comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est sci ¶ Queritur quare ptas est pͥncipiũ et est dicent̾ ad ħ
ut alia pͥncipia possint existere et agere. ¶ Mueritur quaie
est mediabilis. et est uũd̾ ut suũ posse sit̃ in medio potentis ⁊
possiti cim quo posse sint ꝯuncti. ¶ Sapientia est potens.ꝙͣ
ꝯmuuicat et se diffudit iñ ip̃a. ¶ Principium qñtun est et
qũtuui est. Et est dicendũ ꝙ est tancũ qnͣte sunt sue specios
in subo in quo sunt. de Camera. eg
Otestas est amabilis. quare est amabilis. et est di¬
endum ex eo qr causat ꝙ uoluntas sit potens exñdo et agen¬
do. ¶ Potestas quare est principii et eso snd̾ sicut priꝰ¬
ꝑͥa sicut sua possiblicus. alia est appriata sicut sua amabilitas
uir tuosa. et est dicendum ex eo quia in uirtute est¬
asstruata et ex ui tute hĩtuata ¶Potestus est maior. qrs
maior. et est diceudun ex eo quia ht̃ maiora corrła et ni ma¬
iori fiue quiescit ¶ Potestas quare est intempe et est dicẽ¬

Expanded text:
estas est principium? Et est dicendum, ad hoc ut alia principia possint existere et agere. Quaeritur: Quare est mediabilis? Et est respondendum, ut suum posse sit in medio potentis et possiti, cum quo posse sint coniuncti. Sapientia est potens. Quantum tum potestas se communicat et se diffundit in ipsa. Principium quantum est? Et quantum est? Et est dicendum, | quod est tantum, quantum sunt suae species in subiecto, in quo sunt. 23 DE CAMERA E G | Potestas est amabilis. Quare est amabilis? Et est dicendum, ex eo quia causat, | quod uoluntas sit potens existendo et agendo. Potestas quare est principium? Et est ria, sicut sua possibilitas, alia est appropriata, sicut sua amabilitas. irtuosa? Et est dicendum, ex eo quia in uirtute assituata est et ex uirtute habituata. Potestas est maior. Quare est maior? Et est dicendum, ex eo quia habet maiora correlatiua, et in maiori fine quiescit. Potestas quare est in tempore? Et est dicen
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ declatũ ẽgͦ ꝑ ꝙ̃modũ postꝰ cognoscͥ̾e naute ni qͦ loco maris ẽ nanis̃
arbitũdo distantias penes tñsinotanã et orientẽ m̾idiẽatq occntẽ
exaloch lebeys maestre. greth. respc̃u loci maris iñ qͦ ꝯsistit na¬
iõ et ista deslio ẽ fucilis breuis et ualte utilis et gualio ⁊ ꝑti¬
¶ Prsam g. et ꝑ submi elatĩe cognosci ꝙ si ue̾tꝰ orit᷑ ab oriẽnte p̃e
ht̃ iuaiorẽ tucłnĩatõnẽ penes exaloch ꝙͣ penes grecũ. ex aloch ẽ
hũiduos et calidus grecuda̾ frigidꝰ et huiidꝰ qui cãt᷑ a tresmõta¬
na It̾m siuentꝰ derẽdet ab exaloch ip̃e h̃t maiorẽ indinatõnẽ pens
oriẽtẽ ꝙ̃ ad m̃idie eo qr mudies est calidꝰ ⁊ siccꝰ et sic de alii suo mn¬

Expanded text:
 per quem modum possunt cognoscere nautae, in quo loco maris est nauis, arbitrando distantias penes transmontanam et orientem, meridiem atque occidentem, exaloch, lebeig, maestre, grech respectu loci maris, in quo consistit nauis. Et ista doctrina est facilis, breuis et ualde utilis et generalis, et ab oriente, ipse habet maiorem inclinationem penes exaloch, quam penes graecum. Exaloch enim est humidus et calidus, graecus autem frigidus et humidus; qui causatur a tresmontana. Iterum si uentus dependet ab exaloch, ipse habet maiorem inclinationem penes orientem, quam ad meridiem, eo quia meridies est calidus et siccus; et sic de aliis suo m
Abbreviated transcription (Latin):
spẽo isar et eciam ꝑ scalas supradc̃as in quib inelłs est suc¬
cessiuns ascendendo et descendendo et scĩas acquirendo et
tudiue et ꝯcordantia et medio in pagiaphis positis m̃ cam̾a
e.f. dinittinus honum bñ speculanti añdc̃a et scienti ar tẽ
istam et ħ facinius cã breuiloq. De camera.E a
Agua uoluntas quid est. et ꝑ pͥmam sp̃ẽm ⁊ se .c. rn
est ꝙ est eus in quo ominia magna sunt amabilia
et ꝑ̃ sedam spẽm rłe̾ .c. et ꝑ pͥmami .g. habet magnũ ainãtẽ
amatum et amare formałt in quo amato est actius cum
aniare et ꝑ quartam spẽui ht̃ onuuia amabilia in se et ꝑ sea¬
dam spEm .g. causat hĩtus amabiles appriatos de gn̾e quałi¬

Expanded text:
 et etiam per scalas supra dictas. In quibus intellectus est successiuus, ascendendo et descendendo, et scientias acquirendo et itudine et concordantia et medio in paragraphis, positis in camera C F, dimittimus homini bene speculanti ante dicta, et scienti Artem istam. Et hoc facimus causa breuitatis. 12 DE CAMERA C G Magna uoluntas quid est? Et  est ens, in quo omnia magna sunt amabilia. Et per secundam speciem regulae C, et per G habet magnum amantem, amatum et amare formaliter. In quo amato est actiuus cum amare. Et per quartam speciem habet omnia amabilia in se. Et per secundam speciem G causat habitus amabiles appropriatos de genere quali
Abbreviated transcription (Latin):
Et est rñdi ꝙ est difte̾no ꝑ señum et cum di᷑a que ponit
ꝙ ip̃a eẽntia sit distincta ab omnib aliis eentis que no suo
de sua spẽ et na. Et est alius modus cum quo bomtas est dis¬
ferens uidel cui suis relatiuis sibi coessentialib et subalib
cũ quib causat bonitates acc̃atales es ħ figuiatum est m¬

Expanded text:
tia, | quae ponit, quod ipsa essentia sit distincta | ab omnibus aliis essentiis, quae non sunt de sua essentia et natura. Et est alius modus, cum quo bonitas est differens, uidelicet cum suis relatiuis et sibi coessentialibus et substantialibus, cum quibus causat bonitates accidentales. Et
Abbreviated transcription (Latin):
sine quib nõ pt hĩe uaturam. Est etiam tunc diffentiabilis qñ
est moralis uinio nauiq hĩtus est ꝑ iusticinu alius u̾o ꝑ prudẽ¬
tiaui etc̾. et ꝑ diffuntiones antedc̃oꝵ principioꝵ ꝓbatum est
¶Donitas qñ est maior. Et rndendum est ꝙ est maior tũc
qñ est substantialit̾ et nõ moralitꝰ. Adhuc est maior tunt qũ est
hĩtuata de uirtute morali exũce nnĩ practica qui qũ nõ est in pͣ¬
et sic illud idem indicinu est de age̾ sub̾ali et ag̾e̾ accũtali ⁊¬

Expanded text:
sine quibus non potest habere naturam. Est etiam tunc durabilis, quando est moralis. Vnus namque habitus est per iustitiam, alius uero per prudentiam, Bonitas quando est maior? Et respondendum est, quod est maior tunc, quando est substantialiter, et non moraliter. Adhuc est maior tunc, quando est habituata de uirtute morali, existente in practica, quam quando non est in prEt sic illud idem iudicium est de agere substantiali et agere accidentali
Abbreviated transcription (Latin):
coluuna est coadinuatiua altiꝰ uidel ad quauilibet solutõ¬
neui unius questionis possunt applicari onmes siguifica¬
tiones ominiũ questionum abstractaꝵ et manuductaꝵ ad
ip̃aui questionem. Et in isto paiłu apparet magna gnalitaᷤᷤ
istiꝰ cubule huiꝰ artis. ¶ Amplius in qualibet columia st̃
uiginti questiones ꝑ ordinem suꝑficialiter et de hoc dabi¬
nius exempliu de prima coluiua que est .b.c.d. pꝰdiciu¬
do pi sino de bouitate.dencte de magnicudiue et postuio

Expanded text:
columna est condicionatiua alteri, uidelicet ad quamlibet solutiocolumna est condicionatiua alteri, uidelicet ad quamlibet solutionem unius quaestionis possunt applicari omnes significationes omnium quaestionum | abstractarum et manu ductarum ad ipsam | quaestionem. Et in isto passu apparet magna generalitas istius Tabulae huius Artis. Amplius: In qualibet columna sunt uiginti quaestiones per ordinem superficialiter. Et de hoc dabimus exemplum de prima columna, quae est B C D, praedicando primo de bonitate, deinde de magni
Abbreviated transcription (Latin):
octogiutu et quatuor colunnis ut dcm̃ est et
est subm̃ suie instrumentum in quo inuestigant᷑ solu¬
tiõnes q̃dnuni respiciendo ad ppositum affir mando uel ne¬
guudo concor dando principia et regulas et euitando eoꝵ
contrariẽtatem. significat autem .t. in tubula ꝙ lite̾
que sunt aute ip̃m .t. sunt de prima figura. et lutere
que sunt post ip̃m sunt de scd̾a. sicut in cameui de .b .c.
.t.b. ñ qua .b. peecedeus .t. dicit bouitatem. et c. mag
Inuestigatio antem que fic in tabula est in altiori gradu
¶Labula u̾o de quarta figura deriuata est poluendo
circulum scd̾m et tercium ut in ip̃a tabula appt usq ad
otogiuta ⁊ quatuor colunas in qua uolutioue ꝯsistit ligaiũ
bice ꝯuectit̾ se ꝯ colilua .b.c. ẜ. et slc successiue de colũna
in colĩmam usq add ultinam colunnaui que est ħ .i. k. uͭ
in cubula apparet. Et sic in qualibet coluima sunt onmeᷤᷤ
coluune inplicate. ratione cuius implicationis quelibet

Expanded text:
octoginta quattuor columnis, ut dictum est. Et est subiectum siue instrumentum, in quo inuestigantur solutiones quaestionum, respiciendo ad propositum affirmando uel negando, concordando principia et regulas, et euitando eorum contrarietatem. Significat autem t in Tabula, quod litterae, quae sunt ante ipsum t, sunt de prima figura. Et litterae, quae sunt post ipsum t, sunt de secunda. Sicut in camera de B C t B, in qua B praecedens t dicit bonitatem, et C magniTABVLA Inuestigatio autem, quae fit in Tabula, est in altiori gradu  Tabula uero deriuata est de quarta figura, uoluendo circulum secundum et tertium, ut in ipsa Tabula apparet usque ad octoginta quattuor columnas. In qua uolutione consistit ligamen B C E connectit se cum columna B C F; et sic successiue de columna in columnam usque ad ultimam columnam, quae est H I K, ut in Tabula apparet. Et sic in qualibet columna sunt omnes columnae implicatae. Ratione cuius implicationis quaelibet
Abbreviated transcription (Latin):
sit diffe̾ns quid est bonitas diffe̾us. bonitas est ꝯcordans utͣ
bonitus sit acordans. quid est bonitus ꝯcordans. Magnitudo est
bona utrum magnitudo sit bona. quid est magnitudo bona. ma¬
gnitudo est differens. utruiu magnitudo sit diffe̾ns.quid est
magnitudo diffe̾ns. ariguitudo est Ꝯcordans ud magnitudo
magna dtiũ diffe̾ntia sit magna quid est diffe̾ntia magna.
Diffentia est ꝯcordans. utrũ diffentia sit ꝯcordaus quid est dif¬
ferentia ꝯcordans. Concordantia est bona Utrum ꝯcordantia
sit bona. quid est acordantia bona. Concordautia est magua
ut ͫ ꝯcordantia sit magna. quid est ꝯcordautia magna. Cõ¬
cordantia est diffc̾ns. Utrum ꝯcordantia sit diffc̾us quid est
ꝯcordantia diffe̾ns.
or specieb rłe .o. et expedita ista euacuatione intlłs postinod̾
soluat predc̃ãs q̃õnes ni illa euacuactone seqñdo adiçiones ca¬
mere affirmando aut negando. et sic intlłs expellic a camera

Expanded text:
s est concordans: Vtrum bonitas sit concordans? Quid est bonitas concordans? Magnitudo est bona: Vtrum magnitudo sit bona? Quid est magnitudo bona? Magnitudo est differens: Vtrum magnitudo sit differens? Quid est magnitudo differens? Magnitudo est concordans: Vtrum magnitudo magna: Vtrum differentia sit magna? Et: Quid est differentia magna? Differentia est concordans: Vtrum differentia sit concordans? Et: Quid est differentia concordans? Concordantia est bona: Vtrum concordantia sit bona? Et: Quid est concordantia bona? Concordantia est magna: Vtrum concordantia sit magna? Quid est concordantia magna? Concordantia est differens: Vtrum concordantia sit differens? Quid est concordantia differens? or speciebus regulae C; et expedita ista euacuatione intellectus soluat praedictas quaestiones in illa euacuatione, sequendo condiciones camerae, affirmando aut negando. Et sic intellectus expellit de camera
Abbreviated transcription (Latin):
primam speciem ꝙ bonitas diffens est illa ĩo cuu qua bonificas
tas diffe̾ns est illud eus ꝙ habet in se coessentiales et naturales
relatõs tota essentia bonitatis exñte in quolibet ⁊elaco cuu st
bisso et cꝰ. Ad ideui ꝑ quartam speciẽm. bouitas diffe̾ns habet u¬
nũ bĩtum in uno sub̾o alium in alio ut ꝑ ⁊ łam. b.c. ꝓbatumi:¬
¶ Lomt̃as est ꝯcordans. utrum bonitas sit ꝯcordans. Et se

Expanded text:
ae C, quod bonitas differens est illa ratio, cum qua bonificans dam bonitas differens est illud ens, quod habet in se coessentiales et naturales relationes, tota essentia bonitatis existente in quolibet brico, etc. Ad idem: Per quartam speciem bonitas differens habet unum habitum in uno subiecto, alium in alio, ut per regulam B C probatum est. Bonitas est concordans. Vtrum bonitas sit concordans? Et
Abbreviated transcription (Latin):
est lapis quidat homo est auimal. ergo quidam homo nõ
hos quod dcm̃ est in quatuor modis sillogisando coguoscit
qr onme .d. est .c. et etiaui cognoscit possibilitates et im¬
possibilitates sicut bonitas creata que nõ potest esse mag¬
uitudo creata rõne diffe̾ntie que ponit ꝙ ꝙ libet principi¬
umi sit̃ ꝑ se di ponit possibile ꝙ bonitas de auaguitud ine
sit hĩcuata. ultius cognoscit de menstrationes ꝑ primam
spẽm xłe .g. et manuductionem ꝑ scd̾a̾m spẽui rłe .g. et h¬

Expanded text:
est lapis. Quidam homo est animal; ergo quidam homo non hoc, quod dictum est in quattuor modis syllogismi, cognoscit c omne D est C. Et etiam cognoscit possibilitates et impossibilitates. Sicut bonitas creata, quae non potest esse magnitudo creata ratione differentiae, quae ponit, quod quodlibet principium sit per se. Sed ponit possibile, quod bonitas | de magnitudine sit habituata. Vlterius: Cognoscit demonstrationes per primam speciem regulae G et manuductionem per secundam speciem regulae
Abbreviated transcription (Latin):
dam sp̃ẽm. insi bonitas esset ꝯcordaus sui quidem relatiui care¬
rent ꝯcordantia ꝙ esset sͥ malum et eeũt ꝯtra suam naturam
est bonitas intꝰ sensuale et sẜuale hĩtus bonne ꝯcordatiuus dif¬
fusuius. E idem ꝑ quartam spẽ in bonitas ꝯ sua concordantia
hat nãm difusinam int seusuale et sensuale et cͥ. et ħ

Expanded text:
ae, nisi bonitas esset concordans, sui quidem relatiui carerent concordantia. Quod esset sibi malum; et essent contra suam naturam est bonitas inter sensuale et sensuale habitus bonus concordatiuus diffusiuus. Ad idem: Per quartam speciem eiusdem bonitas cum sua concordantia habet naturam diffusiuam inter sensuale et sens
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝓpositum et sic ip̃e intlłs facit se applicatiuũ. inuestigati¬
num et inuentiuũ et de ħ dabinus exemplum de una came¬
ra ꝯtinente duodecim ꝓpõnes supradc̃as et sicut sequetur
de illa itu sequetur de aliis et ħ sic¬
dcendo sic brnicus est magna. bonitas est differens. bonituo
est acordans. magniduto est bona magnitudo est differens.
magnitudo est ꝯcordans. differentia est bona. diffe̾ntia est¬

Expanded text:
ad propositum. Et sic ipse intellectus facit se applicatiuum, inuestigatiad propositum. Et sic ipse intellectus facit se applicatiuum, inuestigatiuum et inuentiuum. Et de hoc dabimus exemplum de una camera, continente duodecim propositiones supra dictas. Et sicut sequetur de illa, ita sequetur de aliis. Et hoc sic sic | dicendo: Bonitas est magna, bonitas est differens, bonitas est concordans. Magnitudo est bona, magnitudo est differens, magnitudo est concordans. Differentia est bona, differen
Abbreviated transcription (Latin):
eou̾so sicut si queratur utruui in bonitate sint magna corre¬
inuenitur responsio iam siguificata ꝑ ea que dcã stͦ. ¶Am
correlatiua fortis de quo sunt. applicentur iste questiones
ad camerani .c. d. et questio subalt̾na applicetur ad pticula¬
rem qõnem et tunc tempis inuenitur solutio declata et sig¬
nificata ꝑ ea que iam diximus in ip̃a camera et sic de alno
cameris et de ħ dabimus exemplum in tractatu q̃onum¬
N camera ista primo faciemus de Cauiera .b.c.¬
ip̃ones mutando subm in predicatiu deinde faciemꝰ
qõnes et sicut exemplificabimus de duodecim ꝓpõnb
camere .b.c. ita potest exemplificari de aliis cameris ꝯten
ꝓbando ꝑ tres ꝑpõnes in qualib cauera et sicut de illis ex¬
in cifdem cameris. ¶De pͥmo gͥ dicendum est sic unde
sciẽndiun est ꝙ in t̾tia figura intsso euacuat cam̾as eo qͥa
abstrahit ab ip̃is tantum quantiuu potest recipiendo a qͣ¬
libet cam̾a ea que lr̃e significant et applicet illa significata

Expanded text:
erso. Sicut si quaeratur: Vtrum in bonitate sint magna correinuenitur responsio iam significata per ea, quae dicta sunt. Amcorrelatiua Sortis de quo sunt? Applicentur istae quaestiones ad cameram C D; et quaestio subalterna applicetur ad particularem quaestionem. Et tunc temporis inuenietur solutio, declarata et significata per ea, quae iam diximus in ipsa camera; et sic de aliis cameris. Et de hoc dabimus exemplum in tractatu qun camera ista primo faciemus propositiones, mutando subiectum in praedicatum; deinde faciemus quaestiones. Et sicut exemplificabimus de duodecim propositionibus camerae B C, ita potest exemplificari de aliis cameris, conbando per tres propositiones in qualibet camera. Et sicut de illis ex contentis in eisdem cameris. De primo igitur dicendum est sic. Vnde sciendum est, quod in tertia figura intellectus euacuat cameras, eo quia abstrahit ab ipsis tantum, quantum potest, recipiendo a qualibet camera ea, quae litterae significant, et applicet illa significata
Abbreviated transcription (Latin):
forma qua umis houio et alius homo sunt idem spẽ. Ad item
ꝑ quartam sp̃ẽm. bonitas ꝯcordaus est illa natura cum qua u¬
nus homo bonus habet ꝯcordantiam cum alio natur alitꝰ siune mo¬
ralicer. de Camera .b.d
Omtaꝯ est duraus utrun bonit̾as sit durans. Et

Expanded text:
forma, qua unus homo et alius homo sunt idem specie. Ad idem: Per quartam speciem bonitas concordans est illa natura, cum qua unus homo bonus | habet concordantiam cum alio naturaliter siue moraliter. 2 DE CAMERA B D Bonitas est durans. Vtrum bonitas sit durans? Et
Abbreviated transcription (Latin):
fusum.¬
¶ Drator intua or̃one dilige plus deũ ꝙͣ temet pp̃m et etiã
ꝙ alia et si ħ facis iustus es et prudens et de caritate et st̃i¬
tate hĩcuatus qui hĩtus est tuus amicus nior̃one in tm̃ ꝙ me
amicũ habes imo deus ẽ tud municus eo qr ei inuiriã facis
¶Orator qñ orabis ꝑ ꝯmissis instiçiam dei teo teneas dili¬
gendo nõ a odiendo qr si sic misericordiã dei nõ possi ẽẽ tua ami¬
ca eo quiã miustus eẽs et tuus hĩtus eẽt crudelicas et a spe
et caritate ꝓ longatus et etiam tuũ amare iodire ẽẽt pir¬
uersum de quo odire eẽt in etnũ hĩtuatus.
¶Oꝯtemplacor siue orator si nõ potes mtsłre et attiñg̾e al¬
titudnes diuinaꝵ fõnũ et suor actuũ ora credendo l dolera

Expanded text:
fusum. Orator, in tua oratione dilige plus Deum, quam temet ipsum; et etiam, quam alia. Et si hoc facis, iustus es et prudens, et de caritate et sanctitate habituatus. Qui habitus tuus amicus est in orationeamicum habes; immo Deus est tuus inimicus, eo quia ei iniuriam facis. Orator, quando orabis pro commissis, iustitiam Dei te cum tenes diligendo, | non autem odiendo. Quia si sic, misericordia Dei non posset esse tua amica, eo quia iniustus esses, et habitus tuus esset crudelitas, et a spe et caritate prolongatus. Et etiam | tuum amare in odire esset peruersum; de quo odire esset in aeternum habituatus. O contemplator siue orator, si non potes intelligere et attingere altitudines diuinarum rationum et suorum actuum, ora credendo ; na
Abbreviated transcription (Latin):
inter sub̃m et predicatuui ꝯ quib ꝯueniut gñe aut speciẽ
et cum illis mediis intlłs facit se disputatiuũ det̾nunatuũ¬
et ista media supradc̃a extrahiuitur a duodecim ꝓpõnibus
supradẽis ut cum dicitur Omne id ꝙ maginficatur a magnitu¬
dine est magnum.s bonitas est id ꝙ maguificatur a mag

Expanded text:
inter subiectum et praedicatum, cum quibus conueniunt genere aut specie. Et cum illis mediis intellectus facit se disputatiuum et detet ista media supra dicta extrahuntur a duodecim propositionibus supra dictis. Vt cum dicitur: Omne id, quod magnificatur a magnitudine, est magnum. Sed bonitas est id, quod magnificatur a mag
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quarte figure ẽt atemplando siue oraudo ꝑ mo ip̃iꝰ figure ui¬
delicet ꝑ cam̾am .b.c.d. et sic de aliis ꝯsidaudo mediũ nale exñs
te sine aliquo alio tͥ p̾iacente: igit᷑ habes ne dñe tuũ ppłuu in
magini ͦ quidẽ inalicie mag diuit ꝙͣ magnitudo bonitatis. ab¬
sit dñe eo qr de tua benignissima bonitate et magintudiñe fuit
deduce̾ ppłm tuũ in cp̃e qui nõ euat ut ip̃e in et̾nũ te collauda¬
ret bñdice̾t et magnificaret.¬
¶ Drator enacuet sic camam .b.c.t.b. dicẽdo sic dñe dõ altis¬
ħ ita est. gͦ tua altissima ꝓductio descendat ad nos benignitꝰ

Expanded text:
nem quartae figurae, contemplando siue orando per modum ipsius figurae, uinem quartae figurae, contemplando siue orando per modum ipsius figurae, uidelicet per columnam B C D; et sic de aliis, considerando medium naturale, existens te sine aliquo alio tibi praeiacente, igitur habes ne, Domine, tuum populum inmagnitudo malitiae magis durat, quam magnitudo bonitatis. Absit, Domine, eo quia de tua benignissima bonitate et magnitudine | fuit deducere populum tuum in tempore, qui non erat, ut ipse in aeternum te collaudaret, benediceret et magnificaret. Orator euacuet sic cameram B | C t B, dicendo sic: Domine Deus altishoc ita est, ergo tua altissima productio descendat ad nos benigniter
Abbreviated transcription (Latin):
guendo et ꝯcorᵈͦ nałr et tua bonitas et magnĩ ͦ sut in te rõ¬
nes ut ꝓducas bonũ magnũ nałr sic de tua altissima bom᷑ et i
uagnitudine ꝙ ꝓducas in mũto morałr siue effectiue uiła
bona et magna ꝯ quib tuus ppłs sit bonꝰ et magnus ce bũdicõ¬
bonus et magnus creator idcꝰto placeat tͥ ꝙ tuus ppss sit ĩ
te bonus et magnus laudator et e̾uitor ut tu hẽas ppłm boñ
et magnũ in morib dẽntib et ꝯcordantib
¶ Orator sue ꝯtemplator postiꝙͣ euacuauit cau̾iam. Be. de¬
inde enacuet cameram.b. d. et cͦ. O dulcissua bonitas in sbo¬
et̾no exũs distincte et diffusiue atq ab oĩ orietate remota
et es de te ip̃a pͥmit̾iua et etnatiua sine aliqͣ db̾iectione. sit
de tua beuign¬
de tua beuignitate et etintate ꝙ. defendes ppłm tnũ a pemõ
sempit̾is̃.¬
¶ Q ontemplator sine orator postꝗͣ enacuaisit toͣm ttiam figu¬
uam absuno die in aliũ successiue deide tͣusseat ad̾ niłiplicato¬

Expanded text:
ndo naturaliter, et cum bonitas et magnitudo sint in te rationes, ut producas bonum magnum naturaliter, sic de tua altissima bonitate, magnitudine, quod producas in mundo moraliter siue effectiue multa bona et magna, cum quibus tuus populus sit bonus et magnus, te benedicenbonus et magnus creator, idcirco placeat tibi, quod tuus populus sit in te bonus et magnus laudator et seruitor, ut tu habeas populum bonum et magnum | in moribus differentibus et concordantibus. | Orator | siue contemplator postquam euacuauerit cameram B C, deinde euacuet cameram B D, et cetera: O dulcissima bonitas, in serno existens distincta diffusiue atque ab omni contrarietate remota, et es de te ipsa primitiua et aeternatiua sine aliqua subiectione, sit de tua benignitate et aeternitate, quod defendas populum tuum a poenis sempiternis. Contemplator siue orator postquam euacuauerit totam tertiam figuram ab uno die in alium successiue, deinde transeat ad multiplicatio
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus est illa que est causa magnaꝵ mi tutum in tempe
põitaꝵ. Ampluis ꝑ quartam spẽ ni uirtus magna est illa q̃ ht̃
dm̃ium supra alias nirtutes que nõ sunt de suo gu̾e et nã ¶
Magna ꝯcordm quid est. Eo rũd̾÷ sicut suꝑiꝰ dcm̃ est. ¶Ma¬
giutudo est maior. Magintudo maior quid est. Et rũd̾ est
magnificanteu maguificatũ et maguifica. Amplius ꝑ t̾ciã
spẽm est in aliis eẽutiis maior dñs in quib ꝑ quartã spẽm hc̃¬

Expanded text:
uirtus est illa, quae est causa magnarum uirtutum in tempore positarum. Amplius: Per quartam speciem uirtus magna est illa, quae habet dominium supra alias uirtutes, quae non sunt de suo genere et natura. Magna concordantia quid est? Et rgnitudo est maior. Magnitudo | maior quid est? Et respondendmagnificantem, magnificatum et magnificare. Amplius: Per tertiam speciem est in aliis essentiis maior dominus, in quibus per quartam spec
Abbreviated transcription (Latin):
Diuisam in quatuor trian¬
gulos ut in ea patz et est
ꝯstitita ex angulis rc̃is
ꝙ ibi sit nauis uoleus ite ꝑ
orientem s uidit ꝑ exaloch
aria ip̃a quatuor miliaria pe¬
nes exaloch nõ ualent ñ tria
siue punctus et qũ nauis̃ nierit ꝓ oeto miliaria apud ex aloch ip̃a

Expanded text:
diuisam in quattuor triangulos, ut in ea patet. Et est constituta ex angulis rectis, quod ibi sit nauis uolens, ire per orientem. Sed uadit per exaloch;  per quattuor miliaria, penes exaloch non ualent nisi tria siue punctus. Sed quando nauis iuerit per octo miliaria apud exaloch, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
mar is est nauis. et ħ intendimus exemplificare oñdeudo qntũ
distat onus mõs ab alt̾o
¶Snupono ꝙ sit onus nõs penes orientem longe a portu inq̃uo
existit naus ꝑ quatuor miliaria et ꝙ uocetur .s. talis mõs et ꝙ sic
alt̾ mõs apud exaloch distans a portu ꝑ quatuor miliaria et ille mõs
uocetur .i. et ꝙ sit alt̾ uons u̾sus m̾idiem distans a portu ꝓ qͣ

Expanded text:
maris est nauis. Et hoc intendimus exemplificare, ostendendo, quantum maris est nauis. Et hoc intendimus exemplificare, ostendendo, quantum distat unus mons ab altero. Suppono, quod sit unus mons penes orientem longe a portu, in quo existit nauis per quattuor miliaria, et quod uocetur L talis mons. Et quod sit alter mons apud exaloch, distans a portu per quattuor miliaria, et quod uocetur M. Et quod sit alter mons uersus meridiem, distans a portu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Snuodiũ q̃ ted muss ae suotu nauis̃ ꝑ dno decim tuliar iã pocest
nauca cognosce̾ ꝙ eundo ꝑ exaloch ꝑ centium milaria deuiatur
nauis ab orience ꝑ uignitiquinq miliaria naue amittente in
quatuor miliar iis penes exalos unũ miliar iuĩ apud orientẽ mo¬
tu nauis prius exñte ꝑ punctum deiude ꝓ lineam et postinodũ
ꝑ mercoiem ip̃a quidem deuiatur in duplo ab oriente respc̃u teui
in ancoio orientis et m̾idiei et si nauis uadit ꝑ lebeig e tñ ult
loci ad ꝙ̃ incendũt are. et modꝰ ꝙ̃ dedimꝰ est ars ad cognoscendũ
deuiacionem oñdendo pͥncipia głialia sine quib nauis nõ pt̃ esse ĩ
motu que pͥncipia sunt hec wuidel punctus. liena. tͥangło. et qͣdcã¬
gło. et diminutio umiꝰ miliariĩ quatuor mibarioꝵ penes ex aloh et
duoꝵ octo miliarior penes mi̾diem et sic de aliis. iͦ intendinnis
dare doct̾nam et arcem ꝓ qͣs naute sciant cognost̾e in quo loco

Expanded text:
dimus de motu nauis per duodecim miliaria, potest nauta cognoscere, quod eundo per exaloch per centum miliaria deuiatur nauis ab oriente per uigintiquinque miliaria, naue amittente, in quattuor miliariis penes exaloch unum miliarium apud orientem, motu nauis prius existente per punctum, deinde per lineam, et postmodum per meridiem, ipsa quidem deuiatur in duplo ab oriente respectu deuiin medio orientis et meridiei. Et si nauis uadit per lebeig, sed tamen uult loci, ad quem intendunt ire. Et modus, quem dedimus, est ars ad cognoscendum deuiationem, ostendendo principmotu. Quae principia sunt haec, uidelicet punctus, linea, triangulus et quadrangulus, et diminutio unius miliarii | quattuor miliariorum penes exaloch, et duorum octo miliariorum penes meridiem; et sic de aliis. Modo intendimus dare doctrinam et artem, per quas nautae sciant cognoscere, in quo loco
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̾nci et tłao Hꝰ artis̃ et et ꝑ nouẽ subia ut m̃tilłs p̾dicatoris et
audĩciũ hũd in magua nͣ et talis pͥdicutio dalte utłis et fuctis
est sic̃ est ualde artificiata et in magno subo edificata
¶Ddedicator sicut artificiat suũ ntlłre ad docendũ sic di ar¬
tificiare srolũtatẽ suã ad diligendũ sutłitatẽ aisientiũ ũ s o

Expanded text:
atoris et audientium abundet in magna materia. Et talis praedicatio ualde utilis et facilis est; sicut est ualde artificiata, et in magno subiecto aedificata. Praedicator sicut artificiat suum intelligere ad docendum, sic debet artificiare suam uoluntatem ad diligendum utilitatem audientium, ut sermo
Abbreviated transcription (Latin):
liaria et de. in ad i. sunt duo miliaria minus quarta et
sic sequitur ꝙ in distat abo ꝑ medietarem decem nuliarioꝵ mi¬
nus quarta q̃ sunt qͥnq miliaria minus octana ⁊ sic solutu est
.ł in .ii. et .õ. mõtiũ ꝓ miliaria supͣ dc̃a sic p̃t cognosce distantiãs a¬
lioꝵ mõtiũ nnliplicando miliaria ꝑ cͥangłos et qͣtraugłos qm̃ sic̃ atis

Expanded text:
miliaria, et de M ad N sunt duo miliaria minus quarta. Et sic sequitur, quod M distat ab O per medietatem decem miliariorum minus quarta; quae sunt quinque miliaria minus octaua. Et sic | soluta M N et O montium per miliaria supra dicta, sic potest cognoscere distantias aliorum montium, multiplicando miliaria per triangulos et quadrangulos. Quoniam s
Abbreviated transcription (Latin):
est acc̃uo est ob̾dita bouitati substantiali sicut instr um̃tũ
cause efficienti de Camera .b. e
Ouitas est potens utruun bonicas sit potens ad qd̾
respondendiun est ꝑ diffinitiones bonitatis atq potestatis
ꝙ sic. eo quia potestas est eus rõne cuiꝰ bonitas potest exi¬
stere et age̾ et nisi bonitas oẽt poteus iam nõ poss eẽ
dend̃ est ꝑ primam spẽm rłe .e. eo quia est de coessentiali¬
b bonficatiuo bomficabili et bonifcare: et sic bonitas ut
agens et potens bomficat bonifi cabilia pegrmna in suo boni¬
ficabili intrinseco que quidem bonificabilia pegriña non
siuit de gn̾e neq natura bonificabilis m̃tr inseci ip̃iꝰ bonica

Expanded text:
est accidens, est subdita bonitati substantiali, sicut instrumentum causae efficienti. 3 DE CAMERA B E Bonitas est potens. Vtrum bonitas sit potens? Ad quod respondendum est per definitionem bonitatis atque potestatis, quod sic, eo quia potestas est ens, ratione cuius bonitas potest existere et agere. Et nisi bonitas esset potens, iam non posset esse dendum est per primam speciem regulae C, eo quia est de essentialibus bonificatiuo, bonificabili et bonificare; et sic bonitas ut agens et potens bonificat bonificabilia peregrina in suo bonificabili intrinseco. Quae quidem bonificabilia peregrina non sunt de genere neque natura bonificabilis intrinseci ipsius bonitat
Abbreviated transcription (Latin):
¶Orator in tua or̃one excita tuã oscĩam et discute pp̃a
ꝑ pͥncipia et ułas et sis facio ꝯ ea impetrabis atͥtõnem et si
discurtus ꝯttionem ꝑ principia et ysas ꝯ ip̃a impetrabis mo¬
tum in corde a quo egredieutur gemitus et suspiria et a cor¬
de ad ocłos aqua tescendet madefaciendo tuã faciem et tuas
manus et uestes et illam aquã senties calidam qr a calide et
feruente foute oritur et illa aqua sc̃a ꝓcurabit tibi afessiouẽ
et si ꝯfessionẽ discurris ꝑ pͥncipia et rłas ip̃a deducet te
¶Orator in tua or one ꝯsid̾ a adu̾sitates et ꝓspitates quas dõ
tedit tͥ ꝑ sum̃ amorẽ adu̾sitates ut hẽas patientiam sub sua
iusticia ꝓspitates ut hẽas caritatem sub sua grͣa. et postũ p
utiũ etꝰ enndẽ amorem sunt tꝰ date adu̾situtes et ꝓspicates
bñdic. lauda et dilige diunũ amorẽ et ei gr̃as ꝗ plirimas
redde nam cũ tuli amore dõ ip̃as in te amat. et s ena

Expanded text:
Orator, in tua oratione excita tuam conscientiam et discurre ipsam per principia et regulas. Et si hoc facis, cum ea impetrabis contritionem. Et si discurras contritionem per principia et regulas, cum ipsa impetrabis motum in corde. A quo egredientur gemitus et suspiria, et a corde ad oculos aqua ascendet, madefaciendo tuam faciem et tuas manus et uestes. Et illam aquam senties calidam, quia a calido et feruente fonte oritur; et illa aqua sancta procurabit tibi confessionem. Et si confessionem discurris per principia et regulas, ipsa deducet te Orator, in tua oratione considera aduersitates et prosperitates, quas Deus dedit tibi per suum amorem. Aduersitates, ut habeas patientiam sub sua iustitia; prosperitates, ut habeas caritatem sub sua gratia. Et postquam per unum et eundem amorem sunt tibi datae aduersitates et prosperitates, benedic, lauda et dilige diuinum amorem, et gratias quam plurimas redde. Nam cum tali amore Deus ipsas in te amat; et si tu eas in
Abbreviated transcription (Latin):
speciem rłe .c. que dicit ꝙ magnitudo est ens r̃one cuiꝰ bonitas ÷
magna. Et ꝑ scd̾am spẽm regule .c. uisum ꝙ bonitas est magͣ
eo quia habet coessentiales bonificatiuũ. bonificabile. et bonifi¬
care. cum quib habet maguam naturau et quietem ut pat
ritur morałr bonitas magna. probatun est ergo ꝙ bouitas
est magua et ad ħ quidem testatur rlã .b.
¶ Queritur quid est boritus magna. Et t̃ndendiui est ꝑ
primam spe ciem ⁊ le.c. ꝙ bouitao magua est illa essentia que
sentia et natiua. cum quib habet ꝑ quartum speciem ꝓprias ac¬
moraliter tunc qũo est magna tõ bono ꝙ pducat de se ip̃a magͣ
bonimi absq oninib istio bonitas nõ potest ẽẽ intense et nata

Expanded text:
udo est ens, ratione cuius bonitas est magna. Et per secundam speciem regulae C uisum est, quod bonitas est magna, eo quia habet coessentiales bonificatiuum, bonificabile et | bonificare. Cum quibus habet magnam naturam et quietem, ut pateritur moraliter bonitas magna. Probatum est ergo, quod | bonitas est magna. Et hoc quidem testatur regula B. | Quaeritur: Quid est bonitas magna? Et respondendum est per primam speciem regulae C, quod bonitas msentia et natura; cum quibus habet per quartam speciem proprias acmoraliter, tunc, quando est magna ratio bono, quod producat de se ipsa | magnum bonum. Absque omnibus istis bonitas non po
Abbreviated transcription (Latin):
diun est ꝙ est extra fulsicatem. et est ꝑ omnes spẽs ip̃ius .i. que
quidem spẽs absq uͥitute numĩne eẽ possent. Ulceriut est in om̃u¬
be elem̃tatis regetatis sensatis et ymaginatis et in ortimbe que
pͥ anuiam sunt ob̾ta et sic de angelo. Iͦn deo quidem est rafim a
et et̾na ueritas ꝑexistete et agere et ħ ꝑ regulau .b. inaife¬
stum est

Expanded text:
ipsius I; quae quidem species absque ueritate minime esse possent. Vlterius: Est in omnibus elementatis, uegetatis, sensatis et imaginatis. Et in omnibus, quae per animam sunt obiectata; et sic de angelo. In Deo quidem est infinita et aeterna ueritas per existere et agere. Et hoc per regulam B manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
Istud subn̾ est de initiumnentalitate Et consid̾atur duobe ms
dis .s. naturaliter sicut occłs qui est instrunentum ad uidend̾
Et morałr sicut iusticia ad iudicandum et martellus ad fabri
Iustrumentum quidem naturale poetest cognosci deduceudo p̃m
p priucipia et regulas hꝰ artis speci modo
Differunt enini niter se iustr um̃ta nituralia et moralia. Talẽ
a deductionem siue discursuni diutinus intllui bũ intuenti¬
⁊ Et si intlłs arciste deficiat in tali deductõne recuruit ad artẽ
magnam i qua largus tractamus de moralib. s quia de
moralib mentionẽ fecimus in alphabeto. Pcirco uelumus diffi¬
tare nistrum̃ta moralia ut ꝑ diffuntones principia et regulas
artista habeat uotiçiam de moralib.
LAstr um̃catiua est potentia cum qua mor alis agit moralit̾¬
Spos est habitus cuin quo aliquis sperat a demino uemiam
dari et gloriam et ꝯfidit se in suo beno et potente aunc̃o.

Expanded text:
Istud subiectum est de instrumentalitate. Et consideratur duobus modis, scilicet naturaliter; sicut oculus, qui est instrumentum ad uidendum. Et moraliter; sicut iustitia ad iudicandum, et martellus ad fabricandum. Instrumentum quidem naturale potest cognosci, deducendo ipsum per principia et regulas huius Artis, specifico Differunt enim inter se instrumenta naturalia et moralia. Talem autem deductionem siue discursum dimittimus intellectui bene intuenti. Et si intellectus artistae deficit in tali deductione, recurrat ad Artem magnam, in qua largius tractamus de moralibus. Sed quia de moralibus mentionem facimus in Alphabeto, idcirco uolumus definire instrumenta moralia, ut per definitiones et principia et regulas artista habeat notitiam de moralibus. tatiua est potentia, cum qua moralis agit moraliteSpes est habitus, cum quo aliquis sperat ueniam a Domino dari et gloriam, et confidit se in suo bono et potenti amico.
Abbreviated transcription (Latin):
U itu radicalis seusitiue uinit ex uica negeͥ cumu quo eit
anexa et in ea plantata sicut regetatĩa ni esatuia
Densiciua ꝑ onmes senslis sensat obiecta sicut ꝑ uisum sẽ¬
Audicus quidam nõ possec sensare uocem et m isto passu co¬
Egetatiua est potentia cui pprie competit regeta¬
te ͥIp̃a quidem sic uegetat elcm̃catt suo mͦ sicut sẽ¬
sitiua sensat aegetata siue elenĩtatu¬

Expanded text:
ita radicalis sensitiuae uiuit ex uita uegetabili, cum quo est connexa, et in ea plantata, sicut uegetatiua in elementatiua. Sensitiua per omnes sensus sensat obiecta; sicut per uisum senauditus quidem non potest sensare uocem. Et in isto passu coegetatiua est potentia, cui proprie competit uegetare. Ipsa quidem sic uegetat elementata suo modo, sicut sensitiua sensat uegetata siue elementat
Abbreviated transcription (Latin):
¶Psa habet correlatiuos numes sicut et sua sensiciua et slc
de sius pticsarib potest dici uideli de igne. ere aqua et tra qui
habent suos correlatiuos sine quib elem̃tata ẽẽ nõ possunt sicut et
correlatina absq elem̃tis ẽẽ nõ possunt qui sunt ultuna fundamẽ¬
ta ipsus elemeñtiue. Et elem̃tatuia ꝓ ip̃os habet puncta. lncas
fignias. longum. latum et ꝑfitudum. et corpus plenum. quali¬
tat᷑es. ꝯplectiones. duriciemi aspitatem. lenitatem. pondositater
in elem̃catis cum remilło modo. nam aliter elem̃itata nõ haberẽt
ex quo essent neq esseut de genere sub̾e. uec hr̃ent forn mia

Expanded text:
psa habet correlatiuos communes, sicut et sensitiua et sic de suis particularibus potest dici, uidelicet de igne, aere, aqua, terra. Quae habent suos correlatiuos, sine quibus ipsa elementa esse non possunt; sicut et correlatiua absque elementis non possunt esse, quae sunt ultima fundamenta ipsius elementatiuae. Et elementatiua per ipsa habet punctos, lineas et figuras, longum, latum et profundum, et corpus plenum, qualitates et complexiones, duritiem, asperitatem, leuitatem, ponderositatem, in elementatis, tamen remisso modo. Nam aliter elementata non haberent, ex quo essent; nec essent de genere substantia
Abbreviated transcription (Latin):
In homine sunc omnia principia et regule dupliciter
ꝑpter duplicitatem nature .s. spiritualis et corpalis ex
quibe est astitutus et ideo est magis gen̾alis quam aluis ẽs̃
creatuni. iutõne cuiꝰ potest dici ꝓculdubio ꝙ homo est inaior
ps niũdi. De quinto subiecto icilicet de ymaguiatina po

Expanded text:
In homine sunt omnia principia et regulae dupliciter propter duplicitatem naturae, scilicet spiritualis et corporalis, ex quibus est constitutus. Et ideo est magis generalis, quam aliud ens creatum. Ratione cuius potest dici procul dubio, quod homo est maior pars mundi. 5 DE QVINTO SVBIE
Abbreviated transcription (Latin):
DEus est Discursibilis ꝓ principia et regulas. nam
Odeuo est bonus magnus et cͥ
structiua et prluatiua sunt. Uerũtũ in deo est maioritas
respectu alioꝵ encumi et equalitas. nam equalia pemci¬
pia habet. iudel boncutem maguitud iueui et cͥ equales ac¬
lua et relacõnes habent
secam infinitaui et ec̾uam. Imo sine ip̃rs onues alie rationos
essent occiose q. est ualde mipo ᷝ ͤ
¶H deo est concordantia ut cuin ip̃a distet iif̾iuite a atuu

Expanded text:
Deus est discursibilis per principia et regulas. Nam Deus est bonus, magnus, etc. priuatiua et defectiua sunt. Verumtamen in Deo est maioritas respectu aliorum entium. Et aequalitas; nam aequalia principia habet, uidelicet bonitatem et magnitudinem, etc., et aequales actus et relationes habet. secam infinitam et aeternam; immo sine ipsis omnes suae rationes essent otiosae; quod est ualde impossibile. In Deo est concordantia, ut cum ipsa distet infinite et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nangelo est maioritas eo quia magis est sutilis deo ꝙͣ hõ
quia altiora principia et regulas habet qm homo. Et ui isto
no nõ seqͣnitur ꝓpter hoc ꝙ augelus nõ possit sine organo. nam
sunt loqui iuter se et agere in nob̾ absq orguno et transsire
ab uno loco in alium sine medio et sic de alis. ut patec ꝑ uicl¬
lecti discui sum ꝑ regulas.
¶Naugelo est differentia.¬
differentes sunt inter se.¬
Equalitas intelligendi. amiandi et recolendi est i angelo ra¬
tione obi supͥmi uidel dei qui equaliter est uitlli  amabilis
et recolibilis uie
I si angelo ai est minoricas nau ex nichło ip̃e est creatus.

Expanded text:
n angelo est maioritas, eo quia est magis similis Deo, quam homo; quia altiora principia et regulas habet, quam homo. Et in isnis, non sequitur propter hoc, quod angelus non possit sine organo; nam  quod angeli possunt loqui inter se et agere in nobis absque organo, et transire ab uno loco ad alium sine medio; et sic de aliis, ut patet per intellectum, discursum per regulas. In angelo est differentia.differentes sunt inter se.qualitas intelligendi, amandi et recolendi est in angelo, ratione obiecti supremi, ut Deus, qui aequaliter est intelligibilis, amabilis et recolibilis. In angelo est minoritas; nam ex nihilo ipse est creatus.
Abbreviated transcription (Latin):
cio. Et cuui bonitate facit bonas illas sp̃es et cuuu magii
iuagiuficut illas sicut qudo ymagiatur uuũ magnũ mõ¬
ten aurxum. cum minoritate autem minorificat eas sic̃
quando ẏmagnnatur ynũ pictun indiuisibile.
Ymuagiuatiua habet nstinctum sicut aimalia bruta hñc
idustriam ad uiuendum sic̃ cap ł ouis as euicand̾ lnpin
Piagtuatua halet appetitum ad ymagiuĩ audiui ymagina¬
bile ut quiescat n illo ymagiando illud
Seulus ꝑticulares ntentes sensibilib topediuit
suũ actum quia nõ pocest hr̃e ap̃m sicut uideus cum oc̾io
coloratuni tunc tempis ym̃aginatiua nõ habet suũ actum
claudit iloo et tunc ymaginatiua p̃t suũ actum siue pptest
W Itenis magis attiugit coloratum uidendo ꝙͣ
Diuagniatiua nõ est ita geu̾alis poceutia in ssutis sicus sẽ¬
siciua. ut pr ꝑ tuctiuaui cum qua homo tenens lap idem ia
uno et codem temꝑe sentit plura d iuisa uidel lapidis ponde

Expanded text:
tis. Et cum bonitate facit species illas bonas; et cum magnitudine magnificat illas; sicut quando imaginatur unum magnum montem aureum. Cum minoritate autem minorificat eas; sicut quando imaginatur unum punctum indiuisibilem. Imaginatiua habet instinctum, sicut bruta animalia habent industriam ad uiuendum, et sicut capra ad euitandum lupum. Imaginatiua habet appetitum ad imaginandum imaginabile, ut quiescat in illo, imaginando illud. Sensus particulares utentes sensibilibus impediuntquod non potest habere; sicut uidens cum oculis coloratum. Et tunc temporis imaginatiua non potest habere suum actum,claudit illos, et tunc imaginatiua habet suum actum, siue potest habere illum. Videns magis attingit coloratum uidendo, Imaginatiua non est ita generalis potentia in sensatis, sicut sensitiua; ut patet per tactiuam, cum qua homo tenens lapidem in uno et eodem tempore sentit diuersa plura, uidelicet lapidis ponder
Abbreviated transcription (Latin):
racõne maior appriationum̃ et ẜmc̃i. Istis tamen maiei tatibus
intentib sub mioritate que est genus ad istas maioritates
sipr adictad slcut pticulares albedures sunt sub eniusali alledĩe¬
et ħ ꝑ se pacet
¶ P onieo spẽe nistrutacutalitatis quetit᷑ induieritas cuun quo
est eẽt est dicendiunꝙ. est cum siuis correlatiuis. et cum suo
maier habitiu ciun quo dalet habituare maioitutes subaltn ate
siue mdiores actus ii quib relucent sue smnisitudines¬

Expanded text:
ratione maiorum appropriationum, et huiusmodi, istis tamen maioritatibus existentibus sub maioritate. Quae est genus ad istas maioritates supra dictas, sicut particulares albedines sunt sub uniuersali albedine per se patet. Per omnes species instrumentalitatis quaeritur: Maioritas cum quo est? Et est dicendum, quod est cum suis correlatiuis, et cum suo | maiori habitu, cum quo sunt habituatae maioritates subalternatae siue maiores actus, in quibus relucent suae similitudines
Abbreviated transcription (Latin):
Et rn est ꝙ sic sicut ꝑs in suꝯ toco sine ꝯcactu sunt mi or pe
elementato in quo sunt elementa composicu ab iqi contacrii. ꝯtac¬
tus quidem impedit compõnei ut patet. ii mo te deuariiꝑ et
lapidum qui quidem nõ est compositus s aggregatus. ꝑ regłm¬
¶Querit᷑ ꝑ pͥmã regulam .ki. quomͦ posset ho uo dispon̾e memori

Expanded text:
est, quod sic, sicut pars in suo toto sine contactu. Sicut in corpore elementato, in quo sunt elementa composita absque tactu; contactus quidem impedit compositionem, ut patet in monte denariorum et lapidum; qui quidem non est compositus, sed aggregatus. Quaeritur per primam regulam | K: Quo modo posset homo disp
Abbreviated transcription (Latin):
diffuntionem cum qua differens sit ab onmi alio subito
Et si queratur aliquid de ip̃o subo̾ ꝙ respondeatur tali moto af¬
firmando aut negando ut diffitiones pricipioꝵ ꝯueniano ꝯ
ipã diffiuitione. Et sic de tegulis sie aliqua lesione principi¬
oꝵ et regular¬
e ciunda condicio est ꝙ in iudicio siue in practica conseruen¬
tur diffetentie suboꝵ. sicut diuiua bonitas dei que differo
a botatate angelica ꝑ infinitutem et eterntatem eo qua talis

Expanded text:
definitionem, cum qua sit differens ab omni alio subiecto. Et si quaeratur aliquid de ipso subiecto, quod respondeatur, tali modo affirmando uel negando, ut definitiones principiorum conueniant cum ipsa definitione; et sic de regulis, sine aliqua laesione principiorum et regularecunda condicio est, quod in iudicio siue in practica conseruetur differentia subiectorum. Sicut diuina bonitas, quae differt a bonitate angelica per infinitatem et
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur utrum iinoritas aliter sit suba et aliter accus
Et respondendum est q. sic quia si non destrueretur re¬
latio substantialis ex̃ns inter maioricatem et minoritatem ⁊
etiaui ouima principia essent equalia et etiam uelatio realis
maioritatis et inmuoritatis nõ eiset incer subam et accidens

Expanded text:
a, aliter accidens? Et respondendum est, quod sic. Quia si non, | destrueretur relatio substantialis, existens inter maioritatem et minoritatem. Et etiam omnia principia essent aequalia; et etiam relatio realis maioritatis et minoritatis non esset inter substantiam et accidens
Abbreviated transcription (French):
q est de obstione et obiatione qualicatum sicut sunt calidi¬
tas et frigiditas. siccitas et hutuiditas. leuitas et pondosita
lucidicas et tenebrosicas. sauitas et infirmiças. mors et ui¬
ta nusticia et inuiria. affir matio et negatio. gn̾atio et expto
et huinsmodi.

Expanded text:
 est de obiectione et obuiatione qualitatum; sicut sunt caliditas et frigiditas, siccitas et humiditas, leuitas et ponderositas, luciditas et tenebrositas, sanitas et infirmitas, mors et uita, iustitia et iniuria, affirmatio et negatio, generatio et corruptio, et huiusmodi.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Amiplius ꝑ t̾ciam sp̃em queritur fine cuiꝰ est. Et respondẽ¬
diuu est ꝙ fius ereatus est finis icreati et etiam est subi
in quo est ut ex ip̃o sit babituatum ut cupatus qͥui habituat᷑
est de capa et ħ r ła.b. manifestat et declauait.
¶ Pprimaui spẽm regule.e queritur fuus quare est. Et res¬
pordendi est ꝙ est ex eo q ex suis correlauuis ꝯstitutus ꝯ
et ista responsio est ꝓpter quid. s scd̾m quia est dicendum
ꝙ est ex eo quia suuui subm de ip̃a babiti atur est sicut ca¬

Expanded text:
 Amplius per tertiam speciem quaeritur: Finis cuius est? Et respondendum est, quod finis | creatus est finis increati. Et etiam est subiecti, in quo est, ut ex ipso sit habituatum, ut capatus, qui habituatus est de capa. Et hoc regula B manifestat et declarat. Per primam speciem regulae E quaeritur: Finis quare est? Et respondendum est, quod est, ex eo quia ex suis correlatiuis constitutus est. Et ista responsio est propter quid. Sed secundum quia est dicendum, quod est, ex eo quia suum subiectum de ipsa habituatum est; sicut ca
Abbreviated transcription (Latin):
de ip̃o habituatum est.
¶Amplius ꝑ scdam spe ciem queritur funis quantus est
Et respondendinn est ꝙ est tautus quanta sunt sua corre¬
latiua de qnͣtitate habituata ħ tamen de fine creato dicimꝰ
nõ anccra de incieato cum sic infuntus r̃one cinus sua correla¬
tiua quͣticatem habere non possunt. cohuc est ficis priua¬
tionis a quo oriuntur ouines habitus prinatini sicut sunt
siuditas malicia et miuria et hiꝰ. It̾ii est llius sinis t̾uinia¬
tõnis cum quo fnus coltimus est dit̃ens ab omnb aliis pr̃i¬
cipiis sicut a bonitate magnitudine creatis et sic de aliis pͥn¬
cipiis suo modo. alioquit onnua principia essent idem run̾o
et nundus esset euacuatus de fine terrumatõnis et ꝑ ꝯũs
de natura motꝰ ꝙ est impoᷝ ͤ¬

Expanded text:
abituatum est. Amplius per secundam speciem quaeritur: Finis quantus est? Et respondendum est, quod est tantus, quanta sunt sua correlatiua, de quantitate habituata. Hoc tamen de fine creato dicimus. Non autem de increato, cum sit infinitus; ratione cuius sua correlatiua quantitatem habere non possunt. Adhuc: Est finis priuationis, a quo oriuntur omnes habitus priuatiui, sicut sunt surditas, malitia et iniuria, et huiusmodi. Item: Est alius finis terminationis, cum quo finis ultimus est differens ab omnibus aliis principiis; sicut a bonitate et magnitudine creatis; et sic de aliis principiis suo modo. Alioquin omnia principia essent idem numero, et mundus esset euacuatus de fine terminationis, et per consequens de natura motus et ap