comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de nĩi scientia. dissimile est illi uecbo d̃i
quod natum ẽ. de pr̃is eẽntia. Tale est.
autem ac si licerem de pr̃is fcientia de pa¬
tris sapientia uel quod est expressius
de patie scientia. de patre sapientia.

Expanded text:
de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem, De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, De Patre scientia, de Patre sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat et quando oportebat: illa man¬
sit ut erat. Et ita scͥptum est. in libro
ecc̃astico. Antequam crearent᷑ omnia
nota sunt illi: sic et postquam ꝯsũma¬
ta sunt. Sic inquit: non aliter. Et ante¬
qͣm crearentur. et postquam consũmata
sunt: sic ei nota sunt. Longe ẽ. igitur
huic scientie scientia nostra clissimilis.
Que autem scientia dei est. ip̃a et sapi¬
entia. et que sapientia ip̃a ẽentia siue
substantia quia in in illius nature
simplicitate mirabili. ñ ẽ aliucl sapere
aliud ẽe. sed quod est. Capere hoc ẽ. ẽx̃. si¬
cut et insuperiorib libris sepe iam dicimi.
Dostra uero scientia in reb plurimis ꝓꝑ¬
tetra et amissibilis est. et receptibilis qr
non boc est. nobis ẽe quod scire uel sapere.
qm̃ ẽẽ possumus eciam si nesciamus ne¬
q sapiamus ea que aliunde didicimꝰ
Dropter hoc sicut nr̃a scientia ssli scientie
dei. sic et nostrum u̾bum quod nascitur

Expanded text:
oportebat, et quando oportebat, illa manoportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt. Longe est ergo huic scientiae scientia nostra dissimilis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia; et quae sapientia, ipsa essentia sive substantia. Quia in illius naturae simplicitate mirabili, non est aliud sapere, aliud esse; sed quod est sapere, hoc est et esse, sicut et in superioribus libris saepe jam diximus. Nostra vero scientia in rebus plurimis propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nobis esse quod scire vel sapere: quoniam esse possumus, etiam si nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
nuncient eciam quod uolu̾it ab eo
missi ad quos uoluerit. totum ab illo
ꝑ illud uerbum eius audientes id ẽ
in eius ueritate inuemientes quid sibi
faciendum. quid quib quando nũ¬
ciandum sit Namet nos oramus eum
nec tamen necessitates nr̃as docemus eũ
Nouit enim ait u̾bum eius pater uest̾
quid uobis necessarium sit priusquã
petatis ab eo. Nec ista ex aliquo tempore
cognouit ut nosset: sed futura omnia
temporalia atq in eis eciam quid ⁊ qñ
ab illo petituri fueramus et quos et de
quib rebus uel exauditurus uel non
etauditurus ẽẽt. sine inctio ante p̾sciũ.
Dniuersas autem creaturas suas et spi¬
ritales et corporales. non quia sunt ido
nouit. sed ideo sunt quia nouit. Non enĩ
nescuut que firerat creaturus. Quia
ergo scuut creauit. non quia creauit
sciuit: nec aliter ea sciuit creata quam
creanda. Non enim eius sapientie aliqͥd
accessit exx eis: sed illis existertib sit̾

Expanded text:
Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, totum ab illo per illud Verbum ejus audientes; id est, in ejus veritate invenientes quid sibi faciendum, quid, quibus, et quando nuniandum sit: Nam et nos oramus eum, nec tamen necessitates nostras docemus eum. Novit enim, ait Verbum ejus, Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
deo deus. numquid ergo łs cis confe¬
pater in ea sapientia quod est. ip̃e ratur¬
sibi. alia didicit per sensum corporis
sui. alia ꝑ se ip̃m: Quis hoc dicat qui
ñ anmmal rationale. sed supra ammã
ratõnalem deum cogitat. quantum
ab eis cogitari põt. qui eum ommibus
amimalib et omnib animis p̾ferunt.
quam ius per speculum et in enigina¬
te comciendo iudeant. non dum facte ad
faciem sicicti ẽ: Numquid deus p̾r ea ip̃a
que non per corpus quod ei nulum est.
sed ꝑ se ip̃m scit alumde ab aliquo didi¬
cit aut nuntus uel descib ut ea sciretin¬
diguit: Non utiq. Ad omnia quippe
scienda que scit sufficct sibi illa perfec.¬
tro. habet quidem nuntios. io est. angłos
non tamen qui ei que nescit annuntient.
Non emm sunt ulla que nesciat. sed
bonum eorum est. de openb suis eiuꝰ
consulere ueritatem. Et hoc est. quod ei
dicuntur non nulla nuntiare. non ut
ip̃e ab eis discat. sed ut ab illo ip̃i per
uerbum eius sine corporali sono o

Expanded text:
Deo Deus; numquid ergo Deus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferunt, quamvis per speculum et in aenigmate conjiciendo videant, nondum facie ad faciem sicuti est? Numquid Deus Pater ea ipsa, quae non per corpus, quod est ei nullum, sed per se ipsum scit, aliunde ab aliquo didicit, aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibi illa perfectio. Habet quidem nuntios, id est Angelos, non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab illo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono.
Abbreviated transcription (Latin):
umus. ubi oscenderet᷑ aluid ẽe rem cogit¬
qͣmq ñ nosse. aliud ñ cogitare. fieriq̃
posse. ut nou̾it homo aliquid quod ñ
cogitat. q̃n aliunde ñ inde cogitat. Su¬
aꝵ ergo ł pluriũ disciplinaꝵ peritus
q̃n unã cogitat aliam ł alias eciam
musicam. s nũc eam ñ intelligit qr¬
ñ eam cogitat: intelligit aũt nuric
geometͥcam hanc enim nunt cogita:
Absurda est quantũ apparet istã sẽ¬
tentia. Quid eciam illa si dicamus
iste musicus nouit quidem musicã
s nunc eam ñ amat. qñ ñ eam cogita
amat aũt nc geometͥcam q̃m nunc
ip̃am cogitat nonne similit̾ absur¬
dum ẽ. Restissime uͦ dicimus iste ꝙ̃¬

Expanded text:
mus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogmusicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia. Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non amat, quando eam non cogitat; amat autem nunc geometricam, quoniam nunc ipsam cogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime vero dicimus, Iste
Abbreviated transcription (Latin):
non potest creator colorum in agnis et he
tam corporis phantasiam uarietatis. Se¬
minibus carne conceptis quantum na¬
tura passa est. asperserunt. multo minuꝰ
dici posse ranarum serpentumq creato¬
res angelos malos. per quos magi pha

Expanded text:
non potest creator colorum in agnis et in onceptam per oculos corporis phantasiam uarietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pha
Abbreviated transcription (Latin):
S quarto decimo libro de sapientia hoĩs
uera id est dei muere. in eius ip̃ius dei
participatõne donato. que absentia distin¬
cta est. cdisputabatur: ut eo perueniat
cdispictatout trinitas appareat in yma¬
gme dei. quod est homo scłm mentem
eque regnonatur in agnitione sedłm y¬
magiñem eius qui creauit eum ad para

Expanded text:
 quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad
Abbreviated transcription (Latin):
ret. uelut rudis ad hoc sicut ducta fue¬
rat cduceretur: udꝙ inueniret ubi pͥmũ
inuenerat in illa in corporea ueritate im¬
de cursus quasi descriptiu in memoria
figeretur: Neis enim sicut manetuer¬
bi gracia quadati corporis incorporalis
et munutabilis tatio. sic inea manet ho¬
munis cogitatio. si tamen ad eam sirie
phantalia ⁊pͥatiriocalis potuit ꝑuenire
Aut si alitauus artifitiosĩ et intisitiso¬
unis ninitarsiras comprebendatu
sine tempore stauis in quodam secreto al¬
Dtoq silentio tam clli salrem obcadi
potest. quamdãi potest ille cantus au¬
diri. Tamen quod tnde tapuetit. et si
ttanfiens mectris apectus. et queasi
glutiens inuentre itam memoria repo¬
suerit. poterit retor dando quodammnodo
rummare. et indisciplinam quod sic
diclicerit traicere. Quod si furrit omm¬
modo obluone deletum. puisus doctͥna
duce ad il uenietur qued penitus exci¬
derat et sic inuenietur ut erat. Ca

Expanded text:
ret, velut rudis ad hoc sicut ducta fueret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi primum invenerat, in illa scilicet incorporea veritate, unde rursus quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici sountis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
autem non damquam in spaciis lõcorum
fixa ueluti corporar sed innatura in corpo¬
iali. Sicitaligibilia presto sunt men̾tiᷤ
afpistibus sunt ista in locis inuisibilia
uel contrestabilia corporis sensibus. Nõ
autem solum rerum sensibilium in locis
positarum sine spacuis localibus manẽt
intilligibiles incorporalesꝙ rationes. ue¬
rum eciam motionum indemporibus tͣu¬
seuntium sine temporali transitu. Scãt
etiam ittiq ip̃e intelligibiles non sensi¬
biles ad quas mentis acie perueture pau¬
corumest. Et cum petuenitur quantum
fieri potest non ineis manet ip̃e ꝑueritor
sed ueluti acies ip̃a reuerberata repellitur
et fit rei non transitorie transitoria cogita¬
tio. Que tamen cogitatõ transiens per
disciplinas quibus eruditur amirus
memorie cõmẽ. datur ut sit quo redire
possit. que cogitur inde transire: quãius
si ad memoriam cogitatio non rediret
atq ibi quod commendauerat inueni¬

Expanded text:
autem, non tanquam in spatiis locorum autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveni
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam clixit ẽẽ rerum ꝓcul dubio tẽ¬
poralium est. qm̃ secundum tempus in
malis sumus. a quibus. abstinere debe¬
mus ut ad illa bona eterna ueniamus.
Quam obrem quicquid prudenter for¬
titer: temperanter: et iuste agimus ad e¬
am pertinet scientiam siue clisciplinam
quia in euitandis malis bonisq appeten¬
dis actio nostra uersatur. et quicquid
pp̃ exempla uel cauenda uel mutan¬
da. et ꝓpter q̃irumq rerum que nostris
accommodatasunt usibus necessaria
documenta hystorica cognitione colligi¬
mus. Sehis ergo sermo cum fit. eum.
scientie sermonem pute discernendũ
a sermone sapientie. ad quam pertinent
ea que nec fuetunt nec fictuia sunt.
sed sunt et pp̃ eam eternitatem in qua.
et fuisse. et ẽẽ et futura ẽt̃ licuntur
sine ulla mutabilitate tempori. ssõ
enim sic fuerunt ut eẽ desmerend aut¬
si nunc non sint: sed ip̃m es semper
habuerunt. sempet habitura sunt. Mlanẽt

Expanded text:
scientiam dixit esse, rerum procul dubio temscientiam dixit esse, rerum procul dubio temporalium est. Quoniam secundum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerentsi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent
Abbreviated transcription (Latin):
am scrutatus inuenio scriptum ẽẽ in li¬
bro tob. eodem sancto iuro loquente. Eoce
pietas est sapientia. abstinere autem a
mnalis saentia. In hac differentia intelli¬
gendum est ad contemplatõnem sapiẽ¬
tiam adactionem scientiam ꝑtinere:
Pietatem quippe hoc loco posuit de cul¬
hoc uerbum habet ista sententia. incodicib
gretis. Et quid inecerns excellentius qm̃
deus cuius soliuis immmutabilis est nata᷑
Et quis cultus eius nisi amor eius quo
nunt desideramus eum uidere. credamus¬
q et speramus nos ẽẽ uisuros. et quan¬
tum proficimus uidemus nunt ꝑ specu¬
lum in enigiate. tunc autem in manife¬
statione : Hoc est enim quod aitapłs
paulus. facie ad faciem. Hoc etiam quod
io hannes. dilectissimi nunc filii dei su¬
mus. et non dum apparuit quid erimꝰ.
scimus quia cum appauerit similes ei e
ti est. Sehis atq huiusmodi sermoni¬
bus. ip̃e michi uidetur ẽẽ sermo sapien¬
tie. Abstinere autem a malis qm̃ iob

Expanded text:
am scrutatus, invenio scriptum esse in liam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei culhoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatione? Hoc est enim quod ait apostolus Paulus, facie ad faciem : hoc etiam quod Joannes, Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; scimus quiati est . De his atque hujusmodi sermo ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job
Abbreviated transcription (Latin):
A
bonum si quod inea entia di¬
inflat uel inflare assolet eternoꝵ indãt
caritate uincatur que non inflat. set
ut scimus edificat. Sine scientia quip¬
pe nec uirtutes ip̃e quibiubieste uiuitur
possurit haberi. ꝑ quas heo uita misera
sit gubernetur ut ad iliam que uere be¬
ata est peruematur eternam. Sstat ta¬
men ab eterniorum contemplatõne acti¬
o qua bene utimur temporabus rebus.
et illa sapientie hec scientie deputatur.
quamuis emim et illa que sapientia
est possit scientia nun cupari. siout et a¬
postolus loquiturꝰ ubi dicit. nunc sc¬
o exparte. Tunc autem cognoscam si¬
cut et cognitus sum: quam scientiam.
profecto contemplationis dei uult inta¬
ligi quod sanctorum suminum erit p̾¬
muur tamen ubi dicit alii quidem da¬
tur ꝑ sũm sermo sapientie. alii sermo
sciertie secundum eimidem sp̃m. hec uti¬
e dud sine dubitatone distinguit licet
non ibi explicet quid intersit. et unde
possit uirumq dignosci berum scrip¬
tutam̃ sanctarum multiplicem copi¬

Expanded text:
a bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod sanctorum erit praemium summum: tamen ubi dicit, Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum ; haec utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copi
Abbreviated transcription (Latin):
qui probatos ecercitatos habent sen¬
sus ad separandum bonum a malo:
ili quippe sensus nature rationalis
sunt adintelligentiam pertinentes:
sed iste sensus qui est quinq pertitus
incorpore. per quem non solum a no¬
bis. uerum eciam a bestiis corporalis
species motusq sentitur. Sed siue
isto siue illo siue aliquo alio modo ac¬
cipienlum sit quod apłc uirum doxit
ꝯmaginem et gloriam dei. mulierem
autem gloriam uiri: apparet tamen
cum secundum deim iuuimus mẽ¬
tem nostram inmuisibilia eius in¬
tentam ex eius eternitate. ueritate.
karitate. proficienter debere forma¬
ri. Quiddam uero rationabilis inten¬
tionis nostre hod est eiuidem mentis.
inusum mubilum corporalumq reꝵ
sine quo hec uita non agitur dirigen¬
dum non ut conformetur huic seculo.
quendo beatitudinis appetitum. sed
at quiqquid inusu temporalium rationã¬
osliter facimus. eterrorum ad ipiscendoꝵ
contemplatõne faciamus. per ista transe¬

Expanded text:
qui per habitum exercitatos habent senqui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Apostolus virum dixit imaginem et gloriam Dei, mulierem autem gloriam viri ; apparet tamen cum secundum Deum vivimus, mentem nostram in invisibilia ejus intentam, ex ejus aeternitate, veritate, charitate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo ,quendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transe
Abbreviated transcription (Latin):
dei et diuini eloquii accipiendum¬
tractatores cumin homi esze sense
radisum ẽẽ senserunt duo ista oo oi¬
requirerent iurimimentem muli¬
erem uero dixisse corporis sensum.
Et secidum hanc distributdnem qua
iur ponitur mens. sensus uero corporis
mulier uidentur apte omnia comieni¬
re si considerata cractentur nisi quod ⁊
omnibus bestiis et uolatilibus scrip¬
tum est non ẽẽ inuentum iuro adiuto¬
num simile illi et tunc est ei mulicr
facta delatere. Propter quod ego non
putaui pro muliere sensum corporis
eẽ ponenclum. quen udemus nobis
et bestiis ẽe cominuem sed aliqued uo¬
lui quod hestie non haberent sensumcy
corporis magis pro serpente intelligen¬
dum existimaui. qui legitur sapienti¬
or omnibus pecoribus terre. In eis qͥꝑ¬
pe naturalibus bonis que nobis et ra¬
tionabilibus anmantibus uidemus
ẽẽ communia iuuacitate quadam sẽ¬
sus excellit non ille de quo scriptimi
est in epła que non est ad hebreos ubi
legitur ꝑfectorum ẽẽ solidum cibũ.

Expanded text:
dei et divini eloquii tractatores, cum in homine radisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc est ei mulier facta de latere . Propter quod ego non putavi pro muliere sensum corporis esse ponendum, quem videmus nobis et bestiis esse communem; sed aliquid volui quod bestiae non haberent: sensumque corporis magis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum,
Abbreviated transcription (Latin):
nibus illicitis a quibus se continuo de¬
beret au̾tere cogitatio libenter sola pas¬
catuir ne facienda decernantur mala:
sed tantum suauiter in recordatone
teneantur quasi mulierem sine uiro
posse dampnan. Absit hoc crededere.
Hec quippe una persona est. imus homo est.
cotusq dampnabitur. nischec que sine
uoluntate operandi sed tamen cum uo¬
luntate ammum talibus oblectandi soli¬
us cogitatõnis sentumtur ẽẽ peccata:
pet mecdiatoris gr̃am remittantur. Hec
itaq disputatio quam inmente unus¬
cuisq hominuis quesiuimus quoddam
rationale coniugium contemplat̾onis
et actionis officiis per quedam singula
discributis camen mutroq mentis umi¬
tate seruata saluata illius ueritatis
hẏstoria quam de duobus primis homi¬
nibus iuro scilicet eiusq muliere de qͥb
ꝓpagatum est genus humanum diui¬
na teadit auctoritas. ad hoc tantum mo¬
do auclienda est: ut intelligatur apłe
ymaginem dei uro tantum tribuendo

Expanded text:
nibus illicitis, a quibus se continuo denibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitandum suauutert uerum eciam
efficaciter ꝑpetrandum mente decerm
nisi et illa mentis intentio penes qͣm
sumina potestas est membra in opus
mouendi uel ab opere cohibencdi. ma¬
le actione cedat et ceriuat. Nec sane
cum sola cogitatõne mens oblectat᷑
illicitis. non quidem decernens ẽẽ fa¬
cienda tenens tamen et uoluens liben¬
ter que statim ut attigerunt ammũ
respui debuerunt negandum est eẽ
peccatum. sed longe minus: quam
si et opere statuatur implendum.
Et ideo decalibus quoq cogitationi¬
bus uemia petenda est. pestusq ꝑcu¬
ciendum atq dicendum. dimitte no¬
bis debita nostra: faciendumq quod
sequitur atq in or̃one uingendum:
sicut et nos dimittimus debitorib
nostris. Neq enm sicut in illis du¬
bus primis hominibus personam su¬
am quisq portabat. et ideo. si sola in¬
ulier cibum edisset illicitum. Sola
utiq mortis supplicio plecteretur. na
dici potest in homine imo si delectatio¬

Expanded text:
cogitandum suaviter, verum etiam cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumque quod sequitur, atque in oratione jungendum, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
et corporalibus ꝓpter astionis officium
ratiocinandi inuacitate uersatur car¬
nalis ille sensus uel ammalis inge¬
rit. quandam illecebram fruendi se
id est tamquam bono quodam priua¬
to et ꝓprio. non tam quam publico at¬
q communius quod est immutabi¬
le bonum: tunc uelut serpens alloqͥ¬
tur feminam. Huic autem illescebre
consentire. de ligno ꝓ hibtto manduca¬
re est. Sed iste consensus si sola cogi¬
tatõnis delectatione contentus est su¬
perioris uero auctoritate consilii ita
membra retinentur ut non exhibean¬
tur atma iniquctatis pecato sic habẽ¬
dum existimo. uelut cibum uetitum in¬
ulier sola comederit. S i autem in consẽ¬
sione maleutencdi rebus que ꝑ sensum
corporis sentiuntur ita discernituꝰ qd̾¬
cumq peccatum. ut si potestas sit eci¬
am corpore compleatur irtelligenda
est illa mulier dedisse iuiro suo secum
simul edendum illicitum cibum. Ne¬
q enim potest peccatum nõlu solum

Expanded text:
et corporalibus propter actionis officium et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
primifactisunt non manducauit serpens
de arbore uetita sed tantummodo mandu¬
candum ꝑsuasit. Mulier autem ñ man¬
ducauit sola. sed iiro suo dedit. et simul
manducauerunt. quamius cum serpẽ¬
te solalocuta. et ab eo sola seducta sit:
et in hoc quod etiam in homine umo geri¬
tur et dignoscitur occulto quoddam secre¬
toq coniuigio carnalis uel utita dicam
quuncorporis sensus intenditur sẽsu¬
alis anime motus. qui nobis pecoribus¬
q commnus est: seclusus est ar̃one
sapientie. Sensu quippe corporis corpo¬
ris corporalia sentiutur etema uere et
incommictabilia spiitalia: sapientie
ratõne intelliguntur. Rationi autẽ
scientie appetitus uicinus este quando¬
quidem de ip̃is corporalibus que sen¬
su corporis sentiuntur racionatur ea
q scientia d̾. actionis: sibene ut eam
noticiam referat ad finem summi boni:
si autem maleuteis fruaturtamqͣm
bonis talibus in quibus falsa beatitu¬
dine conquiestat. Cum ergo huuc int̾e¬
tionimentis que in rebus cemporalib

Expanded text:
primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis inseruit. quam ille meruit. occb̃¬
ta et nimis archana orclinatione duu¬
ne alteꝙ uistitie. Ut ergo sicut ꝑ unu
hominem mors. ita ꝑ unum hominem fi¬
eret resurrectio mortuorum. quia magis
uitabant homines quod euitare non pote¬
rant. mortem tarnis quam mortem sp̃c ..
non peccare. aut non curatur. non mori aut¬
autem quamuis non obtineatu. uehe¬
menter satagitur. Uite mediator osten¬
dens quan non sit mors timenda. que
per humanam conditionem iam euadi
non potest. sed pocius impietas que per fi¬
dem saueri potest occurnt nobis ad finem
quouenimus. sed qua uenimus. Nos enĩ
ad mortem per peccatum uenimus ille ꝑ
iusticiam. Et ideo cum sit mors nostra pe¬
na pecrati: mors illius facta est hostia pro

Expanded text:
tionis inseruit, quam ille non meruit, occultionis inseruit, quam ille non meruit, occulta et nimis arcana ordinatione divinae altaeque justitiae. Ut ergo sicut per unum hominem mors, ita et per unum hominem fieret resurrectio mortuorum , quia magis vitabant homines quod evitare non poterant, mortem carnis, quam mortem spiritusnon peccare, aut non curatur, aut parum curatur; non mori autem quamvis non obtineatur, vehementer satagitur; vitae Mediator ostendens, quam non sit mors timenda, quae per humanam conditionem jam evadi non potest, sed potius impietas, quae per fidem caveri potest, occurrit nobis ad finem quo venimus, sed non qua venimus. Nos enim ad mortem per peccatum venimus; ille, per justitiam: et ideo cum sit mors nostra poena peccati, mors illius facta est hostia pro
Abbreviated transcription (Latin):
munclum. et per peccatum morꝰ. et ita
in omnes homines pertransiit inquo
omnes peccauunt. Suius autem iue
mediator diabolus fuit persuasor pec¬
cati. et precipitator in mortem. Nam et
ip̃e ad operandum duplam mortem no¬
stram: simplam attulit suam. Ser im¬
pietatem namq mortuus in sp̃u. car¬
ne utiq mortuus non est. Nobis au̾t
et impietatem persuasit. et p̃p hano ut
inmordem cainis uenire meperemur
effecit. Unum ergo appetumus iniqua
persuasione. alterum nos secutum est
iusta dampnatione. Proppt̾ea quippe
scriptum est. deus mortem non fecit. qr
causa mortis ip̃e non fuit. sed tamen
per eius retubutionem uistissima mors
irrgata est peccatori. sicut supplicium
index irrogat reo. Causa tamen sup¬
plicii non est iusticia uidicis. sed meri¬
tum criminuis. Quo ergonos media¬
tor mortis transinisiti et ip̃e non uenit
io est ad mortem camus: ibi nobis do¬
minus deus noster medicinam emenda¬

Expanded text:
mundum, et per peccatum mors; et ita mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Hujus viae mediator diabolus fuit, persuasor peccati, et praecipitator in mortem. Nam et ipse ad operandam duplam mortem nostram, simplam attulit suam. Per impietatem namque mortuus est in spiritu, carne utique mortuus non est: nobis autem et impietatem persuasit, et per hanc ut in mortem carnis venire mereremur effecit. Unum ergo appetivimus iniqua suasione, alterum nos secutum est justa damnatione: propterea quippe scriptum est, Deus mortem non fecit , quia causa mortis ipse non fuit; sed tamen per ejus retributionem justissimam mors irrogata est peccatori. Sicut supplicium judex irrogat reo, causa tamen supplicii non est justitia judicis, sed meritum criminis. Quo ergo nos mediator mortis transmisit, et ipse non venit, id est, ad mortem carnis; ibi nobis Dominus Deus noster medicinam emenda
Abbreviated transcription (Latin):
et impias curiositates. et magicas tͥnitate¬
consecrationes amme purgantur. et re¬
conciliantur deo. quia falsus mediator
non traicit ad superiora. sed pocius ob¬
sidens intercludit uiam per affectus.
quos tanto maligniores quanto suꝑ¬
biores sue societatis inspirat. Quino
possunt ad euolandum pennas nutri¬
renututum. sed pocius ad demergend
pondera ex aggetare uitiorum. tanto
grauius amme cuiture. quanto sibi
uidecur euecta sublimiis. Proide si¬
cut magi fecerunt diumitus moniti qͦs
alhumilitatem domm adorandam stel¬
la perduxit: ita et nos non quauemimuᷤ.
sed peraliam uam in patriam redire de¬
bemus. quam rexhumilis docuit. et
quam rex superbus humili regi aduersa¬
nius obsidere non possit. Et nobis enm
ut adoremus humilem xp̃m. celi enar¬
tau̾unt gloriam dei. cum momnem terrã
exiit sonus eorum. et infines orbis terre
uerba eorum. Uia nobis fuit ad mortem
per peccatum in adam. Ser unum quip¬
pe hominem peccatum intrauit inhunc

Expanded text:
et impias curiositates, et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur deo, quia falsus mediator non traicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit uiam per affectus, quos tanto maligniores quanto superbiores suae societati inspirat, qui non possunt ad euolandum pinnas nutrire uirtutum, sed potius ad demergendpondera exaggerare vitiorum, tanto gravius anima ruitura, quanto sibi videtur evecta sublimius. Proinde, sicut Magi fecerunt divinitus moniti , quos ad humilitatem Domini adorandam stella perduxit; ita et nos, non qua venimus, sed per aliam viam in patriam redire debemus, quam rex humilis docuit, et quam rex superbus humili regi adversarius obsidere non possit. Et nobis enim, ut adoremus humilem Christum, coeli enarraverunt gloriam Dei, cum in in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Via nobis fuit ad mortem per peccatum in Adam. Per unum quippe hominem peccatum intravit in
Abbreviated transcription (Latin):
torem sapientie ẽẽ respondit L quo
id nomen exortum ita decinceps poste¬
ris placuit. ut quantalibet de rebus ad
sapientiam perturentib doctrina qsq
uel sibibi uel aliis uideretur excelle¬
re. non nisi phylosophus uocaretur.
An ideo sapientem ꝓfiteri talium ho¬
minum nullus audebat. qr suie ul¬
lo peccato putabant ẽẽ sapientem:
Hoc autem nr̃a sapĩa ñ dicit. que di¬
cit argue sapientem: et amabit te.
Profecto enim inlicat habere pecca¬
tumr quem censet arguendum
Sed ego ne sic quidem sapientem
me audeo ꝓfiteri. Satis est michi q̃d
eciam ip̃i negare non possunt ẽẽ eciã
philo sophi id est amatores sapienti¬
e de sapientia disputare. Non emm
hoc illi facere destiterũt qui se ama¬
tores sapientie potius quam sapien¬
tes ẽẽ professi sunt. Disputantes ã
de sapientia. diffinierunt eam dicẽ¬
tes. Sapientia ẽ reꝵ humanaꝵ diui¬
naꝵq scientia. Unde quoq in libro su¬

Expanded text:
torem sapientiae se esse respondit: a quo torem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro su
Abbreviated transcription (Latin):
queq res dicitur ut sciatur quam¬
ius alia notõne in his que ꝑ pecca¬
tis suis mala quisq patitur ut cor¬
ugatur dicit soleat disciplina. Unde il¬
lud est in epła ad hebreos. Quis enĩ¬
est filius est. filius cui non det disci¬
plinam pater eius. et illud eiudent̾
in eadem omnis uero disciplina ad
tempus non gaudii uidetur ẽẽ sed c
his qui ꝑ eam certarunt reddet iusti
cie. Seus ergo ip̃e summa sententia sapĩa
cultus autem dei sapientia ẽ. homu¬
nis: de qua nunc loquimur. Nam
sapientia hugius munli stulticia ẽ
apud deum. Secundum hanc itaq
sapientiã que dei cultus est ait sc̃a
sͥptura. Multitudo sapientium sa¬
nitas est orbis terrarum. Sed si de
sapientia disputare sapientium est.
quid agemus: Numquid nam ꝓ¬
siteri audebimus sapientiam ne
sit nr̃a de illa impudens dispitatio: Nõ¬
ne terrebimur exemplo phitagore. qui
cum ausus non fuisset sapientiam ꝓ¬
fiteri. phylosophum pocius id est ama¬

Expanded text:
quaeque res discitur, ut sciatur. Quamquaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Omnis enim ad tempuhis qui per eam certarunt, reddit justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est ama
Abbreviated transcription (Latin):
non illa dei. que pro¬
cullubio deus est
nam sapientia dei
filius eius unugeni¬
tus dicttur sed lo¬
quemur de homĩs
apientia uetatamen que sccłm deum
est. et uerus ac precipuis cultus eius
est que uno nomine theo sebia grece
appellatur quod nomen nostri s̃icut
iam commemorauimus uolentes et
ip̃i uno nomine interp̾tar pietatem
dicerunt. cum pietas apud grecos
eusebia usitatius nuncupetur. Theo¬
sebia uero quia uno uerbo ꝑ fecte ñ
potest melius interp̾tatur duobus:
ut dicatur pocius dei cultus. Hanc
ẽẽ homnus sapientiam quod et inclu¬
odecimo huius operis uolumine iã
posumius scripture sanc̾te auctorita¬
te monstratur in libro serui dei iob u¬
bi legitur deus sapientia dixisse ho¬
mini. ecce pietas est sapientia. Absti¬
nere autem amalis scientia. siue e¬
ciam ut non nulli de greco epyste¬
men int̾pretati sunt disciplina. q̃
utiq a discendo nomen accepit un¬
de et scientia dici potest. Ad hoc enim

Expanded text:
 illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, vera tamen quae secundum Deum est, et verus ac praecipuus cultus ejus est, quae uno nomine θεοσέβεια graece appellatur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupetur: θεοσέβεια vero quia uno verbo perfecte non potest, melius duobus interpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
poralibus. Disserens etera uero in bũc
lbrum ddisserens etiam de rebus et̾nis
fidem temporalem quidem et tempora¬
lites intredentiũ cordibus habitare ne¬
deslatiam tamen pp̃ aclipiscenda ip̃a e¬
derna ẽẽ monstraui. fidem quoc de
temporalibus rebus quas pro nobis
etimus fecit et passus est in homĩe
quam temꝑaliter gessit atq ad et̾na
puexit ad candem et̾noꝵ adeptõnem
pdesse disseriu. iurtutesq ip̃as qui¬
b ui hac temporali mortalitate pru¬
denter fortuer temperanter et uiste
uinitur nisi ad eandem licet temppea¬
lem fidem quitamen ad etna percli¬
ct referant᷑iueras non ẽẽ uictutes.

Expanded text:
poralibus disserens: aeterna vero in hunc poralibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis aeternus fecit, et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referantur, veras non esse virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝵ sccłm hanc distinctõem qͣ dixit
apłc alii datur sermo sapĩe. alii ser¬
mo scientie ista diffinito diuidenda
est: ut rerum duinatum scientia. sapĩa
ꝓpͥe nuncupetur. Humanaꝵ autem ꝓpͥe
scientie nonten obtineati de qua inllu¬
mine tercio detimo clispitaui. non uti¬
q quicquid sciri ab hormine põt ĩ reb
humanis ubi plutimum suꝑ uacance¬
uanitatis et noxie cunositatis est. huic sci¬
uttre tribuens: sed illud tantummodo quo
fides salubertima que ad uetam beatitu¬
amnem ducit gignitur nutritur. defen¬
ditur roboratur. S cientia est in rebus
enm scite tantummodo quid homo cre¬
dere debeat p̃p̃ aclipiscendam uitam bea¬
tam que nonnisi eterna est: aluid au¬
tem sace quematd inoclum hoc ip̃m et pi¬
is opituletur et contra impios defendã¬
tur Quam ꝓprio appellare uocabulo sci¬
entiam iudetur apłc. de qua prius cum
loqueretutꝰ ip̃am precipue fidem comiñ¬
dare curaui a temporalibus eterna bre¬
uiterante clistinguens. ato ibi detẽ¬

Expanded text:
m hanc distinctionem qua dixit Apostolus, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae ; ista definitio dividenda est, ut rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneavanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent m scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de tem
Abbreviated transcription (Latin):
non aliquidamamus incognitum. um̃
iam satis supra disseruimus. aut aliꝙͥ
notum amamus. ꝓpter quod ignotũ
aliquid querimus. cuius ignoti amor
nequaquam nos tenet. sed illius cogni¬
ti quo ꝑtinere nouimus. ut illud eciam ꝙ
adhucignotum querimus nouetimus.
sicut de moognito uerbo paulo ante locutis
sum. autap̾m scite quisq amat. quod nul¬
li sare aliquid cupienti ẽe incognitum po¬
test. His causis iridentur amare incog¬
nita qui scire aliquid uolunt quod nes¬
cunt. Et ꝓpterardentiorem querendiap¬
petitum. sine amore ẽẽ cdici non possunti
Sed quam seres aliter habeat neque¬
omino quicquam ametur incognitum:
arbitror me persuasisse uerum diligent̾
intuentibus. Sed quia exempla que de¬
dimus. eorum sunt qui aliquid quod
ip̃i non sunt nosse cupiunt. uidendum
est. ne fortealiquod nouum genus ap¬
pareat cum se pp̃a mens nosse desiderat

Expanded text:
non aliquid amamus incognitum, unde non aliquid amamus incognitum, unde jam supra satis disseruimus: aut aliquid notum amamus, propter quod ignotum aliquid quaerimus: cujus ignoti amor nequaquam nos tenet, sed illius cogniti, quo pertinere novimus, ut illud etiam quod adhuc ignotum quaerimus, noverimus; sicut de incognito verbo paulo ante locutus sum. Aut ipsum scire quisque amat, quod nulli scire aliquid cupienti esse incognitum potest. His causis videntur amare incognita, qui scire aliquid volunt quod nesciunt, et propter ardentiorem quaerendi appetitum sine amore esse dici non possunt. Sed quam se res aliter habeat, nequeomnino quidquam ametur incognitum, arbitror me persuasisse verum diligenter intuentibus. Sed quia exempla quae dedimus, eorum sunt, qui aliquid quod ipsi non sunt nosse cupiunt; videndum est ne forte aliquod novum genus appareat, cum se ipsa mens nosse desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
curiosus non amatincognita. Etiamcũ
ardentissimo appetitu insistat scire quod
nescit. Aut enimiam genete notum ħt
quod amat. icłq nosse expetiteciam mali¬
qua singula. uel in singulis reb q̃ illi
non dum note forte laudantur. Fingitq
amino ymaginariam formam qua excer¬
cetur in amorem. Unde autem fingit. ni¬
si ex his que iam nouerat: Cuius ta¬
men forme ammo figurateatq incogi¬
tat̾one notissime. si eam que laudabatur
dissimilem inuenerit. fortasse non ama¬
bit. quod si amau̾it. ex illo amare inci¬
piet ex quo didicit. Paulo ante quippe
alia erat que amabatur. quam sibi ani¬
mus formans exhibere consueuerat.
Si autem illi forme similem inuenerit
quem fama predicauerat. cui uere pos¬
sit dicere iam te amabam. nec tunc uti¬
q amabat incognitam qua in ill a simi¬
litudine nouerat. aut inspecie sempiter¬
nerationis uidemus aliquid et ibi a¬
mamus. quod cum expressum in aliqͣ
rei temporalis effigieillis qui exxperti
sunt laudantibus credimus et amamiꝰ.

Expanded text:
riosus non amat incognita, etiam cum ardentissimo appetitu instat scire quod nescit. Aut enim jam genere notum habet quod amat, idque nosse expetit, etiam in aliqua re singula, vel in singulis rebus, quae illi nondum notae forte laudantur, fingitque animo imaginariam formam qua excitetur in amorem. Unde autem fingit, nisi ex iis quae jam noverat? Cujus tamen formae animo figuratae atque in cogitatione notissimae, si eam quae laudabatur dissimilem invenerit, fortasse non amabit. Quod si amaverit, ex illo amare incipiet ex quo didicit. Paulo ante quippe alia erat quae amabatur, quam sibi animus formans exhibere consueverat. Si autem illi formae similem invenerit quam fama praedicaverat, cui vere possit dicere, Jam te amabam; nec tunc utique amabat incognitam, qualitudine noverat. Aut in specie sempiternae rationis videmus aliquid et ibi amamus, quod cum expressum in aliqua rei temporalis effigie, illis qui experti sunt laudantibus et credimus, et amamus,
Abbreviated transcription (Latin):
est uisus. et cuitam quam in loco supe¬
tiore atq interiore honorabilit̾ presidẽ¬
ti iudicanda omnia nuntiant eciam
corporis sensus: et qua non est superi¬
or cui subdita regenda est nisi deus.
deium inter hec que multaiam dixini
chil illius summe trmnitatis in effabi¬
liate iignum me dixisse audeo ꝓfite¬
ri. sed confiteri potius mirificatam scien¬
tiam eus ex me inualusse. nec potiusse

Expanded text:
est uisus et cui tamquam in loco supeest uisus et cui tamquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi deus. Verum inter haec quae multa iam dixi et nihil illius summae trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam eius ex me inualuisse nec potuisse