comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si diapasoꝵ ut duo et quatuor. et drapente.
ut .ui. et. iiiͦi. cõuingant᷑ cripla que est dia¬
pason ac cliapente efficient symphoniã Qd̾
sibis diapason fat. ut .ii. ad .iiiiͦ. et .iiii. ad
uiii qua drupla fiet cõsonantia queest bis.¬
diapason. Qd̾ sises qualtera et ses quitercia
id est diapente at diathesseron. ut duo adites
adtres ses qui t̾cram obtinent ꝓportionẽ. T̃res
uero adbinariũ ses qualcera collatione iñ¬
gunt᷑. Et idem quaternariꝰ adbinariũ appe¬
situs dupła ei cõparatiõe copulat᷑ S ses qui

Expanded text:
apente, ut 4 et 6, conjungantur, triplam, et quae est diapason et diapente, efficiant symphoniam. Quod si bis diapason fiant, ut duo ad quatuor, et quatuor ad octo, quadrupla fiet consonantia, quae est bisdiapason. Quod si sesquialtera et sesquitertia, id est diapente et diatessaron, ut duo ad tresad tres sesquitertiam obtinent proportionem. Tres vero ad binarium sesquialtera collatione junguntur, et idem quaternarius ad binarium appositus dupla ei comparatione copulatur. Sed sesqui
Abbreviated transcription (Latin):
tio noc colligitur hoc modo.
diapason hoc modo.
ius. diapason consonantia fiet. Si uox
uoct ses qualtera ꝓportione sit uł ses qui cercia
uel ses qui octaua acutior grauiory cliapente.

Expanded text:
tione colligitur hoc modo, 2, diapason hoc modo, vis, diapason consonantia fiet. Si vox voci sesquialtera proportione sit, vel sesquitertia, vel sesquioctava, acutior graviorque diape
Abbreviated transcription (Latin):
mere inacucam partẽatorgra¬
irẽ Minor uero tomparsẽspa¬
cit̃ quo duos tonos diatesseron
consonantia transcendit. Sit
tesseronade. Rursirs intendo ab
diatesseron ad .c. et ab .c. tonio.
erapente ad. D. Tonis estgͥ .s. d. Rursits ab . d. diacesseron ade. inten¬
do. remtito igitur iterum ab. e.¬

Expanded text:
mere in acutam partem ainor vero toni pars est spatium quo duos tonos diatessaron consonantia transcendit. Sit tessaron ad B. Rursus intendo ab B diatessaron ad C, ab C remitto diapente ad D. Tonus est igitur B D. Rursus ab D intendo diatessaron ad E. Remitto iterum ab E
Abbreviated transcription (Latin):
renum demonstratio supparticla¬
reni proportionem liuidi ĩ equ
ũ posseates i deo nec tonum
uperiori uolumine demonstratũ est
diatesseron consonantiã exduob tonis

Expanded text:
xenum demonstratio superparticularem proportionem dimidii in aequa non posse, atque ideo nec tonum. Superiore volumine demonstratum est diatessaron consonantiam ex duobus tonis
Abbreviated transcription (Latin):
semitonioꝯ starc. s easemitonia di¬
miliũ com uitegrum ũ posse ꝑficere
si sigillatim considerata cractentur. tq ideo diapasonadser tones
ꝑmittens. heescmitonia ñ arbitrat᷑ ee scđm pythagoricos contiacte¬
oradimidio. sed secut semitonia dicunt᷑. ita eẽ dimidietates donoꝵ
Dehidem rursris paulisꝑest aesputandum demonste alidos
prius muillã suꝑparticłarem habitudinc̃ notouuo posse cł iltio

Expanded text:
semitonio constare. Sed ea semitonia dimidium toni integrum non posse perficere, si sigillatim considerata tractentur, atque ideo diapason ad sex tonopermittens, haec semitonia non arbitratur esse secundum Pythagoricos contractiora dimidio, sed sicut semitonia dicuntur, ita esse dimidietates tonorum, de eisdem rursus paulisper est disputandum, demonstrandumque prius nullam superparticularem habitudinem noto numero posse dividi in
Abbreviated transcription (Latin):
dabimꝰ questioni si ab eode quo qͦnerit᷑ ordtam᷑. Iduero ẽ tonus in
dro possit equa partiri nec ne. Nt̃ gͥde tono ẽ ꝑtract̃and̾. et quẽad¬
modũ alpossit inequacditudi monstrandũẽ. Quã demonstracio
nẽ siqitisad ixliquas suꝑparticłares ꝓportioẽs tran̾ferat similit̃
demonstrabit᷑. suꝑparticłarẽ tuequa noͣtoatq integro nt̃o seꝑart ñ
ita naturalit consequi nit᷑. ut meduis iut̃ eos nũs nõ sit. eoðbĩnatio
quo scrł minimo possum inttiplico. Eiunt gͥ .xui. ac .xuiii. Int̃ hos
ucro nat᷑alis nũs cadit. quiest xuii. Igit᷑ xuiii. ad xui. tonus ẽ. S¬

Expanded text:
dabimus quaestioni, si ab eo de quo quaeritur ordiamur. Id vero est tonus, in duo aequa possit partiri necne. Nunc igitur de tono est pertractandum, et quemadmodum non possit in duo aequa dividi demonstrandum est. Quam demonstrem si quis ad reliquas superparticulares comparationes transferat, similiter demonstrabitur superparticularem in aequa noto atque integro numero separari non ita naturaliter consequuntur, ut medius inter eos numerus non sit eosdem binario, quo scilicet minimo possum, multiplico. Fiunt igitur 16 ac 18, inter hos vero naturaliter numerus cadit qui est 17; igitu
Abbreviated transcription (Latin):
tracordum hypate parhypate lychanos. mese. Aliud uero mese
paramese. paranete nete dum fnesen neruũ scd̃o nuineramniis.
Atq ideo cetracordo ꝑmesen contringunt᷑. In cctocordo uero om̃
ato sunt corde suꝑiores quatuor hỹpate parhẏpate lychanos
me se. uiũ tetracordũ explent. Ab hoc uero disiunctũ ato inte¬
grum inchoat paramese. ꝓgrediturq ꝑteiten. et paraneten.
t finit᷑ adneten. et est disimictio que uocat᷑ diezeusis tonus¬
q est cdistantia. meses. et parameses. Hic igit᷑ mese tantũ nom̃
quid̃ optinuit. Non enĩ est in media pofitioẽ. qtua inoctocordo
duo quid̾ semꝑ medie reꝑiunt᷑. s una media ñ potest inueniri.
Prostrat᷑ autẽ periotes ad grauiorẽ partem unã addidit cordam
ut faceret totum enneacoidut̃. Que qm̃ suꝑ hypaten estacdlita
hiperhypaterẽ nuncripata. Queprius quidẽdũ nouẽ cordaꝵ
tantũ essec c̃thara. hyper hẏpate uocabatꝰ Nunc autẽ lẏcha¬

Expanded text:
trachordum, hypate, parhypate, lichanos, mese. Aliud vero mese, paramese, paranete, nete, dum mesen nervum secundo numeramus, atque ideo duo tetrachorda per mesen conjunguntur. In octochordo vero quoniam octo sunt chordae, superiores quatuor, id est hypate, parhypate, lichanos, mese, unum tetrachordum explent. Ab hoc vero disjunctum atque integrum inchoat a paramese, progrediturque per triten et paraneten, et finitum ad neten, et est disjunctio, quae vocatur diezeuxis. Tonusque est distantia meses et parameses. Hic igitur mese tantum quidem nomen obtinuit. Non enim est media positione, quia in octochordo duae quidem semper mediae reperiuntur, sed una media non potest inveniri. Prophrastus autem periotes ad graviorem partem unam addidit chordam, ut faceret totum enneachordum. Quae quoniam super hypaten est addita, hyperhypate est nuncupata. Quae prius quidem dum novem chordarum tantum esset cythara, hyperhypate vocabatur. Nunc autem licha
Abbreviated transcription (Latin):
cdiapentead.f. ẽorius est igitur
D.f̃. Duo igit᷑ sunt coni.s̃.D .O. f
Eterat s .a. integrũ diatesseron
erit gͥ. ẜa. inmor toni pars. quod R¬
semitontũ ninncupatur.

Expanded text:
diapente ad F. Tonus est igitur D F. Duo igitur sunt toni B D, D F. Et erat B A integrum diatessaron. Erit igitur F A minor toni pars, quod semitonium nuncupatur
Abbreviated transcription (Latin):
effecerit int̾nallum. ip̃m qͦq
miłtiplex erit. Si interuallt̃
S .c. et fiat. ut .s. ad .ẜ. ita .s.
ad.d. et . d. sit ad .c. młtiplex.
Dico quias. ciuis qd est .s. młtiplox. ẽ. Qm̃ enĩ .d. eiꝰ qd̾. t̃ .s. młtiplex
licata pportione .s.c. Sit igit᷑ quatnarius et ẽ. miittiplex euts qd̾ ẽ .s.
Ost enĩquadruplus. Qm̃ igit᷑ hic quadrupł ex duplicata. s .c.

Expanded text:
effecerit, intervallum ipsum quoque multiplex erit. Sit intervallum B C, et fiat ut C ad B, ita B ad D, et D sit ad C multiplex. Dico quia B ejus quod est C multiplex est. Quoniam enim D ejus quod est C multiplex licata proportione, B C sit quaternarius, et est multiplex ejus quod est C. Est
Abbreviated transcription (Latin):
pportiones ita natas uidemꝰ ut pͥmus triplex¬
uͥnum ses qui t̃cium antocedat. Scd̃s dnos.
Terrius .iiͦi. semꝑq pars t̃rrainultimo numero. naturaliquodã
fine clandatur. Qd̃ si quadruplũ statueris. cod̾ modo sesquiquar¬
tos inuenies.Si quĩculpum ses quiqͥntos. Ac deinceps singłi de no¬
miratiõe młtiplices. tot suꝑparticłares. p̃cedunt. quoto loco ip̃i
abunitate discesserunt. Unam uero tantũ quadruplis disposi¬
tionẽ ponem ut ineasirut incet̾is lectordiligens acum̃ m̃tis exerceat.
ec igit᷑ specłatio ad hanc utilitatẽ
uidet᷑ inuenta ut quotienscumq.

Expanded text:
oportiones ita natas videmus, ut primus tripleoportiones ita natas videmus, ut primus tripleunum sesquitertium antecedat, secundus duos, tertius tres, semperque pars tertia in ultimo numero naturali quodam fine claudatur. Quod si quadruplum statueris eodem modo, sesquiquartos invenies, si quincuplum sesquiquintos. Ac deinceps singuli denominationis multiplicis tot superparticulares praecedunt, quote loco ipsi a se unitate discesserint. Unam vero tantum quadrupli dispositionem ponemus, ut in ea sicut in caeteris lector diligens acumen mentis exerceat. Haec igitur speculatio ad hanc utilitatem videtur inventa, ut quotienscunq
Abbreviated transcription (Latin):
uel quatuoi. uel quotlibet equas suꝑ particłariũ ꝓportio¬
nes de musica disputator inquirat. S neidcasuatq in scientra
facientes error ullus difficnltatis impediat. hac regula qtlibet
cquas ꝓportioẽs ex młtiplicitate dducenus. Unus quisq młtiplex
abuuitate .s. cõputat᷑. tot sr̃particłares habitudines p̾celit. suc
scił incontrariam ꝑtem de nom inatioĩs. quotꝰ ipẽ abintate
discesserit hoc mͦut tluplex ses qualteras autecedat. triplex ses qui¬
cermas. quadruplus. ses qui quartas. ac deinceps in hunc modũ
dit igitur duplorum tͣminoꝵ subiecta descriptio.⁊
N sisꝑiore igitur descriptione binarins
plex. Hic duosses q ualteros antecedit. senariũ et nouenar ium
qui medietate caret. atq idcirco nullus ei in habitudine ses qual¬
tera cõparat᷑. Et inceteris idem est. Tripli uero eod modo ses qt̃cios
creant. Sit enim similis intriplo descriptio.
N suꝑiore igiur descriptiõe ses qui c̾cias¬

Expanded text:
el quatuor, vel quotlibet aequas superparticularium proportiones de musica disputator inquirat. Sed ne id casu atque inscitia facientes, error ullus difficultatis impediat, hac regula quotlibet aequas proportiones ex multiplicitate ducemus. Unusquisque multiplex ab unitate scilicet computatus, tot superparticulares habitudines praecedit, suae scilicet in contrariam partem denominationis, quotus ipse ab unitate discesserit. Hoc modo ut duplex sesquialteras antecedat, triplex sesquitertias, quadruplex sesquiquartas, ac deinceps in hunc modum. Sit igitur duplorum subjecta descriptio. In superiore igitur descriptione binarius plex, hic duos sesquialteros antecedit senarium et novenarium, qui medietate caret. Atque idcirco nullus ei habitudine sesquialtera comparatur, et in caeteris idem est. Tripli vero eodem modo sesquitertios creant; sit enim similis in triplo descriptio. In superiore igitur descriptione sesquitertias
Abbreviated transcription (Latin):
gemose depensũ. ccli. stadia. ⁊ .xxxi. miliaria ꝯtin̾e diffinit. uui¬
mussem deputas. Ex his iuxͣ regłam cͥcłi ⁊ diametͥ ꝯsuetudmem.
diametrũ seu spissitudine. iuxta p̃dc̃am t̾re cͥcuitõem dubietate
postpositi ꝯtinebat. O liquido satis caute subputanti pat qm¬
uis matͦbius sr̃ sõmũ scipionis sd̃ diametrũ lxxx stadioꝵ tm̃ uł ñ
multo plus dicat habere.

Expanded text:
geniose deprehensum CCLII stadia, id est: XXXID milliaria continere diffinit, unimissem deputans. Ex his juxta regulam circuli et diametrici crassitudinem diametrum seu spissitudinem juxta praedictam terrae circuitionem dubietate postposita continebit. Quod liquido satis caute supputanti patet, quamvis Macrobius super Somnium Scipionis idem diametrum LXXX stadiorum tantum vel non multo plus dicat habere.
Abbreviated transcription (Latin):
duce tacillimũ afirmatur ⁊ qd̵ corporeis sensib indagare ñ posle
uidetur. so cõne acumine lute clax iꝰ indagatũ hẽtur sumpto horos¬
copo suso stellate noctiꝰ claritudne nispͤtoq polo tum utͦq medi cli¬
mui foramine. nota itaq graduũ in quo stetet medidimũ multitu¬
dine ꝑfectus est consiminet᷑ ꝑfestam lineam ꝯͣ septem tͥonem a
m̾sdie tam dui donec in altius noctis clarrtudine. iuso ut pͥus polo
Cimi utͦq mediclimii foramine stat ip̃m medicliniũ altiꝰ uniꝰ gͣ¬
dus. nrã sitate. Posthet rõne ditante m̾sus est huiꝰ iti̾is sꝑa¬
tum ⁊ nota huiꝰ qnͣtitate.d. cc statitia siue lxxxuii miliauia affem¬
auit. dem̃ dans irnicuiq ecclx. astrolapsus gradu̾: tot statiis su mi¬
liaꝵiis. ĩuentus est ambitꝰ t̾reni orb. Nam multiplicato ꝑ alios gͣdus.
uniꝰ spatio qntũ ex hac ꝑuen̾it multiplicatõe tantũ ꝯnn̾i ꝓbatur

Expanded text:
irmatur, et quod corporis sensibus indagari non posse videtur, id rationis acumine luce clarius indagatum habetur. Sumpto horoscopo sub stellatae noctis claritudine inspectoque polo cum utroque mediclinii foramine, notataque graduum, in qua stetit mediclinium, multitudine, profectus est cosmometra per rectam lineam contra Septentrionem a Meridie tam diu, donec in alterius noctis claritate viso, ubi prius, polo cum utroque mediclinii foramine stetit ipsum mediclinium altius unius gradus numerositate. Post haec, ratione dictante, mensus est hujus itineris spatium, et notata hujus quantitate 700 stadia sive 87 milliaria affirmavit. Deinde datis unicuique 360 astrolapsus graduum, tot stadiis sive milliaribus inventus est ambitus terreni orbis. Nam, multiplicato per alios gradus unius spatio, quantum ex hac provenerit multiplicatione, tant
Abbreviated transcription (Latin):
catur linea que d̾r enui noctiał. tc̃ ĩ ip̃a equinoc̾tiati lineã. tursor
m .u. diuidatur ĩ parte siistͣ. quaꝵ .iii. que ꝑxime sunt equi¬
noctiali linee. ĩ .iii. diuidatur una queq ⁊ ĩ octo. due relique si¬
mslit̾ faciendũ est in dextra ꝑte. ⁊ notentur illa spatiola. ñs¬
um uͦ disc̾tõ sic fiat. In parte dextͣ duob relictu spacial. Ia¬

Expanded text:
cursor in 5 dividatur in parte sinistra; quarum 3 quae proximae sunt aequinoctiali lineae, in 4 dividatur unaquaeque, et in 9 duae reliquae. Similiter faciendum est in dextera parte, et notentur illa spatiola. Mensium vero discretio sic fiat: in parte dextera duobus relictis spatiolis Ja
Abbreviated transcription (Latin):
lũ alhidada in quadrato ip̃o esfet̾it. eiusdem portionis cri¬
angilũ inbram cuius erecta corꝑis in planicie statĩ forma¬
nit. In quo indeł tͥangło ip̃a umbrata planicies basis est.
Crecta actrtudo. cathetꝰ. radius soł mubram tus uers limi¬
tans hi potenuse uicem di noscitur hr̃e. Dilectissimo dño suo¬

Expanded text:
tionis triangulum, umbra cujuslibet erecti corporis in planitie statim formabit. In quo videlicet triangulo ipsa umbrata planities basis est; erecta altitudo cathetus, radius solis umbram tranversim limitans hypotenusae vicem dignoscitur habere. CAPUT VII Aliu
Abbreviated transcription (Latin):
polo u̾so adte ab ip̃o polo usq ad isbaimũ creculimi in snustͣ ꝑte ista¬
mami lineam ĩ xxx. diuide.
ad t̾ minũ hore. sexte. ꝑ xxxui. sic apuncto inpinictũ duc liue¬
as. que dicinitur almucant̾aiath. Scd̾m hanc dis cͥptõnẽ qͣdrã
suꝑuis de pingatur. Inuent᷑us horã c̃ quadra. que ÷ cmi tursore:
equinoctialẽ cuisorit lincam. que marciũ septem brẽq discͥ m¬
nat. due suꝑ nũm. qui ingͣdsb ĩ umbone noctis ntitudinem
re. lotato sic cursore duc ꝑpendicłm suꝑ p̾sentẽ diem inqua hora
iaquirił et uide quã lieam exalmucantar ath: as mistͦ u̾sũ cur¬
sorem. inferuis tangat. Quã notatam duc ꝑpendicłm ad cap̃ eiꝰd̾
linee. ex alt̃a ꝑte u̾sus pĩnulas. ⁊ uͥeam tangit ꝑpendicłm tu in

Expanded text:
polo verso ad te, ab ipso polo usque ad ultimum circulum in sinistra parte ultimam lineam in 30 divide. ad ultimum horae sextae per 30, et sic a puncto in punctum duc lineas, quae dicuntur Almucantarath. Secundum hanc descriptionem quadra superius depingatur. Inventurus horam cum quadra, quae est cum cursore, aequinoctialem lineam cursoris quae Martium Septembreinat, duc super numerum, qui in gradibus in umbone notis altitudinem re. Locato sic cursore duc perpendiculum super praesentem diem, in qua horam inquiris, et vide quam lineam ex Almucantarath a sinistro versum cursorem inferius tangat. Qua notata, duc perpendiculum ad caput ejusdem lineae ex altera parte versus pinnulas, et ubi eam tangit perpendiculum, tu in
Abbreviated transcription (Latin):
tercia. chyapente. ac chyatesseron intͥplici. brs dyapason inqͥdrupla
ꝓportice cõsistẽ. Post uero et hec tatiodiligentiꝰ explicabit᷑. et quib
modisauriũ quoq iudicio cõsonãtie musice colligant᷑. cecer¬
q oiã que suꝑiꝰ dca sunt amplior tractatꝰ edisseret. et tonũ sesqͥ¬
eiusd̃ gñris ꝓportionẽ idest sr̃ꝑticłaris. Dyatesseron etiã cõsonã¬
tiam duob cͥonis semitonioq cõsistere. Semitonta itero eẽ dio
maiꝰ ac minꝰ. Dẏapente autẽ trib tonis ac minore semitonio
tineri. Dẏapason aũ qͥnq tonis ac duob minorib semitonĩes
expleri. neq ad sex tonos ullo modo ꝑuenire. Hoc oiniã posterus¬

Expanded text:
ason in triplici, bis diapason in quadrupla propositione consistere. Post vero et hoc ratio diligentius explicabit, et quibus modis aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisseret, et tonum sesqueiusdem generis proportionem, id est, superparticularis: diatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse duo, maius ac minus. Diapente autem tribus tonis ac minore semitonio contineri. Diapason autem quinque tonis, ac duobus minoribus semitoniis expleri, neque ad sex tonos ullo modo pervenire. DE CONS
Abbreviated transcription (Latin):
uem p̾cesserit in aurẽ celeringredit᷑ offensaq ext̾ma ẽĩdẽ corportsꝑ
tc quasipulsus iterato motũ reuertit᷑. S tam segnior nec ita cẽ¬
ed id inchomat non arbitrat᷑ ueracit̃
potius inunã eandẽꝙ concordiã uenientiũ Grauera uerogra¬
ui simisceat᷑ nullã facere consonãtiã. qiñ hanc canondi conc̃or¬
dtam similitudo ñ efficit s dissimilitudo. Quecum clistet
in singłis uocib copulat᷑ inmixtis. S hinc potius nichomactis
fieri consonantiã ꝑutat. Non uiqiit unus tantũ pulstis est.
qui simplicẽ modum uocis emutat. s semel ꝑcussus neris.
septus aerem pellens młtas efficit ucces. S qia hec uelocitas est.
pulsionis ut sonus sonũ quodãmꝰ cõphendat. distantia ñ sentit᷑.
et quasi una uox aurib tenit. Sigit᷑ ꝑcussiones. graitiũ so¬
noꝵ cõm̃sutabiles sint ꝑcussiouib acutoꝵ sonoꝵ ut minti ꝓpor

Expanded text:
vem praecesserit, in aurem celer ingreditur, ostensaque extrema ejusdem corporis parte quasi pulsus iterato motu revertitur. Sed jam segnior, nec ita ceed Nicomachus non arbitratur veraciter potius in unam eamdemque concordiam venientium: gravis vero gravi si misceatur, nullam facere consonantiam; quoniam hanc canendi concordiam similitudo non efficit, sed dissimilitudo, que cum distet in singulis vocibus, copulatur in mixtis. Sed hinc etiam potius Nicomachus fieri consonantiam arbitrabatur. Non inquit unus tantum pulsus est, qui simplicem modum vocis emittit, sed semel percussus nervus, sepius aerem pellens, multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones graviorum sonorum, commensurabiles sint percussionibus acutorum sonorum, non est
Abbreviated transcription (Latin):
redus excythara. aut loedus extibiã cetiq suoꝵ in strum̃toꝵ
uocabulis nũcupant᷑. Is itero estinusicus qui ratioẽ canencłi
ꝑpensa stientiq̃ ñ seruitio oꝑis s imꝑio speculatio ĩsassũꝑsit.

Expanded text:
redus ex cythara, tibicen ex tibia, ceterique suorum instrumentorum redus ex cythara, tibicen ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulo nuncupantur. Is vero est musicus, qui ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit,
Abbreviated transcription (Latin):
unc illudest intuendũ qd̾ omĩs arsomĩsq eti¬
anidi. sciplina honorabiliorẽ natriralit᷑
habeat rationẽ quã artifitium. qd̾ manuatos opeartificis exer¬
cetitr. Multo enĩ mauis estatos auctius scire qd̾ quisq factat
quã ip̃a illud efficere qd̾ sciat. Et enĩ artificu corꝑale quas
scriuens famulat᷑. Ratio uero quasidnã imꝑat. Et insi maiꝰ sedm̾
id qd̃ ratio saucit esfiriat frustra fit. Q uanto igit᷑ p̃clarior est
scientia musice incognitioĩs ratioẽ quã inoꝑc efficiendiatq acti
Tantũ scił quãtũ corpus mente suꝑat᷑. quodͭ scił ratiois. expers
seruitio degit. Illa uepo imꝑat atꝙ ad retũ deducit. qd̾ nisi eiꝰ¬
rationis oꝑandiacẽtũ egeat. manuũ uero oꝑa milla sint nisi
raticõducant᷑. Iam uero qitanta sit gła meritũq tõnis huic
intelligi potest. qd̾ ceteriut ita dicã corporales artifices ñ ex li¬
sciplena. s ex ip̃is potiꝰ instrum̃tis ceꝑe nocabula. Nam cytha¬

Expanded text:
unc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina imperat, et nisi manus secundum id quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet rationis expers servitio degit, illa vero imperat, atque ad rectum deducit, quod nisi rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Jam vero quanta sit gloria meritumque rationis hic intelligi potest, quod caeteri ut ita dicam corporales artifices non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam c
Abbreviated transcription (Latin):
muia tam̃ que de hinc diligentius
dpedienda sunt sumnatĩ ac trenter actẽptamꝰ. ut i¬
dicerct᷑. Hino nullus rationẽ pct̃e audebat. s erat eis ratio docẽ¬
tis auctoritas. Idq fiebat quã diu discentis auimꝰ firiniori doct̾¬
na roboratꝰ ip̃e eaꝑd̃ rerum rationẽ mulloctiã docente reꝑiret.

Expanded text:
mnia tamen quae dehinc diligentius expedienda sunt, summatim nunc ac breviter attentemus, ut idiceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse eamdem rerum rationem nullo etiam docente reperiret;
Abbreviated transcription (Latin):
naritẽ adt̾uariũ cõparemꝰ. binari quieoꝵ est differentia neo
crum mecit᷑. Nam semei t̾nario cõꝑat̾ minor est. Dupluat᷑ ex¬
cedit. Item bis qͥninatio cõꝑatꝰ minor est. Tercio uero suꝑgrcdit᷑
Atq t̾dcirco hoc primt̃ meqtalitatis genus. aconsonantie nat᷑a
clistungit᷑. Amplius. Qd̾ inhisque cõsonantias formant ma¬
ta similia stint. millis uerom inime id pbat᷑ hoc modo. Namq
duplum nichil estaliud nsibis simplũ. Triplũ nichilali¬
ud nisi t̃cio simplũ. Quadruplũ uero est quod quarto sim¬
plum. Ses qualterum bis medietas. Sesqui t̃cum nero ter
pare terru eseiestuos hatiad̃ facile inceteris inequalitatimi
geuerib inueuitur.

Expanded text:
ium ad ternarium comparemus, binarius qui eorum differentia est, neutrum metitur. Nam si semel ternario comparatus, minor est, duplicatus excedit. Item bis quinario comparatus, minor est, tertio vero supergreditur. Atque idcirco hoc primum inaequalitatis genus a consonantiae natura disjungitur amplius quod in his quae consonantias formant, multa similia sunt, in his vero minime; id probatur hoc modo: namque duplum nihil est aliud nisi bis simplum. Triplum nihil aliud nisi tertio simplum. Quadruplum vero idem est quod quarto simplum. Sesquialterum, bis medietas. Sesquitertium vero ter pars tertia, quod haud facile in caeteris inaequalitatum generis invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tias necesse est inuenixi. que sibiom̃sinate sunt. idest ołre
plum qd̾ est. illapars metitur que est interquos tĩminos di¬
ftrentia. ut inter duo et quatuor binarins utrosq metit. Intͣ
cluos atoꝵ sex que tripla est.Sinarins utrosq mecitur. Intet̾ no¬
nem atq oct̾o eadem unitas est que ntrosq metiat᷑. Eursusin
suꝑparticłarib si sesqualtera sic ꝓportio uł quatuo ad ses eis.¬

Expanded text:
e sibi commensuratae sint, id est quae plum, quod est, illa pars metitur, quae inter duos est terminos differentia, ut inter duos et quatuor binarius utrosque metitur, inter duos atque sex quae tripla est, binarius utrosque metiatur, inter novem atque octo eadem unitas est, quae utrosque metiatur. Rursus in superparticularibus si sesquialtera sit proportio, ut quatuor ad se
Abbreviated transcription (Latin):
facultas scd̃m specłationẽ rationẽue ppositã. ac musice coniteniẽ¬
tem. de modis acrichinis. deq gñrib cantilenaꝵ. ac de ꝑmixtionib.¬

Expanded text:
facultas secundum speculationem rationemve propositam, ac musice convenienfacultas secundum speculationem rationemve propositam, ac musice convenientem, de modis ac rythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permixtionib
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt᷑. ueldicunt᷑ tͥumphi. q uoꝵ imꝑio ac rotione insti¬
tuta sunit ñ quoꝵ oꝑe serilitioos ꝑ fect̾a. Tria gͥ gͥeuera sũt
que circa arcem mãsicã uersantur. Uiit̃ genus est qd̾ in¬
strum̃tis agit᷑. aliud fingit carmina. t̾cium qd̃ in striuñtoꝵ opus
carm̃q duudicat. S ilsud quid̃ qd̾ instrum̃tis positũ est. ibio to¬
tam oꝑam cõsumit. ut st̃ cyt haredi quiq mgand cet̾isq musice in¬
strumentis arcificiũ ꝓbantamisice scientie intellectu se uinctist.
qm̃ famulant᷑. ut dictum est. nec quioquã affert̃ rationis ẜ sunt
tocius speołãtionis exꝑces. Scd̾m uero musicã agentiũ genus est poe
taꝵ quod ñ potius specłatiõe ac ratic̃ẽ. qd̃ nat᷑ali quodã iustruct u fer¬
tur ad carmen. atq iccirco hoc quoq genus amusica segregandũ est.
Tercium est qd̾ uidicandi ꝑitiã sumit. ut richinos cantilenasq
positum est. hoc ꝓpͥc musice deputabit᷑. Isq est musicus cui ad est

Expanded text:
mphi, quorum imperio ac ratione instituta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria igitur genera sunt, que circa artem musicam versantur: unum est quod instrumentis agitur; aliud fingit carmina: tertium instrumentorum opus, carmenque diiudicat. Sed illud quod instrumentis positum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo ceterisque musice instrumentis artificium probant, a musice scientie intellectu seiuncti sunt, quoniam famulantur, ut dictum est; nec quicquam afferunt rationis, sed sunt totius speculationis expertes. Secundum vero citarum, quod non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen, atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod judicandi peritiam sumit, ut rhythmos cantilenasque positum est, hoc proprie musice deputabitur. Isque est musicus, cui adest
Abbreviated transcription (Latin):
namurr ꝑsequi simplicia quid̃ generã tria sunt. Unũ
quid̃ multiplex. aliud uero sr̃particłare. terciũ sr̃ꝑtiens.
Cum uero mstiplex suꝑ particłart suꝑpartientiq miscet᷑. fuĩt¬
regula. Siunitatẽ cunctis inliat᷑ali iuinero uolueris cõꝑa¬
re. ratus multiplus ordo texetur. Duo enĩad unũ duplus
est. ẽres ad eund̃ cripus. Quatuor quadruplus. et incecͣi
eod̾ modo. ut subiecta descriptio docet

Expanded text:
implicia quidem genera tria sunt: unum implicia quidem genera tria sunt: unum quidem multiplex, aliud vero superparticulare, tertium superpartiens. Cum vero multiplex superparticulari superpartientique miscetur, firegula, si unitatem cunctis in naturali numero volueris comparare, ratus multiplicis ordo texetur. Duo enim ad unum duplus est, tres ad eumdem triplus, quatuor quadruplus, et in caeteris eodem modo, ut subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
modi. potest indio equa diudi. cuisq medietas iumecliecatẽ
secari eiꝰꝙ rursus medietas maliã medietatẽ. ut nũquã ullisse¬
candi magnitudinẽ t̾miniis fiat Ita magnitudo quantũ ad ma¬
torc̃ modum t̾minata ẽ. Eit uͦ cũ decrescẽns ceꝑit infinita. Ad cõ¬
tra uumerus quãtũ ad maiorẽ modũ finitus est. infinit aut̃
incipit ẽẽ. concrescit. Oy igit᷑ hec ita sint infinita quasi tam̃
uertit᷑. Discrete uero quantitatis alia sunt ꝑse. ut tres. uel
quatuor. uł cecert nui. Alia uero adaliquid. ut duplũ tri¬
plum. aliao q̃ ex cõꝑatiõe nascunt᷑. S ĩ mobilis magnitudi¬
nis geoiedͥca speciilatidnẽ tenet. mobilis uero scientiãm astro¬
nomia ꝑsoquit᷑. Per seuero discrete quãtitatis arithinetica
atictor est. Ad aliquid uero relate musica ꝓbat᷑ obtinere ꝑitiã.
Ac de ea quidẽ quãtitate discreta que ꝑse est. ⁊ narithinetics

Expanded text:
modi, potest in duo aequa dividi, ejusque medietas in medietatem modi, potest in duo aequa dividi, ejusque medietas in medietatem secari, ejusque rursus medietas in aliam medietatem, ut nunquam ullus secandi magnitudinem terminus fiat. Ita magnitudo quantum ad majorem modum terminata est, fit vero cum decrescere coeperit infinita. At contra numerus, quantum ad minorem modum finitus est, infinitus autem incipit esse cum crescit. Cum igitur haec ita sint infinita, tamen quasi vertitur. Discretae vero quantitatis alia sunt per se, ut tres vel quatuor, vel caeteri numeri; alia vero ad aliud, ut duplum, triplum, aliaque quae ex comparatione nascuntur. Sed immobilis magnitudinis geometria speculationem tenet. Mobilis vero scientiam astronomia persequitur. Per se vero discretae quantitatis arithmetica auctor est. Ad aliquid vero relatae musica probatur obtinere peritiam. Ac de ea quidem quantitate discreta quae per se est in arithmetica
Abbreviated transcription (Latin):
am nuncupauit. Quã sciłelus rei no¬
tictã. ac destiplinã ponebat que ꝓprie ue¬
reꝙ ẽẽ aiceiet᷑. Esse aũ illa pucabt q̃ noc
intentione crescerent nos dimmutione
docresperent. nec ullis acoendent b muta¬
rentut. Hec autẽ uesse formas. magni¬
mutabilis rei cogͥnatione uertuntur. in. Dẽdistt᷑us quãtite¬
ipetã est. S que continua est magnitudo appellatur
Qire discreta ẽ młtitudo. Quoꝵ hor est diuersa et coutraria
pene ꝓpͥctas. młtitudo enĩ afinita inchoans quãtitate grescens iim¬
finita ꝓgreditur. ut nullus crescendi finis cecurrat. Estqs admi¬
nũ tmtnata int̾minabilis ad mauis. Eiusq pͥncipiũ unitas es
ꝗua minus uichil est. Crescit uero ꝑnumeros. ad infinita atq pẽ¬
ditur. nec ullus numerus quominus crescat t̾minũ facir. Ss
magnitudo finitã rursiis sue mensire recipit quantitatem.
s ĩ fiifinita deccestit. Nam si sit pedalis linea. ułcuilibet alcu

Expanded text:
i notitiam ac disciplinam ponebat, quae proprie vereque esse diceretur. Esse autem illa putabat quae nec intentione crescerent, nec diminutione decrescerent, nec ullis accidentibus mutarentur. Haec autem esse formas, magnimutabilis rei cognatione vertuntur. CAPUT III. De differeta est. Sed quae continua est magnitudo appellatur, quae discreta est multitudo. Quorum haec est diversa et contraria pene proprietas. Multitudo enim a finita inchoans quantitate, crescens in infinita progreditur, ut nullus crescendi finis occurrat. Estque ad minimum terminata, interminabilis ad majus, ejusque principium unitas est, qua minus nihil est. Crescit vero per numeros atque in infinita protenditur, nec ullus numerus, quo minus crescat, terminum facit. Sed magnitudo finitam rursus suae mensurae recipit quantitatem, sed in infinita decrescit. Nam si sit pedalis linea, vel cujuslibet alterius
Abbreviated transcription (Latin):
sonabt̃. Si ueroaliquis .6.p. ꝑcutiat. semꝑ erit paulo acutior
quã est .h.R. Ac ꝑhocti anscendunt sex toni diapasono sonan¬
tiam. Si enim . a. R.et .G.p. drapason pulsatiresonaret tonoꝵ
k. et .h.R. diapasonconsonarent. et .h. R. acutior ec̃t quam
õ .p. diapason sonantia .ui. tonos excederet. Nunc uero qr cõ¬
sonantib.a .k. et .h.R. cadem .h.R.ab ca. qtieẽ .G. ꝑ grauior
atos ita sensuquoq potest colligidiapason consonantiam
int̾ra sex tonos cadere. Si gͥaristorem etror sine dubitacioẽ
conuincitur.
conitincitur .xu. Diatesseren ꝯidnantiã cetrachordo cõtineri.
Uuc detetracordo diui-¬
altriunsecus positis acdiatesserou symphoniam consonantib¬
feat tetbachordon dnos necesse ẽ statin in medio neruos quiad
se inurenatgenextrenoitres pportiones esticiant. xa¬

Expanded text:
sonabunt. Si vero aliquis G P percutiat, semper erit paulo acutior quam est H R. Ac per hoc transcendunt sex toni diapason consonantiam. Si enim A K et G P diapason pulsati resonarent, tont G P non consonantibus A K et H R diapason consonarent, et H R acutior esset quam G P, diapason consonantia sex tonos excederet. Nunc vero quia consonantibus A K et H R eadem H K ab ea quae est G P gravior Atque ita sensu quoque potest colligi diapason consonantiam inter sex tonos cadere. Sic igitur Aristoxeni error sine dubitatione convincitur. CAPUT XIV. Diatessaron consonantiam tetrachordo contineri. Nunc de tetrachordorualtrinsecus positis ad diatessaron symphoniam consonantibus tetrachordum fiat, duos necesse est statui in medio nervos, qui ad se invicem atque ad extremos tres proportiones efficiant. CA
Abbreviated transcription (Latin):
uinsone quaꝵdiffrã silentio int̃uemente distingnit᷑. ut ueto ĩto¬
cesꝯ mune fine uingant᷑. fit hoc modo. Sicut enim cirm in nubib
arcusaspitit᷑ ita cołores sibimet sunt ꝓrim ut ñ sit cectꝰ fin iscum
alterabaltero disgrogat᷑. S ita iterbi grã arubro discedit ad palli¬
dum ut ꝑꝯtiniammutationẽ inscquentẽ uertatur colorem:
muillo modo certoq int̾ueniente qui utrosq distinguat. ita etiã
fieri solet inuocib. ut siquis ꝑcutiat nerĩ eumo dum ꝑci¬
tittorqueat. euenitut inpͥncipiopulsus grauior sit. Dũ torq̃¬
continue alie disgrogate. continue
fine itingat᷑. nec habeat locum designatũ uoraciita graunsos
qnem tencat Sustrece uero hũt ꝓpͥos locos ue luti cosdresi upmix¬
ti quoꝵ diffrãuisit᷑ suo quodam loco constituta. Continue qͥdem
non equison uoces a barmonica facultate separant᷑. Suntautẽ qͥ¬
ip̃is dissimiles nec untẽ aliquid ꝑsonantes. Distrete uero uoces

Expanded text:
ifferentia silentio interveniente distinguitur. Ut vero voces communi fine iungantur fit hoc modo; sicut enim cum in nubibus arcus aspicitur, ita colores sibimet sunt proximi, ut non sit certus finis quo cum alter ab altero disgregatur, sed ita verbi gratia a rubro discedit ad palidum, ut per continuam mutationem in sequentem vertatur colorem, nullo medio certo interveniente, qui utrosque distinguat; ita etiam fieri solet in vocibus, ut si quis percutiat nervum, eumque dum percutit torqueat, evenit ut in principio pulsus gravior sit, dum torquontinue, alie disgregate continue fine iungatur, nec habeat locum designatum vox acuta gravisque, quem teneant. Discrete vero habent proprios locos, veluti colores impermixti, quorum differentia visitur suo quodam loco constituta. Continue quidem non equisone voces ab harmonica facultate separantur; sunt enim sibiipsis dissimiles, nec unum aliquod personantes. Discrete vero voces
Abbreviated transcription (Latin):
li pars octaua toni. cum quarca idest exuiginciꝯnatior
ui. cum trib. Item chromatis tonia ei talis scd̾m aristoxe¬
lis singła semitontaꝯstituat᷑ et quod ẽ reliquũ multimo¬
atqꝵ i hisomuib duc ꝓportioẽs quegrauiori nertro sunt
prime. reliqua queadactitum posita est minime magniti¬
Ame suꝑant. S unt enim ut dictum est. spissoꝵ generum.
Spisla quoq genera sunt enarmoniũatos chromaticũ. Dia¬
tonea uero diuisio ip̃a quoq duplex est. Et mollis quidem¬

Expanded text:
lii pars octava toni cum quarta, id est ex 24 lii pars octava toni cum quarta, id est ex 24 sex cum tribus. Item chromatis thoniaei talis secundum Aristoxellis singula semitoniaAt ue in his omnibus duae proportiones, quae graviori nervo sunt proximae, reliquam quae ad acutum posita est, magnitudine minime superant, sunt enim ut dictum est spissorum generum. Spissa quippe genera sunt enharmonium atque chromaticum. Diatonica vero divisio ipsa quoque est
Abbreviated transcription (Latin):
uildes s idi constitutis trea genera enarmonttum chrom̃a¬
uuegrauiiores portioes unam eã queadacutũ ⁊ p̃positaẽ
magnitiodine non uincunt. Nonspissa uero quaꝵ aise ꝑ¬
portiones uram reliquã poterunt suꝑare Est aucẽ enar᷑¬
monium et chromaticum spissum. diatonicũ ñ spislũ.
Itaqs enarmonicum scđm aristoxenũ dimidit᷑ sit. uiui .lx.
Uiii. ut inter grauem necuuma granom sit quartã
pars comiquedicit᷑ diesis enarmonioscum sit toniu ixu
ĩmitatib constitut᷑. Item scdm in teruallum int̃ scd̾m ãg
ueruo adt̃rium sit eadẽquarta parsdeliqtuĩ uero
reliquamadacutã locatu idẽ. xluiii. nonuincunt. Chro¬
matis uero mollis hanc facit dinisionẽ .uii . uiii. xliiii. ut
octo atq oct̾o sint t̾rie partistonoꝵ. Est enun conurs ut dic¬
tum est xxiiii. uuitatum. et dicit᷑ tomi parst̾ciaadiesis
chroniatis mollis. Item chromatis mollis henutoliidiates¬
seron ita partit᷑ .ix. ixxlii. Est enim dieses chromatis emo¬

Expanded text:
ur ita constitutis, tria genera enharmonicum, chromatduae graviores proportiones: unam eam quae ad acutum apposita est magnitudine non vincunt. Non spissa vero quorum duae proportiones unam reliquam poterunt superare; est autem enharmonium et chromaticum spissum, diatonicum vero non spissum. Itaque enharmonium secundum Aristoxenum dividitur sic 6, 6, 48, ut inter gravem nervum ac prope gravem sit quarta pars toni, quae dicitur diesis enharmonios, cum sit tonus 24 unitatibus constitutus. Item secundum intervallum a gravi nervo ad tertium, sit eadem quarta pars toni. Reliqui vero nam reliquam ad acutum locatam, id est 48, non vincunt. Chromatis vero mollis hanc facit divisionem 8, 8, 44, ut octo atque octo sint tertiae partes tonorum; est enim tonus ut dictum est 24 unitatum, et dicitur toni pars tertia diesis chromatis mollis. Item chromatis hemiolii diatessaron ita partitur, 9, 9, 42. Est autem diesis chromatis hemio
Abbreviated transcription (Latin):
Sustiuns quata diesis enarmonios cres. Qui uerree duo¬
busteris nosemitomo diatesseronꝯ sonantia miucit ercͥuo
didiates seron exbis duodecimac sex unitatib stidit erss eo
hon sere fit ut̃ siusq idotauas uelimnus declucere pardeed
non intates aremeros s inaliquas particiasincurramiis

Expanded text:
tres. Quoniam vero ex duobus tonis ac semitonio diatessaron consonantia jungitur, erit tota diatessaron ex his duodecim ac sex unitatibus constituta. Sed quoniam saepe fit ut si usque ad octavas velimus deducere partes, non in integros numeros, sed in aliquas particulas incurramus
Abbreviated transcription (Latin):
ephendit᷑ equi idnantia iliapason. ac bisdiapason. conartr
simplices dtapenteac diacesseron. et consonantie positedia¬
pasonac diapente. et diapason acdiatesseron et qui sunt ẽmeles
rationi ꝯstituit. s aurium indicio ꝑmittit. Idcirco uoces ip̃ar
nullis numeris notat. ut eaꝑcolligat ꝓportiones. ̃ ean tume
clio diffrãm sumut ut speculationẽ non̾i cutĩb s incoqr¬

Expanded text:
deprehenditur aequisonantia, diapason ac bis diapason, et consonantiae simplices diapente ac diatessaron, et consonantiae compositae, diapason ac diapente, et diapason ac diatessaron et qui sunt emmelis rationi constituit, sed aurium judicio permittit, idcirco voces ipsas nullis numeris notat, ut earum colligat proportiones, sed earum in medio differentiam sumit, ut speculationem non in ipsis vo
Abbreviated transcription (Latin):
alic quidẽ suit equisone. alieꝯsone. alte emmeles. a lic dissone.
alic eͥcmeles. Et unisone quidẽ sunt que unum atq eundẽsin¬
gillatim pulse reddunt sonum. Equisone nero qne simulpuil¬
psonequidẽ non sunt. possunt aptari tamen recte admelos ut st̃
hs que consonantiasiungunt. Dissone nero sunt que ñ ꝑmiisẽc
sonosato nisuauit feruuit sensum. Et meles nero que ñ recĩpi

Expanded text:
isonae, aliae emmelis, aliae dissonae, aliae ecmelis. Et unisonae quidem sunt quae unum atque eumdem sigillatim pulsae reddunt sonum. Aequisonae vero quae simul pulue quidem consonae non sunt, possunt aptari tamen recte ad melos, ut sunt hae quae consonantias jungunt. Dissonae vero sunt quae non permiscent sonos, atque insuaviter feriunt sensum
Abbreviated transcription (Latin):
intanta rerum nũositatenchisefficit sensus ciiꝰ om̃e tuditiũ
da estetiam ratioque errantẽ sensim regat. ac temꝑet qua la¬
bens sensus deficiensꝙ ueluti baculo mnnitat᷑. Nam ut singłe
artes hñt instrumenta quedam quib partim ꝯfuse. Aliquid
informant ut asticłm. partim uero quod ẽ integrũ dep̾hendãt.
ut circinum. ita eciamarmonica uis habec duas iudicũ partes.
mensuramꝙ considetat.
uius modi igit᷑ ĩstrumentũ¬

Expanded text:
in tanta rerum numerositate nihil efficit sensus. Cujus omne judicium in tanta rerum numerositate nihil efficit sensus. Cujus omne judicium da est etiam ratio quae errantem sensum regat ac temperet, qua labens sensus deficiensque veluti baculo innitatur. Nam ut singulae artes habent instrumenta quaedam quibus partim confuse aliquid informent, ut asciolam; partim vero quo et integrum deprehendmichiant, ut circinum; ita etiam harmonica vis habet duas iudicii partes; mensuram que consideret. Huiusmodi igitur instrumentu
Abbreviated transcription (Latin):
faciet sensus pͥma ꝯceptio s sollers rationis initentio. Uel si
rursdatam lincam ꝓpositũ sit uł duplicare uel dimidiã
secare id fortasse licet paulo cliffic ilis quã ⁊fuse maiorem
inmorẽ ue reꝑꝑire poterit. tam̃ sensus intientiõe constitini.
Siuero imꝑet᷑ ut ꝓposite lince triplaponat᷑ uelabea pars
t̃ria iccidat᷑. uel quadruplaꝯstituat᷑ uel pars quarta resccet᷑.
Nonne impossibile sit sensuinisi integritas rationis accedat:
Hoc id̾oq ꝓprocessus. quidẽ ratiomi locũs arcrestit. deficit sensin.
Sienim octauã partẽ ꝓposite lince a userre aliquis impcret᷑:
uel euisdem occupła dare cogatur. tocius quidẽ dimidiam su¬
mere cõpellit᷑. dimidieq dimidietatẽ ut sit quarta. quarte
dimidium ut sitcctaita. Qurꝰ q tocĩduplam driploq duplã
ut sit quadrupla quadruplexq duplam ut sit octupla. Itaq

Expanded text:
faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si rursus datam lineam propositum sit vel duplicare, vel dimidiam secare, id fortasse licet paulo difficilius quam confuse majorem minoremve reperire, poterit tamen sensus inventione constitui. Si vero imperetur, ut propositae lineae tripla ponatur, vel ab ea pars tertia recidatur, vel quadrupla constituatur, vel pars quarta resecetur nonne impossibile sit sensui, nisi integritas rationis accedat, hoc ideo, quia per processus quidem rationi locus accrescit, deficit sensui. Si enim octavam partem propositae lineae auferre aliquis imperetur, vel ejusdem octuplam dare cogatur, totius quidem dimidiam sumere compellitur, dimidiaeque dimidiam, ut sit quarta, quartae quae dimidium, ut sit octava. Rursusque totius duplam, duplaeque duplam, ut sit quadrupla, quadruplaeque duplam, ut sit octupla. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
erret. neq sit diffrã cour. Ab hac etiam quarta quintã distare
semitonium putet. neq uereatq integre estimet in singłis
forcasse minus uideat᷑ erratũ. Quoduero in pͥmo tono sensꝰ
reliquit. atq id quod inscdoact̾cio. atq in quarto semitonio
pecc̃m est inumumꝯgregatinnatq collecttim efficiet. ut pͥ¬
ma itoxadquintã uocẽ eliapente non ꝯtineat ꝯsonantiã. qd̾
oportebat fieri. si tros tonosaut semitoniũ sensts integten
dicasset. Qd̃ igit᷑ in singli̾s torits minus ꝑutdebat᷑. id collec¬
tum incõsonantiã euident̃ apparuit. Atq ut ꝑuideat᷑ sen¬
simr cdc̃ꝯfusa collig̾e. nullo modo aũad intcgͤritatẽ ratio¬
nis end̾e sicꝯsideremus. Dateenim linec maiorẽ minorẽ
uea.cam reꝑire nich est clifficile sensui. Proposita uero
menstita ut tanto maiorẽ tanto ueminorem teꝑiat. id ñ fa

Expanded text:
errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque vere, neque integre aestimet, in singulis fortasse minus videatur erratum. Quod vero in primo tono sensus reliquit atque id quod in secundo et tertio atque in quarto semitonio peccatum est, in unum congregatum atque collectum efficiet, ut prima vox ad quintam vocem diapente non contineat consonantiam, quod oportebat fieri si tres tonos ac semitonium sensus integre judicasset. Quod igitur in singulis tonis minus pervidebatur, id collectum in consonantiam evidenter apparuit. Atque ut pervideatur sensum quidem confusa colligere, nullo modo autem ad integritatem rationis ascendere, sic consideremus: Datae enim lineae majorem minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui. Proposita vero mensura in tanto majorem, tantove minorem reperiat, id non
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙꝑ ad ꝓximã uenit ratio nero diuidicat. ueluti siquis nra¬
nis cirtulum scribat fortasse eum uere circimilum oẽ ocłs
sum quoq ꝯ fusiosequit᷑. Mentẽ ueroatof rationẽ qm̃ mat̾ia
non morat᷑. spẽs quas ꝑuidet p̾ter subiesti ⁊ mutationẽ intu¬
eturatq ideo cam integritasconuertat᷑ ac ueritas potꝰiq quod
insensitaut poccat᷑aut minus ẽ. aut emendat aut ꝯplet. For¬
tasse aũ so quod sensus ñ uitegre s fuseatq a ueritate minu̾s
quasiquadã incallidus estiatoraguoscit scił in sugłis inuiꝰ
habeat errati. Collecta uero młtiplicat᷑ in sũmãatq idcirco ma¬
ximam facint liffrãm. Nam si dduas uoculas tonum sensus
distarcarbitret᷑. neo distent rur̾s queabitua eaꝵ tonodista
reputaret t̾ciam neq sit incegra ac ueratomi distantia. Item
terciequaritq tonisensus disfanctã pietetato incadẽ quoq

Expanded text:
usque ad proximum venit. Ratio vero dijudicat, velut si quis mausque ad proximum venit. Ratio vero dijudicat, velut si quis manu circulum scribat, fortasse eum circulum vere oculus sum quoque confusio sequitur, mentem vero atque rationem, quoniam materia non moratur, species quas praevidet, praeter subjecti communionem intuetur, atque ideo eam integritas comitatur ac veritas, potiusque in sensum quod peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. Fortasse autem id quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ost mouochordi regularis diuisionem
adicienda eẽ arbitror ea inquib ueteres
musice doct̃oros sentencie diuersitate
discordant. habendimi q deomĩib
suibtilciudicium atqq uod ꝓposito
de est oꝑi. modocris doterine dispensa¬
tione sspplendimi est. Potest entalia
quoq eẽ diuisio. inqua ñ unus tautũ modo nẽtiuis. assumit᷑
qui positis ꝓportionib ditudat᷑ uerum octo. Atohin modi
frat cychara. ut inplurib nerius. et quanti neceslarii sũt
nerius. tota ꝓportionũ tatio quasi oculis subiecta ceruatus.
nira est facdeltas cliffiãs acitoꝵ et gratuum sonoꝵ sensuatro¬
tione ꝑpendeus. S eusus enĩ a ratĩo quase quodm facustatis
armouice iustruenta sunt. Sensus uamq confusum quid¬
damas ꝓriine tale qualeest illud quod sentit aduercit. Qatio
uero diurdirat uitegritatem.atq unas ꝑsequit᷑ differentias.
Itaqꝵ sensits inuenit quidem ꝯfusa. acpłinia ueritati accep̃
nero aratione integritatem. Racio uͦ ipła quidẽnnenit i¬

Expanded text:
ost monochordi regularis divisionem adjicienda arbitror esse ea in quibus veteres musicae doctores sententiae diversitate discordant, habendumque de omnibus subtile judicium, atque id quod proposito deest operi, mediocris doctrinae dispositione supplendum est. Potest enim alia quoque esse divisio, in qua non unus tantummodo nervus assumitur, qui positis proportionibus dividat. Verum octo, atque ejusmodi cythara fiat, aut in pluribus, et quanti necessarii sunt nervi, tota proportionum ratio quasi oculis subjecta cernatur.ravium sonorum sensu ac ratione perpendens. Sensus enim ac ratio, quasi quaedam facultatis harmonicae instrumenta sunt. Sensus namque confusum quiddam ac proxime tale, quale est illud quod sentit, advertit. Ratio autem dijudicat integritatem atque unas persequitur differentias. Itaque sensus invenit quidem confusa ac proxima veritati, accipit vero ratione integritatem. Ratio vero ipsa quidem invenit i
Abbreviated transcription (Latin):
et mero id curo euenire contendit .x. Q¬
qm̃ cdiapason pene una uocula est
tenarionumero qui fueritaddit᷑ intraposit᷑ unteger in uiolat᷑
q seruat᷑ cum inceteris id itaminime eueniat ita etiam iuhas
consonautia. Nam si duos tribadicias quinq tinuoreddis ei
numeri spes imutata est. Si uero eosdem denarioreddas .xii. fecis.
et bmari uunctus denario conseruatꝰ ẽ. Item t̾uaricet̾isq eodõ¬

Expanded text:
c vero idcirco evenire contendit, quoniam diapason pene una vocula est,denariosque servatur, cum in caeteris id ita minime eveniat, ita etiam in hac concinentia; nam si duos tribus adjicias, quinque continuo reddis, et numeri species immutata est. Si vero eosdem denario addas, duodecim feceris, et binarius junctus denario conservatus est. Item ternarius, e