comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quõ ab occasu ad oĩentẽ remearẽt
Celũ aũt ip̃m om̃i ex parte putarẽt
sam latitudinẽ nccẽ est Estima¬
unt rotũdũ eẽ mũdũ sicut pilam
et ex motu sideꝵ opmati sunt celũ
uolu sic astra solemq occit̾e et ex
uolubłitate ip̃a mũdi ad ortũ refer¬
ri Itaq et eteos orbes fab̾cati sut
qiͣ ad figam mũdi eos qui celo he¬
rent portantes hiis quibusdam
simmulacris que astra ẽẽ diçent hanc
igitur celi rotunditatem iluo seque¬
batur ut t̾ra i medio siu eiꝰ esset
inclusa Qnod si ita esset eciã ip̃a ter¬
ram gloło silem neq em̃ fic̾i posset
faciem gerat idesł montes eĩgit cam¬
pos tendat maia consternat Qr si
esset eciam sequebatur illud extro¬
mũ ut nulla sit pars t̾re que nõ ab
hoĩb ceti̾sq animalib incolatur
sic pendulos istos antipodas celi rotũ¬
ditas ad ĩuenit Qrd̾ si queras ab hip̃
qui hec portenta defendunt quõ gͥ
ut pondera ĩ mediũ ferantꝰ et adme¬

Expanded text:
asu ad orientem remearent, coelum autem ipsum in omnes partes putarent sam latitudinem necesse est: existimaverunt, rotundum esse mundum sicut pilam, et ex motu siderum opinati sunt coelum volvi, sic astra solemque, cum occiderint, volubilitate ipsa mundi ad ortum referri. Itaque et aereos orbes fabricati sunt, quasi ad figuram mundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerent. Hanc igitur coeli rotunditatem illud sequebatur, ut terra in medio sinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset,faciem gerat, id est montes erigat, campos tendat, maria consternat. Quod si esset, etiam sequebatur illud extremum, ut nulla sit pars terrae, quae non ab hominibus caeterisque animalibus incolatur. Sic pendulos istos Antipodas coeli rotunditas adinvenit. Quod si quaeras ab iis, qui haec portenta defendunt, quomodout pondera in medium ferantur, et ad me
Abbreviated transcription (Latin):
rus Una igitui. spes hoĩs una salꝰ
in hac coct̾na qmͣ defendimꝰ poĩta
est omĩs sapĩa hoĩs in hoc nno ẽ
ut deũ cognoscat et colat hoc m̃
possum testificor. ꝓclamo. denũcio

Expanded text:
homini, una salus in hac doctrina, quam defendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut Deum cognoscat et colat: hoc nospossum, testificor, proclamo, denuntio.
Abbreviated transcription (Latin):
qui fortuna oipotetem uocat Et ystoi̾cꝰ
a sola colitur si omĩa uł sĩ tm̃ mala ĩ¬
nuttit aliqu cause proferat cursi dea
cum ab hus religio sola colat᷑ Cur eq¬
or sit malis ñquior aut̃ bonis Cur m¬
sidietur affligat decipiat ext̾m̃et Qs
issam gn̾s hoĩnũ uerat̾cem ppetuam
constiti̾t Cur demq tam malam sor¬
tita sit potestatem ut res cũctas ex
librome magis qmͣ ex uẽo celebret

Expanded text:
qui fortunam omnipotentem vocat; et historicus, qui fortunam omnipotentem vocat; et historicus, aut sola colitur, si omnia? Vel, si tantum mala immittit, aliquid causae proferant, cur, si decum ab his religiose colatur: cur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur insidietur, affligat, decipiat et exterminet: quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur cansas ignorẽt p̃p qͣs fiit ali¬
q̃uid ec ipm̃ qui faciat igtioret ncc̃e
e Idem in ore ualde serio in quo p̃
bat Magnã inqͥt eẽ fortune uim
in utramq partem quis nesciat na
et cum prospo flatu eiꝰ ntimi ad exit̾
perueĩmꝰ optatos cũ respirauit affi¬
ginur p̾mĩs qui negat sciri posse qdꝙͣ¬
hoc dyat tanꝙͣ ip̃e et om̃s sciãt demide
qui ecu que clara sũt dubia conetꝰ
esticẽ hoc putaint ẽẽ claꝵ qd illi ẽẽ
debuit uł maxime dubiũ na sapiẽt
omo falsũ ẽ quis in qͥt nestit Ego uo nes¬
cio goceit me si põt que sit illa uis qui
flat iste et qui refiatus Tmꝑe ẽ igitꝰ
sensus eẽ retinedes qd̾ stulti sit hoĩs
reh in cognitis cem̾e̾ assentiri is pla
tona et mala nam simulaꝵ eius cum
copia et gubnaculo fingũt tanꝙͣ hec et
ores tbuat et hũanaꝵ reꝵ regnnẽ obti¬
neat ad cuis opioem et uirgiliꝰ assentit

Expanded text:
igitur causas ignorent propter quas fiat aliigitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent necesse est. idem in opere ualde serio, in quo prbat, magnam inquit esse fortunae uim in utramque partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. primum, qui negat sciri posse q deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, sensus esse retinendos, quod stulti sit hominis, rebus incognitis temere assentiri, is platribuat bona et mala. Nam simulacrum ejus cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opinioni et Virgilius assentit,
Abbreviated transcription (Latin):
perfectam s se int̾e ꝙ paucis amus mig¬
ne absolutam fore Qd̾ igit̾ fuit illuo
tempns qñ ẽ ã a quib ab soluta Na
qd ait stultissimos fuisse qui putassẽt
ingeniis sins perfectam ẽẽ sapi̾a ueꝵ¬
ẽ s ne ip̃e quidẽ satis prudent̾ qui ã
a ueteĩorib ceptam aut anouis auc¬
tm aͥ mox a postĩorib ꝑfectũ iri puta¬
uit nũqm̃ em̾ põt ĩnestigai̾ quodnõ
peruiam suam queritur
ed repetamus id qd omisimus
fortũa ergo perse nicħ ẽ nec sic
habendũ est tanqmͣ sit m aliquo sẽ¬
su Siquitẽ fortima ẽ accidẽciũ rerũ
sbitus atq ĩopiiatꝰ euentꝰ ueꝵ pħi¬
ne aliqñ nõ errent in restulta uolunt
ẽẽ sapientes qui fortime sexñ mutãt
eaq nõ de sicut uulgus s deñ eẽ
dicunt eundẽ tamẽ int̾dũ natura
mt̃dũ fortumnã uocĩt Quod mł inqͥt
idẽ cicero efficeat ĩopmata nob̾ ꝓpt̾ ob¬
scuritatem ignoraconẽq cansaꝵ Eñ

Expanded text:
perfectam: sed se uidere, quod paucis annis magperfectam: sed se uidere, quod paucis annis magne absolutam fore. quod igitur fuit illut tempus? quando est aut a quibus absoluta? nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapieed ne ipse quidem satis prudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod non per uiam suam quaeritur. Sed repetamus id qFortuna ergo per se nihil est; nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu. Siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus eventne aliquando non errent, in re stulta uolunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. eundem tamen interdum naturam, interdum fortunam uocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum
Abbreviated transcription (Latin):
ymis caltib cõstitue malebat pociꝰ ꝙ
in pectore aut in sapite &eo uenꝰo
tissum fuerũt ab ip̃a uẽitate ut eos
ne status quidẽ si corpis admoneret
Ex hac despacõne confessio isia socracis
nata ẽ qua se nicħ̾ scire dixit nͥ hoc
unũ ꝙ in ch sciat. Hinc achadenne
disçiplina manauit si tam̃ discipłiã
dici põt in qua et ignoracõ et disti¬
tur et docet᷑ S ne illi quidẽ qui sciã
sibi assũpfut id ip̃m qd stire putabã
constant̾ defendẽ pocunt / Qui qmͣ rõ
illis nõ quadrabat ꝑ ignorancia rer
diuinaꝵ tam uarii tam inc̾ti fu̾it si¬
biq sepe cõtraria disserentes ut qiid
senciant quid uelint statne̾ ac diudi¬
caẽ non possis quid igitur ꝑugnes
adu̾sus eos homĩes qui suo sibi
gladio pereunt quid labores ut eos
destruas quos sua ip̃e destruit ac m
fligit orõ aristotiles in qͥt cicero ue
tẽs pħos accusans ait eos aut stultis¬
simos ã gliosissimos fuisse qui existi¬
mauissent pħiam suos ingemis esse

Expanded text:
mis calcibus constituere malebat potius, quam in pectore, aut in capite. Adeo tissimi fuerunt ab ipsa veritate, ut eos ne status quidem sui corporis admoneret, Ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua se nihil scire dixit, nisi hoc unum, quod nihil sciat. Hinc Academiae disciplina manavit; si tamen disciplina dici potest, in qua ignoratio et discitur et docetur. Sed ne illi quidem, qui scientiam sibi assumpserunt, id ipsum, quod se scire putabant, constanter defendere potillis non quadrabat per ignorantiam rerum diuinarum, tam uarii, tam incerti fuerunt sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid uellent, statuere ac diiudicare non posses. quid igitur pugnes aduersus eos homines qui suo sibi gladio pereunt? quid labores ut eos destruas, quos sua ipsos destruit atque adfligit oratio? Aristoteles inquit Cicero ueteres philosophos os accusans ait eos aut stultissimos aut gloriosissimos fuisse, qui existimauissent philosophiam suis ingeniis esse
Abbreviated transcription (Latin):
cessabit et religio qnͣ phia tractatur
sicut nra que uera ẽ Iot̾co et in
sapra religio et in religione sapien¬
çia ẽ ergo nõ põt segregaĩ qr saꝑe
nch̾ alind est nͥ deũ uerũ iuistis ac
piis cultib honorae̾ Mulcoꝵ autẽ
deoꝵ cultum nõ eẽ ẜm naturã eciã
hoc argumẽto colligi et cõp̃bendi
põt omẽ enĩ qd̾ ab hoĩe colitur
ncc̃e ẽ int̾ solempnes utꝰ et preca¬
cõnes prtrr̃ nuĩcupaĩ non tantũ ho¬
nous grã uerũ eciam rõms quodet
antiquior hoiẽ et qd̾ uitã salutem
a precantib pr̾ uocatur saturnus
et ianus et liber pat̾ Marsianis¬
lucilliꝰ in deoꝵ consilo irridet ut
nemo sit nrm quͥ aut pr̃ optimꝰ di¬
ad uũ. Q̾ si nã nõ patit᷑ ut suit
creatur Cigo eçiam deos multbos
cole contͣ naͣm ẽ cont᷑q pietatẽ unus
igitur colendus ẽ qui pot̾ ne pr̃ noĩa

Expanded text:
cessabit, et religio, quando philosophia tractabitur. sicut nostra, quae uera est. idcirco et in sapientia religio et in religione sapientia est. ergo non potest segregari, quia sapere nihil aliut est nisi deum uerum iustis ac piis cultibus honorare. multorum autem deorum cultum non esse secundum naturam etiam hoc argumento colligi et conprehendi potest: omnem deum qui ab homine colitur necesse est inter sollemnes ritus et precationes patrem nuncupari, non tantum honoris gratia, uerum etiam rationis, quod et antiquior est homine et quod uitam salutem Iuppiter a precantibus pater uocatur et Saturnus et Ianus et Liber et Lucilius in deorum concilio inridet: ut nemo sit nostrum, quin aut pater optimus diad unum. quodsi natura non patitur ut sint creatur —, ergo etiam deos multos colere contra naturam est contraque pietatem. unus igitur colendus est, qui potest uere pa
Abbreviated transcription (Latin):
sus acdo ẽ ut hoĩe malicia sua ex̾te¬
at ad u̾tutem que nͥ agitet᷑ nͥ uexa
cone assidna roboretur nõ pot̃ ẽẽ per¬
fecta di quidẽ u̾cus ẽ ꝑfendoꝵ ma¬
loꝵ fortis atq ĩuicta pacĩa ex quo fit
ut uͥtus nulla sit si adnͥsans desit
hiꝰ itaq per u̾se potestitis cum uimi se¬
tirent u̾tute repugnante nomĩe ig¬
norarẽt fortune sibi uocibulũ in¬
ane finxerũt Qd̾ qmͣ longe a sapĩa
sit remotũ declat iuuenalis hiis
u̾sib Nussũ nomẽ abest si sit prudẽ¬
cia s nos te ficimꝰ fortũa deam celo¬
q locimꝰ Stulticia egitur et error
et cecitas ut cicero aĩt Ignoracio
reꝵ atq cansaꝵ natine atq for tũe
nonnẽ indixit S ut adu̾sariũ
sum̃ nescĩt sic ne u̾tutẽ quidem

Expanded text:
sus a Deo est, ut hominem malitia sua exercesus a Deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad virtutem: quae nisi agitetur, ni assidua vexatione roboretur, non potest esse perfecta; siquidem virtus est perferendorum malorum fortis ac invicta patientia. Ex quo fit, ut virtus nulla sit, si adversarius desit. Hujus itaque perversae potestatis cum vim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersibus: nullum numen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caeloque locamus. stultitia igitur et error et caecitas pt, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
que eciam si sit aliqua nicħ cam̃ afferri
ab hiis põt cur hoib tam umnta sit
qmͣ putat᷑ Itaq ille oẽs orõnes quib
nͥquitatẽ fortune lacerant suasq u̾tis¬
tes cont fortunã suꝑbissime iactant
Nich̾ sũt aliud ꝙ̃ deliramẽta cõsidera¬
te leuitatis Euae̾ nõ indeat nobis
quib appuit m̃tatem deus Qan sicut
stimꝰ nch eẽ fortuna ita stimꝰ ẽẽ pri¬
hostisq iusticie qui contraria faciat qmͣ
teus cuiꝰ ĩtidie causam in scc̃o libro ex¬
plicanim hic ergo insidiat᷑ unnũsis
dit stulticia obruit tenebris c̾tumi fũ¬
dit ne quis possit ad dini nomĩs per¬
neĩre noticiam qͥ uno et sapiã cõtinet᷑
et uita ꝑpetua. Eos aut̃ qui dñm stuĩt
dolis et astui aggdis ut aut cupiditate
aut libidie irreciat a pcc̃s blandrẽ¬
tib depͥnatos impellat ad mortẽ uł si
dolo nicħ̾ profecerit eciam molencia
dit̾e conatur Idc̾to em̃ pͥmordiis
tnsgssionis non statim ad penã detru¬

Expanded text:
erri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque uirtutes contra fortunam superbissime iactant, nihil sunt aliut quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prahostisDeus, cujus invidiae causam in secundo libro explicavimus. Hic ergo insidiatur universis; dit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad divini nominis pervenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur, et vita perpetua. Eos autem, qui Deum sciunt, dolis et astu aggreditur, ut cupiditate ac libidine irretiat, ac peccatis blandientibus depravatos impellat ad mortem; vel, si dolo nihil profecerit, vi et violentia dejicere conatur. Idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detru
Abbreviated transcription (Latin):
pest nͥ ut alibi sit querenda sapĩa q̃
nõ ẽ ubi quebatur ĩuenta Quid at
putemꝰ fuisse canse Cur tot ingeniis
exploratis om̃ib nusqmͣ illam sapien¬
cia cõprehenderũt et alicub ẽẽ illam
ucte est appet ibi potissimũ ẽẽ q̃rendã
ubi stulticie titubus appet cuiꝰ uelam̃¬
to deus archanũ sui dinim oꝑis ne ĩ

Expanded text:
perest nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quia perest nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quia non est ubi quaerebatur inuenta? quid autem putemus fuisse causae cur tot ingeniis exploratis omnibus nusquam ullam sapientiam conprehenderunt et alicubi esse illam necesse est, apparet ibi potissimum esse quaerendam ubi stultitiae titulus apparet: cuius uelamento deus, ne arcanum sui diuini operis
Abbreviated transcription (Latin):
meo sepe reputanti pͥorẽ illum
genis Nũam statũ et mirũ pait̾
et ĩdignũ indei sol qd uni ꝰ secłi stusticia
religiones uarias suscipientis deosq
mltos ẽẽ credentis in tantam subito
ignoraconer si uentũ est ut ablata ab
otulis neĩtate n religio dei ueri n hũa¬
nitatis rõ tenetur hoĩb nõ in celo sũ¬
mũ tonũ querentib s in t̾ra Qmͣ ob
osos sapiẽ uocaunt Quo fcõ et illos
qui tem̾e sapienciũ sibi nomẽ ascuie
rũt erroris stulticieq dampnarunt
et se qͦ ip̃õs ignorançie qmͣ quidẽ nõ
diffitebantur nam ubicũq rer nsa
ĩgeiis eor qiͣ manus opposuãt ne rõ¬
nem possent aliꝙͣ redc̾e. testificaĩ fo¬
lebant incħ scĩe se nicħ cerne̾ unde
miste sapiencõres ĩueĩunt᷑ qui se ali
qua ex ꝑte uiderũt qmͣ illi qui se sare
c̃diderũt
uare sineq illi fue sapientes qui
sũt appellati neq postiores qui nõ
dubitanerũt insipiẽcia confiti Co̾ sa¬

Expanded text:
i priorem illum generis humani statum et mirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. quam ob osos sapientiae uocauerunt. quo facto et illos qui temere sapientium sibi nomen asciue- rant, erroris stultitiaeque damnarunt et se quoque ipsos igno- . rantiae, quam quidem non diffitebantur. nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant nihil scire se, nihil cernere. unde multo sapientiores inueniuntur quiqua ex parte uiderunt quam illi qui se sapere crediderant. Quare si neque illi fuere sapientes qui sunt appellati neque posteriores qui non dubitauerunt insipientiam confiteri, quid su
Abbreviated transcription (Latin):
est possit adipisci dissolutis religionib
umu̾sis et oĩb quecũq in eaa defẽ¬
sione dici uł solebant us poterant re¬
futatis deide cõuictis phie discipli¬
nis ad ueram nob̾ religlone sapi¬
enciãq ueĩendñ est Qm̃ ẽ ut doce¬
bo utrũq cõm̃ctum ut eam uł argu¬
mentis uł exemplis uł ydoneis tes¬
tib asseramus. Et ut stulticia quã
nobis isti deoꝵ cultores obiectare nõ¬
desinũt ut nlłam penes nos sic tota
penes ipõs ẽẽ doceamꝰ Et qmͣqmͣ
p̾orib libris cũ falsas arguerẽ religi¬
ones et cũ fl̾m sapĩam tollerem
ubi neĩtas sit ostencerĩ Plam ͦ cam̃
que religio que sapiã uera sit liber
prorimus indicabit

Expanded text:
est possit adipisci. Dissolutis religionibus est possit adipisci. Dissolutis religionibus uniuersis et omnibus quaecumque in earum defensionem dici uel solebant uel poterant refutatis, deinde conuictis philosophiae disciplinis, ad ueram nobis religionem sapientiamque ueniendum est, quoniam est ut docebo utrumque coniunctum, ut eam uel argumentis uel exemplis uel idoneis testibus adseramus et stultitiam, quam nobis isti deodesinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. Et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius tamen, quae religio, et quae sapientia vera sit, liber proximus indicabit
Abbreviated transcription (Latin):
religionẽ ã pranã retinuerũt aut
tota penitus sustulerũt facessant
igi᷑ ilsi om̃s qui huãna uita nõ in¬
struũt s turbant Quid enĩ docet᷑
aut quẽ instrnũt qui seipõs nõdũ
instrtixerũt Quẽ sanare egroti ꝙ̃
reg̾e̾ ceci possũt huc ergo nos om̃s
quib ẽ cura sapiẽ cõferamꝰ an ex¬
pectabimꝰ donec socrates aligd
s̃ciat aut anaxagoras in tenebtis
lumẽ ĩueĩat ã demotͥtus m̾tater
de puteo extrahat Empedoles di¬
latet aĩmi sui semicas. a̾ arthesilaᷤ
et carneades indeant sencrãt ꝑcipi¬
aut uox ecce de celo uĩtate̾ docẽs
et nob̾ sole ipõ clarins lumẽ osten¬
dens Quid nobis ĩiqui summꝰ et sa¬
pĩam suscipe cũctamur ꝙͣ docti hoĩ¬
nes cont̾tis inquirendo etatib sius
nũqm icpire potun̾t Qͥ uult sapiens
aut beatus ẽẽ audiat dei uocem dis¬
cat iusticia sacram̃tũ natiuitatis sno
norit hũmna cõtempnat diuina sus¬
cipiit ut sũmũ illd bonũ ad qd̾ natͦ

Expanded text:
religionem aut pravam retinuerunt, aut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi omnes, qui humanam vitam non instruunt, sed turbant. Quid enim docent? aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat aut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus
Abbreviated transcription (Latin):
er̃t qui hoĩs uocabło cierent᷑ nemo
enĩ põt iure dici hõ nͥ qui sapiẽs est
postea quidem increscente doctͥna et
młtis magnsq iugeniis id ĩ ip̃m sꝑ
intentis nõ potuit pfici ac ui̾tas cõ¬
prehendi nam post illoꝵ septẽ sapi¬
encii głiam inc̾dibile qnͣto studio ĩ¬
qͥrende uĩtitis grecia omĩs exarse̾i̾t
c pͥmũ nomiẽ ipm sapiencie arrog̾r¬

Expanded text:
hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est. postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis, potuerit perspici veritas et comprehendi. Nam post illorum septem sapientum gloriam, incredibile est, quanto studio inquirendae veritatis Graecia omnis exarserit. Ac p
Abbreviated transcription (Latin):
Dñ equidẽ soleo mirãi ꝙ cũ pytagoras
et postea plato amõe ĩuestigante m̾ta¬
tis ĩcensi ad egrpcos et magos et
psos usq penetrassent ut ere gengũ
ntus et sacra cognoste̾nt suspicibã¬
tur em̃ sapĩam in religione u̾saĩ ad
uiteos tantũ nõ accesyint penes quos
tise solos erat et quo ficilius sc̃e potuis¬
sent Si aũsos eẽ arbitior diuina
proindencia nescĩe possent uẽĩtatem

Expanded text:
de equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia, ne scire possent veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
eciam unis cimlis rõ demõstrat qͥs
eĩ potit filios educae̾ nͥ habeat in eos
doĩmi potestatẽ nec ĩmĩto pr̃ faĩlias
dicit᷑ l tantũ filios habeat uidelic¬
qr nomẽ pñs cõplectitur eciã et ser¬
uos qr faĩlia sequit᷑ et nomẽ famibe
cõplectitur eciam ẜuos qr pr̃ añcedit

Expanded text:
etiam iuris ciuilis ratio demonstrat. quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatem? nec inmerito pater familias dicitur, licet tantum filios habeat: uidelicet nomen patris conplectitur etiam seruos, quia \'familias\' sequitur, et nomen familiae conplectitur etia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cum sapĩa uł ut ipĩ dicũt eadẽ
ip̃a sapĩa est ut ignorent ncc̃e ẽ in
quib reb sita sit nemo eĩ põt ne¬
ris armis instrui si hostẽ contrã
quem fui̾t armãdꝰ ignorat nec ad¬
u̾sanũ uĩce̾ qui dimicando nõ hos¬
tem ueꝵ s ubram petit Prost̾¬
net᷑ eĩ qui alio intẽtus uẽĩentem
in talib sins ictum nec p̾uiderit
ante nec cauerit .
ocui qnͣtũ in ea mediocͥtas cu¬
lit longe deniũ phos it̾ a ueĩtate
tenuisse sencõ tanꝙͣ mlta p̾terierim¬

Expanded text:
est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. Docui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
dem fuisse in t̾ra hoĩes añꝙͣ uulcanꝰ
et liber et apposso et ip̃e ipit̾ nasce̾nt᷑
q instituisse hoĩem tͣdit᷑ nlłs igit᷑
ex hiis pat̾ hoĩs nũcupai̾ põt Ita ne
deus quidẽ ergo fas nõ ẽ uenerari
eos a quib nõ sit hõ generatus qr ne¬
q a młtis genera̾i pot Unus ig̾ ac
solus coli deb qui ionẽ qui saturm̃
qui celum ipm̃ t̾ramq añcessit is enĩ
nctẽ est hoĩem figurauit qui añ hoĩ¬
nem celũ t̾ramq ꝑfecit Solus pat̾
uocandus ẽ qui c̾auit solus d̾s nũcu¬
pandus ẽ qui regit qui ht̃ uite ac ne
cis ueram ac ꝑꝑetuam potestatẽ Qñe
qui nõ adorat et nisipiẽs seruns ẽ
qui doĩnũ suũ aut fugiat aut nesci¬
at/ aut impius filius qui sum̃ ueꝵ
pacrem aut odent uł ignoret
unc qm̃ docui sapienciam et reli¬
gionẽ nõ posse deduci Suꝑest ut
de ip̃a religione ac sapiã disseramus
Sencio quidẽ qmͣ sit difficilis de reb
celestib disputacõ S tam̃ audendũ ẽ

Expanded text:
uidem fuisse in terra homines, antequam Vulcanus, et Liber, et Apollo, et ipse Jupiter nascerentur, que instituisse hominem traditur; nullus igitur ex his pater hominis nuncupari potest, ita ne Deus quidem. Ergo fas non est venerari eos a quibus non sit homo generatus; quia neque a multis generari potest. Unus igitur ac solus coli debet, qui Jovem, qui Saturnum, qui Coelum ipsum, terramque antecessit. Is enim necesse est hominem figuraverit, qui ante hominem coelum terramque perfecit. Solus pater vocandus est, qui creavit; solus dominus nuncupandus, qui regit, qui habetcis ueram et perpetuam potestatem: quem qui non adorat, et insipiens seruus est, qui dominum suum aut fugiat aut nesciat, et inpius filius, qui suum uerum patrem uel oderit uel ignoret. Nunc, quoniam docui sapientiam et religionem non posse diduci, superest ut de ipsa reSentio quidem, quam sit difficilis de rebus coelestibus disputatio: sed tamen audendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
losophia et r̾ligio deor dism̃cta sũt
longeq discreta. Siquitẽ alii sñt ꝓ¬
fessores sapiẽ ꝑ quos utiq ad deos
nõ aditur alii religionis antistites
ꝑ quos saꝑe nõ distitur appet nec il¬
lam ueram̃ ẽẽ sapĩam nec hat religi¬
onem Idc̾co nec pħia potuit iu̾tate
cõprehend̾e nec religio deor rõnez
sui qua caret redce ubi ant̃ sapia
cum religione insepabłi nexii cohe¬
ret utrũq ẽẽ nerum ncc̃e est Qia
et ĩ colendo sape debemꝰ idest scie qͥd
nobis et quo sit colendum et in sa¬
piento cołe itest re et actu qd̾ sciei̾mꝰ
impłe ubi ergo sapĩa cũ religione
cõñgitur ibi scil ubi dens colitur
unus uͥ iuta et actus omĩs ad unũ
caput et ad umã sũma refertur de¬
inq idem sunt doctores sapĩe qui
et dei sac̾dotes nec tam̃ moneat

Expanded text:
losophia et religio deorum disjuncta sunt, losophia et religio deorum disjuncta sunt, longeque discreta, si quidem alii sunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religionis antistites, per quos sapere non discitur; apparet, nec illam esse veram sapientiam, nec hanc religionem. Idcirco nec philosophia potuit veritatem comprehendere, nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. Ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohaeret, utrumque verum esse necesse est; quia et in colendo sapere debemus, id est scire, quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere, id est re et actu, quod scierimus, implere. Ubi ergo sapientia cum religione conjungitur? Ibi scilicet, ubi Deus colitur unus; ubi vita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam refertur; denique iidem sunt doctores sapientiae, qui et Dei sacerdotes. Nec tamen moveat
Abbreviated transcription (Latin):
celitus mitt̾e̾ qui eam ꝑfito ingrãtoq
qua dere mhos libro aggredior dispn¬
tare si pus ostendẽo sapĩam cũ religi¬
one sic cobere ut diuesti uirũq nõ possit
eoꝵ cultus ut in libro pͥmo docui
nõ ħt sapĩa nõ mõ qr diuinum
animal hoĩe t̾rens fragibibq sb̃ster¬
nt s qr nicħ̾ ibi disseritur qd̾ profia¬
at ad mores excolendos uit.łinq for¬
manda nec ht in quisicõnẽ aliquam
ũtatis s tatũmoco ritũ colendi qui
nõ officõ mẽtis s mĩstĩo corꝑis cõstat
Ideo nõ ẽ illa religio uera iudicanda
q nullis iusticie ututisq p̾ceptis enu¬
dit efficitq meliores Ita pħia que
religionẽ ÷ sũmã pietatẽ nõ hab nõ
Ẽ uera sapĩa Nam si diuinitas que
na mndulgencia fonet uult profecto
gr̃im sibi refem et honorẽ dm̃ nec
constie hoĩ racõ pietatis põt si celesti¬
br bñficiis exstitĩt ingratus. qd̾ non
ẽ utiꝙ sapientis qm̃ igitꝰ ut dixi phi¬

Expanded text:
coelitus mittere, qui eam perfido ingratoque Qua de re in hoc libro aggrediar disputare, si prius ostendero, sapientiam cum religione sic cohaerere, ut divelli utrumque non possitDeorum cultus, ut in primo libro docui, non habet sapientiam, non modo quia diuinum animal, hominem, terrenis fragilibusque substernit, sed quia nihil ibi disseritur quod pro- Sciat ad mores excolendos uitamque formandam; nec habet inquisitionem aliquam ueritatis, sed tantummodo ritum colendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. et ideo non est illa uera religio iudicanda, quia nullis iustitiae uirtutisque praeceptis erudit efficitque meliores. ita philosophia quia religionem id est summam pietatem non habet, non est uera sapientia. nam si diuinitas, quarna indulgentia fouet, uult profecto gratiam sibi referri et honorem dari, nec constare homini ratio pietatis potest, si caelestibus beneficiis extitest utique sapientis. Quoniam igitur, ut dixi, phi
Abbreviated transcription (Latin):
qui dubitauit quid eñ ꝑderet si de¬
diss S c̾do calor deterebat ne tan¬
tam młtitudinem piculo cõmittet
ne si estu nimio perissẽt ip̃iꝰ culpe ue¬
nisse canta calaĩfas dic̾etur
uid illi qui eẽ contrarios nesti¬
giis nr̃is antipodas putant nõ
aliquid loquũtur ã ẽ quisꝙͣ tam i¬
eptus qui credat eẽ hoĩes quoꝵ uesti¬
gia sint supiora qmͣ capita ã ĩ que
apud nos iacent uniu̾sa pende fru¬
ges aut arbores deorsum u̾sus cres¬
te̾ pluuias et niues et grandinem
sursum u̾sus cad̾e̾ in t̾ram et mirat᷑
aliqͥs ortos pensiles int̾ .uii. mira
narraĩ cũ pħi. et agros et urbes et
maria et montes pensiles facrãt hui
qͦ erroris aperienda nob oĩgo ẽ naz
semp eodẽmõ fallunt᷑ Cum eĩ fłm
fłis congrunt. Cũ at̃ pͥmis habueñt
fidem qualia sunt ea que secũt᷑ non
c̾tũ spicĩt s defendũt oĩmodo cum
debeant p̾ma illa utrũ ne uera sint

Expanded text:
qui dubitauerit. quid enim perderet, si dequi dubitauerit. quid enim perderet, si dedisset? sed credo calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret, ne si aestu nimio perissent, ipsius culpa euenisse tanta calamitas diceretur. S Quid? illi qui esse contrarios uestigiis nostris antipodas putant num aliquid locuntur ? aut est quisquam tam ineptus qui credat esse homines quorum uestigia sint superiora quam capita? aut ibi quae aput nos iacent, inuersa pendere, fruges et arbores deorsum uersus crescere, pluuias et niues et grandines sursum uersus cadere in terram P et miratur aliquis hortos pensiles inter septem mira narrari, cum philosophi et . agros et urbes et maria et montes pensiles faciant? huius quoque erroris aperienda nobis origo est. nam semper eodem modo falluntur. cum enim falsum falsis congruunt. Cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae sequuntur, non circumspiciunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa, utrumne vera sint,
Abbreviated transcription (Latin):
expoĩta eẽt in becislitas hoĩm et ipĩ
int̾ semetip̃os beluar more senirent
non minor in aliis demẽçia Es eĩ
dici põt de illo qui ingram ẽẽ dixit
niueni qmͣ cõsequẽs erat ut eciã picẽ
albam ẽẽ dicẽt Hic ẽ ille qui se itt̾¬
conatum ẽẽ dixit ut celũ ac solem
uide̾t qui int̾ra nicħ uidebat sole lucẽ¬
te zenofines dicẽtib mathematicis
orbem lune duo de xx. ꝑtib maiorez
ẽẽ ꝙͣ t̾ram stultissime c̾didit et ꝙ huic
leuitati fuit consentaneũ dixit niti
cõcauũ liuie similit̾ ẽẽ aliam t̾ram et
ibi eẽ aliuo genus hominũ et simili
moto uiue quo nos in hac t̾ra uiui¬
mꝰ Habent igitur illi lunatici hoĩes
alteram lunam que illis noctur nũ
lumẽ ex hibeat sicut hec exhib nob
et fortasse nr̃ hic orbis alteriꝰ infe¬
rioris t̾re luna sit fuisse seneca int̾
stoycos ait qui deliberaret utrũ ne so¬
li quoq suos ppłos daret Inepte scil

Expanded text:
exposita esset inbecillitas hominum et ipsi exposita esset inbecillitas hominum et ipsi inter semet ipsos beluarum more saeuirent. non minor in aliis dementia. quid enim dici potest de illo qui nigram esse dixit niuem? quam consequens erat ut etiam picem albam esse diceret! hic est ille qui se idcirco natum esse dixit, ut caelum ac solem uideret, qui in terra nihil uidebat sole lucente. Xenophanes dicentibus mathematicis orbem lunae duodeuiginti partibus maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic leuitati fuit consentaneum, dixit intra concauum lunae sinum esse aliam terram et ibi aliut genus hominum simili modo uiuere, quo nos in hac terra uiuimus. habent igitur illi lnnatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat sicut haec exhibet nobis, et fortasse noster hic orbis alterius inferioris terrae luna sit. fuisse Seneca inter Stoicos ait qui deliberaret, utrumne soli quoque suos populos daret: inepte scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
care qr saluñ ẽ quidqd plu̾b profint
zenonis aũt ꝓpͥa pcc̃a quis probatur
S omittamꝰ id qd ẽ ab homĩb sem¬
per in risum illud satis est ad coar¬
guendũ furiosi hoĩs errorem qd̃ int̾
uicia et morbos mĩam ponit aduut
nobis affectum quo rõ huãne uite pe¬
ne oĩs cõtinetꝰ Cũ enĩ nã hoĩs mbe¬
cissior sit qmͣ ceteroꝵ aĩaliũ que nel
ad ꝑfendam uim tempoꝵ uł ad m¬
cursiones a sins corpib artendas
naturalib munimẽtis ꝑicencia
celestis ornauit hoĩ aũt̾ qr nich istoꝵ
datum ẽ accipit pro istis omĩbus
miseracõnis affectum. Que plane
uocatur hũãntas q nosmet ĩnicẽ
tueremur nam si homo ad conspec¬
tum alfiꝰ hoĩs efferaretur qd̾ fact̾
indemꝰ aĩntes quaꝵ nã soli uaga est
nlła eẽt hoĩm soietas nlłi urbiũ con¬
dendaꝵ uł cura uł racio sic ne uita
quidẽ satis tuta cũ ex cetis aĩalib

Expanded text:
care; quia salvum est quidquid pluribus profuit. care; quia salvum est quidquid pluribus profuit. Zenonis autem paria peccata quis probat? Sed omittamus id, quod est ab omnibus semper irrisum. Illud satis est ad coarguendum furiosi hominis errorem, quod inter vitia et morbos misericordiam ponit. Adimit nobis affectum, quo ratio humanae vitae pene omnis continetur. cum enim natura hominis inbecillior sit quam ceterorum animalium, quae uel ad perferendam uim temporum uel ad incursiones a suis corporibus arcendas naturalibus munimentis prouidentia caelestis armauit, homini autem quia nihil istorum datum est, accepit pro istis omnibus miserationis adfectum qui plane uocatur humanitas, qua nosmet inuicem tueremur. nam si homo ad conspectum alterius hominis efferaretur, quod facere uidemus animantes quarum natura soliuaga est, nulla esset hominum societas, nulla urbium condendarum uel cura uel ratio, sic ne uita quidem satis tuta, cum et ceteris animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
głiantur s expecto qͥd faciat et quo ille
contemptus eladit tradita sibi apa¬
rentib mat̾moĩa tanꝙͣ malũ fuguĩt
ac desenĩt et ne intempestate naufͣ¬
giũ faciant intnquillo se ultio p̾cipitãt
nõ u̾tute s ꝑu̾so metu fortes sĩcut illi
qui cum timẽt ne ab hoste ingulent᷑
ip̃i se ugulant ut mortẽ morte denitẽt
sic isti unde putant głiam lib̾alitatis ac¬
quir̾e sine honore sine gr̃a perdũt lau¬
datur democ̾tus ꝙ agros snos reliquit
eosq pastua publica fie̾i passus sit/
probatem si tonasset nichil aũt sapiẽ¬
cia collerabłis/. Quid ille qui patri¬
moĩum ĩ nũmos redactum in fudit
in mare. Ego dubito utrũ ne sarius
ꝯtemptꝰ est fat illam beneficiũ fac
hũantatem largi pauꝑib/ põt hoc
qd̾ ꝑditurꝰ es młtis sucturr̾e ne fa¬
me aut siti aut nuditate moĩantur
Imitae̾ insaniam saltem furotẽq tra¬
ditam sꝑge ppło dirpiendam. potes
et peciñam effug̾e̾ et tamẽ bene collo¬

Expanded text:
 sed expecto quid faciant et quo ille contemptus euadat. tradita sibi a parentibus patrimonia tamquam malum fugiunt ac deserunt et ne in tempestate naufragium faciant, in tranquillum se ultro praecipitant, non uirtute, sed peruerso metu fortes, sicut illi, qui cum timent ne ab hoste iugulentur, ipsi se iugulant, ut mortem morte deuitent. sic isti unde possent gloriam liberalitatis adquirere, sine honore, sine gratia perdunt. laudatur Democntus, quod agros suos reliquerit eosque pascua publica fieri passus sit. probarem, si donasset. nihil autem sapientia tolerabilis. Quid ille, qui patrimonium in nummos redactum effudit in mare? Ego dubito utrumne sanus, contemptus est, fac illam beneficium, fac humanitatem, largire pauperibus: potest hoc, quod perditurus es, multis succurrere, ne fame, aut siti, aut nuditate moriantur. Imitare insaniam saltem furoremque Tuditani; sparge populo diripienda. Potes et pecuniam effugere, et tamen bene collo
Abbreviated transcription (Latin):
licitas ẽ Ceperũt enĩ relicto parẽte et
constitutoe omĩum deo insensibłia di¬
gitoꝵ suor figmenta uenerñ Qui pͣ¬
uitas quid effecit ã quid maloꝵ actu¬
lit res ip̃a decdãt auersi nãq a sũmo
bono qd̾ ideo beatum ac sempitnũ ẽ
qr inderi tangi conp̃hendi nõ põt
et a u̾tutib ei bono cõgruẽtib que st̾
eque ĩmorles ad hos corrupos et fia¬
giles teos lapsi et studentes hns reb
quib solũ corpꝰ ornatur alitur delectit
sbiectũ est in secuta ẽ igitur hunismodi
religionis ĩmusticia et impietas sicut fn̾at
nct̃e Desierut eĩ yultus suos in celum
colłe s deorsum metes hoi̾nũ de presse
t̾renis ut religionib Sic eciã bonis ĩ¬
bebant Secutũ ẽ discidiũ genis hũa¬
ab hoiẽ cõcupisci corpalla et brema¬
in aluerunt Mnorq hoĩbr ad pramĩ
it pretulerũt sic hũanam uitã pri¬
oub seculis inclaĩssima luce u̾sata
caligo ac tenebre cõpiehendenint.

Expanded text:
licitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatsubjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generis humaab homine concupisci, temporalia et brevia maluerunt, majorque hominibus ad malum erat, praetulerunt. sic humanam uitam prioribus saeculis in clarissima luce uersatam caligo ac tenebrae conprehenderunt:
Abbreviated transcription (Latin):
alto ut furdus nłłs sit sic mĩtatẽ iace̾
temẽsam nimirl stulte ut cet̾a nors
uel descend̾e uł eciã cade illi sicebat᷑
S tanꝙͣ in sũmo mõtis excelsi unce
uł pociꝰ in celo qd̾ ẽ ueissimũ Qd ẽ eĩ

Expanded text:
alto, ut fundus nullus sit, ueritatem iacere demersam: nimirum stulte, ut cetera. non uel descendere uel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi uertice uel potius in caelo, quod est ueris
Abbreviated transcription (Latin):
dmosum ad ultm ganconẽ iam
sobriũ castum cõtinentẽ uidebis
Da crudelem et sangͥnis appetẽter
ia inerã clemẽtiam finor ille mi¬
tabitur Da ĩiustũ in sipientẽ pec¬
catore cõtiuno equus et prucens
et ĩnocẽs eĩt uno em̃ lauacro ma¬
litia oĩs abolebit᷑ Tanta dume
semel impetu expessat ad qd̾ facien¬
din nõ m̾cede non sibris a lucu¬
praconib opus ẽ gratis isti sut
facie cico pateãt moto aures Et¬

Expanded text:
dinosum adulterum ganeonem, iam dinosum adulterum ganeonem, iam sobrium castum continentem uidebis. da cruaeiem et sanguinis aapetenteIll, lam in meram clementiam furor ille mutabitur. da iniustum insipientem peccatorem, continuo et aequus et prudens et innocens erit: uno enim lauacro malitia osemel impetu expellat: ad quod efficiendum, non mercede, non libris, non lucubrationibus opus est. Gratis ista fiunt, facile, cito
Abbreviated transcription (Latin):
s hus ẜuitus euenãt Sunt enĩ
capti placonẽ quidẽ redemisse am̃¬
ceres quidam traditꝰ sextertiis oc¬
tõ. Itaq in sectatus est cõuiciis
hunc ipm̃ redemptorem seneta qd̾
tus ꝙ nõ młtani petiũam peididit
scil aurũ peide tantum debuit tã
ꝙ ꝓ mortuo hectore ã tantũ inger̾e
nũmoꝵ qnͣtum uenditor nõ popos
asset quidẽ nͥ et sĩguam et lictãs
fi posse uiderũt Sola hec efficit
ꝙ cupiditates oppͥmẽt iri tempab̾t
libidmẽ cohertebũt Cumi ip̃i et
cedant uiciis et fateantꝰ plus na¬
le naturã dei aũt p̾cepta qr et sim¬
plicia sunt et nera ꝙͣtũ ualeant
in animis hoĩnũ coct̾ioiana exꝑi¬
mẽta demostut Da mͥ uiꝵ qui sit
iracũdꝰ maledicꝰ effrenatꝰ paucis¬
sims dei u̾bis tam placidũ quam
onẽ reddam. Da cupidũ auar te¬
nacẽ iam tibi eñ liberalem dabo
et peciĩam suam plenis maĩbus
largientem Da tiidũ doloris
ac mortis iam cruces et ignes et
picula et auꝵ cõtempnet Da libi¬

Expanded text:
s seruitus euenerat: sunt enim capti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. itaque insectatus est conuiciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quotus, quod non multam pecuniam perdidit: scilicet aurum appendere debuit tamquam pro mortuo Hectore aut tantum ingerere nummorum, quantum uenditor non poposcasset quidem, nisi et linguam et litteras  posse uiderunt, sola haec efficit m cupiditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercebunt, cum ipsi et cedant uitiis et fateantur plus ualere naturam? dei autem praecepta quia et simplicia et uera sunt, quantum ualeant in animis hominum, cottidiana experimenta demonstrant. da mihi uirum qui sit iracundus maledicus effrenatus, paucissimis dei uerbis tam placidum quam ouem reddam. da cupidum auarum tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam suam plenis manibus largientem. da timidum doloris ac mortis, iam cruces et ignes et Perilli taurum contemnet. da libi
Abbreviated transcription (Latin):
ullud publitum ꝙͣuis apd pautos re¬
dactum tamẽ uia suam retmeret pos¬
sent eñ fortasse paua illi uł ingemo¬
uł aũcte assidius hortamẽtis liberaẽ
ppłm uiciis et enoĩb s ad̾o in totũ
sapiã occiterat ut ex ip̃a nomĩs ano¬
gancia nlłm eoꝵ qui uocae̾tur apparet
fuisse sapientem/ Et tamẽ pͥus qmͣ
tem fuisse tradunt᷑ qui pͥmi omĩum
qr de reb nalib quere̾ aut disputãẽ
sunt ansi sapientes habei appellariq

Expanded text:
uando publicum, quamvis ad paucos redactum, tamen vim suam retineret. Possent enim fortasse pauci illi vel inge vel assiduis hortamentis liberare populum vitiis et erroribus. Sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis arrogantia nullum eorum, qui vocarentur, appareat fuisse sapientem. Et tamen prius, qutem fuisse traduntur, qui primi omnium, quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appell
Abbreviated transcription (Latin):
etate. nec disci audiendo possut oĩa
nec meõria cõtmnei Gramaticꝰ q
nõ parũ oꝑe dandũ ẽ ut itãm loqu̾e¬
di rõnem sciant id młtos anueđi
auferat ncc̃e ẽ ne oratoria quitẽ
ignoranda ẽ ut ea que didiceris
proferre atqs eloqui possis Geome¬
tria quoq ac musica et astrologia
aliꝙͣ societatem et que umu̾sa per¬
res annos ofticia mox usib comes¬
ticis pro futura discenda sunt ne
serui quib per eos amios uł mx¬
inie ẜmendum est quib possut
disce̾ neq panpes aut opifices a
rustici quib in diem uictꝰ latore
q̃rendus ẽ Ob eam cãm culliꝰ ait
ab hoire̾ a młtitudine pħiam at
eĩ iudes epicurꝰ accipiet quõ ergo
illa que de pncipiis reꝵ dicũtꝰ ĩcelli¬
gunt que pplexa et ĩnoluta uix eci¬
am polsiti hoĩes assequut᷑ In reb
igitur obscuritate implicatis et in¬
gemoꝵ uaĩetate cõfusis et eloquẽ¬
ciũ uiroꝵ ex quisito ẜmoe fuscatis
quis imꝑito ac rudi locus ẽ demq

Expanded text:
etate, nec disci audiendo possunt omnia, nec memoria contineri. Grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est. ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et astrologiaaliquam societatem. quae uniuersa perres annos officia mox usibus domesticis profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos annos uel maxime seruiendum est quibus possunt discere, neque pauperes aut opifices aut rustici, quibus in diem uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam. at enim rudes Epicurus accincipiis rerum dicuntur intellegent, quae perplexa et inuoluta uix etiam politi homines adsecuntur ? in rebus igitur obscuritate inplicatis et ingeniorum uarietate confusis et eloquentium uirorum exquisito sermone fucatis quis inperito ac rudi locus est? deni
Abbreviated transcription (Latin):
maxime qd̾ ħo uoluꝑtarius personam
sibi uiri fortis imposuit Et quitem
supra modum nõ eñ fiei põt ut quis¬
qm̃ auciatus corporis pro uoluptati¬
b ducat cum satis sit ad officiũ ur¬
tutis implendũ pferre ac sustine E
dicitis storai qd tu epycure beatus est
sapiens eciam cum torquetur si propt᷑
głia paciencie non frintur In cormen¬
tis enĩ fortasse moi̾etur ñ ppt̾ meõna
aut non senciet si occidũt amine. aut
si senciet nich ex ei consequat᷑ Qns
ergo alius in u̾tute fructus ẽ que be¬
atitudo uite equo am̃t aiõ moi̾atur Ro¬
nũ michi affertis uniͦ hore añt foetas¬
se momẽti pp̃ qd̾ nõ expediat in cota
utrũ equo an ĩiquo aĩo sp̾ieris iam
incħ refert Ita fit ut nch aliud ex u̾¬
tute cipdetur nͥ glia s hoc aut supba
et beatus ẽ aut prauis hoĩnũ iudi
ciis non sequetur milłs igit᷑ ex uͥtute
fractus ẽ ubi u̾tus mortalis ẽ et
caduca Ita qui ħ locuti sũt umbra

Expanded text:
Maxime, quod homo voluptarius personam Maxime, quod homo voluptarius personam sibi viri fortis imposuit, et quidem supra modum, non enim fieri potest, ut quisquam cruciatus corporis pro voluptatibus ducat, cum satis sit, ad officium virtutis implendum, pdicitis Stoici? quid tu Epicure? beatus est sapiens, etiam cum torquetur. si propter gloriam patientiae, non fruetur: in tormentis enim fortasse morietur; si propter memoriam, aut non sentiet, si occidunt animae, aut si sentiet, nihil ex ea consequetur. quis ergo alius in uirtute fructus est? quae beatitudo uitae? aequo aiunt animo moriatur. bonum mise momenti, propter quod non expediat in tota utrum aequo an iniquo animo subieris, iam nihil refert. ita fit ut nihil aliut ex uirtute captetur nisi gloria. sed haec aut superuacua et breuis est aut prauis hominum iuciis non sequetur. Nullus igitur ex virtute fructus est, ubi virtus mortalis est et caduca. Ita qui haec locuti sunt, umbram
Abbreviated transcription (Latin):
tĩt et expõĩto net̾e̾ nouũ reddũt ut
nõ cognostas eundẽ ẽẽ¬
piustã et ad neꝵ frequẽt̾ accedũt
S nich pondeĩs habent illa p̾cepta qr
hoĩem putat ẽẽ qui audit qmͣ ẽ ille
qui precipit Pretea nich̾apnd eos
cti est nch qd̾ ad scĩam ueniat sed
cum onña cõiecturis agant᷑ multa
ecim et diuersa et uaria ꝓfim̾itur
Stultissimi ẽ hoĩs p̾ceptis cori uelle
pare que utrum uera sint an fła
dubitatur Iteo nemo paret qr neõ
uult ad ic̾tum laborae̾ uirtutẽ esse
stoici aũt que sola efficiat uitã beatam
nicħ pot uenus dici s quid si crucia¬
bitur aut dolore afficietur põt ne qͥs¬
qmͣ int̾ carinfĩces beatus ẽẽ Imo ueõ
illatus corꝑi dolor matia ui̾tutis est
Itaq ne intormẽtis quidẽ miẜ ẽ Epr¬
curus młto forcius Sapiẽs inquit
semper beatus ẽ et uelnt ĩclusus ĩ
falaridis taurũ hanc nocẽ mtet sia¬
ue est et nichil curo Qs eñ nõ irrisit

Expanded text:
tant, et exposito vetere novum reddunt, ut non cognoscas eumdem epermulta; et ad verum frequenter accedunt. Sed nihil ponderis habent illa praecepta, se hominem putat esse, qui audit, quam est ille, qui praecipit. Praeterea nihil apud eos certi est, nihil quod a scientia veniat. Sed cum omnia conjecturis agantur, multa etiam diversa et varia proferantur, stultissimi est hominis, praeceptis eorum velle parere, quae utrum vera sint, an falsa, dubitatur; et ideo nemo paret, quia nemo vult ad incertum laborare. Virtutem esse Stoici aiunt, quae sola efficiat vitam beatam. Nihil potest verius dici. Sed quid, si cruciabitur aut dolore afficietur? Poteritne quisquam inter carnifices beatus esse? Imo vero illatus corpori dolor materia virtutis est: itaque ne in tormentis quidem miser est. Epicurus multo fortius. Sapiens, inquit, semper beatus est; et vel inclusus in Phalaridis tauro hanc vocem emittet: « Suave est, et nihil curo. » Quis eum non irriserit?