comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuiniore usus consilia¬
rio. gratis egenis ape¬
ruit horrea: nec ex hau¬
sit pecunia ppłm. nec
astu circumuenit afflic¬
tos. nͥ re publica. ad se
translata. priuatos in
tra cumulauit thesau¬
ros: sed in celo potius
thezaurizans. in fatiga¬
bilis distributor. cum
magna alacritate et
pecunias distribuit
et aunonas. Nec defuit ui¬
ni ponderis et horrendi tep̃-¬
tatio: s aggressus est eũ
tã rex qmͣ principes. et cõ-¬
mota est ⁊ contremuit t̾¬
ra: ⁊ qͣi iratꝰ eẽt ei deus.
rapinis ⁊ incendiis fere õ-¬
nia ad eum ꝑtinentia de¬
populatorib exposita erãt.¬
⁊ operuit faciem t̾re reg̾
ex̾citus: ⁊ passim om̃ia ua-¬
stabantur. Nec erat ei
tutũ resistere uł obuiare
ꝑsecutorib: quia ⁊ sui de¬
seruerant eũ manifeste
ifestantes: ⁊ qui remã¬
serant. in insidiis nõ ad
subsidia erant. ⁊ erant¬
undiq angustie gͣues ⁊
quia nec domi sibi caue.
nec extra poterat congͣa
ꝓuidere. cũ omino qͥ sui

Expanded text:
diviniore usus consiliadiviniore usus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu circumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit vini ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam principes, et commota est et contremuit terra; et quasi iratus esset ei Deus, rapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum resistere, vel obviare persecutoribus: quia et sui deseruerant eum, manifeste infestantes; et qui remanserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Undique angustiae graves, quia nec domi sibi cavere, nec extra poterat congrua providere, cum omnino qui sui
Abbreviated transcription (Latin):
ferret ad comitẽ. si in
aliquo ꝓdigi uiderent᷑.
S ⁊ uiri ip̃i timentes
deum. ⁊ tam ei placere
qmͣ comiti cupientes:
nec magnificentiã pͥnci¬
pis minuẽbant. qͥ carita¬
tis plentudinẽ de suis im¬
pleri preceperat: nec deo
ingrati ẽẽ uolebant. fi
inuenirent᷑ desides ⁊ aua-¬
ri. ubi eos promptos et
munificos dispensatores
ẽẽ. tam uoluntas dei ꝙͣ
pͥncipis sufficiens boni-¬
tas iniupcisset. Erat p̾-¬
terea hoꝵ officio deputa-¬
tum. ut monachis ⁊ re¬
ligiosis uiris quos adcu¬
riam diu̾sa mittebant
negotia. hospitia ꝓuide¬
rent: ⁊ de penu ⁊ horreo
comitis. necessaria mi-¬
nistrarent. Circũferebãt
etiã rigente bruma. ap¬
ꝑuicos indigis erogabãt.
Nullum in comitatu illo
clementie deerat opꝰ. ad
portum illũ naufragi om¬
nes tutum habebant re¬
fugium. Temꝑib famis
ñ ficut pharao frum̃ta
uenundedit ppło: nec in
seruitutẽ sibi erogatis an¬
nonis. subiecit egyptum:
s abbate scõ qͣi alt̾o iosepħ

Expanded text:
ferret ad Comitem, si in aliquo prodigi viderentur. Sed et viri illi timentes Deum, et tam ei placere, quam Comiti cupientes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos promptos et expeditos dispensatores esse, tam voluntas Dei, quam Principis sufficiens bonitas injunxisset. Erat praeterea horum officio deputatum, ut monachis et religiosis viris, quos ad curiam diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, apper vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium. Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annonis subjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi altera Joseph,
Abbreviated transcription (Latin):
opp̾ssores. defend̾e pupil¬
lum ⁊ iuduã: misereri
et cõmodare. sermones dis
quieti eccł̃ie. tationem
gladii intelligere quasi
elementariũ instruxit.
sũmã pͥncipał officii ei
intimans: ⁊ hoc a prin¬
cipe exquiri ex debito. ũ
laudi bonoꝵ. uinlicte
maloꝵ intendat. Hec
⁊ alia huiꝰmodi salubͥa
monita homo rationa¬
bilis reuerenter accipi¬
ens. luxum curie ⁊ fa¬
stum altitudinis. ĩ hu¬
militatẽ ⁊ honestatem
conu̾cit: nec erat qui
in p̾sentia eiꝰ auderet
aliquid indecens uł agẽ
uł loqui. ħ ini hos eciem
ei placere studentes. siue
ficto siue puro aĩo. ea iu
quib dnm suũ delectari
uidebant. ip̃i qͦ sepiꝰ fac¬
titabant. Introducebant
gͥ ad eum qui familiarius
ei assistebant. pauꝑes paci-¬
entes calũpniã: nunciabãt
languentes in plateis ia¬
centes. ⁊ quoscũq in amari-¬
tudine ⁊ miseria costitu¬
tos: ⁊ ip̃e oblata s̃ occasiõe
clementie. letabat᷑: ⁊ al

Expanded text:
oppressores, defendere pupiloppressores, defendere pupillum et viduam, misereri et commodare, sermones in jquieti Ecclesiae, rationem gladii intelligere quasi elementarium 1114 instruxit, summam principalis officii ei intimans, et hoc a principe requiri ex debito, ut laudi bonorum et vindictae malorum intendat. » 53. Haec et alia hujusmodi salubria monita homo rationabilis reverenter accipiens, luxum curiae, et fastum altitudinis in humilitatem et honestatem convertit: nec erat qui in praesentia ejus auderet aliquid indecens vel agere, vel loqui; sed in hoc etiam ei placere studentes, sive ficto, sive puro animo ea, in quibus dominum suum delectari videbant, ipsi quoque saepius factitabant. Introducebant igitur ad eum, qui familiarius ei assistebant, pauperes patientes calumniam, nuntiabant languentes in plateis jacentes, et quoscumque in amaritudine et miseria constitutos; et ipse oblata sibi occasione cl
Abbreviated transcription (Latin):
mis statuens. s ubicũeꝑ
huiꝰ scematis consedissẽt
ꝑsone. satagebat eiõ
ministrare necessaria:
am faceret mansionem.
S ⁊ hoc in arbit᷑o uiri
dei posuit: ut qͥb cũq
geritib eo mandante: Ad
opus dei sumptꝰ᷑ preberet.
uidens gͥ abbas ꝓmptũ
pͥncipis aĩmũ. pietatẽ¬
pietate accendit: ⁊ maxi¬
me quidẽ domesticis fidei
uoluit ẽẽ obuoxium. et
ĩmortalia templa funda-¬
re consuluit: ⁊ elemosi¬
nas ea sagacitate clispo-¬
nere. ut semꝑ fructificã¬
tes rediuiuis ⁊ renascen¬
tib accessionib. nouas
semꝑ elemosinas partu-¬
rirent. Deinde egenis
qͦs hac atq illac quasi
uespe pungentes. stimu¬
li pauꝑtatis exagitant
omnimodis docuit mise¬
rerr: aliis indumenta. a¬
liis alimenta largiri.
Monuit ⁊ suggessit. uͭ
per seipm̃ zenodochia
uisitaret: nec horrerz
qͥa in hoc duplicaret᷑
clementie bonũ. si et
uideret ⁊ foueret: si
consolaret᷑ et reficeret
Hiuuiliare pauperum

Expanded text:
mis, statuens; sed ubicumque mis, statuens; sed ubicumque hujus schematis consedissent personae, satagebat eis ministrare necessaria, iam faceret mansionem. Sed et hoc in arbitrio Viri Dei posuit, ut quibuscumque egentibus eo mandante ad opus Dei sumptus praeberet. Videns igitur Abbas promptum Principis animum, pietatem accendit, et maxime quidem domesticis fidei voluit eum esse obnoxium; et immortalia templa fundare consuluit, et eleemosynas ea sagacitate disponere, « ut semper fructitantes redivivis et renascentibus accessionibus novas semper eleemosynas parturirent. Deinde egenis, quos hac atque illac quasi vespae pungentes stimuli paupertatis exagitabant, omnimodis docuit misereri; aliis indumenta, aliis alimenta largiri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia visitaret, nec horreretquia in hoc duplicaretur clementiae bonum, si et videret, et foveret; si consolaretur, et reficeret. Humiliare pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
de cuius munere ista
datur prelatio: et quo
docente fit . ut pote¬
at homini tam cogni¬
tio sui. quam per fide
et spetie ad diuine
contemplationis pro
modo dato. iudulta
accessio. Dictabat uir
eccliaꝵ: ⁊ appellationes
importunas. quas inter
se discordes clerici concita¬
bant. blando spiramine
ꝯponebat. Int̾dũ etiam
durius increpante eo. re¬
dibat tranqͥllitas: ⁊̃ decu¬
mescentib ꝓcellis. qui se¬
ditiosi ante eũ uenerant.
⁊ bile cliffuso scaturien¬
tes declamationib. pacifi-¬
ci reu̾tebantur.
dhesit ei pre cecĩs
qͥdẽ pͥncipib. comes
theobaldꝰ: et dilectionẽ
oꝑe ꝓsecutus. se ⁊ sua. in
subsidia clareuallis expo-¬
suit. Et in manib ab-¬
batio posuit aiãm suam.
deposita altitudine. prin¬
cipali: se int̾ seruos dei
conseruum exhibens nõ
clum: ut obediret ad oĩa
mos: abbatiis nouis pre¬
bebat impensas: ⁊ ulnq
serui dei extendissent ꝓ¬
pagines. delegabat pe¬
cunias: non unam dom̃
sicut salomon sherosoli¬

Expanded text:
de cujus munere datur ista praelatio, et quo docente fit ut pateat homini tam cognitio sui, quam per fidem et spem ad divinam contemplationem pro modo data et indulta accessio. Dictabat Vir ecclesiarum, et appellationes importunas, quas inter se discordes clerici concitabant, blando spiramine componebat. Interdum etiam durius increpante eo, redibat tranquillitas, et detumescentibus procellis, qui seditiosi ante eum venerant, et bile diffusa scaturientes declamationibus, pacifici revertebantur Adhaesit ei prae caeteris quidem principibus comes Theobaldus, et osecutus, et se, et sua in subsidia Clarae-Vallis exposuit, et in manibus Abbatis posuit animam suam, deposita altitudine principali, se inter servos Dei conservum exhibens, non dominum; ut obediret ad omniamos, abbatiis novis praebebat impensas; et ubicumque servi Dei extendissent propagines, delegabat pecunias: non unam domum, sicut Salomon Jerosoly
Abbreviated transcription (Latin):
quos de huimodi reb ui-¬
debat ẽẽ magis sollicitos:
⁊ quia suoꝵ neminẽ uel
m illa curia uł ꝓ causa
illa. uir dei passus est
demorari: duos religio¬
sos uiros de premonstra-¬
tensi ordine euocatos. ele¬
mosine suo p̾posuit: ad
quoꝵ curã spectaret. cir¬
cuire castella ⁊ uicos.
in quib ip̃e maneret ⁊
de ꝓpͥa mensa langueuteᷤᷤ
⁊ leprosos qui ibi mane¬
barit. qͣidiu in illis lo¬
cis esset abiuidant̾ refi¬
ci iussit: s ⁊ aliis pau¬
perib largas ⁊ congruas
ꝑsonis elemosinas. siue
in cibis siue in uestib e
oꝵ ministerio donari iri¬
stituit. Et illis qͥdem
tantũ in domo sua uoluit
pincernis ⁊ pistorib. et
cocis. ⁊ reliqͥs ministeria

Expanded text:
usmodi rebus videbat magis esse sollicitos. Et quia suorum neminem vel in illa curia, vel pro causa illa Vir Dei passus est demorari; duos religiosos viros de Praemonstratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praeposuit, ad quorum curam spectaret circumire castella et vicos, in quibus ipse maneret: et de propria mensa languentes et leprosos, qui ibi manebant, quamdiu in illis locis esset, abundanter refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et congruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et illis quidem tantum in domo sua voluit pincernis, et pistoribus, et coquis, et re
Abbreviated transcription (Latin):
pueri bauilus: et attoni¬
ta multitudo. tam mise¬
rabil. casus p̾stolabatur
euentũ. Ing̾ssus gͥ ad ui-¬
rum dei homo est: et pue¬
rum stupidũ nec aliquid
sentientẽ. añ pedes alb̃is
exposuit et ait. Puer iste
clñe pater quẽ aute tuos
posui pedes: iam ꝑ tͥenniũ
a demonio acerrime uexa¬
tus est. Et quociens uł
eccłiam ing̾ditur. uł
salib exsorcisatis asꝑgi¬
tur. uł signũ ei crucis
imponitur: uł euunge¬
lium audire compellitͦ
uł diuinis int̾ est sacͣ¬
mentis. offendit᷑ hĩtator
eiꝰ diabolus: et torq̃tur
attrotius. Dumq modo
cum cetĩs ego pro forib
expectarẽ: signũ sc̃e cru¬
tis figurante te. Et extẽ

Expanded text:
pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennium a daemonio acerrime vexatus est: et quoties vel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis aspergitur, vel signum ei crucis imponitur, vel Evangelium audire compellitur, vel divinis interest Sacramentis, offenditur habitator ejus diabolus, et torquetur atrocius. Dumque modo cum caeteris ego pro foribus exspectarem, signum sanctae crucis figurante te, et exte
Abbreviated transcription (Latin):
rat: ⁊ recubans ĩ lectu-¬
lo suo. signo crncis mu¬
se pouit. Adest ill̾e con¬
tinuo. s nec ad consuetũ
opus. nec ad ip̃m cubile p̾¬
sumit acced̾e. Minatur
tũ acerrime: qd̃ discedẽ¬
te uiro dei. ip̃e in eius
supplicia reu̾teret᷑. In¬
stabat dies cluĩca: ⁊ uo-¬
luit uir dei per edictũ
cersiri. Cumq ip̃a die
maximꝰ populus ad ec¬
cłiam conuenisset: int̾
missaꝵ sollempnia co¬
mitantib epĩs. Gaufri-
nannetensi. ip̃e ad am-¬
bonem conscendit: et
ut omnes qui ĩ ecclia
las in manib teneant
locuturꝰ edicit. Quod
⁊ ip̃e cum ep̃is ⁊ cle¬
ricis faciens. in auditos
diaboli ausus publice
aperit: ⁊ fornicatorem
spm qui iu tam horren¬
da inquinamenta etiã
contra naturã suam ex¬
arserat cum omniũ fi¬
delium qͥ aderant sub¬
scriptione anathemati¬
zat: et auctoritate. xp̃i.
tam ad illam ꝙͣ ad õs
mulieres deinceps iuter¬
dicit accessum. Extiuctiᷤ
itace sacramentalib ill

Expanded text:
rat, et recubans in lecturat, et recubans in lectulo suo, signo crucis muum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei per edictum cersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia, comitantibus episcopis GaufridoNannetensi, ipse ad ambonem conscendit; et ut omnes qui in ecclesia nsas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematisat, et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis
Abbreviated transcription (Latin):
et importumur a demo¬
ue infestatur. Deniq ĩ
tum effusum est. Quo
audito ⁊ cognito: ma¬
ritus eiꝰ contuberniũ exe¬
cratur. Interea ad locũ
predictũ: iur dei cum
comitatu suo aduene-¬
rat. Cuiꝰ ut audiuit
aduentũ infelix mu¬
lier: se ad pedes eiꝰ tre¬
mebunda ꝓiecit. Ape¬
rit ei lacrimis ꝑfusa.
passionẽ horribilẽ. et
ludificationẽ inuet̾atã:
et qd̾ nichil ei ꝓfecissẽt.
quecũq fecisset sibi a
presbiteris imperata.
Addit sibi ab opp̾ssore
suo aduentum eiuo
p̾dictum: ⁊ minaciter
simus ei fieret ꝑsecutor
audiens hec uir dei. blã¬
dis uerbis consolat᷑ mu¬
lierẽ: ⁊ de celo ꝓmͣtens¬
ei auxilium. precipit uͭ
die altero. iam enĩ nox
instabat confidens ĩ
mane. cũ uiro dei blas¬
phemias ⁊ minas quas
eadem nocte abincubo
suo audierat retulisse.
ne cures inquit uir d̾i
minas eiꝰ. s uade tolle
baculũ hunc nr̃m et
porie in lectulo tuo: et
siqͥd potest agat. Egit
mulier qd iussum fue¬

Expanded text:
et importunius a daemone infestatur. Denique in lus effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat: cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveteratam; et quod nihil ei profecissent, quaecunque fecisset sibi a presbyteris imperata. Addidit sibi ab oppressore suo adventum ejus praedictum, et minaciter simus ei fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem; et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas 1106 eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus, sed tolle baculum hunc nostrum; et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fue
Abbreviated transcription (Latin):
malignũ mira lib̾tate
redarguit: mira auctori¬
tate compescuit. Rediens
autem leodio: clarãuallẽ
cdñs pp̃. per seipm̃ uoluit
uisitare. Ubi a pauperib
xp̃i nõ ppura et bysso
ornatis. nec cũ deauratis
euungliis occurrentib. S
pannosis agminib scopu-¬
losam baiulantib crucẽ:
ñ tumultuantiũ classi-¬
corum tonitruo. nõ cla-¬
mosa iubilatione: Sed
supp̾ssa modulatione af¬
fectuosissime susceptus
est. Flebant ep̃i. flebat
ip̃e summ᷑ pontifex: mi
rabant᷑ congregationis
illiꝰ grauitatẽ. quod ĩ tam
sollempni gaudio. oculi
omnium humi defixi.
nusꝙͣ uacabunda curio¬
sitate circũ ferrent᷑: sed

Expanded text:
malignum mira libertate redarguit, mira auctoritate compescuit. 6. Rediens autem Leodio, Claram-Vallem dominus Papa per se ipsum voluit visitare: ubi a pauperibus Christi, non purpura et bysso ornatis, nec cum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontifex: et omnes mirabantur congregationis illius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
faterecur. adolescenti sibi
ad omnes arguentis con¬
scientie stuulos. semper
occurrere. impossibile ẽẽ.
ut post uiri sc̃ tale ꝓ¬
missum. in scłari hĩtu
moreret᷑. Nec fraudatꝰ
a spe sua est. Siqͥdẽ ue¬
nerabilis Walerannus
ursicampi cenobii pͥmꝰ
abbas. monachũ illum
fecit: ⁊ angłico functus
officio. pacẽ qm ex ore
patris sci ip̃e susceperat.
cõmunicauit herueio.
Cuiꝰ talis postmodũ ap¬
paruit cõuersatio: ut
tali clignus oraculo ui¬
deretur. Nari ⁊ p̾dicto
Waleranno in regimĩe
monasterii ursicampt il¬
le successit: ⁊ nouissime
obitum suũ ĩminentem
sauus adhuc ⁊ incolu¬
mis. eodem Walerarino
Sͣ ꝑ reuelationẽ annun¬
tiante. presciuit atq
predixit.
t qd̃ adimꝰ huic si¬
nule fuit. Patrẽ
scm. fines parisioꝵ ali
pariter aderant. obnixe
rogantes: nõ poterant
obtiuere. Magno siqͥ-¬
dem zelo nisi causa gͣ¬
uis urgeret: conuentꝰ
publicos declinabat.
Cumq uesꝑe iter suũ

Expanded text:
fateretur, adolescenti sibi fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coenobii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse susceperat, communicavit Herveio. Cujus talis postmodum apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo videretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit. Et quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum alpariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum
Abbreviated transcription (Latin):
peris sue familie salu¬
tationẽ: Ad hanc uocẽ.¬
qmͣ potuit capitio in¬
clinatione ⁊ motu ari¬
nuens labioꝵ iterum
clausit ocłos: ⁊ eadem
hora in pace quieuit.
ulta quidẽ huic¬
ta ꝑ sp̃m młta sine p̾cedẽti
esatione mirabilit̾ ab eo
p̾dicta cognouimꝰ. Ex qͥb
exempli gr̃a pauca sub¬
nectimꝰ. Cum eẽt aliqͣdo
pater oc̃o in urbe nouio¬
mensium. in domo ep̃i sy¬
monis. adductꝰ est ade¬
um herueius de baugẽ¬
ceio. puer admodũ gra¬
tiosus: ortus ex regio sã¬
guine. ⁊ ip̃ius ep̃i ne¬
pos. De quo sequenti
nocte Famulo suo xp̃c
ostendit: qd̾ erat post
temꝑa longa futurũ.
Siquidẽ iudebat᷑ sibi
tanꝙͣ in missaꝵ celebͣ¬
tione angło cuidã. pacis
osculũ dare: qd̃ ad pue¬
rum deferret᷑. Nec du¬
biꝰ de reuelatione: eun¬
dem herueium renun¬
tiaturũ scło. ⁊ fut᷑m
mulum ꝓmͣtebat. Que
ꝓmuissio tam celebris ex¬
titit. et uulgata: u ip̃e
quoq herueius nob̾ pꝰtea

Expanded text:
peris suae familiae saluperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. 9. Multa quidem huictum, multa sine praecedenti revelatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum mulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea
Abbreviated transcription (Latin):
bum. Expectabat᷑ abõ¬
nib clies illa : s p̾ om̃ib
ille beat᷑ in expectatione
sua fuit. Iam dies qͥnta
inclinabat᷑ aduesperũ:
illiꝰ aũ sp̃s magis ac ma-¬
gis eleuabat᷑ ad clñm.
Demũ circa undecimã
horã. in ip̃o mortis ago¬
ne positꝰ. obducto prorsꝰ
ut assolet lumine ocu-¬
loꝵ. ⁊ nemini iam in¬
tendens: ad exitũ festi¬
nabat. Interim uisi¬
tans eum pater scũs
uelut ab alto sompno
reuocat. ⁊ qͣsi rechit
cõmeantẽ: nec in salu-¬
tatũ abire ꝑmͣtit. Ad
cuiꝰ uocem aꝑiens ocłos.
⁊ mirum ĩmodũ facie
serenata. aliꝙͣdiu in¬
tendebat in eũ. Mira¬
bamur omnes mortalẽ
hominẽ. ĩmo iam mori¬
entẽ. eatenꝰ triumphare
de morte: ut in ip̃o mor¬
tis articulo exultaret
in gaudio pulcherrime
nobis exhibens illud poe¬
te. Incipe parue puer. ri¬
su cognosc̾e matrẽ. Tũ
uͦ consolans eũ sanctus.
nichil timere iubet: s
recto ꝓtiꝰ cursu. ꝑting̾e
ad dñm ihm̃ xpm: et¬
offerre ei humilẽ pau¬

Expanded text:
um. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus cursu pertingere ad Dofferre ei humilem pau
Abbreviated transcription (Latin):
tan exultaret usq a¬
deo sibi sp̃s ẽẽ sbiectos.
ut cederent ⁊ absentiͤ
Uerum ille abbate ip̃o
nuntiante. nil motus:
magis q subsannans
eos quos uidebat mag¬
na suꝑ hoc admiratio¬
ne moueri: hec eadem
uerba respondit. Quid¬
ni facile nos duo p̾ua
datus sim ⁊ adiutor.
Luꝰmodi nempe res-¬
ponsis: in huiꝰmodi reb
sepius utebat᷑. Nou̾at
siquidẽ uerus ⁊ uerax.
non ostentator s emula¬
tor humilitatis. effica¬
cius lissuaderi posse hõi¬
nib qd̃ stupebant. obli¬
qua quadã ⁊ artificiosa
obiectione. qmͣ aperta
excusatione: que humi¬
litatẽ magis p̾dicabilẽ
p̾ferendo. estimationem
ñ minu̾et hominũ sed
augeret. Unde quodam
loco ex ꝓpria loquens ex¬
perientia: uerus inquit
humilis. uilis uult re¬
putari. ñ humilis pre-¬
Tud qͦ notissimũ fuit.
qd̾ adhuc in carne de¬
gens. apparens aũ in
prenuntiauit diem.
Infirmabat᷑ enim no¬
uiciꝰ quidã fr̃ ĩ clareual¬
le: bone conu̾sationis et

Expanded text:
tan exsultasset, usque atan exsultasset, usque adeo sibi spiritus esse subjectos ut cederent et absenti? Verum ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duo praevdatus sim et adjutor. » Hujusmodi nempe responsis in hujusmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem magis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experientia: « Verus, inquit, humilis vilis vult reputari, non humilis praeuoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et
Abbreviated transcription (Latin):
ille quotiens tale a¬
liqiuid contigisset au¬
dire : nõ minꝰ utiliter
qm iocunde refutans
dic̾e consueu̾at. Hoc
sicut ei qui conscius
omnino non fuit .u.
Amonasterio cui no¬
men est beklauallis.
ꝓpe urbẽ crisopolim.
homo quidã a demone
uexabat᷑ mira eo in¬
stigante faciens. mira
loquens. Postrmultas gͥ
or̃ones fr̃m. cũ improbe
ꝑsisteret illa neqͥtia spi¬
ritalis: recordatꝰ est ue¬
nerabilis abbas loci illiꝰ
pontius. hodie ꝙ suꝑstes.
habere se stolam qua
beatus pater aliquam¬
diu usus fuerat ĩ obla-¬
tione hostie salutaris.
Nec cunctatꝰ. tulit pro¬
timis arma potentia d̾o:
⁊ fiducialit̾ agg̾ssus ẽ
inimicũ. Uix limen at¬
tigerat cellule. ĩ qua
miser homo iacebat:
cum subito ille malig¬
nus horrendis uocibus
uictũ se ꝓfitens. en in¬
quit egredior: recedo
ꝓtinꝰ: manere ultra
non possum. Respon¬
dente aũ abbate. per
Uiri meritũ. cuiꝰ hec sto¬
la fuit tͥ p̾cipio. exi ci¬
tius ne moreris: con

Expanded text:
ille, quoties tale aliquid contigisset audire, non minus humiliter, quam jucunde refutans, dicere consueverat: « Hoc sicut ei qui conscius omnino non fuit. » 7. In monasterio, cui nomen est Bella-Vallis, prope urbem Chrysopolim, homo quidam a daemone vexabatur, mira eo instigante faciens, mira loquens. Post multas igitur orationes fratrum, cum improbe persisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus Pater aliquandiu usus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinus arma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum subito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » Respondente autem Abbate, « Per Viri meritum, cujus haec stola fuit, tibi praecipio, exi citius; ne moreris: » co
Abbreviated transcription (Latin):
punctus deniq ⁊ confi¬
sus de micidia di: ad
tam celebris uͥtutũ fa¬
ma sese diffuderat. qͦ¬
cũq labore se p̾cipit
portari. Iam ꝑ dies a¬
liquot ꝓcesserat ꝓfece¬
ratq ñ minꝰ in fide ⁊
deuotione. qm in itinere¬
ip̃o: cũ miseratꝰ homi¬
nẽ d̾s. mirabilit̾ satis
⁊ infirimitati eiꝰ subue-¬
nire dignatꝰ est : ⁊ ꝑce¬
re fatigationi. Occur¬
rens enĩ quidã in uia:
quisnã ẽẽt. aut quo
tend̾e̾t. inquisiuit: Ac¬
cepta q itineris eiꝰ ne¬
domũ ueneris. sanus
eris. ꝑͥsuasit illi deus
ut crederet: cuꝰ nimi¬
rum dispositione. om̃ia
gerebantur. Rediit:
rediensꝙ paulatim eã¬

Expanded text:
punctus denique et confisus de misericordia Dei, ad tam celebris sese virtutum fama diffuderat, quocumque labore se praecipit deportari. Jam per dies aliquot processerat, profeceratque non minus in fide et deipso; cum miseratus hominem Deus, mirabiliter satis et infirmitati ejus subvenire dignatus est, et parcere fatigationi. Occurrens enim quidam in via, quisnam esset, aut quo tenderet inquisivit. Acceptaque itineris ejus nedomum veneris, 1132 sanus eris. » Persuasit illi Deus ut crederet, cujus nimirum dispositione omnia gerebantur. Rediit, rediensque paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
sorum. et caritate mittẽ¬
tis ¶enerã aliqũ ad e¬
um: et clum loquerer
ei. uid et audiui qd silere
ñ debeo. Aderat monachꝰ
quidã fusniacensis: conti¬
nuo ad suos rediturꝰ. Cũ¬
ꝙ accepto responso suꝑ
his pro quib uenerat.
iam abeo egred̾e̾tur in
spũ et uͥtute helye re-¬
uocans eũ ꝓpħa dei: et
nomine frĩs cuidam
de domo illa p̾misso. de
occłtis qͥbdã. me audiẽ¬
te mandauit illi ut e¬
a corrigeret. sinautẽ
ꝓximo exspectaret. Stu¬
pefcũs ille: quis hoc ei
dixerit requisiuit. Qͥs¬
quis inquid dixerit mͥ.
tu uade. et dic que ego
dico tͥ ne si dissimulauis.
te qͦ inuoluat par pena
ra de eo narrata sunt.
Guido namq frat̾ eius.
maior natu int̾ frẽs
suos : cuiꝰ grauitatis et
ueritatis fu̾it uir. õs

Expanded text:
sorum, et charitate mittentis. Veneram aliquando ad eum, et dum loquerer ei, vidi et audivi quod silere non debeo. Aderat monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque, accepto responso super his pro quibus venerat, jam ab eo egrederetur, in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemissa, de occultis quibusdam me audiente mandavit illi ut ea corrigeret: sin autem, proximo exspectaret. Stupefactus ille, quis hoc ei dixerit, requisivit. « Quisquis, » inquit, « dixerit mihi, tu vade, et dic quae ego dico tibi; ne, si dissimulaveris, te quoque involvat par poena ra de eo narrata sunt. 64. Guido namque, frater ejus major natu inter fratres suos, cujus gravitatis et veritatis fuerit vir, o
Abbreviated transcription (Latin):
citur. inter ceteros qui
curam requieebant in¬
firmos: uenit ad eum
mulier que caduco mor¬
bo laborabat. Hec ĩ ip̃a
hora cũ staret coram
eo: a repentino impetu
mali illiꝰ corruit. Sed
app̾hensa uir clñi manu
eius. continuo erexit e¬
am: nec tñ in illa hora.
S ꝓfecte omnino cura¬
ta est ab infirmitate
ucissa locharingie
femina nobilis: S
nõ tam nobiliter uic¬
titans. cum uidiss a¬
liqũ in sompnis homi¬
nem illum dei. serpẽtes
sept bor. biles de utero

Expanded text:
citur, inter caeteros qui citur, inter caeteros qui curam requirebant infirmos, venit ad eum mulier quae caduco morbo laborabat. Haec in ipsa hora, cum staret coram eo, a repentino impetu mali illius corruit. Sed apprehensa Vir Domini manu ejus, continuo erexit eam; nec tantum in illa hora, sed perfecte omnino curata est ab infirmitate ucissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non tam nobiliter victitans, cum vidisset aliquando in somnis hominem illum Dei serpentes septem horribiles de utero
Abbreviated transcription (Latin):
in palatio eidẽ ciuita¬
tis. cũ iosleno suessionẽ¬
si ep̃o consedisset : et
magna cleri plebisꝙ
frequentia repleta do¬
ino. de pace tractaret᷑:
ecce coram om̃ib mise¬
ra mulier filium suũ
plenũ ut putabat᷑ de¬
mone ei offerens. mise¬
ricordiã p̾cabat᷑. Siqͥdẽ
lam ea ip̃a die insurgẽs
in ipãm irẽm suam.
perie eã occidͤat et mu¬
tus effectꝰ. et cecꝰ. et sur¬
dus. aꝑtis oculis nõ ui-¬
debat: et stupentib in
eo sensib omnib. etiam
sine intellectu ꝑmane¬
bat. Compassus uero
misere matri. ꝙͣ maxĩe
sensus doloris illiꝰ extͣ¬
ciabat: misero adolescẽ¬
ti blandiens. et pris
manib caput eius et
faciem demulcens. aLo¬
qui eum cepit: et qͣmͦ
in matrẽ suã manꝰ mit¬
tere p̾sumpserit scisci¬
tari. Ile uero ad se re¬
uersus. continuo pocm̃
suũ recognouit : ⁊ de¬
inceps em̃datõnẽ ꝓmitiẽs.
incolumis restitutꝰ est.
matri sue. IN mona¬
sti̾o quoq qd̃ alpense di¬

Expanded text:
in palatio ejusdem civitain palatio ejusdem civitatis cum Josleno Suessionensi episcopo consedisset, et, magna cleri plebisque frequentia repleta domo, de pace tractaretur; ecce coram omnibus misera mulier filium suum, plenum ut putabatur daemone, ei offerens, misericordiam precabatur: siquidem jam ea ipsa die insurgens in ipsam matrem suam, pene eam occiderat, et mutus effectus et caecus, et surdus, apertis oculis non videbat, et stupentibus in eo sensibus omnibus, etiam sine intellectu permanebat. Compassus vero miserae matri, quam maxime 1089 sensus doloris illius excruciabat, misero adolescenti blandiens, et piis manibus caput ejus et faciem demulcens, alloqui eum coepit, et quomodo in matrem suam mittere manus praesumpserit, sciscitari. Ille vero ad se reversus, continuo peccatum suum recognovit, et deinceps emendationem promittens, incolumis restitutus est matri suae. In monasterio quoque, quod Alpense di
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Erustrata autẽ
est. ⁊ u̾sutia inimici:
et quem nouitioꝵ ꝑa¬
uerat in ruinã: de
ipius potius ruina
illi confirmati sunt.
riusꝙͣ a cachalauno
recedam᷑. cũ aliqũ pa¬
ter sc̃s iude rediret: fri¬
gore et uento tã ip̃e
quã qui cũ eo erant
grauiter laborabant.
Cumq p̾cedentĩb mł¬
tis qui tũc forte in co¬
mitatu eiꝰ erant. nec
p̾angͣcia frigoris ad eu̾
attendentib. pene solꝰ
ip̃e sequeret᷑: contigit
equũ uniꝰ de duob. qui
cũ eo erant in caute
climissum euad̾e. et
excurrere per planiciẽ
late patentẽ. Quem
cũ app̾hend̾e non pos¬
sent: et in tempies
cam poterant oronem
expleuisse: cũ ecce. equus
ille cũ omni mansue-¬
tudine rediens. sustitit
ante pedes ip̃ius : et red-¬
ditus est sesori suo. lii¬
⁊uͭ a cachalaunensi ad
resuensẽ ciuitatẽ per¬
transeamꝰ: contigit
aliqñ dissentientib ar¬
chiep̃o ⁊ ppło remensi.
ad reconsiliandos eos
adẽe uirum dei. Cũq

Expanded text:
cessit. Frustrata autem cessit. Frustrata autem est et versutia inimici, et quem novitiorum paraverat in ruinam, de ipsius potius ruina illi confirmati sunt. 66. Priusquam a Catalauno recedamus, cum aliquando Pater sanctus inde rediret, frigore et vento tam ipse quam qui cum eo erant graviter laborabant. Cumque praecedentibus multis, qui tunc forte in comitatu ejus erant, nec prae angustia frigoris ad eum attendentibus, pene solus ipse sequeretur, contigit equum unius de duobus qui cum eo erant, incaute dimissum evadere, et excurrere per planitiem late patentem: quem cum apprehendere non possent, et intemperies cam poterant orationem explevisse, cum ecce equus ille cum omni mansuetudine rediens substitit ante pedes ipsius, et redditus est sessori suo. Catalauno ad Remensem civitatem pertranseamus, contigit aliquando dissentientibus archiepiscopo et populo Remensi, ad conciliandos eos adesse Virum Dei. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sertim cũ uallis illa hi
frumento non multum
adhuc abundaret. Ap̾e uͦ
reuelante sͥ spũ sco. insi¬
diao spũalis neqͥtie tacitꝰ
aliꝙͣtulũ ingemiscens:
erupit in uocẽ audientib
ritꝰ huc eum adduxit.
Solus uenit: solus reu̾¬
tetur. Obstlpuere omnes:
qui pͥus audito eiꝰ aduen¬
tu. non se poterant caꝑe
p̾ leticia. Uerũtamen ne
pusillos adhuc scandali¬
zaret silios. suscepit ho¬
minẽ. de ꝑseuerantia
aliis ꝙ uͥtutũ studiis stu¬
dlose cõmonuit: ⁊ sciens
tem nichil acturũ: cũ
uere dñi querentib et
ꝑseueraturis in cellam
nouitioꝵ ꝓbandũ ĩtro¬
misit. S de om̃ib que
p̾dixerat. nichil cecidit
in terrã. Uidit idẽ ste¬
phanus sicut confessꝰ
⁊ cũ in cella nouitioꝵ
adhuc demoraret᷑. ĩ au¬
rulum quendã puerũ
ab oratorio se extͣhentẽ.
Ubi nouem ferme messi¬
b degens. nouissime
tũ defecit: et ut de eo
predc̃m fuerat. sicut so¬
lus uen̾at. sic solus re¬

Expanded text:
praesertim cum vallis illa hujusmodi praesertim cum vallis illa hujusmodi frumento non multum adhuc abundaret? Ipse vero, revelante sibi Spiritu sancto insidias spiritualis nequitiae, tacitus aliquantulum ingemiscens, erupit in vocem, audientibus ritus huc eum adduxit. Solus venit, solus revertetur. » Obstupuere omnes, qui prius audito ejus adventu non se capere poterant prae laetitia. Verumtamen ne pusillos adhuc scandalizaret filios, suscepit hominem, de perseverentia aliisque virtutum studiis studiose commonuit; et sciens tem nihil acturum, cum vere Deum quaerentibus et perseveraturis in cellam Novitiorum probandum intromisit. Sed de omnibus quae praedixerat, nihil cecidit in terram. Vidit idem Stephanus, sicut confessus est, cum in cella Novitiorum adhuc demoraretur, maurulum quemdam puerum ab oratorio se extrahentem. Ubi novem ferme mensibus degens, novissime tamen defecit, et, ut de eo praedictum fuerat, sicut solus venerat, sic solus re
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ualuit: ꝑ singulis eẜ¬
fudit aiãm suam. Tan¬
taꝙ ꝑsingulos moran¬
in omnib c̾ta fide exau¬
ditum se exułtaret sp̃c eiꝰ.
exceptis duob. in quib
or̃o titubauit: hesitauit
deuotio. ficlutia defecit.
Quod cũ retuliss ad eũ
a quo missus erat: ille
statim pronuntiauit de
illis duob. qd̾ pꝰea ꝓba
geriꝰ et aliqui qui cum
eo erant. ip̃i fuerunt qd̾
uir dei aliqñ de cathalar¬
nensi traxerat ciuita¬
te: de quib uł in quib
etiã tunc simle quid
fuerat fcm. Cum enim
ep̃i gr̃a. cathalaunũ fre¬
quentaret. rediens aliꝙͣ¬
sdo traxit secũ młtitudinẽ
copiosãnobiliũ. et littera¬
b adhuc ĩ domo hospi¬
tum demiorantĩb dum
nouellas plantationes
celestib rigaret eloquiis:
suꝑuenit portariꝰ mona¬
chꝰ nuntiano stephanum
de uitreio magistrũ eoꝵ
adeẽ. ad renuntiand̃ scl̃o:
et cum eis cõmorandum.
Quis alius de talis uiri
aduentu non exultasset.

Expanded text:
praevaluit, pro singulis efpraevaluit, pro singulis effudit animam suam: tantaque per singulos in oranin omnibus certa fide exauditum se exsultaret spiritus ejus, exceptis duobus, in quibus oratio titubavit, haesitavit devotio, fiducia defecit. Quod cum retulisset ad eum a quo missus erat, ille statim pronuntiavit de illis duobus, quod postea gerius, et aliqui qui cum eo erant, ipsi fuerunt quos Vir Dei aliquando de Catalaunensi traxerat civitate, de quibus vel in quibus etiam tunc simile quid fuerat factum. Cum enim episcopi gratia Catalaunum frequentaret, rediens aliquando traxit secum multitudinem nobilium et litterauibus adhuc in domo hospitum demorantibus, dum novellas plantationes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio, magistrum eorum, adesse ad renuntiandum saeculo, et cum eis commorandum. Quis alius de talis viri adventu non exsultasset,
Abbreviated transcription (Latin):
rem ego ab eo sicut iocũ¬
de ad amicos collocutõis
ẽẽ solẽbat: fabule ĩquid
sunt que auditis. Cũq
suo more et solito studi
uob̾. S unũ scio et ex¬
ꝑtus sum młta ei in or̃o¬
ne reuelari. ⁊einde nar¬
rauit mͥ quomͦ cũ primo
melliflua illa spũaliũ
dinis sui edificare cepis¬
sent:petente et agente
trium fontiũ dr᷑ constru¬
xerunt. Ad qmͣ cũ abbatẽ
cũ monachis emisissent
emisit non climisit: sed pa¬
terna sollicitudine ⁊ pia
affectione cum eis erat.
Uerũ cum die quadã so¬
li simul eeñt. abbas ⁊ ip̃e
cuiꝰ hoc relatione didici.
et de frĩb ip̃is ad alt̾utrũ
Eoquerent᷑: subito altius
suspirans. clumꝰ aliquid
solito de eis curde suo sibi
respondende. Uade ait fr̃i
suo ora pro eis. et quicld
de eis ostend̾it tͥ deus. refer
ad me: ip̃e enim grauissi¬
ma ualitudine ea hora la¬
borans in lectulo teneba
re: qui hoc merear impetͣ¬
re. Perseuerante tñ eo in
sententia: itum est ⁊ ora¬
tum. Oraus ergo ꝙͣtũ

Expanded text:
rem ego ab eo, sicut jucundae ad amicos collocutionis esse solebat: « Fabulae, » inquit, « sunt quae auditis. » Cumque suo more et solito studiovobis; sed unum scio et expertus sum, multa ei in oratione revelari. » Deinde narravit mihi quomodo, cum primo melli flua illa spiritualidinis sui aedificare coepissent, petente et agente Trium-Fontium dicitur, construxerunt. Ad quam cum abbatem cum monachis emisissent emisit, non dimisit, sed paterna sollicitudine et pia affectione cum eis erat. Unde cum die quadam soli simul essent Abbas et ipse, cujus hoc relatione didici, et de fratribus ipsis ad alterutrum loquerentur, subito altius suspirans, durius aliquid solito de eis corde suo sibi respondente: « Vade, » ait fratri suo, « ora pro eis; et quidquid de eis ostenderit tibi Deus, refer ad me. » Ipse enim gravissima valetudine ea hora laborans, in lectulo tenebatre, qui hoc merear impetrare. » Perseverante tamen eo in sententia, itum est, et oratum. Orans ergo quantum
Abbreviated transcription (Latin):
os amicos hri pot̾: si uͦ
inimicitia. nͥ duoꝵ for¬
sitan inimicoꝵ. Qui eĩ
odit uł nõ cliligit dili¬
gentẽ se: ñ tam inimitꝰ
ꝙ iniquus est. S qui
omnẽ hominẽ lilige̾s.
nullm aliqñ inimic̃
tũ est qd̃ patiat᷑. ĩimi¬
cante sibi gratis iniqͥtate
aliena. Carites autẽ que
totum eum possidet pati-¬
ens est benigna est: Sapĩa
uincens malitiã: patĩa
impatientiã suꝑbiã humi¬
litate
Subscͥptõ oꝑis p̾cedẽtis
ꝙͣ auctore defũcto bucharilus

Expanded text:
os amicos haberi potest; sic nec os amicos haberi potest; sic nec inimicitia nisi duorum forsitan inimicorum. Qui enim odit, vel non diligit diligentem se, non tam inimicus, quam iniquus est. Sed qui omnem hominem diligens, nullum aliquando inimicum tamen est quod patiatur, inimicante sibi gratis iniquitate aliena. Charitas autem quae totum eum possidet, patiens est, benigna est, sapientia vincens malitiam, patientia impatientiam, superbiam humilitate. SUBSCRIPTIO OPERIS PRAECEDENTIS, QUAM AUCTORE DEFUNCTO BURCHARDUS
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ d̾m ⁊ ap̃ hõieᷤ cõmendãt
sacraꝵ insignia uͥtutũ:
testimonia cuallant
sc̃ĩtatis: karismata scĩ
sp̃c illustrant: quodq
maiꝰ his omnib ⁊ cliffi-¬
cilimũ est in reb hũa-¬
nis: hec ei omnia sine
inuidia adeẽ uidentur.
Cõpescit at̃ abeo inui¬
diã. qd̃ om̃i inuidia ma-¬
ior est inꝙͣtũ neqͥtia
cordis humani. Hoc se¬
pe cessat homini inui-¬
dere. quo nõ potest as
cat exemplo humilita-¬
tis. aut mutat in me¬
lius prouocatione cari-¬
tatis: aut si neqͥor uł
durior est obeuit pon¬
dere auctoritatis. Quis
eiũ tam efficatis et af¬
fectuose prudentie ho-¬
die inuenitur ad fouen¬
dam caritatẽ ibi est.
ad prouocandũ i nõ ẽ.
tam ad quoscũq potest
beneficiis. ad omnes ben¬
iuolus: tantã hñs grãm
ad amicos. patientiam
ad inimicos: Si tñ illũ
cũ : qui nlłi aliqñ uo-
luit inimitari. Sicut
enim amicicia. nõ nisi
duoꝵ est. nec nͥ int̾ du¬

Expanded text:
 homines commendant  homines commendant sacrarum insignia virtutum, testimonla circumvallant sanctitatis, charismata sancti Spiritus illustrant: quodque majus his omnibus et difficillimum est in rebus humanis, haec ei omnia sine invidia adesse videntur. Compescit autem ab eo invidiam, quod omni invidia major est, in quantum nequitia cordis humani hoc saepe cessat homini invidere, quo non potest aspcat exemplo humilitatis, aut mutat in melius provocatione charitatis, aut, si nequior aut durior est, obruit pondere auctoritatis. Quis enim tam efficacis et affectuosae prudentiae hodie invenitur ad fovendam charitatem ubi est, ad provocandam ubi non est? tam ad quoscumque potest beneficus, ad omnes benevolus, tantam habens gratiam ad amicos, patientiam ad inimicos? si tamen ullum cum, qui nulli aliquando voluit inimicari. Sicut enim amicitia nonnisi duorum est, nec nisi inter du
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodi fultꝰ auctorita¬
te in eccłia dei cum obe¬
dĩe uł caritatis urget
netessitas: nullã refugͣ
ĩ cõmoditatẽ laboris sui
Cuiꝰ en̾i uoluntati sic
deculit. cuiꝰ consilio sic
se humiliauit potestaᷤ
et tyranni. milites ⁊
raptores. sic eũ tim̃t
et reu̾entꝰ: ut uidea¬
tur in eis impletum.
qd̃ in esnͣgelio legit᷑
dñs dixisse cliscipul̾ suis.
Ecce inquid dedi uobis
potestatẽ calcandi suꝑ
serpentes. et scorpiones.
⁊ suꝑ omnẽ uirtutẽ in¬
imici. ⁊ nichil nob̾ noce¬
bit. Porro inter spũales.
examinant᷑: longe ei a¬
lia auctoritas est. Sict̃
enim dicit᷑ ꝑ ꝓpham de
scĩs aĩalib. quia cũ fie¬
ret nox supͣ firmam̃tũ
qd̃ ĩminebat capiti eo.
stabant et sumittebãt
alas suas. Sic hodie u¬
loquente eo seu tractan¬
te stant cedendo p̾ceden¬
ti: et sensib eiꝰ uł in¬
telligentiis. sumittũt
sensus et intelligenti¬
as suas. Tanta gͦ uir̃

Expanded text:
Ejusmodi fultus auctoritaEjusmodi fultus auctoritate in Ecclesia Dei, cum obedientiae vel charitatis urget necessitas, nullam refugit incommoditatem laboris sui. Cujus enim voluntati sic detulit, cujus consilio sic se humiliavit omnis tamet tyranni, milites et raptores sic eum timent et reverentur, ut videatur in eis impletum, quod in Evangelio legitur Dominus dixisse discipulis suis: Ecce, inquit, dedi vobis votestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit. Porro inter spirituales, examinantur, longe ei alia auctoritas est. Sicut enim dicitur per prophetam de sanctis animalibus, quia cum fieret vox supra firmamentum quod imminebat capiti eorum, stabant, et submittebant alas suas ; sic hodie uloquente eo seu tractante stant, osdendo praecedenti; et sensibus ejus vel intelligentiis submittunt sensus et intelligentias suas. Testantur
Abbreviated transcription (Latin):
modũ de eo audiuimꝰ
et uidimꝰ iurtutes. ⁊
circa cliu̾sas hominũ
necessitates. diu̾se opi¬
tulatões: ut siquis õ¬
tiare uł scripto: fasti¬
diosis in credulitatẽ.
uł incredulis possit
generare fastidium.
qm purꝰ ei fit oculus
intentionis. manife¬
ste denutiat. corpris
lucide eiꝰ opationis. Sñ¬
mos quippe honores ec
religiose et rationabilit᷑
declinando: quid in omra
operatione sua semper
quesierit: quo ambierit
manifeste declarat. Cũq¬
dignus eẽt ut cogeretur.
nescio quo iudicio dei
.⁊ singłaris reuerentia
scĩtatis iam olim apd̃
omnes obtinuit: ne a¬
liqñ ad aliquid contra
uoluntatẽ suã cogatur.
S cũ hocmͦ mundi huiꝰ
fugit honorẽ. omnium
honoꝵ non effugit auc¬
toritatẽ : dignus in cõ¬
lcientiis omniũ qͥ in ti¬
more et amore dei time¬
atur et amet᷑ : quo pꝰ¬
sente ubicumq fuerit.
nil contra iusticiã au¬
sdeatur: cui ubicumꝙ
aliquid loquit᷑ uł agit
ꝓ iusticia õbediatur. Cu

Expanded text:
modum de eo audivimus et vidimus virtutes, et circa diversas hominum necessitates diversae opitulationes, ut si quis omtiare vel scripto, fastidiosis incredulitatem, vel incredulis possit generare fastidium. quam purus ei sit oculus intentionis, manifeste dedenuntiat corpus lucidae operationis. Summos quippe honores eccreligiose et rationabiliter declinando, quid in omni operatione sua semper quaesierit, quid ambierit, manifeste declarat. dignus esset ut cogeretur, nescio quo judicio Dei, et singularis reverentia sanctitatis jam olim apud omnes obtinuit, ne aliquando ad aliquid contra voluntatem suam cogatur. Sed cum hoc modo mundi hujus fugit honorem, omnium honorum non effugit auctoritatem, dignus in conscientiis omnium, qui in timore et amore Dei timeatur et ametur: quo praesente, ubicumque fuerit, nihil contra justitiam audeatur; cui ubicumque aliquid loquitur vel agit pro justitia, obediatur. 70.
Abbreviated transcription (Latin):
łicũ quendã nicholaũ
nomine scło pene desꝑa¬
biliter deditũ: s pere¬
um de scło liberatũ. Qͥ
cum in claraualle mo¬
nastice conu̾sationis hĩ¬
tum et ordinẽ suscepis¬
scet: uidens eos qui de
seculi illuc naufragio
con fugerant naufra¬
gii sui dampna con¬
tinuis redimere lacri¬
mis: idẽq ip̃e face uo¬
leris nec ualens. p̾ duri¬
tia cordis sui. Rogabat
eum cũ magno cordis

Expanded text:
dam, Nicolaum nomine, saeculo pene desperabiliter deditum, sed per eum de saeculo liberatum: qui cum in Clara-Valle monasticae conversationis habitum et ordinem suscepisset, videns eos qui de saeculi naufragio illuc confugerant, naufragii sui damna continuis redimere lacrymis, idem ipse facere volens, nec valens prae duritia cordis sui, rogabat eum cum magno cordis
Abbreviated transcription (Latin):
guilło spũali ualentior
general causa scribendi.
iudelicet utilitas totiꝰ
ecclie dei: ne cũ abscon-¬
ditur uas plenũ thesab¬
ro desiderabili: ip̃e quoz
thesaurus parit̾ abscõ-¬
datur. Unde non imime¬
rito conquerit᷑ qui expo¬
ni desiderat dicens. The¬
saurꝰ inuisus. et sapĩa
abscondita: que utili-¬
tas utrisq: Exponit iste
diuitias salutis thesau-¬
rum desiderabilẽ. ne
lateat cum gleba quod
gleba non est: S p̾ciosis¬
sima margarita. Acci-¬
dit tũ ei contra deside¬
rium suũ. quia sicut ip̃e
in p̾fatione sua uereri
se denuntiarat. p̾occupa¬
tus morte non expleuit.
ꝙͣtũ aĩo conceꝑat stilo.

Expanded text:
lmo, speciali valentior, generalis causa scribendi, videlicet utilitas totius Ecclesiae Dei; ne cum absconditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiosissima margarita. Accidit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut ipse in praefatione sua vereri se denuntiarat, praeoccupatus morte non explevit, quantum animo conceperat stylo
Abbreviated transcription (Latin):
dyocesim ꝑtinens ciui¬
tatis: s plurimũ a ciui-¬
tate remotꝰ. Ibi qͦ sict̃
⁊ in ceteris illius pro¬
uintie que ꝑtransiit
locis: multis ĩ seruo
suo miraculis gli̾fica¬
tus est deus. Uͥ ⁊̃ cecus
natus : sub manu eiꝰ
uisum recepit. xxxiix¬
tem alteri a Natiui¬
tate surdo ⁊ muto. au¬
ditus redditꝰ ⁊ loquela.
silea. cũ ex more ser¬
monẽ habuisset ad po¬
pulum: ut impleret᷑
in eo qd̃ de scĩs apłis
legitur. qui iudelicet
ꝓfecti. predicauerunt
ubiq dño cooperante.

Expanded text:
inens civitatis, sed plurimum a civitate remotus. Ibi quoque, sicut et in caeteris illius provinciae per quae transiit locis, multis in Servo suo miraculis glorificatus est Deus: ubi etiam caecus natus sub manu ejus visum recepit. Item alteri a nativitate surdo et muto auditus redditus est et loquela. silea cum ex more sermonem habuisset ad populum, ut impleretur in eo quod de sanctis Apostolis legitur, qui videlicet profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante