comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dolentss. quod fuerat ablatus de monu¬
mento. ꝗͣ quod fuerat occisus in ligno.
quoniam magistri tanti cuius eis uita
subtracta fuerat. nec memoria remane¬
bat. Tenebat itaq ad monumentumĩã
dolor iste mulierem. Dum ergo fieret
inclinauit se et ꝓspexit in monumencuĩ
Cur hoc fecerit. nescio. Non enim nescie¬
bat non ibieẽ iã quẽ querebat. quands¬
quidem inde sublatumet discipulis ipsa
qadauerat. et illi ad monumentum ue¬
uait. et non solum intueudo s etiam in¬
rando corpus dnĩ quesierant nec inuene
irsus in monumentũ inclinata ꝓspexit.
itrum quod nimium dolebat. nec suis
t illorum oculis. facile putabat eẽ cre¬
endum: An potius diuino instinctu iã
inimo enis effectum ẽ ut ꝓspiceret: ꝓs¬
perit enim et uidit duos angelos in albis
sedentes. unum ad caput et unum ad pe¬
des: ubi positum fuerat corpus iħu. Quid
÷̃ quod unus ad caput. et alter ad pedes
sedebant: An quoniam qui grece ange¬

Expanded text:
dolentes quod fuerat sublatus de monudolentes quod fuerat sublatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno, quosubtracta fuerat, nec memoria remanebat. Tenebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Cum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit nescio. Non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat; quandoquidem inde sublatum et discipulis ipsa nuntiaverat; et illi ad monumentum venerant, et non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim, Et vidit duos angelos in albis, sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fuerat corpus Jesu. Quid est quod unus ad caput, et ad pedes alter sedebat? An, quoniam qui graece Ange
Abbreviated transcription (Latin):
re resurgere. Quid ergo uidit. Quid eredi¬
dit: Hidit scilicet inane monumentx
et credidit quod dixerat. mulieram
de monumento eẽ sublatum. lonai
sciebant scripturam: quia oportenaa
a mortuis resurgere. Et ideo quancio
id ab ipso domino audiebant. quan¬
uis aꝑtissime diceret᷑. consuetuine
audiendi ab illo ꝑabolas. non intelli¬
gebant. et aliquid aliud eum signuiã¬
care credebant: s ea que sequntir n
sermonem alium differamus. u
eius petro et ioħi nunaut¬
rat maria magdalene. qͥ
illi uenientes inuenerunt
sola linteamina posita quib corpus fue
rat inuolutum. Et quid aliud credere
potuerunt. nisi quod illa dixerat. qd
etiam ipsa crediderat: Abierunt gad
bitabant. et unde ad monumentũ cu¬
curresant. Maria autẽ stabat ad mo¬
numentum foris plorans. Uiris enĩ
redeuntib infirmiorem sexum in eo¬
demloco. forcior figebat affectus: et
oculi qui dnm̃ quesierant et non mue¬
nerant. lacrimisiam uacabant. ampliꝰ

Expanded text:
re resurgere. Quid ergo vidit? quid credire resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur; consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Sed ea quae sequuntur in sermonem alium differamus. TRejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene: quo illi venientes, invenerunt sola linteamina, quibus corat involutum. Et quid aliud credere potuerunt, nisi quod illa dixerat, quod etiam ipsa crediderat? Abierunt ergobi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant; Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus; et oculi qui Dominum quaesierant, et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius
Abbreviated transcription (Latin):
quod fuerat suꝑcaput eius. non cũ lin¬
teaminib positum. s seꝑatim inuolu¬
tum in unũ locum. Putamusne nich
ista significant: Nequaquam id putaue¬
rim. S ad alia festinamus. in quib immo¬
rari questionis uel obscuritatis alicuius
necessitate compellimur. Nam ista que
ꝑ se ipsa manifesta sunt. quid singula
etiã significent querere. sc̃ẽ quidem de¬
licie sunt: s ociosiorum quod non sunĩ
nos. Tunc ergo intronit et ille discipul
qui uenerat primꝰ ad monuinentum:
prior uenit: et posterior intrauit Neq
hoc utiq uacat: s michi ad ista non ua¬
cat. Et uidit inquit. et credidit. Hic nõ¬
nulli parum attendentes. putant hoc
ioħm credidisse quod. xp̃c resurrexe-¬
rit: s quod sequitur non hoc indicat.
Quid sibi enim uult. quod statim adiun¬
xit. non dum sciebant enum sciebant
scripturas. quia oportebat euma. mor¬
tuis resurgere: Non ergo eum credidit
resurrexisse: quem nesciebat oporte¬

Expanded text:
quod fuerat super caput ejus, non cum linquod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Putamusne nihil ista significant? Nequaquam id putaverim, sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent quaerere, sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. Tunc ergo introiit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, posterior intravit. Nec hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse quod Jesus resurrexerit. Sed quod sequitur, non hoc indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit: Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oporte
Abbreviated transcription (Latin):
nescimus ubi posuerunt eum. Non¬
nulli codices etiam grecihabent. tule¬
siore karitatis uł famulatꝰ affectu. s hoc
in plurib codicib qͦs in ꝓmptu habuimꝰ ñ
inuenimꝰ Exiit gͦ petrus. et ille alius disei¬
płs: et uenert̃ ad monum̃tũ: Currebãt aũ
duo simul& illealꝰ discipłs p̃cucurrit aicius
petro. et uenit prior ad monumentum.
Aduertenda hic et comendanda recapi¬
tulatio quomͦ reditum ẽ ad id quod fue¬
rat p̃termissum. et tamen quasi hoc seque¬
retur a diunctum ẽ.Cum enim iam dixis¬
set. uenerunt ad monumentũ: regress
est ut narraret quomͦ uenerunt atq ait.
surrebant autẽ duo simuł: et cetera.
Ubi ostendit quod p̃currens ad monu¬
mentum prior uenerit alius ille disci¬
pulus. quem se ipsum significat: s tãꝗͣ de
alio cuncta narrat. Et cum se inclinasset
men introiit. Uenit gͦ symon petrus
sequens eum.: et intͦiuit in monumentũ.
Et uidit linteamina posita. et sudariũ

Expanded text:
nescimus ubi posuerunt eum. Nonnescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli codices etiam graeci habent, Tulesiore charitatis vel famulatus affectu; sed hoc in pluribus codicibus quos in promptu habuimus, non invenimus. 7. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et il alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, men introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivitet sudarium
Abbreviated transcription (Latin):
loco ubi crucifixus ẽ ortus: et in orto mo
numentũ nouum. in quo non dũ qͥsquã
positusnfuerat. Sicut in marie uirgi¬
nis utero. nemo ante illum. nemo ait¬
post illum conceptus ẽ. ita in hoc mo¬
numento. nemo ante illum nemo pꝰ
illum sepultus est. Ibi ergo ꝓpt̃ pasce¬
uen iudeorum quia iuxta erat monu¬
mentum: posuerunt iħm. Acceleratã
uult intelligi sepulturã. ne aduesꝑas¬
ceret. quando iam ꝓpter ꝑasceuen iu¬
deoꝵ. quam cenam puram iudei lati¬
ne usitacius. apud nos uocant: facere
sabbati maria magdalene. uenit ma¬
ne cum adhuc tenebre eẽnt ad monu¬
mentum: et uidit lapidem sublatum
amonumento. Vna sabbati ẽ quãm iã
diem dnĩcam ꝓpt̾ dnĩ resurrectionẽ
mos xp̃ianus appellat: quãm mathe¬
us solus in euangelistis. primam sabba¬
ti nominauit. Cũcurrit ergo et uenit
ad symonem petrum. et ad alium dis¬
cipulum quem amabat iħc: et dicit eis
Tulerunt dominũ de monumento: et

Expanded text:
loco ubi crucifixus est, hortus, et in hortoloco ubi crucifixus est, hortus, et in horto in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. Ibi ergo propter Paraceven Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret, quando jam propter Parasceven, quam coenam puram Judaei Latine usitatius apud nos vocant, facere Sabbati Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Una Sabbati est, quam jam diem Dominicam propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quam Matthaeus solus in evangelistis primam Sabbati nominavit. Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus; et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et
Abbreviated transcription (Latin):
tulit corpus iħu. Henit aũ et nicho¬
demus. qui uenerat ad iħm nocte. pͥmũ:
ferens mixturã myrre et aloe̾. quasi li¬
bras centum. Non ita distinguendũ
est. ut dicamus. primũs ferens mixtu¬
ram myrre. s ut qđ dictum ẽ pͥmũ.
ad supiorem sensum ꝑtineat. Uenerat eni
ad ihm nichodemus nocte pͥmũ: quod
idem ioħs narrauit in pͥorib euange¬
li sui partib hõc gͦ intelligendũ est
ad iħm non tunc solum s tunc pͥmũ
uenisse nichodemũ: entitasse ad se¬
au postea ut fieret audiendo discipub
qued certe modo in reuelatione corꝑis bea¬
issimi stephani. pene omnib gentib
dicdaratur Accepunt gͦ corpus ihu et
ligauerunt eum linteis cum aromatib.
sicut mos ẽ iudeis sepelire. Non michi
uidetur euangelista. frustra dicere uo¬
luisse. sicut mõs ẽ iudeis sepelire. Ita qͥp¬
pe ni fallor. amonuit inhuiusmodi offi¬
ciis que mortuis exhibent᷑. morem cuiꝰq
gentis eẽ seruandum. ẜrat autem in

Expanded text:
enit autem et Nicodemus, qui venerat ad Jesum nocte primum, ferens mixturam myrrhae et aloes, quasi libras centum. Non ita distinguendum est, ut dicamus, primum ferens mixturam myrrhae, seu ut quod dictum est, primum, ad superiorem sensum pertineat. Venerat enim ad Jesum Nicodemus nocte primum, quod idem Joannes narravit ipse in prioribus Evangelii sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea, ut fieret audiendo discipulus, quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos Judaeis est sepelire. Non mihi videtur evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos Judaeis est sepelire. Ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis, quae mortuis exhibentur, mortem cujusque gentis esse servandam Erat autem in
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo et maria quia fecit uoluntaten
patris. hoc in ea magnificauit diis
quia fecit uoluntatem patris: non
urã: ẜpterea cum dñs int̾ turbasa¬
mirabilis uideret᷑. faciens signa et
digia ͤ ostendens quid lateret in car¬
ne: ammirate quedam anime dice¬
runt: Beatus uent̃ qui te portauit.
Et ille: Immo felices qui audiunt ut¬
bum dei: et custodiunt: Hoc est dic̃
Mater mea quam appellatis felicem:
inde felix quia uerbum dei custodi
Lon quia in illa uerbum caro factu
ẽ et habitauit in nobis: s quia custo¬
dit ipsum uerbũ dei ꝑ quod facta
est. et quod in illa caro factum est
mines non gaudeant ꝑle tempor¬
li: exultent si spũ uinguntur di
Hec diximus ꝓpt̾ id quod ait cus¬
gelista: quia cum matre sua et frĩb
fius et discipulis. habitauit in caphar¬
naum. paucis diebus Deinde quid
sequitur: Et ꝓpe erat pascha iudeoꝵ:
et ascendit ierosolimam: Aliam rem
narrat: sicut se habebat recordatio ad¬

Expanded text:
ror est . Ergo et Maria, quia fecit voluntatem ror est . Ergo et Maria, quia fecit voluntatem Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus, quia fecit voluntatem Patris, non Propterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt . Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus propter id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum paucis diebus. 4. Inde quid sequitur? Et prope erat Pascha Judaeorum, et ascendit Jerosolymam. Aliam rem narrat, sicut se habebat recordatio an
Abbreviated transcription (Latin):
et eua statim facta de latere uiri
sui nondum contacta a uiro suo:
nostis quia mulier appellata est.
et formauit eã inqͥt in mulierem Er¬
de quolibet gradu cognati Unde p¬
ꝓbamus: Ex ipsa scriptura Fr̃ a
brahe dictus est loth: filius erat
frĩs ipsius bege et itiuenies quia
abraham patruus erat loth et dicti
sunt frs̃: Unde nisi quia cognatic
Item iacob. laban syrum habebat a¬
uunculum: fr̃ enim erat laban ma¬
tris iacob id est rebecce uxoris ysaas
Lege scripturam: et inuenies quia
fis dicunt᷑ auunculus et sororio
filius Qua regula cognita: inueni
frs̃ quia et illi cognati fĩs non eeñt.
si discipuli non eẽnt Et sine causa fin
si magistrũ non cognoscerent frẽm
Nam quodam loco cum ei nunciasse
quidam matrem et fr̃s eius foris stan¬
tes ille aũ cũ discipulis loquebatun.
mei: Et extendens manum suꝑ disc¬
pulos suos: dixit. hi sunt fr̃s mei e
quicumq fecerit uoluntatem. pa¬

Expanded text:
et Eva statim facta de latere viri et Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro suo, nostis quia mulier appellata est: Et formavit eam in mulierem . Unde quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dictus est Lot ; filius erat fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abraham patruus erat Lot , et dicti sunt fratres. Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac . Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius . Qua regula cognita, inveniefratres; quia et illi cognati fratres non essent, si discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, es? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, Hi sunt fratres mei: et, Quicumque fecerit voluntatem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
homines: patiens humana abscon¬
dens diuina: descendit ut dirit e¬
uangłista in capharnaum. ipse et
mater eius. et frs̃ eius. et discipuli eiꝰ:
et ibi manserunt non multis dieb
Ecce habet matrem habet fr̃s: habed
discipulos: Inde frs: unde matrem
fr̃s enim scriptura nr̃a non eos solos
appellare consueuit. qui nascunt᷑ ex
codem iuro et femina: aut ex eodẽ
utero. aut ex eodem patre: quãuis¬
de diuersis matrib: aut certe ex eod
gradu. uelut compatrueles aut con¬
sobrinos. non solum hos frs nouit
dicere scriptura nra: quomͦ loquit᷑.
sic intelligenda ẽ: habet linguam
suam: quicũq hanc lingam nescit.
turbat᷑ et dicit: Unde fr̃s domino:
um enim maria iterũ peperit:
Absit. Inde cepit dignitas uirgi¬
num: Illa femina mater cẽ potuit:
mulier ẽẽ non potuit. dicta est. aũ
mulier scdm femineũ sexum: non
sođm corruptionẽ integritatis Et
hoc ex lingua ipsius scripture Hã

Expanded text:
homines, patiens humana, absconhomines, patiens humana, abscondens divina. 2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus, et ibi manserunt non multis diebus. Ecce habet matrem, habet fratres, habet et discipulos: inde fratres, unde matrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos appellare consuevit, qui nascuntur ex eodem viro et femina, aut ex eodem utero, aut ex eodem patre, quamvis diversis matribus; aut certe ex eodem gradu, velut compatrueles aut consobrinos: non solum hos fratres novit dicere Scriptura nostra. Quomodo loquitur, sic intelligenda est. Habet linguam suam: quicumque hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres Domino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit dignitas virginum. Illa femina mater esse potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ has om̃s insidias. et eiꝰ temptatio¬
nes quid faciemus: nisi quod ibi audi¬
uimus: Ego aũ cum michi molesti
eẽnt induebam me cilicio: et humilla¬
bam in ieiunio animã meam: Est qui
exaudiat: ne dubitetis orare: Qui auͣ
exaudit: intꝰ manet: Don in montem
aliquẽ oculos dirigatis: non faciem
in stellas: aut solem. aut lunã leuetis:
Non tunc exaudiri uos arbitremini
quando suꝑ mare oratis: immo detes¬
tamini tales orationes: Munda tandõ
cubiculum cordis: ubi fueris. ubic̃q
oraueris. intꝰ est qui exaudiat: intꝰ in
secreto. quem sinũ uocat cum ait: et
oratio mea in sinu meo conuercetur:
Qui te exaudit: non est p̃ter de: Hon
longe uadas. non te extollas: ut qͣsi
attinguas ad illum manib̾ magis si te
extuleris rades Si de humiliaueris:
ipse appropinquabit: Hic dñs deus
lius patris. fuius dei: filius hominis.
Excelsus ut nos faceret fortes: humi¬
us ut nos reficeret ambulans int̃

Expanded text:
inter has omnes insidias et ejus tentatiointer has omnes insidias et ejus tentationes, quid faciemus, nisi quod ibi audivimus, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam. Est qui exaudiat, ne dubitetis orare: qui autem exaudit, intus manet. Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem in stellas aut solem aut lunam levetis. Non tunc exaudiri vos arbitremini, quando super mare oratis: imo detestamini tales orationes. Munda tantum cubiculum cordis: ubi fueris, ubicumque oraveris, intus est qui exaudiat, intus in secreto, quem sinum vocat cum ait, Et oratio mea in sinu meo convertetur . Qui te exaudit, non est praeter te. Non longe vadas, nec te extollas, ut quasi attingas illum manibus. Magis si te extuleris, cades: si te humiliaveris, ipse appropinquabit. Hic Dominus Deus lius Patris, Filius Dei, Filius hominis: excelsus ut nos faceret, humilis ut nos reficeret, ambulans inter
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationes patiunt᷑. usq in fi¬
nem scłi: Gatis agite frs̃ mei eẽ
i his mẽbris: et de his mẽbrie
Ham tribulatio: tota transitura est: ue
gaudentib ueritas dicit: beati lugen¬
tes qm̃ ipsi consolabunt᷑. deus homo
factus est: Quid futurus est homo.
ꝓpt̾ quem deus factus est homo : hec
spes consolet᷑ nos: in omĩ tribulatione
et temptatione huiꝰ uite: Hon enim
cessat inimicus ꝑsequi: Et si non aꝑte
seuit: in insidiis agit: Quid enĩ ait:
Et suꝑ iram dolose agebunt: Inde dic¬
tus est leo et diaco s quid dicit᷑ xp̃o:
Et conculcabis leonẽ et draconẽ: Leo ꝓpt̃
aꝑtam iram: dracho ꝓpt̾̃ occultas insidi¬
as: draco eiecit adam de ꝑadiso idẽ ipse leo
ꝑsequtus est eccłiam. dicente petro: Quia
adueisarius ur̃ diabolus: tam quam
leo rugiens cucuit querens quem de¬
uoret: Hon tibi seuiciam suam ꝑdi¬
disse diabolus uideat᷑: quando blan¬
ditur. tunc magis cauendus est Sed

Expanded text:
tribulationes patiuntur usque in fitribulationes patiuntur usque in finem saeculi. Satis agite, fratres mei, esse in his membris et de his membris: nam tribulatio tota transitura est. Vae gaudentibus ! Veritas dicit: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Deus homo factus est: quid futurus est homo, propter quem Deus factus est homo? Haec spes consoletur nos in omni tribulatione et tentatione hujus vitae. Non enim cessat inimicus persequi; et si non aperte saevit, insidiis agit. Quid enim agit? Et super iram dolose agebant . Inde dictus est leo et draco. Sed quid dicitur Christo? Et conculcabis leonem et draconem . Leo propter apertam iram, draco propter occultas insidias. Draco ejecit Adam de paradiso, idem ipse leo persecutus est Ecclesiam, dicente Petro, Quia adversarius vester diabolus sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Non tibi saevitiam suam perdidisse diabolus videatur: quando blanditur, tunc magis cavendus est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
damus e ternas metietas: in cisdem
ipsis om̃ib gentib T̃res erant filii noȩ
ꝑ quos reꝑatum est genus humanũ
Unde dominus ait Simile est regnũ
celoꝵ fermento quod accepit mulier
ista mulier:. nisi caro domini : Quodẽ.
fermentũ nisi euangłium: Que sũt
ties mensure. nisi om̃s gentes ꝓpt̃
tres filios noe : Ergo sex hydrie capi¬
sunt etates dempoꝵ. capientes ꝓpħi¬
am ꝑtinentem ad om̃s gentes. siue in
duobus generib hominũ id est ui¬
deis et grecis. sicut sepe apłs cõmemo¬
rat: siue in trib ꝓpt̾ noe tres filioc
significatas Figurata est enim ꝓpħia
ꝑtingens usq ad om̃s gentes: Nam
in eo quod ꝑtingit dicta est metreta:
sicut ait apłs. accepimus mensurã
ꝑtingendi usq ad uos Gentib enim
euangłizans hoc ait: menfuram ꝑtin¬
gendi usq ad uo¬
ab eo loco ubi ait. post hec descendit
capharnaum. ipse et mater eiuc
peris: cuiꝰ membra ꝑ totam terrã

Expanded text:
damus et ternas metretas in eisdem damus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capisunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad voAb eo Evangelii loco, Post haec descendit ad Capharnaum ipse et mater ejus, etc., peris, cujus membra per totam terram
Abbreviated transcription (Latin):
de gentib uenimus: De gentib aui
non ueniremus: nisi deus de lapidi¬
bus suscitaret filios abraham faca
sumus filii abrahe: imitando fidem
non nascendo ꝑcarnem Sicut enim
illi degenerando exheredati: sic nos uni¬
tando adoptati Ergo fis ad oms gen¬
tes ꝑtinebat etiam ista sexte hy drie
ꝓpħia: et ideo de omĩb dictum est ca¬
pientes metretas binas uel ternac
S quomͦ ostendimus oms gentes ꝑa¬
nere adbinas metretasuł t̃nas: Estimantise¬
nĩ fuit qͦdãmͦ ut ipsas dicẽtbinas. qͣs dixera
t̃nas: ad cõniedãdũ scilicet sacramentũ sͦ
sunt bine metrete: sircũcisio et p̃putiũ: ho
duos ppłos scriptura cõmemorat et nullus
mittit hominũgenus. quando dicit curũ¬
cisio et ĩputium: In auobus istis nomi¬
nib habes om̃o gentes. Bine metrete.
sunt. his duob parientib de diuergo
uenientib ad pacem in se ipso faciendã
lapis angularis factus est xpc̃. Osten¬

Expanded text:
de gentibus venimus; de gentibus autem de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Osten
Abbreviated transcription (Latin):
bi: De genere carnis: non de fructu imi¬
tationis patris abraham: Quid eisait:
Nolite dicere patrem habemus abra¬
ham: potens est enim deus. de lapidib
istis suscitare filios abrahe: Lapides
dicens oms gentes non ꝓpt̾ firmitatẽ
sicut lapis dictus est quem reꝓbaue¬
runt edificantes : s ꝓpt̃ stoliditatem
et duriciam stulticie quia eis quos
adorabant similes facti fuerant: Ado¬
rabant enim insensata si mulacra pa¬
riter insensati: Unde insensatr᷑ Unde in
psalmo dr̃. Similesilł fiãt qui faciũt ea: et
om̃s qui confidunt in cis: Ideo cum
ceperint homines deum adorare quid
audiunt: Ut sitis filii patris urĩ qui
in celis est. qui solem suũ facit oriri
suꝑ bonos et malos: et pluit fuꝑ iusto.
et iniustos Quappt̃ si ei fit homo si¬
milis quẽ ad orat. quid est podens ds
est. de lapidib istis suscitare filios a¬
braham: Hos ipsos interrogemus: et
uidemus quia factum est: Nos en

Expanded text:
bi? De genere carnis, non de fructu imibi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensati? Quoniam in Psalmo dicitur, Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Ideo cum coeperint homines Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim
Abbreviated transcription (Latin):
et factum ẽẽ mondem magnum ita ut
impleret uniuersam faciem terre: Qid
aꝑtius frs̃ meir lapis de monte preci¬
ditur: Ipse est lapis quem reꝓbauerunt
edificantes: et factus est in capite angu¬
li: de quo monte p̃cidit᷑. nisi de regno
nib sine oꝑe humano sine amplexu
maritali de uirgine exortus est: Alons
ille unde p̃cisus est: non impleuerat
uniuersam faciem derre: non enim
denuerat regnũ iudeoꝵ om̃s gentes
At uero regnum xp̃i: uniuersum orbẽ
terrarum cernimus occupare: Iam ad
sextam etatem ꝑtinet ioħs baptista. qͦ
nemo exsurexit maiori natis mulie¬
rum: de quo dictum est maior quam
ꝓpħa: Quomͦ et ipse ostendit quia
omĩb gentib missus est xpc: Quando
uidei uenerunt ad eum ut baptiz a¬
rentur. et ne suꝑbirent de nomine a¬
braham: generatio inquit uperarũ.
tura uti: facite gͦ fructum dignũ pe¬
nitentie. u est humiles estote. Suꝑ¬
bis enim loquebat᷑ Unde aũ erant suꝑ¬

Expanded text:
et factum esse montem magnum, ita ut et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno nibus, sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant super
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s gentes: et in eius uocabuli qua¬
tuor litteris. quatuor orbis terrarum
paites greca appellatione demons¬
trantur: Si enim giece dicant᷑ oriens.
occidens. aquilo. meridies. sicut eas¬
plerisq locis scã scriptura cõmemorat:
in capitib uerboꝵ inuenis adam: di¬
mesembria Ista quatuor nomina si
tamquam uersus quatuor subiniuicẽ
scribas: in eoꝵ capitib adam legitur
hoc in noe ꝓpt̾ archam figuratum ẽ:
in qua erant omĩa animalia que sig-¬
nificabant om̃s gentes: Hoc in abra¬
ham cui aptius dictum est: in semine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes: Hoc in da¬
uid de cuius psalmis ut alia omitt̃a.
modo cantauimus. furge deus iudica
terram: qm̃ tu hereditabis in om̃ibus
gentib Cui enim deo dicit᷑ furge: nisi
ei qui dormiuit: Surge deus iudica
derram: tamquã diceretur Dormisti
danihel uidit lapidem p̃cisum de mon¬
te sine manib et confiegisse omĩa reg¬
na terrarũ: et creuisse illum lapidem

Expanded text:
omnes gentes: et in ejus vocabulo quaomnes gentes: et in ejus vocabulo quatuopartes per Graecas appellationes demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dimezembria. Ista quattanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem,
Abbreviated transcription (Latin):
nuptialem: Hon enim uolunt conso¬
nare uoci illius qui amicus erat spon¬
siet ait hic est qui baptizat: Hec in¬
merito illi qui non habebat uestem
nuptialem: hoc ꝑ increpationẽ obiec¬
tum est quod non erat: amice quid huc
uenisti: Et sicut ille obmutuit: sic et
isti: Quid enĩ ꝓdest strepitꝰ oris muto
corde : Nouerunt quippe int̾ apud se¬
met ipsos: non se habere quod dicant:
Intus obmutuerunt. foris ꝑstrepunt:
Audiunt uelint nolint &̃ apud se canta¬
ri: surge deus udica terram qm̃ tu
hereditabis in omĩb gentib Et non cõ-¬
municando omĩb gentib quid aliud
quam exheredatos se eẽ cognoscunt:
Quid đͦ dicebam frs: Quia ad oms
gentes ꝑtinet ꝓpħia Ulolo enĩ alterũ
sensum ostendere in eo quod dictum
est capientes metretas binas uel ternas:
Ad om̃s inquam gentes ꝑtinet ꝓpłnia
Modo cõmemorauimus demonstratum
in adam: qui est forma futuri: Quis
aũ nesciat quod de illo exorte sint

Expanded text:
nuptialem: non enim volunt consonuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia in ligno figenda erat uita orb̾
terrarum: Iam in tercia hydria ipsi
abrahe quod iam comemoraui dictũ
est: in semine tuo benedicent᷑ om̃s gen-¬
tes: Et quis non uideat cuiꝰ habetit fi¬
guram unicus eius. qui sibi ad sacri¬
ficiũ quo ipse immolandus ducebat᷑
ligna portabat : Portauit enĩ dnc
crucem suam: sicut euuangłium loqͥt᷑:
Hoc de tercia hydria cõmemorasse
suffecerit: De dauid aũ quid dicam
qd̃ ad om̃s gentes ꝑtinebat ꝓpħia eiꝰ.
quando modo auduumus psalmum
Et difficile est ut dicat᷑ psalmus. ubi
hoc non sonet: s certe ut dixi: modo¬
hoc cantauimus Surge deus udica
terram: qm̃ tu hereditabis in omib
gentib & ideo donatiste tamꝗͣ ꝓiec¬
ti de nuptiis sicut ille homo qui nõ
habebat uestem nuptialem inuitat
est. et uenit: s ꝓiectus est de numero
uocatoꝵ. quia non habebat uestem
ad sponsi głam: Qui enĩ suam głam
querit non xp̃i: non habet uestem

Expanded text:
quia in ligno figenda erat vita orbis quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem
Abbreviated transcription (Latin):
mam futuri eẽ: Qui est inquit forni
futuri: Presigurabant᷑ om̃ia mystice
NLeq enim uere nõ poterat deus ui¬
lanti costam educere. feminã q fas
An forte ne doleret latus quando cs
detracta est. ꝓpt̾ hoc oportebat ut ils
dormiret: quis est qui sie cdormia
ei ossa non eiugilanti euellant.
quia deus euellebat: ꝓpterea hos
non sentiebat: Poterat gͦ eiugila
sine dolore euelleie: qui potuit. dormi¬
enti. S: ꝓculdubio hydria pͥma imple
figuratus est in noe: et in illa archa or¬
bis terrarum: Quare ergo in archa inclu¬
sa sunt omĩa animalia nisi ut signa¬
rent᷑ om̃s gentes: Non enĩ deerat deo
rursus cirare genus animalium: Quã¬
do enim omĩa non erant. nõne dixit
ꝑducat terra et ꝓduxit terra: Und̃
gͦ tunc fecit inde reficeret: uerbo fe¬
cit uerbo reficeret: nisi quia mysteri¬
um cõmendabat. et scd̃am hydriam
ꝓpħice dispensationis implebat. ut ꝑ
lignũ liberaret᷑ figura orbis terrarũ.

Expanded text:
mam futuri esse? Qui est, inquit, forma mam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebfiguratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum;
Abbreviated transcription (Latin):
uerba. ꝓpterea relinquet homo patrẽ
uel matrem et adherebit uxori sue et¬
ne una: quomͦ relinquit patit̃ quo¬
modo matrem: Relinquit patrem. q
cum in forma dei eẽt non rapinama¬
bitratus est eẽ equalis deo: s semeto¬
sum exinantuit formam serui aeq¬
ens hoc ẽ enim. relinquet patrem
quia deseruit et recessit a patier s. q
non in ea forma apparuit homin
in qua equalis est patri: Quom ues¬
quit matrem: Relinquendo sinago¬
gam tudeoꝵ de qua scđm carnem us¬
tus est: et inherendo eccłie quam ex
omĩb gentib congregauit: Eigo et
& quando ista que loquor non prꝰ¬
dicabant᷑ in popłis. adhuc aqua etꝰ
in uinum mutata non dum erat
carne una. sacramentũ magnuno
num potare: Dormit adam. ut
tuo xp̃o. lancea ꝑcutitur latus. ir
fluant sacramenta: quib formetis
ecclia: Cui non appareat quia in uls
tunc factis futura figurata sunt s¬
doquidem dicit apłs ipsum adam fi¬

Expanded text:
verba, Propterea relinquet homo patrem verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori sune una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit Patrem, non quia deseruit et recessit a Patre; sed quia non ea in forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et hristo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. carne una; sacramentum magnum in vinum potare. Dormit Adam ut frtuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam for
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebat᷑: quia non dũ erat aqua
conuersa in uinum. Engo omĩb gen¬
tib dispensabat᷑ ꝓpħia Quod ut iocũ¬
dius emineat: de singuł etatib tam¬
quam de singuł hy driss ꝓ tempore
quedam cõmemoremus: In ipso exor¬
dio adam et eua parentes omĩum gen¬
tium erant: non tantũmͦ tudeorũ
Et quicquid figurabat᷑ in adam de
xp̃o: ad om̃s utiq gentes ꝑtinebat.
moenim me dicet praue intellexis¬
se: quando intellectum non meum
s apłi ꝑfero: silud gͦ unum quantũ
mysterium de xpo continet. quod cõ¬
memorat apłs dicens. et erunt duo
in carne una: Gacramentũ hoc mag¬
num est: Et ne quis istam magnitu¬
dinem sacramenti in singuł quibq
hominib urores habentib intellige¬
iet: ego aũ inquit dico in xpõ et iec¬
desia: Quod est hoc sacramentũ mag¬
nume Erunt duo in carne una: Cũ
de adam et eua scriptura geneseos
loqueretur: unde uentum est ad hec

Expanded text:
intelligebatur, quia nondum aqua intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur pdius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, mo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
s intelligit᷑. In eo uͦ quod dicuntur
uel terne: etiam expͥmit̾ trinitas:
est  alius intellectus non p̃termittendꝰ
et ipsum dicam: Eligat quisq quod
placet: nos quod suggeritur non sub¬
trahimus: Mensa enim dnĩ est. et nõ
oportet ministrũ fraudare coniuiuas
p̃seitim sic esurientes ut apparet aui¬
ditas ur̃a: Epħia que ab antiqui
temporib dispensatur : ad saludem om¬
nium gentium ꝑtinet: ad solum quid̃
popłm isrł missus est moyses: et ei so¬
lo popło ꝑ eum lex data est Et ipsi
ꝓpħe ex ipso popło fuerunt: et ipsa
distributio tempoꝵ scđ̾m eundem
populum distincta est: Unde et hydrie
dicunt᷑ sodm purificationem iudeoꝵ. q
tamen quod illa ꝓpħia etiam ceceric
gentib annunciabat᷑ manifestũ ẽ quan¬
doquidẽ xpc̃ in ea occultus erat in qͥ
benedicunt᷑ om̃s gentes sicut ꝓmissũ
est abiahe dicente dno. in semine tur
benedicent̾ om̃s gentes nondum autẽ

Expanded text:
eo vero quod dicuntur eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest. Quanta ẽgͦ karitas. que sidesit. frustra
habent᷑ cetera. si adsit recte habent᷑ omĩa: Tam̃
Haritatẽ laudãs apłi paulꝰ copiosissime atq
ubrime minꝰde illa dixit quam . unuu¬
ergo nominet patrem et filium. et nõ
ibi intelligat caritatem patris et filii:
bebit Quam si non habuerit: sine spũ
scõ erit: Et quomͦ corpus tuũ sine spũ
quod est anima tua. si fuerit mortu¬
um est: sic anima tua sine spũ scõ. idẽ
sine caritate si fuerit. mortua deputa¬
bit᷑: Ergo metictas binas capiebant hy¬
drie: quia in omĩum tempoꝵ ꝓpħia
pater et filius p̃dicat᷑. s ibi est et sp̃c.
Sec̃ Ideo q adiunctum est uel ternas:
Ego et pater inquit unum sumus. s
absit ut desit sp̃c eẽs. ubi audimus
ego et par̾ unum fumus: Tamen quia
patrem et filium nominauit: capie¬
bant hẏdrie binas metretas: & audi
uel ternas. Ite baptizate gentes in no¬
mine patris et filii et sp̃c scĩ: Itaq in
eo quod dicuntur bine: non expͥmit᷑¬

Expanded text:
dest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? bebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicatur: sed ibi est et Spiritus sanctus; ideoque adjunctum est, vel ternas. Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Itaque in eo quod dicuntur binae, non exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt resuriecturũ: et tota spes eoꝵ
concidit: Unde ille latro laudatucs.
pso die meruit eẽ in paradi so: quia
⁊ cruce fixus. tunc confessus est xp̃m
uando de illo discipuli dubitarũt.
rgo inuenit eos nutantes. et quo¬
Dam mͦ arguentes se ipsos: quod in il¬
lo redemptionẽ sꝑauerant dolebant
tam̃ cum sine culpa occisum: quia no¬
uerant innocentem Et hoc ipsi post
esurrectionẽ dixerunt: cum quoslam
eoꝵ tristes inuienisset in uia: Tu solus
potens in factis & dictis.  in conspec¬
tu dei et untuersi popłi: quomͦ hunc
tradiderunt sacerdotes et principes
nr̃i in dampnationẽ mortis et crucifi
fuit quia ipse erat qui redempturus
esset isrł. Et nunc terciꝰ. diel. agit᷑
hodie: ex quo hec facta sunt Hec atq
alia cum dixisset unus ex duob qͦs
inuenit in uia. euntes ad ppinquum
castellum: respondit ipse. etait Ouisen¬
satiet tardicorde ad credendũ: suꝑ omĩa
que loquuti sunt ꝓpħe: Honne hec

Expanded text:
verunt resurrecturum, et tota spes eorum verunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum mus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec
Abbreviated transcription (Latin):
positum est quod non reuelatur. ii
in xp̃o euacilatur. et cum trans
ut non intelligeretur. ⁊̃ ollit̾ uelamencũ
transieris ad dnmñ Sic tollitur insi¬
ꝑientia cũ tansieris ad dniñ: et quod
aqua erit. iunũ tibi fit. Lege libros
om̃s ꝓpħicos. non intellecto xp̃o. quid
tam insipidũ et fatuum inuenies:
Intellige ibi. xpm̃ non solum sapit qͥ
legis. s etiam inebriat. mutans men¬
tem a corpore. ut p̃terita obliuiscens
in ea que ante sunt extendaris: Ergo
ꝓpħia ab antiquis temporib ex quo
prsus currit ordo nascentiũ in gene¬
ie humano. de xp̃o non tacuit: s oc¬
cultum ibi erat. adhuc enim aqua
at: Unde ꝓbamus quod omĩb tem¬
orib suꝑiorib usq ad etatẽ qua dñs
uenit. ꝓpħia de illo non defuit: Ipso
dño dicente: Cum enim resurrexisset a
mortuis: inuenit discipulos dubitan¬
des de ipso quẽ sequuti erant Uide¬
runt enim mortuum eũ. et non sꝑa¬

Expanded text:
positum est; quod non revelatur, quia positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transiut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non spera