comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uerunt᷑ aũt płima de primo statu hõĩs
pectarẽt. et qualis futurus fuiss siñ pec¬
cass. et incorpore et maĩa. mortalis an
ĩ mortał. passibił: an impassibilis. de t̾io
ĩferioris uite. ⁊ de transitu ad suꝑiorem.
De qualitate ⁊ modo nuẽdi. de propagati¬
one filioꝵ. De uita et dem̾itis nascenti¬
um ab ipso. c⁊ soquentiũ post ip̃m. ⁊ multa
alia. que licet aliquãdo cunositate cq̃rant:
utilit̾ tñ sciunt᷑: sicũ discretiõe discutĩat᷑.
nostram modãni oportet. et ab huisque du
guere. Ita ꝑiculũ diligentis in quisitionis
nullũ erit: si p̃sũptio tem̾arie a sytionis nõ
fuit. hñs discretionẽ bom ⁊ mali. Scienti¬
am quoꝙ ir̃ quantũ ad principiũ ꝯditionis
ꝑtinuit ꝑfectam. Nam sicut quantũ ꝑti¬
net ad ꝑfectionẽ statint. ⁊ ctatis hũani cor¬
primc ꝑfectioĩ ꝯgru suit: ꝑ fectã moxodi.¬
tum accepisse putamꝰ. et ad illa nõ studio
aut disciplina aliqua ꝑint̾ualla tp̃is profeci¬

Expanded text:
Quaeruntur autem plurima de primo statu hominis peccaret, et qualis futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utiliter tamen sciuntur, si cum discretione discutiantur. nostram moderari oportet, et ab iis quae duguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non fuit, habens discretionem boni et mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sicut quantum pertinet ad perfectionem staturae et aetatis humani corprimae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profeci
Abbreviated transcription (Latin):
posse peccaro. ⁊ non posse nõ pectare ht̃. qm̃
in hoc statu est. ⁊ moriendi. ⁊ peccandi neces¬
sitas. Moriendinctitas. quamdui adest ui¬
ta. Peccãdi necessitas. quamdiu abẽ gratia
Int̾tio statu habebit posse nonmori.c nõ
posse mori. sicut ctiam posse nõ pectait. añ
posse pectare. quoniam ad hũc statum ꝑti¬
net. ⁊ moriẽdi ⁊ peccandi impossibłitas. S¬
traꝙ tñ ex gratia non exnatura. quia sigͣ¬
tia non adesset: inaltero moriendi: mal¬
tero pectandi imposibilitas nature nõdecc̃i
Sicigo ultima inmortalitas e gratia ent. ubi
moriendi possibłitasnonent: quãtomagis pa

Expanded text:
posse peccare et non posse non peccare habet; quoniam posse peccare et non posse non peccare habet; quoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi mor
Abbreviated transcription (Latin):
statũ ꝑtinet diffiuie uolumꝰ. precipuecum
de opere caritatis illius: nullum. siue exaũcte
sinc ex raticẽ. argumentum certum habea¬
mus. Et si quidem amare creatorẽ suũ cepit:
hoc tñoĩo landabile non fuit. quia non ꝑse¬
uerauit. qr motusincipientis uututis ex¬
tuctusest. et abolitus ꝑtẽꝑẽ culpe subseꝙ̃tis.
NInc suꝑẽ Quał creatus sit primꝰ hõs¬
ut ꝯsidereimus etiam qualis primꝰ corpꝰ
homo ẜ corpus factus sit. hoc ẽ mortał. anin¬
mortalis. passibilis animpassibilis. et cet̾a
que de statu corporis humani querenda ui¬
dent᷑. Primus igitur homo quantũ ad natu¬
ram corporis terreni et ĩ mortalis factus est.
mortalis quia potuit mori. Sic̃ enim mnillo
primo statu habuit posse pectare: ⁊ posse ñ
pectare. quoniam hec flut prima arbitrũli¬
b̾tas: ita etiam in eodem statu habuit posse
nicorporis immortalitas. In scd̾o statuht̃
posse mori. ⁊ non posse non mori. sicut q

Expanded text:
statum pertinet definire volumus, praecipue cum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino laudabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipientis virtutis exstinctus est et abolitus per teporem culpae subsequentis. CAP. XVIII. Qualis creatus sit primus honsideremus etiam qualis primus homo secundum corpus factus sit; hoc est, an mortalis, an immortalis, passibilis an impassibilis, et caetera quae de statu corporis humani quaerenda videntur. Primus igitur homo quantum ad naturam corporis terreni, et immortalis factus est mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libertas, ita etiam in eodem statu habuit posse corporis humani immortalitas. In secundo statu habet posse mori et non posse non mori, sicut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
solus ipẽ operatur. Quod u̾o postea ꝑbonã
uoluntatẽ operat᷑. non solum ipe operat᷑:
s uolũtas etiam ꝑ quam operatur. Sam̃
opus bonum ex sp̃u est. qui opetat᷑ non ex
uolũtate hominis. ꝑ quam operatur. In
ipã quidem bonũ est. s ex ipsa non est. Exipã
nõ est. qm̃ aliũdo accepit. In ip̃a tñ est.: qm
tum habet: et nonsuum: inquantũ a semeti¬
psa non habet. Taliergo distinctioẽ ficta:
quia .s. quedam uirtutes ex sola natura sũt.
quedam exgratia. Siquentur utiũ primus
lomo in illo primo sue gditionis statu uͥtu¬
tes aliquas habuent.fnullatenus ambigẽdo
putannis affectus bonos et scd̃m iustitiam
ordinatos nature illius asua p̾a origine mẜ¬
tos ꝑ quos ad bonitatem et iustitiam exequẽdã
naturali appetitu trahebat᷑. Et inhusquide
affectib bonis naturales uͥtutes ꝯstitisse: qui
instructa. De illis aũt uͥtutib que uolũtate
bona examore diuino motaꝑficiunt᷑: nich̾
temere cuta ip̃m quantum ad primũ illũ

Expanded text:
o postea per bonam voluntatem operatur, etiam non solus ipse operatur, sed et voluntas per quam operatur. Tamen opus bonum ex spiritu est qui operatur, non ex voluntate hominis per quam operatur. In ipsa quidem est bonum, sed ex ipsa non est. Ex ipsa non est quoniam aliunde accepit. In ipsa tamen est quotum habet; et non suum, in quantum a semetipso non habet. Tali igitur distinctione facta quod quaedam virtutes ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibu instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum
Abbreviated transcription (Latin):
cipatioẽ. In illa enim celestipatria ubi plem¬
tudo om̃is boni ẽ. licet quedã datasunt excel¬
lent̾: nicħ tñ possidetur singularit᷑. Dmñu
cnim in omib sunt non quidẽ equalit̾. qr
fectius ꝑcepũt. et tñ ex p̃̾cipuis tm̃ modo no¬
mina sortiendo: cetera sequẽtib post seor¬
dinib ad ꝯgnominationẽ relinquũt. Ut
u̾bi gratia. seraphinqui ordo excellentissi¬
mus omĩum existimatur. tam dilectionẽ
quam cognitionẽ diumitatis. ⁊ ceteraumr¬
tutũ dona cet̾isomĩb sublimiuspcipit. ⁊¬

Expanded text:
cipatione. In illa enim coelesti patria ubi plencipatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia fectius perceperunt, et tamen ex praecipuis tantummodo nomina sortiendo caetera sequentibus post se ordinibus ad cognominationem relinquunt. Ut verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnibus sublimius percipit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣbomi. In angelis bom płesꝙͣ mali: cumpo¬
sitũ sit tot electos futios homines quot
sũt angeli bom: ꝯstat sine ulla dubitaticẽ p¬
lures esse homines bonos: quam fũtange¬
limali. Multoq plures hoiẽs malos quam
angelos malos. quia płes sũt hominesma¬
li quamboni: cum plines sũt homines bo¬
ni. ꝙͣ mali angeli. Nisi fortedicat᷑ uocͥto:
qr simul non subsistit genus hominũ. s ꝑ
tp̃m successionẽ: alii post alios sequuntur.
pos se cosqui in hõib simul subsistunt:
angelisꝯ pariri mĩo. licet uni̾sitate p̃¬
cedant. Quod tñ quia ceitũ esse non potest:
melinsint̾ occulta deputat᷑ ubi ignorantia
nõ culpatur p̾sumptio arguif᷑. de disc̾ta ꝯd¬
hoc hic p̃cipue ꝯmemorand̾ putamus
Qui enim sibi sũt non ꝯ tẽplatioẽ: nobis ĩ¬
notescut cognominatiõe. Illa ergodona gͣ¬
tiaꝵ insingulis denotant᷑ ex noĩe. non que
singularitꝰ set que excellent̾ data sũt inꝑti¬

Expanded text:
boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melius inter occulta deputatur, ubi ignorantia non culpatur, praesumptio arguitur. CAP. hoc hic praecipue commemorandum putamus, Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Illa ergo dona gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in parti
Abbreviated transcription (Latin):
et in hoc m̃itum hominis est. ꝙ pp̃ deumuult
quod uult. et pp̃ deum facit qd facit. hoc nãꝙ
reddere deus habet. quod ꝑp̃ ip̃m fit siue uo¬
tate infaciendo. Bona igitur natuit et asse.¬
ctus ordinati std̾innaturam uͥtutes sunt.
naturales. que et silaudabiles sũt. qr bonc sũt.
et a natura sũt. non sut tñdigne m̃ito illo qd
est supranaturam quia nichiluise hñt. pret
tutes: non michi ꝯuenient᷑ diciposse iudet᷑
quãuis extra bonahec que ꝑp̃naturam con¬
dita sũt: nichil inereantur que ee sola natu
ra sũt. uirtutes aũt quas gratia reparatux
nature suꝑaddita formet. que um̾̃nto ali¬
quid supra naturam accipiũt inpremio c
iupranaturam remiñan digne sunt. ut
quib amor dei causa est inoptre: presentia
dei premiu̾sit in retributione. Set ĩ hũsu
rtutib que ꝑgratiam reparatric̾e sũt prim̃
spc̃ sanctus bonam uoluntatẽ operatur..
monentise. ⁊ operanticooꝑatur. Iõrimũ bo¬

Expanded text:
et hoc meritum hominis est quod propter Deum vult quod vult, et propter Deum facit quod facit. Hoc namque Deus reddere habet quod propter ipsum fit, sive vopere in faciendo. Bona igitur naturae et affectus ordinati secundum naturam virtutes sunt naturales, quae et si laudabiles sunt quia bonae sunt et a natura sunt, non sunt tamen dignae merito illo quod est supra naturam, quia nihil in se habent praeter tutes non mihi convenienter dici posse videtur, quamvis extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in opere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quae per gratiam reparatricem sunt primum Spiritus sanctus bonam voluntatem operatur; moventi se et operanti cooperatur. Primum bo
Abbreviated transcription (Latin):
na bona. lib̃m arbitriũ operatur. In pri¬
nus bonis deus in hoĩe operat᷑. In scõis bo¬
nis deus hoĩ cooꝑat᷑. Prima bona donum
dei sũt. nonm̾itum hominis. Scda bora
⁊ dei sunt ꝑ donũ. ⁊ hominis ꝑm̾itum
prima boũgratia sũt. scd̃a boña gratia¬
pro grã. Qĩ eigo uoluntas hominis scd̃m na¬
turam solam mouetur. extra naturam non
meretur. Quando u̾oscd̃m deũ mouctur.
supranaturam merctur. qm̃ illum merct᷑.
ꝑquẽ et propt̾ quẽ mouetur. Omĩs enĩqui
nult aliquid uult. et ꝑꝑ aliquid uult qd nult.

Expanded text:
a bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in homine operatur; in secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non meritum hominis; secunda bona et Dei sunt per donum, et hominis per meritum. Prima dona gratia sunt; spro gratia. Quando ergo voluntas hominis secundum naturam solum movetur, extra naturam non meretur; quando vero secundum Deum movetur, supra naturam meretur: quoniam illum meretur per quem et propter quem movetur. Omnis enim qui vult, aliquid vult; et
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: et similit̾ si prescient bona que habi¬
turus fuisset si iobediẽtia ꝑstitiss. Illud oĩo
probabile. ⁊ ꝯsequensesse ur. qd̾ ad institutioẽ
⁊ formã recte uiuendi magis spectabas ut
cifacienda indiicerent᷑: potus quã ut futura
predicerent᷑. Illud nãq et arbitrii lib̾tatẽ. ⁊ obe¬
dientie puritatẽ minuere oso uideret᷑: si ipẽ
homo ante m̾itum futuroꝵ prescuis diceret᷑.
quia nec bõa sꝑare cũ prescientia maloꝵ potr¬
iset. nec cum prescientiabonoꝵ mala futu¬
ra timuisset. Propter hoc igitur magis ꝯueni¬
ensiidicat᷑. primum hominẽ eoꝵ quidẽ que
facienda fuerant scientiam ⁊ preceptũ acte¬
pisse. s eoꝵ que futura erant prescientiam ñ

Expanded text:
t bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipus diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eorum quidem quae facienda fuerant, scientiam et praeceptum accepisse; sed eorum quae futura erant praescientiam non
Abbreviated transcription (Latin):
trium. Et pphoc facti sũt liben arbitrii. ut
uoluntario appetitu monerent᷑ ẜ electionẽ
noluntatis. et inclinationẽ desideni sui si¬
ne coactioẽ. U̾mptñ quod primũ erat ĩ illis
incipere: mouen non erat. neꝙ eligere. n
ocupiscere. qm̃ simplex erat ⁊ principium
primũ. ⁊ tñ libenim arbitriũ iam tunc eat᷑.
quoniam uolũtaserat cuimerat hoc. et ex
qua hoc sub sequebat᷑. quoniam ex hoc mota
est statĩet spontaneo appetitu ducta melecti

Expanded text:
trium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut trium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario appetitu moverentur; sed secundum electionem voluntatis et inclinationem desiderii sui sine coactione. Verumtamen quod primum erat in illis, incipere moveri non erat; neque eligere, neque concupiscere, quoniam simplex erat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat cui inerat hoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electi
Abbreviated transcription (Latin):
plius sine spatio et motuet mora. que õĩa
subsequuntur postea in quib uelle ꝯstat et
facere. et processus motuũ ⁊ actionũ: post pͥ¬
mũ principiũ. Ex quo aũt uoluntas moueba¬
tur uelle erat. et auoluntate erat. que libere
mouebatur: quia ꝑ se mouebatur. ⁊ nõ ĩpul¬
su alieno. et hoc ip̃m meritum erat. et uoca¬
batur bonũ uel malũ. quia lib̾merat. et ex
se erat. et ex tunc meren cepũt. ex quo uolun¬
tate mouenceꝑũt. et hoc post primũ princi¬
piũ erit. et. aprimo principio erat. et non ĩ
illuc. sine coacticẽ uel aduta: nel derclicta:
quoniam libertas est uoluntatis ex quo est.
tnũuero meo qd est appetitus. S et ipsa po¬
testas et habilitas uolũtatis: lib̾tas est qua
moneturad utiũꝙ. et liberũ arbitriũ dicit᷑
noluntatis. Uolũtane aũt mouen ⁊ feri
spontanco appetitu. hoc est potestate eligert
et lib̾tate iudicate. in quos stat lib̾m arbi¬

Expanded text:
plius sine spatio et motu et mora, quae omnia plius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est o quod appetitus. Sed et ipsa potestas et hamovetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
seros ꝯditos asserenti. Nam quibonos dic̃
significad uirtutem. qui iustos: m̾itum
qu ꝯuersos: dilectionẽ: qui beatos głifca¬
illis aũt quod erat peimu perũt¬
incipere: nelle non erat aut facere. qui a¬
duolend̾. ⁊ facicnd̾ tm̃ facti erant: non uo¬
lentes aut facientes. Nelle enim aut facere
motum habet.⁊ de hormillud ⁊ successũ et in¬
oram. Ꝙ incipientis principi esse nõ potest
qd̾ incipit tm̃. et amplius non est. adhuc. s
primũ est. et non de inceps. Nelle aũt uolũ¬
tate est. uelle cum mouetur uoluntas. et o¬
peritur iamaliquid. et est ibi hoc et illud. et d̾
hoc millud: qd̃ precessit uoluntas: ex quaue¬
lle erat: cũ ad huc uelle nõ erat. s uoluntas
erat tm̃. ut ex ea uelle esset: qd̾ incipientis nõ
erat. aut facere. Non ergo sic intelligendũ
est.simplex principiũ et primaorigonascẽ¬
tis nature. s unum ip̃m. ci hoc tm̃ et non am¬

Expanded text:
sero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, sero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificaillis autem quod erat primum incipere, velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis principii esse non potest, quod incipit tantum amplius non est adhuc, sed primum est et non deinceps. Velle autem voluntate est velle, cum movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non am
Abbreviated transcription (Latin):
musꝙ bonum erant angeli: quando primũ
stĩ sunt. et ꝙ boni facti sunt cẽs. quonama
bono fc̃isunt: qui malum facere non pot. Sic
itaq bonierant. et non mali. et quemadmo¬
dum bonierant: ita et iustierant. et beati e¬
rant. s cabonitate. et iustitia et beatitudiẽ
quam natura incipiens acceperat. nũquam
fecerat ipsam. uel menerat faciendo. Si cnĩ
lom diͣr bom erant quẽadm bonũerat qd̾ bo¬
nus fecerat totum. et si meliores erant sic̃
erant meliores erant pro eo qd̾ factierant. si
proco qd̾ fccerãt ipsi uel faciebant. Similit̾
et qd̾ beati: non miseros extitisse. u̾mptam̃
neꝙ uisti ad meritũ: neq iusti adculpam
quẽad̾m neq ad significationẽ uel ꝯsuma¬
tionem beati. uel ad tormentũ aut penam
misen a̾iissime affirmantur. Et forte exp̃s¬
suis et ad intelligentiam euidentius sit: ne¬
cbonos nec malos. nec uistos. nec inuistõ
nec ouersos. nec au̾sos. nec beatos. nec im¬

Expanded text:
quod boni erant omnes angeli quando primo quod boni erant omnes angeli quando primo facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiteret quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
plicis ꝙ instantis: sine mora ⁊ in t̾uallo
prime substantie: de nichilo inaliquid appa¬
rentis accipiat᷑ ut quod primũ om̃ium ilł
erat intelligat. Hoc solũ inuenitur moditi.
ꝙ natura ꝯ tulitoditionis. Quod enĩ ceper
totum acceꝑũt. et non poterat inillis exilł
esse quicquã. Quoniã om̃e quodexillis est.
post̾ius est illis. Itaq om̃e quod factisunt
non fecerũt ipsi. set tm̃factisunt. et qd̾ fac¬
ti sunt: boni factisunt totum. Si enim qd̾
facti sunt mali facti sunt: culpa est facientiᷤᷤ
non facti. quia aliud esse non potuerũt. neq
facere ip̃i cum factisunt. tũc ut aliud essent.
quam facti sunt. Itaq exfaciente erant qñ
bebant. qui et hoc quod erant ex nichilo. et a
creatore acceperant qd̾ erant. Non potuit ãt¬
creator optimus auctormali esse. et ideo tot̃
bonũerat. quod ex ip̃o illiserat. et totum boñ
crat. qm̃ ex ip̃o totum erat. Noc modo proba

Expanded text:
plicisque instantis sine mora et intervallo plicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidquam, quoniam omne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quanbebant qui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit aCreator optimus auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probatur
Abbreviated transcription (Latin):
oportuit ita ut liberam haberent electiõe
uoluntatis suc sinc terrore ⁊ sꝑe inutro¬
ꝙ. ꝓpterea mostratum est eis quid faciẽ¬
dũ ess. non quid esset futurũ. ut nulla
necessitate prouidentie impesli uiderent.
s ratioẽ dirigi.⁊ propria deflecti uolun¬
tate inamboo. ⁊ ita bonum fius ⁊ oueni¬
crs ⁊ non est. sic reprehensiõe dignũ opus
deiqui ita fecit. ut bonũ fuit. Quales ꝯdi¬
Et et młta natura spũali. que curi¬
ositas humane m̃tis quieta esse non
sinit. Int̾rogant si boni fucrunt. uł ma¬
li creati angeli iusti nel inusci. beati anmi¬
seri. Et fortassis alia quedam hus silia. Et
quasi multa sunt alia que in questione
coat̾uantur: non possumꝰ nos ad om̃ia
prolixa responsioẽ occurere. s brcuit̾ dif¬
finimus: quoniam tũc uillo primo p̾ͥm
cipio ⁊ exordio inchoatioĩs ꝙ humana ꝯ¬
ꝯsideratio itabrene ⁊ momentaneũ: sun¬

Expanded text:
oportuit ut ita liberam haberent electionem oportuit ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae sine terrore et spe in utroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignum opus Dei, quia ita fecit ut bonum fuit. CAP. XIa natura spirituali, quibus curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum sim
Abbreviated transcription (Latin):
sui. et insapientia data agnouerunt
quid futurum esset super eos. Niceturem̃:
utumq aliquid mouenientis occiurere.
Sicnim qui futuri erant mali: lapsum su¬
um presciuerunt: penamq ꝯnouenuiit q̃
ruinam sequi debuerat. ⁊ finiri non debuc¬
rat tanta sibi mala ĩminere preuidentes
aut uitare uoluerũt. s non potucrũt: et
erant misen: aut potuerũt. ⁊ noluerunt
a stultͥ erant et maligni. Si aut̃ nescierũt:
ceti erant. neq cognoucrunt quo ꝓgerẽt.
et inꝯtingensant ꝯfortuitum miseriunt
pedem ut ultra procederent quo nesciebãt.
Et urͣ quasi aliquid ab ẜditatis afferit.
si hec dicatur. ⁊ melius sedere ⁊ aptũ esse
magis: ut scientes dicantur eoꝵ que slit᷑a
crant. Et repugnat. it̾m alia ratio. quã
ꝯtra posiumus: et potest facile mentib ĩ¬
firmis scandalũ nasti malterutrũ nisiꝯ
ueniat. Propter hoc dicimus: qr nõ crãt
prescii euentus sui. noq eis data ẽ ꝯguitio
eoꝵ que futura erant suꝑeos. quoniam nõ

Expanded text:
sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoniam non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ad bonũ ꝑficiend̃ exoditioẽ accepit. Nusꝙͣͣ
uenio. quia licet certa dona post imam a¬
dhuc in malo possideant. cantatẽ indiłe
tioẽ deinequaquam habere potuerũt Si ple
cta auc̃tas nulla inuenitur. oĩo tñ ꝓba¬
bile uidetur: plures remansisse ꝙͣcecidisse.
ꝓpħ̃a enim cum demostraret cuiis igne¬
os: ꝯsolans ait płes sũt qui nobiscum sunt.
quancumillis. Hinc comcunus plesesse e¬
lectos angelos quam reprobos. Sũt qui dñt
cum multo plures suit inomĩb reprobi ꝙͣ¬

Expanded text:
 ad bonum perficiendum ex conditione accepit. «Nusqua ad bonum perficiendum ex conditione accepit. «Nusquavenio, quia licet cetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunt». Seautoritas nulla invenitur; omnino autem probabile videtur plures remansisse quam cecidisse». Propheta enim, cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui sunt nobiscum quam qui cum illis sunt. Hinc conicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt cum multo plures sint in hominibus reprobi qu
Abbreviated transcription (Latin):
se magis patent. nec tantam q̃stionem
inprincipio oditos ordines angłorũ
idest angłos. archangelos. principatus.¬
et potestates. iitutes. dñationes. trond
cherubin et serapħin. ut addito homiẽ.
denarius osũmaretur ꝑfectionis celestis.
Non enim ut quidã putant: ꝯditio h¬
ominis ita ad restantationẽ angeloꝵ
prouisa ẽ. quasi homo factus non fu¬
postmodũ creatus illuc unde illi cecsde¬
nĩt ductus ẽ. illius sotictatis nũs quim
cadentib diminutus fuerat. ꝑhominem
reparatur. Nouẽ ergo ordines angelorũ
abmnitio ꝯditi sunt. et ex illis quiceciderãt.
quia unita simul omes malitia ꝯsenser̃t.
quass unũ ex se ꝑu̾se societatis ordinẽ effete¬
runt. habet añt traditio ex singulis aliquis
ordinib cetidisse. Unde et apłs paulus ẽ
te malignoꝵ spũum tyramnde m̃tionem
faceret: principatus et potestates tenebraꝵ
noĩauit. ut indelicet ostenderet quiaidẽ nũc¬

Expanded text:
se magis patent, nec tantam quaestionem se magis patent, nec tantam quaestionem in principio conditos a Deo ordines angelorum, id est angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non fuisset fapostmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderet quod idem nunc
Abbreviated transcription (Latin):
buch. ut disꝑdat t̾ram. et indie illa sibi¬
labit dñs musche que ẽ mn extremo flumi¬
nũ egipti. etapi que ẽ in t̾ra asur. et ueni¬
ent et reꝗescẽt om̃es intorrẽtib ualliũ. et¬
in cañnis petraũ. Inquib oĩb manife
malas uoluntates hominum siue demo¬
nũ: quib ipse uult modis ⁊ actõib si¬
ue intus : siue foris: et excitare aduo¬
lendum: et dirigere ad ꝑficiend̾. ⁊ ordi¬
nare adsubsistendũ. In quib ꝙ sunt ma¬
le demnonest.set ꝙ sũt ordinate. Hec ⁊̃ in¬
lta est. ut etiã ipãs uoluntates malas ĩ
quib fit lateat que putant se suo arbi¬
trio dirigi quia se sentiũt pret̾ coactio¬
nẽ ꝓprio appetitu mouen. quia enim
non impelluntur: nequaquã intellig̃t
qd̃ dinguntur et nesciunt se habere co¬
ra̾ p̾cedente ut ordinentur: qr nõ senti¬
unt retrorsum impellentẽ: ut p̾cipitẽ¬
tur. De alus modis diuine gubnatiõis.
nõ multa hic disputare uolumꝰ. quia ꝑ

Expanded text:
 ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae est in terra Assur; et venient et requiescent omnes in torrentibus vallium et cavernis petrarum . Inmalas voluntates hominum sive daemonum quibus ipse vult modis et occasionibus sive intus sive foris et excitare ad volendum, et dirigere ad perficiendum, et ordinare ad subsistendum; in quibus quod sint malae Dei non est, sed quod sint ordinatae. Haec lta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
E illo aũt modo diuine moderationis tẽ
quo malas ctiam uolũtates presidens octul¬
ta et inisibłi oꝑaticẽ ad suũ arbitnũ tẽꝑat
et inclinat. hoc sciendũ est: ut credatur d̾s
malis uoluntatib nondare corruptiões. s
ordinẽ. Omĩs enĩ uolũtas prius ꝙͣ uelle. ⁊
uelle quidẽ sẽꝑ ad aliquid est. qr omĩs qui¬

Expanded text:
ationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, q
Abbreviated transcription (Latin):
quod uolunt. et uolũt qd̾ deus nõ nult: quo¬
modo facĩt quod deus uult: Rursus sid̾s
non uult quod faciũt: qr ꝑmittit ut faciãt
quod nõ uult cum fiennon possit nisi eo ꝑ¬
mittente: nec ꝑmittimsi eouolente: Hic
coartamur diligentius inuestigare: quõra
tionalem naturam: p̾cipue illamque uolũ¬
tate in iusta admina uolũtate discordat.
iusta dei moderatio gub̾nat. huic ꝯsideramo
qͣtuor generales modos gub̾nationis diuine
inp̃is quib disponũt᷑ ⁊ ordinantur mõib
que agũt. ut et ipsa mala que ꝯtradei uolun¬
tatẽ sunt quod sunt: quia nõ aꝓpbant᷑ adeoꝙ
mala sũt: extracius dispositionẽ non efflu¬
unt. Inquib hoc bonũ est. ⁊ placet qd̾ ordim

Expanded text:
t volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt quod Deus vult? Rursum si Deus non vult quod faciunt, quare permittit ut faciant quod non vult, cum fieri non possit nisi eo permittente, nec permitti nisi eo volente? Hinc coarctamur diligentius investigere quomodo rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. Hinc consideramus quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala quae contra Dei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt extra ejus dispositionem non effluant, in quibus bonum est et pla
Abbreviated transcription (Latin):
m̃itum sibñ: siue adculpã sunale. Itamen moc¬
tis dñatur motui corporis lege natuit subi¬
to. et quãdo abutitur illo nitiũ est imperãtis
debitũ obediẽtis. nec culpatur qui ducitur.
quia necefsitate ducit᷑: s culpatur qui duc̃.
qr insubiectum lib̾tate abutitur. Porrouolũ¬
tas siiustitiã tenuisset. haberet non solũ mo¬
tũ corporis obedientẽ: s motũ sc̃sualitatis
ꝯsentientẽ. Nunc u̾o qm̃ rectitudinẽ suã¬

Expanded text:
itum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis legi naturae subjecto, et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed et motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem sua
Abbreviated transcription (Latin):
fuit primadispõ nature. Nam motus m̃tis
noluntarius est appetitus. In uolũtate. lib̾m.
In appetitu arbitnũ. Mensigitur ꝑse mo¬
netut. ⁊ est primus uolũtarius motus. Mo¬
tũ uoluntatis sequitur motus corporis.
deũ: hoc est iustitia. m̃tis crgo motus iusti

Expanded text:
prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Deum, hoc est injustitia. Ergo motus menti
Abbreviated transcription (Latin):
puritate ꝑmanẜãt sublimaretur. ut ꝙ mi
glorificandus. Sicergo ꝯditordeus ratioã¬
les spõ quos fecerat hana sorte pro arbitͥo
omĩpotentis uolũtatis suc disposuit: ilł
quos insua puritate reliquerit. sursũ in
celo mansionẽ ꝯstituens. Illos u̾o quos
habitatioẽ dispõens. Utrisq reguła ꝓpoẽus
obedientic. quatenus et illi ab eo ubi erãt
non caderẽt: et isti ab eo uͥ erant: ad idubi
nonerant ascend̾ent. Ut cũ isti ꝑuc̃issent.
et illi nondiscessissent: supra io qd̾ ftĩerãt.
ad id ad qd ft̃i erant ꝑtingerẽt: ut cũ eo es¬
sent: a quost̃ierant. fecit itaq deus homi¬
anima que potior pais hominiserit. uel potiꝰ
ipẽ homo erat: fuit ymago et siłitudo dei. Im¬
agoscd̃m rationẽ. siłitudo: ẜdilectionem.¬

Expanded text:
puritate perstiterant sublimaretur, ut quod puritate perstiterant sublimaretur, ut quod glorificandus. Sic ergo conditor Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus homianima quae potior pars est hominis, vel potius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, similitudo secun
Abbreviated transcription (Latin):
probauit ergo deus potentia suã et gratiam
ostendit: primũ fingendo homincm qua
postea exhibituruserat. hominẽ glorifican¬
do ut sciret hõ: qr si potuit deustam disparẽ
naturam corporis. ⁊ aĩc: ad unĩ sederationẽ
atq amuicitiam ꝯungere: ncquaꝙͣ ei impossi¬
bile futurũ: ratioalis creature humilitate
licet longe inferiorẽ ad sueglorie ꝑticipatio¬
nẽ sublimare. Rursum sitiñ gaudiũ est. et
tanta iocunditas uita ista mortalis que ꝯstat
ex psentia spc̃ incorpore corruptibili ꝙͣta iocũ¬
ditas foret. et quantũ gaudiũ uita illa im¬
mortalis ex p̾sentia deitatis inspũ ratic̃ali:
Quia ergo iꝑtc pro exẽplo uniu̾sitatis hu¬
miliatus est. ratiõalis spc̃ usq ad ꝯsortium
t̾rem corporis ne forte ne forte ip̃m hoc ad
de pressionẽ eius ꝑtinere uideretur: ad ũxx̃
prouidentia dei. ut postmodũ cum eodẽcor¬
pore glorificato ad ꝯsortiũ illoꝵ qui ĩ sua

Expanded text:
probavit ergo Deus potentiam suam et gratiam probavit ergo Deus potentiam suam et gratiam ostendit. Primo fingendo hominem, quam postea exhibiturus erat hominem glorificando. Ut sciret homo quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis creaturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rursus si tantum gaudium est et tanta jucunditas vita ista mortalis quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili, quanta jucunditas foret et quantum gaudium, vita illa immortalis ex praesentia Divinitatis in spiritu rationali? Quia ergo in parte pro exemplo universitatis humiliatus est rationalis Spiritus usque ad consortium terreni corporis, ne forte hoc ipsum ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtẽ inqua ꝓpositum est. qualis creatus sit hõ
et qualit̾ dispositus: discutiendã transcamꝰ
Deus om̃ĩpotens cuius beatitudo nec augeri
estisola caritate: nulla suinccessitate: ratio¬
nalẽ spm̃ cieauit: ut eũ illius boni qd̾ ip̃e eaͣt.
et quo ipẽ beatus erat: ꝑticipẽ fac̾et. U̾m qr ħ
ad felicitatis illius augm̃tum ptinuit. ut gra¬
tiam ꝯditoris siui ꝑꝙglorisicandus erat agͦs¬
ceret: uoluit ip̃e ꝯditor prius eiin sua ꝯditioẽ
ostendere ꝙ post mod̾ impõ factuns erat exdi¬
gnatice̾. Citaturi eigo rationalẽ quã fecerit:
iufsit᷑ nͭ sua puntate ꝓsistere. Ptimeam cor¬
porcis indum̃tis ⁊ t̾renis mãsionib copulãs
luteam mat̾iam fecit ad uite sensum uege¬
tare. hoc siquidẽ pro exẽplo future sotietatis
eiusdem ꝑficienda fuerat ꝓposito. ut uidelic
ostenderetur quia qd̾ tũc erat inoditioe cor¬
pus spĩ: hoc scd̃m aliquid postinodũ futr¬
niserat exindignaticẽ assũptus sp̃c sibi. Cõ¬

Expanded text:
rtem in qua propositum est qualis creatus sit homo, et qualiter dispositus: discutiendam transeamus. Deus omnipotens cujus beatitudo nec augeri est, sola charitate, nulla sui necessitate, rationalem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatisejusdem perficienda fuerat proposito ut videlicet ostenderetur quia quod tunc erat in conditione corpus spiritui: hoc secundum aliquid postmodum futurus erat ex dignatione assumptus spiritus sibi. Com
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est. Qui facit angelos suos sp̃c. Qui¬
a uidelicet qui semꝑ natura sp̃c sunt: pro
tp̃r et officio aliquãdo angeli .i. nũtu funit.
alii dñt tresordines suppremos. et serapħ.
ad̾erubin. et tronos ad soladiuina. et inter¬
tia ꝯũsionẽ habere. semꝑq creatori assistere
Infenores añt tres ad ext̾iora agenda ⁊ mitiã¬
damiti. Tres aũt medios ñ solũ dignita¬
te uel loco s officio etiã int̾ utrosq osistere
qui preceptũ diuinũ asuꝑiorib accipiũt. et
deferũt. ad infiores. Ac ꝑ hoc cũ sup̾mi medi¬
is medi imuis. atq hiinobis preceptũ dium̃
nũtiant: om̃es m̾ito angeli nominant᷑. De
antur. ut totũ mundũ .i. non solũ uitã
humanã. set omĩa quẽ humanã uitam ꝑti¬

Expanded text:
scriptum est: Qui facit angelos suos spiritus . Quiscriptum est: Qui facit angelos suos spiritus . Quia videlicet qui semper natura spiritus sunt, pro tempore et officio aliquando angeli, id est nuntii fiunt. Alii dicunt tres ordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito angeli nominantur. CAantur, ut totum mundum, id est, non solum vitam humanam sed omnia quae ad humanam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scraphin ppͥignẽ dilectionis ardens
uel succendens dr̃. ad hũc modũ. ade stquẽ¬
omes illi celestes spc̃ ad ex t̾iora nũtiãda
mitantur. Quidam putant aliosesse ĩ ili
multitudinc qui foras pro officio ad ext̾iora
nũtiandaexeũt. alios qui intus semꝑ aslistũt.
Sicut scriptũ est. Milia miliũ ministrabãt
ci: et decies milies centena milia assistebãt
ei. Apłs aut̃ excellentiam filii om̃dans pre
angelis: om̃es aministratorios sp̃c esse in
mittunt᷑: si quidam semꝑassistũt. ⁊ si om̃s
nũtii sunt: quomodo quidã semꝑ afsiste̾
dnt᷑. Sienim cẽs nũtũ fũt. om̃os angeli
sũt. Et si om̃es angeli sunt: quomo unc
Quidam putant in illa celesti curia omes¬
quidem mitti. s alios gxofficio. qui ꝓp̾e ange¬
li siue archangeli noiantur. aliosextp̃r et cã
extra coẽm dispensationẽ oborta. qui et ipi
quoq cum angeloꝵ minist̾ium ex tp̃r susci¬
puĩt: nomeninminist̾io assumunt. Sic̃

Expanded text:
sicut seraphim propter ignem dilectionis ardens vel succendens dicitur. Ad hunc modum etiam de sequenspiritus coelestes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli sunt, quomodo unQuidam putant in illa coelesti curia, omquidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore suscipiunt, nomen in ministerio assumunt. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝯditioẽ hominis proseꝙ̃da distinximꝰ
brdine nũc suscipimꝰ explanãda. Quatuor
enim erant aprincipio posita. Primũq cre¬
atus sit hõ. Scd̃m qualis creatus sit homo¬
et qualit̾ in sticutus. Sertiũ qualit̾ lapsus
sit. Quartũ qualit̾ sit reparatus. Hoꝵ quidẽ

Expanded text:
onditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus, et qualiter institutus; tertium qualiter lapsus sit; quartum qualiter sit reparatus. H
Abbreviated transcription (Latin):
pediũt salutẽ quasi noxia. nec uelud nccͣia
et alia quedã eiusmodi. ad nccͣia ergo ⁊ salu¬
bria ꝑtinet p̾ceptio. ad noxia prohibitio. ad
quamhano uitam suam infi̾orẽ custodi¬
ret. eadẽ prouidentia naturali sugiendo no¬
xia: salubria appetendo medus ad utrũlib
utens. Hac ergo cirstodia mimitus negli¬
gentiam uitare potuit. suoletiã repellere
nõ potuit. In prouidẽtia enũ hominis erat o
mnẽ negligentiam cauert: s nõ eque ĩ po¬
testate hominis erat oẽm molentia repelłe.
ꝓpterea rationi humanc ad iũcta est. pro¬
uidẽtia diuina. quatenus ratiomi humanc̾
in ꝑte una enigilaret ꝯtra negligentiam.
ꝓuidentia diuina. in ꝑte altera staret ꝯͣ iuio¬
lentiam. Hoditaꝙ geminã custodiã muni¬
taciutas ite humanc nullis adu̾sis led̾et᷑
qr si ratio huãna non tepuisset adu̾sus negli¬
gentiam prouidentia diuina numꝙͣ in ho¬
mine hominũ locum dediss uiolentie. Q¬
a u̾o ratio primum ꝑ negłigentiã locum

Expanded text:
pediunt quasi noxia, nec velut necessaet alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia enmnem negligentiam cavere, sed non aeque in potestate hominis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ratio primum per negligentiam locum
Abbreviated transcription (Latin):
illic homo suo arbitno relinquert. iͥ quãcũq
ptẽ eligisset non redderetur. deo igit᷑ preciꝑe
hibere aũt demostrare noxia. Concede̾ uero:
ĩ sinuare ad utrũlibet sebabentia De trib ge

Expanded text:
illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo igitur praecipere, hibere autem demonstrare noxia. Concedere vero insinuare ad utrumlibet se habentia. CAP. VIII. De
Abbreviated transcription (Latin):
Duo ista precepta data sũt hoĩ. Preceptũ na¬
ture. ⁊ preceptũ discipline. Preceptũ disci¬
pliñe fuit: qd̾ intus aspiratum ꝑraturim.
Preceptũ uero discipline qd̾ foris appositũ
est. ad disciplimã. Intus ꝑsensũ. foris ꝑ u̾bũ.
Inhuis duob mãdatis totum ꝯtinctur: ꝗo¬
quid homini uel faciend̾ uelcauendũ preci¬
pi᷑. In p̾ceptonature tria sũt. p̾ceptio. prohi¬
bitio. ccesio. Preceptũ aũt nature nos in¬
chil aliud intelligimꝰ: quã ipsam discreti¬
onẽ naturalẽ. que intrinsetus aspirata est. ut
ꝓ eam bomo enidiretur. dehuis que sibi. uel
appeteda uel sugiẽda suerant. Quasi eͥ quoddã
preceptũdare erat: discretionẽ ⁊ intesligen¬
nam agendi cordihominis aspirare. Quidg
ꝯgnitio faciendoꝵ siutr nisiquedã ad cor ho¬
minis facta preceptio: Et quid rursus ogni¬
tio uitandoꝵ suit:: nisi quedam probibitio:
Quid ergoognitio eoꝵ. que media fuerunt
extimanda est. nisi queda ꝯgnitio ꝯ cefsiou̾

Expanded text:
a praecepta data sunt homini: praeceptum naturae et praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid bonum vel faciendum vel cavendum, praecipitur. In praecepto naturae tria sunt: praeceptio, prohibitio, concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut