comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ eas imagines quas fundit ac mittit. id ÷
quȩ de illa natura quam nescio quam corporeã
&e sempiternam. ac ꝑ hoc etiam diuinã putat:
quasi uaporis similitudiiem. continua uelut
emanatione ferrentur. & uenirent ato intra¬
rent in animos nrõs: ut dm̃ uel deos cogitare.
possemꝰ. Nullam enim aliam causam cuiusli-¬
bet cogitationis nr̃e opinantur isti. nisi cum
abhis corporib quȩ cogitamus uenunt. atq
intrant ĩmagines in animos nrõs: quasi ñ multa
ac ꝓpe innumerabilia cogitent᷑ incorporalit̃
acͦq intelligibiliter ab his qui calia cogitare
nouerunt. sicut ipsa sapientia et ueritas. ꝙͣ.
si isti non cogitant. miror quomͦ de illa utcũ¬
q disputent. Si autem cogitant uellem
mͥ dicerent uel de quo corpore. uel quał in
eor animos ueniat imago ueritatis. quam¬
quam democritus ȩtiam hoc distare ui natu¬
ralib questionib ab epicuro dicitur. q̃uod iste

Expanded text:
nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam corpoream et sempiternam ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine continua uelut emanatione ferrentur et uenirent atque intrarent in animos nostros, ut deum uel deos cogitare possemus. nullam enim aliam causam cuiuslibet cogitationis nostrae opinantur isti, nisi cum ab his corporibus, quae cogitamus, ueniunt atque intrant imagines in animos nostros, quasi non multa ac prope innumerabilia cogitentur incorporaliter atque intellegibiliter ab eis, qui talia cogitare nouerunt, sicut ipsa sapientia et ueritas. quam si isti non cogitant, miror, quo modo de illa utcumque disputent; si autem cogitant, uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel qualis in eorum animos ueniat imago ueritatis. Quamquam Democritus etiam hoc distare in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste
Abbreviated transcription (Latin):
falsa senserunt nomina & dogmata nrãm pos¬
sunt aduiuare doctrinam. & leticiam cognuita
facere. cum si homines sumus. magis nos contͥs¬
tari deceat. tot & tam nobilitatoꝵ hominum
errorib. si eos audire contigerit. quam hex
ꝓpterea studiose querere. ut inter eos qui illa
nesciunt. iactatione inanissuna uentilemur:
Quanto enum melius ne audissem quidem no¬
men democriti. quam cum dolore cogitarem
nescio quem suis temporib magnum putatũ.
qui deos ẽẽ arbitraretur imagines que de
solidis corporib fluerent. solideq ipse ñ eẽnt:
easq hac ato: hac motu ꝓprio curcum eundo.
atq illabendo in animõs hominum facere ut
ius duuna cogitetur. cum ꝓfecto illud corpus
unde imago flueret. quanto solidius ẽ prestan¬
cius ẽẽ uidicetur: ideoq fluctuauit eus sicut
isti dicunt. nutauito: sententia. ut aliquando
naturam quandam de qua fluerent imagines
dm̃ ẽẽ diceret: qui tamen cogitare non posset

Expanded text:
falsa senserunt, nomina et dogmata nostram posfalsa senserunt, nomina et dogmata nostram possunt adiuuare doctrinam et latentia cognita facere, cum, si homines sumus, magis nos contristari deceat tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire contigerit, quam haec propterea studiose quaerere, ut inter eos, qui illa nesciunt, iactatione inanissima uentilemur! quanto enim melius ne audissem quidem nomen Democriti, quam cum dolore cogitarem, nescio quem suis temporibus magnum putatum, qui deos esse arbitraretur imagines, quae de solidis corporibus fluerent solidaeque ipsae non essent, easque hac atque hac motu proprio circumeundo atque inlabendo in animos hominum facere, ut uis diuina cogitetur, cum profecto illud corpus, unde imago flueret, quanto solidius est, praestantius esse iudicetur! ideoque fluctuauit eius, sicut isti dicunt, nutauitque sententia, ut aliquando naturam quandam, de qua fluerent imagines, deum esse diceret, qui tamen cogitari non posset
Abbreviated transcription (Latin):
ltale ẽẽ arbitrantur. s quoꝵsdam uitelligẽ¬
dam quantum homini datũ est ñ fugit. eẽ
ptam simplicemq sapientiã atq uer̾itatẽ.
quȩ nullius animantis sit ꝓpria. s qua com¬
muniter omĩs quȩ id potest anima sapiens &
uerax efficitur. Quam si sensisset eẽ anaxagoras
eumq dm̃ eẽ uidit. mentemq appellauit. ñ
solum nomen anaxagore quod ꝓpder littera¬
tam uetustatem omnes ut militariter loquar.
licteriones libenter sufflant. nos doctos et sa¬
pientes non facit: si ne ipsa quidem ͤ cognitio
qua id uerum ẽẽ cognouit. Non enim michi
ꝓpterea ueritas cara eẽ debet. quia ñ latuit
anaxagoram: si quia ueritas ẽ ȩtiam si nullꝰ
eam cognouisset illors. Si gͥ nec eius homintͤ
qui uerum forsitan uidit cognitio nos infla¬
re debet. ut ea quasi docti ẽẽ uideamur: sed
ipsius ueri solida res qua uere docti ẽẽ pos¬
sumus: quantominus eors hominum qui

Expanded text:
l tale esse arbitrantur. sed quorundam intellegenl tale esse arbitrantur. sed quorundam intellegentiam, quantum homini datum est, non fugit esse apertam simplicemque sapientiam atque ueritatem, quae nullius animantis sit propria, sed qua communiter omnis, quae id potest, anima sapiens et uerax efficitur. quam si sensit esse Anaxagoras eumque deum esse uidit mentemque appellauit, non solum nomen Anaxagorae, quod propter litteratam uetustatem omnes, ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant, nos doctos et sapientes non facit sed ne ipsa quidem eius cognitio, qua id uerum esse cognouit. non enim mihi propterea ueritas cara esse debet, quia non latuit Anaxagoram, sed quia ueritas est, etiam si nullus eam cognouisset illorum. Si igitur nec eius hominis, qui uerum forsitan uidit, cognitio nos inflare debet, ut ea quasi docti esse uideamur, sed ipsius ueri solidare, qua uere docti esse possumus, quanto minus eorum hominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
st animal hoc ÷ enun quod ait. cingatur gͥ
corpore exderno quasi anaxagoras dixerit
issi animał alicuius eẽt mentem esse ñ posse.
imentẽ ipsam summam sapientiam ẽẽ selebat:
iue nullius quasi animantis ꝓpria ẽ: quia
mib animis se frui ualentib. ueritas cõmu¬
utr presto ẽ. E ideo uide quam urbane cõ¬
miat. Quod qm̃ non placet inquit. hoc ÷ nõ
uitt anaxagore. ut illa mens quam dicit dm̃
angatur corpore externo. quo animal ẽẽ pos
sendire possit. id ÷ nullo corpore adiuncto per
ud sentire possit. fugere intelligentie nr̃e
da de notionem uidetur. Nichil uerius quã
sigir hoc uim & notionem. urtelligentiȩ sto¬
icos & epicureors: qui nͥ corꝑalia cogitare.
non possiuit. Quod autem ait nr̃e: humane
intelligi uoluit. Et bene non ait fugit: sed
ligere uidetur. hoc eium reianem uidet᷑:
leminem hoc posse intelligere. Et ideo nuch¬

Expanded text:
sit animal!. hoc est enim, quod ait: \'Cingatur igitur sit animal!. hoc est enim, quod ait: \'Cingatur igitur corpore externo\', quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicuius esset, mentem esse non posse, si mentem ipsam summam sapientiam esse sentiebat, quae nullius quasi animantis propria est, quia omnibus animis se frai ualentibus ueritas communiter praesto est. et ideo uide, quam urbane concludat: \'Quod quoniam non placet\', inquit, — hoc est non placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit deum, cingatur corpore externo, quo animal esse posssentire possit\', — id est nullo corpore adiuncto, per quod sentire possit, — \'fugere intellegentiae nostrae uim et notionem uidetur\'. Nihil uerius quam fugere hoc uim et notionem intellegentiae Stoicorum et Epicureorum, qui nisi corporalia cogitare non possunt. quod autem ait nostrae., humanae intellegi uoluit; et bene non ait \'fugit\' sed \'fugere uidetur\'; hoc enim illis uidetur neminem hoc posse intellegere et ideo nihi
Abbreviated transcription (Latin):
quu sine finib locoꝵ intelligitur: ut & totũ
nfintum dici possit. Todum ꝓpter integri¬
tĩm: infinitum quia locor finib ñ ambitur:
dande inquit si mentem ipsam quasi animal
ilis eẽ uoluit. erit aliqͥd exͣterius ex qͦ illud
inimal nominetur: ut mens ista quasi corpuˢ
st. & habeat intus animam unde anunal ap¬
pelietur. Uide quemadmodũ corporali consu¬
sudinc loquit᷑. quomͦ solent uideri anunalia.
ꝑter sensum grossiun. ut opinor eor contra
ios dixerit. & tamen dixit rem quȩ illos si
uuigilare possent. satis admoneret omne quod
stut corpus uuum animo occurrit magis
agitari oportere. hoc ÷ enĩ quod ait: erit ali¬
quid interius ex quo illud animal nominet᷑.
seil adiungit. Qͥd autem interius mente: nõ
atstem potest mens hab̃e interiorem animam
ut sit animal: quia ipsa ẽ interior. E rgo cor¬
pus habeat extrinsecus: cui sit interior ut

Expanded text:
quia sine finibus locorum intelligitur, ut et totum et quia sine finibus locorum intelligitur, ut et totum et infinitum dici possit: totum propter integritatem; infinitum, quia locorum finibus non ambitur. 25. Deinde, inquit, si mentem ipsam quasi animal aliquod esse voluit, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur; ut mens ista quasi corpus sit, et habeat intus animam unde animal appelletur. Vide quemadmodum corporali consuetudine loquitur, quomodo solent videri animalia, propter sensum crassum, ut opinor, eorum contra quos disserit: et tamen dixit rem quae illos, si evigilare possent, satis admoneret, omne quod sicut corpus vivum animo occurrit, magis cogitari oportere. Hoc est enim quod ait: Erit aliquid interius, ex quo illud animal nominetur. Sed adjungit: Quid autem interius mente? Non ergo potest mens habere interiorem animam, ut sit animal, quia ipsa est interior. ergo corpus habeat extrinsecus, cui sit interior, ut
Abbreviated transcription (Latin):
iungitur. necesse ẽ esse in corporib aliqui
finem. Ideo ait non eum uidisse neq motun
sensui uinctũ & continentem. id÷ continul
copulacione adherentem infinito. id: infi¬
te rei ullum eẽ posse quasi de corporib is¬
ret: quib nichil iungi nisi ꝑ fines lo coꝵs p¬
cest. S ic autem addidit neq sensum omĩ us
quo non tota natura pulsa sentiret: quabl
le dixisset mendem illam ordinatricẽ & n¬
deratricem rerum omniũ habere sensus
lem habet anuna ꝑcorpus. Nam manifel
ẽ totã sentire animam: cum ꝑ corpꝰ aliqus
sentit. Nam totam utiq ñ latet: quicqͥd lll
est quod sentitur. ad hoc autem dixit cocili
naturam sentire: ut illi quasi aufferret ql
ait mentem infitam. Quomnͦ eium tota se¬
cit. si infinita ẽ: Sensus enim corporis ab al¬
quo loeo incipit. nec ꝑcurrit cotum nusi dl
sssiem ꝑuenerit: qd in infinito dici nõ
s s d neq ille de sensu corporis aliqͥd dyxe

Expanded text:
jungitur, necesse esse in corporibus aliquem jungitur, necesse esse in corporibus aliquem finem. Ideo ait non eum vidisse, neque motum sensui junctum et continentem, id est continua copulatione adhaerentem, infinito, id est infinitae rei, ullum esse posse, quasi de corporibus ageret, quibus nihil jungi nisi per fines locorum potest. Sic autem addidit: Neque sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret; quasi ille dixisset mentem illam ordinatricem et moderatricem rerum omnium habere sensum, qualem habet anima per corpus. Nam manifestum est totam sentire animam, cum per corpus aliquid sentit: nam totam utique non latet, quidquid illud est quod sentitur. Ad hoc autem dixit totam naturam sentire, ut illi quasi auferret quod ait mentem infinitam. Quomodo enim tota sentit, si infinita est? Sensus enim corporis ab aliquo loco incipit, nec percurrit totum, nisi ad pervenerit; quod in infinito dici non potest. Sed neque ille de sensu corporis aliquid dixe
Abbreviated transcription (Latin):
liget. Illũ autem etiam in ipsis corporib de
quis non uideat. cum aerem gigni dicat
uelit: eũ autem a quo aer gignitur. non eni
nullo gigni potest. non dicat dm̃: cum auis
minem. ut ꝓpterea illum dm̃ putet. qui nor
omĩs corporis motũ inferiorem ẽẽ. quã ẽ mo
anuni: motum autem anuni loge pigriorẽ on
anaxagoras siue quilibet. si mendẽ dicit ipl
ueritatem atq sapientiam: quid mͥ ẽ de u̾bei¬
homine contendere: Manifestum ẽ enuañ
rerum descriptionem & modum ab illa fiei
eamq non incongrue dici infinitam. non
humana comprehendi non podest:neq qu
informe aliqiuid sit ipsa sapientia. Hoc ens
corporum ẽ. ut quecumq infinita fuers
sint & informia. Cicero autem studio refels¬
di quantum uidetur ꝓpt̃ aduersarios en¬
poraliter sencientes. negat infinito aliqdiu
gi potuisse: quia ex ea parte qua quidq al¬

Expanded text:
telligit. Illum autem etiam in ipsis corporalibus desipere telligit. Illum autem etiam in ipsis corporalibus desipere quis non videat, cum aerem gigni dicat, et Deum velit; eum autem a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat Deum? Cum autehominem, ut propterea illum Deum putet, qui novit omnis corporis motum inferiorem esse quam est motus animi; motum autem animi longe pigriorem, quam e. 24. Item Anaxagoras, sive quilibet, si mentem dicit ipsam veritatem atque sapientiam, quid mihi est de vehomine contendere? Manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri, eamque non incongrue dici infinitam, non ogitatione humana comprehendi non potest; neque quod informe aliquid sit ipsa sapientia, hoc enim corporum est, ut quaecumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum videtur, propter adversarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid jungi posse, quia ex ea parte qua quidquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicant isti corporis formam: eam quippe dic̃t.
quȩ undiq finita sit. & utrum refellendi causa
tanquam achademicus anaximeni cicero ob¬
iecerit formam et pulchritudinem dm̃ oporte
re habe. quasi corpoream spetiem cogitans: qe
ille corporeum dm̃ dixerat. ẽẽ. aer enim corpꝰ ẽ:
an ipse senciebat ẽẽ formam & pulchritudinẽ
incorpoream ueritati qua ipse animus infor¬
matur. & ꝑ quã omĩa sapientis facta pulchra
ẽẽ iudicamus: ut non tantum refellendi grã
s etiam uerissime dixerit qd̾ dm̃ pulcherrima
spetie deceat eẽ⁊ quia nichil ẽ pulchriꝰ ipsa uitel¬
ligibili. atq incõmutabili ueritate: qd autem
ait ille gigni aerem quem camen dm̃ et ce¬
sebat. nullo modo mouet hunc uirũ qui intda¬
ligit. non sicut aer gignitur. id÷ aliqua cauisi
ut sit efficitur. cum omĩno ds̃ non sit. itagdi¬
tum ẽẽ uerbum dei. dm̃ apud dm̃: si longis
modo quem nemo nisi ds̃ ipse inspirarit.in¬

Expanded text:
dicant isti corporis formam; eam quippe dicunt dicant isti corporis formam; eam quippe dicunt quae undique finita sit: et utrum refellendi causa tanquam Academicus, Anaximeni Cicero objecerit formam et pulchritudinem Deum habere oportere, quasi corpoream speciem cogitans, quia ille corporeum Deum esse dixerat, aer enim corpus est; an ipse sentiebat esse formam, et pulchritudinem incorpoream veritati, qua ipse animus informatur, et per quam omnia sapientis facta pulchra esse judicamus, ut non tantum refellendi gratia, sed etiam verissime dixerit quod Deum pulcherrima specie deceat esse, quia nihil est pulchrius ipsa intelligibili atque incommutabili veritate? Quod autem ait ille gigni aerem, quem tamen Deum esse censebat, nullo modo movet hunc virum qui intelligit, non sicut aer gignitur, id est aliqua causa ut sit efficitur, cum omnino Deus non sit, ita genitum esse Verbum Dei, Deum apud Deum, sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui ipse Deus inspirarit, in
Abbreviated transcription (Latin):
pondisse. Cum quereretur quid scđo: eandem
ꝓnuntiationem. Quid tercio: nichil aliud qͥ.
ꝓnunciationem dixisse Si interrogares & qti¬
ens interrogares de preceptis xp̃iane religio¬
nis nichil me aliuid respondere nisi humilita
inquam maxime adu̾satur quedam ut ita di¬
cam imꝑitissima scientia: dum nos scire gau¬
demus quid auaximenes. quid anaxagoras. qͥd
pytagoras. qͥd democritus senserit. & cetera hu¬
ius mnodi: ut docti eruditiq uideamur: cũ
hoc auaͤra doctrina et erudicione. longe absit.
Qͥ enim didicerit dm̃ non distendi aut diffũ¬
di ꝑlocos neq finitos neq infinitos. quasi in
aliqua parte maior sit in aliqua minor. s cotr̃
ubiq ẽẽ presentem: sicut ueritatem cuiꝰ nemo
sobrie dicit partem ẽẽ in isto loco. & partẽ in il¬
lo: qm̃ ueritas utiq ds̃ ẽ: nequaquam eum
mouebit quod de infinito aere sensit. quic̃q
sensit ꝗd ipse eẽt ds̃. Qͥd ad illum si nesciat ꝗͣ

Expanded text:
pondisse; cum quaereretur quid secundo, eamdem pondisse; cum quaereretur quid secundo, eamdem pronuntiationem; quid tertio, nihil aliud quam pronuntiationem dixisse: ita si interrogares, et quoties interrogares de praeceptis christianae religionis, nihil me aliud respondere nisi humilitatinquam, maxime adversatur quaedam, ut ita dicam, imperitissima scientia, dum nos scire gaudemus quid Anaximenes, quid Anaxagoras, quid Pythagoras, quid Democritus senserint, et caetera hujusmodi, ut docti eruditique videamur, cum hoc a vera doctrina et eruditione longe absit. Qui enim didicerit Deum non distendi aut diffundi per locos, neque finitos neque infinitos, quasi in aliqua parte major sit, in aliqua minor, sed totum ubique esse praesentem, sicut veritatem cujus nemo sobrie dicit partem esse in isto loco, et partem in illo, quoniam veritas utique Deus est; nequaquam eum movebit quod de infinito aere sensit, quicumque sensit quod ipse Deus esset. Quid ad illum, si nesciat quam
Abbreviated transcription (Latin):
subdas uelun. nec aliam tibi ad capessendã
& optinendam ueritatẽ. uiã munias quã
que munita ẽ: ab illo qui gressuum nrõrs
tanquam ds̃ uidit infirmitatẽ. E a ẽ autem
pruna infihumilitas. scda humilitas. tercia
humilitas. E t quotiens interrogares hoc di¬
cerem: non quo alia non sint precepta quȩ
dicantur: s nisi humilitas omĩa quecumq
bene facimus et precesserit et cõmitata et conse¬
cuta fuerit. & ꝓposita quam intueamur. & appo¬
sita cui adhereamus. et unposita qua repͥma¬
mur: iam nob̃ de aliquo bono facto gaudentibꝰ.
totum extorquet de manu suꝑbia. Uitia quip¬
pe cetera in peccatis. suꝑbia uero etiam in recte
factis timenda ẽ: ne illa quȩ laudabiliter facta st̃.
ipsius laudis cupiditate amittantur. Itaq sic̃
rethor ille nobilissunus cum interrogatus eẽt
quid ei primũ uideretur in eloquentie p̃cep
tis obseruarroportere ꝓnunciacionem dr̃ res¬

Expanded text:
subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam ueritatem uiam munias, quam quae munita est ab illo, qui gressuum nostrorum tamquam deus uidit infirmitatem. ea est autem prima humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas et, quotiens interrogares, hoc dicerem, non quo alia non sint praecepta, quae dicantur, sed nisi humilitas omnia, quaecumque bene facimus, et praecesserit et comitata et consecuta fuerit et proposita, quam intueamur, et adposita, cui adhaereamus, et inposita, qua reprimamur, iam nobis de aliquo bono facto gaudentibus totum extorquet de manu superbia. uitia quippe cetera in peccatis, superbia uero etiam in recte factis timenda est, ne illa, quae laudabiliter facta sunt, ipsius laudis cupiditate amittantur. itaque, sicut rhetor ille nobilissimus cum interrogatus esset, quid ei primum uidtis observari oportere, Pronuntiationem dicitur res
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt multi acq multiplices. in his tam̃ ma¬
xime duab sectis eminebant. expugnan-¬
tib doctis. & tanta disserendi subtilitate
acq copia subu̾tentib. durasse cam̃ usq in
tempora xp̃iana quos iam certe nr̃a eta¬
de sic obmutuisse conspicimus: ut uix iã
in scolis rethoꝵ cõmemoretur tantum quȩ
fuerint illors sententiȩ. Certamina tam en
etiam de loquacissimis grecors gymnasiis.
eradicata atq compres ẽnsa sint. ita ut si qua
nunc erroris secta contra ueritatẽ hoc ÷ con¬
tra eccłiam xp̃i emerserit. nisi nomine cooꝑ¬
ta xp̃iano: ad pugnandum ꝓsilire ñ audeat.
Ex quo intelligitur ipsos quoq platonice gen¬
cis philosophos. paucis mutatis quȩ xpĩana
imꝓbat disciplina. inuictissimo uni regi xp̃o
pias ceruices oportere sũmittere: et intelli¬
gere uerbũ dei homine indutum. qui uissit
& credicum est quod illi uł ꝓferre metue¬
bant. Huic te mi dioscore ut tota pietate

Expanded text:
essent multi atque multiplices, in his tamen maessent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque copia subuertentibus durasse tamen usque in tempora Christiana. quos iam certe nostra aetate sic obmutuisse conspicimus, ut uix iam in scholis rhetorum commemoretur tantum, quae fuerint illorum sententiae, certamina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque compressa sint. ita ut, si qua nunc erroris secta contra ueritatem, hoc est contra ecclesiam Christi emerserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. ex quo intellegitur ipsos quoque Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Christiana inprobat disciplina, inuictissimo uni regi Christo pias ceruices oportere submittere et intellegere uerbum dei homine indutum, qui iussit et creditum est, quod illi uel proferre metuebant. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate
Abbreviated transcription (Latin):
iasi pͥlane diuina unde humana quodam mͦ
uenderetur. in illa utiq sapientia ꝓrsꝰ ĩmu¬
tabili. atq eodem modo semꝑ se habente ueri¬
tate constituisse: et finem boni et causas rerũ.
& ratiocinandi fiduciam: oppugnatos autẽ
ẽẽ. nomine epicureors et stoicors. aplaconicis
eos qui in corporis uel in animi natura pone¬
rent et finem boni. et causas rerũ. & racionan¬
di fiduciam. eoq rem successione tempor eẽ
deuolutam. ut xp̃iane iam etatis exordio. cũ
rerum inuisibilium atq ȩtaernarũ fides ꝑ uisi¬
bilia miracła salubriter predicaretur homini¬
b qui nec uidere nec cogitare aliquid pret̃
corpora poterant. beato apło paulo qui ean-¬
dem fidem gentib preseminabat. idem ipsi
epicurei & stoici. in actib apłors contradi¬
xisse inueniantur. Qua in re satis mͥ uidet᷑
esse demonstratum errores gentium siue
de morib siue de natura rerum. siue de ra¬
tione inuestigande ueritatis: qui quãus

Expanded text:
na sed plane diuina, unde humana quodam modo na sed plane diuina, unde humana quodam modo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus inmutabili atque eodem modo semper se habente ueritate constituisse et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, oppugnatos autem esse nomine Epicureorum et Stoicorum a Platonicis eos, qui in corporis uel in animi natura ponerent et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ut Christianae iam aetatis exordio, cum rerum inuisibilium atque aeternarum fides per uisibilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec uidere nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui eandem fidem gentibus praeseminabat, idem ipsi Epicurei et Stoici in actibus apostolorum contradixisse inueniantur. Qua in re satis mihi uidetur esse demonstratum errores gentium siue de moribus siue de natura rerum siue de ratione inuestigandae ueritatis, qui quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ: olfatu uł gustatu. neq his aurib aut oc¬
lis ꝑcipi possit: neq omino talium rerum
quȩ ita sentirentur aliqua imaginatione co¬
gitari. s id solum uere eẽ. atq id solum posse
ꝑcipi. quia incõmutabile et sempiternum ẽ.
ycipi autem sola intelligentia qua una ueri¬
tas quomͦ attingi potest attingitur: cum gͦ
tilia sentirent platonici. quȩ neq docerent
urni deditos homines. neq tanta eetĩt auc¬
aritade homines apud popłos ut credenda
suaderent. donec ad eum habitũ ꝑduceret᷑
mus quo ista capiuntur: elegerunt ocul
sentenciam suam. et contra eos disserere
qliuerũ se inuenisse iactarent. cum inuen¬
lonem ipsam ueri in carnis sensib ponerẽt.
eors quidem consilium quale fuerit. quid
aainet querere: Diuinum certe uł diuina ali¬
lla auetoritate preditum ñ fuit. Tantũ illud
sende. quoniam plato acicerone multis mo¬
is aꝑtissime ostenditur in sapientia ũ huma¬

Expanded text:
que olfactu uel gustatu neque his auribus aut ocque olfactu uel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari, sed id solum uere esse atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est, percipi autem sola intellegentia, qua una ueritas, quo modo adtingi potest, adtingitur? Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines neque tanta essent auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus, quo ista capiuntur, elegerunt occultare sententiam suam et contra eos disserere, qui uerum se inuenisse iactarent, cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensibus ponerent. et eorum quidem consilium quale fuerit, quid adtinet quaerere? diuinum certe uel diuina aliqua auctoritate praeditum non fuit. tantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostenditur in sapientia non huma
Abbreviated transcription (Latin):
mi questionib si isti dicerent effectricẽ
sum naturarum ẽẽ incorpoream sapienci
ili autem a corpore nusquam discedent.
um alii a chomis. alii quatuor uentis elem̃tis.
in quib ad efficienda omĩa ignis preualeret.
principia rerum darent. quis ñ uideret stul¬
ioꝑ habundantiam corpori deditam. cum in-¬
crporeã potentiam condicricem rerum ne¬
naquã ualeret intueri: in quoꝵ potiꝰ suffra¬
nũ raꝑetur: Restabat pars rationaliũ questi¬
num. Nosti enum quicquid ꝓpter adipiscen-¬
un sapientiam queritur aut de morib aut
de natura. aut de ratione habere questionẽ.
sum gͦ epicurei nunquã sensꝰ corporis falli¬
cerent. stoici autem aliquando falli concede¬
itnt. utriq tam̃ regłam comprehendende
ueritatis in sensib ponerent. quis istis contra
dicentib audiret platonicos. quis non modo
insapientiũ. s omnino in hominũ numero
habendos putaret si ab eis ꝓmte diceretur. ñ
solum ẽẽ aliquid ꝗd neq tactu corporis. ne¬

Expanded text:
autem quaestionibus si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis alii quattuor elementis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualeret, principia rerum darent, quis non uideret stultorum abundantiam corpori deditam, cum incorpoream potentiam conditricem rerum nequaquam ualeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? Restabat pars rationalium quaestionum. nosti enim, quicquid propter adipiscendam sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de natura aut de ratione habere quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulam comprehendendae ueritatis in sensibus ponerent, quis istis contra dicentibus audiret Platonicos? quis non modo in sapientium sed omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur non solum esse aliquid, quod neque tactu corporis ne
Abbreviated transcription (Latin):
aceor me fr̃ dilectissime darda¬
ne. illultrior mͥ in haritate .xͥ.
quã in huiꝰ scłi dignitate: lit¬
teris cuis tardius respondisse

Expanded text:
ateor me. frater dilectissime Dardane inlustrior mihi in caritate Christi quam in huius saeculi dignitate, litteris tuis tardius respondisse
Abbreviated transcription (Latin):
ducere. cum eas uiderent epicureis maxime
condentionib cõmoueri. non solum ad aut¬
endam quo ultroferebantur. s etiam adde¬
fensitandam corporis uoluptatem: ut inei
sumium bonum hominis constitueretur.
eos autem qui aduersꝰ hanc uoluptatẽ iurdu¬
tis laude mouerentur. minus difficulter ã
condemplari in animis hominum. unde fac
ta bona de quib ut cumq poterant iudica¬
re ꝓcederent: simul uidebant si eis conaren¬
tur insinuare aliquam rem duuinam. & si
omia incõmutabilem. quȩ nullo attinger
corporis sensu. s sola mente incelligerẽtur
camen ȩtiam naturam ipsius mentis exceddi.
eumq ẽẽ deum. ꝓpositum aiuimo humand
fruendum. purgato ab omĩ labe humanari
cupiditatũ. in quo uno ad quiesceret omuss
beatitudinis appetitus. & in quo nob̃ unoba¬
nors omnium finis eẽt: non eos intellectur s
et repugnantib uel epicureis uel stoicis. mul¬
co quam sibi facilius palmam daturos: al̃¬

Expanded text:
ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hota bona, de quibus utcumque poterant judicare, procederent: simul videbant si eis conarentur insinuare aliquam rem divinam et super omnia incommutabilem, quae nullo attingeretur corporis sensu, sed sola mente intelligeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, eumque esse Deum propositum animo humano ad fruendum, purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno acquiesceret omnis beatitudinis appetitus, et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos, et repugnantibus vel Epicureis vel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad questionem de sũmo homis bonaq
moue ꝑsonas hominum. atq ipsam discept
encem in corpore. alium constituendem in
mo sũmum bonum: racionem autẽ uen¬
tis qua sũmum bonum deus nrm ẽẽ intell¬
tur utriq resistere: s non priꝰ docentemu
quam praua de docentem. Id ipsum rursu
adiunctis ꝑsonis constitue. reꝑies epicuren
et stoicos inter se acerrime dimicantes: eos
uero litem conantes duudicare platonicosu
cultantes sententiam ueritatis. & illors uri
in falsitate fiduciam conuincentes. & reclar¬
guentes: si non sicut illi errors suors ita plac¬
nici uere racionis ꝑsonã implere potueru
Omĩb enim defuit diuine humilitatis ex¬
plum. qd oportunissimo tempore ꝑ dñme
ius animo ferociter arrogantis omnis suꝑ¬
cec̃idit & frangitur et emoritur. Ideoq ne
ualentes illi auctoritate turbas terrenari
rerum dilectione cecatas ad inuisibiliũ f

Expanded text:
pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remoue personas hominum atque ipsam disceptaentem in corpore alium constituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis personis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redarguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, quod opportunissimo tempore per domicuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem
Abbreviated transcription (Latin):
sotamen animo ponentes. infra utiq po¬
suerunt. quã ubi sincerissima ratione po¬
nendum ẽ. Inder hos qui ita sentuint apud
grecos philosophos & numero & disputan¬
di subtilitate stoici preualuerunt: qui tam̃
in naturalib corporea omĩa ẽẽ arbitrantes.
magis a carne quam a corpore animũ au̾¬
tere potuerunt. Inter eos autem qui fru¬
endum deo a quo & nos & omĩa facta sut.
unum atq summum bonum nr̃m eẽ dict:
apđ illos eminuerunt platonici qui non
ininerito ad officium suum ꝑtinere arbitͣ¬
tisunt stoicis & epicureis. maxime & ꝓpe
solis omiuno resistere. Idem quippe achade¬
mici qui pladonici: qđ docet auditor ipsa
successio. Archesilaus enĩ qui primꝰ occulta¬
la sentencia sua nichil aliud istos quã refel¬
lere statuit. quere cui suc cesserit: polemo¬
nem inuenies. Q uere cui polemon: xeno¬
craten: Xenocrati autem discipło: achademũ
scolam suam reliquit plato. Quantũ aita

Expanded text:
so tamen animo ponentes infra utique poso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes magis a carne quam a corpore animum auertere potuerunt. » Inter eos autem, qui fruendum deo, a quo et nos et omnia facta sunt, unum atque summum bonum nostrum esse dicunt, apud illos eminuerunt Platonici, qui non inmerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim, qui primus occultata sententia sua nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere, cui successerit: Polemonem inuenies; quaere, cui Polemon: Xenocraten; Xenocrati autem discipulo Academiam, scholam suam, reliquit Plato. quantum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
defectu ẽ eẽ uiciosam: omnem autem defec-¬
tum ad interitum uergere. quo utrũ aliqua
res ꝑueniat: tamen si non apparet. tam̃ appa-¬
rere omnib eo ducere interitum. ut non sit
ꝗd erat. Unde colligit non obaliud res defi¬
cere: uel posse deficere. nisi quod ex nichilo
facte sunt. ut qd in eis ẽ qd̾ sunt et manẽt.
& ꝑ defectib etiam suis ad uniu̾sitatis cõplex¬
xiim ordinant᷑ ad eius bonitatem omnino¬
potentiamq ꝑtineat. qui sũme ẽ. & condi¬
cor qui potens ẽ etiam ex nichilo non tan¬
tum aliquid si ȩciã magnum aliquid facere:
primum autem peccatum. hoc ÷ primum
uoluntarium defectum eẽ: gaudere ad ꝓpͥã
potestatem. Ad minus enim gaudet. quã
si ad dei potestatem gaudeat: quȩ utiq
maior est: hoc non uidentes & potentias in¬
tuentes animi humani. magnamq pulcͥri-¬
tudinem factoꝵ atq dictors etiam si in cor¬
pore puduit ponere summũ bonum: in ip¬

Expanded text:
defectu est, esse uitiosam; omnem autem defecdefectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in eis est, quod sunt et manent et pro defectibus etiam suis ad uniuersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaudere ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ip
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. uel hoc uno saltim qd de stulto sapiens
efficitur: sapientiamq eẽ incominutabilem
ceruit: simul oportet cernat eẽ illam supra suã
naturam: eiꝰq participatione atq illustratiõe
se uberius & cercius gaudere. quam se ipso:
ita cessans atq detumescens a iactatione. itꝙ
inflacione ꝓpria. inherere deo. atq ab illo in¬
commutabili refici & reformari nutitur a qͦ
ẽẽ iam capit non solum omuem spetiem re¬
riun omnium. suie que sensu corporis. siue
quȩ intelligentia mentis attinguntur. sed
eciam ipsam capacitatem formationis. ante
formacionem: cum uł informe: aliquid dr̃.
qd̾ formari potest. Itaq tantominus se ẽẽ stabi-¬
lem sentit. quanto minus heret deo qui sũme
ẽ: & illum ideo suinine eẽ quia nulla mutabi¬
licate ꝓficit. seus deficit: sibi audem illam com¬
mutationem expedire qua ꝑficit ut ꝑfecte il
li cohereat: eam uero commutationem quȩ ĩ

Expanded text:
bilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens bilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efcernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam, eiusque participatione atque illustratione se uberius et certius gaudere quam seipso. Ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria, inhaerere Deo, atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, sive quae sensu corporis, sive quae intelligentia mentis attinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum vel informe aliquid dicitur, quod formari potest. Itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret Deo qui summe est: et ideo illum summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit: sibi autem illam commutatioli cohaereat, eam uero commutationem, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ti enũ natura ds̃ fecit animam. ut ex eiꝰ plenis¬
sima beatitudine quȩ infine tempoꝵ scĩs pro¬
mittitur: redundet ȩxiam in inferiorẽ naturã
qd ÷ corpus: non beatitudo quȩ fruentis et
intelligentis ÷ ꝓpria. si plenitudo sanitatis.
id ÷ incorruptionis uigor: qđ qui ñ uidẽt ut
dixi. bellant inquietis altercationib uarie
ꝓsuo quisq captu in corpore constituentes
sũmum hominis bonum. et carnalium se¬
diciosor turbas concitant: inter quos epi-¬
curei apud indoctam multitudinem excel¬
lentiore auctoritate uiguerunt.Da itẽ qͥ
cito uideat animum quoq ipsum ñ suo bo¬
nobeatum ẽẽ. cum beatus ẽ: alioqͥn nunquã
eẽt miser. & recedetur a querendo utrum in¬
in anuno sit suminũ illud atq ut ita dixerĩ
beatific ũ bonum: uel aliqua pars eius. Nã
cum se ipso sibi quasi suo bono animus gar¬
det: suꝑbus ẽ. Cum uero ꝑspicit se ẽẽ muta¬

Expanded text:
ti enim natura Deus fecit animam, ut ex ejus plenisti enim natura Deus fecit animam, ut ex ejus plenissima beatitudine quae in fine temporum sanctis promittitur, redundet etiam in inferiorem naturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. cum uero perspicit se esse muta
Abbreviated transcription (Latin):
ur.Eo enim fruendo quisq beatus ẽ. ꝓpter qd
ꝓpter se ipsum diligatur. & ideo finis ibi dr̃:
quia iam quo excurrat. & quo referatur ñ inue¬
ntur Ibi reqiues appetendi. ibi fruendi securi¬
tas: ibi tranquillissimum gaudiũ. optime uo-¬
buntatis. Da gͥ qui cito uideat ñ corpus ẽẽ ani¬
mi bonum. s animum potius ẽẽ corporis bo-¬
num: recedetur iam ab inquirendo utrum sũ¬
mum illud bonum. uel aliqua pars eiꝰ sit in cor¬
pore. Quod enim stultissime negatur: melior ẽ
animus corpore. Item stultissimẽ negatur. meli¬
orem eẽ eum qui dat beatam uitam. uł partẽ
aliquam beate uitȩ: quam eum qui accipit. Nõ
gͥ accipit animꝰ a corpore: uel suminum bonũ
uł partem aliquam sũmi boni. hoc qui ñ iudẽt̃
cecati sunt dulcedine carnalium uoluptatum.
quam ex indigentia sanitatis uenire ñ intuen¬
tur: sanitas audem ꝑfecta corporis illa extre¬
ma totius hominis ĩmortalitas erit. Tam potẽ¬

Expanded text:
ur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod ur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod iud sed propter se ipsum diligatur, et ideo finis ibi dicitur, quia iam, quo excurrat et quo referatur, non inuenitur, ibi requies appetendi, ibi fruendi » securitas, ibi tranquillissimum gaudium optimae uoluntatis. : Da igitur, qui cito uideat non corpus esse animi bonum, sed animum potius esse corporis bonum; recedetur iam ab inquirendo, utrum summum illud bonum uel aliqua pars eius sit in corpore. quod enim stultissime negatur, melior est animus corpore; item stultissime negatur meliorem ealiquam beatae vitae, quam eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore vel summum bonum, vel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident caecati sunt dulcedine carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur. Sanitas autem perfecta corporis, illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam poten
Abbreviated transcription (Latin):
tum ullomͦ differenda ẽ ista cognicio. aut illa
huc ate p̃sertim iam in hac etate uł discendi or¬
dine preferenda ẽ. uide autem quam facile pos¬
s hoc scire si uelles. Qui enim querit qua ad be¬
itam uitam ꝑueniat. nichil aliud ꝓfecto querit.
ni ubi sit finis boni. hoc ÷ ubi consticutum sit.
imn praua opinione atq temeraria. si certa atq
moncussa ueritate. sũmum hominis bonũ: qd
nuolibet ubi constituatur non inuenitur nisi
ait in corpore aut in animo. aut in deo. aut
n duob aliquib hors: aut certe in omnibꝰ. Qd
si didiceris neq suminum bonum. nec aliquã
ptem summi boni omnino ẽẽ in corpore. duo
rstaibunt. animꝰ & deus: quor uł in uno uel
in imbob sit. Si autem adieceris & didiceris
hocidem de animo ꝗd de corpore: quid aliud iã
nusi deus occurret. in quo summum hominis
bonum constitutum sit: Non quo alia bona ñ
sint. s summum id dicitur. quo cuncta referun¬

Expanded text:
enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa huic a te praesertim iam in hac aetate uel discendi ordine praeferenda est. uide autem, quam facile posses hoc scire, si uelles. qui enim quaerit, qua ad beatam uitam perueniat, nihil aliud profecto quaerit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constitutum sit non praua opinione atque temeraria sed certa atque inconcussa ueritate summum hominis bonum. quod a quolibet, ubi constituatur, non inuenitur nisi aut in corpore aut in animo aut in deo aut in duobus aliquibus horum aut certe in omnibus. quod si didiceris neque summum bonum neque aliquam partem summi boni omnino esse in corpore, duo restabunt, animus et deus, quorum uel in uno uel in ambobus sit. si autem adieceris et didiceris hoc idem de animo quod de corpore, quid aliud iam nisi deus occurret, in quo summum hominis bonum constitutum sit, non quo alia bona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta referunt
Abbreviated transcription (Latin):
ainsiones. questionesꝙ sileantur: tam̃ si opusẽ
diri ueritati adu̾santes prenoscere aliquas
qs ꝓp̃anos uocant: quam de anaxagora & de¬
noctito nob̾ cogitandum fuit. Ille autem quisqͥs
aste quesierit quȩ tu a nob̃ queris. audiat qd
adoctius et prudentius nescias. Si enĩ themis¬
aeles non curauit qd ẽ habitus indoctior. cum
canere neruis in epulis recusasset. ubi cum se
nescure illa dixisset. eiq dictum eẽt quid gͥ nostr
rspondit rem publicam ex parua magnã facere.
dubitandum tibi ÷ dicere te ista nescire. cum ei
n rogauerit quid noueris. respondẽ possis nos
st quomodo ȩtiam sine istis homo ẽẽ possit be¬
its: qͥuodsi adhuc non tenes. cam ꝑuerse ista con¬
quiris quam ꝑu̾se si aliquo corꝑ̃is ꝑiełoᷤ morbo
grauareris. deliciosas et tenerrimas uestes potiꝰ
quam medicamenta medicosq congiureres: non

Expanded text:
dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, ut dixi, ueritati aduersantes praenoscere aliquas s, qui se Christianos uocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Ille autem, quisquis abs te quaesierit, quae tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius et prudentius nescias. si enim Themistocles non curauit, quod est habitus indoctior, cum canere neruis in epulis recusasset, ubi cum se nescire illa dixisset eique dictum esset: \'Quid igitur nosti?\' respondit: Rem publicam ex parua magnam facere\', dubitandum tibi est dicere te ista nescire, cum ei, qui rogarit, quid noueris, respondere possis nosse te, quo modo etiam sine istis homo esse possit beatus? quod si adhuc non tenes, tam peruerse ista conquiris, quam peruerse, si aliquo corporis periculoso morbo grauareris, deliciosas et tenerrimas uestes potius quam medicamenta medicosque conquireres. non
Abbreviated transcription (Latin):
ut non solum aꝑta feriantur. si ȩtiam abscondsdi
eruantur. si alienos opus ẽ cognoscere errores
erige ocłos auresq oro ce. & uide atq ausculti
utrũ aliquis aduersꝰ nos de anaximene et dͥe
anaxiͥgora ꝓferat aliquid: quando iam ne ipsas
quidem multo recentioꝵ. multoq locaͣtiũ sti¬
icors. aut epicureors cineres cal eant. unde ab
contra fidem xpĩanam scintilla excitetur: s o
atq conuenticła. partim fugatio. partin ȩtũ
daciter ꝓmta. uel donatistarum uel maximianil¬
sium. uel manicheoꝵ. uł ȩciam ad quors gregesaus¬
bamq uenturus es arrianor. eunonuanoꝵs ma¬
cedonianor. cacafrigarum. ceterarumnq pestull
innumerabiliter ꝑstrepant. quoꝵ omiuum erid¬
res si cognoscere piget. quid nob ÷ ꝓpter defensio¬
nem xp̃lane religionis querere quid senserit as¬
et olim sopitas leges inani curiositate
fium &e sabellianor mnultoꝵq preterea ia

Expanded text:
ut non solum aperta feriantur, sed etiam abscondita ut non solum aperta feriantur, sed etiam abscondita eruantur, si alienos opus est cognoscere errores, erige oculos auresque, oro te, et uide atque ausculta, utrum aliquis aduersus nos de Anaximene et de Anaxagora proferat aliquid, quando iam ne ipsorum quidem multo recentiorum multumque loquacium Stoicorum aut Epicureorum cineres caleant, unde aliqua contra fidem Christianam scintilla excitetur. sed circuli atque conuenticula partim fugacia partim etiam audaciter prompta uel Donatistarum uel Maximianensium uel Manichaeorum uel etiam, ad quorum greges turbamque uenturus es, Arrianorum, Eunomianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum ceterarumque pestium innumerabiliter perstrepant. quorum omnium errores si cognoscere piget, quid nobis est propter defensionem Christianae religionis quaerere, quid senserit Aet olim sopitas lites inani curiositate nistarum et Sabellianorum multorumque praeterea iam
Abbreviated transcription (Latin):
occuparis ut discas unde facias intentos: iu
discere ꝗd infundatur intentis. Si si hoc te scus
iam dicis. idq ipsum xp̃ianam doctrinã ẽt i¬
pondes. quam te omnib preponere nouiis
& in ea sola presumere spem salutis ȩternȩ. nor
opus ẽ ei cognicione dialogors ciceronis. & u¬
lectione emendicatarũ discordantium sentea¬
ciarum alienarum. ꝓcurari auditores. Morit
tius intenti fiant: qui abste aliquid tale accit¬
ri sunt. Nolo priꝰ aliquid doceas qd dediscendi
ẽ: ut uera doceas Nam si alienarun sentencu¬
rum dissidentium & repugnantiũ cogiud
aliquid adiuuat insinuatorem xpĩane ueri¬
cis. ut nouerit quomͦ aduersantes destruats.¬
sitates. ad hoc dum taxat ne quid contra dist¬
rens non nisi in refellendis cuis figat ocłm: u
uero sedulo occultet. Nam cognitio ueritats in¬
nia falsa si modo ꝓferantur etiã quȩ priꝰ maudia
erant: & diiudicare & subuertere idonea ẽ hed¬

Expanded text:
occuparis, ut discas, unde facias intentos, nolle occuparis, ut discas, unde facias intentos, nolle discere, quod infundatur intentis. sed si hoc te scire iam dicis idque ipsum Christianam doctrinam esse respondes, quam te omnibus praeponere nouimus et in ea sola esse praesumere spem salutis aeternae, non opus est ei cognitione dialogorum Ciceronis et collectione emendicatarum discordantium sententiarum alienarum procurari auditores. moribus tuis intenti fiant, qui abs te aliquid tale accepturi sunt. nolo prius aliquid doceas, quod dediscendum est, ut uera doceasrum dissidentium et repugnantium cognitio aliquid adjuvat insinuatorem christianae veritatis, ut noverit quomodo adversantes destruat falsitates, ad hoc duntaxat, ne quis contra disserens, nonnisi in refellendis tuis figat oculum, sua vero sedulo occultet. Nam cognitio veritatis omnia falsa, si modo proferantur, etiam quae prius inaudita erant, et dijudicare et subvertere idonea e