comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas quȩ ꝓuenit ex eo ꝙ isrł in egiptũ
int᷑re ꝑmisit. tanto minor ẽ illa que de pec¬
cato ade ꝓuenit qͦnto minorẽ fig̾a ueritate.
similitudo re umbͣ corꝑe. Nã ut cet̾a nẽ o¬
mittã quors latissime qͥd̃e significationes

Expanded text:
utilitas, quae provenit ex eo, quod Israel in Aegyptum utilitas, quae provenit ex eo, quod Israel in Aegyptum intrare permisit, tanto minor est illa quae de peccato Adae provenit, quanto minor est figura veritate, similitudo re, umbra corpore. Nam, ut caetera nunc omittam, quorum latissimae quidem significationes
Abbreviated transcription (Latin):
latã smet occasionẽ debuit amplecti .i. ꝑ
mitt̾e inseruũ ueñdari iosephut sapientiȩ
suȩ thesauros utiles ostendet. qr uidł illa
uenditio. captiuitatis illoꝵ causa uł inici¬
um fuit. Non enĩ dõ inputandũ ẽ illiꝰ cap¬
ẽ. qͥn inrep̾hensibile sit. quicqͥd illic a deo
ꝑmissũ ẽ. uł actũ. Q pp̾ cũ descendet in e¬
gyptum. solꝰ pater iacob.qui culpeilliꝰ
fuerat exꝑsspe ꝓmissioniᷤ recretatus
ẽ. Audiuit it. dm̃sͥ di centem. Nolt ti¬
mere. descende in egyptũ. Ecce descendam
illuc tecũ. & inde adducam te.
⁊ uero illiꝰ diune iusticie de qͦ supra
positũ ẽ. hec imago ẽ atq ad exemplar ce¬
lestiũ h interrenis acta st̃. fadem simpli¬
citate ocłi .i. intentiõe utilia faciendi ꝑmi¬
sit adam uolentẽ descendẽ in hac egyp¬
tum .i. in tenebrispecc̃i. cũ potuiss eum
in amenitate paradysi. cuiꝰilla t̾ra typũ
iessit. in qͦ abrahã & ysaac & iacob ꝑegri¬
nari ussit. reꝓmittens eã illis. Et cuncta

Expanded text:
latam sibimet occasionem debuit amplecti, id est mittere in servum venundari Joseph , ut sapientiae suae thesauros utiles ostenderet, quia videlicet illa venditio captivitatis illorum causa vel initium fuit. Non enim Deo imputandum est illius capest quin irreprehensibile sit quidquid illic a Deo permissum est vel actum. Quapropter cum descenderent in Aegyptum, solus pater Jacob, qui culpae illius fuerat expers, spe promissionis recreatus est. Audivit enim Deum sibi dicentem: « Noli timere, descend ego inde adducam te . » At vero illius divinae justitiae, de qua supra propositum est, haec imago est, atque ad exemplar coelestium haec in terrenis acta sunt. Eadem simplicitate oculi, id est intentione utilia faciendi, permisit Adam volentem descendere in hanc Aegyptum, id est in tenebras peccati, cum posuisset eum in agessit, in qua Abraham et Isaac et Jacob peregrinari jussit, repromittens eam illis. Et cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
utrobiq planiꝰ ꝑpendas. ꝓmptũ ẽ ꝑspicuis
ꝓbare testimoniis ꝗ ad erudiendã creaturã
ñ solũ humanã s & angłicã. ħ uł illa fieri
oportuerit. Nam de manna cũ dixiss moy.
sic dñs ds tuus erudiuit te. De sacͣmento aũ
u̾bi in carnati. paulꝰ ad ephesios seͥbens. ut
innotescat inquit pͥncipib & potestatibus
incelestib ꝑ eccłiã multiformis sapientia di.
Gitur quẽ admodũ inspecło paret subiec¬
te similitudinis clarissimꝰ & ab om̃i ꝗ rep̃¬
hensione uł nota stulticie ut gentib ui sũ
est dignũ sit purissimꝰ iusticie sol. indispẽ¬
satione sue incarnationis incedit. qr modoꝵ
cassare potuisse uel debuisse asserit᷑ amũ
ut diabolꝰ ad sue dap̃nationis cumulũ. ho¬
minẽ deciꝑe ꝑmitteret᷑. & sue fraudis effe¬
ctu potitꝰ. tũ demũ ꝑhominẽ ad uidiciũ
traheret᷑. & sedens insuꝑbie pͥncipatu egyp¬

Expanded text:
mptum est perspicuis probare testimoniis, quo ad erudiendam creaturam, non solum humanam, sed et angelicam, haec vel illa fieri oportuit. Nam de manna cum dixisset Moyssic Dominus Deus tuus erudivit te . » De sacramento autem Verbi incarnati, Paulus ad Ephesios scribens, « Ut innotescat, inquit, principibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei . » Igitur quemadmodum in speculo patet, subjectae similitudinis clarissimus, et ab omni, quod reprehensione vel nota stultitiae, ut gentibus visum est , dignum sit, purissimus justitiae Sol, in dispensatione suae incarnationis incedit, quia modocassare potuisse, vel debuisse asseritur, a mut diabolus ad suae damnationis cumulum hominem decipere permitteretur, et suae fraudis effectu potitus tum demum per hominem ad judicium traheretur. Et sedens in superbiae principatu Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
egyptũ &c̃. ꝯpetent̾e lib caꝑe similitudi¬
nẽ. Qrimꝰ nc̃ abeis qͥ supͣdicta questione
moi̾ solent. cur ds uoluerit ut isrł egỹp¬
tũ intͣret. uñ pꝰea tot signis atq portentis
cũ ipsoꝵ gnͣdi labore. ꝑ moysen & aaron e¬
duc̾ent᷑. Nã testamentũ suũ ꝗ disposuit
ad abͣham. ꝗ uirauit adysaac ꝗstatuit ia¬
cob ĩp̾ceptũ dicenstͥ. da .t.c. cũ eẽnt inco

Expanded text:
etc., competentem licet capere similitudinem. Quaerimus nunc ab eis qui supradicta quaestione moveri solent, cur Deus voluerit, ut Israel in Aegyptum intraret, unde postea signis atque portentis, cum ipsorum grandi labore, per Moysen et Aaron educerentur? Nam testamentum suum, quod disposuit ad Abraham, quod juravit ad Isaac, quod statuit Jacob in praeceptum, dic
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙut ꝓbari possit faciliꝰ. libet pꝰ rei tante nͣnes¬
tatis aliꝗͣ appon̾e similitudinẽ. ut qi di¬
uinã iusticiã ł sapientiã insemetipsa radi¬
antẽ infirmi ꝑspice ñ q̃unt oculitanꝗ in
sub̃to specłõ ꝯtemplantes. speciosã illã eẽ
intelligant ꝑ ipsiusimaginem:

Expanded text:
ibet prius rei tantae majestatis aliquam apponere similitudinem, ut quia divinam justitiam vel sapientiam in semetipsa radiantem, infirmi perspicere non queunt oculi, tanquam in subjecto speculo contemplantes, speciosam illam esse intelligant per ipsius imaginem.
Abbreviated transcription (Latin):
nulł inpingit᷑ nob̃ ħ questio. cur ds̃ lapsũ
hominis euenire ꝑmiserit. cũ utiq ut õipotẽs
inpedire potuerit. saltẽ ip̃m tẽptatorẽ ab in¬
g̃ssu ꝑadisy ꝓcularcendo malueritq suã
ĩcarnationẽ humano gen̾i necessariã exist̾e̾.
q̃ ꝯpendio serpentẽ ab hoĩs collo quutioẽ¬

Expanded text:
pingitur quaestio: Cur Deus lapsum hominis evenire permiserit, cum utique, ut omnipotens, impedire potuerit, saltem ipsum tentatorem ab ingressu paradisi procul arcendo, malueritque suam incarnationem humano generi necessariam existere, quam compendio serpentem 34 ab hominis collocutio
Abbreviated transcription (Latin):
initium. pentẽc uero numqꝗͣ añ estatis occ᷑¬
nioꝵ eoꝵ dẽ officia p̾fig̾e. nec unꝗͣ ꝓptes
uelocitatẽ aut tarditatem t̾minoꝵ eadẽ
⁊funde. Hec uͦ contͥstat aut obscurat sed
magis illustrat obseruantia ieumioꝵ illã
de aduentu scĩ sp̃c sollempnitatẽ. qͥppe qͥa
delicie sc̃i spc̃ deliciarũ carnalium fastidiũ

Expanded text:
initium, Pentecostes vero nunquam ante aestatis occuniorum eorumdem officia praefigere, nec unquam propter velocitatem, aut tarditatem terminorum eadem confundere. Nec vero contristat, aut obscurat, sed magis illustrat observantia jejuniorum, illam de adventu sancti Spiritus solemnitatem; quippe quia deliciae sancti Spiritus, deliciarum ca
Abbreviated transcription (Latin):
sonantib maxime his quȩ ieuinio depu¬
tate st̃ euangłicis ac ꝓpħicis lec̾tiõib Ille
namq lectiones triũ dierũ ieninii
magisꝯsonant officioꝵ partibꝰ relinqͥs
non solũ sensu. s int̾dũ & littera ut ille
intͦitꝰ. karitas dei diffusa ẽ incor .ii. qͥ de¬
est. Unde satis eccłiastice & ħ romana
censet auctoritas. ut sẽꝑ in hac sacͣ pentec̃
eb̃da. siue tardiꝰ siue tẽꝑiꝰ t̾mini occͣrant
ieunioꝵ celebret᷑ sollẽpnitas. qd̃ ab anti¬

Expanded text:
sonantibus maxime his quae jejunio deputatae sunt evangelicis ac propheticis lectionibus. Illae namque lectiones trium dierum jejunii magis consonant officiorum partibus reliquis, non solum sensu, sed interdum et littera, ut ille introitus: Charitas Dei diffusa est in cordibus est. Unde satis ecclesiastice, et hoc Romana censet auctoritas, ut semper in hac sacra Pentecostes hebdomada, sive tardius, sive temperius termini occurrant, jejuniorum celebretur solemn
Abbreviated transcription (Latin):
lectent᷑ gemitib in enarrabilibꝰ gementes
ut columbe. gemitũq ꝓcantu habentes. sͥ
ħ officia scd̾m ieuiniũ. qͦmͦ siuis in partibꝰ
De officio.

Expanded text:
lectentur gemitibus inenarrabilibus , « gementes ut columbae , » gemitumque pro cantu habentes. Igitur haec officia secundum jejunium, quomodo suis in partibusmo offici
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. totam noctem ipsam cũ precedente
uesꝑa uictorie sue gaudiis illustrauit:
Ext̾c namq ceptũ est: ut in om̃i sollemp¬
nitate diem precedat nox: semꝑq uesꝑa
futuri diei claritate p̾fulgeat. Ut gͥ tri¬
duane mortis dnĩ triduo ꝑagamꝰ ex eqͥ-¬
as. noctẽ fr̾̃e .u. asciuimꝰ. simul quia mi¬
serrui iude infami cõmercio iam uen¬
ditus fuerat dñs. Itaq qd̾ canonici nũꝗͣ
inpͥuatis diebꝰ. monachi uͦ neq pͥuatis
neq sollẽpnib umꝗͣ facere ꝯsueueruñ:
pẽdit lectionib tali ordine taliq scema¬
te. ut parũ aut nichil ab officio defun-

Expanded text:
Dominus, totam noctem ipsam cum praecedente vespera victoriae suae gaudiis illustravit. Extunc namque coeptum est, ut in omni solemnitate diem praecedat nox, semperque vespera futurae diei claritate praefulgeat. Ut ergo triduanae mortis Domini triduo peragamus exsequias, noctem feriae quintae ascivimus simul, quia miserrimi Judae infami commercio jam venditus fuerat Dominus. Itaque quod canonici nunquam in privatis diebus, monachi vero neque privatis neque solemnibus unquam facere consueverunt, pendit lectionibus, tali ordine talique schemate, ut parum aut nihil ab officio defunct
Abbreviated transcription (Latin):
Rimo dicendũ ẽ. harũ triũ nocti¬
um uigilias quas & inusitato or¬
dine detantamꝰ. & in tenebͥs ꝯsũmamus:
exequias eẽ tͥduane mortis dĩ: & ideo
mortis eiusdẽ luctui .u. fr̾e. uigiliaᷤ attri¬

Expanded text:
rimo dicendum est, harum trium noctium vigilias, quas et inusitato ordine decantamus, et in tenebris consummamus, exsequias esse triduanae mortis Domini, et ideo mortis ejusdem luctui quintae feriae vigilias attri
Abbreviated transcription (Latin):
nitatũ quẽadmodũ ꝓ sui magnitudine
dicunt᷑ scã scoꝵs ł cantica canticoꝵ. Sic̃ .it.
illa cet̾a suꝑant sca ł cantica sic sollep̃ni¬
tates cet̾as huiꝰ sacͦ sc̾e sollẽpnitatis ante ce¬
dit nobilitas. Octaua autẽ illa fut᷑a ẽ. ꝑfe¬
cte atq ꝯsũmate resurrectioĩs gła. in qͣe
lecti om̃s qͥn̾c pꝰ de positionẽ carnis una⁊
simplici soliꝰ aĩe beatitudine ꝑfruuntur.
sic̃ in apocalipsi legimꝰ q date st̃ illis sin¬
gule stole albe. duplici. id ẽ. corꝑis & ani-¬
me felicitate remuñabunt᷑. sicq binas
ꝑhennis gle stolas accipient. Quã octa¬
uam sic̃ .uii. mundi etates ordine suo pre
sic̃ in alio loco iã dictũ ẽ. sic̃ & hanc sacͣtis¬

Expanded text:
admodum pro sui magnitudine dicuntur Sancta sanctorum, Cantica canticorum. Sicut enim illa caetera superant sancta vel cantica. sic solemnitates caeteras hujus sacrosanctae solemnitatis antecedit nobilitas. Octava autem illa futura est perfectae atque consummatae resurrectionis gloria, in qua electi omnes, qui nunc post depositionem carnis una et simplici solius animae beatitudine perfruuntur, sicut in Apocalypsi legimus quia « datae sunt illis singulae stolae albae ; duplici, id est corporis et animae felicitate remunerabuntur, sicque binas perennis gloriae stolas accipient. Quam octavam sicut septem mundi aetates ordine suo praesicut alio loco jam dictum est, sic et hanc sacratis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. eritq corꝑe & aĩa in mortalit̾ felix. & feli¬
citer inmortał. sic̃ angłi dĩ. immo supͣ pͥme
originis reparatꝰ dignitatẽ. eo qd̃ suã inum¬
tate ꝑsone filii dĩ respiciat naturã. suꝑ oĩa
glorificari ab angłis in essentia sũme & indi¬
głam sẽpit̾nam iã ad epti st̃. diẽ qͦ celeb̾mꝰ
octauũ. beatificantes illos ex eo qͦ qd infut᷑o
corꝑũ receptoꝵ inmortalitatẽ głosã feliciter

Expanded text:
est, eritque corpore et anima immortaliter felix, et feliciter immortalis sicut angeli Dei imo supra primae originis reparatus dignitatem, eo quod suam in unitate personae Filii Dei, respiciat naturam, personam glorificari ab angelis in coessentia summae et indigloriam sempiternam jam adepti sunt, diem quoque celebramus octavum, beatificantes illos ex eo quoque, quod in futuro corporum receptorum immortalitatem gloriosam feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
Rã. iiiͦi. Calũpmiantib phariseis
qd̃ discipłi dñi tͣnsgrederet᷑ tͣditioẽs
senioꝵ ñ lauando manꝰ suas dũ panẽ man-¬
ducarent. redarguit eos dñs. & crimina-¬
tionis spiculũ retorqͤt inauctores. Quare in¬
quiens uos tͣnsgredimim tͣditionẽ dĩ. ꝓpt̾
traditiones hominũ: Nã d̾s dic̃. Honora
patrem.t. ⁊m.t. Uos autẽ dicitis. qͥcũq di

Expanded text:
antibus Pharisaeis quod discipuli Domini transgrederentur traditiones seniorum, non lavando manus suas, dum panem manducarent, redarguit eos Dominus, et criminationis spiculum retorquet in auctores: Quare, inquiens, vos transgredimini traditiones Dei propter traditiones hominum? Nam Deus dicit: Honora patrem t
Abbreviated transcription (Latin):
me. tͥ ꝓderit & c̾. Docuerat enĩ auaritia
phariseoꝵ uiuenes. quoꝵ laqueꝰ om̃s fac̾¬
ti erant. ut inussu parentũ. immo p̃rep¬
ta parentib donaria deferentes ad tẽplũ
reclamantib parentib. Se hoc pacto in¬
honorari a filiis. cũ d̃s dicat. honora pa¬
trem tuũ & matrẽ tuã. uld̃ obicerent. im¬
mo hoc pacto honoramꝰ patrẽ. Nã d̾s pat̾ nr̃
est ad cuiꝰ hȩc deferimꝰ tẽplũ. & qd̾ illi offe¬
rimꝰ filii. uob̃ parentib ꝓderit: hȩc & huiꝰ¬
modi culpat dñs intͣditiõib hominũ. qͣs
tͣditionib di p̾ferebant. simulq edocet
qd̾ illa sola tͣnsgressio mandatoꝵ dei com¬
quinet hominemi. Bene gͦ libri exodi lecꝰ¬
tione ipsa mandata dĩ p̃ferunt᷑. Honora

Expanded text:
erit , etc. Docuerat enim avaritia Pharisaeorum juvenes, quorum laqueus omnes facti erant, ut, injussu parentum, imo praerepta parentibus donaria deferentes ad templum, reclamantibus parentibus se hoc pacto inhonorari a filiis, cum Deus dicat: « honora patrem tuum et matrem tuam , » illud objicerent: Imo hoc pacto honoramus patrem. Nam Deus Pater noster est, ad cujus haec deferimus templum, et quod illi offerimus filii, vobis parentibus proderit. Haec et hujusmodi culpat Dominus in traditionibus hominum, quas traditionibus Dei praeferebant, simulque edocet quod sola transgressio mandatorum Dei coinquinet hominem . Bene ergo in lecti
Abbreviated transcription (Latin):
uenenata int̾ficeret animalia. Habebat
nãq inmanu sua uirgam. idẽ suã in pͥa
potestate animã. ut uolens pon̾et: atq ite¬
rum sumeret eã. Et sic̃ moyses corã phara¬
one suã ꝓiec̃ uirgam. quȩ uersa ẽ. in colu¬
brum. deuorau̾q uersas in colubros uir¬
gas magoꝵ. iterũq rediit in uirgã. sic ipse
nc̃ suã quodãmͦ positurꝰ erat animã. ut
descenderet inmortẽ quȩ ꝑcolubrũ intͣ¬
uit inmundũ. colubrosq egyptioꝵ. id ẽ
mortes absum̃et peccatoꝵ. atq iterũ iniuir¬
gam. id ẽ inpotestatẽ rediret pristinam.

Expanded text:
enenata interficeret animalia. » Habebat namque in manu sua virgam, id est, suam in propria potestate animam, ut volens poneret atque iterum sumeret eam. Et sicut Moses coram Pharaone suam projecit virgam, quae versa est in colubrum, devoravitque versas in colubros virgas magorum, iterumque rediit in virgam , sic ipse nunc suam quodammodo positurus erat animam, ut descenderet in mortem, quae per colubrum intravit in mundum , colubrosque Aegyptiorum, id est, mortes absumeret peccatorum, atque iterum in virgam, id est in potestatem rediit pristinam.
Abbreviated transcription (Latin):
sert̾. absq tͣnslatoribꝰ legere neqͥuimus.
Iud̾ quoq ⁊ seqͣns ẽ. ut ꝗͣcũq ipsi linguã
audirent putarent hebreã. qͣmcũq ui-¬
derent scͥpͥturã eflistimarent eẽ hebͣicã.
qd̾̃ nimis friuolũ ut dictũ ẽ meptũq ⁊erro¬

Expanded text:
pserunt, absque translatoribus legere nequimus. pserunt, absque translatoribus legere nequimus. Illud quoque consequens est ut quamcunque ipsi linguam audirent, putarent Hebraeam, quamcunque viderent Scripturam, existimarent esse Hebraicam. Quod nimis frivolum, ut dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non sic̃ suspicant᷑ ñ nulli. sic
milloꝵ uocib om̃s loquele atq
sermones audiebant᷑. ut tam̃ una tm
nationis hõi sua lingua uidet᷑ qd̾ ut ait
beda miracłm ñ loqntiũ eẽt s audien¬
tium. id ẽ non in illis qͥ loqͤbant᷑ erat uera
uirtꝰ.s maudientiũ aurib ꝓdigiũ ĩmo
error. id ẽ non rei existens erat sensus
Non inqͣm sic egit ille sp̃s u̾itatis nec sic
opinat᷑ de illo quicũq prudent̾ discer¬
nit. qͥd deceat magistrũ illũ qͥ omnẽ ue¬
ritatẽ docere uenit. Suꝑ ẽ it ut scͥpta qͦ¬
rũ linguarũ hominib mutebant. isti
umus tantũ. id ẽ hebͣice lingue litt̾is
eos asserant scͥpsisse. omnẽq hominẽ cuiꝰ¬
q lingue. quicũq uidisset hebͣicos illoꝵ
apices. eodẽ miracło sue lingue scͥpturã
estimasse. Qđ ualde ridicłi. Saltẽ nos
latinos excipiant. Nã de nob̃ certũ habe¬
mꝰ qr scͥpt᷑as quas hebͣice. aut grece ⁊scpͥ¬

Expanded text:
 non sicut suspicantur nonnulli sic in illorum vocibus omnes loquelae atque sermones audiebantur ut tamen una tantum nationis homini sua lingua videretur quod, ut ait Beda, miraculum non loquentium esset, sed audientium, id est non illis qui loquebantur erat vera virtus, sed in audientium auribus prodigium, imo error, id est non rei existentis erat sensus. Non, inquam, sic egit ille Spiritus veritatis, nec sic opinatur de illo, quicunque prudenter discernit quid doceat magistrum illum, qui omnem veritatem docere venit . Superest enim ut scripta qrum linguarum hominibus mittebant isti unius tantum, id est Hebraicae linguae litteris eos asserant scripsisse, omnemque hominem, cujusque linguae, unicunque vidisset Hebraicos 125 illorum apices, eodem miraculo suae linguae Scripturam aestimavisse: Quod valde ridiculum est: Saltem nos Latinos excipiant. Nam de nobis certum habemus quia Scripturas, quas Hebraice aut Graece conscri
Abbreviated transcription (Latin):
edificari erant. nẽ tẽꝑe accepto & opere
diuino turrĩ inꝗͣ cuiꝰ cacum̃ celos tange¬
ret. ꝑqm futurũ quisq metuens uidiciũ.
incelum fugere posset. At illiqͥ olim absq
dĩ magist̾io soloq humano oꝑe suꝑbia
duce turrẽ sͥ exstruere uoluert̾. ꝑ ꝗͣ ascen¬
derent in cęlũ facta ꝯfusione linguarũ

Expanded text:
aedificaturi erant, nunc tempore accepto et divino, turrim, inquam, cujus cacumen coelos tangeret , per quam futurum quisque metuens judicium, in coelum fugere posset. At illi, qui olim absque Dei magisterio, soloque humano opere, superbia duce turrim sibi exstruere voluerunt, per quam ascenderent in coelum, facta confusione linguarum,
Abbreviated transcription (Latin):
& ordinate ꝯstruit᷑ recte om̃s lingue ad
hoꝵ artificũ ora reuocant᷑. ne si c̃ ibi cum
qͥs poscet lapidẽ aliꝰ offerebat bytum̃. cũ
peteret aquã porrigebat trullã. ita & ħ
cum structores nr̃i annuntiarẽt pacẽ. nol
suspicaremꝰ bellũ. cũ p̾dicarent regnũ

Expanded text:
struitur , recte omnes linguae ad horum artificum ora revocantur, nec sicut ibi, cum quis posceret lapidem, alius offerebat bitumen, cum peteret aquam, porrigebat trullam; ita hic, cum structores nostri annuntiarent pacem, nos suspicaremur bellum, cum praedicarent regnum
Abbreviated transcription (Latin):
um gentiũ deinceps eẽt locut᷑a. Ita uero
signũ fuit. ut causa qͦ efficiens pͥncipiũ¬
q eẽt fut᷑e rei. Nã qͦmͦ gentiũ magistri
fierent. nͥ ꝑscientiã linguarũ copiã habu¬
issent ꝯferendi cũ eissermonẽ: Qͦ mͦ mn
qͣm saltẽ respondissemꝰ amen suꝑ bene

Expanded text:
um gentium deinceps esset locutura. Ita vero signum fuit, ut causa quoque efficiens, principiumque esset futurae rei. Nam quomodo gentium magistri fierent nisi per scientiam linguarum copiam habuissent conferendi cum eis sermonem: Quomodo, inquam, saltem respondis
Abbreviated transcription (Latin):
miser̃ .n. hoc innuit. ne ipsũ qͥ¬
dem bonũ officium p̾dicandi sine alicuiꝰ
uel leuis culpe pulu̾e posse ꝑagi. Nã ut
audit᷑. ꝙͣ dr̃: p̃dicator qͥppe cũ benedic̾e
se sentit. difficile nimis ẽ. ut ñ qͣntulacũ¬
ꝙ sp̃u elationis tangat᷑. Q qr qͥsi ꝑ terram
ambulat. & pedes aliquo puluere sordidã¬
tur. id circo miscdia dei indiget. ut inhac
parte lauet᷑ etiam si mundꝰ sit totus. De
rus. ñ adultimã precem lectoris.
dignatur. ne fame audiendi uerbũ dei
qr u̾bũ dei ẽ. in quo uiuit omĩs homo. d̾o
grãs succlamamus:¬

Expanded text:
stri, hoc innuit ne ipsum quidem bonum officium praedicandi sine alicujus vel levis culpae pulvere posse peragi. Nam, ut ur. » Praedicator quippe cum benedicere se sentit difficile nimis est, ut non quantulumcunque spiritu elationis tangatur. Et quia quasi per terram ambulat, et pedes ejus aliquo pulvere sordidantur, idcirco misericordia Dei indiget, ut in hac parte lavetur, etiamsi mundus sit totus. CAPnon ad ultimam precem lectoris, s frangere dignatur, ne fame audiendi verbum Dei quia verbum Dei est, in quo vivit omnis homo , Deo gratias succlamamus
Abbreviated transcription (Latin):
est calix. s. m. suis manib immolatus ẽ. suis
ipse manib nob̾ ut ugiter nmolet agnꝰ cõ¬
mendatus est. Abilla ĩmolatione. pͥma sabb̾i
tͥsticia qͣm exigebat reqͥes sepulchri. causa
illa uehemens abstrahit. qđ inparte eidẽ
noctis dñs nr̃ resurgens. totam illã in cõ¬
parabilis gaudii iubare sol uerꝰ illustra¬
uit. Riduum gͦ dñce mortis qd̾ ꝑfici ne¬
quiuit eo respectur qͦipse a uideis ẽ truci¬
datꝰ. pulchre & rationabilit̾ adhunc respe¬
ctum transponitur. qd̃ suis ipse manib im

Expanded text:
s mei , » suis manibus immolatus est, suis ipse manibus nobis, ut jugiter immoletur, agnus commendatus est. Ab illa immolatione prima Sabbati, tristitia, quam exigebat requies sepulcri, causa illa vehemens abstrahit, quod in parte ejusdem noctis Dominus resurgens, totam illam comparabilis gaudii jubare sol verus illustravit. Triduum ergo Dominicae mortis, quod perfici nequivit, eo respectu quo ipse a Judaeis est trucidatus, pulchre et rationabiliter ad hunc respectum transponitur, quod ipse suis m
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ celebramꝰ uigilias. ad similitudinem
tenebrarũ quȩ patiente dño suꝑ terrã fac¬
te sunt: significando ut supͣdictũ ẽ. cecita¬
tem quȩ extẽ accidit mnisrł. Sicq fit ut
sacͥficiũ nouũ qđ mortem dñi pͥdie ꝑ ma¬

Expanded text:
ribus, canimus vigilias ad similitudinem tenebrarum, quae patiente Domino, super terram factae sunt, significando, ut supra dictum est, caecitatem, quae extunc accidit in Israel . Sicque fit ut sacrificium novum, quod mortem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ausa poscere uidẽtur. ut hac die¬
dñicum corpꝰ conficientes. & inde
uiq inpͥmã sabb̃i recondentes. toto eo¬
dem sabb̃o uigi silentio ꝯsopiti. usq in
pͥmam sabbati ab om̃i diurno sallentio:
cunctoq sacri altaris minist̾io uacaremꝰ.
Sic eium rei ꝓpiꝰ accedere putarem᷑. ꝓ eo qͥ
hac die dñs nr̃ ĩmolatus. sabb̃o reqͥeuit
insepulchro: totanq sequentẽ noctẽ disci¬
puli eiꝰ intͥsticia tͣnsegert̾. donec dilucło
redeuntib amonum̃to mulierib. qͦq
audierant & uiderant referentib paula-¬
tim respirare. & ingaudiũ reuiuiscere ce-¬
perunt. Uerius itaq tͥduanã dnĩ mortẽ
ueteri historia similitu dinẽ rectiꝰ tenere.
qͥ dictum est de manna qđ filiisisrł in
ligant qđ inferant. sitq duplum quam
ꝑsingłos dies colligere solebant: qr die

Expanded text:
ausa poscere videtur, ut die Dominicum corpus conficientes, et inde usque ad Sabbatum recondentes, toto eodem Sabbato jugi silentio consopiti, usque in primam Sabbati ab omni diurno psallentio cunctoque sacri altaris ministerio vacaremus. Sic enim rei propius accedere putaremur pro eo quod hac die Dominus noster immolatus, Sabbato quievit in sepulcro, totamque sequentem noctem discipuli ejus in tristitia transegerunt, donec diluculo redeuntibus a monumento mulieribus, quaeque audierant et viderant referentibus, paulatim respirare et in gaudium reviviscere coeperunt. Verius itaque triduanam Domini mortem veteri historia similitudinem rectius tenere, qua dictum est de manna, quod filiis Israel in ligant quod inferant, sitque duplum quam per singulos dies colligere solebant, quia die
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuenit᷑. qr non ꝯficit᷑ s pͥdie. id ẽ. fRa
u. illatũ & reconditũ ẽ. qd̾ hodie sumamꝰ.
Cur ita fiat. qͥa ratione ñ uacat. uigilan¬
ter intuendũ ẽ. Dñs nr̃ non tunc solum
uel pͥmũ immolatũ ẽ. qͣndo auideis in cru¬
ce suspensus ẽ: s & pͥdie qͣm pateret᷑. qͥndo¬

Expanded text:
non invenitur, quia non conficitur, sed pridie, id est feria quinta, illatum et reconditum est, quod hodie sumamus. Cur ita fiat, quia ratione non vacat, vigilanter intuendum est. Dominus noster non tunc solum vel tunc primum immolatus est, quando a Judaeis in cruce suspensus es
Abbreviated transcription (Latin):
fr̾a .ui. qua xꝰ hostia salutaris a suis tru¬
cidatur immiciᷤ recte a nob̃ qͥsi sepultũ ẽ
sacͥficii decꝰ. & celeste illud manna. qr ho¬
die ñ inuenit᷑. fr̾a .u. parauimꝰ & intuli¬
quod duo prb̃ri corpꝰ dm̃cũ de loco qͦ pͥdie

Expanded text:
ristus hostia salutaris a suis trucidatur inimicis, recte a nobis quasi sepultum est sacrificii decus, et coeleste illud manna, quia hodie non invenitur , feria quinta paravimus et intuliquod duo presbyteri corpus Dominicum de loco, quo pridie
Abbreviated transcription (Latin):
amen dico uob̃ qui ñ intrat ꝑ ostiũ moui¬
le ouiũ. s ascendit aliunde ille fur ẽ & la¬
tro. & c̾. Passim ꝑ libros patrũ sententie
repꝑiuntur. quib confirmat᷑ taliũ sacra¬
menta sp̾em quidẽ pietatis hab̾e. uirtu¬
tem autem eiꝰ abnegare qͦmͦ palmes cũ fu¬
erit abscisus deuite palmes quidẽ est s

Expanded text:
 qui non intrat per ostium in ovile, sed ascendit aliunde, ille est fur et latro , etc. Passim per libros Patrum sententiae reperiuntur, quibus confirmatur talium sacramenta speciem quidem pietatis habere, virtutem autem ejus abnegare , quomodo palmes cum fuerat abscissus de vite, pal
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. de corꝑe manꝰ quidẽ ẽ s corꝑis ui¬
tam sensũq in se retinere ñ potest. Qua¬
ꝓpter cũ baptizati atalibꝰ ad catholicã reu̾¬
tunt᷑ eccłiã ñ quidẽ repetit᷑ in illis laua¬
chrũ carnis. siquidẽ baptizati st̃ innoi̾e
pot̾ant. Hoc gͥ ut sup̃dictũ ẽ. officio de¬
clamat᷑ foris non dari sp̃m scm s intꝰ ꝑ ep̃o¬

Expanded text:
fuerit de corpore, manus quidem est, sed corporis vitam sensumque in se retinere non potest. Quapropter cum baptizati a talibus, ad catholicam revertuntur Ecclesiam, non quidem repetitur in illis lavacrum carnis, siquidem baptizati sunt in nomipoterant. Hoc igitur, ut supradictum est, officio declamatur foris non dari Spiritum sanctum,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi in carnati. uox ȩt̾ni pͥncipii. u̾bũ antiqͥ
ꝯsilii. u̾bũ qđ humanã acceꝑat naturam
id ẽ in carne manens panis & uini accipie¬
bat sub̃am. Uita media panẽ cũ sua carne.
uinũ cũ suo iũ gebat sangͥne. Qa qͥmadmodũ
ĩ corꝑis sensib m̃ti & corpulu̾to aerimedia
lingua int̾uenit. & utrũq ꝯiungens unõ
sermonẽ efficit qͦ maures demisso id qd̃ au¬
dibile ẽ cito absumit᷑ ⁊ tͣnsit. sensus autẽ
sermonis & indicente & in eo qͥ aud̾ integ̾
sanguini ꝗ̃ de ut̾o uͥgninis assũpserat. &

Expanded text:
Verbi Incarnati, vox aeterni principii, verbum antiqui consilii. Verbum quod humanam acceperat naturam, id est in carne manens, panis et vini accipiebat substantiam vita media, panem cum sua carne, vinum cum suo jungebat sanguine. Quemadmodum in corporeis sensibus menti et corpulento aeri media lingua intervenit, et utrumque conjungens unum sermonem efficit, quo in aures dimisso, id quod audibile est, cito absumitur et transit: sensus autem sermonis et in dicente et in eo qui audit, integer sa
Abbreviated transcription (Latin):
eandem passionẽ suã hunc sp̃m daturꝰ.:
dilectionem attentiꝰ cõmendabat. uidł
ut dilectio cordis humani. dilectioẽ dei
nis situn reqͥrebat. cũ templo stans et
clamans dicebat. Si quis sitit uiniat &
bibat. Uͥscenophegie festiuitas qñ memo¬
res beneficioꝵ dei tab̃nacła faciebant.

Expanded text:
eamdem passionem suam hunc Spiritum daturus, dilectionem attentius commendabat , videlicet ut dilectio cordis humani, dilectioni Dei,nis sitim requirebat, cum in templo stans et clamans dicebat: « Si quis sitit, veniat et bibat. » Ubi et Scenopegiae festivitas, quando memores beneficiorum Dei tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
canticis. Oleũ effusũ nomen tuũ. io ad¬
olescentule dilexert̾ te. Itaq qͣm admo¬
dum ĩsponsalibꝰ pͥmũ sponse ostenditur
sponsus. laudat᷑ genꝰ. fortitudo p̾dicatur.
diuicie numerant᷑ & forma cõmendat᷑.
ꝑ qͤ omĩa mutuus affectꝰ. uoluntariꝰq
puelle exigit᷑ assensus. & tũ demũ ꝑcon¬
uentũ amoris is qͥinsuis placuerat. totus
catione & deuide uͥ se ipsum placuisse ind̾it
ꝯfident᷑ accedit. sic̃ de muliere fort̾ scͥp¬
tum ẽ. confidit in ea cor uiri fui. & ple

Expanded text:
effusum nomen tuum, ideo adolescentulae dilexerunt te . » Itaque quemadmodum in sponsalibus, primum sponsae ostenditur sponsus, laudatur genus, fortitudo praedicatur, divitiae numerantur et forma commendatur, per quae omnia mutuus affectus, voluntariusque puellae exigitur assensus et demum per conventum amoris, is, qui in suis placuerat, totus catione, et deinde ubi seipsum placuisse viderit, confidenter accedit, sicut de muliere forti scriptum est: « Confidit in ea cor viri sui , » e
Abbreviated transcription (Latin):
cognouissent dĩ ñ sic̃ dm̃ głificauert̾ aut
grãs egert̾. ita cũ p̾dicat᷑ eis tanta caritas
dĩ qd̾ ꝓ nob̃̾filiũ suũ tradidit. ñ ueneran¬
tur magnitudinẽ beneficiis irrident
ut stulticiã u̾bũ crucis xͥ. lales sp̃s sc̃s nũ¬
qͣm dignat᷑. qr dõ odibiles ingͣtitudine
nimia legẽ nat᷑alẽ preuaricant᷑. Nat᷑ale
namq ẽ homini amantẽ reclamare. & opꝰ
qd̃ laude dignũ qd̃ ue indignũ sit posse
discernere. Qd̃ qi uitio suo uidł qr st̃ ingͣti

Expanded text:
t, aut gratias egerunt , » ita cum praedicatur eis tanta charitas Dei, quod pro nobis Filium suum tradidit, non venerantur magnitudinem beneficii, sed irrident ut stultitiam verbum crucis Christi . Tales spiritus nunquam dignatur, quia Deo odibiles, ingratitudine nimia legem naturalem praevaricantur. Naturale namque est homini amantem redamare, et opus quod laude dignum, quodque indignum sit, posse discernere. Quod quia vitio suo, videlicet qui
Abbreviated transcription (Latin):
agria res ce a deo spanda quã
considare ꝓposuimꝰ. scił qͦ ad cre¬
aturam suam ordine ueniat sp̃s sc̃s. Qd̾
uͥ amimadu̾sũ fuerit. clarebit & ħ qͣm
recte in eũgłio ꝓcedens dictꝰ sit. Ordo ne¬
cessariꝰ hͥ ẽ. ut pꝰ increat᷑a rationali bo¬
na uoluntas excitet᷑ erga cͤatorẽ ⁊ side¬

Expanded text:
agna res et a Deo speranda, quam considerare proposuimus, scilicet quo ad creaturam suam ordine veniat Spiritus sanctus. Quod ubi animadversum fuerit clarebit et hoc quam recte in Evangelio, procedens dictus sit. Ordo necessarius hic est, ut prius in creatura rationali bona voluntas excitetur erga Creatorem, conside
Abbreviated transcription (Latin):
tie ut merito dicat᷑ fons hortarũ puteus
ardo ꝯsuetus ħ p̾paratio cõpetens ẽ. ante¬
luntas. erga c̾atorẽ excitetur p̾dicatione
beneficioꝵ eiꝰ. qi testante scͥptura q̃ dic̃
affectus. id ẽ bona uoluitas erga creato¬
hoĩs ẽ animũ p̃parare .i. bona uelle. dũ
rationabili sensu bonũ disc̾nit & app¬
bat. si c̾ idem apłs ait. nã uelle ad iacet
causas agere. atq hoĩ ostendẽ dignat᷑.
quarũ intuitu uoluntas eiꝰ ad amandũ
dm̃ ex citetur. Uerbi gr̃a. petͥ apłi fuit ut
uellet paratꝰ eẽ cũ dño & in mortẽ & in
dauerãt id cͥco qđ suũ erat ꝑfec̃ ds mitten
habuerat. ꝑficere qͦ haberet. scilicet ut po¬
tenter ꝓ xp̃o & incarcerem & inmortẽ

Expanded text:
tiae, ut merito dicatur « fons hortorum, puteus tiae, ut merito dicatur « fons hortorum, puteus ordo consuetus, haec praeparatio coluntas erga Creatorem excitetur, praedicatione beneficiorum ejus, quia, testante Scriptura quae dicit: « affectus, id est bona voluntas erga Creatohominis est animum praeparare, id est bona velle, dum rationali sensu bonum discernit et approbat, sicut idem Apostolus ait: « Nam velle adjacet ndere dignatur, quarum intuitu voluntas ejus ad amandum Deum excitetur. Verbi gratia: Petri apostoli fuit, ut vellet paratus esse cum Domino in mortem et in daverant, idcirco quod suum erat, perfecit Deus, mittendhabuerat, perficere quoque haberet, scilicet ut potenter pro Christo in carcerem et in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
cłoꝵ inqͥb habitau̾ant ꝑdesertũ qñ de
egypto educti st̃. festiuitas inqͣm mag¬
na sollempnitatis eiꝰ typꝰ erat. qͦ nr̃is in
mentib splendere debet. tẽplantib
beneficia dei. quȩ ꝑfilium suũ redẽptorẽ
nrm magnifice nob̾cũ egit & obħ siti¬
entib illũ in se ipso itueri. qm intantis
suis ex ꝑte st̾ beneficiis. In his nimirum
clamor ille dñi ñ surdas aures inuenit
dicentis. Siqͥs fitit ueniat & bibat. Et ex¬
ponens ꝗͣ sitim querat. qͥd bibendũ offe¬
rat adiungit. Qͥ credit in me .f. de uen¬
dere xͦ subaudit᷑ qd̾ uerũ dicat. ł credere
& demones credunt & tremiscunt. At uͦ
om̃ĩa facta st̃. Ampliꝰ aũ qđ u̾bũ carofac¬
tum ẽ. & habitauit innob̃. Qui gͦ sic sunt¬
in opia subleuatur creat᷑a. ut cũ creatore
suo unũ eundẽq sp̃m habeat. qͥ solꝰ ȩter¬
narum diuitiarũ cumulꝰ ẽ. qͦ ita debriat᷑
& impletur uenter anime. ut de illo fiuat̃
aque uiue. scił dogmata diuine sapien¬

Expanded text:
 desertum, quando de Aegypto educti sunt, festivitas, inquam, magna, solemnitatis ejus typus erat, quae nostris in mentibus splendere debet, contemplantibus beneficia Dei, quae per Filium suum Redemptorem nostrum magnifice nobiscum egit, et ob hoc sitientibus illum in seipso contueri, quem in tantis suis experti sunt beneficiis. In his nimirum clamor ille Domini non surdas aures invenit, dicentis: « Si quis sitit, veniat et bibat. » Et exponens quam sitim quaerat, quid bibendum offerat, adjungit: « Qui credit in me, flumina de venbauditur, quod verum credat, vel credere et daemones credunt et contremiscunt . At veomnia facta sunt, amplius autem quod Verbum caro factum, et habitainopia sublevatur creatura, ut cum Creatore suo unum eumdemque spiritum habeat, qui solus aeternarum divitiarum cumulus est, quo ita inebriatur, et impletur venter animae, ut de illo fluant atquae vivae, scilicet dogmata divinae sapien
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ francoꝵ simul cũ rege pͥmꝰ ꝑduxit
adfidẽ catholicã. Qm eiꝰ missionẽ ormiᷤ¬
ut debuit approbans eidẽ rem̃si pontifi¬
ci uices suas delegauit ꝑ omẽ regnum
ludouici. ⁊ rem̾sis eccł̃iȩ pͥmatũ ad au-
reliqͥt. Magontie crescens apłi pauli
discipłs p̃dicaũ. Raiecto scẽs uuillibror¬
dus a sergio papa missꝰ s pͥmatũ colonia
metͦpoł obtinuit. ea maxime causa qłi
nobili angloꝵ metͦpoli augustinꝰ abeato
gregorio miss est pontifex pͥmꝰ. qͥ toti an¬
gloꝵ genti. ut xp̃m cognosc̾et strenua
p̾dicatioĩs ad ministr̾oe subuenit. Q de
uestib qͥdem sacͥs qͣntũ ad p̾sens attins
ꝓposse satis dictum

Expanded text:
gentes Francorum simul cum rege primus perduxit ad fidem catholicam. Quam ejus missionem Ormismus tertius, ut debuit, approbans, eidem Remensi pontifici vices suas delegavit per omne regnum Ludovici, et Remensis Ecclesiae primatum adaugenreliquit. Moguntinae Crescens, apostoli Pauli discipulus, praedicavit. Trajecti Sanctus Willibrordus, a Sergio papa missus. Sed primatum Colonia metropolis obtinuit, ea maxime causa, quinobili Anglorum metropoli, Augustinus a B. Gregorio missus est pontifex primus, qui toti Anglorum genti, ut Christum cognosceret, strenua praedicationis administratione subvenit. Et de vestibus quidem sacris, quantum ad praesens attinet, pro posse satis
Abbreviated transcription (Latin):
uũ archi ep̾is indu̾̃tũ ꝓ aurea
laminina qd dr̾ palliũ. ab apłica sede
datũ. qd̾ a collo cͥca pectꝰ dependens. situ
humilitatis uel sapientie torquẽ. Qm
hoc illoꝵ pͥuilegiũ habeat rationẽ non
uidet᷑ p̾t̾eundũ. Eꝙͣ .xii. apłixͥ ꝑ uniu̾¬
tã ip̃i. ꝗͣ successores eoꝵ miser̃ ꝑ ꝯtiguas su¬
is sedib ꝓuincias p̃dicatores qͦs ⁊ ep̾os ordina¬
uer̃. ut ubi recepti fuissent. oĩa xͥanitatis

Expanded text:
um archiepiscopis indumentum pro aurea lamina, quod dicitur pallium, ab apostolica sede datum; quod a collo circa pectus dependens, situ humilitatis vel sapientiae torquem. Quam hoc illorum privilegium habeat rationem, non videtur praetereundum. tam ipsi quam successores eorum, misere per contiguas suis sedibus provincias praedicatores, quos et episcopos ordinaverunt, ut ubi recepti fuissent, omnia Christianitatis
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ apłicꝰ nõiat᷑. Qui autẽ ab eis ꝑ pro¬
uincias missi st̃ tã ip̃i qͣ successores eorũ
archi ep̃i uocant᷑. & qͥ ab his ꝑurbes ꝯpro¬
uinciales ordinati st̃. & qͥ ilł succedt̾ usq
hodie sĩplicit̾ ep̃i nõiant᷑. Initiũ gͦ fidei
habentes ab apłica sede regulã hãc me¬
tropolitane obseruat eccłiȩ. ut neminẽ
habeant pontificent nͥ ab eadẽ sede mis¬
sũ. a q̃ pͥmꝰ ilł p̃dicator fidĩ missꝰẽ. Illa aũ
missio supͣdicti pallii largitio ẽ. qđ ũ di¬
ctũ ẽ. a collo dependens humilitatẽ dñi
significat dicentis. sic̃ misit mepat̃. & ego
mitto uos. Inter cet̾os uͦ galliarũ archip̾

Expanded text:
apostolicus nominatur. Qui autem ab eis per provincias missi sunt, tam ipsi quam successores eorum, archiepiscopi vocantur, et qui ab his per urbes comprovinciales ordinati sunt, et qui illis succedunt, usque hodie simpliciter episcopi nominantur. Initium ergo fidei habentes ab apostolica sede regulam hanc metropolitanae observant Ecclesiae, ut neminem habeant pontificem, nisi ab eadem sede missum, a qua primus illis praedicator fidei missus est. Illa autem missio, supradicti pallii largitio est, quod, ut dictum est, a collo dependens, humilitatem Domini significat, dicentis: « Sicut misit me Pater, et ego mitto vos . » Inter caeteros vero Galliarum ar
Abbreviated transcription (Latin):
minũ suũ dicens. cur dñe irasceris inpopło
tuo. & c̾. hȩc oratio moysi ualuit ꝓillis do¬
nec ueniret hoc tẽpꝰ. qͦ tantum facturi e¬
rant homicidiũ crucifigendo dei filium.
qui nunc ait illif. Qd me queritis int̾ficere.
ꝑꝑ quod iã nc̃ remouendꝰ erat moyses int̾ces-¬
sor. sic̃ tunc placatus dix̾at illi. Dimisi ux¬
ta u̾bũ tuũ. Ueruntamen in die ultionisis:
uisitabo & hoc peccatũ eoꝵ¬

Expanded text:
minum Deum suum, dicens: Cur, Domine, irasceris in populo minum Deum suum, dicens: Cur, Domine, irasceris in populo tuo? etc. Haec oratio Mosi valuit pro illis, donec veniret hoc tempus, quo tantum facturi erant homicidium, crucifigendo Dei Filium, qui nunc ait illis: Quid me quaeritis interficere? Propter quod jam nunc removendus erat Moses intercessor, sicut tunc placatus dixerat illi: Dimisi juxta verbum tuum. Verumtamen in die ultionis visitabo et hoc peccatum eo
Abbreviated transcription (Latin):
gue ns homicidas atq impios. moy¬
sen cin quondam oranti ꝑ illis. qͣndo fecert̃
uitulũ in oreb dixerat. dimisi scdm u̾bũ tu¬
um. ueruntamen in die ultiomiꝰ uisitabo
& hoc peccatũ eoꝵ moysen in ꝗͣ hactenꝰ orã-¬
tem ꝓ illis. uatus remouet dicendo. Nonne¬
uob̃ moyses dedit uob̃ legem & nemo ex uo-¬
bis facit legem: Remouet enĩ quẽ ad illos
non ꝑtinere. om̃imoda preuaricatione eos
separante ostendit. Statimq moyse inter¬
cessore remoto. decͥmine reos conuenit. Qd
me in qͥt queritis int̾ficere : Atilli suo more
in samentes dicunt. Demoniũ habes. Qͥs
te querit interficere: Ipse uͦ moysen quã
ꝑdebant t̾cio cõmemorans. magis ac magiꝰ
reos ꝯuincit. Bene gͦ premittit᷑ ipsa lectio
qua moysi dr̃. descende de monte. peccauit
popłs tuus quẽ eduxisti de egypto. Recessert̃
cito de uia quã ostendisti eis. & fecert̾ sͥ uitu¬
lum conflatilem. Q dicente dño ꝑmitte me
ut deleam eos. seqr̾. Moyses autẽ orabat do

Expanded text:
guens homicidas atque impios, Mosen, cui quondam oranti pro illis, quando fecerunt vitulum in Oreb, dixerat: Dimisi secundum verbum tuum, verumtamen in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum . Mosen, inquam, hactenus orantem pro ipsis iratus removet dicendo: Nonne Moses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Removet enim quem ad illos non pertinere omni modo praevaricatione eos saparante, ostendit. Statimque Mose intercessore remoto, de crimine reos convincit: Quid me, inquit, quaeritis interficere? At illi, suo more insanientes, dicunt: Daemonium habes, quis te quaerit interficere? Ipse vero Mosen, quem perdebant, tertio commemorans, magis ac magis reos convincit. Bene ergo ipsa praemittitur lectio, qua Mosi dicitur: Descende de monte, peccavit populus tuus quem eduxisti de Aegypto. Recesserunt cito de via quam ostendisti eis, et fecerunt sibi vitulum conflatilem . Et dicente Domino: Permitte me, u
Abbreviated transcription (Latin):
tentia rursꝰ animauit: & sic̃ uere rutilais
ignis. gła beate resurrectionis hac nocte.
imꝑpetuũ nob̃ gaudiũ feliciter illuxit.
Itẽ ex eodem igne ꝯsec̃ti cerei. cuncti qͥ m
ȩccłia sunt illuminari debent cereoli.
Qd̃ cũ fit. oportune nob̃ illud inmentem
manꝰq & latꝰ ostendens eis in sufflauit. &
uisibilẽ ignẽ ꝯstat significari. quẽ ueñ
ipse mitt̾e int̾rã: & uoluit uehementer
accendi

Expanded text:
tentia rursus animavit, et sicut vere rutilans tentia rursus animavit, et sicut vere rutilans ignis, gloria beatae resurrectionis hac nocte in perpetuum nobis gaudium feliciter illuxit. Item eodem igne consecrati cerei cuncti, qui in Ecclesia sunt, illuminari debent cereoli. Quod, cum fit, opportune nobis illud in mentemmanusque et latus ostendens eis, insufflavit et visibilem ignem constat significari, quem venit ipse mittere in terram et voluit vehementer ac
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs ds nr̃ die ac nocte intuet᷑. nc̃ cele¬
stib doctrinis cõpluens. ũ uere colũpna
nub̾. nc̃ igne sui sp̃c accẽdens: ut uere co¬
lumpna ignis. Iam gͦ uere colupne huiꝰ mi¬
steria nouimꝰ. Qd̾̃ autẽ ad icit̃ de natura
ignis dicens. Q licet diuisꝰmpartes. mutu¬
ati tam̃ luminis detrim̃ta ñ nouit: mul¬
ta nãq luminaria de uno uidemꝰ accen¬
dr. nec illud unũ ꝓptea sinet lum̃ dimi¬
nuit: nchilominꝰ ad idẽ argum̃tũ ꝓfic̃.
Nũquid at rem talem. tali in loco p̾sertim
sam docere nos uoluit: Siquidẽ in eptũ
fuiss ħ absq mist̾i̾o tantis inserere laudi¬
b. Dũ gͦ colũpnãceream rutilans ignis
accendit: Sic de sua naturali copia lau¬
datus. ꝑ hoc aliud ꝑ pulchrũ piũq specꝰ¬
tacłm nr̃arũ mentiũ oculis ingeritur. De¬
niq sic illud innuit᷑. qd̾ extinctã in sepul¬
chro iacentẽ humanitatis xͥ substantiã.
desuꝑnis aspirans ignea diuinitatis po-¬

Expanded text:
 Deus noster die ac nocte intuetur » nunc coelestibus doctrinis compluens, ut vere columna nubis, nunc igne sui spiritus accendens, ut vere columna ignis. Jam ergo verae columnae hujus mysteria novimus. Quod autem adjicit de natura ignis dicens: Qui licet divisus in partes, mutuati tamen luminis 78 detrimenta non novit: multa namque luminaria de uno videmus accendi, nec illud unum propterea sibimet lumen diminuit, nihilominus ad idem argumentum proficit. Nunquid enim rem talem tali in loco praesertim sam docere nos voluit? Siquidem ineptum fuisse hoc absque mysterio tantis inserere laudibus. Dum ergo columnam ceream rutilans ignis accendit, sic de sua naturali copia laudatus, per hoc aliud perpulchrum piumque spectaculum nostrarum mentium oculis ingeritur. Denique illud innuitur quod exstinctam in sepulcro jacentem humanitatis Christi substantiam de supernis aspirans ignea divinitatis po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mĩs m̃itis int̾ leuitarũ numerũ dignatꝰ
ẽ. aggregare. luminis sui grãm infunden¬
do.cerei huiꝰ laudem ĩplere ꝑficiat: laus
dus ẽ significaret. p̃sertim cũ laus eadẽ
cerei. noctis huiꝰ iocundũ ac p̾dulce pre¬
coniũ sit: & resurgentis gr̃a atq uictoriã
uet̾a cũ nouis ꝯferens. tanq̃ tuba clarissi¬
nouimꝰ. quã inhonorẽ dii rutilans ignis ac¬
cendit: qͥ licet diuisꝰ inpartes: mutuati tñ lu¬
minis detͥmenta ñ nouit. Ꝙ his qͦ duob
u̾sicłis. magis ac magis sepedicta cerei sig¬
nificatio collũcescit. Qd enim ait. colũp¬
ne huiꝰ preconia noumiꝰ: aꝑte nob̾ innuit.
qđ ild̾ idem ꝑhanc p̾ciosam lãpadẽ in¬
telligere debeamꝰ. quod ꝑ illã prefigura¬
batur colũpnã: quȩ castra filioꝵ isrł de e¬
gypto exeuntium ꝑmare rubrũ prece¬
debat. Significabat autẽ illa colũpna
nub̃ bene notã nobis nubem humanita¬

Expanded text:
non meis meritis, intra levitarum numerum dignatus non meis meritis, intra levitarum numerum dignatus est congregare, luminis sui gratiam infundendo, cerei hujus laudem implere praecipiat. Laus dus est, significaret, praesertim cum laus eadem cerei noctis hujus jucundum ac praedulce praeconium sit, et resurgentis gratiam atque victoriam, vetera cum novis conferens, tanquam tuba clarissinovimus quam in honorem Domini rutilans ignis accendit. Qui licet divisus in partes, mutuati tamen luminis detrimenta non novit. Ex his quoque duobus versiculis magis ac magis saepe dicta cerei significatio collucescit. Quod enim ait: Columnae hujus praeconia novimus, aperte nobis innuit quod illud idem per hanc pretiosam lampadem intelligere debeamus, quod per illam praefigurabatur columnam, quae castra filiorum Israel de Aegypto exeuntium per mare Rubrum praecedebat . Significabat autem illa columna nubis bene notam nobis nubem humanita
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ extincte st̾ mortes significari ꝓ¬
pħetarũ & iustoꝵ: qͥ a sanguine abel iusti
usq ad xp̃m occisi sunt: ipsãq candelam
quȩ ad euangłm non maior ceteris extingͥt᷑.
ipsũ dnm̾ significare: qui euangłians oc¬
ciditur. unꝰ ex ꝓpħis reputatꝰ. C onstat autẽ
qr qͥ ꝯtẽptꝰ & humilis occisꝰ ẽ: hunc ds susci¬
tauit. ac pͥncipẽ & saluatorẽ ex altauit. ad
dandã penitentiã in rem̾ pec̾. Bene gͦ sig¬
nificationis ordo ꝓcedit. dũ clarã resurgẽ¬
tis magnitudinẽ. p̾clari significat mag¬
nitudo cerei. Eo uł maxime cereꝰ ad xͥ simi¬
litudinẽ accedit. qđ paruula qͦ substanti
concip̃ & parit. Cui recte cõꝑatur uirgo
oraria deigentͥx: q̃ inuiolata nob̃ dm̃ in
carne. qͣsi mel incera ꝓtulit. Cũ gͦ recte hu-¬
manitatis xͥ similitudinẽ gerat: annꝰ illi ab
nichilominꝰ insculpitur. Ampliꝰ autẽ id qͥ
dictũ ẽ: eiusdem cerei benedictio ꝯfirmat.
Rimo cũ inp̾fatione benedicens rogat. ut qͥ me

Expanded text:
quae exstinctae sunt, mortes significari prophetarum et justorum, qui a sanguine Abel justi usque ad Christum occisi sunt, ipsamque candelam, quae ad Evangelium non major caeteris exstinguitur, ipsum Dominum significare, qui evangelizans occiditur, unus ex prophetis reputatus. Constat autem quia qui contemptus et humilis occisus est, hunc Deus suscitavit, ac « principem et Salvatorem exaltavit, ad dandam poenitentiam in remnificationis ordo procedit, dum claram resurgentis magnitudinem praeclari significat magnitudo cerei. Eo vel maxime cereus ad Christi similitudinem accedit, quod parvula, quae substantiaconcipit et parit, cui recte comparatur virgo Maria Dei genitrix, quae inviolata nobis Deum in carne, quasi mel in cera, protulit. Cum ergo recte humanitatis Christi similitudinem gerat, annus illi ab nihilominus insculpitur. Amplius autem, id quod dictum est, ejusdem cerei benedictio confirmat. Primo cum in Praefatione benedicens rogat: Ut qui me,
Abbreviated transcription (Latin):
ora cõpletorii nob̃ illud cõmemorat
de passioẽ dñi q iã egresso iuda.
pauere cep̃ & tedere. factꝰq in agonia ꝓ¬
lixius orauit. & sanguineas guttas ꝓstra-¬
to corꝑe sudauit. torcular tc̃ soł calcans.
& infuturo sanguinẽ martyriũ ꝓ se fundẽ¬
dum p̾signans. itẽq illud de resurrectiõe
eiꝰ qd pꝰ quã fec̾at pacẽ inter dm̃ & homines le¬
gatꝰ fi delis rediens eũgłizauit nob̾.stans
inmedio discipłoꝵ suoꝵ & dicens eis pax
uobis:¬

Expanded text:
at de passione Domini, quod jam egresso Juda, « pavere coepit et taedere , » factusque in agonia, prolixius oravit, et sanguineas guttas prostrato corpore sudavit , torcular tunc solus calcans , et in futuro sanguinem martyrum pro posse fundendum praesignans. Itemque illud de resurrectione ejus, quod priusquam fecerat pacem inter Deum et homines , legatus fidelis rediens evangelizavit nobis, stans in medio discipulorum suorum, dicens eis: « Pax vobis