comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnia iutilia sunt ea testa¬
menta que ab iicio uire stã
pp̃ capitis diminucionem ir¬
rita sc̃a sunt. nam si uii. cesti¬
um signis signata sunt po
defunctus ⁊ cuus romanus
⁊ sue potostatis mortis tp̃r
fiunt. nam si ideo irritũ fac¬
tũ sit costamontũ quod ci¬
nitadem uł ⁊̃ lib̾tatem testa¬
tor amisit. aũ qr sadoption¬
an se dedit ⁊ mortis dop̃e n
adoptiua patris potestate sit
firman testam̃ti auod post¬
ea tostatoꝵ id uoluit uałe
usq adeo ut si quis post
factũ prius. testamentñ po¬
st̃ãis sac̾e coꝑit aut morta¬
ntate p̾uencus aut qr roiciꝰ

Expanded text:
omnia inutilia sunt ea testamenta quae ab initio iure facta propter capitis deminutionem irrita facta sunt. nam si septem testium signis signata sunt, podefunctus et civis Romanus et suae potestatis mortis tempore fuerit: nam si ideo irritum factum sit testamentum, quod civitatem vel etiam libertatem testator amisit, aut quia in adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptivi patris potestate sit,firmari testamentum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortalitate praeventus, aut quia
Abbreviated transcription (Latin):
estarãtũ iure
st̃m. usq ad eos uaiet oonec
rumpaniut irritũ ue fiat rũ¬
pitur aũ testamentũ cũ ĩ eos
statu manente tostatore: ip¬
aus testamenti uis uiciatur
cũ adoptauerit sibi filiũ por
imꝑatorẽ eum qui sui iuris
aũ fer p̃torem scõm nr̃am
extit̾it auquis heres ex eo an
nõ oscit̾it. hoc .n. solum spec¬
tatur an alico casu existore
potuorit ideoq si quis aũ uo¬
nu̾t h̾es eẽ aut uiuo testa¬
tore. au post mortoi eius añ¬
qmͣ horeditatem adiont dece¬
sserit aut ꝯdicioni sub qua
heres institus ẽ cefectus sit
ĩ his casib pater familias in¬
testatus moritur. nam ⁊ pͥus
testamencum non ualec
ruptum a postoriore ⁊ postiꝰ
nemo heres excit̾it S si
quis priore tostamẽto inre
perfecto post̾uic eq̃ uire fec̃it
⁊ ai exc̃tis rebus ĩ eo hereorm
ĩstituerit. suꝑuis testamentũ
sublatũ eẽ dimis seuerns ⁊
antonmus reccͥpter̃ cuius ꝯ¬

Expanded text:
ure factum usque eo valet donec rumpatur irritumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. ntum adoptaverit sibi filium per imperatorem, eum qui sui iuris est, aut per praetorem, secundum extiterit aliquis heres ex eo, an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem adiret, decesserit, aut condicione, sub qua heres institutus est, defectus sit, in his casibus paterfamilias intestatus moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius nemo heres extiterit. Sed si quis priore testamento iure perfecto, posterius aeque iure fecerit, etiamsi ex certis rebus in eo heredem instituerit, superius testamentum sublatum esse divi Severus et Antoninus rescripserunt. cuius c
Abbreviated transcription (Latin):
ac si unusaiusq ex quarta
ꝑte striptus fuisset ⁊ sl płes
micie qmͣ duodetĩ distribute
sinit isam siue parte institu
ad assem post ea reuocantur
qnͣuis sint płiũ unciap ur her¬
es ⁊ puer ⁊ sumpiciono ĩsticui
tempus nõ pot̃ ueluti post
quinqũnium qmͣ moriar uł
ex qͣlendis illis. aut usar ad q̃¬
lendeͣs illas heres esto dic̾ ꝙ ao
ĩstitutus esset In possibiłꝯ
cicio inũtituciõib ⁊ legatis nͦ
nõ fidai comisis ⁊ lib̾tatil pro

Expanded text:
ac si unusquisque ex quarta parte scriptus fuisset. Et si plures unciae quam duodecim distributae sunt, is qui sine parte institutad assem postea revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui tempus non potest, veluti ‘ post quinquennium quam moriar ’ vel ‘ ex kalendis illis ’ aut ‘ usque ad kalendas illas heres esto ’: diemqueinstitutus esset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pr
Abbreviated transcription (Latin):
centur quondam introdu¬
camus disicit̾atem opore
p̃ciũ eis diximus nrãm sep¬
aratĩ prius delegatis ⁊ po¬
st ea de fidei comusis tͣctare
ut natura uirtus uiris co¬
gaita: facile possint per¬
mictionem eoꝵ eruditi stir¬
tilioribus aurib accipeto:
nõ soiũ aũ testatoris uł hero¬
dis res ul auiena set alien¬

Expanded text:
us quandam introducamus difficultatem, operae pretium esse duximus, interim separatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res,
Abbreviated transcription (Latin):
q ad eam ꝯstitucionẽ stan¬
dum ẽẽ oxistunauimus. cũ
enĩ antiquitatom ĩuenimꝰ
legata auicom stricte ꝯ¬
cludentem fidoi comissis añ
que ex uointate mag̃ dos¬
condebant defunctoꝵ pĩg¬
uiorem naturam ĩdulgẽ¬
oĩa legata fidei comisir ex¬
eauare ut nlła fit nature

Expanded text:
am constitutionem standum esse existimavimus. cum enim antiquitatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgenomnia legata fideicommissis exaequare, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
adient hereditatem meliuisł
patem admittitur illa .ii. ũ¬
ba si heres non ent meoa
uidom auem aueno urisb̾iet
tã tesator et̃ scit sic accipi¬
utur sinea ip̃o herer ent¬

Expanded text:
adierit hereditatem, Maevius in partem admittitur. illa enim verba ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres e
Abbreviated transcription (Latin):
ost hoc uideamus
de logatis aue pars uiris extͣ
propositam auidã mat̾iam ui¬
decur. nam loquiniur de his
uiris figuris auiby per unuuer¬
sitatem res nobis ad quintur
s cum oĩo de testam̃tis. deip ħe¬
dibus qui tastam̃eo ĩstituũtur
iocuti sumus nõ sine causa se¬
qñti loco pot̃ ħ uris mat̾ĩa

Expanded text:
ost haec uideamus de legatis. quae pars iuris extra propositam quidem materiam uidetur; nam loquimur de his iuris figuris, quibus per uniuersitatem res nobis adquiruntur; sed cum omni modo de testamentis deque heredibus, qui testamento instituuntur, locuti simus, non sine causa sequenti loco poterit haec iuris materia
Abbreviated transcription (Latin):
ces ꝓpͥa noĩa ab mcia usq
ad assem. ut nuta heo sec
cunx. sextans. auadrans tri¬
ens. quincunx. sepnus. sep¬
tunx. ues. dodrans. dextans
uncias eẽ oportet. nanicot
uncie assem esficiũt quot
cestator uoluent. ⁊ si miũ tm̃
quis ex semine ñbi gra. h̾e¬
dem scͥpsit. cotus as in semi¬
ne erit n enim id̾ exꝑte
tostatus. ⁊ exparte intestatꝰ
dere sic ples hereces ini¬
stituantur ita demũ par¬
nt testator eo execuus par¬
nit autryd̃ exp̃ssis si quis anꝰ

Expanded text:
tes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec; uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, uncias esse oportet. nam tot unciae assem efficiunt quot testator voluerit, et si unum tantum quis ex semisse verbi gratia heredem scripserit, totus as in semisse erit: neque enim idem ex parte testatus et ex parte intestatus dere. Si plures instituantur, ita demum parlit testator eos ex aequis parn
Abbreviated transcription (Latin):
ctur ilno sigaͣt si hereritatẽ
aui ei ne cuius uiri post ea su¬
biectus eẽ ceꝑit nõ aomuisser¬
it ioq titus cosesar inper¬
sona parte nii sui sui ꝯsaicuit

Expanded text:
ud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non adquisierit. idque Tiberius Caesar in persona Parthenii servi sui constituit
Abbreviated transcription (Latin):
nuo quia femme ĩ potesta¬
auoq adño h̾eces insticutꝰ
⁊ post testamentũ factus ab
eo manumissns: eodem nu¬
dibus illud obseruatur ut
sit cũ eis testam̃ti factio
suue ip̃i h̾edet iistituantur¬
sine hii qui in potestate eoꝵ

Expanded text:
ia feminae in potestaquoque a domino heres institutus et post testamentum factum ab eo manumissus eodem nudibus illud observatur, ut sit cum eis testamenti factio, sive ipsi heredes instituantursive hi qui in potestate eo
Abbreviated transcription (Latin):
de heres fit ⁊ si plures sine
ꝑte om̃s scͥpti sunt om̃s in
totus as conplectus sit in
partem oimidiam uocaf̾. ⁊
uie uł illi om̃s ĩ alt̃am di¬
mioiam nec intẽst. primus
an. medus. an nouissimus
sine ꝑte scriptus est ea enĩ
pars data ĩtlligitur aue
uacat uideamus si pars ali¬
qua nacet nec tñ quiqmͣ
sine parte heres ĩstitutus
sit quid uiris sit uelutisit᷑s
ex quartis ꝑtir heredes scͥp¬
ti sunt ⁊ ꝯstat uacãtem ꝑtẽ
angłic tacite pro hereoita¬
ria parte acced̾e ⁊ ꝑm̃ hõri

Expanded text:
e heres fit, et si plures sine parte scripti sunt, omnes in totus as completus sit, in partem dimidiam vocantur, et ille vel illi omnes in alteram dimidiam. nec interest, primus an medius an novissimus sine parte scriptus sit: ea enim pars data intellegitur quae vacat. Videamus, si pars aliqua vacet nec tamen quisquam sine parte heres institutus sit, quid iuris sit? veluti si tres ex quartis partibus heredes scripti sunt. et constat, vacantem partem singulis tacite pro hereditaria parte accedere et peri
Abbreviated transcription (Latin):
da ⁊ hereaitatẽ auftrenda quẽ
aui sui uł emancipati habent
siue iam nati sunt aue aoh¬
uc ĩut̾o ꝯtituti post ea nati
sunt ciͣ aooptiuos aut̃ uberos¬
c̃tam indixinus diuislonẽ que
ꝯilitucione nr̃a quam super
adoptiios tiaimus ꝯtinetur
s a expedicione occupatus mi¬
suos iam natos ⁊ postimmor
noĩatimm non exhereau̾it fet
suencio p̃tient nõ ignorans an
hãt ub̾oc silenciũ enis pro
exheredatõne noĩatim stã na¬
iere ꝯsticutioib pͥncipiũ cau¬

Expanded text:
da et hereditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive iam nati sunt sive adhuc in utero constituti postea nati sunt. circa adoptivos autem certam induximus divisionem, quae constitutione nostra, quam super adoptivis tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus misuos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cau
Abbreviated transcription (Latin):
ereoes institu̾e per¬
missũ ẽ tam ub̾os hoĩes qmͣ
uu̾tate recte isticuere ucerat
hooie uero sine nbͥtate ex nr̃a
ꝯstitucione hereres ĩstituere¬
eot permissum est quod non
per innouacionẽ ĩ ouximus set
ucuisse pauius suit nbris. quos
udam propnetatem destator
ht̃. auo usum fructũ hñte ẽ
tate utitur serms adũa her¬

Expanded text:
eredes instituere permissum est tam liberos homines quam libertate recte instituere licebat. hodie vero etiam sine libertate ex nostra constitutione heredes eos instituere permissum est quod non per innovationem induximus, sed lacuisse Paulus suis libris quos tudam proprietatem testator habet, alio usum fructum habente. est rtate utiliter servus a
Abbreviated transcription (Latin):
sn h̾es scuptas n qui in pot¬
estate euis ẽ. neq pat̃ eius qͥ
ht̃ eum ĩ potostate. n frẽt qui
in enudꝰ patris potestate sunt
testes adhib̾i possunt qr totũ
ħ negocium quos agitur testa¬
menti aromandi gm̃. creditur
hodie ĩt heredem et testorẽ
fuerant. a testamentariis desti¬
moniĩs repellebant herediset
his qui ꝯuinũcti ei per pote¬
statem fuerant: concecerant
testimoĩa incestam̃tis prãre
licet hũ aui id periitebant
hoc uut minime ab nti deb̾e
eos suaderant at tñ nos ean¬
dem obseruacionem corngen¬
tes: ⁊ quod ab illis suasũ est
ĩ iegis necessitatem cͣnfferẽ¬
tes adimitacionẽ pristusa
milie emptoris: mĩto nec
heredi qui ymagniẽ uecusti¬
ssimi familie emptoris ob¬
tinet. net aliis personis q̃
ei ut dictũ ẽ ꝯuifte sunt
licenciam ꝯcedimur sibi
quod̾mͦ testimonia p̾stare ido¬
q nec huiurmõi uet̾es ꝯsti¬
tuciones nr̃o codici inseri
permisimus legatariis. aũ et

Expanded text:
qui in potestate eius est, neque pater eius, qui habet eum in potestate, neque fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorefuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Legatariis autem et
Abbreviated transcription (Latin):
cta: destam̃tũ face nõ pot̃
s io auod ante focĩt quam
int̃oicio ei uonoꝵ suoꝵ fiatr
intum est. Item mutus sur¬
dus non semper cestamen¬
tũ fac̾ẽ possunt. utiq aũ de
eo surdo loquimur. quioło
nõ exaudit non aiio carie
exauoit. nam ⁊ mutus is ĩ¬
tisigitur aui cloqui nicħ
pot̾. nõ qui tarar ioauitur

Expanded text:
t, testamentum facere non potest, sed id quod ante fecerit quam interdictio ei bonorum fiat ratum est. Item mutus et surdus non semper facere testamentum possunt. utique autem de eo surdo loquimur qui omnino non exaudit, non qui tarde exaudit: nam et mutus is intellegitur qui eloqui nihil potest, non qui t
Abbreviated transcription (Latin):
dobet ut eũ h̾edem ĩltitu¬
at uł ex heredem eũ faciat
cio p̃tierit in utilr testabit᷑
ad eo quidem ut ⁊ si uiuo
patre filius mortuus sit ne
nio ħeres ex eo cestam̃to

Expanded text:
re ut eum heredem instituat vel exheredem nominatim tio praeterierit, inutiliter testabitur, adeo quidem ut, etsi vivo patre filius mortuus sit, nemo ex eo testamento
Abbreviated transcription (Latin):
horeditate testam̃tũ quidom
non inarmaratur. nis aũ ad¬
c̃itendi cis ad ctam poecionẽ
pr̃abatur. Setͣ n ominatĩ eas
penonas exhereone ꝑentu
nect̃e erat s ucebat et int̃ ce¬
t̾os hoc fac̾ẽ. nominatim aũ
ex h̾edari quis uidetur siue

Expanded text:
quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter ceteros hoc facere. Nominatim autem exheredari quis videtur sive
Abbreviated transcription (Latin):
ier̃. cosum stuctum constitui
gatario ut euis flat ⁊ legata¬
nus satis dat h̾eoi de tanta pet¬
cuma restituenda. si morietur
estumatis his. satis datur. uͥ ⁊ si
morietar aut capite minuar
tanta pecuna restituatur qnͣti
hee fiunt estimate. gͦ senatus
nõ fecit quid̾ eaꝵ rerum ussĩfr¬
nctũ nec enĩ pot̾at. s per caup

Expanded text:
um fructum constitui,gatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec en
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis ẽi ut siquid ex re pa¬
tris ei obueniat. hoc scõm an¬
adauirat que enim inudia
ẽ. quod ex patris octasione
perfectũ est. hoc ad eũ reuer¬
ti: Ꝙꝵaut̃ ex alia causa sibi fi¬
lius familias adquisluit. huiꝰ
usum fructũ auidem patri
adquirit oñium aũ adpud eũ
remaneat neq quod ex fuis
laborus. uł prosꝑa fortuna acc¬
essit. hoc ialiũ perueniens
iuctuosum ei procedat hoc
quoqra dispositũ est. ⁊ inea
spẽ ubi parens emancipando
lib̾um ex rob que ad quisici¬
onem effugiunt. sibi partem
conciam ex añriorus ꝯsticuci¬
ombus halebat. qiͣ prop̃cio
quodam modo emancipa¬
cionis. ⁊ inhumanũ quidẽ
accidebat. ut filius rer̃ suaꝵ
exhac emancipacione dñio
pro parte defraudecur et qd̾
honoris ei ex emancipacio¬
ne additũ ẽ. quod suis nr¬
is esfeclus est. hoc perier̃
diminucionem. dec̃idat idõ¬
q statuimus nt parens pro
qud̃ retinere potãt: aimi¬
diam non dñii ret̃. s ualis
fructus retineat ita ⁊ enĩ

Expanded text:
ex re patris ei obveniat, hoc secundum anadquirat quae enim invidia est, quod ex patris occasione profectum est, hoc ad eum reverti?: quod autem ex alia causa sibi filiusfamilias adquisivit, huius usum fructum quidem patri adquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem icentiam ex anterioribus constitutinibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminutionem decrescat. ideoque statuimus, ut parens pro quam retinere poterat, dimidiam non dominii rerum, sed usus fructus retineat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fuerat ad eo aũ ex eo quos
radices agit planta: ꝓp̾etas eiꝰ
comitatur ut uicini arbor¬
ita t̃ram p̃sserit: ut inouis fu¬
ndũ radices eg̾it: ticiĩ offici
arborem dicimus racio et
enĩ nõ permitit ut alt̃uis
arbor intelliguatur.: quã cuiꝰ
in fundum radices egisset ⁊¬
ideo prope confuuũ arbor po
sita: sun uiciii funidũ radi¬
ces eg̾it cõmunis sit. qua rõ
ne plante que t̃re coalescũt
soio cedunt endem racione
frum̃ta qͦ que sata sunt. so¬
lo cedere inteiliguntur. cet̾ũ
sic̃ is qui alieno solo edificau¬
erit. si ab eo petat edificiũ dñ:
defendi potest per ex concep¬
cionem doli mali scd̾m en q̃
diximus. ita eiusd̾ exceptionis
auxilio: tutus eẽ potest. is qͥ
alienũ fundũ sua inpensa. bo¬
na fide ꝯseuit utere queq
licet. auree sunt ꝑm̃ cartis
mambtanisue cedunt carm̃ uł¬
ea que mneoifantur. aut uise¬
runtur. ideo si incarcis menb¬

Expanded text:
et fuerat. adeo autem ex eo ex quo et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arborem dicamus: rationem etenim non permittere, ut alterius arbor esse intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis memb
Abbreviated transcription (Latin):
cia rescindi necesse sit. s slali¬
qua ex cã dirutũ sit edifici¬
ũ potĩt matĩe dñs sinõ fue¬
rit ouplum iam persecutꝰ
tc̃ eam uendicare et adexib¬
ũso siquis in aliens solo sua
mat̾i dom̃ edificau̾it. illius
bat in aueno solo eoificare ⁊ iõ
licet dirupta sit domus. uedi¬
care matĩam non possit dñc¬
matĩe. Cerce illud constat si
inpossessione constituto edia¬
catore. soli dñs petat domũ
suam ẽẽ ne soluũ p̃cium. ma¬
tĩe et m̾ces fabnoꝵ. posse eũ
per exconceptionem doli mali
repelli utiq a bone fid̾i possesor
fuit qui edificasset. nam sciẽci
auenũ ẽẽ solũ: pͭ culpa obici
quod tem̃e edificaui̾t in eo so¬
lo quod ĩtelligeret. alienũcẽ
c Siticius alienam plantam ĩ suo¬
solo posuerit. ipũis erit ex di¬
ũso si ticus suam plantam
ĩ suo solo posuerit me .uii. plã¬
ta erit si meo utroq casu
radices eg̾it aũ aũ qmͣ radi¬
ces eg̾it. eus permanet cuiꝰ

Expanded text:
cia rescindi necesse sit. sed si alicia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibverso si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius bat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius
Abbreviated transcription (Latin):
singula gña. que cuiusq ꝓpͥa
fuerint: ex consensu nro
cõmunitata sunt quos si
casu id mixtũ fuerit. uł ticiꝰ
id mistuerit. sine uolũtate
tua. nõ uidetur ꝯmune eẽ
quia singnla corꝑa in sua
sb̾a. durant nec magr̃ istis
casibus conmune fit frum̃¬
tum. quam grex ꝯmunis
esse intlłigetur. si pectora
ticii tuis peccorib promissa
fuerint. s si ab alt̾utro ur̃o
id totũ frumentũ recine¬
atur. in rem quidem actio
frumenti cuiusq compecit
arpitrio aũ uidicis constine¬
tur ut is estunet quale
cuius frum̃tũ fuerit cũ
iñ sdło aliquis ex aliena ma¬
iligitur edificũ quia om̃e
quos meoificat solo cedit
adexibendũ de ea re ag̾e ꝓpt̃
iegem .xii. tabulaꝵ qua caue¬
tur ne quis tignũ alienum
edibus suis iniu̾nctum exmnĩe
cogatur sec duplum pro eo
p̃stet peractio ẽ que uocat᷑
detigno iniũcto apellacione
aũ tigni omtinis mat̾ia signi¬
ficatur. ex qua edificia fuenit.
quod ideo prouisũ ẽ ne edifi¬

Expanded text:
singula grana, quae cuiusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena mallegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit.ad exhibendum de ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
muntis s ⁊ si quis añ milici¬
am nõ iire facit destam̃tũ
⁊ miles stũs ⁊ in expediciõe
degens resignauit iluo et
quedem adiecit. siue decͣxit
uł anas manifesta ẽ iuitit
notũtas. hoc ualere uolen¬
tis: dicend̾ ẽ ualere testam̃¬
tum. di ex noua misitis uolũ¬
tate cemar ⁊ si in arrogacio¬
nem datus fũit inuer ura
lius familias emancipatus
ẽ cestamentũ eius qͣ milit¬
is ex noua uoluntate na¬
iet nec indetur capitis oi¬
minucione irritũ fi̾. scien¬
dũ tñ ẽ. quod ad exemplũ
castrenas petuiuĩ tam añri¬
ores leges qmͣ p̾ncipaier
ꝯstituciones quild̾ qiͣ cast¬
rensia decerunt peculia qͦꝵ¬

Expanded text:
militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate valet nec videtur capitis deminutione irritum fieri. Sciendum tamen est, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia de
Abbreviated transcription (Latin):
giĩ datũ esti eiuis modi exẽ¬
plum tion amiti auoquĩ nõ
disficuit᷑ post mortom alicuiꝰ
muitis testes existerent. qui
adfirmait. se non andiuisse
dicenitem aliquẽ relinque
se bona cuiuisũ sit ⁊ per hoc
iudicia uera subñtantur qͥn¬
les tostamentũ facere pot̃
s acthenus hoc uns ap̾nci¬
quatinus militant ⁊ ĩ cast¬
ris degunt. post missionẽ
uero uet̾ani. uł extͣ castra
si faciant ad huc militãtes
testam̃tũ ꝯmuni oĩu ciuiũ
romanoꝵ uire face cebent
⁊ quos ĩcastris faceruit dest¬
am̃tũ: nõ comuni iure. fec

Expanded text:
est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturles testamentum facere potest. Sed hactenus hoc illis a princiquatenus militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
riptura iuenatur. sue sm¬
e scriptura. ualet cestamen¬
cñ ex nolũtate euis illis aũ
tomꝑils per que citra expe¬
dicionũ necossitatem ĩ ali¬
is locis uł ĩ suis edibe argũt
muume aduandicano̾ tale
priuigilegium adinuantur
S cestari quidom ⁊ si faifa¬
milias slint propt̃ miliciã
ni ead̾ obseruacione ⁊ in
eoꝵ testamentis adhitenda:
quam ⁊ intostamentis paga¬
noꝵ proxime exposuimus pl¬
ane ce militũ destamentiᷤ
dnius tͣianus. statilio. sou̾o
ita rostripnit. io priuilegist
quod militantib datũ ẽ ut
quoquo modo stã. ab his dest¬
am̃ta rota sint. sic ĩtlłiga
ceret. ut utiq prius ꝯstare
dedeat tostamentũ ftm esse
quod ⁊ sine scͥptura a nõ in¬
ilc̃taꝵ cuio fł pot̃. Ic gͦ mi
les de cutus ap̃ te aueritur
si ꝯuocatis ad hoc hõmibus
ut uolutatem giam: pesta¬
rẽtur ita locutus est ut de¬
claret auem uellet sibieẽ
herorem. ⁊ cui liberratem
cribueret pot̃ inderi sine
stripto. hoc modo eẽ desta¬

Expanded text:
ripta inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam ni ea observatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum factum esse, quod et sine scriptura a non miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testa
Abbreviated transcription (Latin):
tatem tͣoitoris noluit. ũ ⁊ si nõ
tͣdent᷑ hẽant plemisimũ ⁊ per¬
fectũ rodur. ⁊ cͣoitoris neceisi¬
tas ĩcũbat donatori. ⁊ cũ retro
pͥncipiũ dicposiciones ĩ sonuari
eas actis int̾̃uenientib uolebãt
si maiores ducentoꝵ fuerant

Expanded text:
onis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ degẽ. s ⁊̃ alũs locare
hec de ceruitutĩ ⁊ usu fructu
⁊ usli. ⁊ hĩtacione dixisse slsfĩ¬
ciat. de hereditate aũ ⁊ obli¬
gaciõibus suis locis propone¬
mus expostumus sũmatĩ
quibz modis nire genciũ res
aoquitũtur modo uideamus
quib modis logitano ⁊ ciui¬
qui bona fice ab eo qui dñt
non erat. cũ credid̾it eũ esse
iscam rem si molulis erat an¬
no uͥqr si in molulise biannio
tãtũ italiaco solo: usu capiat
cum hos hoc placitũ eiit pu¬
tantibus antiquioribus dñis
suffic̾e id ad iquimndas rec
suas. p̃sita ⁊ p̃a nobit menor
sentencia resecerit. ne dñc ma¬
turus sais rebus deftaudetur.
bñficiũ hoc includatur ⁊ ideo
ꝯstitucione super hoc promł¬
gauimus qr cautũ ẽ ũ rec
quid̃ mobiles per cͥenniũ usu¬
capiũtur. in mobiles uero per
lũgi temꝑis posseslonem u

Expanded text:
n ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civiqui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur eneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles vero per longi
Abbreviated transcription (Latin):
idem ẽ uiris .s. ⁊ iiumento. s
sipectoris. uł omñ uslis legatur
fuerit. n lacte. n agnis. n lana
utetur usurarius quod ea ĩ fru¬
ctu sunt. plane ad stenoram dũ
agrum suũ peccoribus uti pot̃
set si cui hĩtacio iegata fine ali¬
quo mͦ ꝯstituta sit: n uslis iuideꝰ
n usus fructus. s qiͣ ꝓpͥum ali¬

Expanded text:
icet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
cio patris. n eñ matris filiũ. sibã
ne. n auo pat̃no pͣotem. neotem ue
exfilia sieũ. eam ue. heream nõ
ĩstituat. exheredare necte esti si¬
ue de ure ciuili queramus. siue de
eoicto p̃toris quo p̃t̃ĩtis tib̾is ꝯtͣ
tanulas honoꝵ possessionem pro

Expanded text:
tio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem neptemve ex filia, si eum eamve heredem non instituat, exheredare necesse est, sive de iure civili quaeramus, sive de edicto praetoris, quo praeteritis liberis contra tabula
Abbreviated transcription (Latin):
buesa ẽẽ possunt imitum̃o
destiũ adhibi. E cum aliquis
extastib cestamenti quidem
ea nero seruus apparint tã
diuiis adrianus catonio uero:
qniͣ pꝰea amus seuerus et anto¬
nus rostͥpser supuenite se ex
sua lib̾alitate costamento nt
sic hẽatur. ac siñ orportot sa¬
ctũ eẽt cĩ eo temp̃r quo cesta¬

Expanded text:
e, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem stea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testa
Abbreviated transcription (Latin):
est. iure .n. honorano nulla
emãcipatio desicerebatur set
xuii. testiũ signa susficiebant
cum iuire ciuib signa tostiũ
nõ erant necessaria. s cum
paulatim tam ex usu hõĩnũ
qmͣ ex ꝯstitucionũ emend¬
ciam iuis cunle ⁊ p̃torũ gͣi
ꝯstitutũ est. ut uno eod̾q cp̃r
quod uis cuule quodum mo¬
d exigebat. septem tostib
adhibitis ⁊ substripcide testi¬
ñ quos ex ꝯstitucionib in¬
uentũ est. ⁊ ex edicto p̃toris
signacła costamentis ĩpone¬
ntur ut iuis cͥpertitũ esse
indeatur: ut testos quidem
tu testam̃ti celeprandi grã
ire cruli descenoant sub¬
scriptoros ant̃ testatoris

Expanded text:
est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendtiam ius civile et praetorium istitutum est, ut uno eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem tu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
per emãcipacionem .i. ima¬
ginariam qnͣdam uendicio¬
nem agebatur. qũq testi¬
anis pub̃ibus p̃sentite. ⁊ eoqͥ
familie ẽptor dicebatur. set
illa quid̾ ꝑnora gña duo ce

Expanded text:
per emancipationem, id est imaginariam quandam venditionem agebatur, quinque testianis puberibus, praesentibus et eo qui familiae emptor dicebatur. sed illa quidem priora duo ge
Abbreviated transcription (Latin):
ture ced̾e. noiculũ ẽ etum pi¬
cturam apellis uł parasis ĩ accep¬
cione uilssume tabule ced̾
uñ si adño tabule ymaginẽ
possidente. is qui pinxit eam
petat: nec soluat p̃ciũ tabule
potĩt per exceptionem doli
mali so̾mou̾i. at sus qui puix¬
it possideat. ꝯsequens ẽ ut uti¬
lus actio dño tabule adu̾dus
eun detur quo casu sinõ sol¬
uat inpensam picture pot̾it
per exceptionem doli mali re¬
pelli uciq sibona fide possessoe
fu̾it ille qui picturam inposuit
illud. enin palõ est quod sue
is qui pix̃ sd̾ripuit tabulam:
aue alus ꝯpetit dño tabule¬
c furci actio .Mi. quis aũ a no dño¬

Expanded text:
turae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas sive alius, competit domino tabularum furti actio.
Abbreviated transcription (Latin):
nũmos posuint. sicubi estent
e a nũmi quos mutuos mi¬
nor dod̾it abeo qui accepit
bona fide ꝯssĩpti funt. cõdici
possunt. si mala fido: ad oxi¬
te dari possunt. ideoq si debitoꝵ
pupulo soluat. nocessaria est¬
teritori tutoris auctoritas
anoquin nõ lib̾abitar sec ⁊̃
hoc euidentissima rõne sta¬
tum est. mostitucione qmͣ
ad cesarienses aduocatos ex
suggestione. tribun uiri e¬
uidentissimi q̃storis sacri pa
lacũ promulgauimus qua
onpositũ ẽ ita ucere tutori
uł curatori debitorem pu¬
quo subsocuto. si uł uidex pro¬
quatur huius mͦi sołone ple¬
nissima secuntas. sin aũ alr̃
quam disposuimus solucio
fĩ fu̾it : peccuniã añ saluã
hareat pupillus añ ex ea lo

Expanded text:
nummi possunt, sicubi extent: nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhiate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem puquo subsecuto, si et iudex proquatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et pecuniam salvam habeat pupillus aut e
Abbreviated transcription (Latin):
duximus cã enu lex inso¬
que itauce fuerant: ⁊ alie na¬
ciones ĩ hibetant que ĩuita
muliere fielant: ypothotas
aũ er̃ ⁊̃ uolente utriusq re¬
res que in proiĩciali solo po¬
sitesunt int̾dicta fiat auena
ius eius ea res non sit aue¬
nare pot̾ set hoc forsitani ideo
uidetur si: quod uoluntate de¬
bitaris intelligitur pignus ali¬
enari qui ab micio ꝯtͣctus pat¬
tus est ut nc̾et creditori pignꝰ
uondere apeccunia non solua¬
tur. set ne creditores stnĩ ins
percequi inpeoientur. neq de¬
bitores come suar̃ ier̃ domini¬
um amnut̾e uideantur nr̃a
ꝯstitucione ꝯsultũ est. ⁊ c̃tus
modus inpositus est. per quẽ
pignoꝵ oistinctio possit pro¬
cedere cuius tenore utriq
parti creditoꝵ ⁊ debitoꝵ sitis
harendeq pronisũ ẽ. nunc
amonẽoi sumus neq pupillũ
n pupillam ullam rom sine
tutoris alictoritate alienaie
posse : ideoq simutuam pes¬
om qr pectiiã nõ facit at¬
cipientis. idosqr nindicaro

Expanded text:
enim lex in soquae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque reres quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienaquamvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur neque debitores temere suarum rerum dominium amittere videantur, nostra constitutione consultum est et certus modus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam peem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque vindicari
Abbreviated transcription (Latin):
diendi ⁊ ioquendi facłtatem
⁊ modis scõm normam eiꝰ
possint testari aliaq facẽ
que ois permisa sunt. na
aius post costamentũ fãti¬
a oũsa ualitudĩe aũ auolib
cus aũ non potest sacere
testamentũ nisi per obier¬
uacionem auam iex ouu
iustini patris mei ĩtroou¬
xit euis qui apud hostes
ẽ cestam̃tũ quod ibi facit
nõ ualet quamuis moier¬
it. s auos oum ciitate fu¬
erat fecit suie reoierit ua¬
illips cecosserit uaiet ex
leꝑre cornelia

Expanded text:
acultatem et modis secundum normam eius possint testari, aliaque facere quae eis permissa sunt. sed si quis post testamentum factum valetudine aut quolibet cus autem non potest facere testamentum nisi per observationem quam lex divi Iustini patris mei introduxit. Eius, qui apud hostes est, testamentum quod ibi fecit non valet, quamvis redierit: sed quod dum in civitate fuerat fecit, sive redierit, vaillic decesserit, valet ex lege Cornelia
Abbreviated transcription (Latin):
renim nobis ignorantib
et inuitis obuenit. ipẽ on¬
im seruus qui inpotestate
alt̾ius est. nicħ suũ hẽre
pot̃. set si heres institutus
sit. nõ anas nisi uissu ur̃o
h̾editatem adire pot̃. et
siuibentib uobis adient
uobis ħ̾editas adquintur.
ꝑm̃ ac si uos ip̃i R̾edes ĩstitu¬
ti eẽtis ⁊ ꝯuenient᷑ scilicet
legatũ per eos nobis adqui¬
ritur nõ idtũ aũ proprie¬
tas per eos quos in potesta¬
de hẽcis adquitur uobis s ĩ
possessio cuiusconq emĩ pos¬
sessionem rei adepti fuiñt
io nos possidere ndemini
uñ ⁊̃ per eos usucapio uł
lõgi demꝑis possessio uob̾
accedit de his aũ ceruis¬
in quib crã usũ fructũ hẽ¬
tis ita placuit. ut auid quid
ad auirant: io uobis adici¬
atur auod uero exͣ eas per¬
rietatis pertineat itaq slis
seruus heres institutus sit.
legatũ ue. quod eiant do¬
tis ad auiritur. idem piacet¬
⁊ de eo qui a uobis rona
fide possidetur: siue is uu
sit: siue abienis seruus auos

Expanded text:
antibus et invitis obvenit. ipse enim servus, qui in potestate alterius est, nihil suum habere potest. sed si heres institutus sit, non alias nisi iussu vestro hereditatem adire potest: et si iubentibus vobis adierit, vobis hereditas adquiritur, perinde ac si vos ipsi heredes instituti essetis. et convenienter scilicet legatum per eos vobis adquiritur. non solum autem proprietas per eos quos in potestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his auin quibus tantum usumfructum habemus, ita placuit, ut, quidquid adquirant, id nobis adquiratur; quod uero extra earietatis pertineat: itaque si iste seruus heres institutus sit legatumue quid ei aut dotis adquiritur. Idem placet de eo, qui a nobis bona fide possidetur, siue liber sit siue alienus seruus: quod
Abbreviated transcription (Latin):
si auis alius suius famiuas test¬
am̃tũ sec̃it: in utile est ucet
sue potesatis post ea frñs
docesserit. p̃terea testam̃¬
cum facere nõ possunt iñ¬
pudes quia nuuũ coꝵ ani¬
mi iudiciũ ẽ. Item furiorlar
mente carent nec adrom
portuet si inpures post on
pures stũs. aũ furiosus post¬
ea conpos mentis stũs fũt
⁊ de cessent furion aut̃ si per
io cõpus fec̾int cestam̃cũ q̃¬
furor eoꝵ int̾missus est uin
ta recte facta n aluid ultũ
negociũ recte gostũ post¬
ea furor int̾ueniens ꝑimit
Itom prodigus cui uonoꝵ su

Expanded text:
alius filiusfamilias testamentum fecerit, inutile est, licet suae potestatis factus decesserit. Praeterea testamentum facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi iudicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus aut furiosus postea compos mentis factus fuerit et decesserit. furiosi autem si per id tempus fecerint testamentum qfuror eorum intermissus est iure ta recte facta neque aliud ullum negotium recte gestum postea furor interveniens peremit. Item prodigus, cui bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
des uistituti derent ui ex he¬
dari et meo par oĩum condi¬
cio est quos ⁊ infllio posthu¬
mo. et in quosaly excet̾is u¬
b̾is ai femini sexus. siue i¬
ascuimi p̃t̃ito. ualet auidẽ
testamentũ. S post en art¬
nacione posthumi siuie pꝰ¬
cotũ infirmatur ideoq a ni
ulier exqua post humus aut
posthuma sepambatur abor¬
tũ fecit: nicħ ĩpeonnẽto est
scͥptis horosir ad heditatẽ
ad eundam set fomini qui¬
cem sexus perrone. uł noĩatĩ
uł int̾ cotos exheredar sole
heredentur aliamo ois iege¬
tur ne uideatur per obliuo
placuit nõ alr̃ racte exhe¬
dari. nͥ noĩatĩ oxhedantur

Expanded text:
des institui debent uel exheredari. Et in eo par omnium condicio est, quod et in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, sed postea adgnatione postumi sive pototum infirmatur: ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. sed feminini quidem sexus personae vel nominatim vel inter ceteros exheredari solebheredentur, aliquid eis legetur, ne videantur per oblivioplacuit non aliter recte exheredari, nisi nominatim exheredentur
Abbreviated transcription (Latin):
dum dñ eit quod ⁊ si pletusime
sunt donationes dñ ⁊ si m̃ gra¬
ti existunt hoĩes in quo bñsi¬
cui colatũ est donatoribus per
nr̃as ꝯsticuciones licenciam
p̃stitimus c̃cis ex causis eas
reuocare ne qui suas tes ĩ alio
ꝯtulerunt ab his quand̾ paci¬
utur mninriam. uł iacturã.
scd̃m enum̾atos in nr̃a ꝯstitu¬
cione mͦs est aũ ⁊ aliud gꝰ¬

Expanded text:
est, quod, etsi plenissimae sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patiantur iniuriam vel iacturam, secundum enumeratos in nostra constitutione modos. Est et aliud g
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯstituentur erat olm̃
et auus modus cuiuis ad qui¬
sicionis per uis adc̾iscendiqd̾
taie ẽ sicomunem sernũ ha¬
bens aliquis cũ ticio sonis us̾¬
tatem ei inposuit. ur nuĩdicta
uł testamento eo casu pars
eius admitebatur. ⁊ socio ad¬
escebat. Ext cũ pessimũ erat ex¬
emplum ubertatem s̃uo defta¬
udiri. et exea humanioribus
quid̾ dñis dampnũ inferri. se¬
hoc qͣ inuidie plemim. pio re¬
medio per nr̃am ꝯstitucionẽ
moderi nocessarĩ duximus ⁊
inuenimus uiam por quam
et manumissor ⁊ socuis eiuis.
⁊ aui libertatem accep̃. nr̃o
fruantur bñficio. lbertate
cum effactu procet̾o cuius
fauore. ⁊ antiauos legis lato¬
uias statuisse manifestissimũ
est. ⁊ eo qui eam inposuit
sue ub̾tatis stabilitate gau¬
donto ⁊ socio indompni ꝯer¬
nato p̾cium ꝙ serui scd̾m ꝑ¬

Expanded text:
Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si communem servum habens aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, sehoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duximus et invenimus viam, per quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatoulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente et socio indemni conservato pretiumque servi secundum
Abbreviated transcription (Latin):
amauono iri
sb̾iecti sunt cestamenti
faciendi uis nõ nñt adro
quis ut qmͣuis pentes eis
permigr̃t: inch̾io magͣ
uue testari posunt excep¬
tis is auor antea onuniau¬
imus ⁊ p̃cipue muitidꝰ aui
ĩpotestate pentã slunt quir

Expanded text:
alieno iuri subiecti sunt testamenti faciendi ius non habent, adeo quidem ut, quamvis parentes eis permiserint, nihilo magis iure testari possint: exceptis his quos antea enumeravimus, et praecipue militibus qui i
Abbreviated transcription (Latin):
ad quadriennũ lceat intende̾
his qui pro dño uł ypotheca
mo aliquid acceꝑĩt hoc statuit
q̃ infistalibur. alienacionibus p̃¬
fate zenoniane ꝯstitucionis
ꝯtinetur
st aluid genus ad quiacioĩs
donacio. donacionũ aũ duo
gña sunt. mortis cã. ⁊ non
manitas ei ꝯtigisset. hẽret his
qui acceperit. Gi añ super uix¬
isset. qui donauit reciperet. uł
si eũ donacionis peuituisset añ
pͥor oecesserit isci donatũ est
hee mortis cã donaciones ad
exempla legator reaicte sluit
per oĩa namcũ prudentibus
ambiguũ fuerat. utr̃ donaciõis
aũ legati istar eam ortin̾e oꝑ¬
insigia: ⁊ alii ad isluo gũc eã
ret̾hebant. a nobis ꝯstitutũ est.
ut per oĩa fere lagatis ꝯnum¬
erecur ⁊ sic procedat quͣadm
cui donat qmͣ h̾e̾dem slũ. sic ⁊
apud homerũ telamacus don¬
at pireo alie aũ donationes
sunt. que sine ulla mortis cog¬
itacione funt quas ĩt̃ uiuos
applłamus que oĩo no ꝯgãtur
iogatis. quesisiunt perfecte te¬

Expanded text:
ad quadriennium liceat intendere his qui pro dominio vel hypotheca mo aliquid acceperint haec statuit quae in fiscalibus alienationibus praefata Zenoniana constitutione continenturam aliud genus adquisitionis, donatio. Donationum autem duo genera sunt: mortis causa et non manitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere opinsignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmocui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appellamus, quae omnino non comparantur legatis: quae si fuerint perfectae, te
Abbreviated transcription (Latin):
ad pͥorem adueum reu̾sum fum̃
fuerit: ⁊ rursum nouus alueus
eoꝵ esse incipit. qui ꝓpe ripam
eius p̃sidia possident alia saner
causa ẽ si cuiuis totus ag̃ mũ¬
datus fuerit. neq enim ui un¬
dacio spẽm fundi conmutat:
et ob id si recesserit aquã palam
ẽ eum fundum man̾e eius cꝰ¬
C et fuit Cum exaliena ma¬
tĩa spẽs aliqua frã sit ab aliqͦ.
queri solec quis eoꝵ nacurali
rõne dñs sit utr̃ is aui fec̾it
an ille pocuis qui matĩe dñs
fuerit. ut ecce si quis ex ali¬
enis uius aũ oliuis. aũ spicis.
uinũ aũ oleum. aũ frum̃tũ fecĩt

Expanded text:
m alveum reversum fuerit flumen, rursus novus alveus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut o
Abbreviated transcription (Latin):
icto p̃tori s hiis oib ex nr̃a
ancĩtatem ut nlła stuus ad¬
hieitur. hoc aoditũ est ut per
manũ testatoris. uł cestumi
nomen ħ̾edis expͥmatur et
oĩa sid̾m illius ꝯstitucionis
tonorem procedant possũt
aut̃ cestes om̃s. ⁊ uno anulo
signare destam̃tum. quio enĩ
si ui anub una senptura su¬
erit.ͦ sco̾m quod papiniano

Expanded text:
Sed his omnibus ex nostra sinceritatem, ut nulla fraus adhibeatur, hoc additum est, ut per manum testatoris vel testium nomen heredis exprimatur et omnia secundum illius constitutionis tenorem procedant. Possunt autem testes omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una sculptura fuerint? secundum quod Pomponio