comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩusus ẽẽ nõ pot̾i̾t si desĩt ea ꝑ que
uis enis aut apꝑet aut ꝯstat. Dideaꝰ
nũc idẽ illi qͥ ucia penitꝰ excidũt. qͥd
effeciñt qͣtuor illos affcũs quos ex o¬
pione bonorũ malorq nasci putãt
Quib euulsis sanãd̾ ẽẽ añ sapiẽtis
existimãt.qm̃ ĩ telligũt et na insito ᷤ
ẽẽ et sine hus nich moueri nͨ agi posse
Alia qued̾ ĩ eorũ locũ uicẽq sippomĩt
p cupiditate substituũt uolũtatẽ qͣi
uo nõ mulco sit p̃stabiliꝰ bonũ cupe ꝙͣ
malũ uelle. itẽ ꝑ leticia gaudiũ. pro
metu cautoẽm. at ĩ illo qrͣto ĩmutãdi
noĩs eos ratõ deficit. itaꝙ egritudinẽ
penitꝰ idest mesticiã dolorẽq aĩ sustule¬
dole̾ si priã aut pestilẽtia exhauser. aut
hostis eu̾ti̾t aut tyrãnꝰ opp̃sserit. põt a¬
liquis nõ dolere si sublatã iudi̾t ub̾ta¬
tẽ. si ꝓximios si amicos. si bonos iuros
aut ext̾m̃atos aut crudelissime truci¬

Expanded text:
quae uis eius aut apparet aut constat. uideamus nunc, idem illi qui uitia penitus excidunt quid effecerint. quattuor illos adfectus, quos ex opinione bonorum malorumque nasci putant, quibus euulsis sanandum esse animum sapientis existimant, quoniam intellegunt et natura insitos esse et sine iis nihil moneri, nihil agi posse, alia quaedam in eorum locum uicemque subponunt. pro cupiditate substituunt uoluntatem, quasi uero non multo sit praestabilius bonum cupere quam malum uelle; item pro laetitia gaudium, pro metu cautionem. at in illo quarto inmutandi nominis eos ratio deficit. itaque aegritudinem penitus id est maestitiam doloremque animi sustuledolere, si patriam aut pestilentia exhauserit, aut hostis everterit, aut tyrannus oppresserit? Potest aliquis non dolere, si sublatam viderit libertatem; si proximos, si amicos, si bonos viros aut exterminatos, aut crudelissime truci
Abbreviated transcription (Latin):
Nos autẽ nõ quid sapienti fen̾dũ sic
dicimꝰ. sc̃o quid face̾ ipẽ deluat. itaꝙ
nõ querimo utrũ ne tota sepiliẽdicã¬
ob hoc solũ quod apud homines bene
et humane fieri iudet᷑ Amina eĩ qͣrit᷑
et ꝓpositũ ponderatur. Non ergo paci¬
emur figurã et figmentũ dei feris
uoniaribus in predam iacere. sed reci̾a¬
mus id terre unde ortũ est. Et ꝙͣui
ĩ tonĩme ignoto ncciorũ munꝰ iple¬
bimꝰ in quorũ loco quia desũt sucitos
lnunantas et ubicũq homo deside¬
rabitur ihi erigiosficiũ nr̃m pucabi¬
mus. in quo autẽ magis iusticiera¬
cio consistit qmͣ ĩ eo ut qdꝰ p̃stamus

Expanded text:
nos autem non quid sapienti ferendum sit nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus, sed quid facere ipse debeat. itaque non quaerimus nunc utrumne tota sepeliendi raob hoc solum, quod apud homines bene et humane fieri videtur. Animus enim quaeritur, et propositum ponderatur. Non ergo patiemur, figuram volucribus in praedam jacere, sed reddamus id terrae unde ortum est. Et quamvis in homine ignoto necessariorum munus implevimus; in quorum locum, quia desunt, succedat humanitas, et ubicunque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. In quo autem magis justitiae ratio consistit, quam in eo, ut quod praestamus
Abbreviated transcription (Latin):
etutis officiũ est pegimor et paupe¬
rũ sepultura qd̾ illi uirtus iusticie¬
q doctores prorsus nõ attigerũt. si
em̃ poterant id uide̾ qui utilicatri
om̃ia officia meciebant᷑. In cetĩs ei̾
que supͣdicta sũt ꝙͣ uerũ limitẽ non
tenuerĩt. tñ qm̃ comodi aliquid in
hiis dep̃henderunt qiͣ odoie quodam
ueritatis retenci ꝓpius aberiauunt
Hoc autẽ quia nichꝰ uidere ĩ eo como¬
di poterant reliquerũt. etiũ etiã nõ
cefuerũt qui suꝑna caueã faceñt se¬
pultura. nchiłq eẽ diceñt maliia¬
cerent inhumatũ et abiectũ. quoꝵ
impĩam sapiãm. cũ om̃e humanun
genus respuit tñ diuine uoces q̃
id fieri iubent. uerũ illi non autent
dicere id nõ esse faciendũ. Sed si forte
nõ fiat nich eẽ ĩcomodi. itaq inea
re nõ tam p̃cipiẽtiũ ꝙͣ consolantui
fungũt᷑ officio ut si foite id sapienti
euemĩt. ne se ob hoc miserũ putet i

Expanded text:
etatis officium est peregrinorum et paupeetatis officium est peregrinorum et pauperum sepultura: quod illi uirtutis iustitiaeque doctores prorsus non attigerunt. nec enim poterant id uidere qui utilitate omnia officia metiebantur. in ceteris enim quae supra dicta sunt quamuis uerum limitem non tiis deprehenderunt, quasi odore quodam ueritatis retenti propius aberrarunt, hoc autem, quia nihil uidere in eo commodi poterant, reliquerunt. quin etiam non defuerunt qui superuacaneam facerent sepulturam nihilque esse dicerent mali iacere inhumatum et abiectum. quorum inpiam sapientiam cum omne humanum genus respuit, tum diuinae uoces, quae id fieri iubent. uerum illi non audent dicere id non esse faciendum, sed si forte non fiat, nihil esse incommodi. itaque in ea re non tam praecipientium quam consolantium funguntur officio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum putet.
Abbreviated transcription (Latin):
ne diciquidẽ mini̾a oporcet. ĩ quib
nemo accipit nͥ qui acciꝑe nõ m̾et᷑
Nõ minꝰ magnũ iusticie opus est
pupillos et uiduas destitutos ⁊ aux¬
ilio indigontes tueri atqs defende̾.
erd̾ adeo iunu̾sis diuina lex illa p̾¬
scribit. qñquidẽ toni quiq iudices
Sod cur ita sit nõ ꝑspicuĩt. deus enĩ
ciuꝯ ppetua clemẽtia e idcirco uidu¬
as pupillos q defendi ac foueri iub
nequis respectu ac miseratõe pigne¬
rũ suorũ retardetur. qͦ nmꝰ morte
pro iusticia fidẽq suscipiat. sod ĩcũc¬
tant᷑ ac fortiter subeat cũ sciat se caroᷤ
suos deo reliqu̾e nec hiĩs ũꝙͣ p̃sidi¬
ũ defuturũ. Egros quoꝙ quib dosu̾it
qui assistat curandos fouẽdos ꝙ su¬
sciꝑe sũme humanitatis et magne
oꝑacionis est. Quod qui fec̾t hic ui¬
uam hostiam deo acquiret. et qd̾ alti
dederit ad tempꝰ ipe̾ a deo acapiet ĩ
eteruũ. Dltimiũ illud et marimũ pi¬

Expanded text:
ne dici quidem munera oportet, in quibus ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum justitiae opus est, pupillos et viduas destitutos, et auxilio indigentes tueri, atque defendere. Quod adeo universis divina lex illa praescribit; quando quidem boni quique judicesased, cur ita sit, non perspiciunt. Deus enim, cujus perpetua clementia est, idcirco viduas pupillosque defendi ac foveri jubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retardetur, quominus mortem pro justitia fideque suscipiat: sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos Deo relinquere, nec his unquam praesidium defuturum. Aegros quoque, quibus defuerit qui assistat, curandos fovendosque suscipere, summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, vivam hostiam Deo acquiret; et quod alteri dederit ad tempus, ipse a Deo accipiet in aeternum. ultimum illud et maximum pi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ apud iustos. siqͥ hec fuciãt gͣues
magin appellant᷑. hus eĩ maxiẽ lau¬
dis est bñfacere. quos nemo sꝑauit
eẽ facturos/ nam qui bonũ facit. uł
consangͥneo uł ꝓrimio uł amico aᷤᷤ
nullã aut cerce nõ magnã laude
meret᷑ quia face̾ debet. Sitq ĩpius
ac decestabilis insi feci̾t id quod ab
co et natura ipã et ncãitudo exigit
et si facit nõ tam glorie assequende
ꝙͣ rep̃hensionis uitande grã facit erͥ
aucẽ facit alieno et ignoto. is n̾o di¬
gnus est laude. qm̃ ut face̾t sola duc¬
tus ẽ hũantate. ibi ergo iusticia est
ubi ad bñfaciendũ ncc̃itatis uincłm¬
ẽ nullũ. hoc igit᷑ officiũ benignitatis
ne antepon̾e quidẽ largitõi muner
debuit quod ẽ comꝑantis et e duob
bonis id quod fit melius eligentis
Illa enĩ largicio hominũ pat̾moĩa su¬
a ĩ mare ambiciẽtiũ manis et lemꝰ
et ab oĩ iusticia remotissima ẽ Itaq

Expanded text:
cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime laudis est bene facere quibus nemo sperauit esse facturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proximo uel amico, aut nullam aut certe non magnam laudem meretur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit, et si facit, non tam gloriae adsequendae quam reprehensionis uitandae gratia facit. qui autem facit alieno et ignoto, is uero dignus est laude, quoniam ut faceret sola ductus est humanitate. ibi ergo iustitia est ubi ad bene faciendum necessitatis uinculum nullum est. hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit: quod est conparantis et e duobus bonis id quod sit melius eligentis. illa enim largitio hominum patrimonia sua in munera abicientium inanis et leuis et ab omni iustitia remotissi
Abbreviated transcription (Latin):
quare. uelis q te iuistũ et hũanũ ⁊ bos¬
pitalẽ uideri. cũ studeas utilitati tue
uerũ hoc ille nõ pocius incaute. Quid
cĩ minꝰ ĩ ciceronẽ ꝯuenit. sed ignorã¬
cia ueri iuris prudens ac sciens. ĩ hos
se laq̃os ĩiecit qd̾ ut ei possit ignoscite¬
stificatus est nõ ad ua̾m iusticiã qm
nõ tenetat p̃cepta se dare sed ad u̾bm̃
ymagiẽ ꝙ iusticie.Ignoscendũ est
igit᷑ umbratico et ymagnano p̃cep¬
tori nec ab eo iu̾̃tas erigenda est qui
se nestire futeatur. Captiuoꝵ redẽptio
magnũ at p̃clarũ iusticie munꝰ ẽ. qd̾
idem ipẽ tullius aꝓpbauit. Atq ħ bem¬
gnitas inquit m rei .p. ẽ utił redimi
e seruitute captos locupletari tenu¬
ores. Hanc ergo ꝯsuetudinẽ bemgni¬
tatis largitiom munee longe ante¬
pono. hec est grauiũ hominũ atq u
magnoꝵ. ꝓp̾um igit᷑ iustorũ opꝰ est
alere paupes ac redim̾e captiuos

Expanded text:
quare, uelisque te iustum et humanum et hosquare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praeclarum iustitiae munus est, quod idem ipse Tullius adprobauit. atque haec benignitase seruitute captos, locupletari tenuiores. hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe antepono, haec est grauium hominum atque magnorum. proprium igitur iustorum opus est alere pauperes ac redimere captiuos,
Abbreviated transcription (Latin):
possũt. at ille in recipiẽdis illustrib n
cep̾tauit aliud nͥ utilitatẽ et nõ dissi¬
mulauit hõ ingeniosus quid ex eo co¬
modi sparet. at enĩ Qud o faciat po¬
tentem apud exteros futurũ ꝑ grã
pn̾cipũ quos sibi hospicii et amicicie
aure ꝯstu̾rerit. Oꝙͣ multis argumẽti ᷤ
Cicõnis ĩconstãtia. si id agem̾ conrgui
posset. nec tam nrĩs ꝙͣ suis u̾bis refe¬
lletur. Idem quippe ait Quicũq maxͤ
ad suĩ comodũ referat quecũq agit
mĩme ẽẽ uirũ bonũ. idem etiã negat
simplicis et aꝑti hom̃s esse ambire si¬
mulare aliquid. et p̃tende̾ aliud agere
ideri cũ aliud agat. p̃stare se alti̾ sin¬
gere qd̾ sibi p̃stet᷑. s maliciosi pocius
et astuti et fallacis et subdoli Quomõ
ergo defendẽt quonuiꝰ ambiciosa illa
hospitalitas malicia esset. Cu mͥ ꝑ om̃s
portas cͥcũcurses. et aduemẽtes ppłor
atq uibiũ pn̾cipes domũ tuã ĩuites
ut peos apud ciues eorũ potẽtiã ꝯse¬

Expanded text:
possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae jure constrinxerit. O quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! Nec tam nostris, quam suis verbis refelleretur. Idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat, quaecumque agit, ita minime esse virum bonum. Idem etiam negat, simplicis et aperti hominis esse, ambire, simulare aliquid, et praetendere, aliud agere videri, cum aliud agat; praestare se alteri fingere, quod sibi praestet: sed malitiosi potius, et astuti, et fallacis, et subdoli. Quomodo ergo defenderet, quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? « Tu mihi per omnes portas circumcurses, ut advenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam conse
Abbreviated transcription (Latin):
no bono qui neq p̾cepunt eiusmõi qͥd¬
ꝙͣ neq fecerũt. sed u̾tutẽ q in hoĩe ꝓpe¬
modũ singular̾ ẽ. ꝓ uicio sẽp hũerũt
libet hic int̾pon̾e unũ de phia loçũ ut illo¬
tũ plemus coarguamꝰ errores qͥ mĩam
cupiditatẽ metus mortos aĩ appellãt
Conat᷑ illi quidẽ uirtuces a uiciis distĩ¬
gu̾e qd̾ ẽ sane facillimũ. qͥs ei nõ possit
lib̾alẽ a pdigo separe ut illi faciuĩt aut
pcũ a sordido aut qͥetũ ab ilxiti. aut cau¬
tũ a trnndo. Ꝙ hec que sũt bona fines suo̾
hñt. qͦs si excesserĩt ĩ uicia labũt᷑ ita ut
ꝯstancia nͥ ꝓ u̾itate suscepta sic fit ĩpu¬
dencia. itẽ fortitudo si nlła nccͣite cogẽte

Expanded text:
t eiusmodi quicquam neque fecerunt, sed uirtutem quae in homine propemodum singularis est pro uitio semper habuerunt. libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius coarguamus errores qui mcupiditatem metum morbos animi appellant. conantur illi quidem uirtutes a uitiis distinguere: quod est sane facillimum. quis enim non possit liberalem a prodigo separare, ut illi faciunt, aut parcum a sordido aut quietum ab inerti aut cautum a timido, quod haec quae sunt bona fines suos habent ? quos si excesserint, in uitia labuntur, ita ut constantia nisi pro ueritate suscepta sit, fit inpudentia. item fortitudo si
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. nã stoyci affc̃ũs om̃es quoꝵ ĩpłsu
aiꝰ cõmouet᷑ ex hoĩe tollũt eupidi ͭ ͤ
leticiã. metũ. mesticiã. quor duio pͥora
ex bomis sint aut futuris aut p̃utib pos¬
teriora ex mał. Eod̾ mõ hec qͣtuor morbõ
ut dixi uocant nõ tã n᷑e msitos ꝙͣ pͣ¬
ua oꝑimione susceptos. et idcuto eos
censẽt extirpan posse radicitꝰ. si bonoꝵ.
malorũ q opnno falsa tollat᷑. si eĩ n
cẽseat sapiẽs bonũ nich malũ nͨ cupi¬
ditate ardesçet nec leticia gesciet nͨ me¬
tu terrebit᷑ nͨ egͥtudine ꝯtrabet᷑. mor ui¬
debimꝰ an efficiant qd̾ uelit aut q̾d ef¬
ficiant. Intim ꝓpoĩtũ arrogans acpene fu¬
riosũ qui se putẽt mederi et einti posse

Expanded text:
inpulsu animus commouetur ex homine tollunt, cupiditatem laetitiam metum maestitiam, quorum duo priora ex bonis sint aut futuris aut praesentibus, posteriora ex malis. eodem modo haec quattuor morbos, ut dixi, uocant non tam natura insitos quam praua opinione susceptos et idcirco eos censent extirpari posse radicitus, si bonorum malorumque opinio falsa tollatur. si enim nihil censeat sapiens bonum, nihil malum, nec cupiditate ardescet nec laetitia gestiet nec metu terrebitur nec aegritudine contrahetur. mox uidebimus an efficiant quod uelint aut quid efficiant, interim propositum adrogans ac paene fnriosorum, qui se putent mederi et eniti posse
Abbreviated transcription (Latin):
ab ope largicionis existimet qr nõ hẽac
pocã q̃ deleat ymo u̾o tũ mag̾ iusticiã
debeat opari cũ frũs est iustus ut qued
ante ĩ medelam uulneꝵ feca̾t. postmod̾
faciat in laudem gli̾amq iuituciꝰ. eo
accedit ꝙ nemo ẽẽ sine delicto pot̃ ꝙͣ
du ĩdumenco carnis oneratus ẽ. au
ĩfimitas triplici mõ subiacet dño pca. fa¬
ctis. dictis cogitaçione. ꝑ hos gradꝰ ad
sũmũ culmen iusticia ꝓcedit᷑. pͥmus
iuitutis ẽ gradus maus oꝑibus absti
nere. scdus etiã malis uerbis. t̾cius et̾.
cogitacione rer malarũ. pͥmũ gradu¬
qui ascendit satis ustus est. qui sco̾
iam ꝑfocte uirtutis siquidẽ neꝙ fcĩs.
neq sermone delinquat. Qui t̾ciũ uo
is smilitudinẽ deiassecutꝰ uidet᷑. est
enĩ pene supͣ humanũ modũ ne ĩ cogi¬
tacione quidẽ admictere. qd̾ sit factu
malũ. uł improbũ dictu. itaq et̾ iusti¬

Expanded text:
gitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem gloriamque uirtutis. eo accedit quod nemo esse sine delicto potest, quamdiu indumento carnis oneratus est. cuius infirmitas triplici modo subiacet dominio peccati, factis dictis cogitatione: per hos gradus ad summum columen iustitia procedit. primus est uirtutis gradus malis operibus abstinere; secundus, etiam malis verbis; tertius, etiam cogitatione rerum malarum. Qui primum gradum ascendit, satis justus est; qui secundum, jam perfectae virtutis: siquidem neque factis, neque sermone delinquat: qui tertium, is vero similitudinem Dei assecutus videtur. Est enim pene supra humanum modum, ne in cogitationem quidem admittere, quod sit vel factu malu
Abbreviated transcription (Latin):
ierit ĩ temeritatẽ ꝯu̾tit᷑. lib̾tas qͦ si ali¬
os ĩsectet᷑ pocius ꝙͣ ĩ sectãtib resistat cõ¬
tumacia ẽ. Seueritas etiam ñ se mtra
ꝯgruẽtes/ nocentiũ penas coherceat
fit seua crudelitas. itaq dicũt eos qui
male inceant᷑ nõ sua sponte peccare nͨ
mala pocius elige̾ sed bonor spetie
lapsos ĩçide̾ ĩ mala. dũ bonor et malor
disc̾mẽ ignorant. hec qͥcẽ falsa nõ sũt

Expanded text:
atem conuertitur. libertas quoque si alios insectetur potius quam insectantibus resistat, contumacia est. seueritas etiam nisi se intra congruentes nocentium poenas coerceat, fit saeua crudelitas. itaque dicunt eos qui mali uideantur non sua sponte peccare nec mala potius eligere, sed bonorum specie lapsos incidere in mala, dum bonorum ac malorum discrimen ignor
Abbreviated transcription (Latin):
flagicia transfer ad magnũ sacrificiũ
male picura ut pro hus ueris mun̾ib
mĩe merces cui deus pollicet᷑ pccã se oĩa
remissurũ. si audieus inquit p̃ces sup¬
plicis tui et ego audiã tuas. Si miser¬
tus laborantiũ fui̾s et ego ĩ tuo labpe
miserebor. Si autẽ nõ resperi̾s nec au¬
dieris et ego añ tuũ ꝯtͣ te gerã tuis
q legib tr udicato.
uociens igitur rogaus tep̃tar te
a deo crede an sis dignus audiri. c̾¬
cũspice conscĩam tuam. et qnͣtũ pote ᷤ ᷤᷤ¬
medere uulnerib. nec tamẽ quia ptõa
largicione tollũtur. dar tibi licẽtiã pre¬
candi. Abolentur enĩ si ideo largiare qr
peccaueras. Nam si fiducialargiendi
pecces nõ abolentur/ deus purguri hoĩez
a poctatis mariie cupit. idooq iubet agi

Expanded text:
flagitia? transfer ad magnum sacrificium flagitia? transfer ad magnum sacrificium male peritura, ut pro his ueris muneribus st misericordiae merces, cui deus pollicetur peccata se omnia remissurum. si audieris inquit preces supplicis tui, et ego audiam tuas: si misertus laborantium fueris, et ego in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudicabo. Quotiens igitur rogaris, temptari te a deo crede an sis dignus audiri. circumspice conscientiam tuam et quantum potes, medere uulneribus. nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes: abolentur enim, si ideo largiare, quia peccaueris. nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. deus enim purgari hominem a peccatis maxime cupit ideoque agi
Abbreviated transcription (Latin):
si iusticiam tanti pucas sequere abiecti᷑¬
mũb oneribus que te p̾mũt. liba te
rp̃e ꝯpedib ut cathenis expeditus ad
deũ curas magmi et ercela aĩ ẽ despic̾e
et calcare mortalia. sed si hac u̾tutem
nõ capis ut diuicias tuas i aia dei
conferas. ut fragilib tibi cõpares s̾m¬
ora liberato te metu. onña ista p̃cepta
nõ tibi soli dant᷑ sed onũ ppio̾ qui mẽte
ouĩctus ẽ. et coberet sicut homo imꝰ. e
solus magnis oꝑibus nõ susficis pro
iuirili ꝑte oꝑare iusticiã. Sic tñ ut qͣntũ
diuiciis incer ceteros tantũ ope p̃cella
Neq nũc suaderi tibi putes ut rem faĩ¬
liarẽ tuã minuas uł erhaurias. S que
insup uacua fueras impensuro ad me¬
liora ꝯuertas. uñ bestias enis hic
captiuos redime. uñ feras pascis hĩc
pauperes ale. uñ hommes ad gladũ
cõparas hinc ĩnocentes mortuos se¬
peli. Quid prodest ꝑdite nequicie besti¬
arios facere lucupletes et instruere ad

Expanded text:
 potest. si iustitiam tanti putas, sequere abiecti potest. si iustitiam tanti putas, sequere abiectis oneribus quae te premunt, libera te ipse conpedibus et catenis, ut expeditus ad deum curras. magni et excelsi animi est despicere et calcare mortalia. sed si hanc uirtutem non capis, ut diuitias tuas in aram dei conferas, ut fragilibus tibi conpares firmiora, liberabo te metu. omnia ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente coniunctus est et cohaeret sicut homo unus. si solus magnis operibus non sufficis, pro uirili parte operare usam, sic tamen ut quantum diuitiis inter ceteros, tantum opere praecellas. neque nunc suaderi tibi putes ut rem familiarem tuam minuas uel exhaurias, sed quae in superuacua fueras inpensurus, ad meliora conuertas. unde bestias emis, hinc captos redime, unde feras pascis, hinc pauperes ale, unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes et instruere ad
Abbreviated transcription (Latin):
sed deo soli au carissimũ sacriticiũ ẽ
opꝰ iustũ. Dicet aliquis fortasse. se
si magnus hominũ nus egebit alge¬
bit capietur moriet᷑ ut hec faciẽtem
uel uno die prĩmonio exu sit nccẽ.
ꝑdam ne rem familiarẽ meo aut ma¬
iorũ labore q̃sitã ut iã ipĩ michi alie¬
na misericordia uiuendũsit. Qiuidtu
tam pusillo animo paugertatẽ ciies ꝙͣ
ncħ tranquillis eẽ testunt᷑. hoc qd̾ time̾
sollicitudinũ portus est. an ignoras
quot piculis quot casibus cũhus ma¬
lis opibus subiaceas. q̃ tecũ bñ agent
si sine tuo cruore tnͣsieñt. Tu ua preda
omistus mcedis et spona geris q̃ irritẽt
eciã aĩos tuorũ. Quid ergo dubitas be¬
ne collocure id quod tibi forsan eripiet
aut unũ lacrocimũ aut existens repẽte
ꝓscriptio aut hostilis aliqua direptio
Quid ue̾ris flurũ et fragile bonũ fac̾e
sempiternũ aut thez auros tuos custo¬
di deo credere ubi nõ furẽ p̃conẽ qr ti¬
meas. nõ rubigniẽ nõ tyrannũ. Qui

Expanded text:
arissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo paupertatem times,  tranquillius esse testantur? hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis aliqua direptio? quid uerere fluxum et fragile bonum facere sempiternum aut thesauros tuos custodi deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? qui
Abbreviated transcription (Latin):
to nõnũꝙͣ tũ ipã fragilitate uincũt᷑
ut uł in ira malũ dicant uł ĩ aspͦtu re¬
rũ delc̃abiliũ cogitacõe cõcupisdat. Qd̾¬
si mortalis ꝯdicio nõ patit᷑ eẽ hominẽ
ab oĩ macula purũ. debent ergo largi¬
toe ppetua pcc̃a carins aboleri. Unũ ẽ
eĩ sapiẽtis et iusti et uitalis iuri opus
diiçias suas ĩ iustiçia sola collocare qr
dicus putandꝰ ẽ. Danda gͥ opa ut ĩdu¬
mẽto pietatis iusticieq uelemur. quo
nos eruat nẽo qd̾ nob sẽpit̾nũ p̾beat
ornatũ. Nã si deor cultores simulacra
sensibilia colũt et quidquid p̾ciosi hñt
ĩ ea ꝯferũt. Quib nec uti possũt nͨ gͣ¬
cias age̾. qͥ accepint qnͣto uistius ẽ ⁊ ue¬
rius iiuẽcia dei simulacra excose ut ꝓ¬
accepint et grãs agunt. ita deꝰ ĩ cuiꝰ
ꝯspͤtu bonũ fec̾s et ꝓbabit et m̾cedẽ pi¬
etatis exsoluet.
i ergo ĩ homñe p̃darũ et eecellẽs ẽ¬

Expanded text:
litate uincuntur, ut uel in ira malum dicant uel in aspectu rerum delectabilium cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia conlocare: qua dicus putandus est. danda igitur opera ut indumento iustitiae pietatisque uelemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt et quidquid pretiosi habent in ea conferunt, quibus nec uti possunt nec gratias agere, quod acceperint, quanto iustius est et uerius uiuentia dei simulacra excolere, ut pacceperint et gratias agunt, ita deus, in cuius conspectu bonum feceris, et probabit et mercedem pietatis exsoluet. Si ergo in homine praeclarum et excellens e
Abbreviated transcription (Latin):
is seruiat quo nnchil scelãcius ꝯmitti
põt. hinc iam procliuis est ad mali¬
ciam gradus ꝑ ignorantiam ueri ac
singularis tom. quia deus quẽ nosse
e leges tamꝙͣ uerũ ius amplectit᷑ qͣs
nõ utiq iusticia sed ucilitas reppit. Cur
em̃ ꝑ omẽs pplõs diuersa et uaria iura
id sibi sauxit quod putauit rebus su¬
is utile. Qenͣtum autẽ ab iustiaa re¬
cedat ucilitas. ꝓplũs ipẽ romanꝰ docet
qui frequencer ꝑ feriales bella indicẽ¬
do et legitime ĩiurias faciẽdo semꝑq
aliena cupiẽdo atq rapiẽdo posẜionem
sibi tocius orbis comꝑauit. uerũ hni
uistos se pucant si contͣ leges suas y¬
nichil fuciant. qd̾ etiã timori asscribi
põt. si pñciũ penarũ metu sceleribus
abstineãt. S conoedamꝰ sane ut id y¬
natura uł ut ait ph̾s sua s̃ponte faci¬
ant qd̾ legib face̾ coguntur. Num id¬
arco iusti erunt quia parent stutut᷑
hominũ qui ipĩ auc errare aut nusti

Expanded text:
is seruiat, quo nihil sceleratius committi is seruiat, quo nihil sceleratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus per ignorantiam ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse ae leges, tamquam uerum ius amplectetur, quas non utique iustitia, sed utilitas repperit. cur enim per omnes populos diuersa et uana iura id sibi sanxit quod putauit rebus suis utile? quantum autem ab iustitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per fetiales bella indicendo et legitime iniurias faciendo semperque aliena capiendo atque rapiendo possessionem sibi totius orbis comparauit. uerum hi iustos se putant, si contra leges suas nihil faciant: quod etiam timori adscribi potest, si praesentium poenarum metu sceleribus abstineant. Sed concedamus sane, ut id natura, vel ut ait philosophus sua sponte faciant, quod legibus facere coguntur. Num idcirco justi erunt, quia parent institutis hominum, qui et ipsi aut errare, aut injusti
Abbreviated transcription (Latin):
ab rogari põt. Nec uło aut ꝑ senacu
aut ꝑ ppłm solui hac lege possumus
neq est querendꝰ explanator aut ĩ¬
terpres excuselius. Nec erit alia ler
iome. alia achenis. alia mũc alia pꝰ¬
hec. sedet om̃es gentes onnĩ tẽpore
una lex ut sempiterna et ĩmucabił
continebit. unus q erit connims qi
mag̃r et imꝑacor om̃n deus. Ille legi ᷤ¬
buo ĩuencor. disceptator. sator. cui qͥ
nõ parebit. ipse se fugiet. ac naturã
hoĩs asꝑnacus. hoc ip̃o luec marias
penas etiã si cecera supplicia q̃ putãt᷑¬
effugit Qiuis sacͣmentũ dei sciens. tã
significant̾ enarrare legẽ dei posset ꝙͣ
uim roemq ꝑuidit. ita illud qͦ scisł
aut explicasset. in quib pceptio lex
poterat nob̾ faciendũ ẽ. quib ipã lex
nosse ioli obtẽpare solũ cpłe. Nõ
põt enĩ roem̃ spm̃is obtinere qͥ parẽtẽ
anime suedeum nescit quod est siũnũ
nefas. Que ignoracio facit. ut diis ali¬

Expanded text:
abrogari potest; nec vero aut per senatum abrogari potest; nec vero aut per senatum aut per populum solvi hac lege possumus, neque est querendus explanator aut interpres eius; 31 nec erit alia lex Rome, alia Athenis, alia nunc, alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et immutabilis continebit; uniuscuiusque erit comunis quasi magister et imperator omnium Deus, ille legis huius inventor disceptator sator, cui qui non parebit, ipse se fugiet et naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas penas, etiamsi cetera que putanteffugerit. quis sacramentum dei sciens tam significanter eDarrare legem dei posset quam uim rationemque peruidit, ita illut quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex nosse, soli obtemperare, solum colere. non potest enim rationem hominis obtinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis ali
Abbreviated transcription (Latin):
Quisquis aucẽ rectũ iter inte tenere
incitur nõ terram debet aspic̾e s celũ
Et ut aꝑcius loquar nõ hominẽ seq̾
debet sed deum. Nõ hus terrestribus
simulacris. sed deo seriure celesti. Nõ
ad corpus referre omma sed adme
et solem qͣ oriat᷑ obserues euq hẽ¬
as in te qͣi nauign ducẽ. sua spõte in
ma pedes dirigent᷑. et illud celeste
liiuẽ quod sanis mentib młto cla¬
rior sole est qm̃ hic quẽ carne morli
iudemꝰ. Sic reget. sic gub̾nabit ut
ad sũmũ sapĩe uirtutis q portũ sine
ullo errore ꝑducat. Suscipiẽda igit᷑
dei lex est que nos ad hoc iter dirigat
illa scã. illa celestis qm .m. tulliꝰ ĩ ubͦ
de re .p. t̾çio. pene duuna uoce depr̃e¬
it. Ciuo ego ne plura dicẽm. ubri sõi
ogruens diffusa in omnes cõstans
sempiterna ꝙ̃ nocet ad officiũ iubẽdo
hinc legi. nec abrogari fas est. neq
derogare aliquid ex bac licet. neq toͣ

Expanded text:
quisquis autem rectum iter uitae tenere quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum et, ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius congruens, diffusa in omnes, constans, sempiterna, que vocet ad officium iubendo, vet. Huic legi nec abrogari fas est, neque derogari aliquid ex hac licet, neque tota
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es unui exitũ sub ipõ fine referũt᷑
ibi em̃ dux ille ouĩgit om̃es ubi opus
fiu̾t bonos a malis fortes ab inh̾tibuᷤ
sapiẽtes astultis seꝑari. Iudeoꝵ scil cł
tu in quo ille uimũsos. qr sñ ullo dis¬
quorũ fons oĩũ pnus ẽ una uis una¬
fizes sedes et simpler ẽ. qd̾ parib aĩs
sinaq ocordia unũ sequam᷑ et cola¬
mus deum. et augusta:: qm̃ paucio¬
rib uirtus daca est. et aidua. qm̃ ad
bonũ quod ẽ sũmũ atq sublime insi¬
cũ sũma difficultate ac labore nõ põt
ec est ua quã phi querũt. s ido̾ ñ
ĩuemũt. quia ĩ terra pocius ubi
appare nõ põt q̃rũt. Errant ergo uelᵈ
ĩ mari magno nec quo ferant᷑ itelli¬
gũc. qr nec iuam c̾iñt nec ducẽ seqũ¬
tur ullũ. Eadẽ naniq ratione hanc
uite uiã q̃ri oportet. q̃ ĩ alto iter naui¬
bus queritur. Qui insi aliquod celi
lumẽ obseruẽt in certis cuisib uagat᷑

Expanded text:
unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum scilicet cultu, in quo ille uniuersos, quia sine ullo disquorum omnium fons unus est, una uis, una sedes, et simplex est, quo paribus animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod est summum atque sublime nultate ac labore non potest Haec est uia quam philosophi quaerunt, sed ideo non inueniunt, quia in terra potius ubi apparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur.
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ p̃cursor eiꝰ me cuiꝰ uis et potestaᷤ
mortale illud archanĩ eius ĩ aꝑto
esset. posuit ĩ uia fua. que homines
pro malis et turpib aspnarent᷑. ut
auersi a sapĩa et ueritate. que sine
ullo duce requirebant mn idipm ĩci¬
derent quod uicare ac fugere cupi¬
ebant. itaq illam ꝑdicionis ac mor¬
tis uiam msciplicẽ ostendit. uł ꝙ ms
ta sunt genera uite. uel ꝙ du mulci
qui colunt᷑. huiꝯ dux p̾uaricator ac
subdolus. ut iide atur ee discrunẽ ali¬
quod falsi. et ueri mali et bom . Alia¬
ua ducit luxuriosos alia cos qui fru¬
gi appellant᷑. alia ꝑitos. alia doctos
alia nih̾tes. alia strẽmios. alia stul¬
tos. alia pbos. et cos qui nõ unotra¬
mite. illos eĩ qui aut uoluptates a
diuicias nõ refuguĩt ab hac publica
et celebti modice segregat. es autem
que spem̃ bonorũ ostentant. nõ sunt
alie uie scd diu̾ticula et semite. Que
iudent̾ quidẽ ab illo comum dextio¬
uersum seꝑari ad eund̾ tamẽ et ad

Expanded text:
is et potestas mortale illud arcanum eius in operto esset, posuit in uia sua quae homines pro malis et turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et ueri, mali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia inertes alia strenuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab hac publica et celebri uia modice segregat, eos autem quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen et ad
Abbreviated transcription (Latin):
sibi p̃stet. qr m̾cedẽ cupiat adeõ. itr̃ deꝰ
p̃cepit ut s̃ qñ cenã pauerimꝰ eos ĩ
ꝯuictũ ad hilramꝰ qui reuocure nõ
coĩonẽ cũ ammicis aut caritatẽ cũ ꝓrĩs
sed uotum nobis deus fecit. qd̾ sit et¬
uerũ et iustum opus. ita nos oportet
cũ proriis uui̾e dũmõ sciamꝰ illud
ticia et ad comodũ rapiũt. Recte inꝙ
Cicero a theofrasto laudata est hospi¬
talitas Est eĩ ut michi quidẽ uitet᷑
ualde decorũ patere comus hominũ¬
illustriũ hospitib illustrib Eodẽ moto
rursus crrauit quotũ cũ ydoneis esse¬
diceret largiendũ. Nõ enĩ iusti et sa¬
pientis uiri domus illustrib deb pa¬
tere sed huiulib et abiectis. nã illus¬
tres illi ac potentes nulla re possunt
ĩdigere. quos opulẽcia sua et munit
et honorat. Nichil autẽ auisto urro
faciendũ ẽ ñ qd̾ sit bñficiũ. Bñficiũ
aucẽ si refert᷑. uiterit atq finit᷑. nec eĩ

Expanded text:
t a deo. item deus praecipit ut si quando cenam parauerimus, eos in conuictum adhibeamus qui reuocare non communione cum amicis aut caritate cum proximis, sed verum et justum opus, ita nos oportet cum proximis vivere, dummodo sciamus illud titia, et ad commodum rapiunt. « Recte, inquit Cicero, a Theophrasto est laudata hospitalitas. Est enim ut mihi quidem videtur valde decorum, patere inlustrium hospitibus inlustribus. eodem modo rursus errauit quo tum, cum diceret largiendum. Non enim justi et sapientis viri domus illustribus debet patere, sed humilibus et abjectis. Nam illustres illi ac potentes nulla re possunt indigere; quos opulentia sua et munit, et honorat. Nihil autem a viro justo faciendum est, nisi quod sit beneficium. Beneficium autem si refertur, inter
Abbreviated transcription (Latin):
si cotidie leuissimorũ hominũ prĩmo
ĩ res supuacuas ꝓdigũt᷑. stũ ergo illi
sapiẽtius qui utiliora et dinturin¬
ora ciub sius erbitent mun̾a. hñ
scilicet qui publicis opib crstructis
mẽoria nõi suo querũt. nenti qui dẽ
recte bona sua ĩ terra sepeluĩt. qr nͨ me¬
moria quidqmͣ mortius ꝯfrrt. nͨ opa
more terre dissipant᷑ et corriuñt. aut
fortiuto cõsumu ĩt᷑ ĩcendio aut bosti¬
li aliquo impetu diruũtur aut certe
uoluptate ipã dissoluta labuĩt᷑. Snich̾
ẽ eĩ ut aic orator oꝑe et mann fuctu
qd̾ nõ oficiat et consumat uetusta ᷤ
at ħ̃ iusticia et leuitas florescet cotidie
magis. illi gͦ meliꝰ q̃ tribulib suus a̾
clic̃tib larguĩt᷑. aliqͥd eĩ p̃stãt hoĩb et¬

Expanded text:
Sic quotidie levissimorum hominum patrimonia Sic quotidie levissimorum hominum patrimonia in res supervacuas prodiguntur. Num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora civibus suis exhibent munera? ii scilicet, qui publicis operibus extructis, memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuis confert, nec opera more terre dissipantur et corruunt, aut fortuito consumuntur incendio, aut hostili aliquo impetu diruuntuuetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant ho
Abbreviated transcription (Latin):
incurrũt. ut quidꝙ larguĩt᷑ aut pe¬
reat omño aut ad tempus bĩusir
ꝓsit. nã qui eriguã stipem miseris
negant. qui ꝯseruare hũantatẽ nͥ si¬
ne dampno suo nolũt prĩoma sua
effundũt ut aut ꝑitura et fragilia
sibi ꝯparent. aut certe maximus suuꝰ
dap̃nis nchꝰ ꝯsequãtur Quid eĩ dicẽ¬
dũ est de hiis qui populan tentate
ducti uel magnis urbib suffecturas
opes erhibendis mumib ĩpendũt. nͥ¬
cos dementes atq furiosos qui prestẽt
id ppło quod et ipĩ ꝑdant et nemo cor
quibus p̃statur accipiat itaq ut ẽ oĩs
uoluptas caduca et breuis oculorũ
maxĩe et auriũ. aut obliuiscimͣ hoĩes
et alt̾ius dampna pro ingratis hñt
aut eciam offendunt᷑ si nõ ẽ libidnn
uulgi sac̾fum. ut tam homines stultissi¬
mi malũ sibi malo ꝯꝑauent/ aut sĩ
a deo placuerũt. nchil amplio ꝙͣ ĩauẽ
fauorẽ pancoꝵ q dier fabulas assecũt᷑

Expanded text:
incidunt, ut quidquid largiuntur, aut peincidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnino, aut ad tempus brevissimum prosit. Nam qui exiguam stipem miseris negant, qui conservare humanitatem sine damno suo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi comparent, aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. Quid enim dicendum est de iis, qui populari levitate ducti, vel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus impendunt? neos dementes atque furiosos, qui praestent id populo, quod et ipsi perdant, et nemo eorum, quibus praestatur, accipiat. Itaque ut est omnis voluptas caduca et brevis, oculorum maxime et aurium, aut obliviscuntur homines, et alterius damna pro ingratis habent; aut etiam offenduntur, si non est libidini vulgi satisfactum: ut etiam homines stultissimi malum sibi malo comparaverint; aut si adeo placuerunt, nihil amplius, quam inanem favorem paucorumque dierum fabulas assequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝯficietur. Nec homines copiosi.
usq ad delicias habũdãtes sulrmẽt
uitime necessitati si u̾tus m̾cedẽ ñ
exigit. si ꝓpter se ut dicitis expetendu
tum suo p̃cio nõ tuo comodo estimaᷤᷤ¬
et ei potissimũ tribis. a quo inchil
speres. Quid ꝑsonas eligis. quid mẽ¬
bra inspicis pro homnĩe tͥ hñdꝰ ẽ. q̃sqͥs
ideo p̃catur quia te hommẽ putet
Abice unibras illas ymagnies q n
iusticie atq ipam̃ uerã et exp̃ssam
tene. largire cecis debilib claudis
destitutis quib largiare moriẽdũ
ẽ. ĩutiles sunt homñib sed utiles dõ
qui eos retinet in uita qui spm̃ do¬
nat qui luce dignat᷑ fone qͣntũ ĩ te
ẽ et aiãs hõmũ ne extinguant᷑ huq¬
nnitate sustenta. qui suecurre pituro
põt si nõ succͣrerit ocadis. ueꝵ isti
quia neq naͣm rei tenent neq pre¬
niũ in eo ꝯd̾ sit sciũt dũ ꝑde̾ timẽt
ꝑdũt et mn id quod marime cauẽt

Expanded text:
me conficietur; nec homines copiosi, et me conficietur; nec homines copiosi, et usque ad delicias abundantes subvenient ultimae necessitati. Si virtus mercedem non exigittum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime ca
Abbreviated transcription (Latin):
nec hoc bemgnitatis gemis oĩo repudi¬
andũ et sepe ydoneis homĩbus egr̃tibus
de re faĩliari ĩꝑciend̾ eaiud ẽ ydoneis
nempe is qui resticuere ac referre grãz
possit. Si nũc acero uiue̾t eeclamare
ꝓ c̾to. hic hic .M. tulli errasti a u̾a iusti¬
cia. eamq uno uerbo sustulisti. cũ pie¬
tatis et humanitatis officia utilitate
meticus es. Nõ enĩ ydoneis hoĩb largi¬
endũ est sed qnͣtũ pot̃ nõ yconeis. id
eiũ iuste. id pie. id humane fit qd̾ sũ
spe recipiendi feãs. Hec est uera illa
et germana iusticia cuiꝰ solidã et ex¬
p̃ssam effigiem nullã tenere nos di¬
cis.Ipẽ plurib locis clamas m̃cẽnari¬
am non esse uirtutẽ. fateris q ĩ lib̾s
legũ tuarũ lib̾tatẽ lib̾alitatem gͣtuitã
c̃ẽ hiis uerbis. Nec ẽ dubiũ qn is qui
lib̾alis benignusq dr̃. officiũ nõ fruc¬
tũ sequat᷑. Cur ergo ydoneis largirꝰ¬
auctore ac p̃ceptore iusticie quiquiᷤ
ydoneus nouerit nudicate. fiti. fa¬

Expanded text:
nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum et saepe idoneis hominibus egentibus de re far miliari inpertiendum. quid est idoneis? nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potiauctore ac praeceptore justitiae, quisquis idoneus non erit, nuditate, siti, fa
Abbreviated transcription (Latin):
rib tollentur. Que sedacio comocio¬
nũ et atfectiũ hanc ht̃ rationẽ ut oĩa
recta faciamꝰ. om̃e igitur u̾tutis ofa¬
ciũ ẽ nõ peccare. quo profecto fuugi
nõ põt qui deũ nescit. quĩ ignoratõ
eius a quo bona orĩcur ĩprudẽtẽ mi¬
pingat ĩ uicia noc̃e ẽ. itaq ut biuꝰ
et significantius utriusq rei sũma of¬
ficia det̾minẽ. sciã est deum nosse. u̾¬
tus colere. m ilło sapĩa ĩ hoc iusticia
continetur.
sic. sequit᷑ ut id quoq ipm̃ quid sit bo¬
nũ et malũ nescisse phos breuit̾ ostẽ¬
dam. qr pene declãtũ ẽ in ubro t̾cio
cũ de.siuno bono disputarẽ. quid autẽ
quid eẽt sũmũ bonũ nescierũt et in
cetĩs boĩs maus ue q̃ sũma nõ sunt
errauint ncc̃e ẽ. Que nõ põt uero in

Expanded text:
ribusque tollentur. quae sedatio commotioribusque tollentur. quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur. sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuiter ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de summo bono disputarem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
se. s mepte ꝙ eam ꝯtͣrio t̾minauit
ut a diceret bomĩ ẽ qd̾ malũ nõ est
Cũ em̃ quid sic uirtus nescio. ne u
ciũ quid sit scio. Utrũq igit indig
diffutione. qr natura rei talis ẽ. ut
aut utrũq incelligi aut nõ intelligis
ncc̃e. uerũ nos faciamꝰ qd̾ ille debuit
Dutus ẽ iram cohibere. cupiditatẽ cõ¬
pescere. libidmẽ refrenare. idest eĩ uic¬
ũ fugere. Nam fere omĩa que fuĩt ĩuis¬
te atq improbe ab bns oriĩtur afftĩb
sienĩ comotoĩs huiꝰ que irad̾r ĩpetus
retũdatur om̃ hoñn otentiones male
sopũit᷑. Nemo ĩsidiabitur. nemo pro¬
siliet ad nocendũ. Icem si cupiditas
tempecur nẽo terra mari q grassab̾r
nemo excitũ ducet ut rapiat et uas¬
tet aliena. itẽ si ardor libidmũ cõpri¬
matur omĩs etas et serus retinebit
suam scĩtatẽ. Nemo quidꝙͣ pudẽdũ
aut pacietur aut faciet. ergo uimĩ¬
sa scelera et flagicia his comocoĩbus
uirtute sedatis ex hominũ uica mo¬

Expanded text:
sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atque inprobe, ab his oriuntur adfectibus. si enim commotionis huius quae ira dicitur impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur, nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor libidinum conprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem, nemo quidquam pudendum aut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita mo
Abbreviated transcription (Latin):
et ymago iusticie qmͣ illi iusticiã pu¬
tauerũt. Quid sapĩam. Nõne idem
ꝯfitetur in phĩs esse nullã. ãt cũ fab̾¬
ciis inquid aut aristidis uistus no¬
minatur aut ab illis fortitudinis. a̾
ab boc iusticie. tũꝙͣ a sapience petit᷑
pientẽ uolumꝰ intelligi. nec in qui
sapientes hĩci et noniati. Marchus
catho et Gayius lelius sapientes funt
ne illi quidẽ .uii. sed ex mediorũ offici

Expanded text:
et imago iustitiae quam illi iustitiam puet imago iustitiae quam illi iustitiam putauerunt. quid? sapientiam nonne idem confitetur in philosophis esse nullam? aut cum Fabricius inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur piensapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septem: sed ex mediorum officio
Abbreviated transcription (Latin):
iuii pot. erd̾ solum teneri nõ pot. hec
patrie acquisiuit. hoc eit qui euersis
auitatibus gentibus deletis. erariũ
pecuma refarserit. agros cepit. ciies
suos locupleciores fecĩt hic laudibus
fertur incelum. in boc putatur sũiia
et ꝑfecta esse uirtus. Qui error nõ mõ
ppłi et imperitorũ sed etiam pħorum ẽ¬
qui p̾cepta qͦ dant ad iusticiam. ne in¬
iusticie ac malicie disciplina et aucto¬
ritas desit. Itaq cũ de officiis ad rem
militarẽ ꝑtinẽtib disputant neq ad
iusticiam. neq ad ueram u̾tutẽ accõ¬
modatur illa omĩs oratio. sed ad hũc
uitam moiemq cuulem quẽ nõ eẽ
iusticiã et res indicat. et ipẽ eicero
testatus ẽ. Sed nos inquit ueri uiriꝰ
gerinaneq iusticie solidã et exp̾ssam
effigiem nullam tenemꝰ. umbra et ỹ¬
magniib utim᷑. easq ipãs utinã se¬
q̃renͣ. feruuit᷑ eiũ ab optimis nature
et ueritatis exemplis. umbra ẽ igit᷑

Expanded text:
nu potest, quod solum teneri non potest, qnu potest, quod solum teneri non potest, qpatriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta esse virtus. Qui error non modo populi et imperitorum, sed etiam pqui praecepta quoque dant ad iniustitiam, ne stultitiae ac malitiae disciplina et auctoritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc uitam moremque ciuilem, quem non esse iustitiam et res indicat et ipse Cicero testatus est. sed nos inquit ueri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur: easque ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ab optimis naturae et ueritatis exemplis. — umbra est igitur