comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Que st diũsa : Que dissimilib differenciis informant̃. ut hõ ⁊ leo. leo ⁊ aqͥla. aqͥla
⁊ honoruscupa. Hec inuicẽ diu̾sa sunt. Que st̃ ꝑmixta ÷ Oĩa simul ꝯsiderata.
di. hõ unũ genꝰ ẽ. s unꝰ hõ ñ ẽ. Qs eos muimãre potest⁊ leo unuĩ genꝰ ẽ. s unꝰ
lis genĩb infinita similia. Simul uͦ oĩa infinita innumãbilia. S fortassis qͥ totfec̃.¬
parua fec̃: multa simul ⁊ magna face̾ ñ potuit. Quanta tam̃: Metire moles monti¬
ũ. tͣctꝰ fluminũ. spacia cãpoꝵ.altitudinẽ celi. ꝓfunditatẽ abissi. Miraris qr deficis. s
meliꝰ deficiendo miraris. Meditantib de creaturarũ inmensitate qsi seminarium
qͦddã iecimꝰ : nc̃ ad contẽplandã earũ pulcͥtudinẽ tͣnseamꝰ. Quãuis multis ac uariis¬
niodis creaturarũ pulcͥtudo ꝑfecta sit: qͣtuor tñ p̃cipue st̃ inqͥb õis earũdẽ decorꝰ

Expanded text:
o et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. di. Homo unum genus est, sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus lis generibus infinita similia. Simul vero omnia infinita innumerabilia. CAP. III. De cparva fecit, multa simul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de creaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemplandam earum pulchritudinem transeamus. CAP. IV. De earcreaturarum pulchritudo perfecta sit, quatuor tamen praecipue sunt, in quibus earumdem decor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ̃p̾hendere q̃ uircus sit de nichilo facẽ aliqͥd. &̃ unũ aliqͥd facẽ ꝙͣius exigu¬
umcꝰ Sigͦ unũ aliqͥd qualibet parũii denichilo face̾ tanta potentia ẽ. ut cõ¬
pͥhendi ñ possit. quanta estimanda ẽ potentia tã multa face̾ : Qũa multa.
osuot sunt: Numera stellas celi. arenã maris. pulue̾m t̾re. guitas pluiue. pen¬
nas uoluerũ. squamas pisciũ. pilos animaliũ. gmina cãpoꝵ. folia uł fructus
arbory ⁊ ceteroꝵ innumꝰabilium ⁊ inmuim̾abilia numera. Innu mnãbilia
insimilib. innumabilia indiu̾sis: intiumãbilia in ꝑmixtis. Que sunt sumilia :
Que subeodẽ gn̾e ꝯtiuent᷑. ut hõ unꝰ. i alt̾. leo unꝰ ⁊ alt̾. aqͥla una n alt̾a. ho¬

Expanded text:
xiguum. Si ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continent
Abbreviated transcription (Latin):
nos fr̃es ꝑmiscd̾iam dei: ut exhibeatis corꝑa ur̃a hostiã uiuã. scãm. deo pla¬
centẽ. Sine causa ñ tenebras lucẽ. & lucẽ tenebras esse contendimꝰ: si hostiã
uiuam. scãm. deo placentẽ. de gentis tenebrarũ corporib exhibemꝰ. S inqui¬
unt. Quomͦꝰ caro ꝑ quandã similitudinẽ cõꝑatur ęccłiȩ: Nunqͥd ȩgłia
concupiscit aduersus xp̃m. cũ idẽ apłs dixerit ęccłia subdita est xp̃o:
plane ęgcłia subdita ẽ.xp̃o: quia ideo spc̃ concupiscit aduersus carnen.
ut ex omni parte. xp̃o subdatur eccłia. Caro autẽ concupiscit ad uer sus sp̃m.
pignore salutis: icaro concupiscit ad uersus sp̃m ex infirmitate languoris. Neq
enĩ ñ eccłiȩ m̃bra erant idem ipsi qͥb ista dicebat. Spũ anbulate. ⁊ desideria cir¬
nis ñ ꝑficietis. Caro enĩ concupiscit adu̾sus sp̃m: sp̃c autẽ adu̾sus carnẽ. Hec¬

Expanded text:
exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo plaexhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sine causa non tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus exhibemus. Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem comparatur ecclesiae? numquid ecclesia concupiscit aduersus Chriristo ecclesia, quia ideo spiritus concupiscit aduersus carnem, ut ex omni parte Christo subdatur ecclesia; caro autem concupiscit aduersus spiritumpignore salutis et caro concupiscit aduersus spiritum ex infirmitate languoris. neque enim non ecclesiae membra erant idem, quibus ista dicebat: spiritu ambulate et desideria carnis ne perfeceritis. caro enim concupiscit aduersus spiritum et
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ corpus unũ ẽ. inqͥt. & m̃bra habet multa: oĩa autẽ corꝑis mbra¬
m̃bra singula: unũquodq eoꝵ incorpore ꝓut uoluit. Itẽ paulopost Us
inqͥt temꝑauit corpiis. ei cii deerat maiorẽ honorẽ dans: ut ñ eẽnt
scissure in corꝑe. s idẽ ipsũ ut ꝓinurcẽ sollicita sint m̃bra. Et siue patit̾
unũ m̃brũ: cõpaciantur oĩa m̃bra. Siue glorficatur unũ m̃brũ: con¬
gaudebunt omnia m̃bra Quomͦ ẽ. mala caro. qͣndo ipse anmȩ pacẽ nẽ-¬
broꝵ eiꝰ ut imitentur monentur : Quomͦ ẽ. inimici creatura. quando ipse
anime que corpora regunt ut interse inmicitiarũ scissuras ñ habeant.
exemplũ dem̃bris corꝑis sumniunt. ut qͦd p̾stitit deus corꝑi ꝑ naturã. ament
i ipse hoc habere ꝑ grãm: Merito ad romanos cũ seriberet. obsecro iuquit

Expanded text:
sicut enim corpus unum est, inquit, et msicut enim corpus unum est, inquit, et mmembra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. quomodo est mala caro, quando ipsae animae pacem membrorum eius ut imitentur, monentur? quomodo est inimici creatura, quando ipsae animae, quae corpora regunt, ut inter se inimicitiarum scissuras non habeant, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod praestitit deus corpori per naturam ament et ipsae habere per gratiam? merito ad Romanos cum scriberet, obsecro, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
carne xp̃i. dicit infanissimus manicheus qd̾ ñ fuerit uera s falsa. Quid ad hec di-¬
cit beatus apłs: Memor esto diñn ib̃m xp̃m resurrexisse amorruis ex semine
dauid: scd̃m euangeliũ meũ. Et ipse iħ̾c xp̃c Palpate inqͥt ⁊ uidete. qr sp̃c car
erat tã gͣnde mendatiũ : Quia uidelicet hominib nuniũ mundis malũ ẽ caro
lingua falsa dicentis. Palpate ⁊ uidete. qr sp̃t ossa ⁊ carnem ñ habet: sic̃ me ui¬
detis habere. De ȩccłia qͥd dicit deceptor inmortifero errore. qd̃ ex parte aĩarũ
ꝑtineat ad xp̃m. ex parte corꝑm ad diabolum. Quid ad hec dicit doctor gentium
ad hec dic̃ uas electionis: Sicut inquit mulier ex uiro. ita & uir ꝑmulierẽ.
Omnia autẽ exdeo. De carne qͥd dic̃ ꝑ manicheũ sp̃c immundus. qͦd sit ma¬
la substantia. nec dei s inimici creatura: Qͥd ad hec dicit ꝑ paulũ sp̃c sc̃s :

Expanded text:
carne Christi dicit insanissimus Manichaeus? quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicarne Christi dicit insanissimus Manichaeus? quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicit beatus apostolus? memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meuerat tam grande mendacium? quia uidelicet hominibus nimium mundis malum est caro ine et non est malum lingua falsa dicentis: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere! de ecclesia quid dicit deceptor hominum in mortifero errore? quod ex parte animarum pertineat ad Christum, ex parte corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit, mulier ex uiro ita et uir per mulierem, omnia autem ex deo. de carne quid dicit per Manichaeum spiritus inmundus? quod sit mala substantia nec dei, sed inimici creatura. quid ad haec dicit per Paulum spiritus sanctus?
Abbreviated transcription (Latin):
p̃termisit. aut forte quia concu
ideo de illa noluit mulieri
exẽplum subiectionis ad hibere.
Uiris aut̃ ideo uoluit. qͥa & si
concupiscit sp̃c adu̾sus carnẽ. ⁊̃ in
hoc ipso consulit carni: ñ sic̃ caro concupiscens aduersus spm̃. nec spũi ꝯsulit
tali repugnatione. nec sibi. Non tam̃ ei sp̃c bonꝰ siue eius naturã ꝑ ꝓuidenti¬
am nutͥendo ac fouendo. siue eiꝰ uitiis ꝑ continentiã resistendo ꝯsuleret: pͥ
utraq substantia utriꝰq artificem decore sui ordinis indicaret Quid est gͦ
qͦd uos uera dementia & xp̃ianos eẽ iacta tis. & contͣ scͥpturas xp̃ianas ocłis
clausis uł potiꝰ extinctis tanta ꝑuersitate contenditis. & xp̃m asserentes infalsa
carne apparuisse mortalibus. & exłiam inaĩa ad xp̃m. in corpore ad diabolum
ꝑtinere. ut ad sexũ uirilẽ atq muliebrẽ diaboli opera ẽẽ. ñ dei. & spũii carnem
tanꝗͣ malam substantiã bonȩ substantiȩ coherere: Si paru̾u uidet᷑ responde̾

Expanded text:
termisit, aut forte quia caro cideo de illa noluit mulieri exemplum subiectionis adhibere. uiris autem ideo uoluit, quia, etsi concupiscit spiritus aduersus carnem, etiam in hoc ipso consulit carni, non sicut caro concupiscens aduersus spiritum nec spiritui consulit tali repugnatione nec sibi. non tamen ei spiritus bonus siue eius naturam per prouidentiam nutriendo ac fouendo siue eius uitiis per continentiam resistendo consuleret, nisi utraque substantia utriusque artificem deum etiam decore sui huius ordinis indicaret. quid est ergo, quod uos uera dementia et christianos esse iactatis et contra scripturas Christianas oculis clausis uel potius extinctis tanta peruersitate contenditis, et Christum asserentes in falsa carne apparuisse mortalibus et ecclesiam in anima ad Christum, in corpore ad diabolum pertinere et sexum uirilem atque muliebrem diaboli opera esse, non dei et spiritui carnem tamquam malam substantiam bonae substantiae cohaerere? Si parum uobis uidentur res
Abbreviated transcription (Latin):
nundũ enĩ poteratis. s nec nc̃ quidem potestis. adhuc enĩ estis carnales.
cũ enĩ sint in uobis emulatio ⁊ contentio ñne carnales estis: Adu̾sus quẽ
concupiscit emulatio ⁊ contentio nͥ adu̾sus xp̃m: Has enim carnis ꝯcupis¬
centias. xp̃c insuis sanat: s in nullis amat. Unde scã eccłia qñdui habet ⁊̃
m̃bra talia: ñdũ ẽ. sine macula & ruga. Huc accedunt ⁊ illa pecrata. proqͥ¬
bus cotidiana uox totiꝰ ȩccłiȩ est: dimnte nobis debita nr̃a. A quib ne
spãles putaremꝰ alienos: ñ qui carnaliũ. nec ipsor quicunq sp̃aliũ. sed
qui suꝑ pectus dm̃ discũbebat. sidixerimꝰ inqͥt quia pecratũ ñ habemꝰ nos¬

Expanded text:
 quidem potestis; adhuc enim estis carnales. cum enim sint in uobis aemulatio et contentio, nonne carnales estis? aduersus quem concupiscit aemulatio et contentio nisi aduersus Christum? has enim carnis concupiscentias Christus in suis sanat, sed in nullis amat. unde sancta ecclesia quamdiu habet etiam membra talia, nondum est sine macula et ruga. huc accedunt et illa peccata, pro quibus cotidiana uox totius ecclesiae est: dimitte nobis debita nostra. a quibus ne spiritales putaremus alienos, non quicumque carnalium nec ipsorum quicumque spiritalium, sed qui super pectus domini discumbebat
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite in illis sc̃e scripture testimoniis eẽ. insidiosi. in his surdi: & eritis inuttisq
correpti. Hec enĩ si accipiatis ut dignũ ẽ.: conemini ⁊ illa intellig̾e̾ ut uerũẽ.
bona sunt: ut in eiꝰ ordinis pulcͥtudi ne quedã excellent̃ p̃posita. quedã decen¬
ter subiecta custodiant. Uir & uxor quęles scd̃m dm̃ ẽẽ debeant: p̃ceptumac¬
cipiunt ⁊ exempłi. ꝑreceptũ ẽ. mulieres uiris suis subdite suit sicit dño:

Expanded text:
nolite in illis sanctae scripturae testimoniis esse insidiosi, in his surdi, et eritis in utrisque nolite in illis sanctae scripturae testimoniis esse insidiosi, in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut uerum est. bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter subiecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulie
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ iuuerbo. ut exhiberet sibi ipsam głosam ęccłiam. non habentẽ maculam
aut rugam aut aliqͥd huiꝰ modi: s ut sit sc̃a & immaculata. Ita inquit ⁊ uride¬
bent diligere uxores suas. sic̃ sua corꝑa. Quidiligit uxorẽ suã. seipsum diligit.
Deinde subuinxit. qd̃ iam commemorauimꝰ. Nemo enĩ unꝗͣ carnẽ suã odio
habuit: s nutrit & fouet eam sicut xp̃c ęccłiam Quid ad hec dicit immundissi¬
me impietatis insania: Quid ad hec dicitis manichei. qui nobis ex apłicis litt̾s
duas sine inicio naturas. unã boni alterã mali conaiin inducere. & apłicas littãs
quȩ uos abista sacͥlega ꝑuersitate corrigant ñ uultis audire : Sicut legicis caro
concupiscit aduersus sp̃m. ⁊ non habitat incarne mea bonũ. ita legite nemo
uideo aliam legem inmenbris meis repugnantẽ legi mentis meȩ: ita legite
sicut xp̃c dilexit eccłiam. ita uiri debent dilige̾ uxores suas sicut sua coꝑa.

Expanded text:
bi ipse gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit. deinde subiunxit, quod iam commemorauimus: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam sicut Christus ecclesiam. quid ad haec dicit inmundissimae inpietatis insania? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate corrigant, non uultis audire. sicut legitis: caro concupiscit aduersus spiritum, et: non habitat in carne mea bonum, ita legite: nemouideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ita legite: sicut Christus dilexit ecclesiam, ita et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua.
Abbreviated transcription (Latin):
dat suauitatẽ beneficam. qua delectet᷑ ãplius continentia. & t̾ra nr̃a dat fructum
suũ. quo pascat᷑ miles qui debellat deo iubente peccatũ Tales milites apłica
tuba isto sonitu accendit inp̃liũ Non gͦ regnet inquit peccatũ in ur̃o mortali
corpore. ad obediendũ desideriis eiꝰ : neq exibueritis menbra ur̃a arma iniqͥtit
aecato. s exibete uos deo tanꝗͣ ex mortuis uiuentes. ⁊ m̃bra ur̃a arma iusticiȩ d̾o.

Expanded text:
dat suauitatem beneficam, qua delectetur amplius continentia, et terra nostra dat fructum dat suauitatem beneficam, qua delectetur amplius continentia, et terra nostra dat fructum suum, quo pascitur miles, qui debellat deo iuuante peccatum. Tales milites apostolica tuba isto sonitu accendit in proelium. non ergo regnet, inquit, peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, sed exhibete uos deo tamquam ex mortuis uiuentes et membra uestra arma ius
Abbreviated transcription (Latin):
tione uncunt᷑: qui sub lege uiuiit q̃ iubet̃ qd̾ bonũ ẽ. ñ & dat᷑. ñ uiuunt
ȩternum abundaret delictũ Auxit ꝓhibitio concupiscentiam. eamq fecit inui¬
ctã: ut accederet p̃uaricatio quȩ sine lege ñ fuit. ⁊̃ si peccatũ fuit. Ubieiũ nͣ est
lex: nec p̃uaricatio Ita lex gr̾a ñ uiuante ꝓhibens peccatũ: uirtus ẽ. insuꝑ facti
peccati. Unde ait apłs. Nirtus peccati lex Nec mirandũ ẽ. qd humana infirnu
tas. etiam de lege bona uires malo addidit: dũ ad ipsam legẽ faciendã de suis
uirib fidit. Ignoraus qͥ ppe dĩ iusticiã qmͣ dat iufirmo. & suã uolens constituere
qua caret infirmꝰ: iusticiȩ dei. ñ ẽ. subiectus reꝓb ⁊ suꝑbus. Si aut̃ lex factũ
p̃uaricatorẽ tanqmͣ ad hoc grauiꝰ uulneratũ ut desideret medicũ. tanqͣm peda¬
gogus ꝑducit ad gr̾am: contra suauitatẽ noxiã qua uicelat concupiscentia. dñs

Expanded text:
tione uincuntur, quia sub lege uiuunt, qua iubetur quod bonum est, non et datur, non uiuunt tione uincuntur, quia sub lege uiuunt, qua iubetur quod bonum est, non et datur, non uiuunt eis abundaret delictum. auxit prohibitio concupiscentiam eamque fecit inuictam, ut accederet praeuaricatio, quae sine lege non fuit, etiamsi peccatum fuit; ubi enim non est ex nec praeuaricatio. ita lex gratia non iuuante prohibens peccatum uirtus est insuper facti peccati. unde ait apostolus: uirtus peccati lex. nec mirandum est, quod infirmitas humana etiam de lege bona uires malo addidit, dum ad ipsam legem faciendam de suis uiribus fidit; ignorans quippe dei iustitiam, quam dat infirmo, et suam uolens constituere, qua caret infirmus, iustitiae dei non est subiectus reprobus et superbus. si autem lex factum praeuaricatorem, tamquam ad hoc grauius uulneratum, ut desideret medicum, tamquam paedagogus perducit ad gratiam, contra suauitatem noxiam, qua uincebat concupiscentia, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bonũ ñ inuenio. Nunc enĩ fieri bonũ potest. ut male oncu piscen¬
tie ñ consentiat᷑: ꝑficiet᷑ aut̃ bonũ. quando ipsi mala concupiscentia finiec᷑.
Itẽq idẽ doctor gentiũ clamat Condelector legi di. scd̾m interiorẽ hominẽ.
Uideo autẽ aliam legẽ in menbris meis repugnantẽ legi mentis meȩ. Hauc
pugnã ñ exꝑiunt᷑ inse ipsis: nͥ bellatores uirtucũ. debellatoresq uicioꝵ Non
expugnat concupiscentiȩ malum. nͥ continentiȩ bonũ S unt autẽ qui legem
dei omnino uescientes. malas concupiscentias nec in hostib deputant: eisq mise¬
rabili cecitate seruientes. insuꝑ ñ beatos se putant satiando eas potius quam
domando. Qui uero ꝑlegẽ cognouerunt eas. ꝑ legẽ enĩ cognitio peccati. ꝙ con¬
cupiscentiam iuqͥt nesciebã. nͥ lex diceret ũ concupisces. & eori tam̃ obpugna¬

Expanded text:
autem bonum non inuenio. nunc enim fieri bonum potest, ut malae concupiscenautem bonum non inuenio. nunc enim fieri bonum potest, ut malae concupiscentiae non consentiatur; perficietur autem bonum, quando ipsa mala concupiscientia finietur. itemque idem doctor gentium clamat: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. Hanc pugnam non experiuntur in se ipsis nisi bellatores uirtutum debellatoresque uitiorum; non expugnat concupiscentiae malum nisi continentiae bonum. sunt autem, qui legem dei omnino nescientes malas concupiscentias nec in hostibus deputant eisque miserabili caecitate seruientes insuper etiam beatos se putant satiando eas potius quam domando. qui uero per legem cognouerunt eas — per legem enim cognitio peccati, et, concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces — et earum tamen oppugna
Abbreviated transcription (Latin):
centiȩ carnalis contra qd̵ pugnat concupiscentia sp̾alis nocere ñ sinit᷑. S aliud
est bene pugnare qd̃ nc̃ ẽ. quando mortis intentione resistitur: aliud adu̾sa¬
riũ ñ habere qd tẽ erit. qnͣdo mors nouissima ininuca destruetur. Nam & ip¬
sa continentia cũ frenat cohibetq libidines. simul & appetit bonũ ad cuius
immortalitatẽ tendimꝰ: & respuit malũ. cũ quo in hac mortalitate conten¬
dimꝰ Illius quippe amatrix & petitrix. huiꝰ uero & hostis: ⁊ testis ẽ: & decus
appetens: & dedecꝰ fugiens. Non utiq incupiditatib frenandis continentia
laboraret. si nichil nos contra qd̵ deceret liberet: si uichil nr̃ȩ bonȩ uolun¬
tati ex mala concupiscentia repugnaret. Clamat apłs. Scio inquit. qua
non habitat inme hoc ÷ in carne inea bonũ. U elle enĩ ad iacet mͥ: ꝑficere

Expanded text:
centiae carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere non sinitur. Sed aliud centiae carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere non sinitur. Sed aliud est bene pugnare, quod nunc est, quando mortis contentioni resistitur, aliud aduersarium non habere, quod tunc erit, quando mors nouissima inimica destruetur. nam et ipsa continentia, cum frenat cohibetque libidines, simul et adpetit bonum, ad cuius inmortalitatem tendimus, et respuit malum, cum quo in hac mortalitate contendimus. illius quippe amatrix et spectatrix, huius uero et hostis et testis est, et decus adpetens et dedecus fugiens. non utique in cupiditatibus frenandis continentia laboraret, si nihil nos contra quod deceret liberet, si nihil nostrae bonae uoluntati ex mala concupiscentia repugnaret. clamat apostolus, scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere
Abbreviated transcription (Latin):
ad cogitationes malas securus. adiunxit. Homicidia. ad ulteria. & cetera.
Hec dixit omĩa. s quib dam exempli gr̃a nominatis: & alia intelligenda
commonuit. Es uorr nicħ est qd̃ fieri possit si mala cogitatio ñ p̃cesserit. q̃
intus instituitur quod foris agitur. ⁊ excordis ore ꝓcedens iã comquinat
hominẽ: ⁊̃ si nulla facultate ꝑmissa foris ꝑ menbra corꝑis uon agat᷑. ꝑ osito gͥ
ostio continentie inore cordis. unde cuncta exeunt quȩ coinquinant hoiẽm:
si nil tale inde ꝑ mictat᷑ exire. sequit᷑ mundicia qua possit iã gaud̾e conscientia.
quãuis ñdũ sit illa ꝑfectio. ubi ñ luctabit᷑ cũ uicio continentia. Nunc aũt
sentire malis que sentimus in nobis. Cũ enĩ fit ista consensio: tẽ exit abore cordis
qd̾ coinquinat hominẽ. Cũ uͦ ꝑ continentiã conseusio tenetur. malũ concupis¬

Expanded text:
ad cogitationes malas secutus adiunxit: homicidia, adulteria et cetera. ad cogitationes malas secutus adiunxit: homicidia, adulteria et cetera. nec dixit omnia; sed quibusdam exempli gratia nominatis et alia intellegenda commonuit. quorum nihil est, quod fieri possit, si mala cogitatio non praecesserit, qua intus instituitur quod foris agitur; et ex cordis ore procedens iam coinquinat hominem, etiamsi nulla facultate permissa foris per membra corporis non agatur. posito igitur ostio continentiae in ore cordis, unde cuncta exeunt, quae coinquinant hominem, si nil tale inde permittatur exire, sequitur munditia, qua possit iam gaudere conscientia, quamuis nondum sit illa perfectio, ubi non luctabitur cum uitio continentia. nunc autemsentire M malis, quae sentimus in nobis. cum autem fit ista consensio, tunc exit ex ore cordis quod coinquinat hominem. cum uero per continentiam consensio non tenetur, malum concupis
Abbreviated transcription (Latin):
nari cor suũ. ostiũ continentiȩ circũ labia oris huiꝰ poni poscit adño: quȩ con¬
tineat cor ne dedinet᷑ in uerba maligna. Contineat autẽ ñ sinendo cogitationẽ
ꝓcede̾ inconsensiouẽ. Sic enĩ scd̃m p̃ceptũ apłicũ ñ regnat peccatũ in nr̃o mor¬
tali corꝑe:. neq exibemꝰ m̃bra nr̃a arma iniquitatis peccato. Aquo p̃cepto ĩ
testas nulla ꝑmictit᷑. Quȩ si adsit ꝓtiuꝰ ex menbroꝵ uelut armor motib:
quis ineis intus regnet ostendunt. Pro inde qnͣcũ inipsis ẽ. menbra sua
exhibent arma iniquitatis peccato. Q uia hoc uolunt quod ꝓpt̾ea ñ exhi¬
bent: quia non possiuit. Ac ꝑ hoco illa quȩ genitalib membris pudicitia refre¬
natis. solet maxime ac ꝓpͥe continentia nominari nulla tngressione uiolat᷑.
dñs cũ dixisset. decorde enĩ exeunt cogitationes male: de inde qͥd ꝑtineat

Expanded text:
nari cor suum ostium continentiae circum labia oris huius poni poscit a domino, quod connari cor suum ostium continentiae circum labia oris huius poni poscit a domino, quod contineat cor, ne diclinetur in uerba maligna, contineat autem non sinendo cogitationem procedere in consensionem; sic enim secundum praeceptum apostolicum non regnat peccatum in nostro mortali corpore neque exhibemus membra nostra arma iniquitatis peccato. a quo praecepto testas nulla permittitur: quae si adsit, protinus ex membrorum uelut armorum motibus, quis in eis intus regnet, ostendunt. proinde quantum in ipsis est, membra sua exhibent arma iniquitatis peccato, quia hoc uolunt, quod propterea non exhibent, quia non possunt. Ac per hoc illa, quae in genitalibus membris pudicitia refrenatis solet maxime ac proprie continentia nominari, nulla transgressione uiolatur, pterea dominus cum dixisset: de corde enim exeunt cogitationes malae, deinde quid pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dat᷑: uacat manꝰ ab hominis int̾fectione uunqͥd idõ mundũ ẽ. ab soelere cor ho¬
micide: Aut sirẽ subriꝑe alienã ñ ut qͥs uult potest. nunqͥd ideo inpsa uolunta¬
te fur ñ ẽ: Aut si casta est quã uult adulterare ñ castus. ideo eã ñ ẽ incorde me¬
chatus A ut si meretrix ñ inueniat᷑ in fornice. ideo qͥ eã querit ñ fornicat᷑ iume¬
nte: Aut sicupienti ꝑmendatiũ ledere ꝑxinũ. tempꝰ uł locis desit. ideo fal¬
audeat lingua carnis sonare blasphemiam. ideo ñẽ huiꝰ cͥminis reus. qͥ dicit
incorde suo ñ ẽ d̾s: Ita cet̾a mala facta hominũ quȩ nulliis agit corꝑis motꝰ.
que nescit ullus corꝑis sensus. reos suos occultos habent: qͦs ñ solus inquinat
in cogitatione consensus. id ẽ in terioris u̾bũ malignũ. Inqͦd tunens ille decli¬

Expanded text:
non datur, uacat manus ab hominis interfectione, numquid ideo mundum est ab scelere cor honon datur, uacat manus ab hominis interfectione, numquid ideo mundum est ab scelere cor homicidae? aut si rem subripere alienam non ut quis uult potest, numquid ideo in ipsa uoluntate fur non est? aut si casta est, quam uult adulterare non castus, ideo eam non est in corde moechatus? aut si meretrix non inueniatur in fornice, ideo qui eam quaerit, non fornicatur in mente? aut si cupienti per mendacium laedere proximum tempus uel locus desit, ideo falgua carnis non audeat sonare blasphemiam, ideo non est huius criminis reus, qui dicit in corde suo: non est deus? ita cetera mala facta hominum, quae nullus agit corporis motus, quae nescit ullus corporis sensus, reos suos occultos habent, quos etiam solus inquinat in cogitatione consensus, id est interioris uerbum malignum. in quod timens ille decli
Abbreviated transcription (Latin):
ille respondit. Ad huc & uos sine intellectu estis: Non intelligitis qͥa om̃e qͦd
inos intrat in uentrẽ uadit. & insecessum emitticur:. Hic certe in qͦd intrat
diceret. Cũ audis de ore: de corde intellige. Utrũq dico. s alterũ exaltero expono.
Habet os interiꝰ homo interior: & hoc discernit auris interior. D e hocore que ꝓce¬
dunt. decorde exeunt: ⁊ ea coinquinant hominẽ. deinde iam relictioris nomine.
qͦd potest & decorꝑe intelligi: aꝑtiꝰ qͥd dicat ostendit. De corde enĩ exeunt inqͥt cogi¬
tationes male. H omicidia. adulteria. fornicationes. furta. falsa testimonia: blasphemiȩ
Hec suiit que coiuqͥnant hoiẽm. Nichil ẽ. certe istorr maloꝵ que ꝑpetrari ⁊̃ men¬
bris corꝑis possunt. quod cogitatio non ante cedat mala & comquinet hominẽ. & ũ¬
si aliqͥd impediat. ne subsequant᷑ oꝑa flagiciosa. ⁊ facinora m̃broꝵi Si enĩ potestaᷤ

Expanded text:
e intellectu estis? non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in uentrem uadit et in secessum emittitur? hic certe in quod intrat diceret: cum audis de ore, de corde intellege. utrumque dico; sed alterum ex altero expono. habet os interius homo interior, et hoc discernit auris interior; de hoc ore quae procedunt, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. deinde iam relicti oris nomine, quod potest et de corpore intellegi, apertius quid dicat ostendit. de corde enim exeunt, inquit, cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. haec sunt quae coinquinant hominem. nihil est certe istorum malorum, quae perpetrari etiam membris corporis possunt, quod cogitatio non antecedat mala et coinquinet hominem, etiamsi aliquid inpediat, ne subsequantur opera flagitiosa et facinorosa membrorum. si enim potestas
Abbreviated transcription (Latin):
iitrat i nos inqͥt quoinquinat hominẽ. s qd̾ ꝓcedit exore hoc coinquinat ho¬
minẽ. Osuȩ sententia si tota de ore corꝑis accipiat᷑: absurda ẽ. Neq enĩ quẽ ñ com¬
quinat cib: coinquinat uomitꝰ. Cib qͦ in os intrat: uomitꝰ exore ꝓcedit S pra¬
culdubio pͥora u̾ba ꝑtinent ad os carnis ubi ait. ũ qd̃ intrat inõs coinquinat
hominẽ: posteriora uero ados cordis ubiaits qd ꝓcedit exore hoc coinquinat ho-¬

Expanded text:
intrat in os, inquit, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hointrat in os, inquit, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. quae sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus. cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis, ubi ait: non quod intrat in os, coinquinat hominem; posteriora uero ad os cordis, ubi ait: sed quod procedit
Abbreviated transcription (Latin):
iã statuit. diuinis legib reus: quãtiis humanis absconditꝰ sensib u̾bo incor¬
de dicto. uullo facto ꝑcorpꝰ admisso. Nequaꝗͣ uͦ m̃brũ foris mouisset in
facto: cuiꝰ facti initiũ. ñ intꝰ p̃cessisset inu̾bo. Neq enĩ mendacit̃ scrip¬
tũ ẽ. initiũ oĩs oꝑis u̾bũ. Multa quippe hoĩes faciunt ore clauso. qͥeta
lingua. uoce frenata. s tn̾ nicħ agunt corporis opere: qd ñ pͥus dixerut
incorde. Acꝑ hoc qm̃ multa sunt peccata ͥ nteriorib dictis. erit ab u¬
trisq puritas innocentiȩ: si cireũ interiora labia ponat᷑ ostiũ conti¬
nentiȩ. Propt̾ qd̾ ⁊̃ ipse ore ꝓpͥo dñs ait. Mundate que intus sunt: &
quȩ foris sunt munda erunt. Itẽq alio loco cũ iudeorũ stultiloquia
refutaret. quia calũpniabant᷑ discipłis eiꝰ ñ lotis manib mauducantib: ñ quod

Expanded text:
iam statuit, diuinis legibus reus quamuis humanis absconditus sensibus uerbo in coriam statuit, diuinis legibus reus quamuis humanis absconditus sensibus uerbo in corde dicto nullo facto per corpus admisso. nequaquam uero membrum foris mouisset in facto, cuius facti initium non intus praecessisset in uerbo. neque enim mendaciter scriptum est: initium omnis operis uerbum. multa quippe homines faciunt ore clauso, quieta lingua, uoce frenata; sed tamen nihil agunt corporis opere, quod non prius dixerint in corde. ac per hoc quoniam multa sunt peccata in interioribtrisque puritas innocentiae, si circum interiora labia ponatur ostium continentiae.. Propter quod etiam ipse ore proprio dominus ait: mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt. itemque alio loco cum iudaeorum stultiloquia refutaret, quia calumniabantur discipulis eius non lotis manibus manducantibus, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
de silentiũ Inde gͥ quod ñ enanat: foris ñ souat Quod uͦ emauat inde si
malũ ẽ: & si ñ moueat linguã. inquinat animã. Ibi gͦ ponenda ẽ. continentia.
ubi & tacentiũ loquit᷑ conscientia. F it enim ꝑ ostiũ continentiȩ. ut ñ inde
exeat. qͦd ꝙiam clausis labiis uitã polluat cogitantis Deniq utaꝑtiꝰ os in¬
teriꝰ qd ꝑilla u̾ba significauit ostenderet. cũ dixisset porie dñe custodiam
ori meo. ⁊ ostiũ continentiȩ circũ labia mea: continuo subdidit. Nec de¬
clines cor meũ. inu̾ba maligna. declinatio cordis qͥd ẽ. nͥ consensio: Non¬
dũ enĩ dixit: qͥsqͥs incorde occurrentib suggestionibꝰ quoriq uisoꝵ. nul¬
la cordis declinatione consensit Si autẽ consensit iã corde dixit. ⁊̃ siore ñ somi¬
it. &iã si mani uł qualibet corꝑis parte ñ fecit: qd̵ tn̾ cogitatione faciendũ sͥ eẽ.

Expanded text:
de silentium. inde igitur quod non emanat, foris non sonat; quod uero emanat inde, si de silentium. inde igitur quod non emanat, foris non sonat; quod uero emanat inde, si malum est, etsi non moueat linguam, inquinat animam. ibi ergo ponenda est continentia, ubi et tacentium loquitur conscientia. fit enim per ostium continentiae, ut inde non exeat, quod etiam clausis labiis carnis uitam polluat cogitantis. Denique ut apertius os interius, quod per illa uerba significauit, ostenderet, cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea, continuo subdidit: ne declines cor meum in uerba maligna. declinatio cordis quid est nisi consensio? nondum enim dixit, quisquis in corde occurrentibus suggestionibus quorumque uisorum nulla cordis declinatione consensit. si autem consensit, iam corde dixit, etiamsi ore non sonuit; etiamsi manu uel qualibet corporis parte non fecit, quod tamen cogitatione faciendum sibi esse
Abbreviated transcription (Latin):
apłs donũ dĩ eẽ. p̃dicauit: cũ deuita ut᷑q id ÷ & comugali & ea quȩ ẽ. sñ con¬
uigio loqueret᷑ dicens. Uellem om̃s homines sic ẽẽ: sicut me ipsum. S unꝰ¬
qͥsq ꝓpͥũ donũ habet adeo: alius sic alius autẽsic. Et ne insola inferioꝵ. par¬
tiũ carnis libidine. continentia necessaria uideretur adu̾o speranda: eciam
inpsalmo canitur. Pone dũe custodiã orimeo: & ostiũ continentiȩ circũ labia
mea. In hoc autẽ diuini eloquii testimonio. si os intelligamꝰ sicut intelligere
debemꝰ : ibi posita contiuentia quantũ sit dei munꝰ agnoscimꝰ. Parũ ẽ. qͥppe
os corꝑis continere: ne aliqͥd inde qd ñ expedit ꝑsonũ uocis erũpat. Intus ÷¬
enĩ os cordis. ubi sibi custodiam .⁊ ostiũ continentiȩ poni desiderauit adño: qui
u̾ba illa dixit. nobisq dicenda conscripsit. Multa enĩ corꝑis ore ñdicimꝰ: & cor¬
de clamamꝰ. Nullum autẽ ꝓcedit rei alicuiꝰ exore corporis u̾bũ: cuiꝰ ẽ. incor¬

Expanded text:
 donum esse praedicauit, cum de uita utraque, id est et coniugali et ea, quae est sine coniugio, loqueretur dicens: uellem omnes homines sic esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius autem sic. Et ne in sola inferiorum partium carnis libidine continentia necessaria uideatur a domino speranda, etiam in psalmo canitur: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. in hoc autem diuini eloquii testimonio si os intellegamus, sicut intellegere debemus, ibi posita continentia quantum sit dei munus agnoscimus. parum est quippe os corporis continere, ne aliquid inde quod non expedit per sonum uocis erumpat; intus est os cordis, ubi sibi custodiam et ostium continentiae poni desiderauit a domino, qui uerba illa dixit nobisque dicenda conscripsit. multa enim corporis ore non dicimus et corde clamamus; nullum autem procedit rei alicuius ex ore corporis uerbum, cuius est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
eurtute anime quȩ continentia nominatur. satis conuenienter et
digne disputare difficile ẽ. s exiguitatẽ nrãm sub tanti ponderis sir¬
ema. ille cuiꝰ hec uirtus magnũ munꝰ ẽ aduiuabit. Namqui eã donat con-¬
tinentib fidelib suis. ipse dat sermonẽ deilla loqñtib ministris suis. Deniq
posse dñs de ipsa maiore & gloriosiore continentia qua coniugale iunculũ
continetur. ait. Non oñis capiunt u̾bũ hoc: s quib datũ ẽ. & qm̃ ipsa cas

Expanded text:
rtute animae, quae continentia nominatur, satis conuenienter et rtute animae, quae continentia nominatur, satis conuenienter et digne disputare difficile est; sed exiguitatem nostram sub tanti ponderis sarcina ille, cuius haec uirtus magnum munus est, adiuuabit. nam qui eam donat continentibus fidelibus suis, ipse dat sermonem de illa loquentibus ministris suis. denique posse; dominus de ipsa maiore et gloriosiore continentia, quae coniugali uinculo continetur, ait: non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. et quoniam ips
Abbreviated transcription (Latin):
ponsione p̃cepisse: nisi ut sabbato pranderemꝰ. Hoo qͥppe ipsũ face scieban. Sed
ille secutꝰ adiecit. Quando hic sũ ñ ieuino sabbato: qnͣdo romȩ sũ ieiuno sabbato.
& ad quãcunq ȩccłiam ueneritis inqͥt eiꝰ morẽ seruate: si pati scandalũ ñ uul¬
tis aut facere. Hoc responsũ retuli ad mateẽ. eiq suffecit: nec dubitauit eẽ. obe¬
diendũ. Hoc ĩ nos secuti sumꝰ. S qm̃ contingit maxinie in affrica ut una ȩccłia
uel uniꝰ regionis ȩccłiȩ alios habeant sabbato pnͣdentes alios ieiu nantes: mos
eoꝵ mͥ sequendus uidet᷑. quib eorumdẽ popłoꝵ congregatio regenda cõmissa
est. Qua ꝓpt̾ si consilio meo p̾sertĩ quia in hac oausa plus forte ꝙͣ satis suit te
petente atq urgente locutꝰ sũ libent̃ ad quiescis: ep̃o tuo in hac re noli resi¬
stere: & qd̃ facit ipse sine ullo scrupulo uł disceptatione sectare Explicit

Expanded text:
ponsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam. sed ponsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam. sed ille secutus adiecit: \'Quando hic sum, non ieiuno sabbato; quando Romae sum, ieiuno sabbato. et ad quamcumque ecclesiam ueneritis\', inquit, \'eius morem seruate, si pati scandalum non uultis aut facere.\' hoc responsum rettuli ad matrem eique suffecit nec dubitauit esse oboediendum; hoc etiam nos secuti sumus. sed quoniam contigit maxime in Africa, ut una ecclesia uel unius regionis ecclesiae alios habeant sabbato prandentes alios ieiunantes. mos eorum mihi sequendus uidetur, quibus eorundem populorum congregatio regenda commissa est. quapropter si consilio meo, praesertim quia in hac causa plus forte, quam satis fuit, te petente atque urguente locutus sum, libenter adquiescis, episcopo tuo in hac re noli resistere et, quod facit ipse, sine ullo scrupulo uel disceptatione sectare. XXXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
litteris quȩ ad noui testam̃ti reuelationẽ ꝓpͥe ꝑtinent. cet̾is dieb aliqͥb euident̾
p̃ceptũ obseruanda eẽ. ieiuinia. & id̾o res quoq ista sic̃ aliȩ plurimȩ qͣs enumerare
difficile ẽ. inuenit in ueste illiꝰ filiȩ regis. hoc ÷ ęccłiȩ uarietatis locũ : indicibo
tibi qͥdmͥ de hoc reqͥrenti. responderit uenerandus ambrosiuis aqͦ baptitatꝰ sũ me¬
diolanensis ep̃c Nam cũ i neadẽ ciuitate mat̾ mea mecũ ẽẽt. ⁊ nobis adhuc cate¬
cuminis parũ ista curantib illa sollicitudi nẽ gereret. utrũ scd̾m morẽ nr̃ȩ ci¬
uitatis sibi ẽẽt. sabbato ieui nandũ. an ȩccłiȩ mediolanensis more pnͣdendũ. ut
hac eam cunctatione liberarẽ: int̾rogaui hoc supͣdictũ hominẽ dĩ. At ille. Go
possũ inquit hinc docere ãpliꝰ ꝙͣ ipse facio: Ubi ego putauerã nicħ eũ ista res¬

Expanded text:
litteris, quae ad noui testamenti reuelationem proprie pertinent, certis diebus aliquibus euidenter litteris, quae ad noui testamenti reuelationem proprie pertinent, certis diebus aliquibus euidenter praeceptum obseruanda esse ieiunia et ideo res quoque ista sicut aliae plurimae, quas enumerare difficile est, inuenit in ueste illius filiae regis, hoc est ecclesiae uarietatis locum, indicabo tibi, quid mihi de hoc requirenti responderit uenerandus Ambrosius, a quo baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. nam cum in eadem ciuitate mater mea mecum esset et nobis adhuc catechumenis parum ista curantibus illa sollicitudinem gereret, utrum secundum morem nostrae ciuitatis sibi esset sabbato ieiunandum, an ecclesiae Mediolanensis more prandendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogaui hoc supra dictum hominem dei. at ille: Quid possum\', inquit, \'hinc docere amplius, quam ipse facio?\' ubi ego putaueram nihil eum ista res
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris ꝑtotũ annũ sabbatis pñdent ÷ utrũq uidelicet significantes. ⁊ intino anni¬
u̾sario die luctũ discipulorr. & ceteris sabbatis quietis bonũ. Duo qͥppe sunt quȩ
iustoꝵ beatitudinẽ. n oĩs miserie finẽ sꝑari faciunt: mors ⁊ resurrectio mortuoꝵ
In morte requies est. dequa dicit᷑ ꝑ ꝓpħam. ꝑ lebs mea int᷑ i ucellaria tua: ab scom¬
dere pusillũ donec tͣnseat ira dñi In resurrectione autẽ in homine toto: id÷ in
carne ⁊ spũ ꝑfecta felit᷑as. Hinc factũ ẽ. ut hoꝵ duor utrũq ñ significandũ puta¬
retur labore ieiunii. s potiꝰ refectionis hilaritate: excepto paschali uto sabbato
quo discipulori sicut diximꝰ luctus ꝓpt̾ rei gestȩ memoriã fuerat ieiunio ꝓlixiore
signandus S qm̃ ñ inuenimꝰ ut iã supra cõmemoraui ineuangelicis ⁊ apłicis

Expanded text:
ceteris per totum annum sabbatis prandent, utrumque uidelicet significantes et in uno anniceteris per totum annum sabbatis prandent, utrumque uidelicet significantes et in uno anniuersario die luctum discipulorum et ceteris sabbatis quietis bonum. duo quippe sunt, quae iustorum beatitudinem et omnis miseriae finem sperari faciunt, mors et resurrectio mortuorum. in morte requies est. de qua dicitur per prophetam: Plebs mea intra in cellaria tua, abscondere pusillum, donec transeat ira domini, in resurrectione autem in homine toto, id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, ut horum duorum utrumque non significandum putaretur labore ieiunii sed potius refectionis hilaritate excepto paschali uno sabbato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio prolixiore signandus. Sed quoniam non inuenimus, ut iam supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gͦ die int̾misso. passus ẽ dñis qd̵ nullus ambigit sexta sabbati. Quaꝓpt̃
ipsa sexta recte ieninio deputatur Ieuinia quippe humilitatẽ signifi¬
scait.
Unde dictũ est. Et humiliabam in ieiumo animã meã. Sequit᷑ sabdratũ. quo die ea
to xp̃i inmonum̃to reqͥeuit. sicut inpͥmis oꝑib mundi requieuit ds̾ ilo die abõib
opib suis. Hinc exorta est ista in regia illa ueste uarietas: ut alii sic̃ maxime popłi
orientis ꝓpt̾ requiẽ significandã mallent relaxare ieiuniũ. alii ꝓpt̾ humilitatẽ mor¬
tis dñi ieunare. sic̃ romana ȩcłia ⁊ ñ nulle occidentis ȩccłiȩ Es uod qͥdem itno die quo¬
pascha celebrat᷑. ꝓpt̾ renouandã rei gestȩ memoriã. qͥa discipuli humilit̾ mottẽ dñi
doluert̃. sic ab omnib ieunat᷑: ut ñ illi sablati ieuniũ deuotissime celebrent. qͥ

Expanded text:
hoc ergo die intermisso passus est dominus, quod nullus ambigit, sexta sabbati. quapropter et hoc ergo die intermisso passus est dominus, quod nullus ambigit, sexta sabbati. quapropter et ipsa sexta recte ieiunio deputatur; ieiunia quippe humilitatem significant. unde dictum est: Et humiliabam in ieiunio animam meam. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento requieuit, sicut in primis operibus mundi requieuit deus illo die ab omnibus operibus suis. hinc exorta est ista in regia illa ueste uarietas, ut alii sicut maxime populi orientis propter requiem significandam mallent relaxare ieiunium, alii propter humilitatem mortis domini ieiunare sicut Romana et nonnullae occidentis ePascha celebratur, propter renovandam rei gestae memoriam, qua discipuli humanitus mortem Domini doluerunt, sic ab omnibus jejunatur ut etiam illi Sabbato jejunium devotissime celebrent, qui
Abbreviated transcription (Latin):
stus ẽ ꝑtinebat. hic dies pͥmꝰ arimor fuit: a uesꝑa incipiens. S matheꝰ
euangelista qͥntam sabbati dicit fuisse pͥmũ diẽ arimor: quia eiꝰ uesꝑa con¬
sequente futura erat cȩna paschalis. qua gena incipiebat arimũ. & ouis
immolatio manducari. E x quo colligitur: qrtã sabbati fuisse. quando ait
dũs Scitis quia post biduũ pascha fiet: & filius hominis tͣdet᷑ ut crucifigat᷑.
Ac ꝑhoc dies ipse ieiunio deputatꝰ ẽ: quia sicut euangelista sequit᷑ ⁊ dicit.
tc̃ congregati sunt pͥncipes sacerdotũ ⁊ seniores popłi in atriũ pͥncipis sacer¬
dotũ qui dic. bat᷑ caiphas. & consiliũ fecerunt ut iħm dolo denerent & ooci¬
derent Intermisso autẽ uno die de quo dicit euangeliũ pͥma autẽ arimoꝵ
accesserunt discipuli ad iłim dicentes. ubi uis paremus tibi comedere pascha.

Expanded text:
stus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus stus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit, tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caiphas, et consilium fecerunt, ut Iesum dolo tenerent et occiderent. intermisso autem uno die, de quo dicit euangelium: Prima autem azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: <Ubi uis paremus tibi comedere pascha?\' —
Abbreviated transcription (Latin):
ne maiꝰ malũ incurrat᷑ inscandalo. qmͣbonũ ꝑcipiat᷑ ex uerbo Q uicͥd tam̃
cause necessitatis exstiterit. cur homo xp̃ianꝰ die dñico ieuinare cogatur. sic̃
bat. quatuor decĩ dieb ac ꝑ hoc duob dñicis ieunatũ. nullomͦ dubitare de¬
bemꝰ dm̃cũ diem qͣnͣdo ñ plures dies sine ulla refectione continuandi uo¬
uent᷑. int̾ ieiuinor dies non eẽ ponendũ. Cur autẽ quarta ⁊ sexta feria
maxime ieiunet ȩccłia. illa ratio raddi uidetur. qd̃ consid̾ato ȩuangelio. ip¬
saquarta sabbati qmͣ uulgo qͣrtã feriã uocant. consiliũ reꝑiunt᷑ ad occi¬
dendũ dnm feoisse iuidei. Int̾misso autẽ uno die. cuiꝰ uesꝑa dñs pascha cũ
discipulis manducauit. qͥ finis fuit eiꝰ diei quẽ uocamꝰ qͥntã sabbati: dein¬
de traditꝰ ẽ ea nocte quȩ iã ad sextã sabbati qui dies passionis eiꝰ manife¬

Expanded text:
ne majus malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex verbo. Quidquid tamen ne majus malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex verbo. Quidquid tamen causae vel necessitatis exstiterit, cur homo christianus die dominico jejunare cogatur, sicut bat, quatuordecim diebus, ac per hoc duobus dominicis jejunatum ; nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manife
Abbreviated transcription (Latin):
curauit scriptor libri causam ꝓducendi sermonis expon̾e. ut soiremꝰ siali¬
qua necessitas oriatur. urgentiori actioni ñ eẽ. pnͣdiũ p̃ferendũ: qmuis
ab istis auidissime audientib. & ipsũ fontẽ cogitantib ꝓfecturũ. atq iõ
magna siti ñ aquȩ s uerbi sine sacietate qͥcqͥd influebat haurientib. ñ tantũ
carnale prandiũ. uerũ ⁊̃ cȩna contẽpta ẽ. Sed tẽ qͣmius dñico die solica
illis ieuinia ñ suissent. ñ erat tam̃ ȩcłiȩ tam insignis offensio sialiqua tali
necessitate qͣlem paulus apłs habuit. die toto dñico usq ad mediũ noctis. uel¬
usq ad diluculũ reficere corpora ñ curarent. Nc̃ uͦ post ea quã heretici ma¬
s qͣsi sac̃ sollẽpnitate statuta doginatiare cepert̃. & in notuert̃ populis xp̃i¬
anis. ꝓfecto nec tali necessitate qualẽ apłs habuit existimo faciendũ ẽẽ. qd fec̃.

Expanded text:
curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si alicurauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apetiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. Nunc vero posteaquam haeretici, mased quasi sacra solemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis christianis; profecto nec tali necessitate, qualem Apostolus habuit, existimo faciendum esse quod fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
erant congregati. quȩ utiq nox iã ad diẽ dñicũ. hoc ÷ ad unã sabbati ꝑtine¬
xit sermonẽ usq admediũ noctis. ut pꝰ celebrata sacram̃ta. rursus usꝙ ad
diluculũ alloquens congregatos. qm̃ multũ festinabat. lucescente ꝓficisce¬
disputabat illis exiturꝰ alia die. exp̾ssa ẽ causa ꝓducendi sermo¬
nis. quia fuerat exiturus. & eos sufficient̃ instr̾uere cupiebat. Non gͦ
sollẽpnit̃ die dĩneo ieiunabant. s necessarius sermo qͥ studii feruentissi¬
mi andiebat᷑ ardore. resiciendi corꝑis causa interrum pendus eẽ. non
uisus est: ꝓfecturo apło qui eos ꝓpt̾ alios suos usq quaq discursus. uel
nunꝙͣ uł rarissime uisicabat: p̃sertĩ quia tẽ exillis t̾ris sicut conseq̃ntia
docent ita disscessurtis erut: ut eciã noneẽt eos incarne uisurꝰ. Ao ꝑ hoc ma¬
gis ostendicur dñicis dieb solita illis ñ fuisse ieunia. qͥa ne hoc crederet᷑

Expanded text:
erant congregati, quae utique nox iam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinexit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficiscedisputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cupiebat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed necessarius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus esse non uisus est profecturo apostolo, qui eos propter alios suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia tunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur,