comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tute de iustitia/ de honestate de uoluptate uerbum ꝓrsum nul¬
lũ intelligo. Ita sũt angustis & longis disputatioĩb inligati. Poe¬
tas oĩo qiͣ alia quaclã lingua laqueos nõ cogor attingere. Cũ his
me ut dixi oblecto ꝗ res gestas aut orõnes scͥpserũt suas. aut qui
Haud scio an fliũe or̃onis & uarietate maximũ. neq eã reperio
ũq separatim ĩstructã rethoꝵ p̃ceptis. Ita sũt eñi ante otulos.
Nam ꝗs nesciat pͥmã eẽ hystoriȩ legeni ne ꝗd falsi dicere aude¬
at. Deinde ne ꝗd ueri nõ aucleat/ neq suspitio gratię sit ĩscri¬
bẽdo neq simultatis. Hec scilic& funclam̃ta notã sũt om̃ib ip̃a
aũt ex hedificatio posita ẽ in reb & uerbis. reꝵ ratio ordinẽ tempoꝵ
desiderat regionũ descriptionẽ uult etiã ꝙ tam̃ in reb magnis me¬
moria digna cõsilia pͥmũ deinde acta postea euentꝰ expetẽt᷑. & de
cõsiliis significari ꝗd scͥptor ꝓb& & iu reb gestis declarari nõ solũ

Expanded text:
de honestate, de voluptate, verbum prorsus nullum intellego; ita sunt angustis et concisis disputationibus inligati; poetas omnino quasi alia quadam lingua locutos non conor attingere. Cum eis me, ut dixi, oblecto, qui res gestas aut orationes scripserunt suas aut qui iHaud scio an flumine orationis et varietate maximum; neque eam reperio usquam separatim instructam rhetorum praeceptis; sita sunt enim ante oculos. Nam quis nescit primam esse historiae legem, ne quid falsi dicere audeat? Deinde ne quid veri non audeat? Ne quae suspicio gratiae sit in scribendo? Ne quae simultatis? Haec scilicet fundamenta nota sunt omnibus, ipsa autem exaedificatio posita est in rebus et verbis: rerum ratio ordinem temporum desiderat, regionum descriptionem; vult etiam, quoniam in rebus magnis memoriaque dignis consilia primum, deinde acta, postea eventus exspectentur, et de consiliis significari quid scriptor probet et in rebus gestis declarari non solum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ille dubitar& qđ ad fratrem ꝑmiserat. Ego inꝗt Iulius pro
utroq respõdeo sic faciemus: ac ista quidẽ conditioẽ uelut uer¬
bum nullum faceres me teneres. Hic catulus adrisit & simul
p̃cisa inꝗt mihi quidẽ ẽ dubitatio. qm̃ neq domi imꝑaram & hic
apud quem eram futurus sine mea snĩa tam facile ꝑmisit.¶ Tum
omẽs oculos in antonũ cõiecerũt. Et ille audite uoͣ. audite inꝗt.
hoĩem enĩ audietis de scola atq a magr̃o & grecis litteris erudi¬
tum. & eo ꝗdem loquar cõfidentius ꝙ c atulus auditor accessit
cui nõ solum itos latini ẜmoĩs s etiam greci ip̃i solent suȩ linguȩ
subtilitatẽ elegantiãq cõcedere. S quia tam ħoc totum quicꝗd
est siue artificiũ siue studium dicendi mihi accessit os nullũ põt
eẽ docebo uos discipłi id qtł ip̃e nõ dliclici: ꝗd de omĩ genẽ̾ sentiã.¬

Expanded text:
cum ille dubitaret, quod ad fratrem promiserat, 'ego' inquit Iulius 'pro cum ille dubitaret, quod ad fratrem promiserat, 'ego' inquit Iulius 'pro utroque respondeo: sic faciemus; atque ista quidem condicione, vel ut verbum nullum faceres, me teneres.' Hic Catulus adrisit et simul, 'praecisa' inquit 'mihi quidem est dubitatio, quoniam neque domi imperaram et hic, apud quem eram futurus, sine mea sententia tam facile promisit.' Tum omnes oculos in Antonium coniecerunt, et ille 'audite vero, audite,' inquit 'hominem enim audietis de schola atque a magistro et Graecis litteris eruditum, et eo quidem loquar confidentius, quod Catulus auditor accessit, cui non solum nos Latini sermonis, sed etiam Graeci ipsi solent suae linguae subtilitatem elegantiamque concedere. Sed quia tamen hoc totum, quicquid est, sive artificium sive studium dicendi, nisi accessit os, nullum potest esse, docebo vos, discipuli, id quod ipse non didici, quid de omni genere di
Abbreviated transcription (Latin):
q ip̃e de quo etiã scripsi ꝑsium nõ curo legere. hic fuit enĩ ut noramꝰ
oĩum fere nr̃oꝵ hoĩum doctissimus. Lelium detumiũ uolo quẽ cogͦ¬
uimus uirum bonũ & nõ inletteratũ s nihil ad ꝑsium. sic ego si iã
mihi disputandũ sit de his nr̃is studiis nolim equiclẽ apud rusticos
s multo minus apud uos. Malo enĩ nõ intelligi orationẽ meã qͣ re¬
prehẽdi. Tum Caesar equidẽ inquit Catule iam mihi uideor le¬
uasse operã ꝙ & huc uenerim nam hec ip̃a retusatio disputatio
quȩdã fuit mihi quidem ꝑ iocunda. S cur impedimꝰ antonium
cuius audio ẽẽ ꝑtis ut de tota eloquẽtia dixerat quẽq iam dudũ
& cocta & Sulpitius expectat ͫ ͭ. Ego uero inquit crassus neq
Antoniũ uerbum facere patiar & ip̃e omutescam nisi prius auo¬
bis impetrabo. Quidnam inquit catulus: ut hic sitis hodie. Tũ

Expanded text:
quam ipse; de quo etiam scripsit "Persium non curo legere,"—hic fuit enim, ut noramus, quam ipse; de quo etiam scripsit "Persium non curo legere,"—hic fuit enim, ut noramus, omnium fere nostrorum hominum doctissimus—"Laelium Decumum volo," quem cognovimus virum bonum et non inlitteratum, sed nihil ad Persium; sic ego, si iam mihi disputandum sit de his nostris studiis, nolim equidem apud rusticos, sed multo minus apud vos; malo enim non intellegi orationem meam quam reprehendi.' Tum Caesar 'equidem,' inquit 'Catule, iam mihi videor navasse operam, quod huc venerim; nam haec ipsa recusatio disputationis disputatio quaedam fuit mihi quidem periucunda. Sed cur impedimus Antonium, cuius audio esse partis, ut de tota eloquentia disserat, quemque iam dudum et Cotta et Sulpicius exspectat?' 'Ego vero' inquit Crassus 'neque Antonium verbum facere patiar et ipse obmutescam, nisi prius a vobis impetraro'—'Quidnam?' inquit Catulus. 'Ut hic sitis hodie.' Tum,
Abbreviated transcription (Latin):
creationis atq utilitatis suȩ causa effingere & cõstituere nidos &
easdem aũt cum aliꝗd effecerĩt leuandi laboris sui causa passim
ac libere solutas opere uolitare / sic nr̃i aĩ negotiis forensibus
ato urbano oꝑe defessi gestiunt ac uolitare cupiunt uacui cura
ac labore. Itaꝙ illud ego qđ in cã curiana Sceuola dixi nõ
lixi secus ac sentiebã. Nam si ũqͣ Sceuola nullũ erit testamẽ¬
tum recte fac̾tum nisi ꝙ tu scͥpseris omẽs ad te ciues cũ tabu¬
ages Tum illa acdiclisti mihi enĩ liber eẽ nõ uicdet᷑ ꝗ nõ aliquã¬
do nihil agit. In qua ꝑmaneo catule sentẽtia. meq cũ huc ue¬
ni hoc ip̃m nihilagere & plane cessare cdelectat. Nam quotd
addidisti tertium uos ẽẽ eos ꝗuitam in suauẽ siue his studiis puta¬
retis id me nõ motlo nõ hortat᷑ ad disputandũ s etiam deterret.

Expanded text:
creationis atque utilitatis suae causa effingere et construere nidos, creationis atque utilitatis suae causa effingere et construere nidos, easdem autem, cum aliquid effecerint, levandi laboris sui causa passim ac libere solutas opere volitare, sic nostri animi negotiis forensibus atque urbano opere defessi gestiant ac volitare cupiant vacui cura ac labore. Itaque illud ego, quod in causa Curiana Scaevolae dixi, non dixi secus ac sentiebam: nam "si," inquam "Scaevola, nullum erit testamentum recte factum, nisi quod tu scripseris, omnes ad te cives cum tabuages?" Tum illud addidi "mihi enim liber esse non videtur, qui non aliquando nihil agit." In qua permaneo, Catule, sententia meque, cum huc veni, hoc ipsum nihil agere et plane cessare delectat. Nam, quod addidisti tertium, vos esse eos, qui vitam insuavem sine his studiis putaretis, id me non modo non hortatur ad disputandum, sed etiam deterret.
Abbreviated transcription (Latin):
ro datur & nũc poptato nob̾ datũ ẽ: Aut hoĩes ab hoc gnͣe disputa¬
tioĩs alieni ꝗ omẽs hi sumꝰ ut sine his studiis uitam nullam ẽẽ di¬
camus : Omĩa ista inquit crassus ego alio modo interpretor ꝗ
primũ palestrã & sedis & porticus etiã ip̃os catule grecos exerci
malunt. Qui simul ut increpuit in media or̃one de maximis
ponunt. Otium aũt qd dicitis eẽ assentior. Ueꝵ otii fructus est¬
aĩ nõ cõtẽtio s relaxatio. Sepe ex socero meo audiui cũ is clicer&
socerum meũ leliũ semꝑ fore cum scipione solitũ rusticari eosq
increclibiliter repuerescere ẽẽ solitos cum rus ex urbe tamq̃ e
uinclis euolauiss& nõ audeo clicere de talib uiris s tam̃ ista sol&ꝵ
narrari Sceuola choncas eos & umbilicos & ad caietam & ad lau¬
rentũ legere cõsuesse & ad omẽm aĩ remissionẽ ludũq descende¬
re. Sic enĩ res sese habet ut quẽadmodũ uolucres uiclemus pro¬

Expanded text:
ro datur et nunc peroptato nobis datum est? Aut homines ab hoc genere disputationis alieni, qui omnes ei sumus, ut sine his studiis vitam nullam esse ducamus?' 'Omnia ista' inquit Crassus 'ego alio modo interpretor, qui primum palaestram et sedes et porticus etiam ipsos, Catule, Graecos exercitmalunt; qui simul ut increpuit, in media oratione de maximis ponunt. Otium autem quod dicis esse, adsentior; verum oti fructus est non contentio animi, sed relaxatio. Saepe ex socero meo audivi, cum is diceret socerum suum Laelium semper fere cum Scipione solitum rusticari eosque incredibiliter repuerascere esse solitos, cum rus ex urbe tamquam e vinclis evolavissent. Non audeo dicere de talibus viris, sed tamen ita solet narrare Scaevola, conchas eos et umbilicos ad Caietam et ad Laurentum legere consuesse et ad omnem animi remissionem ludumque descendere. Sic enim res sese habet, ut, quem ad modum volucris videmus pro
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ q inapm udiciu saepe dil ãbuntur. tam̃ ante iidiciũ tractanda uideãt
paululit ea sepero iñiudicus tp̃e magis agendi qͣ dissimilitudine generis.
randia q̃ de iure cuuli aut dȩ aequo aut de bono deceptant᷑ cadunt ĩ eam
formã cãꝵ inqua quale sit ꝗd ambigit᷑ de qua dicturi sumus. q̃ in aꝗta
unus aliꝗs capiendus ẽ. si plures nõ queas ad respõdendũ. nã ut ita
iađ ee qđ aduersarius criminet᷑. aut si neq de facto neq de facti appella¬
nioe amgi põt id qtł arguit᷑ neges tale ẽẽ quale ille dicat. & rectum ẽẽ
qa feceris cõcedendũ ut defencias. Tta pͥmus ille statꝰ & qrͣ cõflictro
cum aduersaĩo q̃dam cõiectura. secũdus aũt diffinitione atos cofirma
tioe uerbi. tertius aqui & ueri & recti & humani ad ignos cẽdũ dispu
quostatu aut inficiendo aut indeficienclo aut equitate opponẽda
setiã ratioem subitiat retusatiõis suȩ. Primꝰ ille statꝰ rationẽ habo¬

Expanded text:
 ipsum iudicium saepe delabuntur, tamen ante iudicium tractanda videantur, paulurn ea separo a iudiciis tempore magis agendi quam dissimilitudine generis. Nam omnia quae de iure civili aut de aequo et bono disceptantur cadunt in eam formam causarum, in qua quale quid sit ambigitur, de qua dicturi sumus, quae in aequnus aliquis capiendus est, si pluris non queas, ad resistendum. Nam aut itaid esse quod adversarius criminetur, aut, si neque de facto neque de facti appellatione ambigi potest, id quod arguare neges tale esse quale ille dicat et rectum esse quod feceris concedendumve defendas. ita primus ille status et quasi conflictio cum tione verbi, tertius aequi et recti et humani ad ignoscendum disputacerto statu aut infitiando aut definiendo aut aequitate opponenda, sed etiam rationem subiciat recusationis suae, prim
Abbreviated transcription (Latin):
se facturũ si ita ex posueris q̃ putas ad dicendũ plusq ipsam
artem posse prodesse.Dicam eꝗdem qm̃ institui petamq
a uob̾ ĩꝗt ne has meas in eptias efferatis. ꝗͣqͣ moderabor ipse
nec ut ꝗcdam magister atq artifex s quasi unus ex oratorum
a me sceuolã/ cũ ita eiꝰ dicerem uelle ẽẽ ineptũ. Id erat pe¬
tere blandius ꝙ nisi inepte fier& bñ nõ poss& fieri. Nũc
aũt eẽ unũ hoĩem ex oĩb quo p̃sente ego ĩeptũ eẽ me mini¬
me uellem. Quẽ ꝗdẽ maꝵ ĩeptiaꝵ testem &: spectatorẽ

Expanded text:
se, facturum, si ista exposueris quae putas ad dicendum plus quam ipsam se, facturum, si ista exposueris quae putas ad dicendum plus quam ipsam artem posse prodesse.' 'Dicam equidem, quoniam institui, petamque a vobis,' inquit 'ne has meas ineptias efferatis; quamquam moderabor ipse, ne ut quidam magister atque artifex, sed quasi unus ex togatorum a me Scaevolam, cum ita ei dicerem, me velle esse ineptum, id erat, petere blandius, quod, nisi inepte fieret, bene non posset fieri;—hunc autem esse unum hominem ex omnibus, quo praesente ego ineptum esse me minime ve
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes doctos in uerbi cõtrouersia positã. Nam si ars ista di¬
finitur ut paulo ante disposuit Antonius ex rebꝰ penitꝰ ꝑfectis
planeq cognitis atq ab opinionis arbitrio seiunctis scientiaq
cõp̃hensis nõ mihi uidetur ars oratoris eẽ ulla. Sũt enĩ uaria
& ad uulgarẽ popularẽq sensũ accomodata oĩa gnͣa huius
uerbis defimita gnͣib illustrata ꝑtib distributa sũt iedq uicleo
potuisse fieri nõ in telligo quã obrẽ siminus illa subtili defini¬
at ac hac uulgari opinione ars eẽ uideatur s siue ẽ ars si¬
ue artis q̃clã similitudo nõ ẽ ea q̃dam ad cõsequẽcdam ȩloq̃n
tiã eẽ maiora. Tum Antonius uehem̃ter se assentire Crasso
dixit. ꝙ neq ita amplec̾teret᷑ artem ut hii solerẽt ꝗ omnem
uim dicẽdi in arte ponerẽt neq rursus eã totam sĩc pleriq
phỹ facerent repucliar&ꝵ. S existimo inꝗt gratũ dehis Cras¬

Expanded text:
homines doctos in verbi controversia positam. Nam si ars ita dehomines doctos in verbi controversia positam. Nam si ars ita definitur, ut paulo ante exposuit Antonius, ex rebus penitus perspectis planeque cognitis atque ab opinionis arbitrio seiunctis scientiaque comprehensis, non mihi videtur ars oratoris esse ulla; sunt enim varia et ad vulgarem popularemque sensum accommodata omnia genera huius verbis definita, generibus inlustrata, partibus distributa sunt—id quod video potuisse fieri—, non intellego, quam ob rem non, si minus illa subtili definitione, at hac vulgari opinione ars esse videatur. Sed sive est ars sive artis quaedam similitudo, non est ea quidem neglegenda; verum intiam esse maiora.' Tum Antonius vehementer se adsentiri Crasso dixit, quod neque ita amplecteretur artem, ut ei solerent, qui omnem vim dicendi in arte ponerent, neque rursus eam totam, sicut plerique philosophi facerent, repudiaret. 'Sed existimo' inquit 'gratum te his, Cras
Abbreviated transcription (Latin):
cupidissimus ꝑ ypatheticus Staseas hõ nob̾ satis familiaris
& ut ĩter hoĩes ꝑitos cõstare uideo ĩ illo suo gnͣe oĩu pͥnceps.
loquacitatẽ sine usu neq ex scolis catilinã reꝗrũt s ex ho¬
mine oĩm ẜapiẽtissiõ atq aeloquẽtissiõ / atq ex eo ꝗ nõ ĩ libel¬
lis s in maximis scientiis & in hoc domicilio ĩꝑii & gloriȩ sit
consilio linguaq pͥnceps cuius uestigiaꝑseꝗ cupiunt eius snĩam
suscitant. Et ꝗdẽ tetũ in dicẽdo semꝑ putau eũ tum uo tibi nũ¬
qͣ aeloquẽtiȩ maiorẽ tribui laudẽ q humanitatis. qͣ nũc te
uti uł maxime᷑ deniq defugere eam disputationẽ ad quã te duo
excellentes ingeniis adolescentes cupiũt accedere. Ego uo¬
die deresentẽtiã dicere. Ac pͥmũ illud qm̃ auctoritatẽ tuam
negligere Sceuola fas mihi nõ ẽẽ puto respõdeo mihi dicẽdi
aut nullam artẽ aut ꝑtenuẽ uideri. s om̃ẽm ẽẽ cõtẽtionẽ inter

Expanded text:
liaris et, ut inter homines peritos constare video, in illo suo genere omnium princeps.' loquacitatem sine usu neque ex scholis cantilenam requirunt, sed ex homine omnium sapientissimo atque eloquentissimo atque ex eo, qui non in libellis, sed in maximis causis et in hoc domicilio imperi et gloriae sit consilio linguaque princeps, cuius vestigia persequi cupiunt, eius sententiam sciscitantur. Equidem te cum in dicendo semper putavi deum, tum vero tibi numquam eloquentiae maiorem tribui laudem quam humanitatis; qua nunc te uti vel maxime decet neque defugere eam disputationem, ad quam te duo excellentes ingeniis adulescentes cupiunt accedere.' 'Ego de re sentiam, dicere. Ac primum illud—quoniam auctoritatem tuam neglegere, Scaevola, fas mihi non esse puto—respondeo, mihi dicendi aut nullam artem aut pertenuem videri, sed omnem esse contentionem inter
Abbreviated transcription (Latin):
stitutũ reuertamur meũ. Cum igitur accepto cause gn̾e cognitam
bis illa oratio q̃ sit propͥa q̃stionis & iudicii. Deinde illa duodi¬
ligentissime considero quoꝵ alteꝵ cõmemorationẽ hab& nram
aut eoꝵ quos cdefendimus: alterũ ẽ accomodatũ ad eoꝵ animos
apud quos dicimus ad id quod uolumus cõmouẽdos. Ita omis
ratio dicendi trib ad ꝑsuadendũ reb est nixa: ut probemus uera
esse que defendimus ut cõciliemus eos nobis qui audiunt aut aro¬
mos eoꝵ ad quẽcũq causa postulabit motum uocemus. Achro¬
bancdum autem cduplex est oratoris subiecta materies. Una reꝵ
eaꝵ q̃ nõ ex cogitantur ab oratore s in re posite ratiõe tractas
ut tabule testimoĩa pac̾ta couenta q̃stiones/ leges senatus cõ

Expanded text:
stitutum revertar meum. Cum igitur accepta causa et genere cognito stitutum revertar meum. Cum igitur accepta causa et genere cognito is illa oratio, quae sit propria quaestionis et iudici; deinde illa duo diligentissime considero, quorum alterum commendationem habet nostram aut eorum, quos defendimus, alterum est accommodatum ad eorum animos, apud quos dicimus, ad id, quod volumus, commovendos. Ita omnis ratio dicendi tribus ad persuadendum rebus est nixa: ut probemus vera esse, quae defendimus; ut conciliemus eos nobis, qui audiunt; ut animos eorum, ad quemcumque causa postulabit motum, vocemus. Ad probandum autem duplex est oratori subiecta materies: una rerum earum, quae non excogitantur ab oratore, sed in re positae ratione tractantur, ut tabulae, testimonia, pacta conventa, quaestiones, leges, senat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teritis uerbis ut id scriptũ qđ cumq proferat᷑ uł defendemus
gña sunt q̃ mihi uidentur hi melius nosse qui dyaletici appellã¬
tur. Hi aũt nr̃i ignorare qui nõ minus nosse debeant. Tum illdꝰ
ẽ frequẽtissimũ in omĩ cõsuetudine uł ẜmonis uł scripti cumid¬
circo aliꝗel ambigit᷑ qͦd aut uerbũ aut uerba sint p̃termissa. Iteꝵ
aũt peccant cũ genus hoc causaꝵ qđ inscͥpti interp̃tatioẽ uersat᷑
ab illis causis in ꝗb qualis quȩq res sit disceptat᷑ seiungunt.
Nusꝗ̃ enĩ queritur quale sit genus ip̃m rei ꝗͣ in scripto qͣđ totũ
A facti cotrouersia seꝑatũ est ita tria sunt oĩo gnͣa quȩ in discep¬
tatioẽ & cõtrouersiã cadere possint: quid fiat: factum. futurũ
uesit : aut quo modo noietur. Nam & hoc quidẽ qł quidã gre¬
ci adungunt recte ne factũ sit totũ in eo ẽ quale sit s iam adin¬

Expanded text:
praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, genera sunt, quae mihi videntur ei melius nosse, qui dialectici appellantur, hi autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant, tum illud est frequentissimum in omni consuetudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod aut verbum aut verba sint praetermissa. Iterum autem peccant, cum genus hoc causarum, quod in scripti interpretatione versatur, ab illis causis, in quibus, qualis quaeque res sit, disceptatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in scripto, quod totum a facti controversia separatum est. Ita tria sunt omnino genera, quae in disceptationem et controversiam cadere possint: quid fiat factum futurumve sit, aut quale sit, aut quo modo nominetur; nam illud quidem, quod quidam Graeci adiungunt, "rectene factum sit," totum in eo est "quale sit." Sed iam ad in
Abbreviated transcription (Latin):
finitio. ut cum queritur ꝗd sit ars quid sit lex quid sit ciuitas
in quib hec p̃cipit ratio & doctrina ut ius eius rei quã defini
Sulpitius fecit neq ego facere conatus sum. Nam ꝗͣtum uterq
nostrũ potuit omĩ copia dicendi dilatauit quid eẽt maiestatem
minuere: & enĩ cliffinitio primũ rep̃henso uerbo uno aut addi¬
to aut dempto sepe extorquet᷑ e manib. Deinde gn̾e ip̃o doc¬
trinam redol& exercitationẽq pene puerilĩ cum & sensum
ex scripti in certatione sepe cõtentio: in quo nulla põt eẽ nisi
ex ambiguo cõtrouersia. Nam illud ip̃m qđ scriptũ a sentẽtia
discrepat genus qđdam hab& ambigui qđ tum explicant cũ
ea uerba q̃ desunt sugesta sunt quib a ditis defenditur sen¬
tentiã scripti ꝑspicuam fuisse. Ex cõtrariisq scriptis siquid ambi¬
gitur nouũ genus nascitur suꝑioris gn̾is causa duplicatur idq
aut nũq diudicari põt aut ita diuidicabit᷑ ut de referendis

Expanded text:
d sit lex, quid sit civitas, in quibus hoc praecipit ratio et doctrina, ut vis eius rei, quam definias, Sulpicius fecit neque ego facere conatus sum; nam quantum uterque nostrum potuit, omni copia dicendi dilatavit, quid esset maiestatem minuere: etenim definitio primum reprehenso verbo uno aut addito aut dempto saepe extorquetur e manibus; deinde genere ipso doctrinam redolet exercitationemque paene puerilem: tum et in sensum ex scripti interpretatione saepe contentio, in quo nulla potest esse nisi ex ambiguo controversia; nam illud ipsum, quod scriptum a sententia discrepat, genus quoddam habet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, quae desunt, suggesta sunt, quibus additis defenditur sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non novum genus nascitur, sed superioris generis causa duplicatur; idque aut numquam diiudicari poterit aut ita diiudicabitur, ut referendis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt procul mutari lumina putabat. Quid uo. M. Curii cã. Mar
oĩum & disciplina uiris ciuilis eruditissimus & ingenio pruclẽtiaq
acutissimus & or̃one maxime limatus atq subtilis atq ut ego soleo
clicere uiris ꝑitoꝵ aeloquẽtissimus eloquẽtiũ iuris ꝑitissimus ex
scͥpto testam̃toꝵ iura defender& negar&q nisi postumus & natꝰ
& ante q in suam tutelam ueniss& mortuus asset heredẽ eũ esse
posse ꝗ eẽt secũcdũ postumũ & natũ & mortuũ henes institutꝰ. E go
in auctoritatib in exẽplis intestam̃toꝵ formulis hoc ẽ in medio
iure ciuili uersari. Omicto iã plura exẽpla cãꝵ amplissimaꝵ q̃
sũt innumerabilia. Capitis nr̃i sȩpe põt actidere ut causȩ uersẽt᷑
iniure. Et etiam .C. mancinũ nobilissimũ atq optimũ uirum atq
cõsularẽ cũ ꝑꝑ inuidĩa numãtini federis pater patratus ex .S.C.¬

Expanded text:
esset procul, mutari lumina putabat. Quid vero? clarissima M'. Cesset procul, mutari lumina putabat. Quid vero? clarissima M'. Comnium et disciplina iuris civilis eruditissimus et ingenio prudentiaque acutissimus et oratione maxime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iuris peritorum eloquentissimus, eloquentium iuris peritissimus, ex scripto testamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus et natus et, ante quam in suam tutelam veniret, mortuus esset, heredem eum esse et secundum postumum et natum et mortuum heres institutus; ego in auctoritatibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari? Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum, quae sunt innumerabilia: capitis nostri saepe potest accidere ut causae versentur in iure. Etenim si C. Mancinum, nobilissimum atque optimum virum atque consularem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt mortuus nõ in ea causa ius applicationis obscurum sane & igno¬
tum patefactũ in iudicio atq illustratum ẽ a patrono. Quied nuꝑ
cum ego. C. Sergii auratȩ contra hũc nostrum Antoniũ iudicio
enĩ Maruis gatidanus &des auratȩ uendidiss& neq ẜuire quãdã
eaꝵ ȩdium ꝑtem in mancipii lege dixiss& defendebamus ꝗtꝗd fu¬
iss& in comodi in mancipio id si uenditor sciss& neq declarass&
p̃stare debere. Quo ꝗdem in gn̾e familiaris noster. M. buculeiꝰ
homo neq meo iudicio stultus & suo ualde sapiens & ab iuris
studio nõ abhorrens simili ure inre. quodãmodo nuꝑ enarra¬
uit. Nam cum ȩcles.L. fursio uender& in mancipio lumina uti
tum ẽẽt ita recepit. Ffursius aut. simul atq ȩdificari cęptũ ẽ in
quadam ꝑte urbis que mocdo ex illis ȩdib conspici possit Egit
statim cũ buculeio ꝙ cuicũq particulȩ cȩli officeret᷑ uia qͣius

Expanded text:
esset mortuus, nonne in ea causa ius applicationis obscurum sane et ignoesset mortuus, nonne in ea causa ius applicationis obscurum sane et ignotum patefactum in iudicio atque inlustratum est a patrono? Quid? nuper, cum ego C. Sergi Oratae contra hunc nostrum Antonium iudicio enim M. Marius Gratidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aedium partem in mancipi lege dixisset, defendebamus, quicquid fuisset incommodi in mancipio, id si venditor scisset neque declarasset, praestare debere. Quo quidem in genere familiaris noster M. Buculeius, homo neque meo iudicio stultus et suo valde sapiens et ab iuris studio non abhorrens, simili in re quodam modo nuper erravit: nam cum aedis L. Fufio venderet, in mancipio lumina, uti tum essent, ita recepit; Fufius autem, simul atque aedificari coeptum est in quadam parte urbis, quae modo ex illis aedibus conspici posset, egit statim cum Buculeio, quod, cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
nũtius ueniss& & pater eius de re credita testamẽtũ mutass&
& qu̾em ei uisum eẽt feciss& hereclẽ eẽtq ip̃e mortuus dela¬
ta est acl. G. uiros cum miles clomũ reueniss& egiss&q lege
in hereclitatẽ paternã testam̃to ex heres filius quẽ pater testamẽ¬
Iẽpe In ea cã q̃sitũ ẽ de iure ciuili poss& ne paternoꝵ bonorũ
exheres ẽẽ filius quẽ pater testam̃to neq heredẽ neq exhere¬
dem scͥpsiss& noĩatim : Quid de quaq re inter marcellos &
Claudios patricios. G. uiri uidicarũt. qm̃ cũ marcelli ablibert
filio stirpe claudii patricii eiusdẽ nõis hereclitate ͫ gente ad se
redisse dicerẽt nõ in ea causa fuit oratorib de toto stirpis &
gẽtilitatis iure dicẽdũ: Quid ꝙ item in .C. uirali iudicio cerͣtũ
esse accepimus qui romam in exiliũ ueniss& cui romãm exulare
ius ess& si se ad aliquem quasi patronũ applicauiss& intestatoq

Expanded text:
nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset et, quem ei visum esset, fecisset heredem essetque ipse mortuus, res delata est ad centumviros, cum miles domum revenisset egissetque lege in hereditatem paternam testamento exheres filius. Nempe in ea causa quaesitum est de iurees esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exheredem scripsisset nominatim. Quid? qua de re inter Marcellos et Claudios patricios centumviri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii patricii eiusdem hominis hereditatem gente ad se redisse dicerent, nonne in ea causa fuit oratoribus de toto stirpis et gentilitatis iure dicendum? Quid? quod item in centumvirali iudicio certatum esse accepimus, cum Romam in exsilium venisset, cui Romae exsulare ius esset, si se ad aliquem quasi patronum applicavisset, intestatoque
Abbreviated transcription (Latin):
innumerabiliũ iura uersent᷑. cũ oĩo ꝗd suũ ꝗd alienũ q̃ritur
demũ cuus anꝑegrinus ẜuus an liber ꝗspiam sit ignor&ꝵ. in¬
signis est impudentiȩ. Illa uo̾ deridenda arrogantia ẽ in mi¬
norib nauigiis rudem ẽẽ cõfiteri quĩq remis aut etiã maiores
gubernare drdicisse. Tu mihi cum etiã in circulo decipiare ad¬
uersari stipulantium cula cũ obsignes tabellas clientis tui quib
intabellis id sit scͥptum quo ille capiatur. Ego tibi ullam cãm
maiorẽ cõmictendam putem/ citius hercule qui duoꝵ s calmoꝵ
nauiculã inportu euerterit in euxino ponte argonautaꝵ nauẽ
gubernarit. Qu̾id si nõ paruȩ causȩ sunt s sȩpe maxime ꝗbꝰ¬
certat᷑ de uire ciuili qđ tãdẽ mos eius patroni ꝗ acl eas causas
sine ulla scĩa iuris aud&ꝵ accedere : Quȩ potuit igitur eẽ cã
maior q illius militis cuius morte cũ domum falsus ab exercitu

Expanded text:
innumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suuinnumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suu aut peregrinus, servus aut liber quispiam sit, ignoret, insignis est impudentiae. Illa vero deridenda adrogantia est, in minoribus navigiis rudem esse se confiteri, quinqueremis autem aut etiam maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipiare adversari stipulatiuncula et cum obsignes tabellas clientis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tibi ullam causam maiorem committendam putem? Citius hercule is, qui duorum scalmorum naviculam in portu everterit, in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit. Quid? si ne parvae quidem causae sunt, sed saepe maximcertatur de iure civili, quod tandem os est eius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia iuris audet accedere? Quae potuit igitur esse causa maior, quam illius militis? de cuius morte cum domum falsus ab exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
tare atq agere cȩpisse qͣ ius cuule didiciss&. Quid uõ ille
cato nõ ne & ȩloquẽtia tanta fuit qͣtam illa tpͣa atq illa aetas
in hac ciuitate ferre maxime potuit. & uiris ciuilis oñim ꝑitis¬
simus: Ueretũdius hac de re iam dudũ loquor ꝙ ad est uir
opinionis mee uoluistis ẽẽ ꝑticipes nihil occultabo & quoad
potero uob̾ exponã ꝗd de quaq re sentiã. Antonii in credibi¬
lis q̃d amꝰ ꝓpe singularis & diiina uis ingenii uidet᷑ etiã si hac
scĩa iuris nudata sit posse facile cȩ̨teris armis prudentię tueri
atq defendere. Quã obrem hinc nob̾ sit exceptus. Cęteros uoͣ
non dubitabo pͥmũ inęrtię cõdempnare snĩamea post etiã
impudentiȩ. Nam uolitare inforo herere in iure atq p̃toꝵ
uionũ circũluuionũ nexoꝵ mancipioꝵ parietũ luminum
stillicidioꝵ testam̃toꝵ ruptoꝵ aut raptoꝵ cȩ̨terarũq rez

Expanded text:
tare atque agere coepisse, quam ius civile didicisset. Quid vero ille tare atque agere coepisse, quam ius civile didicisset. Quid vero ille M. Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam illa tempora atque illa aetas in hac civitate ferre maximam potuit, et iuris civilis omnium peritissimus? Verecundius hac de re iam dudum loquor, quod adest vir  sententiae atque opinionis meae voluistis esse participes, nihil occultabo et, quoad potero, vobis exponam, quid de quaque re sentiam. Antoni incredibilis quaedam et prope singularis et divina vis ingeni videtur, etiam si hac scientia iuris nudata sit, posse se facile ceteris armis prudentiae tueri atque defendere; quam ob rem hic nobis sit exceptus; ceteros vero non dubitabo primum inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam volitare in foro, haerere in iure ac praetoruvionum, circumluvionum, nexorum, mancipiorum, parietum, luminum, stillicidiorum, testamentorum ruptorum aut ratorum, ceterarumque rerum
Abbreviated transcription (Latin):
actione. Neq intelligebat si ita ẽẽt actum litemꝰ aduersariũ
ꝑcliturũ. Quid his paucis dieb nõ ne nob̾ in tribunali. Q. põ
ẽẽ nõ intelligebat ut si ille inficiator probass& iudici antepe¬
titã eẽ pecunia q ess& cepta deberi petitor rursus cũ peter&
exceptione excluderet᷑. ꝙ ea res iniudiciũ ante ea ueniss&.
succurrat ȩgris medeat᷑ afflictos excitet hũc ĩ minimis tenu¬
issimisq reb ita labi ut aliis miẜandus aliis irridendus esse
uicleatur. Eꝗclem ꝓpinquũ nr̃m. P. crassum illũ cliuitẽ cũ
multis aliis reb ȩlegantẽ hoĩem & ornatũ p̃cipue in hoc fe¬
rendum & laudandũ puto. ꝙ cũ.P. Sceuola frater eẽt solitꝰ
eiꝰ ꝑ sȩpe dicere neq illũ in uire ciuili satis illi arti facere posse
nisi dicendi copiam assumpsiss&. Quod quidem hic qui mecum
cõsul fuit filius enis ẽ cõsecutus. Neq se ante causas amicoꝵ trac¬

Expanded text:
actione; neque intellegebat, si ita esset actum, litem adversarium actione; neque intellegebat, si ita esset actum, litem adversarium perditurum. Quid? in his paucis diebus nonne nobis in tribunali Q. Pompeesse non intellegebat, ut, si ille infitiator probasset iudici ante petitam esse pecuniam, quam esset coepta deberi, petitor rursus cum peteret, ne exceptione excluderetur, qvod ea res in ivdicivm ante venisset. succurrat, aegris medeatur, adflictos excitet, hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi, ut aliis miserandus, aliis inridendus esse videatur? Equidem propinquum nostrum P. Crassum illum Divitem cum multis aliis rebus elegantem hominem et ornatum tum praecipue in hoc efferendum et laudandum puto, quod, cum P. Scaevolae frater esset, solitus est ei persaepe dicere neque illum in iure civili satis illi arti facere posse, nisi dicendi copiam adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est consecutus—neque se ante causas amicorum trac
Abbreviated transcription (Latin):
alia omictam innumerabilia & inmẽsa & ad ip̃m tuũ ius ciuile ueniã
oratores putare eos quos multas horas expectaui cũ in cãpum ꝓpera¬
rẽ. Et ridens & stomacans sceuola cum ypseus maxima uoce plu¬
caclere licer&. GN. aũt octauius hõ cõsularis nõ minus longa or̃one
recusare ne aduersarius causa cader&. Ac ne is pro quo ipse dice¬
ret turpitule uidiciꝰatq omĩ molestia stultitia aduersarius libera¬
retur. Ego uõ inꝗt istos nõ puto. Memini enĩ mihi narrare mu¬
tiũ nõ modo oratores noĩe s ne foro ꝗdẽ dignos putari. Atꝗ
nõ clefuit illis patronis inꝗt crassus ȩloquẽtia sieq dicendi ratio
aut copia s iuris ciuilis scĩa. Quod alter plus lege agendo pe¬
tebat ꝙͣͣtum lex in .xii. tabulis ꝑmiserat quia cum impetrasset
causa cader&. Alter iniquũ putabat plus secũ agi q qł erat ĩ

Expanded text:
alia omittam innumerabilia et immensa et ad ipsum tuum ius civile veniam, alia omittam innumerabilia et immensa et ad ipsum tuum ius civile veniam, oratores putare eos, quos multas horas exspectavit, cum in campum properaret, et ridens et stomachans P. Scaevola, cum Hypsaeus maxima voce, plucadere liceret, Cn. autem Octavius, homo consularis, non minus longa oratione recusaret, ne adversarius causa caderet ac ne is, pro quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni molestia stultitia adversarii liberaretur?' 'Ego vero istos,' inquit—'memini enim mihi narrare Mucium—non modo oratoris nomine sed ne foro quidem dignos vix putarim.' 'Atqui non defuit illis patronis' inquit Crassus 'eloquentia neque dicendi ratio aut copia, sed iuris civilis scientia: quod alter plus lege agendo petebat, quam quantum lex in xii tabulis permiserat, quod cum impetrasset, causa caderet; alter iniquum putabat plus secum agi, quam quod erat in
Abbreviated transcription (Latin):
in causis or̃one delector. Nũc iiͣo crasse mea quoq etiã causa
rogo ut quoniã tãtũ habenus otii qrͣtum iã diu nob̾ nõ cõtingit
ne graueris ex ȩclificari opus qđ instituisti. Formã enĩ totius ne¬
gotii opinione meliorẽ maioremq uideo qͣ uehementer probo.
Enim uoͣ inquit Crassus mirari satis nõ queo etiã te hec sceuola de¬
siderare quȩ neq ego & ate nec uti ꝗ docent nec sunt eius gnis
ut si optime tenerẽ indigna eẽnt ista sapiẽtia ac tuis aurib.An
tu in ꝗt ille si de istis cõmunib & ꝑ uagatis iuix huic ȩtati audi¬
endum putas etiã ne illa negligere possumus quȩ tu oratori co¬
rei. p . deniq de nr̃o ip̃o iure ciuili. Hanc enim ego omẽm scĩam
& copiam reꝵ in tua prudẽtia sciebam inesse in oratoris uo instrumẽto
tam lautã suppellectilem nũq uideram. Potes igit᷑ inꝗt Crassus ut

Expanded text:
ere eius in causis oratione delector; nunc vero, Crasse, mea quoque te iam causa ere eius in causis oratione delector; nunc vero, Crasse, mea quoque te iam causa rogo, ut, quoniam tantum habemus oti, quantum iam diu nobis non contigit, ne graveris exaedificare id opus, quod instituisti: formam enim totius negoti opinione meliorem maioremque video, quam vehementer probo.' 'Enimvero' inquit Crassus 'mirari satis non queo etiam te haec, Scaevola, desiderare, quae neque ego ita teneo, uti ei, qui docent, neque sunt eius generis, ut, si optime tenerem, digna essent ista sapientia ac tuis auribus.' 'Ain tu?' inquit ille: 'si de istis communibus et pervagatis vix huic aetati audiendum putas, etiamne illa neglegere possumus, quae tu oratori corei publicae, denique de nostro ipso iure civili? Hanc enim ego omnem scientiam et copiam rerum in tua prudentia sciebam inesse; in oratoris vero instrumento tam lautam supellectilem numquam videram.' 'Potes igitur,' inquit Crassus 'ut
Abbreviated transcription (Latin):
gento neq tabulis & signis ꝓpalam collotatis. S his omĩb
młtis magnificisq reb cõstructis atq recõditis. sic in or̃one
Crassi diuitias atq ornam̃ta eius ingenii ꝑ q̃dam ĩuolucra atq
integumẽta ꝑspexi S ea cõtẽplari cum cuꝑem uix aspiciendi
at neq plane nosse atq inuidisse.Quin tu igitur facis in
quit Sceuola qł faceres sũ aliquã domũ plenam ornam̃toꝵ
ullam uenisses si ea seposita ut dicis eẽnt tu ꝗ ualcle spectan¬
cli cupicdus esses nõ dubitares rogare dominũ ut ꝑferri iube¬
r& p̃sertim si esses familiaris. Simiłr nũc petes a crasso ut ul
Me enĩ & hũc sulpitiũ impeclit puclor ab hoĩe oĩu gra¬
uissimo ꝗ genꝰ huiꝰ moĩ disputatioĩs semꝑ cõtẽserit. hȩt quȩ
refersit ĩ or̃one sua dilat& nob̾ atq exlific&.Ego me her¬
cule inꝗt Mutius anre ea ur̃a magis hoc cã uolebã ꝙͦ mea.
Neq enĩ tantoꝑe hanc a crasso disputationẽ desideribã. quãtoꝑe

Expanded text:
nis propalam conlocatis, sed his omnibus multis magnificisque rebus constructis ac reconditis; sic modo in oratione Crassi divitias atque ornamenta eius ingeni per quaedam involucra atque integumenta perspexi, sed ea contemplari cum cuperem, vix aspiciendi at, neque plane nosse atque vidisse.' 'Quin tu igitur facis idem,' inquit Scaevola 'quod faceres, si in aliquam domum plenam ornamentorum villamve venisses? Si ea seposita, ut dicis, essent, tu, qui valde spectandi cupidus esses, non dubitares rogare dominum, ut proferri iuberet, praesertim si esset familiaris: similiter nunc petes a Crasso, ut ila:—me enim et hunc Sulpicium impedit pudor ab homine omnium gravissimo, qui genus huius modi disputationis semper contempserit, haec, quae refersit in oratione sua, dilatet nobis atque explicet.' 'Ego me hercule' inquit Mucius 'antea vestra magis hoc causa volebam, quam mea; neque enim tanto opere hanc a Crasso disputationem desiderabam, quanto op
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uter enĩ istoꝵ nõ mihi attulit aliquã sed suã signifi̾cauit
facultatẽ. Et enĩ ꝑ multa sũt ĩ causis in oĩ ꝑte or̃onis circũ spici¬
encla ne ꝗd offendas ne quo irruas sepe enĩ testis aut nõ ledit
nisi lacessatur. Orat reus urgent aduotati ut inuehͤam aut
maletlicamus / deniq ut interrogemus. nõ moueor nõ obtẽꝑo
nõ satisfacio neq tam̃ ullã assequor laudẽ. Hoĩes enĩ imꝑiti fa¬
cilius qđ stulte clixeris rep̃hendere ꝙͣ qł sapienter tacueris
lauclare possũt. hic qͣtũ sit mali siue iratum siue stultũ siue
ideo nõ multi & sȩpe cõmictũt quo ꝗdẽ mihi turpius uidei
nihil sol& q ꝙ ex oratoris dicto aliquo aut respõso aut

Expanded text:
est; uterque enim istorum non mihi attulit aliquam, sed suam significavit est; uterque enim istorum non mihi attulit aliquam, sed suam significavit facultatem. Etenim permulta sunt in causis in omni parte orationis circumspicienda, ne quid offendas, ne quo inruas: saepe aliqui testis aut non laedit aut minus laedit, nisi lacessatur; orat reus, urgent advocati, ut invehamur, ut male dicamus, denique ut interrogemus: non moveor, non obtempero, non satis facio; neque tamen ullam adsequor laudem; homines enim imperiti facilius quod stulte dixeris reprehendere quam quod sapienter tacueris laudare possunt. Hic quantum fit mali, si iratum, si non stultum, si non ideo non multi et saepe committunt. Quo quidem mihi turpius videri nihil solet, quam quod ex oratoris dicto aliquo aut responso aut
Abbreviated transcription (Latin):
cos fertur incredibili quad am magnitudine cõsilii atq ingenii
atheniensis ille fuisse themistodes : ad quem quidam doctus hõ
atq in primis eruditꝰ accesse dicitur: eiq artẽ memorie q̃ tum
primũ ꝓferebat᷑ pollicitũ ẽe traditurũ. cum ille q̃siss& ꝗd nam
illa ars efficere poss& dixisse illum doctorem ut oĩa meminis
s& ei themistodem respõdisse gratius sibi illum ẽẽ facturũ si se
obliuisci quȩ u̾ell& ꝗͣsi meminisse clocuiss&. Uides ne q̃ uis in
hoĩe acerrimi ingenii ꝗͣ impotens & qͣ tam̃ fuerit ꝗ¬
qł semel eẽ infusum ũqz effugere potuisse: cũ ꝗdem ei fuerit
optabilius obliuisci posse posse qđ meminisse nolit ꝗͣ qł semel
audiss& uidisset ue meminisse. Sed neq ꝑꝑ hoc themistodis
respõsum memorie uob̾ oꝑa cdanda nõ est neq illa mea cautio
& timiclitas in causis ꝑꝑ p̃stantẽ prudentiã crassi negligenda

Expanded text:
cos fertur incredibili quadam magnitudine consili atque ingeni cos fertur incredibili quadam magnitudine consili atque ingeni Atheniensis ille fuisse Themistocles; ad quem quidam doctus homo atque in primis eruditus accessisse dicitur eique artem memoriae, quae tum primum proferebatur, pollicitus esse se traditurum; cum ille quaesisset quidnam illa ars efficere posset, dixisse illum doctorem, ut omnia meminisset; et ei Themistoclem respondisse gratius sibi illum esse facturum, si se oblivisci quae vellet quam si meminisse docuisset. Videsne quae vis in homine acerrimi ingeni, quam potens et quanta mens  semel esset infusum, umquam effluere potuisse; cum quidem ei fuerit optabilius oblivisci posse potius quod meminisse nollet quam quod semel audisset vidissetve meminisse. Sed neque propter hoc Themistocli responsum memoriae nobis opera danda non est neque illa mea cautio et timiditas in causis propter praestantem prudentiam Crassi neglegenda
Abbreviated transcription (Latin):
ess& & nocer& ei pro quo quisq dicer&. Quare nõ sibi eũ deser¬
tum qui id nõ facer& uideri s in ꝓbum ꝗ facer&. Nũc si tibi ui¬
detur Antoni demonstres uelim quai re tu hoc ita magnũ putas
nihil in causa mali facere ut nihil tibi in oratore maius ẽẽ uiclea
tote nõ me de ꝑfecti oratoris diuinitate quadam loqui s de ex¬
citatioĩs & consuetudĩs meȩ mediotritate. Grassi ꝗdem respõsũ
exellẽtis cuiusdã est ingenii ac singłris : cui ꝗd ẽ portẽti simile ẽẽ
uisum est posse aliquem inueniriꝰ oratorẽ qui aliquid mali face¬
ret dicẽdo: obess&q ei quẽ defender& facit enim de se con¬
iecturam cuius tanta uisingenii est ut neminẽ nisi consulto pu¬
t&ꝵ qđ cõtra se ip̃m sit dicere. s ego nõ deprestãti & quadã &
eximia s ꝓprie de uulgari & coĩ lingua disputata apud gre-¬

Expanded text:
esset et noceret ei, pro quo quisque diceret; qua re non sibi eum diseresset et noceret ei, pro quo quisque diceret; qua re non sibi eum disertum, qui id non faceret, videri, sed improbum, qui faceret. Nunc, si tibi videtur, Antoni, demonstres velim, qua re tu hoc ita magnum putes nihil in causa mali facere, ut nihil tibi in oratore maius esse videattote, non me de perfecti oratoris divinitate quadam loqui, sed de exercitationis et consuetudinis meae mediocritate. Crassi quidem responsum excellentis cuiusdam est ingeni ac singularis; cui quidem portenti simile esse visum est posse aliquem inveniri oratorem, qui aliquid mali faceret dicendo obessetque ei, quem defenderet; facit enim de se coniecturam; cuius tanta vis ingeni est, ut neminem nisi consulto putet, quod contra se ipsum sit, dicere; sed ego non de praestanti quadam et eximia, sed prope de vulgari et communi vi nunc disputo. Ita apud Grae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco uos inter uos Catule anhec ut sũt cõtendenda cõtenni¬
mus: Minime inꝗt ille. sed caesar de isto ip̃o ꝗddam uelle dice¬
re uidebat᷑. Me uõ libente in ꝗt antonius dixit siue reffellen¬
di cã siue quȩrendi. Tum Iulius ego me hercle in ꝗt antoni semꝑ
is fui qui de oratore sic te p̃dicarem unũ te ĩdicenlo mihi uideri
lectissimũ propriũ hoc e̾e̾ laudis tue nihil ũqͣ ẽẽ dictum qđ obeẽt
ei pro quo diceres idq memoria tenes ꝙ mihi ẜmo cũ hoc crasso
multis audientib ẽẽt institutus: crassusq plurib uerbis eloquẽ¬
tiam laudaret tuã dixisse mecũ cȩteris tuis laudib hanc ẽẽ uł
maximã ꝙ nõ solum qd̃ eẽt opus diceres: s etiã qđ nõ opus eẽt
nõ diceres. Tum illum mihi respondere memini/ cȩtera inte sũme
ẽẽ laud anda illud uo inꝓbi eẽt hoĩs & ꝑfidiosi dicere qł alienũ

Expanded text:
hoc loco vos inter vos, Catule? An haec, ut sunt contemnenda, contemnihoc loco vos inter vos, Catule? An haec, ut sunt contemnenda, contemnitis?' 'Minime,' inquit ille 'sed Caesar de isto ipso quiddam velle dicere videbatur.' 'Me vero libente' inquit Antonius 'dixerit sive refellendi causa sive quaerendi.' Tum Iulius 'ego me hercule,' inquit 'Antoni, semper is fui, qui de te oratore sic praedicarem, unum te in dicendo mihi videri tectissimum propriumque hoc esse laudis tuae nihil a te umquam esse dictum, quod obesset ei, pro quo diceres; idque memoria teneo, cum mihi sermo cum hoc Crasso, multis audientibus, esset institutus Crassusque plurimis verbis eloquentiam laudaret tuam, dixisse me cum ceteris tuis laudibus hanc esse vel maximam quod non solum quod opus esset diceres, sed etiam quod non opus esset non diceres; tum illum mihi respondere memini, cetera in te summe esse laudanda, illud vero improbi esse hominis et perfidiosi, dicere quod alienum
Abbreviated transcription (Latin):
neris het ẽ ut si in refellendo aduersario firmior ẽet oratio qͣ in
cõfirmãdis nr̃is reb põt oĩa in illum tela conferã. si nr̃a ꝓbari faciliꝰ
q illa reclargui possũt abducere aĩos a cõtraria defensioẽ : & ad no¬
lesto aut difficili argumẽto aut loto nõ nũqͣ oĩo in hiis respõdeam
qd forsitan aliꝗs iure senserit. quis enĩ est ꝗ facere nõ possit: Secd
tam̃ ego de mea nũc nõ de eoꝵ facultate disputo: cõfiteorq me
siqua premat res uehemẽtius ita cedere solere: ut nõ mocdo non
abiecto seti ne reiecto quidẽ scuto fugere uidear: sed adhibere
quãdã in dicẽtlo sp̃ẽm atq põpam & pugnȩ simile fugã cõsistere
uõ in eo presidio sic ut non fugiendi hostis s capiendi loti causa
accessisse uidear. Alterũ est illuel qtł ego maxĩe oratori cauendũ
& ꝓuidendũ puto qłq me sollicitare sũme sol&.nõ tam ut ꝓsim

Expanded text:
neris haec est, ut si in refellendo adversario firmior esse oratio quam in neris haec est, ut si in refellendo adversario firmior esse oratio quam in confirmandis nostris rebus potest, omnia in illum tela conferam; si nostra probari facilius, quam illa redargui possunt, abducere animos a contraria defensione et ad nomolesto aut difficili argumento aut loco non numquam omnino nihil respondeam, quod forsitan aliquis iure inriserit; quis enim est, qui id facere non possit? sed tamen ego de mea nunc, non de aliorum facultate disputo confiteorque me, si quae premat res vehementius, ita cedere solere, ut non modo non abiecto, sed ne reiecto quidem scuto fugere videar, sed adhibere quandam in dicendo speciem atque pompam et pugnae similem fugam; consistere vero in meo praesidio sic, ut non fugiendi hostis, sed capiendi loci causa cessisse videar; alterum est illud, quod ego maxime oratori cavendum et providendum puto quodque me sollicitare summe solet: non tam ut prosim
Abbreviated transcription (Latin):
cendum & cogitandũ fuit. Nam cȩtera faciliora sunt atq ex his q̃
dicta sunt reliqua nascuntur oĩa. Ego enĩ quam ad causam aggres¬
sus atq omĩa cogitando quoad facere potui ꝑsecutus cũ & argumẽ¬
ta cause & eos locos quib animi iudicum concitant᷑ & illos quib
ꝑmouẽt᷑ uidi atq cognoui. tũ cõstituo quid habeat causa queq boni
quid mali. nulla enim fere põt ẽẽ res in dicendi disceptationẽ aut
cõmorer ibi habitem ibi heream. a malo aũt uitioq cause ita recẽ¬
cdam nõ ut me cdefugere appareat. s ut totũ bono illo ornanelo
& augendo clissimulatum obruat᷑. & causa ẽ in argumentis firmis¬
sima queq maxime tuor siue plura sũt siue aliqđ unũ. sin aũt
in cõciliatione aut in ꝑmotioẽ cã est ad eam me potissimũ ꝑtẽ quȩ
maxĩe cõmouere aĩos hoĩum potest cõfero. Sũma deniq huius ge¬

Expanded text:
cendum et cogitandum fuit; nam cetera faciliora sunt atque ex eis, quae cendum et cogitandum fuit; nam cetera faciliora sunt atque ex eis, quae dicta sunt, reliqua nascuntur omnia. Ego enim cum ad causam sum adgressus atque omnia cogitando, quoad facere potui, persecutus, cum et argumenta causae et eos locos, quibus animi iudicum conciliantur, et illos, quibus permoventur, vidi atque cognovi, tum constituo quid habeat causa quaeque boni, quid mali; nulla enim fere potest res in dicendi disceptationem aut commorer, ibi habitem, ibi haeream; a malo autem vitioque causae ita recedam, non ut me id fugere appareat, sed ut totum bono illo ornando et augendo dissimulatum obruatur; et, si causa est in argumentis, firmissima quaeque maxime tueor, sive plura sunt sive aliquod unum; sin autem in conciliatione aut in permotione causa est, ad eam me potissimum partem, quae maxime movere animos hominum potest, confero. Summa denique huius ge