comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uiuer& pollicitꝰ sũ. tͥ reddere. Qđ quidẽ & eruditissimo uiro tr̃
tio pammachio: ꝓmisisse mẽ memini. Cñꝙ in affectu par. sis. uincis
seripturas nescit dĩ uirtutẽ eiꝰq sapientiã: ignoratio scripturarũ.
ignoratio xp̃i e. Unde orationũ tuarũ fult auxilio. quȩ dieb ac
noctib in dĩ lege meditaris. & tẽplũ es sp̃s scĩ: imutabor patrẽ fami-¬
lias. qͥdeches auro suo ꝑfert noua & uetera. Et sponsa dicentẽ incan¬
tico canticoꝵHoua & uet̾a fratruelis m̃s seruauit mͥ. Sicq expo¬

Expanded text:
licitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis ia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. Incerta & occulta sapientiȩ tuȩ manifestasti mͥ. Quomodo
sapientes ꝓphȩ instar brutoꝵ animantiũ qͥd dicerent ignorabaNE
habeant potestate quando taceant quando loquant᷑. Qđ si cui uide
infirmũ: illud eiꝰdẽ apłi audiat. ꝓpħȩ duo aut tres loquant᷑: & alii
di iudicent. di aut̃ aliĩ fuerit reuelatũ sedenti: pͥor taceat. Quia possiã
digere: Si ergo intelligebant quȩ dicebant: cuncta sapientie i¬
onisq st̃ plena. Nec aer uoce pulsatꝰ ad aures eoꝵ ꝑueniebat: sed
ds̃ loquebat᷑ in animo ꝓpħarũ. iuxta illud qđ alꝰ ꝓpħa dicit. Angłs
qͥd loqͣt᷑ in me dñs ds̃. Unde post historiȩ ueruatẽ: sp̃alit̾ accip

Expanded text:
in Psalmo, Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi: quomodo in Psalmo, Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi: quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium, quid dicerent, ignorabant? habeant potestate, quando taceant, quando loquantur. Quod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt l tacere vel dicere? Si ergo intelligebant quae dicebant, cuncta sapientiae rationisque sunt plena. Nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat; sed Deus loquebatur in animo Prophetarum, juxta illud quod alius quid loquatur in me Dominus Deus . Unde post historiae veritatem, spiritualiter accip
Abbreviated transcription (Latin):
on possũ. Signatꝰ ÷ enĩ. Et dabit᷑ liber nescienti litt̾as : dicet᷑q
Lege. Et respondebit. Nescio litt̾as. Siue gͥ hunc librũ dederis nesci¬
ẽnti litt̾as popło nationũ. respondebit. Hon possũ legere. qr ñ didici
litt̾as script̾arũ: siue deleris scribis & phariseis qͥ legis litt̾as nosse sẽ iac¬
cũ insanis feminis sõniat. Epħȩ in extasi s̃ loquuti. ut nescireN
qͥd loquerent᷑. Et cũ alios erudirent. ipsi ignorarent qͥd dicereN.
De qͥb apłs ait. Nescientes qͥ loquant᷑. Et de qͥb affirment: sed iuxta salo¬
nonẽ qͥ loqͥt᷑ inꝓuerbiis. Sapiens intelligit quȩ ꝓfert de ore suo. & i
labiis suis portabit scientiã. &iam ipsi sciebant qͥd dicerent. Si enĩ
sapientes erant ꝓpħe qđ negare ñ possumꝰ. & moyses oĩ eruditꝰ sapien¬
tia loquebat᷑ addñm. & dñs respondebat ei. Et de daniȩle ad pͥncipem¬
tẏri dr̃. hũqͥd sapientior es danihele: & dauid sapiens erat. qui gła

Expanded text:
dabitur liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jaccum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquerentur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarent, quid dicerent. De quibus Apostolus ait; Nescientes quae loquantur, neque de quibus affirmant: sed, iuxta Salomonem, qui loquitur in Proverbiis, Sapiens intelligit quae profert de ore suo, et in labiis suis portabit scientiam, etiam ipsi sciebant, quid dicerent, si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus: et Moyses omni eruditus sapientia, loquebatur ad Tyri dicitur, Nunquid sapientior est Daniele? et David sapiens erat, qui gloriabatur
Abbreviated transcription (Latin):
niant sibi diuersa uirtutũ foramina. ꝑque adueritate ualeant
ꝑuenire. Hȩc iuxta anagogen ut potui breui sermone constrin¬
xi: quȩ hebrei ad babilonia refer̃ tẽpora. & subuersionẽ hierłm.
quando surrexit dñs t̾ram ꝑcutere iudeoꝵ. Quiescite gͦ abho¬
mine cuiꝰ sp̃s innarib eiꝰ: qr excelsus reputatus ⁊ ipse. hoc pret̾¬
misere .lxx. & ingrecis exemplarib aborigene sub asteriscis de
editione aquile additũ ÷. Qđ inhebreo ita legitur. Ft̃ dalla¬
checa aien aadada eser nazadia ẜa aꝑ fochi. Baua
ñeSABIU. Ubi nos diximꝰ excelsus reputatꝰ ⁊ ipse: aqͥla inter¬
p̃tatꝰ ÷. in quo reputatꝰ ÷ iste. Uerbũ hebraicũ. p̃aałã ue l
ẜ cu Ma dr̃: id ⁊ excelsũ. qđ & in regũ libris. & inezechiel legimꝰ.
Uel certe in quo isdem litteris scribitur. Be ⁊ i men ñ e ac ꝓlocoꝵ
qualitate siuoluerimꝰ legere inquo dicamꝰ. ba cu ma. Sui autẽ

Expanded text:
niant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant niant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia referunt tempora et subversionem Jerusalem, quando surrexit Dominus terram percutere Judaeorum. Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus: quia excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAPHPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste. Verbum Hebraicum BAMA , vel id est, excelsum, quod et in Regnorum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem,
Abbreviated transcription (Latin):
& udeorũ & romanoꝵ : ꝑhȩc uerba auaritiȩ sugillat᷑. Quod
historiȩ quoq tam grecȩ narrant quã latinȩ: nichil iude¬
orũ & romanoꝵ gente esse auariꝰ. Unde & repetund arum
condempnat uidex furatior: in alio de se promens sententiã
quod contͣ dr̃i imꝑium possidetur. Unde & inpsalmis dr̃.
allax equus ad salutẽ. Et in exodo. Equũ & ascensorẽ : de i

Expanded text:
aritiae sugillatur. Quod historiae quoque tam Graecae narrant quam Latinae, nihil Judaeorum et Romanorum gente esse avarius. Unde et repetundarum condemnat judex furacior, in alio de se promens sententiam.quod contra Dei imperium possidetur. Unde et in Psalmis dicitur: Fallax equus in salutem . Et in Exodo: Equum et asce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcurrã. Turris uł obmunitionẽ urb edificat᷑. uł ob specula
ut longe ueniens cernat᷑ hostis. Unus quisq gͦ nr̃m deb&
edificare turrĩ. Priꝰ sũptib supputatis. ne iuxta euangłicam
parabolam cũ explere opꝰ nequiuerit rideat᷑. hȩc turris bene
Construcca ꝑsistit. Sinaut̃ ereeta. insuꝑbiã firma ñ habueri
undam̃ta: cad& suꝑ eũ aquo edificata eͥ. sic̾ illa insiloa: qu
decem & octo hominẽs int̾fec̃. Unde & dñs loquit᷑ ad audien¬
tes. Et uos siñ egeritis poenitentia: similit̃ pibitĩ. Inc̃ seqͣ̃nals
quoq lecturi sumꝰ qđ dñs in uinea sua edificauerit turrĩ. & fece¬
it torcular. & iaceriã circũ dederit. Sed hȩc oĩa destructa
sint atq uastata : qi uano suꝑbie soꝑ cilio int̾umuerint. Aluri
quoq extruuntur excelsi. necito ciuitas destruat᷑. ne hostib
ateat. Qui circũdant ȩccłȩ asapientissimis uiris & om̃i rati
firmant᷑: ne qđ dogina ꝑuersũ preualeat ueritati. De isti

Expanded text:
curram. Turris vel ob munitionem urbis aedificatur, vel ob speculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene constructa persistit. Sin autem erecta in superbiam, firma non habuerit fundamenta, cadet super eum, a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quoque lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firma
Abbreviated transcription (Latin):
ces portant dominicas. & adportũ quietis uenire festinant: ipsi
uident oꝑa dñi & mirabilia eiꝰ in ꝓfundo: quando adprofundum
scientiã ꝑuenerint. & uniuersa scrutautes. hoc ⁊ ꝓfunda dĩ &
arbitrat᷑. Alii regionẽ putant undie. Et hoc nomine &iam de duco¬
decm gẽmis lapidẽ appellari: qui apud nos uocat᷑ erisolitus.¬
xpyco Me oc obmarini coloris similitudinẽ: Melĩ ÷ autem
charsis: uł mare uł pelagus absolute accipere. Neq enĩ ionas de
oppenauigans adindiam poterat ꝑuenire: adquã illo mari non
potest nauigari. S simplicit̾ irȩ inpelagus: & ad quascũq insulas
ꝑgere. Quodq sequit᷑. & suꝑ om̃e qđ uisu pulchrũ ÷. siue ut .lxx.
ranstuler̃ & suꝑ omnẽ aspectũ pulchritudinis nauiũ: eodẽ sensi

Expanded text:
ces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et universa scrutantes, hoc est, etiam profarbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque insulas pergere. Quodque sequitur: Et super omne, quod visu pulchrum est: sive ut LXX transt
Abbreviated transcription (Latin):
suis: scriptũ sit. ponã in t̾ra inaquosa cedrum & buxũ &
cipressũ & pinũ. & nc̃ diẽ dni suꝑ cedros libani sermo pro¬
pheticus comminet᷑: hoc dicendum ⁊ qd ex eodẽ genere
hominũ alii sublim̃tur adregnũ: alii detrahantur adpe.¬
nam. Et cedri libani quȩ ꝓpt̾ suꝑbiã conterunt᷑: eligant᷑
i bomi odoris fuerint. & cum apło dixerint. Xp̃i bonus
odor sumiꝰ. Ee suꝑ montes om̃s excelsos. & suꝑ om̃s colles ele¬
uatos. sic̃ inbonã partẽ ꝓuarietate uirtutũ montes apellan¬
tur & colles: sic inter impios ꝓdiuersitate uitioꝵ & maxie
suꝑbie alii montessunt aliĩ colles. suꝑquos erit dies dñi. De qͥb¬
& in erechiel scriptũ ÷. Hȩc dic̃ adonai dñs. montib & collib.
Ecce eg̾o inducã suꝑ uos gladiũ : & dissipabunt᷑ excelsa ur̃a & con¬
terentur are ur̃ȩ & reliqua. Et suꝑ omnẽ turrim excelsam.

Expanded text:
suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem genere hominum, alii sublimentur ad regnum, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur, eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus . Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem pro varietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus in Ezechiele scriptum est: Haec dicit Adonai Dominus montibus et collibus: ecce ego inducam super vos gladium, et dissipabuntur excelsa vestra, et conterentur arae vestrae, et reliqua . Et super omnem turrim excelsam,
Abbreviated transcription (Latin):
UAl hos łEs uenerint. & omnẽ ꝓuintiã babiloniꝰ aut roma¬
noꝵ mucro uastauerit. & circum sederint agmina bellato.
hierłm : tc̃ nec diuitiȩ. hec nobilitas generis. nec potentia dig¬
nitatũ aliquẽ de fendere potert̃ : s om̃iũ erit una captiuitas. &
ds̃ solus exaltabit᷑: cuiꝰ iram nullꝰ poterit declinare. Multi hȩc de
die iuditũ intelligunt: qđ oĩs creatura cõparatione diuine g
humilietur & incuruetur. & nichil esse se sentiat.

Expanded text:
um hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii intelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae gloriae humilietur, et incurvetur, et nihil esse se sentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine dñi dĩ nr̃i inuocabimꝰ. Fotest aut̃ utrũq ĩ telligi.
Qđꝰ & popłs iudeoꝵ contͣ p̃ceptũ dĩ sibi ȩquos & quadrigas
multiplicauerrt: & t̾ra iudea uictorũ equis & currib sit re¬
pleta. Et repleta ÷ t̾ra eiꝰ idolis. Opus manuũ suarũ adorauer:
quod fecerunt digiti eorũ. Et incuruauit se homo: & hu-¬
miliatꝰ ÷ uir. Ubi quondã erat tẽplũ & religio dĩ÷ ibi adrian
& iouis statua idolum collocatũ ⁊÷. Qđ maltĩ suꝑ illo testimo¬
nio int̃pretant᷑. qđ in euangłio legimꝰ. Cũ aut̃ uideritis
abhominationẽ desolationis stantem in scõ loco. Et operi¬

Expanded text:
omini Dei nostri invocabimus . Potest autem utrumque intelligi, quod et populus Judaeorum contra praeceptum Dei sibi equos, et quadrigas multiplicaverit, et terra Judaeae victorum equis et curribus sit repleta. Et repleta est terra ejus idolis: opus manuum suarum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum, et incurvavit se homo, et humiliatus est vir. Ubi quondam erat Templum et religio Dei, ibi Adriani statua, et Jovis idolum collocatum est. Quod multi super illo testimonio interpretantur, quod in Evangelio legimus: Cum autem videritis ab
Abbreviated transcription (Latin):
ito & uespasiano & adriano cȩterisq principib. Alii aut̃ puta
hoc ñ ꝑtinere ad romana tẽpora: s adsuꝑiora priꝰquã ababilonis
uastarent᷑. qđ sub impiis regib fecisse narrantur: & a dño dere¬
licti st̃. & pueris alienis adheser̃. Pro quo.lxx. transtuler̃. & filii¬

Expanded text:
Tito, et Vespasiano, et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant Tito, et Vespasiano, et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant hoc non pertinere ad Romana tempora, sed ad superiora, priusquam a Babyloniis vastarentur, quod sub impiis regibus fuisse narrantur, et a Domino derelicti sunt. Et pueris alienis adhaeserunt. Pro quo LXX transtuler
Abbreviated transcription (Latin):
Rophilisiiiai: sẽꝑ .lxx. alienigenas int̾p̃tati st̃.
nom̃ cõmune. pr̃opͥo. quȩ ÷ hodie gens palestinoꝵ. quasi
hilistinoꝵ. Quia iolitteram sermo hẽbraicus ñ hob&. s ꝓea
pł greco utit᷑. Unde & illud qđ inpsalmis dr̃ cũ enumeratione
gentiũ cȩterarũ. mͥ alienigene subditi st̃: Hon om̃s ext̾nas nati¬
ones. s ꝓpͥe palestinos significat. Eedditq causas qr̃ ꝓiecerit deus
opłm suũ domũ iacob: qr repletist̃ inquit ut fueru̾nt in pͥnci
auguria: moyse scribente cognoscimꝰ. quȩ habuer̾ gentes qͣs eiecit
añs afacie isrł. chanan eorum. amorreorũ. & cetheoꝵ. Hunc locũ
łȩ tractatores: alit̾ atq alit̃ edisser̃. Quidã uolunt hoc signi¬
ficare. qđ ꝓiecto popło iudeoꝵ. ingressas sit t̾rã quondã rep¬
missionis romanꝰ exercitꝰ: & eiecois iudeis habittiuerint ĩ udea
alienigene. qͥ de toto orbe diuersarũ gentiũ accolȩ st̃ adducti.

Expanded text:
ro Philisthiim semper LXX alienigenas interpretati sunt, nomen commune pro proprio, quae est hodie gens Palaestinorum, quasi Philisthinorum, quia P litteram sermo Hebraicus non habet; sed pro ea PHI Graeco utitur. Unde illud quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione gentium caeterarum: Mihi alienigenae subditi sunt , non omnes exteras nationes, sed proprie Palaestinos significat. Redditque causas quare projecerit Deus populum suum domum Jacob: quia repleti sunt, inquit, ut fuerunt in princiauguria, Mose scribente, cognoscimus, quae habuerunt gentes, quas ejecit Dominus a facie Israel, Chananaeorum, Amorrhaeorum, et Chethaeorum. Hunc locum Ecclesiae tractatores aliter, atque aliter edisserunt. Quidam enim volunt hoc significari, quod projecto populo Judaeorum, ingressus sit terram quondam repromissionis Romanus exercitus; et ejectis Judaeis, habitaverint in Judaea alienigenae, qui de toto orbe diversarum gentium accolae sunt, adducti a
Abbreviated transcription (Latin):
adõ. Unde & infine capitali ponit᷑. he gͦ dimittas eis. fossumꝰ
scdm anagogen & hoc dicere: qđ om̃e dogiia contrarium
ueritati ador& oꝑa manuũ suarũ. & constituat idola int̾ra
sua. & incuruetur homo & humiliet᷑ uir. & se erigere non
possit qi sit adiabolo colligatꝰ : nͥ illũ erexerit dñs in exẽplũ
illiꝰ mulieris. quã satanas uinxerat annis decẽ & octo. ut ne¬
quaquã cȩlũ s t̾rã sẽꝑ aspicer&. He gͦ dimittas eis. Proqͦ. lx
int̃pͣtati st̃: & ñ dimittã eis. Si ds̃ loqͥt᷑: ita intelligͥendũ ÷
Qiua tanta fecer̃ ñ parcã eis: nec tã innumerabilia peccata
dimitiã eis. Si ꝓpħa: sic sentiendũ. he gͦ dimittas eis: quia
tanta scelera ꝑpecrar̃. Qđ si de romanis intelligimꝰ: ueru
int̾p̃tatio ⁊. qui subuertentes tẽplũ dĩ. ñ eũ adorauert̃
qͥ uictoriam p̃buit. s idola manuũ suarũ. Sin aut̃ de iuideis:¬

Expanded text:
capituli ponitur: Ne ergo dimittas eis. Possumus secundum anagogen et hoc dicere, quod omne dogma contrarium veritati adoret opera manuum suarum, et constituat idola in terra sua, et incurvetur homo, et humilietur vir, et se erigere non possit: quia sit a diabolo colligatus, nisi illum erexerit Dominus, exemplo illius mulieris, quam Satanas vinxerat annis decem et octo, ut nequaquam coelum, sed terram semper aspiceret . Ne ergo dimittas eis. Pro quo LXX interpretati sunt: Et non dimittam eis. Si Deus loquitur, ita intelligendum est: Quia tanta fecerunt, non parcam eis, nec tam innumerabilia peccata dimittam. Si Propheta, sic sentiendum: ne ergo dimittas eis, qui tanta scelera perpetrarunt. Quod si de Romanis intelligimus, verior interpretatio est: qui subvertentes templum Dei, non eum adoraverunt, qui victoriam praebuit, sed idola manuum suarum. Sin autem de Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiant ueritatis & ambulent in lumine dñi. Et quodam modo
lud dauiticũ canit. Accedite ad eũ & illuminamini. & facies u
non confundent᷑. Omis enĩ qͥ oꝑat᷑ malũ: odit lum̃. Et ñuenit ad lucẽ :
& parit̃ ambulemꝰ in lumine dñi. Recipiamꝰ euangłiũ xp̃i:¬
& illuminem̃ ab eo qͥdic̃. Ego sũ lux mundi. Cũq ħ locutꝰ
incredulitatẽ durissime: fac̃ apostropham ad dñm & dicit.
Idõ eos hortor ut ad te ueniant & mecũ tuo lumine ꝑ fruant᷑:
qr ꝓmerito peccatoꝵ suoꝵ reliqͥsti popłm tuũ. domu quondã

Expanded text:
suscipiant veritatis, et ambulent in lumine Domini. Et quodammodo suscipiant veritatis, et ambulent in lumine Domini. Et quodammodo illud Davidicum canit: Accedite ad eum, et illuminamini: et facies vestrae non confundentur . Omnis enim qui operatur malum, odit lumen, et non pariter ambulemus in lumine Domini: recipiamus Evangelium Christi, illuminemur ab eo qui dicit: Ego sum lux mundi . Cumque hoc locincredulitate durissimam, facit apostropham ad Dominum, et dicit: Ideo eos hortor, ut ad te veniant, et mecum tuo lumine perfruantur, quia pro merito peccatorum suorum reliquisti populum tuum, domum quonda
Abbreviated transcription (Latin):
ETERES reuoluamꝰ hystorias: & inueniemꝰ usq aduicessimũ
octauũ annũ cęsaris augusti: cuiꝰ quadragessimo scdo anno
xp̃s natꝰ ÷ in iudea. in toto orbe t̾rrarũ fuisse discordiã & sin¬
las nationes & contra uicinas gentes arsisse studiũ proeliandi.
ita ut cederent & cederent᷑. Orto aut̃ dño saluatore. qͣndo sub
preside sẏriȩ cirino pͥma ÷ in orbe t̾rarũ facta descriptio: & euan
militib tantum legionibq romanis contͣ barbaras nationes bel¬
landi studio de legato. quando impletꝰ ÷ angeloꝵ ille c̃centus.
ła ii excelsis dõ & suꝑ t̾ram pax ii hominib bone uoluntatis.
Et indieb eiꝰ orta ÷ iusticia: & multitudo pacis. Domꝰ iacob uenite
& ambulemꝰ inlumine dñi. ꝓiecisti eiũ popłm tuũ domũ iacob.
ost uocationẽ gentiũ & ostensionẽ montis dñi suꝑ uerticẽ montiũ :
conuertit᷑: & hortatur eos. ut qui intenebris uersant᷑ erroris. lum̃

Expanded text:
 usque ad vigesimum octavum annum Caesaris Augusti, cujus quadragesimo primo anno Christus natus est in Judaea, in toto orbe terrarum fuisse discordiam, et singulas nationes contra vicinas gentes arsisse studio praeliandi, ita ut caederent et caederentur. Orto autem Domino salvatore, quando sub praeside Syriae Cyrino prima est in orbe t cultum, militibus tantum legionibusque Romanis contra barbaras nationes bellandi studio delegato: quando impletus est Angelorum ille concentus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis ; et in diebus ejus orta est justitia et multitudo pacis. Domus Jacob venite, et ambulemus in lumine Domini: projecisti enim populum tuum domum Jacob. Post vocationem genconvertitur, et hortatur eos, ut qui in tenebris versantur erroris, lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ñs popłm suũ. iacob aut̃ ꝓiecit. qi aut fec̃ aut passus ÷ q̃ supͣ
exposumꝰ: idõ p̃nuntio uobis quȩ uentura st̃ mala. & hortor
ut ingrediamini petras & abscondam ini inspeluncis afacie
babilonii uł romani exercitꝰ. quando oĩa uastabunt᷑. luxta
illud quod in euangłio legimꝰ . Tc̃ dicent montib cadite su
nos: & petris abscondite nos. Iuxta a daGo GE N uero a facie
dominicȩ maiestatis p̾cipit᷑ nob̾: ut assumaniꝰ petrȩ fortitudi

Expanded text:
utem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut assumamus petrae f
Abbreviated transcription (Latin):
seruiant. &uberrimas falcib messes secent. Quod qͥdẽ & sp̃¬
talit̾ intelligi potest. quando oĩs duritia cordis nr̃i xp̃i uomere
frangit᷑: & radicant᷑ spine uitioꝵ ut sem̃tis sermonis dĩ crescat
in fruges. Et post ea labores manuũ nr̃arũ manducemꝰ: qͣndo

Expanded text:
serviant, et uberrimas falcibus messes secent. Quod quidem et spiserviant, et uberrimas falcibus messes secent. Quod quidem et spiritualiter intelligi potest, quando omnis duritia cordis nostri Christi vomere frangitur, et eradicantur spinae vitiorum, ut sementis sermonis Dei crescat in fruges: et postea labores manuum nostrarum manducemus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
fundata ȩccła: totiꝰ orb ȩccłas seminauit. Et hoc dicendum:
qͥcũq inspecula & inuisione pacis fuerit. in hoc & lex & uerbi
dñi c̃stitutũ sit. Et pulchre ñ dix̃ insion. & in hierłm erit. &
manebit uerbũ & lex dñi: s egrediet᷑. ut de illo fonte om̃s
nationes doctrina dei significet irrigandas.
pari sententia condẽpnandi. s ꝓdiũsitate meritorum.
diuersa passuri st̃. Post quã aut̃ iudicauerio gentes: tc̃ argu&
popłos multos. siue ut .lxx. transtuler̃ popłm multũ. Et
nota ordinẽ. Gentes iudicabunt᷑: qr crediture st̃. Qui er
ñ credit: iã iudicatꝰ ÷. Popłs aut̃ multꝰ qđ intelligit᷑ isrł
nequaquã iudicabit᷑ s arguet᷑ : qr ad se missũ filiũ dĩ ñ rece¬
ꝑit. Et conflabunt gladios suos inuomeres: & lanceas suas
in falces. Onĩe bellandi studiũ uertet᷑ ad pacẽ: & ꝓdiscordia
erit ini toto orbe concordia gladii mutabunt᷑ in uomeres
& lanceȩ infalces. ut omisso furore bellandi. agri culturȩ

Expanded text:
fundata Ecclesia totius orbis Ecclesias seminavit. Et hoc dicendum quod quicumque in specula et in visione pacis fuerit, in hoc et lex et verbum Domini constitutum sit. Et pulchre non dixit: in Sion et in Jerusalem erit, et manebit verbum et lex Domini; sed egredietur, ut de illo fonte omnes nationes doctrina Dei significet irrigandas. pari sententia condemnandi, sed pro diversitate meritorum diversa passuri sunt. Postquam autem judicaverit gentes, tunc arguet populos multos, sive ut LXX transtulerunt, populum multum. Et nota ordinem: gentes judicabuntur, quia crediturae sunt: Qui enim non credit, jam judicatus est . Populus autem multus, qui intelligitur Israel, nequaquam judicabitur, sed arguetur, quia ad se missum Filium Dei non receperit. Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Omne bellandi studium vertetur ad pacem, et pro discordia erit in toto orbe concordia. Gladii mutabuntur in vomeres, et lanceae in falces, ut omisso furore bellandi, agriculturae
Abbreviated transcription (Latin):
NMIAa CRONe nec̃ qđ ⁊ defeci miserans: ut ostendat se nequaꝗ
ultra misereri: qi aliud sit seruos ad semissos occidere: aliud filiũ.
tantũ saluaris auxilio. Alanꝰ ur̃e sanguine plenȩ st̃. Causã mani¬
festat: cur dõ auertat abeis ocłos suos: & multiplicatã orationem
ex audiat. Quia fuder̃ inqͥt sanguinẽ iusti: & pessimi coloni he¬
redẽ adse missũ int̾ fecer̃. Unde saluator adeos loqͥtur. Et uos im¬
plete m̃surã patrũ ur̃oꝵ. illi enĩ int̾fecer̃ missos adse ꝓpħas: uos
iugulate patris familie filiũ. Utendũ hoc testimonio & contia
dies noetesq c̃iungunt. Leuamini mundi estote. Psuꝑioribus
uietimis. & holocaustis: & adipe pinguiũ : & sanguine tauroꝵ
uhurcoꝵi &eptimniamate. neomenus : sabbato. die festo: atq ie¬
iunuss. bialendis: &alis sollẽpnitatib: euanglui in plac& religo
uo baptit emini insanguine meo ꝑlauacrũ regeneratiõis qd solũ
potest peceata dimittere. Hisi enĩ qͥs renatꝰ fuerit exaq̃ &e syi¬

Expanded text:
 quod est, defeci miserans; ut ostendat se nequaquam ultra misereri: quia aliud sit servos ad se missos occidere; aliud Filium. tantum salvaris auxilio. Manus vestrae sanguine plenae sunt. Causam manifestat cur Deus avertat ab eis oculos suos, et multiplicatam orationem non exaudiat: quia effuderint sanguinem justi; et pessimi coloni haeredem ad se missum interfecerint. Unde et Salvator ad eos loquitur: Et vos implete mensuram patrum vestrorum . Illi enim interfecerunt missos ad se Prophetas: vos jugulate Patrisfamilias Filium. Utendum hoc testimonio et contradies noctesque conjungunt. Lavamini, mundi estote. Pro superioribus victimis, et holocaustis, et adipe piro thymiamate et neomeniis, sabbato, die festo atque jejuniis, kalendis et aliis solemnitatibus, Evangelii mihi placet religio: ut baptizemini in sanguine meo per lavacrum regenerationis, quod solum potest peccata dimittere. Nisi enim quis renatus fuerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uiuer& pollicitꝰ sũ. tͥ reddere. Qđ quidẽ & eruditissimo uiro tr̃
tio pammachio: ꝓmisisse mẽ memini. Cñꝙ in affectu par. sis. uincis
seripturas nescit dĩ uirtutẽ eiꝰq sapientiã: ignoratio scripturarũ.
ignoratio xp̃i e. Unde orationũ tuarũ fult auxilio. quȩ dieb ac
noctib in dĩ lege meditaris. & tẽplũ es sp̃s scĩ: imutabor patrẽ fami-¬
lias. qͥdeches auro suo ꝑfert noua & uetera. Et sponsa dicentẽ incan¬
tico canticoꝵHoua & uet̾a fratruelis m̃s seruauit mͥ. Sicq expo¬
nã isaiã: ut illũ ñ solũ ꝓpħam. s euangłistã & apłm doceã. Ipse eni

Expanded text:
licitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis ia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
osst̃ & lȩta & tristia contineri. Et hoc considerandũ: qr ib
uisionẽ uideat. hic uerbũ qđ erat inpͥncipio apud dm̃. Et in a¬
illa iudeis cõminans ad gentiũ ueniat salutẽ: in ista agen¬
tiũ salute in cipiens punito isrł exutraq uocatione credenteᷤᷤ
in xp̃i ȩccłam congreget.

Expanded text:
onsiderandum, quia ibi visionem videat; hic Verbum, quod erat in principio apud Deum: et in illa Judaeis comminans ad gentium veniat salutem; in ista a gentium salute incipiens, punito Israel, ex utraque vocatione credentes in Christi Ecclesiam congreget.
Abbreviated transcription (Latin):
uersũ ÷ inscoriã. Ad ciuitatẽ loqͥt᷑ sion: inqͣ priꝰ reqͥeuit iusticia:
qd̃ argentũ illiꝰ doctrina uidelic& scripturarũ: deqͣ inpsalm
legimus: eloquia dñi eloqͥa casta: argentũ igne examinatun:
ꝓbatũ t̾re purgatũ septuplũ: Uersum sit inscoriã qđ  ebraice qr
GIN: rubigo uidelic& metalloꝵ siue purgam̃ta & sordes: q̃
Foran. Potest aut̃ & ħ dici: qđ iusti & sc̃ĩ uiri qͥ priꝰ in urbe u̾sca
st̃ : postea in sordes uersi st̃ peccato rũ. Cau pones tui misceñ
uino aquã proquo sy. minachus transtulit. uinũ tuũ mixtũ ÷
qͣ. Et ÷ sensus. Lex dĩ pura ͣ tq sincera. & ut ita dicã mer

Expanded text:
Sion, in qua prius requievit justitia: quod argentum illius, doctrina videlicet Scripturarum, de qua in Psalmis legimus: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum , versum sit in scoriam, quod Hebraice dicitur SIGIM : rubigo videlicet metallorum, sive purgamenta et sordes, quae horam. Potest autem et hoc dici, quod justi et sancti viri qui prius in urbe versati sunt, postea in sordes versi sint peccatorum. Caupones tui miscent vinum aqua. Pro quo Symmachus transtulit, Vinum tuum mixtum est aqua. Et est sensus: Lex Dei pura atque sincera, et mera
Abbreviated transcription (Latin):
gentib : ꝓpħicus sermo cõplectit᷑. Urbs aut̃ iusti hoc ÷ dñi salua¬
toris. siuẽ ipsa iusta uocabit᷑: deqͣ dictũ x. Non potest ciuitas abscon¬
di supͣmontẽ posita. fidelẽ quoq appellans: uł metropolin nxta
lxx. ostendit abhis esse appellandã qͥ indño credituri st̃: sion
cio redimet᷑. & reducent eam iniustitia. Non om̃s rediment᷑. nec
tia: cũ scelerati & peccatores contriti fuerint: & qͥdnm reliquere
consupti. Cũq saluati fuerint: confundent᷑ qui idolis priꝰ sacri¬
cauerant. & erubescent inortis quos elegerant. dignificat autẽ
loca luxurie: lucos & nemora. Erunt enĩ ꝗͣsi te rebinthus de¬
fluentib foliis: & uelut ortꝰ siue paradisꝰ sine aqͣ. Usq hodie iudĩ
gentes scripturas scãs terebinthus st̃. siue quercꝰ. ut int̾p̾tatu
symmachus. Et iuxta euangłium: ficꝰ quȩ aruit. Inqͥ cũ dñs poma
quesiss& & ñ inueniss&: ęt̾na ariditate maledix̃. S & ipsa folia &

Expanded text:
i Salvatoris, sive ipsa justa vocabitur, de qua dictum est: Non potest civitas abscondi supra montem posita . Fidelem quoque appellans, vel metropolim juxta LXX ostendit ab his esse appellandam, qui in Domino credituri sunt. Sion in judicio redimetur, et reducent eam in justitiam, et tia, cum scelerati et peccatores contriti fuerint, et qui Dominum reliquere, consumpti. Cumque salvati fuerint, confundentur qui idolis prius sacrificaverant: et erubescent in hortis, quos elegerant. Significat autem loca luxuriae, lucos et nemora. Erunt enim quasi terebinthus defluentibus foliis; et velut hortus, sive paradisus, sine aqua. Usque hodie Judaei legentes Scripturas sanctas, terebinchus. Et juxta Evangelium , ficus quae aruit, in qua cum Dominus poma quaesisset, et non invenisset, aeterna ei ariditate maledixit. Sed et ipsa folia et
Abbreviated transcription (Latin):
faciem eiꝰ dicens. Auferte uestimenta sordida. abeo. Et dix̃ ad et̃.
Ecce abstuli iniquitates tuas. & induite eũ poderẽ. &imponite
udarim mundam suꝑ caput eiꝰ. Item paulus. adphilipenses.¬
Qui infiguram dĩ constitutus. non rapinã arbitratus est. ẽẽ. se
equalem deo. sed se inaniuit. formã serui accipiens. insimilitu¬

Expanded text:
faciem eius dicens: auferte uestimenta sordida ab eo. et dixit ad eum: faciem eius dicens: auferte uestimenta sordida ab eo. et dixit ad eum: ecce abstuli iniquitates tuas. et induite eum poderem et inponite cidarim mundam super caput eius. Item Paulus apos in forma Dei constitutus, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens,
Abbreviated transcription (Latin):
sputorũ. & fuit dominus auxiliator m̃s.Itẽ apud eundẽ.
Nonclaraabit. neq audiet quisquã inplateis uocem eiꝰ. harundi¬
nem quassatã non confriuget. &linũ fumigans non extuiguet.
sed inueritatẽ proferet uidicium. fulgebit. & non quassabitur.
quo adusq ponat interra iudicium. & in nomine eiꝰ gentes cre-¬
dant. ltem inpsalmo .xx. Ego autem sum uermis & non homo.
maledictum hominũ. & abiectio popłi. Om̃s qui me uidebant. de¬
spitiebant me. &locuti sunt labus & mouerunt capnt. Sꝑauit in
dño. saluet eum. qm̃ uult eũ. Itẽ illic. Aruit uelut testa forti¬
tudo mea. & lingua mea agglurinata est faucib meis. Itẽ apud
Tachariam. Et ostendit mͥ dñs iħm sacerdotem illum magnum
stantem ante faciem angłi dñi. & diabolus stabat ad dexteram eiꝰ.
aduersari ei. Et iħc erat indutus uestimenta sordida. & stabat
ante faciem ipsius angłi. Et respondit & ait ad eos. qui stabant ante

Expanded text:
sputorum, et fuit Dominus auxiliator meus. Item illic: sputorum, et fuit Dominus auxiliator meus. Item illic: Non clamabit, neque audiet quisquam in plateis uocem eius. arundinem quassatam non confringet et linum fumigans non extinguet sed in ueritate proferet iudicium. fulgebit et non quassabitur, quoadusque ponat in terra iudicium, et in nomine eius gentes credent. Item in psalmo XXI: Ego autem sum umaledictum hominis et abjectio populi. Omnes qui me videbant despiciebant me, et locuti sunt in labiis, et moverunt caput. Speravit in eum, quoniam vult eum . Item illic: Aruit velut testa virtus mea, et lingua mea agglutinata est faucibus meis. Item apud Zachariam: Et ostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem illum magnum stantem ante faciem Angeli Domini, et diabolus stabat ad dexteram ejus aduersari ei. et Iesus erat indutus uestimenta sordida et stabat ante faciem ipsius angeli et respondit et ait ad eos qui stabant ante
Abbreviated transcription (Latin):
puo isaiam. Dñe. quis credidit auditui nr̃o : &brachium
dei cui reuelatum est: Adnuntiauimꝰ corã ipso sicut
pueri. sicut radix interra sitienti. non est figura eiꝰ neq
claritas. & uidimꝰ illũ. & non habuit figuram neq speciem.¬
sed figura eiꝰ sine honore. & defitiens prȩt̃ cȩteros homines.
homo inplaga positus. &sciens ferre imbetillitatẽ. qͥr aũsi
est facies eiꝰ. In honoratus est. & non est cõmutatus. hic pec¬
cata nr̃a portat. & pronobis dolet. Et nos putauimꝰ. ẽẽ. illa
indolore. & inplaga. & inuexatione. Ipse autẽ uulneratꝰ
est propter facinora nr̃a. Doctrina pacis nr̃e super eũ.¬
Luore eiꝰ nos om̃s sanati sumꝰ. Om̃s sicut oues errauimꝰ.
homo auia sua errauit. & deus tradidit illum ꝓpeccatis
nr̃is. &ipse propterea quod uexatus est non aperuit os
suura. ltem apud eundem. Nlonsũ contumaxi neq con¬
tradico. Dorsum meũ posui ad flagella. & maxillas meas
adpalias. faciem autem meam nen auerti afoeditate

Expanded text:
tradidit: domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri et sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neqsed figura ejus sine honore, et deficiens praeter caeteros homines: homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem, quia aversa est facies ejus, inhonoratus est, et non est computatus. Hic peccata nostra portat; et pro nobis dolet, et nos putamus esse illum in dolore et in plaga, in vexatione; ipse autem vulneratus est propter facinora nliuore eius nos sanati sumus. omnes sicut oues errauimus, homo uia sua errauit. et Deus tradidit illum pro peccatis nostris, et ipse propterea, quod uexatus est, non aperuit os suum. Item apud eundem: Non sum contumax neque contradico: dorsum meum posui ad flagella et maxillas meas ad palmas, faciem autem meam non auerti a foeditate
Abbreviated transcription (Latin):
udẽ & inȩsaiȩ tẽporib intelligi potest: s pleniꝰ refert᷑ ad pa̾sion
xp̃i: quando om̃s declinauer̃ simul: & mutiles facti st̃. Et quãq
in hebraico ñ habeat᷑ sion: tam̃.Lxx. ut sensũ manifestiorẽ face¬
post quã adauid capta ÷. appellata ciuitas dauid. Hec ambigo fuis
in ea scõs uiros: quando tabernaculũ dĩ habuit. Et post ea tẽplũ edifica.¬
pleniꝰ describunt᷑: asaph. & idit hun. & eman. & filii chore constititi
it̃ : ut paulatim asacrificiis uictimarũ. ad laudes dñi transir
religio. Ciuitas gͦ fideliũ quȩ priꝰ plena fuit iudicũ: & iustitia re¬

Expanded text:
quidem et in Isaiae temporibus intelligi potest: sed plenius refertur ad passioni, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Et quamquam in Hebraico non habeatur Sion: tamen LXX, ut sensum manifestiorem facepostquam capta est a David, appellata est civitas David. Nec ambigo fuisse in ea sanctos viros, quando tabernaculum Dei habuit, et postea Templum aedificaplenius describuntur Asaph, et Idithun, et Eman, et filii Chore constituti sunt, ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudes Domini transiret religio . Civitas ergo fidelium, quae prius fuit
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatis candare resplendent. Si uolueritis & audieritis me: bona
t̃re comedetis. Si nolueritis & ñ audieritis siue ut in ebreo hab&: & me¬
ut in utrãq partẽ ñ exiudicio dĩ: s ex meritis singłoꝵ uł poena
p̃miũ sit. Bona aut̃ t̾rȩ illa puto dici: de qͥb inpsalterio legimus. Credo
uidere bona dñi: int̾ra uiuentiũ. Et in euangłio: beati mites: qm ipsi
possidebt̃ t̾rã. Uł certe qr iudeis loquebat᷑: qͥ nec dũ poterant capere spi¬
ritalia : pollicet᷑ eis bona p̾sentis scłi: ut saltim p̾sentib inuitati faciatĩ
quȩ p̃cepta st̃. Et qr noluer̃ audire : sedecontͣrio ꝓuocauer̃ adiracundiã
scm̃ isrł : ꝓpt̾ea eos gladiꝰ de: uorauit: id ÷ romanꝰ delebit exercitus.
Et hȩc inquit oĩa fient: qr os dñi locutũ ÷. Cuiꝰ sententia ꝑmanentib¬

Expanded text:
virginitatis candore resplendent. Si volueritis, et audieritis, bona virginitatis candore resplendent. Si volueritis, et audieritis, bona terrae comedetis: si nolueritis, et non audieritis et me ad ut in utramque partem non ex praejudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Bona autem terrae illa puto dici, de quibus in psalmo legimus: Credo videre bona Domini in terra viventium ; et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Vel certe quia Judaeis loquebatur, qui necdum poterant capere spiritualia, pollicetur eis bona praesentis saeculi, ut saltem praesentibus invitati faciant quae praecepta sunt. Et quia noluerunt audire: sed e contrario provocaverunt ad iracundiam Sanctum Israel: propterea eos gladius devoravit, id est, Romanus delevit exercitus. Et haec, inquit, omnia fient: Quia os Domini locutum est. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
Querite iudicuĩ: sub uenite obpisso: iudicate pupillo: defendite indiũ
& uenite & arguite me dic̃ dũs. Uictimis iudeoꝵ euangłica man¬
ata succedunt: & idõ pupillis ac uiduis ꝓuidetur: ut securi detutel
coniugũ ac liberoꝵ suoꝵ: martyres adbella ꝓcedant. Cũ aut̃ inqͥt hȩo
feceritis: arguite me siñ reddidero p̾mia quȩ pollicitꝰ sũ. Quando aut̃
dic̃ quęrite iudiciũ: ostendit ñ ẽẽ õĩum recte iudicare: s eoꝵ qͥ prude

Expanded text:
defendite viduam: et venite, et arguite me, dicit Dominus. Victimis Judaeorum evangelica mandata succedunt, et ideo pupillis ac viduis providetur, ut securi de tutela conjugum ac liberorum suorum, martyres ad bella procedant. Cum autem, inquit, haec feceritis, arguite me, si non reddidero praemia quae pollicitus sum. Quando autem dicit: Quaerite judicium, ostendit non esse omnium recte judicare
Abbreviated transcription (Latin):
ostensus ÷ & paratꝰ : iste suꝑ colles eleuabitur. Dequib montib
& collib: & incantico canticoꝵ sponsa loquit᷑. Uox fratruelis
mei. Ecce hic uenit saliens suꝑ montes: transiliens colles.
Similis fratruelis meus capreȩ uł hinulo ceruorũ inmontibꝰ
bethel. Et fluent ad eũ om̃s gͦs: & ibunt popłi multi. Dñs
eñĩ g̾s seruient ei. Cui dictũ ÷. Postula ame & dabo tibigͦs
hereditatẽ tuã: & possessionẽ tuã tminos t̾rȩ. ut seruian
iħu om̃e genu flectet᷑: cęlestiũ t̾restriũ & infernoꝵ & dice
Uenite & ascendamꝰ ad montẽ dñi & ad domũ dĩ iacob: & docebit¬

Expanded text:
stensus est et paratus, iste super colles elevabitur. De quibus montibus et collibus et in Cantico canticorum sponsa loquitur: Vox fratruelis mei: ecce hic venit saliens super montes, transiliens colles: similis est fratruelis meus capreae vel hinnulo cervorum in montibus Bethel . Et fluent ad eum omnes gentes: et ibunt populi multi. Omnes enim gentes servient ei, cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae : ut serviant enim Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Et dicent: Venite, ascendamus ad montem D
Abbreviated transcription (Latin):
eRUaT cȩpt̾ami translationẽ apedib usq
aduerticẽ: id ÷ asũmo usq ad sũmũ. ab extremis usq ad pͥmos
toto confusi ft̃ corpore. Uuluꝰ inquit.  liuor & plaga tumens. Aut
enĩ uerberib liuent corpora: aut plagis tument. aut hiniar
uulnerib. Querimꝰ aut̃: cui hȩc tẽpori coaptanda sint. Post babilo¬
niã captiuitatẽ sub zorobabel & etra acne emia. isrł reu̾sus ÷ in
iudeam: & antiquũ recepit statũ. Subdiũsis quoq pͥncipib ac regib :
tẽplã augustiꝰ fabricatũ ⁊: intantũ ut ętiã ext̾narũ gentiũ lace

Expanded text:
ervat coeptam translationem: a pedibus usque ad verticem, id est, ab imo usque ad summum, ab extremis usque ad primos, toto confossi sunt corpore. Vulnus, inquit, et livor et plaga tumens: aut enim verberibus livent corpora, aut plagis tument, aut hiant vulneribus. Quaerimus, cui haec tempori coaptanda sint. Post Babylonicam captivitatem sub Zorobabel, et Ezra, ac Neemia Israel reversus est in Judaeam, et antiquum recepit statum. Sub diversis quoque principibus ac regibus templum
Abbreviated transcription (Latin):
abalienati st̃ retrorsũ : ut qͥ appellabant᷑ pars & filii dĩ: postea
dicerent᷑ filii alieni m̃tiai st̃ mͥ. Precepit salcator ne adp̾henso
aratro respiciamꝰ postergũ: ne unittemur uxorẽ loth. Un
& apłs extendens se inpriora: posterioꝵ obliuiscit᷑. Qđ actẽ
dix̃ iuxta .lxx. popło pleno peccatis : ostendit nullã spẽm pec ca¬
toꝵ in isrł popło non fui̾se. Sin aut̃ legerimꝰ ut in hebraico ÷
popło grauiiniqͥtate: illiꝰ testimoniĩ recordem᷑ qđ iniqͥtas sedeat
suꝑ talentũ plũbi. Et expeccatoris ꝑsona dicat᷑ inpsalmo .xx.¬

Expanded text:
abalienati sunt retrorsum, ut qui appellabantur pars et filii Dei, postea dicerentur: Filii alieni mentiti sunt mihi . Praecepit Salvator, ne apprehenso aratro, respiciamus post tergum , ne imitemur uxorem Lot. Unde et Apostolus extendens se in priora, posteriorum obliviscitur . Quod autem dixit juxta LXX, populo pleno peccatis , ostendit nullam speciem peccatorum in Israel populo non fuisse. Sin autem legerimus, ut in Hebraico est, Populo gravi iniquitate, illius testimonii recordemur, quod iniquitas sedeat super talentum plumbi, et ex peccatoris persona dicatur in psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑme. Aanifesta transcurrimꝰ : at in obscuriorib & in his quȩ
explanatione indigent inmorem᷑. Inquo ꝑcutiã uos ultͣ addentes
p̃uaricationẽ: Quo testimonio discimꝰ idcirco dũm ꝑcutere delin¬
quentes: ut ꝑcussos corrigat & ñ tã pęna sit quã enidatio. Est¬
quȩ sensus. Hon inuenio quã plagis ur̃is possim adhibere medicinam:
om̃a eñ membra ur̃a plena st̃ uulnerũ. Hullã partẽ corporis quȩ
ñ sit ante ꝑcussa repꝑio: uł certe hoc mͦ nullas uiuenio plagas: qͥb
ur̃am frangã duritiã. Quanto eĩ torm̃ta maiora st̃: tantomagis
crescit impietas & iniqͥtas. Siue theodotio trastulit declinatio ut
recedatis & decliuetis adño: quale ⁊ illud hierenue. Sine causa per¬
cussi filios ur̃os : disciplinã ñ recepistis. Unde iratus loqͥt᷑ ꝑosce. Non¬

Expanded text:
n his quae explanatione indigent, immoremur. . In quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem? Quo testimonio discimus idcirco Dominum percutere delinquentes, ut percussos corrigat, et non tam poena sit, quam emendatio. Estque sensus: Non invenio quam plagis vestris possim adhibere medicinam: omnia membra vestra plena sunt vulnerum: nullam partem corporis quae non sit ante percussa, reperio. Vel certe hoc modo: nullas invenio plagas, quibus vestram frangam duritiam. Quanto enim tormenta majora sunt, tanto magis crescit impietas et iniquitas, sive, ut Theodotio transtulit, declinatio, ut recedatis et declinetis a Domino. Quale est illud Jeremiae: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam n
Abbreviated transcription (Latin):
liquer̃. Inpͥncipio uoluminis titulus ÷: ꝑsonã cau̾sam. tempꝰq
cõmemnorans. In scd̾o uitentos auditores fac̃: int̾tio narrat qͥd
locutꝰ sit dñs: inquarto quasi in excessib gentẽ increpat pecca¬
tricẽ: & popłm plenũ uł grauem iniqͥtate. ñ qͦ alia sit gens &
aliꝰ popłs. ut qͥdam putant: s ipse isrł & gens appellat᷑ & popłs
& filii scelerati siue iniqͥ. ut qͥ pͥmũ ꝑ beneficiũ filuĩ appellati st̃¬

Expanded text:
liquerunt. In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in excessibus gentem increpat peccatricem, et populum plenum vel gravem iniquitate. Non quo alia sit gens et alius populus, ut quidam putant, sed ipse Israel, et gens appellatur et populus, et filii scelerati, sive iniq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credentib. qͥ habebant legis clauem atq notitiã & uere appellaban¬
tur isrł. idẽ mens uidens dm̃: credidit pars popłi iudeoꝵ: ut una die
tes scđm carnẽ. ñ multi potentes: ñ multi nobiles. s quȩ stulta st̃
mundi elegit ds̃: ut confundat sapientes. Et quȩ in firma sunt
mundi elegit ds̃: ut confundat fortia. S hȩc coacta suꝑior uera
int̾pretatio ÷.Uegenti peccatrici popło graui: iniqͥtate. semini neꝗ
filiis sceleratis. Dereliquer̃ dñm: blasphemauer̃ scm isrł: ab alienati
st̃ retrorsũ. Hoc qđ inultimo posui ab alienatist̃ retrorsũ: lxx. int̃¬
& ꝑsemine nequã senĩ pessimũ. Qđ cet̾i sequentes hebraicũ or EREChior¬

Expanded text:
non credentibus, qui habebant Legis clavem atque notitiam, et vere appellabannon credentibus, qui habebant Legis clavem atque notitiam, et vere appellabantur Israel, id est, mens videns Deum, credidit pars populi Judaeorum, ut una die potentes, non multi nobiles: sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et quae infirma sunt mundi, elegit Deus, ut confundat fortia . Sed haec coacta, superior vera interpretatio est. . Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREI
Abbreviated transcription (Latin):
congregare filios tuos: sic̃ gallina pullos subalas suas. & noliuisti.
Querimꝰ ubi parit̃ legerimꝰ bouẽ & asinũ inde utero nomio scriptũ ÷: non
arabis inuitulo simul & asino. Et in hoc eodẽ ȩsaia. Beatꝰ qͥ seminat
suꝑ omnẽ aquã: ubibos calcat. & asinꝰ simularat. In boue & asino he¬
bion dignꝰ ꝓhumilitate sensꝰ pauꝑtate nominis sui. qͥ sic recipit
euangłium: ut iudei carũ suꝑstitionũ quȩ inumbra & imagine p̃ces¬
eỹcerimonias ñ relinquat. Beatꝰ ÷ aut̃ qͥ seminat ineloquiis scri¬
rũ : tã uet̾is quã noui instrum̃ti: & calcat aqͣs occidentis litterȩ ut
metat fructũ sp̃s uiuificantis. Bos uxta. ANAGO GEÑ. refert᷑ ad
isrł: qͥ legis portauit iugũ & mundũ anial ÷. Asinꝰ peccatoꝵ onere
pegrauatꝰ : gentiũ popłs accipit᷑: cui dñs loquebat᷑. Uenite adme õs
qͥlaboratis & honerati estis: & ego reficiã uos. Phariseis gͦ & scrib

Expanded text:
noluisti ! Quaerimus ubi pariter legerimus bovem et asinum? In Deuteronomio scriptum est: Non arabis in vitulo simul et asino . Et in hoc eodem Isaias: Beatus qui seminat super omnem aquam, ubi bos calcat et asinus . Simul arat in bove et asino Ebion, dignus pro humilitate sensus, paupertate nominis sui; qui sic recipit Evangelium, ut Judaicarum superstitionum, quae in umbra et imagine praecesserunt, caeremonias non relinquat. Beatus est autem qui seminat in eloquiis Scripturarum tam veteris quam novi Instrumenti: et calcat aquas occidentis litterae, ut metat fructum spiritus vivificantis. Bos juxta anagogen refertur ad Israel; qui Legis portavit jugum, et mundum animal est. Asinus peccatorum onere praegravatus, genqui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos . Pharisaeis ergo et Scribis