾at cognit᷑.
Et ambrosius simłr. Desponsata iuiro: coniuigis
nom̃ accepit. Cum enĩ miciat᷑ coniugiũ: tunc
coniugii nom̃ assumit᷑. In quib u̾bis sicut su¬
pradium est si desponsationem accipimꝰ in eo qñ
consensu maritali comugiũ sanccit᷑. recte t̃t ip̃m
coniuigium inchoari. ⁊ nom̃ coniuigis assumi d̾r.
Si aũt desponsatõem intlłigimꝰ in eo qd futurꝰ
ad conugium faciendꝰ consensus ꝓmittit᷑: tunc
quid̾ comugium in hiis que coniu̾giũ añcedunt
inchoari d̾r. ⁊ ab inde etiam que sutura ẽ riunx
ꝓpt̾ea quib iam coniugium iniciatum est: noĩe
conuigis censet᷑. S ut libet de hiis ⁊ de huiꝰmodi sen¬
tiat᷑. tantum ut coniugium. nec ante legitimi cõ¬
sensus attestationem in quo ut̃q alt̾i comugał
fed̾is socieratem se tradit: uerum ẽẽ credat᷑. nec pꝰea
imꝑfectum. uis scire quid dico. Cum ille dicit. ego
te accipio in meam. ut deuiceps. ⁊ tu uxor mea sit¬

Expanded text:
quam concubitu non cognoverat, nec fuerat cogniturus. Et Ambrosius similiter; Desponsata viro conjugis nomen accepit. Cum enim initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, tunc quidem conjugium in iis quae conjugium antecedunt inchoari dicitur; et ab indea quibus jam conjugium initiatum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et
Abbreviated transcription (Latin):
utrinq fascta fu̾at ad implet᷑: in consensu ma¬
ritali conugii sacram̃tum ꝑficit᷑. Nom̃ aũ des¬
ponsatõnis ñ ip̃m conuigii consensum quo ma¬
trimoniũ firmat᷑. s pactionem ⁊ ꝓmissionẽ fu¬
turi consensus significare in ip̃a uocis exp̃ssione
conicimtis. quia ⁊ spondẽ ñ dare est aut fac̾e: sed
ro uirginem castam exhilere xp̃o. Qd̃ si desponsa¬
tionis in ip̃o nom̃ in ip̃o contractu matͥmonii ĩ tel

Expanded text:
utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu mautrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut facere, sedro virginem castam exhibere Christo . Quod si desponsationis nomen in ipso co
Abbreviated transcription (Latin):
guum ñ facit᷑ cõttus s consensus. qui a eefiotũ
dinĩa etiam cum ip̃o cottu stustrant. Isdꝰ etã
dit quia coniuges uenus applłant a pͥma des¬
ponsationis fide qm̃uis adhuc uit̃ eos ĩgnoret᷑
coniũgalis concubitꝰ. S forte udeat hoc contra¬
rium ee ali qd̾ suꝑuis diximus conuigiũ in isen¬
su maritali sancciri. Si enim a pͥma desponsati¬
ons side coniũgium incipit̃. cum fides despõ¬
sttionis inꝓmissione futi consensus p̃cede uice¬
oubio etiam ip̃m mat̾monii consensũ ante ire
ꝓlut̃is si desponsationem ip̃am sũ matmonii
pactionem ⁊ ꝓmissionem intellig̾e delemuont
niuriram fidem desponiationis implecĩem ꝓ misẽ¬
onis ⁊ pactionis exibit̾̃oem conuenient̃ accipius.
Agna nunteum quia in p̃dicto consensu conita
tũato coniugium exordium sumit̃. quia iñ coqdͣ
fides pactionis ⁊ sponsionis. que de fiuto iugio

Expanded text:
gium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit gium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere vide, procul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio
Abbreviated transcription (Latin):
contubernia uł stupͣ. aut fornicatões potu ꝙͣ
legituma coniugia eẽ dicenda sunt e in ħ loco
cesponsari institust. Nam qd̾ postea adungtt.
mone dicens. ni forte uoluntas ꝓpria sinfragaue
ut t uota succurieunt logitima. Ilic gͣ tibi uoie
luretas ꝓprra ⁊ uotum legctimũ succurtt: etiam
sine hus dmuib legtuimum coniugumẽe potet
Sientm coniugium eẽ si pocest ubi ista ñit. flap¬
tismus eẽ potest ubi ñ p̃cedit fontis consectatio. bap¬
tirandi cstheriatio exdecizatio. ⁊ usbi ñ sequit᷑ qei
line ⁊ crissnatis unctio s sicut baptisius & ptest
sine istis qͣmius ista debeant ẽẽ cum baptismo. tra
⁊ sine illis coniugium eẽ potest etiam ibi nbisiia
in coniugio ⁊ cum conuigio eẽ debent. NLam
itus consensu ee̾̃ potest. si forte utriq castftaeic
⁊ continentie ꝓpositum placitũ fu̾it. Teat ambꝰ¬
siis testat᷑ dice̾ns. Non defloratio uuginitattis
s pactio conrigaii coniugium facit. cem comu¬

Expanded text:
ontubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco dum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, rat, dicens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illicum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. Si enim conjugium esse non potest ubi ista non sunt, nec baptismus esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse potest, etiam ibi ubi illa in conjugio et cum conjugnsensu coitus esse potest, si forte utrinque castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conju
Abbreviated transcription (Latin):
ai marttum al̃em quesliũ adhuc uiuũ confiaet᷑
alti unbae sago dicis ad continenttamesainitie
muliet usta. Ita sane quia negligentiam cane nolu¬
d̃t uistum est ut peuam sustineat. Anars ĩ mauil¬
selle p̃ nupste⁊ eoi prius in nubendo testionaum
eccͥłe hẽe contempst. qua rõne nunc idico ecile
penam negligenie ut alis mulierib neidemplu¬
mant corredions ⁊ cuttele exemplũ fne. com pie¬

Expanded text:
e suum adhuc vivum esse confitetur. alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium Ecclepoenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Conti
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ faciendũ est de huiꝰmodi qͥ clanculo
conuenerunt.si postea aut alt̾ aut nt̃q factum ne¬
gando ad alienam societatẽ tnͣsierit. Qͥdam uxo¬
rem duxit clanculo sine presentia testium solo ad¬
inuicem maritali consensu firmato deuitans ut
ñ nũqͣm sier solet. aliqua de causa conscĩam aliert̃
Postea breui tempore int̾iecto pͥusqmͣ consensum
occultum facto manifesto ꝓbasset: de facto pen¬
tuit᷑. eam qmͣ in hiuic modum uxorem dux̾at. di¬
misit. aliam duxit celebri apparatu. manifeste co¬
ram eccła. fortassis cum ꝑentum traditõne. cum
sac̃dotis bñdictione nuptias fecit. filios genuit. ue¬
nit pͥor alia ad eccłam: indicium int̾̃pellat. iusticiã
postulat. ĩuiriam sibi illatam palam exponens.
Negat ille. nec sunt testes qui possint ꝓbare quod
occultũ est. hic q̃tis quid face̾ cebeat eccła. qͥa utͥaq
inconueniens aliqd̃ incurrere uid̾r. Si enĩ illi

Expanded text:
Quid ergo faciendum est de hujusmodi qui clanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea brevi tempore interjecto, priusquam consensum occultum facto manifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. Injuriam sibi illatam palam exponens. Negat ille, nec sunt testes qui possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet Ecclesia, quia utrinque inconveniens aliquid inc