comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nescitis: quia salus ex iudeis est. Multũ
dedit iudeis: s noli istos reprobos acciꝑe.
Parietem illum accipe cui adiunctus est ali¬
us: ut paccati in lapide angulari quod
est xpc. copularentur. Unus enim paries
a uideis. unus a gentib Longe a se isti pa¬
rietes: s donec in angulo coniungantur.
est: nos adoramus quod scimus: ex ꝑsona
quidem iud eoꝵ dictum est: s non omiũ
iudeoꝵ. Non reproboꝵ iudeoꝵ: s de qua¬
lib fuerunt apłi. quales fuerunt illi ꝓpħe.
quales fuerunt illi omnes sci. qui omnia
sua uendiderunt: et precia rerum suarũ
ad pedes apłoꝵ posuerunt: Non enim rep-¬
pulit deus plebem suam: quam presciuit:
Audiuit hoc mulier ista: et addidit. Iam¬
dudum ꝓpħam dixerat: uidit talia dice-¬
re eum cum quoloqueretur que iam plus
essent a ꝓpħa Et quid respondit: Uidete
dicit ei mulier. scio quia messias uenĩt. qͥ
dicitur xp̃c. Cum ergo uenerit: ille nob̾

Expanded text:
nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, quod est Christus, copulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fuerunt Prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum posuerunt . Non enim repulit Deus plebem suam quam praescivit . 27. Audivit hoc mulier ista, et addidit. Jamdudum prophetam dixerat; vidit talia dicere eum cum quo loquebatur, quae jam plus essent ad prophetam; et quid respondit, videte: Dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
celsis habitat: s humilia respicit. Proppe
est dñs. Quib forte altis. his qui obtri¬
uerunt cor. Mira res est et in altis habi¬
tat. et humilib ꝓpinquat. Humilia res¬
picte: excelsa autem a longe cognoscit. su¬
ꝑbos longe uidet: eo illis minus ꝓpinqͣt.
quo sibi uidentur altiores. Querebas eͦ
mantem: descende ut attinguas. S ascen¬
dere uis ascende.: noli montem querere.: As¬
censiones inquit in corde eius. Hoc psalmꝰ
dicit: in conualle plorationis. Conuallis
humilitatem habet. Ergo intus age to¬
tum. & si forte queris aliquem locum al¬
tum. aliquem locum scm̃: intus exhibe ͣ tẽ¬
plum deo. Templum enim dei scm̃ est: quod
estis uos. In templo uis orare: in te ora: S
prius esto templum dei: quia ille in tem¬
plo suo exaudiet orantẽ. Ueniet ergo ho¬
ra et nunc est: quando ueri adoratores ado¬
rabunt patrem in spũ et ueritate. Nos
ad oramus quod scimus. uos ad oratis quod

Expanded text:
celsis habitat, sed humilia respicit. Prope celsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, aliquem locum sanctum, intus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod
Abbreviated transcription (Latin):
credo quichi lam enm est in te quicredat. ga
rosis est uir tuus. Cepisti adet intellectũ.
do me ꝓpħam appellastia Nulier cre¬
chi: quia nisi credideritis non intelli¬
Ergo mulier crede mͥquia ueniet ho¬
ando neq in monte hoc neq in ihe¬
rosel¬
muis adorabitis patrem uos adora
quia salus ex udeis est. S ueniet
A traleꝰ q̃rit qͥ adoret̃ eũ : Quare pat̾ tales
querit qui adorent cum non in monte nõ
in templo s i sp̃u et ueritate: Sp̃s est ds̃.
hicorpus cẽt deus: oportebat cum adora¬
rim monte quia corporeus mons. Oporte¬
bat cum adorari in templo: quia corpore
umꝰ templum. ep̃s est deus. et eos qui ado¬
rant cum in sp̃u et ueritate oportet ado¬
rar. Audiuimus et manifestum est. Foras
cramus: introinissi sumus. Osi inuenirem
dicebas montem aliquem altum. et soli¬
tarium credo enim quia in alto est deus
magis me exaudiet ex alto. Quia in mon¬
tt es ppinquum te deo putas: et cito.
audiri quasi de ꝓximo clamantem: In ex¬

Expanded text:
credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crehi, quia nisi credideritis, non intelliErgo mulier crede mihi, quia veniet hoando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Vos adora salus ex Judaeis est. Sed veniet r tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad cum. Interea rgabant cum disci
dicentes Rabbi manduca. Lerant e
emere cibos: et uenerant. Ille aũ dimi
go habco cibum manducare: quemu
noniscitis. dicebant ergo discipuli an
ducare: Quidi mirum simuliet. illa m
intelligebad aquamis sccendiscipili no¬
dum intelligunt. escam: Audiuit an
cogitationes illoꝵ et iam instruit iti
gister: Non ꝑ circuitũ sicut illam co
adhuc uirum requirebat: s iam apt
Mcus inquit cibus est: ut faciam uo¬
tatem eius. qui me misit. Ergo et por
ipse erat in illa muliere: ut facereti
tatem cius qui eum miserat. Ideo d¬
bat sitio. da michi bibere: scilicet utl
dem in ea oꝑaretur. et fidem eius bibi¬
ret: et eam in corpus suum traicerit l
cibus meus ut faciam uoluntatem o
qui misit me. Nonne uos dicitis quo
huc quatuor menses sunt. et messisi
In opus feruebat: & oꝑarios mittere
ponebat. Uos quatuor menses cõpi¬
tis ad messem: ego uobis aliam mell
albam. et paratam ostendo Ecce dicos

Expanded text:
nterea rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad ducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? Ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes eorum, et jam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte. Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Ergo et potus ipse erat in illa muliere ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. t, ipse est cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus ferdisponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem: ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. « Ecce dico vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
samaritanis: quia dicebant cis Q
uos iactatis. et ideo uos nob̃ melu
ꝑhibetis. quia templum habetis q
nõ habemus : Numquid patres ii
deo placuerunt in illo motemplo ad¬
runt: Nonne in isto monte adoraul
ubi nos sumus: Melius ergo nos i
in hoc monte deum rogamus: ubis
nr̃i rogauerunt. Contendebant utn
nari: quia uirum non habentes. il
templo. illi ꝓ monte inflabantur.
sus inuicem. dominus tamen mod
docet mulierem. tamquã cuius us

Expanded text:
Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores nobis esse perhibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi adversus se invicem. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir
Abbreviated transcription (Latin):
uir. & quid erat si uir non erat. nisi adul¬
ter: Woca itaq non adulterum s uirũ
tuum: ut intellectu me capias. non erro¬
re de me falsum aliquid sentias. Adhuc
enim errabat mulier: que aquam illã
cogitabat. cum iam dñs de sp̃u scõ lo¬
queretur. Quare errabat nisi quia ad¬
ulterum non uirum habebat. Tollen
ergo istum adulterum qui te corrim
et uade uocauirũ tuỹuoca: et ueni u
tum est ad moysen: ꝓpħam cis suscita
fr̃ib eorum: similem tui. Similem se
ad formam carnis: non ad eminentias
iestatis. Ergo inuenimus dnm iħm e¬
mulier ista. Wideo inquit quia pps̃s
uideo quia ꝓpħa es: et incipit quor
illam solet mouere. Contentio qui
rat inter samaritanos et iudeos: qr
dei in templo a salomone fabricati
rabant deum. samaritani longe i
siti. non in coadorabant: et ideo iua
liores se eẽ iactabant: quia in ten
orabant deum: Non enim coutũtu

Expanded text:
vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulvir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut dictum est ad Moysen: « Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui . » Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jemulier ista. Video, inquit, quia propheta es Video quia propheta es, et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et ideo Judaei meliores se esse volebant, qui in templo adorabant Deum. Non enim coutuntu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhi¬
betur ꝑ illum intellectum: Non alba et
nigra discreturus est: s iusta et iniusta. ma¬
la et bona. utilia et inutilia: castitatem et
inpudicitiam. hanc ut amet: illam ut ui¬
tet. Caritatem diligat: et odium uitet. In
illd ut sit: in illo ut non sit. hic uir: quinq
illis uiris: in ista muliere non successerat.
U enim non succedit ille: error dñatur. llã
cum ceꝑit anima capax ẽẽ rationis: aut a
sapiente mente regit᷑aut ab errore. &: error
non regitis ꝑdit. Post istos ergo quinq sen¬
sus mulier illa adhuc errabat: et error eam
uentilabat. Error autem iste non erat legi¬
timus uir: s adulter. Ideo ei dñs ait. bene
dixistiqr nõ habeo uirum. Quinq enim
uiros habuisti. Quinq te sensus carnis
primo rexerunt: uenisti ad etatem uten¬
de rationis. nec ad sapientiam ꝑuenisti.
s in errorem incidisti. Ergo post illos quin¬
que uiros: iste quem habes non est tuus

Expanded text:
sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhisunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc que istis quinq sensib regitur.:
et sub istis quinq uiris agit. a tubi ue¬
nerit ad annos exerende rationis: si eam
susceperit obtima disciplina et doctri¬
na sapientie: quinq illis uiris ad regen¬
dum non succedet. nisi uir uerus legi¬
timus et illis melioꝵ Et qui melius re¬
gat. et qui ad eternitatem regat. ad et̃¬
nitatem excolat: ad eternitatem instru¬
struat. Nam isti quinq sensus non ad eter¬
nitatem nos regunt: s ad ista temporalia
uel appetenda uel fugienda. Ubi uero
intellectus sapientia mibutus. regere ce¬
perit animam: scit iam non solum fugere
foucam. et ambulare in equali quod oculi
ostendunt anime infirme. nec tantum ca¬
noras uoces suauit̃ audire. dissonasq re¬
pellere: uel blandis odorib delectari. puto¬
resq respuere. aut dulcedine capi. et ama¬
ritudine offendi. aut lenib mulceri: et as¬
peris ledi. Ista enim omĩa: infirme anime

Expanded text:
adhuc quae istis quinque sensibus regitur, adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae
Abbreviated transcription (Latin):
quidem absurde nec usquequaq inꝓba¬
biliter: quinq uiros mulieris huius. quĩ¬
que libros moysi. Utebantur enim eie
samaritani: et sub eadem lege erant. Nam
inde illis et circumcisio inerat. S qm̃ an-¬
gustat nos quod sequitur. et nunc quem
habes non est tuus uir.: uidetur michi fa¬
cilius nos posse acciꝑe quinq uiros prio¬
res anie. quinq sensus corporis eẽ. Quã¬
do enim quisq nascitur: antequã utipos¬
sit mente atq ratione: non regitur nisi
sensib carnis. Anima in puero paruo. qd̃
auditur. quod uidetur. quod olet. quod
sapit. quod tactu sentitur. hoc appetit.
aut fugit. appetit quicquid mulcet: fug̃
quicquid offendit hos quinq sensus. hos
enim quinq sensus mulcet uoluptas: of¬
fendit dolor. scdm hos quinq sensus
tamquam quinq uiros prius uiuit ani¬
ma: quia istis regitur: quare autem uiri
dicti sunt: Quia legitimr a deo quippe
facti: et a deo donati anime. Infirma est

Expanded text:
quidem absurde, nec usquequaque improbaquidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligis p̃sentis uocem ueritatic
Presens esto. s noli sola: cum uiro tuo ad¬
esto et adhuc illa non dum aduocato il¬
lo uiro non intelligit: adhuc carnem sapit.
absens est enim uir. Non habeo inquit
uirum: et dñs sequitur: et mysteria lo¬
quitur. Intelligas reuera istam mulierẽ
non habuisse tunc uirum: s coutebatur
nescio quo non legitimo uiro. adultero:
magis quam uiro & dñs ei. Benedixisti.
nquia non habeo uirum. Unde ergo tu
dixisti: uoca uirum tuum : Et audi quia
bene nouit dñs non cam habere uirum.
dicit ei et cettra. Ne forte putaret mulier.
ideo dixisse dñm benedixti quia non ha¬
beo uirum. quod hoc a muliere didicerit.
non quod ipse istud diuinitate cognoue¬
rit: audi aliquid quod non dixisti. Quinq
enim uiros habuisti: et iste quem habes nõ
est tuus uir. hoc uere dixisti. Iterum cogit
de istis quinq uiris: subtilius aliquid per¬
scrutari. Multi quippe intellexerunt nõ

Expanded text:
non intelligis praesentis vocem veritatis; non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
qt quidaam quod intellectus uocatier hoc
psum amime quod intellectus. et mensdi¬
ctur illuminatur lucc suꝑiore. Iam supi¬
o uialur qua mens humana illuminat᷑.
Scis t ẜrat ciim uerum lumen: quod il:¬
Iminat omnem hominem. uenientem in
hunc inundum. Talis lux xp̃c erat: talis
lur cum muliere loquebatur. Et milla uitel¬
lectus non aderat. qui illa luce illuminare¬
tur nec tantum ꝑfunderetur. uerum de
frucretur. Ergo dñs tamquã diceret illus¬
trare uolo et non adest quem: uoca inqͥt
durum tuum. adhibe intellectum ꝑ quẽ do¬
bearis: quo regaris. Ergo constitue animã
excepto intellectu tamquã feminam: in¬
tellectum autem habere tamquã uirũ.
S iste uir non bene regit feminã. suam:
lieris uir: caput autem uiri xp̃c. Loqueba¬
tur caput uiri cum femina: et non erat uir.
Et tamquam diceret dñs adhibe caput
tuum. ut ille suscipiat caput suum: ergo
uoca uirum tuum et ueni huc. id est adesto.
presens esto. Uelut cnim absens es: dum

Expanded text:
tra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superiore. Jam superior illa lux, qua mens humana illuminatur, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, lieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceteris diligebat. Ergo ille fallen
et ego recta sentirem: Immosi pies
obedient̃ obaudiam. quod dixit. uti
rear sentire quod sensit. Accipite itas
fr̃s k̾m̃i quid hic sentiã sine preiudicis
si uos melius aliquid senseritis. Magl¬
trum enimꝰ unũ omnes habemus: et i
una scola condiscipuli sumus. Hoc en
sentio: & uidete si non aut uerũ est. a
ꝓpinquat ueritati quod sentio. Insam¬
ria biduum fecit: et crediderunt ma
samaritani. Tot dies in galilea est. c
in eum crediderunt galilci Retexii
uel recolite memoria: hesterni diei
lectionem et sermonẽ. Wenit in sa¬
riam ubi cũ primo mulier illa p̃dis¬
rat: cum qua ad puteũ iacob locuo
erat magna misteria. Eo uiso samd¬
tani ec audito. crediderusit oa elierint
uenbũ mulieris. et fic mnius credide cieri¬
uetor uerbion cus de plures dedliderũt
prtt sereptun cł. ibi facto iduq Ruo¬

Expanded text:
prae caeteris diligebat . Ergo ille falleretur, prae caeteris diligebat . Ergo ille falleretur, et ego recta sentirem? Imo si pie sapio, obedienter audiam quod dixit, ut merear sentire quod sensit. 3. Accipite itaque, charissimi, quid hic sentiam, sine praejudicio, si vos melius aliquid senseritis. Magistrum enim unum omnes habemus, et in una schola condiscipuli sumus. Hoc ergo sentio, et videte si non aut verum est, aut propinquat veritati quod sentio. In Samaria biduum fecit, et crediderunt in eum Samaritani: tot dies in Galilaea fecit, et non in eum crediderunt Galilaei. Retexite vel recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermonem. Venit in Samariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria: eo viso Samaritani et audito crediderunt in eum propter verbum mulieris, et firmius crediderunt propter verbum ejus, et plures crediderunt: sic scriptum est. Ibi facto biduo
Abbreviated transcription (Latin):
rente dnõ et donante quod loquai: ques¬
tionem ꝓpositam cognouistis: solutionẽ
eius exquirite. s repetamus ꝓpositio¬
nem:ut solutionem desiderabilem facia¬
mus. Mouit nos cur cuangłista dixe¬
rit. ipse enim ihe testimoniũ ꝑhibuit q
ꝓpħa in patria sua honorem non habes
Hoc ꝑ moti retexarinus uerba suꝑiora.
inueniamus eur hoc cuangłista dice
uoluerit: et inuenimus suꝑiora uerbi.
ita narrantis: qm̃ post biduum ꝓfecti
est. de samaria in galileam: spt̃ hoc:
mariam et ꝓꝑauit uenire in galilean
Immo uero quasi uideor michi cong¬
entius intelligere. quia si honorẽ in pe
suua xp̃c non haberet: non ad eam re¬
ta samaria festinaret. S nisi fallori
quia uerum est et non fallor meliusa
de pectore dni biberat. Ipse est enm
ioħs euangłista qui inter om̃s discii¬
los suꝑ pectus dnĩ discumbebat. eto
dñs caritatem debens omnib tamc

Expanded text:
rente Domino et donante quod loquar. Quaesrente Domino et donante quod loquar. Quaestionem propositam cognovistis, solutionem ejus exquirite. Sed repetamus propositionem, ut solutionem desiderabilem faciamus. Movet nos cur Evangelista dixerit, Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quod propheta in patria sua honorem non habet. Hoc permoti reteximus verba superiora, ut inveniamus cur hoc Evangelista dicere voluerit; et invenimus superiora verba ejus ita narrantis, quoniam post biduum profectus est de Samaria in Galilaeam. Propter hoc Samariam, et properavit venire in Galilaeam? Imo vero quasi videor mihi congruentius intelligere, quia si honorem in patria sua Jesus non haberet, non ad eamdem relicta Samaria festinaret. Sed ni fallor, imo quia verum est, et non fallor, melius de pectore Domini bibebat. Ipse est enim Joannes evangelista, qui inter omnes discipulos super pectus Domini discumbebat; et quem Dominus charitatem debens omnibus, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
odierna euangelica lec¬
tio hesterni diei sequit᷑
lectionem: que nobis ad
disputandum ꝓponitur.
In qua quidem sensus nõ
s urit in uestigatione difficiles: s digni
p̃dicatione. digni admiratione et lauda¬
tione. ꝓinde locum istũ cuangłii cũcomen¬
datione comemoremus potius: quan
cum difficultate tractemus: Abiit e¬
nim iħc post biduum quod fecerat in
samaria. in galileam: ubi nutritus erat.
Sequutus autem euangłista ait. Ĩpse
enuim aħc testimonium ꝑhibuit: quia
ꝓpħa in patria sua honorem non habet
non habebat. Non enim samaria patria
ipsius erat: s galilea. Cum ergo istos de¬
seruisset. tam cito. et ad galileam uenis¬
set ubi nutritus erat. quomodo attesta¬
tur. quia ꝓpħa in patria sua honorem
non habet: Magis uidetur attestaripo¬
tuisse quod ꝓpħa in patria sua honorem
non haberet: si contempneret ꝑgere in
galileam. et in samaria remansisset. In
tendat ergo caritas ur̃a insinuatum no¬
bis non modicum sacramentũ: Sugge¬

Expanded text:
odierna evangelica lectio, hesterni diei sequitur lectionem, quae nobis ad disputandum proponitur. In qua quidem sensus non sunt investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudatione. Proinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. non habebat: non enim Samaria patria ipsius erat, sed Galilaea. Cum ergo istam deseruisset tam cito, et ad Galilaeam venisset ubi nutritus erat; quomodo attestatur quia propheta in patria sua honorem non habet? Magis videtur attestari potuisse quod propheta in patria sua honorem non haberet, si contemneret pergere in Galilaeam, et in Samaria remansisset. 2. Intendat ergo Charitas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, sugge
Abbreviated transcription (Latin):
nem cius: et mulieri dicebant᷑: Quia
iam non ꝓpter tuam loquel am credi¬
mus: ipsienĩnos audiuimus et scimus:
quia hic est uere saluator mundi. Et
hoc paululum animaduertendum est.
quia lectio terminata est Mulier pri¬
mum nunciauit. et admulieris testi¬
monium crediderunt samaritani: et ro-¬
gauerunt eum ut apud cos inaneret.
et mansit ibi duos dies: et plurecs
crediderunt. Et cum credidissent: di¬
cebant mulieri. Non iam ꝓpter uerbũ
tuum credimus: s ipsi cognouimus
et scimus quia hic est uere saluator
mundi. Primo ꝑ famã: postea ꝑ pre¬
sentiam. Sic agitur hodie cum eis qͥ
illa muliere hoc est eccłia adnuncian-
te ad xp̃m̃n ueniunt: credunt ꝑ istam
famam. manet apud cos biduo. hoc
est dat illis duo p̃cepta caritatis et
multo plures et firmius meũ credunt.¬

Expanded text:
ia jam non propter tuam loquelam credimus. Ipsi enim audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est: mulier prima nuntiavit, et ad mulieris testimonium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies; et plures crediderunt; et cum credidissent, dicebant mulieri: Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum iis qui illa muliere, hoc est Ecclesia, annuntiante ut ad Christum veniant. Credunt per istam famam; manet apud eos biduo; hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures in eum credunt
Abbreviated transcription (Latin):
sermo. Uenit ignara. inuenit eum: et agi¬
tur cum illa. Uideamus quid: uideamus
quare. Uenit mulier de samaria. hauri-¬
re aquam. Samaritam ad iudeoꝵ gentẽ
non ꝑtinebant. alienigene fuerunt: quã¬
uis uicinas terras incolerent: Longum
est originem samaritanoꝵ redexere: ne nos
multa teneant et necessaria non loquam̃.
Sufficit ergo ut samaritanos inter alie¬
nigenas deputemus: et ne audatius hoc¬
me arbitremini dixisse quam uerius
audite ipsum dnm iħm quid dix̾it illisar¬
ritano uni de decem leprosis quos mundi¬
uerat. qui solus rediit ut giãs ageret no
ꝑtinet ad imaginemrei. quod ab alieng¬
nis uenit ista mulier: qura tẏpum gereber¬
ã eccłie. Uentura enim erat eccłia de geras
alienigena a genere iudeoꝵ. Audiamus
go in illa nos. et in illa agnoscamus nos
et in illa grãs agamus deo ꝓ nobis: li
enim figura. erat non ueritas: quia a
sa p̃misit figuram. et facta est ueritas

Expanded text:
sermo. Venit ignara, invenit eum, et agisermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: NoPertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
significauit: facta est mulier in costa tamꝙͣ
fortis: factus est adam in carne. tamquam
infirmus. Ap̃c est et eccłia. Illius infirmitas:
nra est fortitudo. Quare ergo hora sexta: quia
a etate seculi sexta. Computa in euangłio tã¬
quam unam horam unam ętatẽ: ab ad am
usq ad noe. Scdam: a noe usq ad abraham
Terciamaam ab abraham usq ad dauid. Oar¬
Quartam: a dauid usq ad transmigrationẽ
babilonie. Quintã: a transinigratione babi¬
lonis usq ad baptismũ ioħis. Inde sexta
agitur. Quid miraris: Wenit iħc: et humi¬
liando se uenit. Ad puteum: fatigatus uenit:
quia infirmam carnem portauit. hora sex¬
ta: quia etate scłi sexta. Ad puteum: quia
ad ꝓfunditatem huius habitationis nr̃e. Un¬
de dicitur in psalmis. De ꝓfundis clamaui
ad te dnẽ. Gedit ut dixi: quia humiliatus
est. Et uenit mulier forma eccłie: non iam
iustificate s iustificande. Nam hoc ag̾it

Expanded text:
significavit? Facta est mulier in costa tanquam significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit
Abbreviated transcription (Latin):
futuri. p̃buit nobis magnum indicium
sacramenti: Immo deus in illo p̾buit. Nã
et dormiens meruit acciꝑe uxorem: et de
costa cius facta est uxor: quoniam de xp̃o
in cruce dormiente futura erat eccłia de
lat̾e eius. de latere scilicet dormientis:
quia et de latere in cruce pendentis. lan¬
cea ꝑcusso. sacramenta eccłie ꝓfluxerunt:
S quare hoc dicere uolui fr̃s: quia infir¬
mitas xp̃i: nos facit fortes. Magna ibi im¬
mago p̃cessit. Potuit deus carnem detrahe¬
ie homini. unde faceret feminam: et ma¬
gis uidetur quasi congruere potuisse. fiebat
enim serus infirmior: et magis de carne in¬
firmitas fieri debuit. quam de osse. Ossa e¬
num in carne firmiora sunt: Non detraxit
carnem unde faceret mulicrem: s detraxit
os: et detracto osse formata est mulier. et in
locũ ossis caro adimpleta est. Poterat ꝓ osse
osreddere: p̃oterat ad faciendam mulierem
non costam s carnem detrahere. Quid igitur

Expanded text:
futuri , praebuit nobis magnum indicium futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et de costa ejus facta est ei uxor : quoniam de Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur
Abbreviated transcription (Latin):
parentes eẽ non agnoscimus. Gallina ue-¬
ro sic infirmatur in pullis suis: ut etiam¬
si ipsi pulli non sequantur. filios non uide¬
as: matrem tamen agnoscas. Ita fit alis
demissis. plumis hispida. uoce rauca. om¬
nib membris demissa et abiecta: ut quẽ¬
admodũ dixisi etiamfilios non uideas. ma-¬
trem tamen intelligas. Sic ergo infirmus
iħc fatigatus est ab itinere. Iter ipsius est:
habet. qui ubiq totus est qui nusquam
deest: Quo it. aut unde it. nisi quia non
ad nos ueniret. nisi formã uisibilis carnis
assumeret: Quia ergo uenire ad nos eo mͦ
dignatus est. ut in forma serui assumpta
carne appareret: ipsa carnis assumptio. ẽ
iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid
est aliud: quam fatigatus in carue: infir¬
matus in carne iħc: s noli tu infirmari:
In illius infirmitate. tu fortis esto: quia qͥ
infirmum est dei. fortius est hominib sub
hac rerum imagine adam qui erat forma

Expanded text:
parentes esse non agnoscimus. Gallina veparentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsius est habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma
Abbreviated transcription (Latin):
in principio erat uerbum et uerbum erat
aput deum: et deus erat uerbum. hoc
erat in principio aput deum. Uis uide¬
re quam iste filius dei fortis sit: Omĩa
ꝑ ipsum facta sunt: et sine ipso factum ẽ
nichil. et sine labore facta sunt. Quid gͦ
illo fortius. ꝑ quem sine labore facta sũt
omnia: Infirmum uis nosse: Werbum
caro factum est et habitauit in nobis. for¬
titudo xp̃i te creauit: infirmitas xp̃i te
recreauit. fortitudo xp̃i fecit ut quod nõ
crat eẽt: infirmitas xp̃i fecit. ut quod e¬
rat non periret. Condidit nos fortitudi¬
ne sua: quesiuit nos formfirmitate sua
Nutrit ergo infirmus ipse infirmos: tam¬
quam gallina pullos suos. Huic enim se
similem fecit. Quotiens uolui inquit ad
tur cum pullis suis. Nulla alia auis quod
sit mater agnoscitur. Widemus nidifica¬
re passeresqͦslbet añocłosnrõs. hyrundines.
ciconias. columbas. cotidie uidemus idi¬
ficare: quos nisi quando in nidis uidemus

Expanded text:
in principio erat Verbum, et Verbum erat in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad tur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
fons dicitur. s: si i ꝓintu et suꝑficie sit fõs
fantũ dit Si autem inalto et iꝓfundo sit.
eta puteus uocatur ut fontis nomen non
amittat. Ihc ergo fatigatus ex itinere. sede¬
b̾at sic suꝑ fontem. hora erat quasi serta
lam incipiunt misteria. Non eium frustra
fatigatur tħc: non enim frustra fatigatur
untus dei. Non enim frustra fatigatur ꝑ
quem fatigati recreantur non enim frust᷑
tatigatur quo deserente fatigamur. quo
p̾sente firmamui fatigatur tamen iħc:
et fatigatur ab itinere. et sedet iurta
puteum. Sedet hora sexta: fatigatus se¬
det. omniaistaĩnuũt aliqͥd. indicare uolũt
aliquid. Intentosnos faciũt: ut pulsemus
hortantur. Ipse ergo apperiat et nobis et
uobis: qui dignatus est ita hortari ut di¬
ceret. pulsate et apperietur uobis. Ita fa¬
tigatus est ab itinere iħc. Inuenimus
uirtutem ihu: et inuenimus infirmum
iħm. Fortem et infirmum. fortem quia

Expanded text:
entibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons entibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora erat quasi sexta. Jam incipiunt mysteria. Non enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet, et juxta puteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ucro alterius dono. quam illus
quisquam etiam sacramento corporalis
et uisibilis baptismatis imbuatur: us
nosse quia ipse baptitat. non solumsi
ꝓ ca mundans eam lauacro aque in ure
ut exhiberet sibi ipse głosam eccłiani
habentem maculam aut rugam at li¬
quid ciusmodi mundans eam. Unac u¬
uacro aque. in uerbo: Quid est baptismnꝰ¬
⁊ xp̃istie Lauacrũaquem uerbo Tolle as
non est baptismus. Tolle uerbum. noni
baptismus: Iam ergo his ꝑactis ꝑ queu
nit ad colloquutionem cum illa mulie¬
re: uideamus que restant plena misttu¬
is. & grauida sacramentis. Oportebat as
inquit eum transire ꝑ samariam. Uo
ergo in ciuitatem samarie que dicitis
sichar: iuxta predium quod dedit u
filio suo ioseph erat autem ibi fonꝰ
ẜuteus erat s omnis puteus fons.
omnis fons puteus. Wbienim aquil
terra manat. et usui p̃betur haunda

Expanded text:
Quasi vero alterius dono quam illius Quasi vero alterius dono quam illius quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, pro ea, mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » . Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in verbo. Tolle aquam, non est baptismus: tolle verbum, non est baptismus. 5. Jam ergo his praejactis, per quae venit ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transire per Samariam. Venit ergo in civitatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur hauri
Abbreviated transcription (Latin):
endo dns precessisset. Fecit hoc ille ma¬
gister bonus. ut doceret. non quod ti-¬
meret. Fortassis etiam hoc moueat. cur
dictum sit. baptizabat iħc plures quam
ioħs: Et postea quam dictum est bapti¬
tabat. subiectum est quãquam iħc non
baptizaret s discipuli eius quid ergo:
falsum dictum erat. et correctum est
cum additum est quamquam ihc non
baptizabat s discipuli eius: An utrumo
uerum est quia iħ c baptizabat et non
baptizabat: Baptizabat enim: quia ip¬
se mundabat. Non baptizabat: quia non
ipse tinguebat. Prebebant discipuli mi¬
nisterium corporis: p̃bebat ille adiutor¬
um maiestatis. Quando enim cessareta
baptizando. quando non cessat a munũ¬
do. de quo dictum est ab eodem ioħe. pt
ioħis baptiste ꝑsonam dicentis hic estq
baptizat: ergo iħc adhuc baptizat: e
Securus homo accedat ad inferioreme
nistrum: habet enim suꝑiorem magti
s forte aliquis ait quis baptizat:

Expanded text:
endo Dominus praecessisset, fecit hoc ille maendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Quid ergo? falsum dictum erat, et correctum est, cum additum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est baptizat . Ergo Jesus adhuc baptizat. Etsunt, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum, habet etenim superiorem magistrum. Sed forte dicat aliquis: Baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
gustias temporis patiamur ad obscura
scirutanda et apperienda. Utiq dñs si
sciret phariseos ita de se cognouisse qd̾
plures discipulos faceret. et quod plu¬
res baptizaret. ut hoc eis ualeret ad sa¬
lutem sequendi eum: ut et ipsi eẽnt dis¬
cipuli. et ipsi uellent ab eo baptizari.
magis non relinqueret iudeam terram:
s ꝓpter illos maneret ibi. Quia uero
cognouit eoꝵ scientiam. simul cogno¬
uit et inuidentiam. quia non hoc ꝓpte¬
rea didicerunt ut sequerentur s ut ꝑ¬
sequerentur: abiit inde. soterat quide
ille et p̃sens ab eis non teneri si uellet
nec occidi si nollet: quia potuit et non
nasci si uellet & quia in omni re quam
gessit. ut̃ homo hominib in se credituris
p̃bebat exemplum q̃uia unus quisq
seruus dei non peccat si secesserit in ali¬
um locum. uidens furorem forte ꝑse¬
quentium se aut querentium in ma¬
lum animam suam. Uideretur autẽ ĩ
seruus dei peccare. si faceret nisi infaci¬

Expanded text:
gustias temporis patiamur ad obscura gustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faci
Abbreviated transcription (Latin):
OUo est ñ rude ẽ auribꝰ cari¬
hannem uelut aquilam
uolare altius. caliginem¬
q terre transcendere: et
lucem ueritatis firmio¬
rib oculis intueri. Mul¬
ta enim ex euangłio eius iam ꝑ ministeri¬
um nrm dño adiuuante tractata sunt.
Ex ordine aũ sequitur hec lectio que ho¬
die recitata est. Ca que dicturus sum do¬
nante dñõ multi sic audituri estis: ut ma¬
gis recognocastis quam discatis. Hon i¬
deo tamen pigra eẽ debet intentio: quia
non est cognitio s recognitio: Hoc lectũ
est et hanc lectionem tractandam gesta¬
mus in manib: quod dñs iħc ad puteum
ria: et magnarũ similitudines rerum.
pascentes animã esurientẽ reficientes lan¬
guentem: Dñs enimhec cum audisset cog¬
nouisse phariseos quod plures discipulos
faceret quam ioħs. et plures baptizaret.
quãquã iħc non baptizaret. s discipuli eiꝰ:
reliquit iudeam terram. et abiit iterũ
in galileam. hinc diutius disciputandũ
non est: ne inmorantes in manifestis. an¬

Expanded text:
on rude est auribus Chariannem velut aquilam volare altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum ria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, an
Abbreviated transcription (Latin):
magnum. Nam et petus habet. Unit
melior: quia intellectum habes: qu&
cus non habet. Quid est ergo uoca in
tuum: Non me capis: non me intellig
de dono dei tibi loquor. tu autẽ cano
sitire non uis. ego sp̃m alloquor. abscr
est intellectus tuus: uoca uirũ tuun
lite et̃ sicut equus et mulus: quib na
inttuectus. Crgo fr̃s mei animam hali
quiddam bestiale. quod in carne uiuno
s intellectu regendum est. Motus enu
anime scđm carnem se mouentis. et iis
licias carnales inmoderate ddiffluera
pientis: regit desuꝑ intellectus. Quiss¬
bet dici uir. qui regit. an qui regiturꝰ
cul dubio cum ordinata uita est. intali¬
tus animam regit ad ipsam animams
nens. Non enim aliquid aliud est qua
anima. s aliquid anime est intellectis
modo non aliud aliquid/ quam carob

Expanded text:
magnum, nam et pecus habet. Unde tu magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro