comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maxime necessarĩ. eoꝵ seu coniuictu. salutatione. oratione osculoue. tamina¬
uerit: eũ minoris penitentiȩ medicina societatis nr̃ȩ participẽ sortiatur. Cos
ui qui aut spontanee aut negligent̃ incicd̃int. sub ea uolumꝰ cohercitione disei.¬
pline suscipi: ut cȩt̾is metus incutiatur. Ex epła ssx ad hermiannũ me¬
uis dubitet sacerdotes aͥ iregum ⁊ pͥncipũ om̃iũq tensem epm.¬
fideliũ patres ⁊ magistros censeri nonne miserabilis insamȩ ẽt cognosct̃
si filius patrẽ. discipułꝰ magistrũ sibi conet᷑ subiugare. ⁊ imquis obligationibꝰ
iliũ sue potestati subicere: a quo credit ñ solũ int̾ra s ĩ incęlis seligari posse
i soluis hȩc sic beatus gregoriꝰ inepła admauriciũ imꝑatorẽ directa ꝯmemo¬
rat. Constantinus maximꝰ imꝑator omniũ regũ ⁊ pͥncipũ fere totiꝰ orbis añs

Expanded text:
maxime necessarii, eorum se convictu, salutatione, oratione, osculove contaminamaxime necessarii, eorum se convictu, salutatione, oratione, osculove contaminaverit, minoris poenitentiae medicina societatis nostrae participium sortiatur. Eos vero qui aut spontanee aut negligenter inciderint, sub ea volumus disciplinae coercitione suscipi, ut caeteris metus incutiatur. uis dubitet sacerdotes Christi regum, et principum omniumque fidelium patres et magistros censeri? Nonne miserabilis insaniae esse cognoscitur, si filius patrem, discipulus magistrum sibi conetur subiugare et iniquis obligationibus illum suae potestati subicere, a quo credit non solum in terra, sed etiam in coelis se ligari posse et solvi? Haec, sicut beatus Gregorius in epistola ad Mauritium imperatorem directa commemorat, Constantinus Magnus imperator, omnium regum et principum fere totius orbis dominust
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliud quod exstudio delinquit᷑. istud posteriꝰ duob priorib strictuis ẽs
puniendum. iccirco sollert̃ inugilet. ⁊ cauta discretione singuloꝵ modos diui¬
dicet: qͣtinꝰ qui ex necessitate fignorantia delinquunt. auctoritate nr̃a perte
absoluant᷑ si tñ ipsa eoꝵ ignorantia ł necessitas uera ⁊ ñ simulata ł ñ ex uolun
tate ꝓcesserit. qi ut bñ nosti pleriq sunt qͥpossunt quid̃. s nolt̃ recta nosse.
uñ psalmista de huiꝰmõi. Noluit inꝗt intelligẽ ut bñ agẽt luos aut̃ qͥstudio
suo obligant᷑. ⁊ ꝯteptu int̃dicta nr̃a pͦponunt. ñ nͥ digna satisfactiõe p̃uenien¬
Ic̃s quippe canonib eaitũ constatut qͥ cũ exõmunicatis mmumicauerit:
excõmunicetur: Ipsi tũ pęntentis atq absolutiõis modos eo modamine det̾umꝰ.
ut quiẽꝙ seu ignorantia seu timore. seu necessitate negotii cuiusꝗͣ maximici

Expanded text:
atque aliud quod ex studio delinquitur; istudque posterius duobus prioribus strictius esse atque aliud quod ex studio delinquitur; istudque posterius duobus prioribus strictius esse puniendum, idcirco solerter invigilet et cauta discretione dijudicet modos, quatenus hi qui ex necessitate vel ignorantia delinquunt auctoritate nostra per te absolvantur. Si tamen ipsa eorum ignorantia vel necessitas vera et non simulata, vel notate processerit, qualiter bene nosti. Plerique sunt qui possunt quidem, sed nolunt recta nosse; unde psalmista de hujusmodi: Noluerunt, inquit, intelligere, ut bene agerent . Illos autem qui studio suo obligantur, et contemptu interdicta nostra postponunt, nonnisi digna satisfactione praevenienSanctis quippe canonibus cautum constat, ut qui excommunicatis communicaverit, excommunicetur, Ipsius tamen poenitentiae atque absolutionis modos eo moderamine decernimus, ut quicunque seu ignorantia, seu timore, seu necessita
Abbreviated transcription (Latin):
crimine a ꝓpͥo excõmunicatus fui̾t ep̃o. ab alio ep̃o ñ excõmunicet᷑. Si uͭ ante
audientiam ꝯ municare p̃sũpserit. dãpnatiõis illatã in se cognoscat sententiã.
cõmunicati sacrũ nuisti̾um ꝯting̾ p̃sũpserunt. ipsi ise dãpnatiõis sic̃ sc̃ĩ
canones statiuint: sententiam intulert̃. tam̃ quia miseratio apłica ueniã solet
p̃stare correctis: ob multitudinẽ mĩe illis hanc indulgentiam exhibemꝰ ut
habebamꝰ sacramenta quȩcũq suscipitis. constatq idolatriã ñut catho¬
lici ẽetis. s u scismatici effice̾mini accepisse reliquisse uidemini. Nichoł ha¬
ꝯsuluit. qͥd agendum sit de his qͥ ꝯmunicant cĩl his qͥ cũ ingeltrude sepe
dãpnata femina ꝯmunicant. qm̃ eam cũ ꝯmunicatorib ⁊ factorib suis pari
uinculo anathematis ꝯstat retini astrictam. Quappt̃ nc̃ beatitudini tus iniũ¬
ginus. ut suꝑ ħ nr̃a auctoritate freta. curam dehis sum̾e studeat: ⁊ qr docta

Expanded text:
non communicetur. Si vero ante audientiam communicare praesumpserit, damnationis suae illatam cognoscat sententiam. communicati sacrum ministerium contingere praesumpserunt, ipsi in se damnationis sicut sancti canones statuerunt sententiam intulerunt. Tamen quia miseratio apostolica veniam solet praestare correctis, ob multitudinem misericordiae illis hanc indulgentmenta quaecunque accipitis, constat quod idololatriam non ut Catholici caeteri, sed ut schismatici efficeremini, dereliquisse videmini. CAP. nsuluit, quid agendum sit de his qui communicant cum his qui cum Engeldrude, saepe damnata femina communicant, quin eam cum communicatoribus et fautoribus suis pari vinculo anathematis constat astrictam. Quapropter nunc beatitudini tuae injungimus, ut super hoc nostra auctoritate freti curam de his sumere studeatis, et quia docta
Abbreviated transcription (Latin):
nepotib ex filio ⁊ nepotib ex filia derelictis: om̃s parit᷑ ad hȩreditatẽ auiȩ suȩ
uocentur. ⁊ omĩno nulla sit diffr̃a: utrũ om̃s nepotes sint aut ueptes. utrum
ex filio an ex filia procreati sint.

Expanded text:
nepotibus ex filio et neptibus ex filia derelictis, omnes pariter ad hereditatem aviae suae nepotibus ex filio et neptibus ex filia derelictis, omnes pariter ad hereditatem aviae suae vocentur, et omnino nulla sit differentia, utrum omnes nepotes sint an neptes, et utrum ex filio an ex filia procreati sint.
Abbreviated transcription (Latin):
neq in ꝓuintiis. ⁊ hoc ꝓhib̃e debent prȩtores ⁊ p̃sides. Uitimo enĩ supplicio
subiciuntur. qcont᷑ constitutionis normã lenones ẽẽ ausisut. Omnia autem
instrum̃ta ⁊ fid̃i ussiones ap̃lenones int̾positas. ł ãlenonib contͣbonos mo¬
res factas: infirmas atq inualidas ẽẽ constitutio iubet.
i quis nefarium ⁊ incestũ atq dãpnatũ matͥmoniũ contraxerit. lib̃os aut̃¬
ex pͥore legitimo matmonio ñ habuerit: statĩ suis facultatib careat. ⁊ dos
quȩ data ẽ ei: fisci uirib uendicet᷑. Post publicationẽ autẽ. ⁊ cunguli sui pati
atur amissionẽ. ⁊ exilio puniat᷑. Quodsi uilior sit: ⁊ corporali q̃stioni subsistat.
parit̃: ad hereditatẽ ab intestato aui defuncti uocentur ⁊ ñ miꝰ tereiã
partẽ sic̃ ante accipiant s integrã portionẽ sequant᷑. nepotes ex filia talẽ ac¬
cipiant nati. quasẽ accipiunt nepotes ex filio ꝓcreati. Item. Si auia decesserit.

Expanded text:
praesides; ultimo enim supplicio subiiciuntur, qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fideiussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus contra bonos mores factas infirmas atque inualidas esse constitutio iubet. i quis nefarium et incestum atque damnatum matrimonium contraxerit, liberos autem ex legitimo priore matrimonio non habuerit, statim suis facultatibus careat, et dos, quae ei data eatur amissionem, et exsilio puniatur. Quod si vilior sit et corporali quaestioni subsistat, pariter ad haereditatem ab intestato avi defuncti vocentuicut antea capiant, sed integram portionem consequantur nepotes ex filia nati, qualem accipiunt nepotes ex filio procreati. Item si avia decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
nec uiris licebit. Si aut̃ eadẽ mulier timore ꝑt̃rita. ãloco uͥ eam ep̃c destina¬
uit. aufugit ⁊ uir eius ab ep̃o semel. autbis. aut sepus repetierit. si uitã ei
obtin̾e possit: ꝑquirat ⁊ reddat. sinaut̃: omĩno ñ reddat. Maritus uͦ quã diu
NTER hȩc ur̃a scĩtas addere studiũt. si cuiꝰ uxor adulteriũ ꝑpetrau̾it. utrũ

Expanded text:
nec viris licebit. Si autem eadem mulier timore perterrita, a loco ubi eam episcopus destinanec viris licebit. Si autem eadem mulier timore perterrita, a loco ubi eam episcopus destinavit aufugerit, et vir ejus ab episcopo semel, aut bis, vel saepius repetierit, si vitam ei obtinere possit, perquirat et reddat: sin autem, omnino non reddat. Maritus vero, quandiu Inter haec vestra sanctitas addere studuit, si cujus uxor adulterium perpetraverit utrum
Abbreviated transcription (Latin):
galiter famã suȩ opinionis . sũpto utant᷑ conuigio. si aliaut diximꝰ non
machinau̾it. ipsa uͦ urgente mortis ꝑiculo ad ep̃m ꝯfug̾it. ⁊ auxiliũ q̃si
erit: oꝑosioritñ si pot̃ ep̃c labore desudet ne occidat᷑. si uͦ ñ pot̃. nullomͦ li¬
ceat ei reqͥrenti eã reddere ad occidendũ. q̃ se ei obtulit ad defendendum.
S sollerti cura transmitat eã adlocũ quẽ ipsa deleg̾it. ut secura possit ui¬
uere. Siuͦ int̃dũ maritus eã inueni̾t. ⁊ repetierit: sc̾m seculi potestatẽ ha¬
bebit qͦd ei agẽ uelit. S audiat dc̃m augustinũ dicentẽ. Cũ enĩ uira uirtute
nom̃ acceꝑit. ⁊ mulier a mollitia id ⁊ fragilitate: quare contͣ crudelissi¬
mã libidinis bestiam uult unusqͥsꝙ uxorẽ suã ẽẽ uctricẽ. cũ ipse ad pͥmũ
libidims ictũ uictus cadat: Nã qͥcquid contͣ fidẽ catholicã ñ licet mulieribus:

Expanded text:
galiter famam suae opinionis, et sumpto utantur conjugio, si alia, ut diximus, non galiter famam suae opinionis, et sumpto utantur conjugio, si alia, ut diximus, non machinaverit; ipsa vero urgente mortis periculo ad episcopum confugerien si potest episcopus labore desudet, ne occidatur; si vero non potest, nullo modo liceat ei requirenti eam reddere ad occidendum, quae se ei obtulit ad defendendum. Sed solerti cura transmittat eam ad locum quem ipsa delegerit, ut secura possit vivere. Si vero interdum maritus eam invenerit et repetierit, secundum saeculum potestatem habuerit quid ei agere velit; sed audiat S. Augustinum dicentem: Cum enim vir a virtute nomen accepit, et mulier a mollitie, id est fragilitate, quare contra crudelissimam libidinis bestiam vult unusquisque uxorem suam esse victricem, cum ipse ad primum libidinis ictum victus cadat? Nam quidquid contra fidem catholicam non licet mulieribus,
Abbreviated transcription (Latin):
llud uͦ ꝯmuni decreto scdm canonũ instituta diffinimꝰ ⁊ p̃ui rege. cap̃.u.¬
dicamꝰ ut si qus cũ iyxore alteriꝰ uiente eo fornicat᷑ fuit. moriente ma¬
rito. sinodali iudicio: additus ei claudat᷑ illicitus. ne ulteriꝰ ei ꝯuingat᷑ matͥmo¬
nio. ꝗͣ prius polluit adult̾io. Nolumꝰ enĩ nec xͥanȩ religiõi ꝯueñ. ut ullꝰ ducat
s qͥ uiuente marito conuigẽ illiꝰ adulterasse accusat᷑. ⁊ eo in proximo defuncto.
eancĩ sũpsisse dmoscit᷑: omĩmodis publicȩ penitentiȩ subigat᷑. De quo ⁊̃ post
penitentiã p̃fatã si expedierit seruabitur regła. nͥ forte id aut mulier uirẽ
qui mortuus fuerat occidisse notent᷑: aut ꝓpinquitas. ł alia quȩ libet actio
criminalis impediat. Quodsi ꝓbatũ fuerit: sine ulla spe conugii. cũ pem¬
tentia ꝑpetuo maneant. Si aut̃ negau̾it se eand̃ feminã uiuente uiro ne¬
quaꝗͣ adulterasse ⁊ p̃fati homicidĩ neut̃ eoꝵ conuinci potu̾it: purgent le¬

Expanded text:
llud vero communi decreto secundum canonum instituta definimus et judicamus, ut si quis cum uxore alterius, vivente eo, fornicatus fuerit, moriente marito, synodali judicio aditus ei claudatur illicitus, ne ulterius ei conjungatur matrimonio, quam prius polluit adulterio. Nolumus enim, nec Christianae religioni convenit, ut ullus ducat Is qui, vivente marito, conjugem illius adulterasse accusatur, et eo in proximo defuncto eamdem sumpsisse dignoscitur, omnimodis publicae poenitentiae subigatur. De quo etiam post poenitentiam praefatam, si expedierit, servabitur regula, nisi forte idem aut mulier virum qui mortuus fuerat, occidisse notentur, aut propinquitas, vel alia quaelibet actio criminalis impediat. Quod si probatum fuerit, sine ulla spe conjugii cum poenitentia perpetuo maneant. Si autem negaverit se eamdem feminam, vivente viro, nequaquam adulterasse, et praefati homicidii neuter eorum convinci potuerit, purgent le
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. ut ostendamꝰ quẽ legũ conflictũ lothariꝰ ꝯg̃di posse autumat. cũ ꝑso¬
niã qͣm suis penetralib cotidie fatigat ⁊ contĩt. qñ uult aduidiciũ. qñuult
ad elaustra reduci ⁊ qñ educta fu̾it. ñ ea ꝓfiteat᷑ que ipse prȩcepit: punit.
ctus oportet lib̾ari. atq suis liberalit̃ uti.⁊ suspectas ꝑsonas conuenit decli.

Expanded text:
diximus, ut ostendamus quem legum conflictum. Lotharius congredi posse autumat cum perdiximus, ut ostendamus quem legum conflictum. Lotharius congredi posse autumat cum perscha, quam in suis penetralibus quotidie fatigat, et conterit. Quando vult ad judicium, quando vult ad claustra reducit, et quando educta fuerit, nisi ea profiteatur quae ipse praeceperit, punit. ctus oportet liberari, atque suis liberaliter uti, et suspectas personas convenit decli
Abbreviated transcription (Latin):
regniã examini ꝓpͥo ⁊ iudicio meditat᷑ subice. ⁊ siquid eã p̃stigiis falsi¬
tatis suȩ potit exhib̾e. quasi ñ fuerit legitima sua uxor: uult penitꝰ a se seq̃stͣ¬
re. Sinaut̃ uult eã tanqͣ ꝓpriã duitt̾e uxorẽ. s dem̃ quasi mȩchata fuerit in¬
simulare. atq ꝑboc hominẽ suũ ⁊ hominẽ theib̾gȩ ad monachiã impellere.
⁊ si homo ipsius regnnȩ cecidit. disponit hanc sine dilatione ꝑuncre. Item.
Prȩt̾ea siue de coniugii federe. siue de adulterii crimine uidiciũ sit agitan¬
dum: nulla rõ patet theib̃ga cũ lothario posse inire conflictũ. uellegitimũ
controu̾siȩ mire certam̃. nͥ priꝰ fuerit suȩ potestati: ⁊ ꝯsanguineis ꝓpͥs soci¬
ata int̃ quos ⁊̃ locus p̃uidendus ẽ. in qͦ nulla sit uis multitudinis formidã¬
da iñ sit difficile testes ꝑducẽ. ł cȩteras ꝑsonas. que tã a scĩs canonib qͣm
ã uenerandis romanis legibꝰ in huiꝰmõi controu̾siis requirunt᷑. ħ idcirco

Expanded text:
reginam ex animi proprio judicio meditatur subjicere et siquidem eam praestigiis falsitatis suae poterit exhiberi quasi non fuerit legitima sua uxor vult penitus a se sequestrare. Sin autem vult eam tanquam propriam dimittere uxorem, sed deinde quasi moechata fuerit insimulare atque per hoc hominem suum et hominem Thebergae ad monomachiam impellere, et si homo ipsius reginae ceciderit disponit hanc sine dilatione perimere. Item, praeterea sive de conjugum foedere sive de adulterii crimine judicium sit agendum, nulla ratio patet Thebergam cum Lothario posse inire conflictum vel legitimum controversiae inire certamen, nisi prius suae potestati et consanguineis propriis sociata, inter quos etiam locus praevidendus est in quo nulla sit vis multitudinis formidanda, et non sit difficile testes producere, vel caeteras personas, quae tam a sanctis canonibus quam a venerandis Romanis legibus in hujusmodi controversiis requirantur. Haec idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ mulieris cubile redisse diceris. Nc̃ aut̃ si tͥ tua uxore uti liceat nr̃m reqͥris
consiliũ. Sita deniq ÷ ut tuus nunciꝰ narrat. ñ uidetur nob̾ rationabilit̃ neq
sana m̃te id factũ. qm̃ cum om̃i homini ad monachicã uitã tendenti legalit̃¬
sc̃e ⁊ iuste sit ꝑagendũ. tu contͣ leges minacit᷑ ⁊ iuolent̃ atua uxore partĩ¬
trore mortis. partĩ tus infirmitatis dolorib examinatꝰ. de uia secutus: nul¬
la ut dr̃ licentia accepta: recessisti. ⁊ monasti̾a petisti. Non enĩ uiolentia. sed
endus ẽ. nͥ uxor illius femineũ monastiũ elegi̾t. aut ꝓfessa continentiã ha¬
bitum cũ festinatione mutau̾it. Sc̃s enĩ baslius ep̃c debacre taliter dicit.
Si quis iugatis uult conũti admonastiũ: ñ ẽ recipiendus. ñ priꝰ a coniuge ca¬
stimomam ꝓfitente siũt absolutus. Nam sulla uiuente illo ꝑincontinentiã alt̃

Expanded text:
tae mulieris cubile rediisse diceris. Nunc autem, si tua uxore uti liceat, nostrum requiris tae mulieris cubile rediisse diceris. Nunc autem, si tua uxore uti liceat, nostrum requiris consilium. Si ita denique est ut tuus nuntius narrat, non videtur nobis rationabiliter neque sana mente id factum. Quoniam cum omni homini ad monachicam vitam tendenti legaliter et juste sit peragendum, tu contra leges minaciter et violentterrore mortis partim tuae infirmitatis doloribus examinatus, devia secutus, nulla, ut dicitur, licentia accepta, recessisti et monasterium petisti. Non enim violentia, sed endus est, nisi uxor illius femineum monasterium elegerit, aut professa continentiam, habitum cum festinatione mutaverit. Sanctus enim Basilius de hac re taliter dicit Si quis conjugatus vult converti ad monasterium, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimo
Abbreviated transcription (Latin):
uiro dimitere uxorẽ p̃dictã mulierẽ cõmisisse cognou̾is. ine iliꝰ conũsiouxo¬
ti relictȩ in sclo fieri possit ꝑditionis occasio: uolumꝰ ut maritũ suũ illi. uelsi
iam tonsuratus: reddas. omi excusatione cessante. Ham eicepta formcationis
causa. urũ ixorẽ telinquere nulla rõe concedit᷑. quia pꝰꝙͣ copulatione ꝯiugũ
uiri atq mulieris unũ corpus efficitur: ñ pot̾ ex parte conũti ⁊ ex parte in
seculo remanere. Alexander .ii. laudulfo in corsica.
ptificasti te mortetenꝰ infirmatũ ẽẽ ⁊ peccatoꝵ tuoꝵ recordatione ⁊ t̃ro¬
rt ualde pauefactũ anxie quesisse monachĩ fieri. ⁊ ã tua uxore minis
tt̃rorib eam occidendi ad hlicentiã extorsisse. ⁊ sicte monachicã uestẽ sine ab¬
bate sũpsisse. ⁊ monasteriũ petisse. postea uͦ cum sanus factus eẽs. tuȩ upxoris
deuict᷑ domũ remeasse. ⁊ pͦ multos dies quoꝵdã sapientiũ consilio adiam dic¬

Expanded text:
conversio uxori relictae in saeculo fieri possit perditionis occasio, volumus ut maritum suum illi, et si jam tonsuratus est, reddas omni excusatione cessante. Nam, excepta fornicationis causa, virum uxorem relinquere nulla ratione conceditur; quia postquam copulatione conjugii viri atque mulieris unum corpus efficitur, non potest ex pALEXANDER II LANDULFO in Corsica. Notificasti te morte tenus infirmatum esse, et peccatorum tuorum recordatione et terrore valde pavefactum, anxie quaesisse monachum fieri, et a tua uxore minis et terroribus eam occidendi ad haec licentiam extorsisse, et sic te monachicam vestem sine abbate sumpsisse et monasterium petiisse. Postea vero cum sanus factus esses, tuae uxoris devictus, domum remeasse et post multos dies quorumdam sapientum consilio ad jam dic
Abbreviated transcription (Latin):
Pmͦ sit eũ id cuꝑe. ⁊ si potestas detur ẽẽ facturũ. ñ minꝰ reus ẽ: ꝗͣsun ipso facto
sunt facienda ⁊̃ uoluntate pascendi pauꝑes scõs. quod tñ ÷ faciendũ: ñ furta¬

Expanded text:
modo sit eum id cupere, et si potestas detur esse facturum, non minus reus est quam si in ipso facto modo sit eum id cupere, et si potestas detur esse facturum, non minus reus est quam si in ipso facto sunt facienda etiam voluntate p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ licet hõi a p̃iano adulterã coniugẽ occidẽ. s tñ dimitteres quis: tã
demens qui ei dicat. fac quod ñlicet. ut liccat tͥ qͦd ñ licet: Cũ enĩ utrumq
scdm legẽ &ͥ illicitũ sit. siue adulterã occide. siue illa uiuente alterã d ucẽ.
abutroq ÷ abstinendũ. ñ illicitũ ꝓ illicito faciendũ. Si enĩ facturus: qͦd ñ¬
licet. iam faciat adulteriũ: ⁊ ñ faciat homicidiũ. ut uiuente uxore aliã
duicat: ⁊ ñ humanũ sanguinẽ fundat. Karoli magni iuxta alcuynũ.
Cum matris hortatu filiam desidis regis langobardoꝵ karolꝰ duxisset.
upeorẽ incertũ ÷ qua de causa eã pꝰ annũ repudiauit ⁊ hildigardã de
gc̃c suessioꝵ p̃cipuȩ nobilitatis feminã in matrimoniũ accep̃. de qua tres
filios harolũ uidł. pipinũ ⁊ ludouicũ. totidemq filias genuit.
i cui ⁊̃ non ꝯtingat facultas concũbendi cũ ꝯuige aliena. planũtñ aliqͦ

Expanded text:
n licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum licet, jam faciat adulterium, et non faciat homicidium, ut, vivente uxore, aliam ducat, et non humanum sanguinem fundat; quod si est utrumque Cum matris hortatu filiam Desiderii regis Longobardorum Carolus duxit uxorem; incertum qua de causa eam post annum repudiavit, et Hildebergam de gente Suevorum praecipuae nobilitatis feminam, in matrimonium acceperit, de qua tres filios Carolum videlicet et Pipinum et Ludovicum totidemque filias genuit.i etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
di. quid aliud habendisunt ñ homicide : Ac ꝑhoc ad penitentiã redigendi.
quib ꝯiugiũ penitus denegat᷑. exceptis adolescentib de quib ÷ beati papȩ
leonis .xxu. regula decretaliũ immo indulgentia obseruanda. Stepħs.u.¬
mmonere te cũ lacrimis ⁊ multo gemitu cordis curamꝰ fili hastulfo.
hastulfe. s ñ filus dici debos: qui tam crudelit̃ infelix homicidiũ ꝑpetͣsti
Nam occidisti uxorẽ tuã. partẽ corporis tui legitumo matrimonio tͥ sociatã.
eã cũ alio uiro nefariã rem facientẽ. s concitatꝰ a diabolo impio furore flãma
tus. latronũ more. atrotius eã gladio tuo. crudelior om̃i bestia int̃emisti. ⁊
nc̃post mortẽ euis: addis inquitatẽ suꝑ iniquitatẽ. Filioꝵ tuoꝵ imꝓbe p̃do.
qͥ matri ñ peꝑcisti. filios tuos orphanos fecisti. Inducere suꝑ eã uis mortis

Expanded text:
di, quid aliud habendi sunt quam homicide, ac per hoc ad penitentiam sunt redigendi, quibus penitus coniugium denegatur, exceptis adolescentibus, de quibus beati pape Leonis XXV regula decretalium servanda est, immo indulgentia observanda. Gratianumonere te cum lacrimis et multo gemitu cordis curamus, fili Haistulfe, si tamen filius dici debeas, qui tam crudeliter iNam occidisti uxorem tuam partem corporis tui legitimo tibi matrimonio sociatam, eam cum alio viro nefariam rem facientem, sed incitatus a diabolo, impio inflammatus furore, latronum more atrocius eam gladio tuo, crudelior omni bestia interemisti. Et nunc post mortem eius addis iniquitatem super iniquitatem, filiorum tuorum improbe praedo, qui matri
Abbreviated transcription (Latin):
hortandi ft᷑̾ quib ista eueniunt. ut corde contrito ⁊ spu humiliato dõ ⁊ sac̃¬
doti deom̃b pecc̃is suis puram ꝯfessionẽ faciant.⁊ ꝓfusis lacrimis aclargio¬
rib elemosinisciorationib atq ieiuniis: dño satisfaciant. &e ꝑ gxorcismos
qͥ aby melechac dñm eiꝰ abrahȩ orationib sanauit sanare ꝓcurent. Q for¬
te si sanare ñ potuerint: separari ualebt̃. S postꝗͣ alias nupͣtias expetierint.
ulis in carne uiuentib quib uinctȩ fum̃t. pͥorib quos reliquerant.: ĩ si pos¬
sibilitas. ꝯcũbendi eis reddita fũit: reconciliari nequibunt. Ex ẽcit ap̃ u̾me¬

Expanded text:
hortandi sunt quibus ista ehortandi sunt quibus ista erdoti de omnibus peccatis suis puram confessionem faciant, et profusis lacrymis, ac largioribus eleemosynis, et orationibus, atque jejuniis, Domino satisfaciant, cujus judicio, qui Abimelec ac domum ejus Abrahae orationibus sanavit, sanare procurent. Qui forte si sanari non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierint, illis in carne viventibus quibus junctae fuerant, prioribus quas reliquerant, etiam si possibilitas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse inuicẽ oꝑam caris dantes ꝯmisceri. Iste uͭ si ñ pot̾ eauti ꝓuxore.
hãt quasi sororẽ. Quod si retinaculũ uigale uolunt rescinde: maneant utͥq
innupti. Nã si huic ñ potuit naturalit᷑ ⁊ cordare. quomꝰ alt̾i conueniet: Igit᷑
exosam eã hũit. ⁊ idcuro eã dimittere m̃daciĩ falsitate molit᷑. Q d̾si mulier
causat᷑ ⁊ dicit uolo mat̃ eẽ ⁊ filios ꝓcreare: utertq eoꝵ septima manũ ꝓpinqͦ¬
rum tactis sacroscĩs reliquiis. iure uirando dicat. ut nũꝗͣ ꝑ ꝯmiixtionẽ car.¬
nis ꝯiuncti. una caro effecti fuissent. Tc̃ uidetur mulierẽ secd̾as posse ꝯtrahe¬
re nuꝑtias. humanũ dico ꝓpt̃ infirmitatẽ carns. Uir aut̃ qui frigidȩ na¬
turȩ ẽ: maneat sine coniuge. Qcđsi ⁊ ille aliã copulã acceꝑit: tc̃hi qui uira
uerant ꝑiurii crimine rei teneant᷑. ⁊ penitentia ꝑarta piora cogant᷑ reci
Fin iusto dĩ iudicio ꝑmanente. ⁊ diabolo p̃parante concubitus ñ sequitur:

Expanded text:
n posse invicem operam carnis dantes, commisceri. Iste vero, si non potest ea uti pro uxore, habeat quasi sororem. Quod si retinaculum jugale volunt rescindere, maneant utrique innupti. Nam si huic non potuit naturaliter concordare, quomodo alteri conveniet? Igitur exosam eam habuit, et idcirco illam dimittere mendacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur et dicit, Volo mater esse et filios procreare, uterque eorum septima manu propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis, jurejurando dicat, ut nunquam per commistionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent; tunc videtur mulierem secundas posse contrahere nuptias. Humanum dico, propter infirmitatem carnis eorum . Vir autem qui frigidae naturae est, maneat sine conjuge. Quod si et ilverunt, perjurii crimine rei teneantur, et poenitentia peracta priora cogantur recii judicio permittente, et diabolo praeparante, concubitus non sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃ueniente diuortio. ñ abolet᷑ confederatio nuptialis. ita ut sibi coniuges sit̃
etiã separati.: cũ illis aut̃ adult̾iũ ꝯmittant. qͥb fuerant ⁊̃ pꝰsuũ repudiũ co¬
pulati. Nectũ nͥ in ciuitate dĩ nr̃i inmonte scõ eus. talis ÷ causa cũ iyxore. Cȩ
nubet. ⁊ ille quã uoluerit ducet. ltem. Auiuo uiro in alteriꝰ transire conubiũ:
nec tc̃ licuit. nec nc̃ licet. nec unꝗͣ licebit. Apostatare quippe ab uno deo. ⁊ ire

Expanded text:
nterueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint nterueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copnubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ꝯsequent̃ redundat ad feminas. Neq eñ adult̾a ppxor tenenda . ẽ ⁊ur
excepit. cȩt̾as uͦ umũsales molestias si quȩ extiterint: iubet ꝓ fide ꝯui¬
gali ci ꝓ castitate fortit̃ sustinĩ ⁊ mechũ dicit ⁊̃ uirũ qui eã duxerit: q̃ solu
exceptam eẽ uoluit. lam uͦ si nec illi nubere concedit᷑ uiro uiuo a qͦrecessit.
neqꝙ hiuc alterã ducẽ uiua uxore quã dimisit: multo mimisfas ẽ. illicitacũ
M icite dimittit᷑ ipeor ob causam fornicõis. s manet uincłm pͥoris. Propt̃
manente in se sacm̃to regnatiõis excõmunicatur qͥsqͥs reus⁊ criminis: nec
ullo sacͣm̃to caret. ĩ sinũquã rec̃cilict᷑ deo: ita manente in se umculo ñ care
iugii sacram̃to. ⁊̃ siñquã reconciliet᷑ uiro. Carebit aut̃ si mortuus fiuĩt ur
eus. sieus uͭ exrõmumcõis. ĩõ nũꝗͣ carebit regn̾ationis sacram̃to. ⁊̃ nor
reconciliatus. quia nunqͣ moritur. Aug̃ de bono coniugali.¬

Expanded text:
sequenter redundat ad feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est; et vir excepit; caeteras vero universas molestias, si quae extiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter suexceptam esse voluit. Jam vero si nec illi nubere conceditur a quo recesserit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est iLicite dimittitur uxor ob causam fornicationis, sed manet vinculum prioris. Propter onis. Sicut autem manente in se sacramento regenerationis, excommunicatur quisquis reus est criminis, nec ullo sacramento caret, etiam si nunquam reconcilietur Deo, ita manente in se vinculo, non caret conjugit sacramento, et si nunquam reconcilietur viro. Carebit autem si mortuus fuerit vir ejus. Reus vero excommunicationis, imo nunquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconciliatus, quia nunquam moritur Deus, cui est copul
Abbreviated transcription (Latin):
spectu ꝯsiderandã planiore sermone ponamꝰ. Ecce coninges duo unius in¬
doctrinãq apłicam. ⁊ p̃ceptũ testam̃tiuet̾is ⁊ noui quo ꝑhibet᷑ fidelis cũ
infideli copulare ꝯiugiũ. lam st̃ ꝯiuges. ⁊ ambo adhuc fiunt infideles. Ad¬
huctales sunt quales fuert̃ añquã ꝯiungerent᷑. qualesq ꝯiunctist᷑. Ne¬
nitq eugłii p̃dicator. credidit eoꝵ aut unus. aut una. S ita ut infidelis
cũ fideli habitare ꝯsentiat. lubet fideli dñs. ne infidelem dimittat. anñ
uib&: Si dyxeris uibet reclamat apl̃s. Ego dico.ñ dñs. Si chxeris ñ uib&.
causam requiro. Neq illam mͥ responsuruses: quam tuis litteris indidis¬
ti. quia dñs ꝓhibet fideles infidelib iungi. hic enĩ nullomͦ ÷ ista causa.
uetet dñs quod ꝓhibet apłs: Cernis enĩ iam ut existimo ñ esse ipsam quã
e francia nobilis quidã hõ nobilem de saxonia saxonũ lege duxituxorẽ.

Expanded text:
spectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius inspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius indoctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et adhuc ambo sunt infideles. Adhuc tales sunt quales fuerunt, antequam conjungerentur, qualesque conjuncti sunt. Venit Evangelii praedicator, credidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. Jubet fideli Dominus ut infidelem dimittat, annon jubet? Si dixeris: Jubet, reclamat Apostolus: Ego dico, non Dominus; si dixeris, Non jubet, causam requiro. Neque illam mihi responsurus es quam tuis litteris indidisti, quia Dominus prohibet fideles infidelibus jungi; hic enim nullo modo est ista cauetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam e Francia nobilis quidam homo, nobilem de Saxonia Saxonum lege duxit uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
iubet dñs. Hoc docet apłs. ut ñ nͥ eiusdẽ religionis:⁊ fidĩ maneant copulata
coningia. Quare contͣ dñ iussum. contͣ doctrinã suam. contͣ preceptũ testam̃
si ast̃ ex coniugib credidisset: altm ñ credentẽ secũ tñ habitare. ꝯsentientẽ ñ di
miteret. his u̾bis tuis aliud hoc aliud ẽẽ uiud satis eiudent̃ ostendis. liud enĩ
de his ꝯiugũs agitur. q̃ sibi primitus copulant᷑. nenubat femina ñ suȩ reli¬
gionis uitro. uel ne uir talem ducat uxorẽ. I enim ut dicis iubet dñs. docet
apłs. utrũq precip̃ testamentũ. Hoc aut̃ diu̾sum ẽẽ quis abnuat  U̾gͥ ñ de
Sigͦ aliud ÷ hoc ꝙ sine scrupulo ullius dubitõis appar&. cur fidelem cũ infi¬
deli ꝯiugio ꝑmanere. ñ ⁊ dñs sicut apłs uibet. nͥ forte loco isto uacat illud. ꝙ¬
diligentus ĩmorabor: Attende ut rem ipsam explanandã tanquã in con¬

Expanded text:
o, et hoc jubet Dominus, hoc docet Apostolus, ut nonnisi ejusdem religionis et fidei maneant copulata o, et hoc jubet Dominus, hoc docet Apostolus, ut nonnisi ejusdem religionis et fidei maneant copulata conjugia. Quare contra si unus aut una e coniugibus credidisset, alterum non credentem, secum tamen habimitteret. » His verbis tuis aliud hoc, aliud esse illud, satis evidenter ostendis. Illud enim de his conjugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis viro, vel vir talem ducat uxorem. « Id enim, » ut dicis, « jubet Deus, docet Apostolus, utrumque praecipit Testamentum. » Hoc autem diversum esse quis abnuat, ubi agitur Si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanere non et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco uacat, quod diligentius immorabor? Adtende, ut rem ipsam tamquam in con
Abbreviated transcription (Latin):
monet apłs. Monemus enĩ quia caros hm̃s. ut faciant dñi p̃cepta uł iussa.
Cum uͦ dicit ego dico ñ dñs. satis ostendit dnm ñ ꝓhib̾e quod ipse ꝓhibebat.
ꝓhibuisset aut̃ dñs si eẽt illicitũ. Frgo scdm ea quȩ supradiximꝰ multũq uer¬
quid sibi uellet quod ait. ego dico ñ dñs. cũ alloqueretur fideles quib
cẽnt ꝯiugos infideles: dixisti quia dñs iussit. ne ꝯiugia sibimet diu̾sȩ
religionis copularentur: ⁊ ipsum adhibuisti testimonium dñi dicentis.
Non accipies uxorem filio tuo de filiab alienigenarũ. ne traducat eũ pͦ
deos suos ut ꝑcat anima eiꝰ. Addidisti ⁊̃ uerba apł̃i uͥ dixit. Mulier alligata
est. quã diu uir eiꝰ uiuit. Qd si mortuus fuerit uir eiꝰ: liberata ẽ. cui uult nu¬
bat tantũ in dño. quodita exposiusti ut adiungeres. id÷ xp̃iano. Dem̃ secutꝰ

Expanded text:
monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendohibebat. Prohibuisset autem Dominus, si esset illicitum. Ergo secundum ea quae superius diximus multumque verquid sibi uellet, quod ait: ego dico, non dominus, cum alloqueretur fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos et pereat anima eius. addidisti etiam uerba apostoli, ubi dixit: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est; cui uult nubat, t
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dimitere: quẽ admodũ recte dm̃s melius ẽẽ. quod ⁊ licet ⁊ expedit: quamid
quod licet ⁊ ñ expedit. His de causis factũ ÷ ut exponens dñi sermonẽ. quẽ pro¬
lixum inmontẽ hũit. ubi uentũ ÷ ad questionẽ de coniugib dimittendis ł
monens eos qui breñt coniuges infideles. ut ꝯsentientes habitare secũ ñ
dimittẽnt. Quod utiq ĩõ monendũ ñ iubendum fuit. qr ñ tanto pondere.¬
ꝓhibendist̾ homines facere licita quãuis ñ expediant: quanto pondere ꝓhibẽ.¬
ħ fecit parcendo infirmitati. ñ prȩiuidicando uissioni. Uñ sic dixit. Nonut
ubi ait. ego dico ñ dñs. item ubi ait. ecce ego paulus dico uob̃. qr si circũcidamini
xͦ nobis nichil ꝓderit. Nunquid ĩ hic dixit ego dico. ñ dñs. Non sunt itaq ista
similia. quia ⁊ illa quȩ iubet dñs. ñ ÷ indignum uł contrariũ: si eadem

Expanded text:
et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse quod licet et expedit, quam id et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse quod licet et expedit, quam id quod licet nec expedit. His de causis factum est ut ego exponens Domini sermonem quem prolixum in monte habuit, ubi ventum est ad quaestionem de conjugibus dimittendis vel monens eos qui haberent conjuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. Quod utique imo monendum, non jubendum fuit, qprohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibehoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non utubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem
Abbreviated transcription (Latin):
bet apłs.iubet dñs. Quod ñita ẽẽt: nec contͣ ꝓhibitionẽ dm̃ apł̃s aliquid
moneret. neq eontͣ iussionẽ eius aliquid ꝓhib̾et. Prom̃ in his duab causis. uma
de nubendo ł ñ nubendo. altã de ifideli ꝯiuge dimittenda ł ñ dimittenda. a¬
liquid simile ÷ in uerbis apłi aliquid dissimile. Simile quid̃illud ꝙ ubi dicit. p̃cep¬
dissimile ẽ. quia de nubendo ⁊ de ñnubendo pot̾ dici. ħbene fieri pot̃. luua me¬
lius. qm̃ utrũq expedit: unũ minus. aliud mag̃. Atsi de coniuge infideli dimittẽ.¬
do uł ñ dimittendo. qm̃ unũ hoꝵ ñ expedit. aliud expedit dici ñ opoitet. Quidi¬
mittit bñfacit. ⁊ qui ñ dimittit melius facit. S dici oportet ñ dimittatẽ q scit¬
ñ expedit. Sic gͦ possumꝰ dicere meliꝰ eẽ infidelẽ ⁊iugẽ ñ dimittere: qͣuis liceat

Expanded text:
bet dominus. quod nisi ita esset, neque contra prohibitionem domini apostolus aliquid bet dominus. quod nisi ita esset, neque contra prohibitionem domini apostolus aliquid moneret neque contra iussionem aliquid prohiberet. proinde in his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praecepdissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quiugem non dimittere, quamvis liceat
Abbreviated transcription (Latin):
bet apłs consilio caritatis: qi infidelib aufeit impedim̃tũ salutis. Nonso¬
lũ quia ꝑniciosissime scandalitant᷑ offensi. uerũ ⁊̃ qi in alia conugia cũ ce¬
cid̾int. uiuentib eis a quibꝰ dimittunt᷑. adulti̾nis nexib colligati. difficile re
siñ dimiserit melius facit sic̃ dictum ẽ. qui dat nuptũ bene facit: ⁊ qui ñ dat
nuptũ melius facit. qm̃ illud ñ solũ utrũq parit̃ licet. uñ ad nichil hoꝵ prȩ¬
id ad quod ampliꝰ expedit consilio apłi. quic̃q pot̃ caꝑe ꝓuocatur. hoc aũ uͥ
de dimittendo uł ñ dedimittendo infideli ꝯiugio quȩritur: utrũq quid̃ pa¬
dit ꝓpt̃ infirmitates hominũ. Et ideo id ꝙ ñ expedit. apłs ꝓhibet dante sibi
dño lib̃m ꝓhibendi locũ. qi neq id ꝙ monet apłs ꝓhibet dñs: neq idꝙ ꝓhi

Expanded text:
bet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non sobet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus cosi non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praead id, quod amplius expedit, consilio apostoli quicumque potest capere prouocatur. hoc autem ubi de dimittendo uel non dimittendo infideli coniugio quaeritur, utrumque quidem padit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit, Apostolus prohibet, dante sibi Domino liberum prohibendi locum, quia neque id quod monet Apostolus, prohi
Abbreviated transcription (Latin):
donata. fidele consiliũ aliud ibi facẽ ñ licet. hic aut̃ licet. Ita sane: ut ipsũ li¬
citum partĩ quid̃ expediat. partim uͦ ñ expediat. Expedit tẽ. qñ ñ solũ ꝑ iusti¬
uelut cũ dat consiliũ ñ nubendi apłs uirginibus. uñ preceptũ dñi se ñ hr̃e te¬
statur. licet aliud facere id÷ nub̃e. ⁊ minus ⁊tinentiȩ bonũtenẽ inniptĩs. ip¬
sumq licitũ ⁊̃ expedit. qm̃ inuerita ⁊ illicitare ruiturã carnis infirmitatem.
sic excep̃ honestate nubendi: ut neminẽ impediat ad salutẽ. quãuis mag̃ ex¬
pediret magisq honestũ cẽt: si urgo consiliũ quo p̃ceptũ eam ñ cõpellitar¬
riꝑet. Tc̃ aut̃ ñ expedit id quod licitũ ẽ: qñ ꝑmittit᷑ quid. s usus ipsiꝰ potestatis.
aliis affert impedim̃tũ salutis: sic̃: uñ iam diu loquim᷑ discessio ꝯiugis fide¬
lis abinfideli. ꝙ ñ ꝓhibet dñs p̃cepto legis. qi corã illo inusta ñ ẽ. s ꝓhi¬

Expanded text:
donata, fidele consilium. ibi aliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quando non solum per iustivelut cum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus, unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus continentiae bonum tenere in nuptiis, ipsumque licitum etiam expedit, qusic excipit honestate nubendi, ut neminem impediat ad salutem, quamvis magis expediret magisque honestum esset, si virgo consilium, quo praeceptum eam non compellit, arriperet. Tunc etiam non expedit id, quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert impedimentum salutis, sicut est unde jamdiu loquimur discessio fidelis conjugis ab infideli, quam non prohibet Dominus praecepto legis, quia coram illo injusta non e
Abbreviated transcription (Latin):
idelacte g̃gis ñ ꝑcipit: & paulopost. Sialii inquit potestatis ur̃e partici¬
pant. ñ magis nos: Sed ñ sumus usi hac potestate. s omia toleramus. ne ꝙ
rib ł maritis fideles uiri. ł feminȩ. ñ ꝓhibentur a d nõ ut neq iubeant᷑.
Nam si dimittere tales ꝯiuges iubentur. nullus locus ẽẽt ꝯsilio monentis
quib si ñ ambo crede̾nt. s unus aut una ⁊ infidelis cũ fideli ꝯsentiret. habita¬
re. nec ꝓbib̃i a dño debuit fidelis infidelem dimitt̾e: nec iub̃i. łõo scił ñ ꝓhib̾i:¬
qr iusticia ꝑmittit a fornicante discedẽ. ⁊ infidelis hominis forncõ÷ maior corde.
Quãuis uerã fidelis hãt pudicitiã. ĩ cum infideli comuge. ꝙ ñ habet ueram.

Expanded text:
et de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae particiet de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod ribus vel maritis fideles viri vel feminae non prohibentur a Domino, ut neque jubeantur. Nam si dimittere tales conjuges juberentur, nullus locus esset consilio monentis quibus si non ambo crederent, sed unus aut una infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere, nec juberi: ideo scili justitia permittit a fornicante discedere, et infidelis hominis fornicatio est major iquamvis veram habeat fidelis pudicitiam etiam cum infideli
Abbreviated transcription (Latin):
dos ꝯuges ⁊ filios &ͦ. ⁊̃ exemplis quȩ iam ꝑuenerant uidñr hortatꝰ. Cumgͦñ
expecuat ĩ infideles ⁊iuges dimitti a fidelibꝰ. causa euident̃ expressa ẽ. Non
lib̾a caritate. ⁊ ea sunt in nr̃is offitiĩs gͦtiora. Quȩ cũ liceret uob̃ ⁊̃ ñ impendc̃.
tñ causa dilectionis impendimꝰ. Uñ prior ipse dñs cum setributũ ñ debere
monstrasset. soluit tñ. ne scandalitaret eos: quib ad et̃nã salutẽ gerens ho¬
minẽ ꝯsulebat. lam uͦ apłs quẽ ad modũ ista ꝯm̃d& eius u̾ba testantur: uͥdiẽ.
Cũ enuĩ liber sim exom̃ibꝰ. omniũ me seruũ feci: ut plures lucrifacerẽ. Cũ pau
lo suꝑiꝰ dixisset. Nunqͥd ñ bñis licentiã manducandi ⁊ bibendi s nũꝗd ñbm̃s
An ego solus i barnabas ñ hñis potestatẽ hoc oꝑandi: Quis militat suis stipẽ¬
diis unquãe Quis plantat uineam. ⁊ de fructu eiꝰ ñ edit: Quis pascit gregẽ.¬

Expanded text:
os Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tmonstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim lo superius dixisset: Nunquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? Nunquid non habemus An ego solus et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? Quis militat suis stipendiis unquam? Quis planta
Abbreviated transcription (Latin):
Nuctores siquid̃ illustris uri filũ ur̃i amandiani gͣuit̃ ⁊q̃runt᷑ ep̃is.
¶hoĩes iori suo deditos alios adhuc clericos. alios iã diaconos ordinatos. cũ
forte in diuinȩ cultũ militie añ fuerint ignorantia faciente suscepti: elimina¬
re ꝓreꝰ. ⁊ exutosreligioso pͥuilegio: ad dñoꝵ possessiones iusta debuerint ad mo
monstrauert̃ attin̾i. discussos ⁊ obnoxios apꝓbato custodito legũ tramite sines
int̃missione restituite. taut si quis iã pb̃r repꝑit᷑. in eodẽ gradu peculii sola
amissione ꝑmaneat. Diaconꝰ uͦ aut uicariũ prẽt. aut si ñ hũerit: ipse reddat᷑.
Residua officia sciant neminẽ posse ab obnoxietate si ꝯiuncit᷑ uindicaai. qͣ

Expanded text:
ctores siquidem illustris viri filii nostri Amandiani graviter conqueruntur homines, suo juri deditos, alios adhuc clericos, alios jam diaconos ordinatos, cum forte in divinae cultum militiae ante fuerint, ignorantia faciente, suscepti, eliminati prorsus et exuti religioso privilegio ad dominorum possessiones justa debuerint admonimonstraverint, detineri discussos et obnoxios approbatos, custodito legum tramite, sine intermissione restituite, ita ut si quis jam presbyter reperitur, in eodem gradu peculii sola amissione permaneat. Diaconus vero aut vicarium praestet, aut si non habuerit, ipse reddatur. Residua officia sciant neminem posse ab hac noxietate, si convincitur, vindicari, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsecrari: tm̃ ualent ut ꝑ illa sic euacuent᷑ quȩc̃q in prece uiciosa contͣ re¬
gulã fidĩ dñ. quẽadmodũ demoniũ &ͥ noĩe excludit᷑. Nam utiq ħeticꝰ
si afferat p̃cem inciosã. nec bonũ ht̃ caritatis affectũ. quo possit illa im¬
ꝑitia suꝑari. ⁊ iõ similis ⁊ ei quic̃q in ipsa catholica ĩ mundꝰ uł inuidꝰ ⁊¬
maluiolus. quales illic arguit cy prianꝰ: afferat ⁊̃ ut fieri solet aliꝗͣ precẽ
in qͣloquat᷑ contͣ regulã fidĩ. multi quippe irruunt in p̃ces ñ solum ab
imꝑitis loquacibꝰ s ⁊̃ ab hereticis cõpositas. ⁊ ꝑ ignorantiȩ simplicitatẽ
ñ eas ualentes discernere utunt᷑ eis. arbitrantes quod bonȩ sint. nec tm̃ ꝙ

Expanded text:
consecrari, tantum ualent, ut per illa sic euacuentur quaecumque in prece uitiosa contra reconsecrari, tantum ualent, ut per illa sic euacuentur quaecumque in prece uitiosa contra regulam fidei dicuntur, quemadmodum daemonium Christi nomine excluditur. nam si afferat precem vitiosam, nec bonum habeat charitatis affectum, quo possit illa imperitia superari, et ideo similis est ei quicunque in ipsa catholica invidus et malevolus quales illic arguit Cyprianus. Afferat etiam, ut fieri solet, aliquam precem, in qua loquatur contra regulam fidei; multi quippe irruunt in preces, non solum ab imperitis loquacibus, sed etiam ab haereticis compositas, et per ignorantiae simplicitatem non eas valentes discernere utuntur eis, arbitrantes quod bonae sint, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sideant.s infide sc̃ẽ trinitatis mens eiꝰ ⁊fortetur. Ungit᷑ ⁊ int̃ scapulas
de cocdoleo. ut undiq muniatur. ⁊ ad bona oꝑa facienda ꝑdeigratiã
enisti adfontẽ. ingressuses. considera quid uidĩs. qͥd locutussis. re¬
pete diligent̃. occurrit tibi leuita. occurrit tͥ prb̃. unctus es quasi
erroris u̾ba ꝑ imꝑitiam p̃cator esfundit. multi ñ solũ mali. s ĩ bo¬
n fr̃s in ipsa eccłia ñ sc̃ĩficant aqͣ. Alultoꝵ enĩ p̃ces emendant᷑ cotidie.
si doctorib fuerint recitate. ⁊ multa in eis repꝑiunt᷑ contͣ catholicã fidẽ.
Nũquid si manifestetur aliqͦs baptizatos. cũ illȩ preces dictȩ suꝑ aquã
fuissent. iubentur denuo baptizari: Quidita: Quia plerũq p̃cis uiciũ
suꝑat p̃cantis affectꝰ. ⁊ qi cuncta illa u̾ba eugłica sine quib ñ pot̃ baptismꝰ

Expanded text:
sideant, sed in fide sanctae Trinitatis mens ejus confortetur; ungitur et inter scapulas sideant, sed in fide sanctae Trinitatis mens ejus confortetur; ungitur et inter scapulas de eodem oleo ut undique muniatur et ad bona opera facienda per Dei gratiam enisti ad fontem, ingressus es, considera quos videris; quid locutus sis, repete diligenter. Occurrit tibi levita; occurrit tibi presbyter: unctus es quasi er imperitiam precator effundit, multi non solum mali, sed etiam boni fratres in ipsa ecclesia non sanctificant aquam. Multorum enim preces emendantur quotidie, si doctioribus fuerint recitatae, et multa in eis reperiuntur contra catholicam fidem. Numquid, si manifestetur aliquos baptizatos, quum illae preces dictae super aquam fuissent, jubebuntur denuo baptsuperat precantis adfectus et quia certa illa uerba euangelica sine quibus non potest baptismus
Abbreviated transcription (Latin):
ehincit̾m exorcitatur diabolꝰ ut sua nequitia cognoscens
iustum suꝑse dĩ iudiciũ. timens recedat ab homine. nec iam con¬
tendat eũ arte subuert̾ẽ. ne baptismũ consequat᷑. s magis honorẽ deo
creatori suo exhibens reddat opus deo creatori suo. Gix in omelia¬
ponunt. ⁊ habitare malignos sp̃s in eoꝵ m̃te contradict̃: quid ali¬
imittens digitos in auriculã eiꝰ dhxit effeta quod⁊ adaꝑite. Hocenĩ
sacram̃tũ hic agitur: ut ꝑsaliuã typicã sacendotis ⁊ tactũ. sapĩã ⁊ u̾tꝰ
diuina salutẽ eiusoẽ cathecummi oꝑetur. ut aꝑiantur illinares. ad
accipiendũ odorẽ notitiȩ d̃ ut aꝑiant᷑ illi aures ad audiendũ man¬
ut bonũ odorem accipiat pietatis eternȩ. Rabanꝰ eod̾ libro. e.c.
einde a sacerdote munit᷑. ut sacrũ baptismũ ꝓ cathecuminis.¬
cũ fide acepta custodiat᷑. Ungitur tẽ iliꝰ pectus deoleo scisicato
cum inuocatione sc̃e trinitatis. ut nullȩ reliquiȩ latentis inimici ineo re¬

Expanded text:
ehinc iterum exorcizatur, ut diabolus suam nequitiam cognoscens justum super se Dei judicium timens recedat ab homine nec jam contendat eum arte sua subvertere, ne baptismum consequatur, sed magis honorem Deo creatori suo exhibens reddat opus Deo creatori suo. CAP. XLponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid alito linguam ejus, et mittens digitos in auriculas ejus, dixit: Effeta, quod est adaperire . Hoc enim sacramentum hic agitur, ut per salivam typicam, et sacerdotis tactum sapientia, et virtus divina salutem ejusdem catechumeni operetur; ut aperiantur ei nares ad accipiendum odorem notitiae Dei, ut aperiantur illi aures ad audiendum manut bonum odorem accipias pietatis aeternae. C. LXX. einde a sacerdote inungitur ut sacrum baptisma cum fide accepta custodiatur, ungitur illius tunc pectus de oleo sanctificato, cum invocatione sanctae Trinitatis, ut nullae reliquiae hominis latentis inimici in eo re