comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidua usq ad annos octoginta iiͦii. que
non discrdebat de templo ieuiniis ⁊ obsecra¬
tõnib seruiens nocte ac die. uides q̃mad̾m
sc̃a uidua non solum eo predicatur ꝙ uni¬
uira fuerit. uerum etiam qd̃ paucos annos
cum marito uixerit a uirginitate sua. et
uidualis continencie nunus usq ad tan¬
tam senectutem tanta pietatis seruitute
perdux̾it. Constituamus igitur ante ocłos
nr̃os uiduas tres. habentes singula que huic
iu erant omĩa. Unam ponanius uniuiram.
cui desit. et canta ꝓlixitas iuduitatis quod
diu cum marito uixerit cautũ studium pie¬
tatis quod nõ ita ieiuniis et obsecratõnib
seruierit. alt̾am que post prioris mariti bre¬
uissimam uitam. etiam sm cito amiserit. ⁊
diuturna etate sit uidua. s ⁊̃ ip̃a nõ tm̃
det oꝑami ieumioꝵ ⁊ obsecratõnũ religio¬
sissime seruituti. terciam que non solum
duos uiros habuerit. s. ⁊̃ cum ambebus
sigillacim uel cum aliquo eoꝵ diutius uixe¬

Expanded text:
a usque ad annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac die. uides, quemadmodum sancta uidua non solum eo praedicatur, quod uniuira fuerit, uerum etiam quod paucos annos cum marito uixerit a uirginitate sua et uidualis continentiae munus usque ad tantam senectutem tanta pietatis seruitute perduxerit. Constituamus igitur ante oculos nostros uiduas tres habentes singula eorum, quae huic inerant omnia: unam ponamus uniuiram, cui desit et tanta prolixitas uiduitatis, quod diu cum marito uixerit, et tantum studium pietatis, quod non ita ieiuniis et obsecrationibus seruiat; alteram, quae post prioris mariti breuissimam uitam etiam secundum cito amiserit et diuturna aetate sit uidua, sed etiam ipsa non tantum det operam ieiuniorum et obsecrationum religiosissimae seruituti; tertiam, quae non solum duos uiros habuerit, sed etiam cum ambobus singillatim uel cum aliquo eorum diutius uixe
Abbreviated transcription (Latin):
quesieris uxorem: consilii sĩa est. nõ p̃cepii.
Licet itaq fac̾e s melius est non fac̾e̾. Deniq
ꝯtinuo subiecit. ꝙ si acceꝑis uxorem nõ pec¬
casti. ⁊ si nupsĩt uirgo non pecrat. Illud enĩ÷
prius cum dixiss alligatus es uxori ne quesi¬
eris solutõnem ñꝙͥ addidit ⁊ si soliũs non pec¬
casti: Iam .n. supra dix̾at. Hiis aut̃ qui sunt in
ꝯiugio precipio non ego s dominus uxorem
auiro non disced̾e. Quod si discessit manere in¬
niptam. aut uiro suo reconciliari. fieri enim
potest non sua culpa s mariti discedat. Dem̃
ait. & uir uxorem non dimittat. quod nichoᷤ
ex precepto domini posuit. Nec ibi addidit. ⁊ si
dimiserit non pecrat. Preceptum .n. est hoc
cui non obedire pecratum est. non consiliũ qͦ
si uti nolueris minus boui adipisceris. ñ mali
aliquid perpetrabis.

Expanded text:
quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti: quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti: licet itaque facere, sed melius est non facere. Denique continuo subjecit: Et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat. Illud autem prius cum dixisset, Alligatus es uxori; ne quaesieris solutionem; numquid addidit, Et si solveris, non peccasti? Jam enim supra dixerat, His autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: fieri enim potest ut non sua culpa, sed mariti discedat. Deinde ait, Et vir uxorem ne dimittat ; quod nihilominus ex praecepto Domini posuit, nec ibi addidit, Et si dimiserit, non peccat. Praeceptum est enim hoc, cui non obedire peccatum est; non consilium, quo si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali aliquid perpetrabis.
Abbreviated transcription (Latin):
gloria. non om̃ib ĩ eternũ uicturis s qͥbusdã
ibi trbuenda. cui ꝯsequende parũ÷ liberatũ eẽ
a pecratis. nisi aliquid ip̃i lib̾atori uoueatuꝵ
quod nou sit criminis non uouisse. s uouisse
ac reddiduse sit laudis. consiliũ in quit do tan
Neq .n. inuidere debeo fidele consiliũ: qui non
inquit. unde preceptum dñi nou habeo sed
ꝯsilium do. hoc est de uirginib. existimo bonũ
eẽ pp̃ presentem necessitatem. Noui .n. quid
p̾sentis cemporis cui ꝯiugia seruiunt ncc̃ĩtas
cogat. ut ea que dei sunt minus cogitentur
qͣm sufficit adipiscende illi glorie que ñ erit
om̃ium qͣmͣuis in eterna uita ac salute ma¬
nentium. Stella .n. a stella differt in głiam.
sic et resurrectõ mortuorũ. Bonũ est ergo hoĩ
sic esse. Deinde adiungit. idem apłs dicens.¬
duorũ quod prius posuit ad preceptum per¬
tinet. contra quod non licet facẽ. Non .n. lic
dimitt̾e ipeorem nisi ex causa fornicatõnis. sic̃

Expanded text:
 non omnibus in aeternum uicturis, sed quibusdam ibi tribuenda, cui consequendae parum est liberatum esse a peccatis, nisi aliquid ipsi liberatori uoueatur, quod non sit criminis non uouisse, sed uouisse ac reddidisse sit laudis, consilium, inquit, do, tams essem; neque enim inuidere debeo fidele consilium, qui non inquit, unde praeceptum domini non habeo, sed consilium do, hoc est de uirginibus existimo bonum esse\' propter praesentem necessitatem. noui enim quid praesentis temporis, cui coniugia seruiunt, necessitas cogat, ut ea quae dei sunt minus cogitentur, quam sufficit adipiscendae illi gloriae, quae non erit omnium quamuis in aeterna uita ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. bonum est ergo homini sic esse. Deinde adiungit idem aposduorum quod prius posuit, ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. Non enim licet dimittere uxorem, nisi ex causa fornicationis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ose sacerdos ut signũ sine signato ñ ferat.
ut uestemsine uirtute non portet. ne forte si¬
milis sit sepulcro deforis dealbato. intus at̃
dum̃tis ornatur. ⁊ honestis morib ñ induit᷑:
quanto uenerabilior apparet hõib: tanto red¬
ditur indignior apud deum. Pontificalẽ ita
glam nõ iam honor ꝯmendat uestium. s splen¬
doi aĩarum. Qm̃ ⁊ illa que qͦndam carnalib¬
blandiebãtur obtutib ea potius que in
ipĩs erant intlłigenda poscebant. ut qͥcqͥd
illa uelamina in fulgore auri. in nitore
genmarum. et in multimodi oꝑis uarie¬
tate signabant. hoc iam ĩ morib actibq
clarescat. cum ⁊ apud ueteres reuenciam
ip̃a significatõnum spẽs obtineret. ⁊ apud
nos certiora sunt exꝑimenta rerũ qm enig¬

Expanded text:
dos studiose, ut signum sine significato non ferat, ut vestem sine virtute non portet, ne forte similis sit sepulcro deforis dealbato, intus autedumentis ornatur, et honestis moribus non induitur, quanto venerabilior apparet hominibus, tanto indignior redditur apud Deum. Pontificalem itaque gloriam jam honor non commendat vestium, sed splendor animarum. Quoniam et illa quae quondam carnalibblandiebantur obtutibus, ea potius quae in ipsis erant intelligenda poscebant: ut quidquid illa velamina in fulgore auri et in nitore gemmarum, et in multimodi operis varietate signabant, hoc jam in moribus actibusque aetati. Cum et apud veteres reverentiam ipsa significationum species optineret et apud nos certiora essent experimenta rerum quam enig
Abbreviated transcription (Latin):
Quapp̃ et pallium duplex est in sinistra. sed
accipitur multis est subiecta molestiis. Sed
uita futura que ꝑ dext̾am designatur ĩ una
semꝑ est collocatã quiete qd̾ ueritas ipsa de¬
signaͬt cum intulit. Martba marthã sollici¬
dib ea. Palliũ duplex est. in sinistra. quatinꝰ
Ad tolerandas uite presentis molestias archi¬
ep̃c prel ⁊tus fortis existat. Simplex in dexc̃a:
quatinus ad optinendam uite future quietẽ
toto suspiret affector iuxͣ uerbũ ꝑsalmiste di¬
centis. Unam petiia domino .ħ. re.ut uiha.¬
ĩdo.d.o.d.ii. i. T̃res auem acus que pallio
infigunt᷑ ante pectus super humerũ et post
tereum desiguant compasi ĩouem ꝑemi aut¬
ãministratõnem officii. districtõnẽ iudicii.
quarũ prima pungit animũ ꝑ dolorem.
scd̾̃a ꝑ laborem. tercia per terrõrem. pͥma
pungebat apłm cum dicebat. Quis infir¬
matur et ego non infirmor: Quis scandali¬
zatur et ego non uror: Scd̃a preter illa que¬

Expanded text:
Quapropter et pallium duplex est in sinistra, sed accipitur, multis est subjecta molestiis; sed vita futura, quae per dexteram designatur, in una semper collecta quiete est. Quod Veritas ipsa designavit, cum intulit: Martha, Martha, solliciLuc. X. Pallium duplex est in sinistro, quatenus ad tolerandas vitae praesentis molestias praelatus fortis existat. Simplex in dextra, quatenus ad obtinendam vitae futurae quietem, toto suspiret affectu, juxta verbum Psalmistae dicentis: Unam petii a Domino, hanc requirameae Psal. XXVI. Tres autem acus, quae pallio infiguntur, ante pectus, super humerum et post tergum, designant compassionem proximadministrationem officii, districtionem judicii. Quarum prima pungit animum per dolorem, secunda per laborem, tertia per terrorem. Prima pungebat Apostolum cum dicebat: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? II
Abbreviated transcription (Latin):
ipõs ⁊ subditos archiepĩ debent reg̾e.ꝑ hanc
acquiritur torques aurea.quã legitime cer¬
tantes accipiũt. De qua dicit salomon in ꝑa¬
bolis. Audi fili mi disciplinam patris tur ⁊
ne dimittas legem mrĩs tue. ut addat᷑ gr̃a
ante ⁊ retro. a dextris ⁊a sinistris s a sinistͥs
duplexest. ⁊ simplex a dextris. Hec omĩa mo¬
ralib sunt imbuta misteriis. ⁊ diuinis gra¬
lana quippe notatur asꝑitas. In candore be¬
uignitas designatur. Nam ecrłiastica dis ci¬
plina contra rebelles et obstĩnatos seui̾tatẽ
exercet. s erga penitentes ⁊ humiles exhilit
pietatem. ꝓpter qd̾ de lana nõ cuiuslib anii nał
sed oius tm̃ efficitur. q̃ mansuetũ animal est.¬

Expanded text:
ipsos et subditos archiepiscopi debent regere. Per hanc acquiritur torques aurea, quam legitime certantes accipiunt, de qua dicit Salomon in Parabolis: Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuae, ut addatur gratia ante et retro, a dextris et a sinistris; sed a sinistris est duplex, et simplex a dextris. Haec omnia moralibus sunt imbuta mysteriis, et divinis gralana quippe notatur asperitas, in candore benignitas designatur. Nam ecclesiastica disciplina contra rebelles et obstinatos severitatem exercet, sed erga poenitentes et humiles exhibet pietatem. Propter quod de lana non cujuslibet animalis, sed ovis tantum efficitur, quae mansuetum est animal
Abbreviated transcription (Latin):
anteriori parte d hr̃e iustĩam. ut reddat u
simstris. ut eum aduersa non deprimant..
Cemꝑanciam a dextris. ut eũ prosꝑa non ex¬
collant. Due linee quarũ una post dorsum.
alt̾a ꝓgreditur aute pectus actiuam ⁊ con¬
templatiuam uitam significant. quas ita
d exercere prelatus ut exemplo moysi nũc
in montem ascendat. ⁊ ibi cum domino phi¬
losophetur nũc ad castra descendat. ⁊ ibi ne¬
cessitatib ĩmineat ppłoꝵ. ꝓuisurus accẽtiuᷤ
ut cum sepe se ded̾it aliis: interdũ se sibi restic
satagat minist̾ium. &cũ maria uerbũ audiat

Expanded text:
anteriori parte debet habere justitiam, ut reddat unsinistris, ut eum adversa non deprimant. Temperantiam a dextris, ut eum prospera non extollant. Duae lineae, quarum una post dorsum, et altera progreditur ante pectus, activam et contemplativam vitam significant. Quas ita debet exercere praelatus, ut exemplo Moysi nunc in montem ascendat, et ibi philosophetur cum Domino; nunc ad castra descendat, et ibi necessitatibus immineat populorum, provisurus attentius ut cum saepe se dederit aliis, interdum se sibi restitusatagat ministerium, et cum Maria verbum audiat
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt. Acus est aurea. s inferius acuta est.
et suꝑius est rotunda. lapidem continens pre¬
ciosum. Quia nimirũ bonus pastor pp̃ curã
ouiũ in terris affligitur. s in ceł eternalit̃
coronabitur. ubi p̃ciosam illam margaritam
habebit de qua dñs inquit in ewangłio. Siłe
palliũ plenitudo poutificalis officii. qũ ĩ ipõ
et cũ ipõ confertur pontificał officii plenitudo
Nam auceqm metropolitams pallio decoret᷑.
non debet cłicos ordinare. pontifices consecrare

Expanded text:
I. Acus est aurea, sed inferius est acuta, et superius rotunda, lapidem continens pretiosum, quia nimirum bonus pastor propter curam ovium in terris affligitur, sed in coelis aeternaliter coronabitur, ubi pretiosam illam magaritam habebit, de qua Dominus ait in Evangelio: Simile pallium plenitudo pontificalis officii, quoniam in ipso et cum ipso confertur pontificalis officii plenitudo. Nam antequam metropolitanus pallio decoretur, non debet clericos ordinare, pontifices consecrare,
Abbreviated transcription (Latin):
seũtatis adhibeat. in oleo molliciem pieta ciͤ
hoc nunirũ ⁊ perarcham testam̃ti designat ir.
ĩ qua cũ tabulis uirga continetur ⁊ mann a.
qm̃ mente rectoris cũ scripture scĩa delet es se
uirga discretõis. ⁊ mãna dulcedinis ut seiu̾tas
ĩmoderate non seuiat ⁊ pietas plusqͣm ioꝵ pedit
non indulgeat. Circulus pallii prt quẽ humĩ
constringunt᷑ est timor dỹn per quẽ oꝑa cob̾¬
centur. ne uel ad illicit. defluant. uł ad super¬
flua relaxentur. qm̃⁊ nsciplina sinistrã cohibet
ab illicitis formidir ie pene dext̾am uͦ temꝑat

Expanded text:
eat, in oleo mollitiem pietatis. Hoc nimirum et per arcam tabernaculi designatur, in qua cum tabulis virga continetur et manna Hebr. IX. Quoniam in mente rectoris cum Scripturae scientia debet esse virga districtionis, et manna dulcedinis, ut severitas immoderate non saeviat, et pietas plus quam expedit non indulgeat. Circulus pallii, per quem humeri constringuntur, est timor Domini, per quem opera coercentur ne vel ad illicita defluant, vel ad superflua relaxentur. Quoniam disciplina sinistram cohibet ab illicitis formidine poenae; dexteram vero temperat
Abbreviated transcription (Latin):
nec totum auditus. nec totũ odoratus. nec
quicquid aliud halet suam ꝓpͥetatem. qͣmuiͦ
equalit̾ habeat cum omib sanitatem. Ita
ip̃a uita eterna ꝑiter erit om̃ib sc̃ĩs equali
ip̃a uita eterna distincte fulgebunt lumina
meritorum: multe mansiones sunt apd̾̃ pacrẽ.
Ac per hoc in denario quidem non impari nõ
iuuet alius alio ꝓlixius in multis autẽ man¬
sionib honoratur alius alio clarius. xxii.¬
enrite itaq sci dei pueri ⁊ puelle marẽs
a ᷤ femine celibes ⁊ ĩnupte. ꝑgite ꝑ seu̾ant̾
in finem. Laudate dñm dulcius quẽ cogitati᷑
ulerius. Sperate felicius cui seruitis instantiuᷤ.
amace ardentius cui placetis attentius. Lũbis
acrinctis ⁊ lucernis ardentib expectate dñm
qñ ueniat a nuptiis. uos afferetis ad nuptias
agni canticũ nouuni. qd̾ cantabitis ĩ cycharis

Expanded text:
nec totum auditus, nec totum odoratus; et nec totum auditus, nec totum odoratus; et quidquid est aliud, habet suam proprietatem, quamvis aequaliter habeat cum omnibus sanitatem. Ita quia ipsa vita aeterna pariter erit omnibus sanctis, aequalis ipsa vita aeterna distincte fulgebunt lumina meritorum, multae mansiones sunt apud Patrem : ac per hoc in denario quidem non impari, non vivit alius alio prolixius; in multis autem mansionibus honoratur alius alio clarius. ens, sancti Dei pueri et puellae, mares ac feminae, celibes et innuptae, pergite perseveranter in finem. Laudate Dominum dulcius, quem cogitatis uberius. Sperate felicius, cui servitis instantius. Amate ardentius, cui placetis attentius. Lumbis accinctis et lucernis ardentibus exspectate Dominum, quando veniat a nuptiis. Vos afferetis ad nuptias Agni canticum novum, quod cantabitis in citharis
Abbreviated transcription (Latin):
uid ergo sibi uult in quiunt ille denari
qui oꝑe uinee terminaco. equałr om̃ibꝰ
redditur. siue hiis qui ex hora. siue hiis qui
una hora oꝑati sunt: Quid utiq nͥ aliqͥd
uti est ip̃a uita eterna. ip̃m regnũ celorum
ubi erunt om̃es quos predestinauit deus. uo¬
cauit iustificauit. glorificauit: Oportet en ĩ
corruptibile hoc induere incorruptõnem. ⁊
mortale hoc induere ĩmortalitatem. Hic
est ille denarius merces om̃ium. Stella tam̃¬
a stella differt in gloria. sic ⁊ resurrectõ mor¬
tuoꝵ. Hec sunt m̾ita diu̾sa scõrum. Si enĩ
celum significaretur illo denario. nõne ĩ celo
esse om̃ib ꝯmune ÷ sỹderib: Et tamen alia
est głia solis. alia lune. alia stellarum. Si
nõne cum recte ualemus om̃ib membris ꝯ¬
munis est sanitas: ꝙ si usq in mortem per¬
maneat. parit̾ equałr omnib in est. Et cam̃
posuit deus membra singłm quodq eorũ in
corpore ꝓut uoluit ut nec totum sit ocłs.

Expanded text:
i ergo vult, inquiunt, ille denarius, qui opere vineae terminato aequaliter omnibus redditur; sive iis qui ex prima hora, sive iis qui una hora operati sunt ? Quid utique, nisi aliquid uti est ipsa uita aeterna, ipsum regnum caelorum, ubi erunt omnes, quos deus praedestinauit, uocauit, iustificauit. glorificauit? oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. hic est ille denarius, merces omab stella differt in gloria; sic et resurrectio mortuorum: haec sunt merita diversa sanctorum. Si enim coelum significaretur illo denario, nonne in coelo esse omnibus est commune sideribus? Et tamen alia est gloria solis, alia gloria lunae, alia stellarum . Si  nonne cum recte valemus, omnibus membris communis est sanitas, et ipsa si usque ad mortem permaneat, pariter et aequaliter omnibus inest? Et tamen posuit Deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout voluit , ut nec totum sit oculus,
Abbreviated transcription (Latin):
Iter hec uenit ĩ manus meas laber unus.
quidam sermo artianoꝵ sine noĩe auctoris sui.
huic petente atq instante qui eũ mͥ miserat
quanta potui etiam breuitate ⁊ celeritat e
respondi. adiuncto eodem sermone a capite
responsionis mee ⁊ adhibitis ad singła nũis
quib inspectis quid eui loco respond̾im facile
possit aduerti. Hic liber post eorũ sermonẽ qui
a capite adiunctus ẽ sic incipit. Eoꝵ p̃cẽdenti
disputatõni hac disputacione respondto.

Expanded text:
ter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit: Eorum praecedenti disputationi hac disputatione respondeo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iuixit me. & cum plicuiss librum: reddi¬
caris. in hoc illud significans quod fuerat
ea que sunt cristia significant᷑ ꝑ siuistram
idcirto pontifex ad dexteram ꝑtem altaris
pͥmũ accedit. ut gaudium dm̃ce natiui¬
tatis ostendat. Deinde post ewangłium ad
sinistram ꝯu̾titur. ut tristĩam passionis ĩ¬
simiet. S iterũ redit ad dext̾am: ut gaudi¬
ui resurrectõuis annũtiet. Hoc ipm̃ ezechꝰ
in descripcõne quatuor animaliũ fig᷑auit.
ꝑ leonem resurrectõ. Per bouem immolatio
designatur ⁊ ideo facies hominis ⁊ facies leo¬
nis erant a dextris. facies autem uituli a si¬
nistris. qr naciuitas ⁊ resurrectõ gaudium
intulerunt. passio uero tristiciam ĩspiraũ.
Propt̾ qd̾ ⁊ ipse dicebat. Tristis est aĩa mea
sistat que tñ est essencialiter ubiq. Celum
inquit et terram ego impleo. s qd̾ tim̃tibuᷤ

Expanded text:
. LXI. » Et cum plicuisset librum, redditaris. In hoc illud signans, quod fuerat ea quae sunt tristia, per sinistram, idcirco pontifex ad dextram partem altaris primum accedit, ut gaudium Dominicae nativitatis ostendat. Deinde post evangelium ad sinistram convertitur, ut tristitiam passionis insinuet. Sed iterum redit ad dextram, ut gaudium resurrectionis annuntiet. Hoc ipsum Ezechiel in descriptione quatuor animalium figuravit. per leonem resurrectio, per bovem immolatio designatur. Et ideo facies hominis et facies leonis erant a dextris, facies autem vituli erat a sinistris, quia nativitas et resurrectio gaudium attulerunt: passio vero tristitiam inspiravit, propter quod ipse dicebat: Tristis est anima measistat, quae tamen essentialiter est ubique:  Coelum, inquit, et terram ego impleo Isai. LXVI;
Abbreviated transcription (Latin):
audem ecclesiis que hostiũ hũc ab occidente
sacerdos coram altan ꝯsistens uc ad orientẽ
ad oret. semꝑ in salutatõne se conu̾tit ad po¬
pulum. excepto p̃fationis ⁊ fractõnis articło
cũ oratõnib totus intentus. et cor hab sur¬
sum ad dominũ. ⁊ eucharistie ꝑagit sacramẽ
inter ip̃m ⁊ deum nullũ malicie uelamen int̾
sit. ut reuelata facie gloriani contempletur

Expanded text:
autem ecclesiis, quae habent ostium ab occidente, sacerdos coram altari consistens ut adoret ad orientem, semper in salutatione se convertit ad populum, excepto praefationis et fractionis articulo, cum orationi totus intentus, et cor habet sursum ad Dominum, et Eucharistiae peragit sacramentinter ipsum et Deum nullum malitiae sit velamen, ut revelata facie, Domini gloriam contempletur
Abbreviated transcription (Latin):
cognica qͣm incognita lege peccare. aculeus
eñ mortis peccatum. uirtus uero pecrati lex qͣm
grauius feriat ⁊ int̾imat contempti p̾cepti
conscia. Merito apud te uisum est qͣm sit
sub lege oꝑatõ uana cum libido animũ uas¬
tat. & cohibetur pene metu. nõ amore uirtu¬
tis obruitur. Merito tibi tam młti hospita¬
les. multi misicordes. multi officiosi multi doc¬
ti. multi casti. multi scĩ. multi usq ad eo dei a¬
more flagrantes ut eos in sũma ꝯtinencia acq
mundi incredibili contemptu ⁊̃ solitudo delec

Expanded text:
cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi misericordes, multi docti, multi casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu etiam solitudo delec
Abbreviated transcription (Latin):
nlli deluatur ĩiuria Iam uero cum hec hũana
dilectõ iuherentem uberib tuis nutͥuerit et ro¬
borauerit animũ sequendo deo factus ydoneuͤ.
ubi eius maiestas ex tanta parte qͣnto honu̾
dum terre huiꝰ inhĩtator ÷. sufficit aꝑire seceꝑit
tantus caritatis ardor ĩnascitur. et tantũ di¬
uini amoris consurgit incendium. ut exutis
to. satis appareat qm diuine dc̃m sit. ego suri
Que due uoces unius dei in duob testamenci
signate scĩficatõnem auime concordi attesta¬
cione declarant. ut fiat aliqñ alud quod item ĩ
nouam scͥpturam de uet̾i assumptum. absor¬
ta est mors in uictoriam ubi est mors aculeuͤ
cuus ubi mors contentõ tua: Quod unũ here¬
tici intellig̾e si ualerent nusqͣm profecto deũ
nͥ apud tẽ atq in tuo gremio minime suꝑbi
et bene pacrati uenerarentur. Merito apid te
diuina precepta late diffuseq seruautur. mi¬
to apud co lene intelligitur qͣm sit grauius

Expanded text:
i dixi: iam uero, cum haec humana i dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis to satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius
Abbreviated transcription (Latin):
firmiore acq artiore qͣm sanguinis nectis cu
omẽm generis ꝓpinquitatem ⁊ affinitatis ne¬
cessitudines. seruatis nature uoluntatisq nexi¬
bus mutua caritate constringis. cu dominis
seruos non tam conditõnis necessitate qͣm of¬
ficii delectatõne doces adherere. cu dominos
seruis sũmi dei ꝯmunis domini considatõne
placabiles ⁊ ad osulendum qmͣ cohercendũ
ꝓpensiores facis. tu citus ciues ciuib. gences gẽ¬
tibus. ⁊ prorsus homines pͥmoꝵ ꝑentũ recorda¬
cõne non societate tñi s quadam ⁊̃ fr̾nitate
ꝯiungis. doces reges prospic̾e populis. mones
populos se subdere regib quib honor debe¬
atur quib affectus. quib reu̾encia. quibus
timor quib ꝯsolatio. quib ammonitõ. quib
cohortatio. quib disciplina. quib obiurgatõ.
quib supplicium sedulo doces. ostendens quẽad¬
modũ et non om̃ib omĩa. et om̃ib caritas. et

Expanded text:
firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
atq castissime colendum predicas. nullã nob̾
beamur. et ab illa incorrupta et inuiolabili
eternitate cui soli homo subiciendus est cui
sola rõnalis anima coherendo non misera ẽ.
nutatõni qd̾ subditum tempori. neq confun¬
dens quod eternitas. quod ueritas. quod deniq
pax ip̃a distinguit nec rursum seꝑans quod
maiestas una ꝯuingit. s ⁊̃ proximi dilectio¬
uem atq caritatem ita complect̾is ut uario¬
rum morborum quib pro pectatis suis aĩe
egrotant. om̃is apud te medicina p̃pelleat.
tu pueriliter pueros. fortiter iuuenes. quiete
ad implendam libidinem. s ad ꝓpagandam
prolem ⁊ ad rei fanuliaris societatẽm casta
fidei o bedĩa subicis. cu uiros ꝯiugib non ad
illudendum imbecilliorem sexum sinceri amo¬
ris legib preficis. tu parentib filios libera qͣdã
seruitute subiungis. parences filiis pia domi¬
natõne p̃ponis. tu frĩb fres religionis uinculo

Expanded text:
atque cautissime colendum praedicas, nullam nobis atque cautissime colendum praedicas, nullam nobis beamur, et ab illa inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
inquis ne ip̃e corrupisse credar. Hoc .n. soletis
dic̾e ⁊ uerum dicitis. Nichil prorsus aliud suspi¬
cabuntur uel mediocriter concordati bomine᷑
si hoc feceris. Uide ergo tu ipse quid de aucto¬
ritate tua iudicaueris. ⁊ intlłige utrum tuis
uerbis contra illas scripturas crede debeaut. si¬
codici ob hoc solum qd̾ abste profertur mag¬
ne temeritatis est cred̾e. S quid hinc plurã
Quis eni non uideat eos qui contra scͥpturas
xp̃ĩanas hec audent dice̾ ut illud nõ sint quod
homines suspicantur. certe tñ non esse xp̃ranoͦ
Nam xp̃ianis hec data est forma uiuendi ut di¬
ligamus dominũ deum ur̃m ex toto corde. ex to¬
tã anima. ex totamente. deindi proximũ nr̃m
tamqͣm nosmet ipõs. in hiis .ii. duob p̃ceptis
tota lex pendet ⁊ om̃es ꝓꝓb̾e. Merito o eccłia
catholica mater xp̃ianorũ uerissima uõ solũ
ip̃m cuius adeptio iuita beatissima est purissĩe

Expanded text:
inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, scodici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines suspicantur, certe tamen non esse christianos? Nam Christianis haec data est forma vivendi, ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, deinde proximum nostrum tanquam nosmetipsos: in his enim duobus praeceptis tota Lex pendet, et omnes Prophecatholica mater Christianorum verissima, non solum ipsum, cujus adeptio vita beatissima est, purissime
Abbreviated transcription (Latin):
ne de illa quam constanter latissime diuulga¬
tam uideo eccłiarum ꝑ totum orlem dispar¬
sarum ꝯtestatõne munitam. dubitabo miser.
et quod est miserius te auctore dubitabo c̃ si
exemplaria proferres alta. cenere non dełem
nisi ea que plurimorũ consensione ꝯm̃darent᷑.
Nunc nichil te proferente qd̾ conferas preter
uanissimam uocem temeritatisq plenissimã.
putabis usq ad eo genus humanũ ẽẽ ꝑuersũ.
et diuine prouidencie ope desertum. ut ilł scͥꝑ¬
turis nõ a te prolatas alias quib redarguantͤ.
s tua tñi uerba ꝓponat. ꝑferendus namq hic¬
est alius codex eadem conͣtinens. s tñ incorrup¬
tus. ⁊ uerior ubi sola desint ea que hic ĩmissa
ẽe criminaris. ut si uerbi causa pauli epłam q̃
ad romanos scripta est corruptam ẽe conten.¬
dis. aliam proferas incorruptam. uel aliũ co¬
dicem potius in quo eiusdem apłi eadem epła
sincera ⁊ incorrupta conscripta sit. Non faciã

Expanded text:
ne de illa, quam constanter latissime divulgane de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam,
Abbreviated transcription (Latin):
Simulacroꝵ cultores qui xp̃i etiam nomen ode¬
runt nũqͣm hoc aduersus scripturas ausi sunt
dicẽ. Consequetur namq om̃ium litt̾arum sũ¬
ma ꝑuersio. ⁊ om̃iũ qui memorie nacti sunt
libroꝵ abolitio. si quod tanta populoꝵ religi¬
one roboratum est. tanta hominũ ⁊ temporũ¬
ꝯcessione consensione firmatum. in hanc du¬
bitatõnem adducitur ut ne historie quidem
uulgaris fidem possit grauitatemq optinere.
Postremo quid de scripturis ullis proferre pot̾is.
ubimͥ uti hac uoce non liceat. si contra meam
rõnem intentõnemq proferatur.: Illud uero
qui ferre possit. quod nos notissumis ac iam ĩ
manib om̃iũ libris constitutis cred̾e uetant ⁊
hiis que ip̃i proferunt imperant ut credanus.
Si de scriptura dubitand̾ est de qua magis qm
que diffamari non meruit: Que u̾o potuit sb̾
nomine alio tota mentiri. si istam obdis ĩuito
⁊ auctoritatif rõne cogis exige̾ in finem: Ego¬

Expanded text:
Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen odeSimulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra meam ratiocinationem intentionemque proferatur? 61. Illud vero quis ferre possit, quod nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; ego
Abbreviated transcription (Latin):
ciam aut ip̃i patientur: Quid ergo faciam.
Deseram ne causam ⁊ eos in snĩa qͣmuis impla
et falsa tñ difficili ad soluendum delitesc̾e̾ sinã
Non faciam. Aderit de proximo deus ip̃e cuius
illa precepta sunt ñ me in tantis angustiis in¬
estote animis manichei. si qui forte illa suꝑsti¬
tote inqͣm et sine ꝑtinatia ⁊ sine studio resis¬
tendi. Namq aliter uobis ꝑniciosissimũ est
iudicare. Certe enĩ nemini dubium est. nec au̾¬
si uos estis ita a uero ut non intelligatis si di¬
lig̾e deum et proximum bonũ est qd̃ negare
nemo potest. quicquid in hiis duob preceptis
pendet. uituꝑari iure non potuit. Quid ergo ĩ
hiis pendet : Ridiculum ÷ si a me querendum¬
impudentissima ꝑtinacia: Non hoc xp̃m di¬
xisse: In exangłio uerba eius ita conscripta
sunt falsum esse scriptum: Quid hoc sacrilegio
magis impium repperiri potest: Quid ista uoce
impudentius: Quid audatius quid scelerius

Expanded text:
ciam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? ciam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inestote animis, Manichaei, si qui forte illa superstitote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeimpudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius?
Abbreviated transcription (Latin):
dent. premuntur .n. luce ueritatis illud nega¬
re audeant. salubria esse ista precepta his mo¬
res optimos contineri : Negent si possunt et
tibus deum omĩa procede in bonum. neq di¬
lectõnem proximi malum non oꝑari. quib
duob salub̾rime atq optime humana uita
disponitur. Que si dicunt non solum ilł cum
xp̃ianis. s nec cum omib quidem rõ est. Sin
hec dic̾e non audent cogunturq ꝯfitĩ esse di¬
uina. quid hos libros unde ista prolata sunt.
impietate nefaria lacessere atq improbare nõ
desimunt: An illud dicturi sunt non esse conse¬
quens ut omĩa ibi bona sint. ubi hec inuenire
potuimus: Nam hoc solent dic̾e. Cui ego tergi¬
uersatõni quid respondeam. quemadinod̾ oct¬
ram non facile uideo. Discutiam ne uerba sĩ¬
gula uet̾is testĩ ut in hiis sũmam cũ ewangłio
esse concordiam. ꝑuicatib indoctisq demonstꝰ¬
rem: S qñ istud erit: Quando aut ego suffi¬

Expanded text:
dent; premuntur enim luce veritatis; illud negadent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et tibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego suffi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. S cura corporis ad sanitatem animi refe̾nda
est. At ergo biis gradib ꝙ ad animũ ꝑtinet
ut primo timeat. deinde diligat deum. Hii
mores sunt optimi per quos nobis etiam ipsa
ꝓuenit ad quam om̃i studio rapimur agni¬
tio ueritatis. atq in hiis duob ꝯuenit. mͥ c̃
manicheis .i. ut deum et proxiinum diligamꝰ.
S hoc uetĩ testamento negant contineri. In
quo quantũ errant satis ut opior apparet
ex hiis quas suꝑius protulims de utroq sen¬
tenciis. Uerũptamen ut breue aliquid dicam
s tale cui resist̾e sit mire clemencie. ñ ne ani¬
maduertunt hec ip̃a duo que laudare cogũ¬
tur qͣmqͣm oportunissime a domino ĩ ewan¬
gelio de uet̾i testõ esse prolata negent ubi
scriptum est. diliges dominũ deum tuũ ex to¬
co corde tuo ⁊ ex tota anima tua. ⁊ ex tota
mente tua. uel illud alterum diliges ꝓximũ
tuũ tamqmͣ te ip̃m. aut si hec negare nõ au¬

Expanded text:
sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; vel illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non au
Abbreviated transcription (Latin):
deo cui rer̃ omiũ status salusq tribuenda ẽ. Hec
enĩ disciplina qͣ nũcagimꝰ que animi medicina
est qͣntum in scripturis ip̃is d̾inis colligi licet. in
duo distribuitur cohertitõnem et instructõnẽ.¬
Cobercitõ timore. instructõ uero amore ꝑficit᷑
eius dico cui ꝑ disciplinam subuenitur. Namqͥ
subuenit nichil horum duorum habet nͥ amare.
In hiis duob deus ip̃e in cuiꝰ bonitate atq clem̃¬
cia fit onũo ut aliquid simus. duob testĩs uet̾e
utrũq in utroq sit preualet tñ in uetĩ timor. a¬
mor in nouo. qr ibi seruitur. hic libertas ab a¬
postolis predicatur De quoꝵ testamentorum¬
admirabili quodam ordine diuinoq cõceptu
longissimum est dicẽ ⁊ multi religiosi doctiq
dixerunt. Multos libros resista flagitat. pro
merito qͣntum ab homine potest explicari⁊
predicari queat. Qui ergo diligit proximun
agit qͣntum pot̃ ut saluus corpore saluusq aĩo

Expanded text:
Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitCohercio timore, instruccio vero amore proficitur – eius dico, cui per disciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nichil horum duorum habet nisi amare. / In hiis duobus deus ipse, in cuius bonitate atque clemencia fit omnino, ut aliquid simus, duobus testamentis, utrumque in utroque sit, prevalet tamen in veteri timor, amor in novo, quia ibi servitur, hic libertas ab apostolis predicatur. Hec Augustadmirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo
Abbreviated transcription (Latin):
salus illa corporis ualet. difficilima res omĩno est.
Atq ut in corpore dicebamus aliud ẽẽ morbos ⁊
uuln̾a curare. quod pauci homines benefac̾e pos¬
sunt. aliud autem famem sitimq sopire ⁊ cet̾a.
in quib subuenire hõiem hõi uulgo passimq
conceditur. sic in animo sunt quedam in quib
excellencia illa ⁊ rara magisteria nõ ad modũ
desiderantur. ut cũ hortamur ⁊ monemꝰ ut hec
ip̃a indigentib exhileantur. que corpori exhibẽ
da diximus. eum .n. ħ facimus oꝑe corpori. cum
autem dicimus ut fiant disciplina omĩo sb̾ue¬
nimus. Sunt uero alia quib multi modi uatiiq
morbi animorum magna quadam ⁊ prorsus
ineffabili rõne sanantur. que medicina nͥ diui¬
nitus populis mitteretur. nulla spes salutis esset.
tam ĩmod̾ata ꝓgressione pecrantib. qͣmqͣm et
illa corporis si altius r̃r originem repetas nõ in¬
uenitur. unde ad homines manare potuerit nͥa

Expanded text:
salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
concedat ab om̃i miseria liberũ esse debere sapientẽ
cum subuenit ĩ opi. cum esurienti cibum prestat. po¬
tumq sitienti. cum uestit nudum. cum ꝑegrinũ
cecto recip̃. cum opp̃ssum liłat. cũ deniq hũanita¬
tem suam usq ad sepulturam porrit mortuorũ:
stiamsi id facrat m̃te cranquilla uullis aculeis
doloris instinctus. s adductus officio bonitatis mi¬
sĩcors tñ uocandus÷. huic enĩ nichil obest nom̃
curbatõne ꝯmouentur. ꝯgelascunt potiꝰ rigore
inhumanitatis qͣm rõnis tranquillitate serenã¬
tur. Itaq multo prudentius ⁊̃ deus ip̃e nusericors
dicitur. Qui que ad nod dicatur restat intlłig̾e hiꝰ
qui sese ydoneos religione studioq prestitit. ne
cum uerbis doctorum inepte utimur. in doctorũ
cenca prohibet inferre. Quod autem attinet¬
ad disciplinam ꝑ quam ip̃i animo sanitas in¬
stauratur q̃ si absit nichil ad depellendas misĩas

Expanded text:
concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, turbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum ntia prohibet inferre. ad disciplinam, per quam ipsi animo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias
Abbreviated transcription (Latin):
partim aĩe iͦ hõis benefacit qui ꝓximũ diligit.
Ad corpus ꝗ pertinet medicina nominata. ad ani¬
mam autem disciplina. S medicinam nũc uoco
quicquid omĩo corporis. uel intuetur uel ĩstaurat
salutem. Ad hanc itaq ꝑtinent ñ ea tm̃ que ars
eorum exhibet qui ꝓp̾e medici nominantur. s etiã
cibus et potus. teginen ⁊ tec̾tum. defensio deniq
om̃is atq munitõ qua nr̃m corpus aduersus etiã
xxt̾nosictus casusq seruatur: Nam ⁊ fames ⁊ sitis
et frigus et estus. ⁊ quicquid extͥnsecus grauit̾ in¬
fligitur. salutem uride nũc agitur manere ñ sinũt.
Qare illa omĩa quib huiꝰcemõi malis ĩ cõmodis¬
ue resistitur. qui officiose atq hũilit̾ prebent mi¬
sericordes uocantur eciam si sapientes usq adeo st̃
ut iam nullo anumi dolore turbentur. Nam quis
ignoret ex eo appellatam esse mĩam qd̃ miserum
cor faciat condolescentis alieno malo: Et quis nõ

Expanded text:
partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed etiam cibus et porus, tegmen et tectum, defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus etiam externos ictus casusque servatur: nam et fames, et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum cor faciat condolentis alieno malo? et quis non
Abbreviated transcription (Latin):
dunt in bonũ. S nescio quõ aut pariter ista ĩ
plenitudĩem ꝑfectõnemq ꝯsurgunt. aut ĩcho¬
atur prius dei amor ⁊ prius ꝑficitur ꝓximi. Ad
incipiend .n. citius uos fortasse in se diuina ha¬
ricas rapit sfacilius iuinora ꝑficimus. Quoq¬
modo autem res sese habeat illud maxime tenend
est ne se quisqͣm credat contempto ꝓximo ad bĩ¬
tudinem ⁊ ad deum quem diligit ẽe uenturũ. Acq
utinam ut facile est bene instituto ⁊ benigno dili¬
g̾e proximũ. ita facile ess uel consuse uel nicħ no¬
cere. Non enĩ ad hec sacis est uoluntas bona. s opꝰ
est magna quadam rõne atq pͣdencia q̃ nemo
uti potest nͥ deus ille fons om̃ium bonoꝵ id tͥbuerit
De qua re quantũ arbitror difficilima tempta¬
bimus dr̃e ꝓ suscepto oꝑe. pauca quedam spem
totam constituentes in eo cuius solius ista dona st̃.
taliatq t̾reno utens corpore. Partim ergo corpori

Expanded text:
dunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in dunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque consurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoqmodo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo cujus solius ista dona sunt.tali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori,