comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opemi. titan qͥ maior natu erat
postulat ut ip̃e regnaret ubi
uesta mater eorũ. et soro̾es ce¬
res atq ops suadent saturno.
ei natus esset ne q̃d educaret
Peius rei causa fecit: uti ad
suos natos regnid rediret. Tũ
saturno filius qui p̾mꝰ natus
est eũ necauerũt. Dem̃ postĩꝰ
nati sũt gem̃i iupiter atq uino.
Tum iunonẽ saturno ĩ cõspectu
dedere atq iouẽ clam abstõdũt.
Dantq eũ ueste educandũ celan
tes saturno. Itẽ neptuũ clam
saturno opis parit: eũq cłaculo
abstondit dd eundẽ modũ t̾tio
partu opis parit gemmos: plu¬
tonẽ et glantã pluco latine
dictus est Dies pit̃. alii ortũ uo¬
cant. Ibi filiã glautã saturno os¬
tendũt. ac pluconẽ celant acq
abscondũt. Denide clauga ꝑua e¬
moitur. Hec uti scripta sũt: ioius
fratrũq eius scirps atq cognatio
in hũc modũ nobis ex satra scrip¬
tione traditũ est. Itẽ paulo post
hec infert. Deinde tytan postqͣmͣ

Expanded text:
Opem. Titan, qui maior natu erat, Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, ei natus esset, ne quem educaret. Id eius rei causa fecit ut ad suos natos regnum rediret. Tum Saturno filius qui primo natus est, eum necaverunt. Deinde posterius nati sunt gemini, Iupiter atque Iuno. Tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iovem clam abscondunt dantque eum Veste educandum tes Saturno. Item Neptunum clam Saturno Opis parit, eumque clanculo abscondit. Ad eundem modum tercio partu Opis parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto latine dictus est Dispiter, alii Orcum vocant. Ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, ac Plutonem celant, atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptione traditum est. item paulo post haec infert: deinde Titan postquam
Abbreviated transcription (Latin):
agebat. Et alio loco. Aureo q̃
ꝑhibẽt illo sub rege fuere silã
sic placida ppłos in pace r̾gelut.
⁊leq suꝑius dicit celo egisse ui¬
tã: neq infẽiꝯ suꝑos in pace
rexisse. Onde apparet ilłu r̾gẽ
fuisse terrenũ. Qd̾ alibi aꝑtiꝰ
de clarat. Aurea condet secula
qui rursus latio regnata ꝑ arua
sacurno quõdã. Enmꝯ quid in
euemero. nõ p̃mũ dicit egnasse
saturnid̃: sed uranũ patrẽ. In¬
icio inq̃t pͥmus in terris impiũ
sũmũ celus habuit Is id egnũ
una cũ fratribꝰ suis sibi ĩstitu¬
it acqz ꝑauit. Non magna dis¬
sensio. Si quidẽ maxĩorũ auctorũ
de patre ac filio dubitatio est.
Sed tamẽ utrũq fiei pocest ut
p̾us uranꝯ emmẽ int̾ cetõs po¬
tẽtia ceꝑit et pñcipatũ habe nõ
regnũ. Postea satͬmis maiores
tit aꝑiamꝰ ea q̃ ueris litteris
cõtmẽtur. ne poetarũ ĩeptias
in accusandis religiõibus sequi
ac ꝓbare uideam᷑. hec enĩ u̾ba
sũt. Exin saturnꝰ urorẽ duxit

Expanded text:
agebat. et alio loco: aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula: sic placida populos in pace regebat. neque superius dixit in caelo egisse uitam neque inferius superos in pace rexisse. unde apparet illum regem fuisse terrenum: quod alibi apertius declarat: aurea condet saecula qui rursus Latio regnata per arua Saturno quondam. Ennius quidem in Euhemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranum patrem. initio inquit primus in terris imperium summum Caelus habuit. is id regnum uua cum fratribus suis sibi instituit atque parauit. non magna dissensio, siquidem maximorum auctorum de tilio ac patre dubitatio est. sed tamen utrumque fieri potest, ut primus Uranus eminere inter ceteros potentia coeperit et principatum habere, non regnum, postea Saturnus maiores tit, aperiamus ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit
Abbreviated transcription (Latin):
quatur et tamẽ in pectatũ nõ
incidat. ⁊ lã quid sibi honnẽs
ꝑditi uolut.: ⁊lempe honesta
oꝑa uoluptas seq̃tur. si ipã ꝑ
se appetant iusta et legitima
frui licet. Quod si aliqͣ neces¬
sitas ꝓhibet tũ uero maxima
adhibẽda uirtus erit ut cupidi¬
tati cõtmẽtia reluctet᷑. Nec tm̃¬
uerũ etiã publicis uolgatisꝙ
corꝑibus abstinẽdã deus p̃cept
docet q nos cũ duo corꝑa inter
se fuerĩt copulata unũ corpas
effice̾. Ita qui se ceno ĩmerseĩt
ceno sit oblitus necesse est. Et
corpus quidẽ cito ablui pocest.
mens autẽ cõtaglone impuditi
torꝑis in qnata nõ potest insi
et longo tꝑre. et multis bons
oꝑibus ab ea q̃ ĩheserit collu¬
uione purgari. Oportet igitͣ
sibi quẽq ꝓponẽ duoꝵͦ sexiuĩ
cõiĩctionẽ generãdi causa di¬
tã esse uiuẽtibus. eãq les
hiis affectibus positã. ut su¬
cessionẽ parẽt Cicut ãt ddl
eos actus qui ꝑtinet ad uit e

Expanded text:
quatur, et tamen in peccatum non quatur, et tamen in peccatum non incidat. Nam quid sibi homines perditi volunt? Nempe honesta opera voluptas sequitur: si ipsam per se appetunt, justa et legitima frui licet. Quod si aliqua necessitas prohibebit, tum vero maxima adhibenda virtus erit, ut cupiditati continentia reluctetur. Nec tverum etiam publicis vulgatisque corporibus abstinendum deus praecipit docetque nos, cum duo inter se corpora fuerint copulata, unum corpus efficere. ita qui se caeno inmerserit, caeno sit oblitus necesse est. et corpus quidem cito ablui potest, mens autem contagione inpudici corporis inquinata non potest nisi et longo tempore et multis bonis operibus ab ea. quae inhaeserit conluuione purgari. oportet ergo sibi quemque proponere duorum sexuum coniunctionem generandi causa datam esse uiuentibushis affectibus positam, ut successionem parent. Sicut autem dedit eos actus, qui pertinent ad vitae
Abbreviated transcription (Latin):
fedandãq substrauerint. Non
potest hec res p̃ magnitudine
sceleris enarrari. ⁊lichil ãplius
istos appellare possũ qmͣ ĩpios
et parricidas: quibus nõ suffici¬
at sexus a deo datus. insi etiã
suũ sexũ ꝓfane ac petulanter
illudãt. Hec tamẽ apud illos
leuia. et quasi honesta st̃. Quid
dicam de hiis. qui abhonnĩandã nõ
libidinẽ sed in samã potius ex¬
ercẽt: Piget dicẽ. sed quid
hiis fore credamꝰ. qͦs nõ piget
face̾. Et tamẽ dicendũ est qa
fit. De istis loqr quorũ tetrima
libido et execrabilis furor: ne
capiti quidẽ parcit. Quibꝰ hoc
uerbis. aut qua indignatiõe tãtũ
ne fas ꝓsequar: uicit officiũ
lingue steleris magnitudo. Cũ
igit᷑ libido hec edat oꝑa et hec
facinora designet: armãdi al¬
uersus eã uirtute maxnna si¬
mus. Quisq̃s affectus illos fre¬
nare nõ potest cohibeat eos
intra p̃striptũ legitu thori: ut
et illud qd auide expetit cõse¬

Expanded text:
foedandamque substraverint? Non foedandamque substraverint? Non potest haec res pro magnitudine sceleris enarrari. Nihil amplius istos appellare possum, quam impios et parricidas, quibus non sufficit sexus a Deo datus, nisi etiam suum profane ac petulanter illudant. Haec tamen apud illos levia, et quasi honesta sunt. Quid dicam de iis, qui abominandam non libidinem, sed insaniam potius exercent! Piget dicere: sed quid his fore credamus, quos non piget facere? et tamen dicendum est, quia fit. De istis loquor, quorum teterrima libido et execrabilis furor ne capiti quidem parcit. Quibus hoc verbis, aut qua indignatione tantum nefas prosequar? Vincit officium linguae sceleris magnitudo. Cum igitur libido haec edat opera, et haec facinora designet, armandi adversus eam virtute maxima sumus. Quisquis affectus illos fraenare non potest, cohibeat eos intra praescriptum legitimi tori, ut et illud, quod avide expetit, conse
Abbreviated transcription (Latin):
quibus habere ꝓpria sine delicto
licet. Obicit quippe oculis irritabi¬
les formas suggeritq fomẽta
et uiciũ pabulũ submmnistrat. cũ¬
in intimis uisteribus scmmulos oẽs
conturbat. et cõmouet. et natałe
illũ incitat atq infłãmat ardo¬
rẽ: donec irretitũ homie impli¬
catũq decipiat. Atne quis eẽt
qui penarũ metu abstmnẽt alie¬
no lupanaria quoq cõstituit.
et pudorẽ infeliciũ mulierũ pub¬
licauit: ut ludibrio habẽt tam
eos qui facĩt quã q̃s pati neces¬
se est. Hiis obstenitatibus ammas
ad sanctitatẽ genitas. uelut in
cem gurgite demersit: pudorẽ
extruxit. pudiciciã flagitauit.
Idẽ etiã mares maribus admmis¬
cuit: et nefandas coitus cõtra
naturã cõtra q institutũ dei ma¬
chiatus est. Sic mibuit hoiẽs
et armauit ad nefas om̃e. Quid
enĩ potest esse sanctũ hiis qui
etatẽ imbecille et p̃sidio in di¬
gentẽ libidim sue depopulandã

Expanded text:
quibus habere propria sine delicto quibus habere propria sine delicto licet. Objicit quippe oculis irritabiles formas, suggeritque fomenta, et vitiis pabulum subministrat: tum intimis visceribus stimulos omnes conturbat et commovet, et naturalem illum incitat atque inflammat ardorem, donec irretitum hominem implicatumque decipiat. Ac ne quis esset, qui poenarum metu abstineret alieno, lupanaria quoque constituit; et pudorem infelicium mulierum publicavit, ut ludibrio haberet tam eos qui faciunt, quam quas pati necesse est. His obscoenitatibus animas, ad sanctitatem genitas, velut in coeni gurgite demersit, pudorem extinxit, pudicitiam profligavit. Idem etiam mares maribus admiscuit; et nefandos coitus contra naturam contraque institutum Dei machinatus est: sic imbuit homines, et armavit ad nefas omne. Quid enim potest esse sanctum iis, qui aetatem imbecillam et praesidio indigentem, libidini suae depopulandam
Abbreviated transcription (Latin):
totius corꝑis sed ego nõ de orna¬
mẽtis aut uestibus. sed de sola
libidine dicendũ michi puto. q̃ max¬
mie coertenda est qͥa maxnne no¬
cet. Cũ excogitasset deus duoꝵ
se unũ rationẽ attribuit hiis ut se
ĩuicẽ appetent. et cõuĩctiõe gaude¬
rẽt. ¶aq ardẽtissimã cupiditatẽ
cũctarũ ammãtiũ corꝑibꝰ admistuit.
ut in hos affectus auidissime rue¬
rent. eaq ratiõe ꝓpagari et
multiplicari gena possent. Que
cupiditas et appetẽtia in hoĩe
uehemẽtior et acrior ĩuenitur:
uel quia hõi multitudinẽ uoluit
esse maiorẽ. uel qm̃ uirtutẽ
soli hom̃i dedit. ut esset laus et
gloria in coercendis uoluptatibꝰ
et abstinẽtia sui. Scit igit᷑ ad¬
uersarius ille noster quãta sit
uis huiꝯ cupiditatis: quã quidã
necessitatẽ dic̾e maluerũt ecmq
a recto et bono ad prauũ et ad¬
malũ transfert. Illicita enĩ deside¬
ria ĩmittit: ut aliena contenmẽt

Expanded text:
totius corporis. sed ego non de ornatotius corporis. sed ego non de ornamentis ac uestibus, sed de sola libidine dicendum mihi puto, quae maxime coercenda est, quia maxime nocet. cum excogitasset deus duorum sexuum rationem, adtribuit iis ut se inuicem adpeterent et coniunctione gauderent. itaque ardenticunctorum animantium corporibus admiscuit, ut in hos affectus avidissime ruerent, eaque ratione propagari et multiplicari genera possent. Quae cupiditas et appetentia in homine vehementior et acrior invenitur; vel quia hominum multitudinem voluit esse majorem, vel quoniam virtutem soli homini dedit, ut esset laus et gloria in coercendis voluptatibus, et abstinentia sui. Scit ergo adversarius ille noster, quanta sit vis hujus cupiditatis, quam quidam necessitatem dicere maluerunt; eamque a recto et bono, ad malum et pravum transfert. Illicita enim desideria immittit, ut aliena contaminent,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. eur igit᷑ illa facta sut
nisi ut hiis fruamur. At enĩ sepe
rõ dictũ est. uirtutẽ ñllã futura
fuisse. insi habẽtur que opprimeret
Itaq fecit omiã deus: ad instruẽdũ
certamẽ rerũ duarũ. Ergo illecebre
iste uoluptatũ arma sut̾ illius. cuiꝰ
unũ opus est expugnare uirtutẽ
iusticiãq ab homibus excludere.
Hiis blandimẽtis et suauitatibꝰ
titillat ammas. Scit em̃ q̃a mor¬
tis est fabricatrix uoluptas. Nũ
sicut deus honnẽ ad uitã nõ mso
ꝑ uirtutẽ ac laborẽ uocat. ita ille
ad mortẽ ꝑ delicias et uoluptates:
et sicut ad uerũ bonũ ꝑ fallatia ma¬
la sit ad uerũ malũ ꝑ fallatia
bona ꝑuenit᷑. eauẽda sut̾ igit᷑
oblectamẽta ista cãꝙͣ laꝙ̃ et pla¬
ge: ne suauitudinũ mollicie capti
sub dicionẽ mortis cũ ip̃o corꝑe
redigamur cui nos mãcipamus.
Demo nũt ad eã q̃ ꝑcipit᷑ ex
tactu uoluptatẽ: qui sensꝰ ẽ quidẽ

Expanded text:
dixerit: Cur ergo illa facta sunt, dixerit: Cur ergo illa facta sunt, nisi ut iis fruamur?\' at enim saepe iam dictum est uirtutem nullam futuram fuisse, nisi haberet quae opprimeret. itaque fecit omnia deus ad instruendum certamen rerum duarum. ergo mlecebrae istae uoluptatum arma sunt illius cuius unum opus est expugnare uirtutem iustitiamque ab hominibus excludere. his blandimentis et suauitatibus titillat animas: scit enim quia mortis est fabricatrix uoluptas. nam sicut deus hominem ad uitam non nisi per uirtutem ac laborem uocat, ita ille ad mortem per delicias ac uoluptates, et sicut ad uerum bonum per fallacia mala, sic ad uerum malum per fallacia bona peruenitur. cauenda sunt igitur oblectamenta ista tamquam laquei et plagae, ne suauitudinum mollitie capti sub dicionem mortis cum ipso corpore redigamur, cui nos manciparimus. Venio nunc ad eam quae percipitur ex tactu uoluptatem: qui sensus est quidem
Abbreviated transcription (Latin):
possemus. Itaq si uoluptas est
audire cantus et carmma: dei
laudes canere et audire iocũdũ
sit. Hec est uoluptas uera: que
comes est et socia uirtutis. Hec
est nõ caduca et breuis. ut ille
quas appetũt qͥ corꝑi ut pecudes
seruiũt: sed ꝑpetua et sine ulla
int̾missione delectãs. Qiiꝰ t̾niõs
si quis excesserit. nichilq aliud
ex uoluptate petierit insi ipam̃
uoluptatẽ hic mortẽ meditatur:
quia sicut uita ꝑpetua in u̾tute est.
ita mors in uoluptate. Qui em
temꝑ alia malueit carebit et̾ins.
Qui terrena p̃culerit celestia nõ
habebit Ad uoluptates aũt sa¬
poris et odoris qui duo sẽsus ad
corpus ꝑtinẽt. nichil est qd a
nobis disputetur: insi forte quis
exigit ut ditamꝰ curpe esse sa¬
piẽti et bono si uentri et gule
seruiat si unguẽtis oblitus aut
floribus coronatus inicedat. Que q̃
facit utiq insipiẽs est et in epta
et nchil est. et quẽ ne odor qͥdẽ¬
uirtutis actigerit. Fortasse qͥspiã

Expanded text:
possemus. itaque si uoluptas est possemus. itaque si uoluptas est audire cantus et carmina, dei laudes canere et audire iucundum sit. haec est uoluptas uera quae comes est et socia uirtutis, haec non est caduca et breuis ut illae quas adpetunt qui corpori ut pecudes seruiunt, sed perpetua et sine ulla intermissione delectans. cuius terminos si quis excesserit nihilque aliut ex uoluptate petierit nisi ipsam uoluptatem, hic mortem meditatur, quia sicut uita perpetua in uirtute est, ita mors in uoluptate. qui enim temporalia maluerit, carebit aeternis, qui terrena praetulerit, caelestia non habebit. Ad uoluptates autem saporis et odoris, qui duo sensus ad solum corpus pertinent, nihil est quod a nobis disputetur, nisi forte quis exigit ut dicamus turpe esse sapienti ac bono, si uentri et gulae seruiat, si unguentis oblitus aut floribus coronatus incedat: quae qui facit, utique insipiens et ineptus et nihili est et quem ne odor quidevirtutis attigerit. Fortasse quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
fundati minus credũt. Assueti em̃
ꝯulcibus et politus sũ oronibus
siue carmĩbus diumarũ lrãrũ
simplice cõmunẽq sermonẽ ꝓ
cordido asꝑnãĩtur. Id emĩ qrũt qd
sensũ demulteat. ꝑsuadet at qiq̃d
suaue ẽ. et aĩo penitꝰ cũ delcãt in¬
sidit. Num igit᷑ deus et mẽtis
et uocis et lingue artiffex diserte
loqui nõ potest.: Inmo uõ sũma
ꝓuidẽtia care̾ fuco uoluit ea q̃
duuna sũt. ut omẽs intelligent.
que ip̃e omibus loquebat᷑. Ergo
qui ueritati studet. qui nõ uolt
se ip̃e deciꝑe abiciat mimicas et
noxias uoluptates. q̃ ammã fibi
uniciãt. ut corpus cibi dulces. p̃¬
ferãtur uera falsis. eterna breue¬
bus utilia iocũdis. Nichil aspcũ
gratũ sit. msi qd iuste qd̾ pie ui
deas. nichil audicu suaue nisi qd̾
alit amimã meliorẽq te reddit
Maximeq hic sensus nõ est ad
uicia retorquẽdus. qui nobis ido
datus est. ut doctrinã dei ꝑciꝑe

Expanded text:
fundati, minus credunt. adsueti enim fundati, minus credunt. adsueti enim dulcibus et politis sine orationibus siue carminibus diuinarum litterarum simplicem communemque sermonem pro sordido aspernantur. id enim quaerunt quod sensum demulceat, persuadet autem quidquid suaue est et animo penitus, dum delectat, insidit. num igitur deus et mentis et uocis et linguae artifex diserte loqui non potest? immo uero summa prouidentia carere fuco uoluit ea quae diuina sunt, ut omnes intellegerent quae ipse omnibus loquebatur. ergo qui ueritati studet, qui non uult se ipse deicere, abiciat inimicas ac noxias uoluptates, quae animam uitiant ut corpus cibi dulces: praeferantur uera falsis, aeterna breuibus, utilia iucundis. nihil aspectu gratum sit nisi quod iuste, quod pie fieri uideas, nihil auditu suaue nisi quod alit animam melioremque te reddit, maximeque hic sensus non est ad uitium detorquendus, qui nobis ideo datus est, ut doctrinam dei percipere
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis igit᷑ spectatulis inter est
ad que religionis gratia cõuẽitur.
distessit a dei cultu et ad deos
se contulit quorũ natales et festa
celebrauit. Auriũ uolliptas ex
uocũ et cantuũ suauitate ꝑcipitͥ
q̃ stificet cã uitiosa ẽ ꝙͣ oblectatio
ilła de qua dixiniꝰ oculorũ. Quis
emĩ nõ luxuriosũ aut neꝙͣ putet
eũ: qui stenicas artes don habe¬
dit quomã nichil refert utrũ
liixur iã solus domi. aut cũ pp
exerteas in theatro. Sed ad
spectatulis dictũ est. ĩ stat uꝰ
qd est nobis expugnãdũ. ne ca¬
piamur huis que ad sensũ integrũ
penetrãt. Nã issa omĩa q̃ uerb̾is
carẽt. id est aeris et neruorũ sua¬
ues som. possũt facile contenini.
quia nõ adherẽt nec stribi possũt.
Carmen aũt cõpoitũ et oratio cũ
suauitate decipiẽs capit mẽtes: et
quo uoluerit impellit. Iñ honnẽt
litterati cũ ad religionẽ dei acces¬
sernt. ab aliquo imꝑito doctore

Expanded text:
si quis igitur spectaculis interest si quis igitur spectaculis interest ad quae religionis gratia conuenitur, discessit a dei cultu et ad deos se contulit, quorum natales et festa celebrauit. Aurium uoluptas ex uocum et cantuum suauitate percipitur, quae scilicet tam uitiosa est quam oblectatio illa de qua diximus oculorum. quis enim non luxuriosum ac nequam putet eum qui scaenicas artes domi habeat? atquin nihil refert utrumne luxuriam solus domi an cum populo exerceas in theatro. sed iam de spectaculis dictum est. restat unum quod est nobis expugnandum, ne capiamur iis quae ad sensum intimum penetrant. nam illa omnia quae uerbis carent, id est aeris ac neruorum suaues soni possunt facile contemni, quia non adhaerent nec scribi possunt. carmen autem compositum et oratio cum suauitate decurrens capit mentes et quo uoluerit inpellit. inde homines litterati cum ad religionem dei accesserint ab aliquo inperito doctore
Abbreviated transcription (Latin):
cũtur. nec piũ mõ qͦs p̃maturis uiti¬
is mbui nõ oportet: sed etiã senes
qͦs pectare iã non decet. Cyrcẽsiũ
quoq ludorũ eatio quid aliud habet
nisi leuitatẽ uanitatẽ in samam:
Tanto namq impetu cõcitantur
ammi in furorẽ quãto illit ieptu
currit᷑. ut iã płus spectatuli exhi¬
beant qui spectãdi gratia ueniũ
cũ exclamare et efferari et exili
ceperit. Dicanda igit᷑ spectacula
debẽt. sed ne cuiꝯ nos uoluptans
cõsuetudo declinat. et a deo atq
a boms oꝑibus auertat. Nã deop
celebraciones ludorũ deoꝵ festa
sũt si quidẽ ob natales eorio uł
tꝑrin nouorũ dedicacoes sut cõ¬
stituti. Et p̾mitus quidẽ uenacõs
mu q̃ uotãtur muẽa saturnost
actribute. ludi aũt stemei libero.
tircenses uero neptuno. Paulatim
tamẽ et ceteris diis idẽ honos
tribui cepit. singuliq ludi nõibus
eorũ cõsecrati sũt. sicut sismmus
capito in libris spectaculoꝵ docet

Expanded text:
tuntur, nec pueri modo, quos praematuris uitituntur, nec pueri modo, quos praematuris uitiis imbui non oportet, sed etiam senes, . quos peccare iam non decet. circensium quoque ludorum ratio quid aliut habet nisi leuitatem uanitatem insaniam? tanto namque impetu concitantur animi in furorem, quanto illic impetu curritur, ut iam plus spectaculi exhibeant qui spectandi gratia ueniunt, cum exclamare et efferri et exsilire coeperint. uitanda ergo spectacula debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo deleniat et a deo atque a bonis operibus auertat. nam ludorum celebrationes deorum festa sunt, siquidem ob natales eorum uel templorum nouorum dedicationes sunt constituti. et primitus quidem uenationes, quae uocantur munera, Saturno sunt attributae, ludi autem scaenici Libero, circenses uero Neptuno. paulatim tamen et ceteris diis idem honos tribui coepit singulique ludi nominibus eorum consecrati sunt, sicut Sinnius Capito in libris spectaculorum docet.
Abbreviated transcription (Latin):
elegãtia suadẽt et facilius inhen̾t
audientiũ memorie uersus numosi
et ornati. Itẽ tragice hystorie sub¬
iciũt oculis parricidia et incesta
regũ malorũ. et coturnata stelera
demõstrãt. Histrionũ quoq impu¬
dicissim motus. quid aliud insi libi¬
dines docẽt et instigãt. qͦrũ en̾uata
corꝑa et in mullerũ incessũ habitũ¬
q mollita impudicas femias inhoẽs¬
tis gestibus mẽtiũtur: Quid de mi¬
mis loquar corruptelarũ defeñtibus
distipłmã: qui docent adultei̾a dũ
fingũt. et simulatis eruduit̃ ad ue¬
ra: Quid iuuenes et uirgines fa¬
ciẽt. cũ hec et fieri sme pudore et
spectari libẽter ab homibus cernũt.
didmonẽtur utiq quid face̾ possint
et inflãmãtur libidine q̃ aspectu
maxime cõcitat᷑. ac se quisq ꝓ sexu
in illis ymaginibus p̃figurat. ꝓ¬
bantq illa dũ rident et adhentibꝰ
uitiis corruptioe̾s ad cubitula r̾uer¬

Expanded text:
elegantia persuadent, et facilius inhaerent elegantia persuadent, et facilius inhaerent audientium memoriae versus numerosi et ornati. Item tragicae historiae subjiciunt oculis parricidia, et incesta regum malorum, et cothurnata scelera demonstrant. Histrionum quoque impudentissimi motus quid aliud, nisi libidines et docent, et instigant? quorum enervata corpora, et in muliebrem incessum habitumque mollita, impudicas foeminas inhonestis gestibus mentiuntur. Quid de mimis loquar corruptelarum praeferentibus disciplinam? qui docent adulteria, dum fingunt, et simulatis erudiunt ad vera? Quid juvenes aut virgines faciant, cum haec et fieri sine pudore, et spectari libenter ab omnibus cernunt? Admonentur utique quid facere possint, et inflammantur libidine, maxime concitatur, ac se quisque pro sexu in illis imaginibus praefigurat probantque illa, dum rident, et adhaerentibus uitiis corruptiores ad cubicula reuer
Abbreviated transcription (Latin):
quis ignorat: Quod ũl uniꝰ edi¬
podis declarat exẽpłu duplici ste¬
lere cõfusũ. Tam igit᷑ ne fariũ est
expon̾e: qmͣ necare. at enĩ parricide
facultatũ angustias cõquerũtur.
nec se pluribus liberis educãdis
suffice̾ posse p̃tendũt. qͣsi ue̾o aut
facultates in potestate sint pos
sidentiũ. aut nõ cotidie deus ex
diuitibus pauꝑes et ex pauꝑibus
diuites faciat. Quare si qͥs libeos
ob pauperiẽ nõ poteit educare.
satis est ut se ab x uuoĩs cõgres¬
sione cõtmeat: qmͣ scele̾atis maĩ¬
bus dei oꝑa corrũpat. Ergo si ho¬
micidiũ fat̾e nullo modo potest lic.
nec interesse omino concedit᷑. ne
cõsciẽtiã ꝑfundat ullus cruor.
Siquidẽ populo sangus ille pres¬
tatur. In stens quoq nestio an sit
corruptela uiciosior. Nã et comice
fabule de stupris uirgniũ loquũt᷑
aut amoribus meretricũ. et quo
magis sut̾ eloquẽtes qͦ flagitia
ilła fuiperũt. eo magis sentẽtiarũ

Expanded text:
quis ignorat? quod uel unius Oediquis ignorat? quod uel unius Oedipodis declarat exemplum duplici scelere confusum. tam igitur nefarium est exponere quam necare. at enim parricidae facultatum angustias conqueruntur nec se pluribus liberis educandis sufficere posse praetendunt: quasi uero aut facultates in potesidentium, aut non quotidie Deus ex divitibus pauperes, et ex pauperibus divites faciat. Quare si quis liberos ob pauperiem non poterit educare, satius est, ut se ab uxoris congressione contineat, quam sceleratis manibus Dei opera corrumpat. Ergo si homicidium facere nullo modo licet, nec interesse omnino conceditur, ne conscientiam perfundat ullus cruor: siquidem populo sanguis ille praestatur. In scenis quoque nescio an sit corruptela vitiosior. Nam et comicae fabulae de stupris virginum loquuntur, aut amoribus meretricum; et quo magis sunt eloquentes, qui flagitia illa finxerunt, eo magis sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
quin occidẽ honnie sit semꝑ nefas:
quẽ deus sanctũ ammal ẽẽ uoluit
Ergo ne illud quidẽ concedi aliqs
existimet ut recens natos lice¬
at oblidẽ: que uł maxima est impi¬
etas. as uitã enĩ deus inspirat
ammas non ad mortẽ. Berĩ
honnẽs. ne qd sit facius qͦ ma¬
nus suas nõ polluãt rudibꝰ adhuc
et simplicibus añnabus abnegãt
lucẽ nõ a se datã. Expectet uo
aliq̾s: ut alieno sangiũ partãt
qui nõ parcũt suo: Sed lui sme
ulla controuersia scelerati et ĩus¬
ti. Quid illi qͥs falra pietas cogit
expon̾e. Nlum possũt ĩnocẽtes
existimari qui iusteã sua camb q
delius necat qm̃ si strãgulassẽt
Quis dubitet quin impus sit qͥ aliene
misericordie locũ tribuit: qui etiã¬
si contĩgat ei qd̾ uoluit ut alatur
addixit certe sangumẽ suũ uł ad
seruitutẽ uł ad lupanar: Que aũt
possint uł soleat accide̾ in utroq
sexu ꝑ errorẽ: quis nõ intelligit

Expanded text:
quin occidere hominem sit semper nefas, quin occidere hominem sit semper nefas, quem deus sacrosanctum animal esse uoluit. ergo ne lliut quidem concedi aliquis enstimet, ut recens natos liceat oblidere, quae uel maxima. est inpietas: ad uitam enim deus inspirat animas, non ad mortem. uerum homines, ne quod sit facinus quo manus suas non polluant, rudibus adhuc et simplicibus animis abnegant lucem non a se datam. expectet uero aliquis ut alieno sanguini parcant qui non parcunt suo? sed hi sine ulla controuersia scelerati et iniusti: quid illi quos falsa pietas cogit exponere? num possunt innocentes existimari qui uiscera sua in praedelius necant quam si strangulassent? quis dubitet quin impius sit qui alienae misericordiae locum tribuit? qui, etiamsi contingat ei quod uoluit, ut alatur, addixit certe sanguinem suum uel ad seruitutem uel ad lupanar. quae autem possint uel soleant accidere in utroque sexu per errorem, quis non intellegit,
Abbreviated transcription (Latin):
nãtibus insi cele̾iter e duobus alt̾
occisus est. et tanꝙ̃ humanũ san¬
gumẽ sitiãt oderũt moras: alios
illis cõpares dari postut recẽtioẽs¬
ut qͣm p̾mũ oculos suos faciẽt. Hac
cõsuetudine mibuti: humanitatẽ
ꝑdiderũt. Itaq nõ partũt etiã
innotẽtibus: sed exercẽt in oes
qd̾ in malorũ trucidatiõe didice¬
rũt. huius igit᷑ publici homicidii
sotios et ꝑticipes esse. nõ cõuenit
eos qui iusticie uiã tene̾ intũtur.
Non enĩ tũ occide deus uetct. lat¬
ciari nos tantũ ꝓhibet qd ne
ꝑ leges quidẽ publicas licet:. sed
ea quoq ne fiant monet q̃ apud
honnẽs ꝓ licitis habẽtur. It aq
neq militari iusto licebit cuiꝯ mi¬
licia est ipã iusticia neq u̾o accur¬
sare quẽ qͣm crimiẽ capitali. quia
nichil distat utrũ ne ferro an u̾bo
potius occidas: quoniã occisio i p̃a
ꝓhibetur. Itaq in hoc dei p̃cep¬
to nullã exceptionẽ fiei oportet.

Expanded text:
nantibus, nisi celeriter e duobus alter nantibus, nisi celeriter e duobus alter occisus est; et tanquam humanum sanguinem sitiant, oderunt moras. Alios illis cout quam primum oculos suos satient. hac consuetudine inbuti humanitatem perdiderunt. itaque non parcunt etiam innocentibus, sed exercent in omnes quod in malorum trucidatione didicerunt. huius igitur publici homicidii socios et participes esse non conuenit eos qui iustitiae uiam tenere nituntur. non enim cum occidere deus uetat, latrocinari nos tantum prohibet, quod ne per leges quidem publicas licet, sed ea quoque ne fiant monet quae aput homines pro licitis habentur. ita neque militare iusto licebit, cuius militia est ipsa iustitia, neque uero accusare quemquam crimine capitali, quia nihil distat utrumne ferro an uerbo potius occidas, quoniam occisio ipsa prohibetur. itaque in hoc dei praecepto nullam prorsus exceptionem fieri oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
modo ad beatã uitã nichil cõfe¬
rũt. sed etiã nocent plurimũ.
Nã qui homie qͣmius ob mẽita
damnatũ in cõspectu suo ugu¬
lari ꝓ uoluptate cõputat cõsti¬
entiã suã polluit: tam scilicet
qm si homicidu qd fit occulte spͤ¬
tator et ꝑticeps fiat. Hos tñ
ludos uocãt: in quibus hũanq
sangius effũditur. Aldeo lon¬
ge ab homibus socessit hũanitas.¬
ut cũ amimas hom̃ interficiant
lude se opinẽtur. nocẽtioes hiis
omibus quorũ sang̃nẽ uoluptati
habent. Quere nũc an possint
pn et iusti homniẽs esse. qͥ cõstitu¬
tos sub actu mortis ac mistdiam
dep̃cantes. non tantũ patuĩt᷑ occi¬
di sed et flagitãt. ferũtq ad mor¬
tẽ crudelia et inhumana suffragia¬
nec uolneribus saciati nec cruore
contenti: quin etiã ꝑcussos iacẽtes¬
q repeti uibent et cadauã ictibus
dissipari: ne quis illos simulata
morte deludat. Irastũtur etiã pug¬

Expanded text:
modo ad beatam uitam nihil confemodo ad beatam uitam nihil conferunt, sed etiam nocent plurimum. nam qui hominem quamuis ob merita damnatum in conspectu suo iugulari pro uoluptate computat, conscientiam suam polluit, tam scilicet quam si homicidii quod fit occulte spectator et particeps fiat. hos tamen ludos uocant, in quibus humanus sanguis effunditur. adeo longe ab hominibus secessit huut cum animas hominum interficiant, ludere se opinentur, nocentiores iis omnibus, quorum sanguinem voluptati habent. Quaero nunc, an possint pii et justi homines esse, qui constitutos sub ictu mortis, ac misericordiam deprecantes, non tantum patiuntur occidi, sed et flagitant, feruntque ad mortem crudelia et inhumana suffragianec vulneribus satiati, nec cruore contenti: quin etiam percussos jacentesque repeti jubent, et cadavera ictibus dissipari, ne quis illos simulata morte deludat. Irascuntur etiam pug
Abbreviated transcription (Latin):
q egredientẽ fines sibi datos int̾
ystriptiõ coherceret ne honne
suauitatibus delinitũ atq captũ
ditiom sue subiiceret ac sẽpit̾na
morte multaret. Uoluptas ocu¬
lorũ uaria est et multiplex q̃
capit᷑ ex aspectu rerũ q̃ sut in
usu hõmi uel natura uł oꝑe de¬
sectabiles. Hanc philosophi rec¬
issime sustulerũt duĩt enĩ multo
esse p̃clarius et homie dignus ce¬
lũ potius qmͣ celata intueri. et
hoc pulcherrmiũ opus int̾mitatibꝰ
astrorũ lumĩbus tanqͣm floĩbus
adornatũ. qmͣ picta et ficta gẽ¬
mis distmcta mirari. Sed cũ
disecte ad contẽptũ terrestriũ nos
exhortati sũt. et ad celi specta¬
culũ incitauerũt. tamẽ speccaclã
hec publica nõ conteninũt. Itaq
hiis et delectãtur et libẽter int̾¬
sunt. Que quoniã maxima sũt
irritamẽta uitiorũ. et ad corrũ¬
pendos ammos potẽtissime ua¬
lent collẽda sũt nobis: quia nõ

Expanded text:
que egredientem fines sibi datos intra que egredientem fines sibi datos intra praescriptum coherceret, ne hominem suauitatibus delenitum atque captum dicioni suae subiceret ac sempiterna morte multaret. uoluptas oculorum uaria est et multiplex: quae capitur ex aspectu rerum quae sunt in usu hominum uel natura uel opere delectabiles. hanc philosophi rectissime sustulerunt. aiunt enim multo esse praeclarius et homine dignius caelum potius quam caelata intueri et hoc pulcherrimum opus intermicantibus astrorum luminibus tamquam floribus adornatum quam picta et ficta et gemmis distincta mirari. sed cum diserte ad contemptum terrestrium nos exhortati sunt et ad caeli spectaculum excitauerunt, tamen spectacula haec publica non contemnunt. itaque iis et delectantur et libenter intersunt: quae quoniam maxima sunt inritamenta uitiorum et ad corrumpendos animos potentissime ualent, tollenda sunt nobis, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Midẽt ut appetãt ea quibus ops
est ad uitã tuendã audĩt ĩucẽ
seq dinostũt ut possint cõgrega.
Que utilia sũt ad uictũ aut ex
odore ĩuemiũt. aut ex sapore ꝑ¬
cipiũt: mutilia respuũt ac r̾cusat.
edendi ac bibendi officiũ uẽtris
plenitudine metũtur. Homĩ uo
sollertissimi artificis ꝓuedẽtia de¬
dit uoluptatẽ infmitã. et in ui¬
ciũ cadentẽ: quia ꝓposuit ei u̾tu¬
tẽ. que cũ uoluptate semꝑ tanqͣm
cũ domestico hoste pugna̾et. E¬
cero in catone maiore. stupea uo
inquit et adusteria et om̃e fla¬
giciũ nullis aliis excitari illecebs
nisi uoluptatis. cũq homĩ sine
natura sũ quis deus nnchil mẽte
p̃stabilius dedisset. Huic diuimo
muneri ac dono nichil tã inimũ
qͣm uosuptatẽ. Nec em̃ sibidi
dominãte temꝑantie locid̃ es
meq in uoluptatis regno u̾ti
posse consistere. Sed econͣrio ds
idarco uirtutẽ dedit. ut expug¬
naret ac unice̾t uoluptatẽ: eã¬

Expanded text:
uident, ut adpetant ea quibus opus uident, ut adpetant ea quibus opus est ad uitam tuendam; audiunt inuicem seque dinoscunt, ut possint congregari; quae utilia sunt ad uictum aut ex odore inueniunt aut ex sapore percipiunt, inutilia respuunt ac recusant; edendi ac bibendi officium uentris plenitudine metiuntur. homini uero sollertissimi artificis prouidentia dedit uoluptatem infinitam et in uitium cadentem, quia proposuit ei uirtutem, quae cum uoluptate semper tamquam cum domestico hoste pugnaret. Cicero in Catone maiore stupra uero inquit et adulteria et omne flagitium nullis excitari aliis inlecebris nisi uoluptatis. cumque homini siue natura siue quis deus nihil mente praestabilius dedisset, huic diuino muneri ac dono nihil tam inimicum quam uoluptatem: nec enim libidine dominante temperantiae locum esse neque in uoluptatis regno uirtutem posse consistere. sed e contrario deus idcirco uirtutem dedit, ut expugnaret ac uinceret uoluptatem eam
Abbreviated transcription (Latin):
ad usu bom dati extermĩauerĩt
et latius qmͣ ratio postulat eua
hinc discidia. hinc expulsioẽs. hĩc
bella contra iusticiã nata sũt. u¬
cũtur cupiditate ato cõgerẽdas o¬
pes: huic fraudes. huic la trocina
hinc omĩa scelerũ gn̾a exorta st̃
utũtur libidine ad capiẽdas tãtũ
uoluptates: huic scupra. hinc ad¬
ulteria hinc corruptele omẽs ex¬
titerũt. Quicũq igit᷑ illos affectus
intra fines suos redegerit. quod
ignorãtes deũ face nõ possunt.
hic patiẽs hic fortis hic ustus ẽ
Restat ut cõtra quĩq sensuũ
uoluptates dicã breuiter. nãe
ip̃ius libri mẽsura iã modũ flaq¬
tat: que omẽs que qm̃ uiciose ac
mortifere sũt uirtute suꝑari atq
opp̾mi debent: uel qd̾ paulo ante
dicebã de affectibus ad rationẽ
suã reuocari. Cete amimãtes p̃t
unã uoluptatẽ que ad gena̾ndũ
ꝑtinet nullã sentiũt. Utũtur igͥ
sensibus ad nature sue necessitatẽ

Expanded text:
ad usus bonos dati exterminauerunt ad usus bonos dati exterminauerunt et latius quam ratio postulat euaghinc discidia, hinc expulsiones, hinc bella contra iustitiam nata sunt. utuntur cupiditate ad congerendas opes: hinc fraudes, hinc latrocinia, hinc omnia scelerum genera exorta sunt. utuntur libidine ad capiendas tantum uoluptates: hinc stupra, hinc adulteria, hinc corruptelae omnes extiterunt. quicumque igitur illos -adfectus intra fines suos redegerit, quod ignorantes deum facere non possunt, hic patiens, hic fortis, hic iustus est. Restat ut contra quinque sensuum uoluptates dicam breuiter: nam et ipitat: quae omnes, quoniam vitiosae ac mortiferae sunt, virtute superari atque opprimi debent; vel quod paulo ante dicebam de affectibus ad rationem suam revocari. Caeterae animantes praeter unam uoluptatem, quae ad generandum pertinet, nullam sentiunt. utuntur ergo sensibus ad naturae suae necessitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
ad sobołe ꝓpaganda. ire affectus
ad cohercenda pecã eoꝵ qui st̃
in nr̃a potestate id est ut artiore
disciplina minor etas ad ꝓbitatẽ
iusticiãq formet᷑. q̃ insi metu co¬
hibeat᷑ licẽtia pariet audaciã
que ad om̃e flagiciũ et facinus
euadet. Itaq ut ira uti adũsũ
minores et iustũ est et necessaiũ.
sit aduersus pares et ꝑniciosũ ẽ
et impiũ. Imprũ qd̾ uiolat᷑ hũa¬
nitas: ꝑniciosũ qd ilłis repugͣ̃n¬
tibus aut ꝑ de necesse est a ꝑire.
Hant aut̃ quã dixi esse rationẽ
cur hom̃i sit ire affectus datus
et ip̃ius dei p̃ceptis intelligi pt̃
qui uibet uti maledictis et ledẽ¬
tibus nõ irastamur. manus aũt
nrãs suꝑ minores sꝑ habeamus:
hoc est ut peccãtes eos assidius
uerberibus corrigamꝰ. ne amõe
nutili et indulgẽtia minia ed¬
cẽtur ad malũ: et ãd uitia nitri¬
antur. Si rerũ imꝑiti et ratiõis
ignari eos affectus qui st̃ hoci

Expanded text:
ad sobolem propagandam; irae affectus, ad sobolem propagandam; irae affectus, ad coercenda peccata eorum, qui sunt in nostra potestate, id est, ut arctiore disciiustitiamque formetur: quae nisi metu cohibeatur, licentia pariet audaciam, quae ad omne flagitium et facinus euadet. itaque ut ira uti aduersus minores et iustum est et necessarium, sic aduersus pares et perniciosum est et impium: impium, quod uiolatur humanitas, perniciosum, quod illis repugnantibus aut perdere necesse est aut perire. hanc autem quam dixi esse rationem cur homini sit irae adfectus datus, ex ipsius dei praeceptis intellegi potest, qui iubet uti maledicis et laedentibus non irascamur, manus autem nostras supra minores semper habeamus, hoc est ut peccantes eos adsiduis uerberibus corrigamus, ne amore inutili et indulgentia nimia educentur ad malum et ad uitia nutriantur. sed rerum imperiti et rationis ignari eos adfectus qui sunt homini
Abbreviated transcription (Latin):
esse uirtutis: tanꝙͣ nemo possit
aduersus hoste fortiter dimitare
nisi fuerit ira concitatus. Qͦ plane
ostendũt nec quid sit u̾tus stire
se: nec cur hom̃i tribue̾it irã ds.
2ue si nobis ideo data est ut ea
utani᷑ ad occidẽdos honnes: quid
miamus homire. qͥd silius feris
Belius existimãdũ est. qmͣ id
ammal qd̾ ad cõmumionẽ et ĩno¬
centiã deus fecit: Tres sũt igit᷑
affectus qui honnẽs in omna faci¬
nora p̃cipites agũt: ira cupiditas
abido. ꝓpterea poete tres furias
esse dixerũt. que mẽtes hom̃i
exagitẽt. Ira ultionẽ desiderat
cupiditas opes. libido uoluptates
Sed hiis om̃ibus deus certos li¬
mites statuit. Quos si trãsten¬
derĩt maioresq esse ceperĩt ne¬
cesse est naturã suã deprauẽt .
et in morbos ac uitia u̾tantur
Qui aũt sint isti lutes: nõ est
magni laboris ostendẽ. Cupiditas
ad ea cõꝑanda nobis daca sũt. q̃
sũt ad uitã necessaria: libido

Expanded text:
esse virtutis, tanquam nemo possit esse virtutis, tanquam nemo possit adversus hostes fortiter dimicare, nisi fuerit ira concitatus. Quo plane ostendunt, nec quid sit virtus scire se, nec cur homini tribuerit iram Deus. Quae si nobis ideo data est, ut ea utamur ad occidendos homines, quid immanius homine? quid similius feris belluis existimandum est, quam id animal, quod ad communionem et innocentiam Deus fecit? Tres sunt igitur affectus, qui homines in omnia facinora praecipites agant; ira, cupiditas, libido. Propterea poetae tres Furias esse dixerunt, quae mentes hominum exagitent: ira ultionem desiderat, cupiditas opes, libido voluptates. Sed his omnibus Deus certos limites statuit: quos si transcenderint, majoresque esse coeperint, necesse est naturam suam depravent, et in morbos ac vitia vertantur. Qui autem sint isti limites, non est magni laboris ostendere. Cupiditas ad ea comparanda nobis data est, quae sunt ad vitam necessaria; libido,
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile est. et mutile ut nõ co¬
moueamur omino. p̾us tamẽ qmͣ
cõmotio illa ꝓsiliat ad nocendũ
quo ad fieri potest maturius sopi¬
atur. P̾cepit deus nõ occide sole
suꝑ irã nram: ne furoris nr̃i testis
abstedat. Demq marcus tullius
cõtra suũ p̃ceptũ de quo paulo añ
dixi. obliuionẽ ĩuiriarũ ĩ magnis
laudibus posuit. Spero inq̃t cesar
qui obluusti nichil soles ñ ĩuirias.
Quod si hec ille faciebat. homo
nõ a celesti tantũ sed a publica qͦ
cuuli iusticia remocissimus: quãto
magis id nos facere debemus qui
ĩmortalitatis uelut candidaci su¬
mus: Stoicycũ affectus ex hoĩe
tanqͣm morbos conãtur euellere
peripatetiti se opponũt. eosq nõ
mado retinẽt sed eciã defendũt.
nichil q in homĩe esse dicut qd̾
nõ magna racioẽ ac ꝓuidẽtia sit
nnatu. Recte id quidẽ si singula¬
riũ rerũ ueros t̾mmos scirent.
Itaq hant ipãm irã cotẽ dicut

Expanded text:
inpossibile est et inutile, ut non cominpossibile est et inutile, ut non commoueamur omnino, prius tamen quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quod fieri potest maturius, sopiatur. praecipit deus non occidere solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionem iniuriarum in magnis laudibus posuit. spero te inquit Caesari, qui obliuisci nihil soles nisi iniurias —. quodsi hoc ille faciebat, homo non a caelesti tantum, sed a publica quoque ciuilique iustitia remotissimus, quanto magis id nos facere debemus qui immortalitatis uelut candidati sumus? Stoici cum adfectus ei homine tamquam morbos conantur euellere, Peripatetici se opponunt eosque non modo retinent, sed etiam defendunt nihilque in homine esse dicunt quod ninnatum. Recte id quidem, si singularum rerum veros terminos scirent. Itaque hanc ipsam iram, cotem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
certare. ac se ꝑiculo cõmicte᷑. qm̃
et uince̾ nõ est in nrã pocestate
et est anceps om̃e certamẽ. ses
est sapiẽtis acq optii uiri nõ
aduersariũ uelle tolle. qd̾ fieri sñ
scelere ac periculo nõ potest. sed
certamẽ ipm qd fieri et utiliter
et iuste potest. Sũma igit uirtus
habenda patiẽtia est. quã ut caꝑet
homo iustus uoluit illu deus ut
supra dictũ est ꝓ merte cõtemim
Nisi enĩ cõtumeliis fuerit affcus
quãtũ habeat fortitudinis ĩ seip̃o
cohibendo ignorabitur. Si aũt laces¬
situs nuria ledentẽ ꝑseq̃ ꝑceꝑit.
uictus est. Si uero motũ illio rati¬
one cõpresserit. hic plane imꝑat
sibi. hic rege̾ se pocest. Que sustẽ¬
tacio sui recte patiẽtia noĩat᷑ que
una uirtus om̃ibus est opposita
uiciis et affectibus. Hec ꝑturbatũ¬
anmũ ac fluctuãtẽ ad trĩquillitate
suã reuocat. hec mitigat hͨ hoĩe
sibi reddit. Ergo qm̃ nẽ repugre¬

Expanded text:
certare, ac se periculo committere: quoniam certare, ac se periculo committere: quoniam et vincere non est in nostra potestate, et est anceps omne certamen: sed est sapientis atque optimi viri, non adversarium velle tollere; quod fieri sine scelere ac periculo non potest: sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter, et juste potest. Summa igitur virtus habenda patientia est: quam ut caperet homo justus, voluit illum Deus ut supra dictum est pro inerte contemni. Nisi enim contumeliis fuerit affectus, quantum habeat fortitudinis in seipso cohibendo, ignorabitur. Si autem lacessitus injuria laedentem persequi coeperit, victus est. Si vero motum illum ratione compresserit, hic plane imperat sibi; hic regere se potest. Quae sustentatio sui, recte patientia nominatur: quae una virtus omnibus est opposita vitiis et affectibus. Haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam revocat: haec mitigat, haec hominem sibi reddit. Ergo quoniam natur
Abbreviated transcription (Latin):
iitatur: bonus esse nullo pacto
pocest. Duobus igit u̾bis duas
uirtutes maximias bono et sapiẽti
uiro. innocẽtiã patiẽtiãq decraxit
Sed quia ip̃e caminã illã facũdiã
sicut salustius ab cpio dictũ r̾fert.
exertuit: uoluit homĩem camino
modo uiuere ut remordeat lacessi¬
tus. Que retribucio cõtumelie qͣm
ꝑniciosa sit. et quas edere soleat
strages: unde oportumus petet᷑
exempłu qmͣ ex ip̃ius p̃ceptoris
tristissimo casu: Qui dũ hiis phi¬
losophorũ p̃ceptis obtẽꝑare se
gestit: ip̃e se ꝑdidit. Qd̾ si lacessi¬
ius ĩiuria patiẽtiã tenuisset. si
dissimulare si ferre cõtumelia bo
ni uiri esse didicisset: nec illas
nobiles oratoẽs alieno titulo in¬
scriptas. inpatiẽtia et leuitas et
insania ꝓfudisset: nũqmͣ capite
suo rostra in quibus añ floruãt
cruẽtasset: nec rẽ publicã fũdi¬
tus ꝓstriptio illa delesset. Sapi¬
entis igit ac bomi uiri. nõ ẽ uelle

Expanded text:
imitatur, bonus esse nullo pacto imitatur, bonus esse nullo pacto potest. duobus igitur uerbis duas uirtutes maximas bono et sapienti uiro, innocentiam patientiamque, detraxit. sed quia ipse caninam illam facundiam, sicut Sallustius ab Appio dictum refert, exercuit, uoluit hominem canino modo uiuere, ut remordeat lacessitus. quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere soleat strages, unde oportunius petetur exemplum quam ei ipsius praeceptoris tristissimo casu, qui dum his philosophorum praeceptis obtemperare gestit, ipse se perdidit? quodsi lacessitus I iniuria patientiam tenuisset, si dissni viri esse didicisset; nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas, impatientia, et levitas, et insania profudisset: nunquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, cruentasset; nec rempublicam funditus proscriptio illa delesset. Sapientis ergo ac boni viri non est velle
Abbreviated transcription (Latin):
aut calte aut cornu repugnãt. ac
serpẽtes ac fere insi ꝑse quare
ut occidas negotĩ nõ exhibẽt
Et ut homi exempla redeamus
imꝑiti quoq et insipiẽtes si qñ
accipiũt ĩuiriã ceco et irracioͣᷤ
furore ducũtur. et hiis qui s
nocent uicẽ sibi tribuere conãtur.
In quo igitur sapiẽs ac bonus uir
a malis insipiẽtibus differt: insi
qd habẽt iniuctã patiẽtiã qua
stulti carent: insi qd̾ regere se ac
intigare irã suã nouit quã illi q̾a
uirtute indigent frenare nõ pñt.
ded uidelicet hec illũ res fefellit.
quia cũ de uirtute queĩtur. in qͣtũq
contẽtione uince. putauit esse uirtu¬
tib: nec uidere ullo modo potuit
homem dolori et ire succũbentẽ.
e hiis affectibus indulgentẽ. qͥbus
abet potius reluctari. et rilentẽ
quatũq ĩ ꝓbitas ꝓuocarit uirtutis
officiũ nõ tene. Qui eni referre
ĩuiriã intitur: eũ ip̃m a qͦ lesus
est gestit imitari. Ita qui malũ

Expanded text:
aut calce aut cornu repugnant, et aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequare ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamus, inperiti quoque et insipientes si quando accipiunt iniuriam, caeco et inrationabili furore ducuntur et iis qui sibi nocent, uicem retribuere conantur. in quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus differt, nisi quod habet inuictam patientiam, qua stulti carent, nisi quod regere se ac mitigare iram suam nouit, quam illi quia uirtute indigent, frenare non possunt? sed uidelicet haec illum res fefellit, quod cum de uirtute loqueretur, in quacumque contentione uincere putauit esse uirtutis nec uidere ullo modo potuit hominem dolori et irae succumbentem et iis adfectibus indulgentem quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque inprobitas prouocarit, uirtutis officium non tenere. qui emm referre iniuriam nititur, eum ipsum a quo laesus est gestit imitari. ita qui malum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ in auima est face̾t exꝑtẽ:
Nociturũ esse dixit bonũ uirũ si
fuerit ao lacessitus. Iam ex hoc
ip̃o bom uiri nomẽ amittat ncce
est. si nocebit. Nõ minus em̃ mali
magnas sepe cõcitat tempestatel:
Quod si patiẽtiã qͣ uirtute ichil
uerius nchil honnĩ dignus ĩue¬
niri potest inꝓꝓbitati opposue̾is.
extinguet᷑ ꝓtinus tanqm̃ aquã
illa inpbitas imꝑatiẽtia sibi cõ¬
parẽ nacta est. tanꝙͣ ꝑfusa oleo
tantio excitab̾it incendud. ut id
nõ flumẽ aliqd. sed effusio cru¬
oris extinguat. magna itaq pa¬
tiẽtie ratio est. quã citẽo sapiẽs
homo adennt bono uiro. Uit em̃
nichil malorũ fiat. hec sola efficit
Que si detur om̃ibus.: nullũ stelus
nulla fraus in rebus humaĩs eril
Quid igit᷑ bono uiro potest esse
tam calamitosũ tamq contͣriũ ꝙͣ
Si quidẽ noceri alteri ut ip̃e ue¬
rissime ait. nõ est sedm̃ homĩs
naturã. Nã et pecudes si lacessqs

Expanded text:
m maxima est, faceret expertem. m maxima est, faceret expertem. Nociturum esse dixit bonum virum, si fuerit lacessitus: jam ex hoc ipso boni viri nomen amittat necesse est, si nocebit. Non minus enim mali emagnas saepe concitat tempestates? Quod si patientiam, qua virtute nihil verius, nihil homine dignius inveniri potest, improbitati opposueris, extinguetur protinus, tanquam illa improbitas impatientiam sibi comparem nacta est, tanquam perfusa oleo, tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. Magna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono viro. Ut enim nihil malorum fiat, haec sola efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. Quid igitur bono viro potest esse tam calamitosum, tamque contrarium, quam siquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est secundum hominis naturam? nam et pecudes si lacessas,