comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concessum erat. ut sanctoꝵ martirum cor¬
pora que ꝑ tot scl̃a abdita ppłis hacbenus
habebant᷑ eo inuestigante ac nimio ariu¬
re ficei indagante. patefacta ꝓdecent᷑. Si qui¬
dem ñ nulla uenerabantur priꝰ a ppło in
locis quibz non cranczi tamen quo in lo¬
cõ certius humata tegerent: prorsus igno¬
rabatur. Ex eo ergo tempore quo eligius
pomifex consecratus. eccl̃ie pastor est datus.
ab eo non nulla inuenta ppłis sunt decla¬
rata. Ex quib primum ac summum. sc̃m
mariyrem quintinum in pͥncipio ep̃atꝰ
sui grandi instantia quesitum. olim qͦ
celatum ꝓmouit palam in publicum. Re¬
niq priusqͣm eligius euisdem loci datus eẽt
ep̃ extitit quidam uir imꝓb uocabulo a¬
maurinus. ut uidebatur ppłis hãbitu re¬
ligiosus eantor etiam in regis palatio
laudatus. Atq ex hoc ut rei docuit exitus.
mente tumidus. corde ꝓt̾uus: atꝙ actio¬
ne dissipatus. Qui audatia sue p̾sump¬

Expanded text:
concessum erat, ut sanctorum martyrum corconcessum erat, ut sanctorum martyrum corpora, quae per tot saecula abdita populis actenus habebantur, eo investigante ac nimio ardore fidei indagante, patefacta proderentur; siquidem nonnulla venerabantur prius a populo in locis quibus non erant, et tamen quo in loco certius humata tegerentur, prorsus ignorabatur. Ex eo ergo tempore, quo Eligius pontifex consecratus ecclesiae pastor est datus, ab eo nonnulla inventa populis sunt declarata; ex quibus primum ac summum sanctum martyrem Quintinum in principio episcopatus sui grandi instantia quaesitum, olim quoque celatum, promovit palam in publicum. Denique priusquam Eligius eiusdem loci datus esset episcopus, extitit quidam vir inprobus, vocabulo Maurinus, ut videbatur populis habitu religiosus, cantor etiam in regis palatio laudatus atque ex hoc, ut regi docuit exitus, mente tumidus, corde protervus atque actione dissipatus, qui audatia suae praesump
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ choros psallentium consecrati sumus gͣtis
mo. Sic ergo ep̃atu suscepto ad sedem suam re¬
means. qualem se demum qͣntiunq pͥstitecit.
quis digne ualeat explicare. aut quis tanta u̾¬
boꝵ copia instructus existat uł que oratio tã¬
te affluentie ub̾tate exundans que cuncta eiꝰ
bona ut secet queat ꝓsequi Idem semꝑ robꝰ¬
tus ad uirtutis instantiam sẽ exerens constan¬
tissime incepto ꝓposito ꝑseuerabat  adem in cor¬
de humilitas casdem in uultu graurtas erat.
sandem pauꝑib curam. tandem ut priꝰ solli¬
citudinem gerẽbat. Padem dilectio frat̾na. ea¬
dem mentis constantia eidem ꝑmanẽbatz nͥ
ꝙ ep̃alis ambitio que cet̾is pompe fomentũ
subministrare solet. ei plus studium abiecti¬
onis exhibuit. Et unde alii ad tempꝰ uidentur
extolli inde is ampliꝰtudint humiliari.
uic itaꝙ uiro sanctissimo int̾ cetera uit¬
tutum snaꝵ miracł̃a id etiam a dño

Expanded text:
inter choros psallentium consecrati sumus gratisinter choros psallentium consecrati sumus gratismo. Sic ergo episcopatu suscepto ad sedem remeans, qualem se demum quantumque praestiterit quis digne valeat explicare; aut quis tanta verborum copia instructus existat; vel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans, quae cuncta ejus bona, ut decet, queat prosequi? Idem semper robustus ad virtutis instantiam se exercens, constantissime in coepto proposito perseverabat; eadem in corde humilitas, eadem in vultu gravitas erat, eamdem pauperibus curam, eamdem ut prius sollicitudinem gerebat, eadem dilectio fraterna, eadem mentis constantia eidem permanebat, nisi quod episcopalis ambitio, quae caeteris pompae fomentum subministrare solet, ei plus studium abjectionis exhibuit, et unde alii ad tempus videntur extolli, inde his amplius studuit humiliari. uic itaque viro sanctissimo inter cetera vitutum suarum miracula id etiam a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
huc ex parte gentilitatis etrore detinebant̃: et
uanis luꝑsitorib sanis deliti gant. Quig
uelut agrestes fere nullius uspiam salutare
u̾bum iecipete pot̾ant. S uir bratus cum se nũl¬
lo mod ab officio disposito cliscute possi. ne tñ
in ullo cacholice regule deuiare uideret non se
ꝑmisit prius sacenbtem consecrari. nisi sũb nor¬
mula dexicatus aliqua temporis curticula exi¬
geret. Cempore erggo dilationis transacto. auy
auibeno de partib tͣnsiegetitanis reducto. ⁊am¬
ꝙ eo p̾sbiteto a dno drodato mathacensis urb̃
ep̃o ordinato. inito consilio parit̾ sub uniuso
dici articulo apłicam beneditionem mnerueĩt
gratuitu. Crat enim tempus quo apuõ gͥalli¬
as rogationes a cuncto ppło celebrabantur.
Conuenientes gͥ simul i ciuitatem rothoma.¬
gensem .xiiii. die mensis t̾cii tecto anno clo¬
donei uiuenculi ad huc regis. die dñco ante le¬
canias. int̾ cateruas ppłi. int̾ agmina cl̃icoꝵ.

Expanded text:
huc ex parte gentilitatis errore detinebantur et huc ex parte gentilitatis errore detinebantur et vanis superstitionibus satis dediti erant, quique velut agrestes ferae nullius uspiam salutare verbum recipere poterant. Sed vir beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare videretur, non se permisit prius sacerdotem consecrari, nisi sub normula geret. Tempore ergo dilationis transacto, atque Audoeno de partibus transligeritanis reducto, jamque eo presbytero a Domno Deodato Matascensis urbis episcopo ordinato, inito concilio pariter sub unius diei articulo apostolicam benedictionem meruerunt gratuito: erat enim tempus quo apud Gallias Rogationes a cuncto populo celebrabantur. Convenientes igitur simul in civitatem Rothomagensem quarto decimo die mensis tertii, tertio anno Clodovei, juvenculi adhuc regis, die Dominico ante Litanias inter catervas populi, inter agmina clericorum,
Abbreviated transcription (Latin):
lus precio dato ad saceubtale officium ad mittere¬
tur. Neq eosut lupi rapaces munera dcindo met¬
canda censebant dona sit̃ santti. ẜ hoc pocuis
qui ẽent boni testimonii uiri ⁊ ircep̾hensibiles
uite. ad officium pontificatus ẽligent Ex inde
oꝑib p̾ditum. ad sacerdotale officium sanctũ
eligium iam lumine racliatum. ut p̾esset et¬
desie nouiomagensi. Tecesserat enim in ip̃o
anni curulo acharius pͥfate urb̃ antistes. Fie¬
gerunt aut̃ cum eo et auwbenum sodalem eiꝰ
qui uocabat᷑ dado. ut peccẽt eccłie rothomagẽ¬
si. Hoc eaggo modo aurificem inuitum deton¬
sum constituetunt custodem urbuim seu mu¬
nicipioꝵ his uocabulis uerman si scilicet que
metro poł urb̃s. Cornacensi u̾o que quondam
rogalis extint ciuitas: nouiomagensi quoꝙ i
flandrensi gandensi ⁊̃ ⁊ corturiatensi. Ephoc
itaq eumuł maxime in his locis adeãt pasto¬
rem. quod incole eiusdem tegionis magna ad¬

Expanded text:
lus, praetio dato, ad sacerdotale officium admitterelus, praetio dato, ad sacerdotale officium admitteretur, neque eos qui ut lupi rapaces munera dando mercanda censebant dona Spiritus sancti, sed hos potius qui essent boni testimonii viri et inrepraehensibilis vitae ad officium pontificatus eligerent. 2. Exioperibus praeditum ad sacerdotale officium sanctum Eligium iam lumine radiatum, ut praeesset ecclesiae Noviomagensi; decesserat enim in ipso anni circulo Acharius praefatae urbis antestis. Elegerunt autem cum eo et Audoinum sodalem eius, qui vocabatur Dado, ut praeesset ecclesiae Rodomagensi. Hoc ergo modo aurificem invitum detonsum constituerunt custodem urbium seu municipiorum his vocabulis, Vermandensi scilicet, quae est matropolis urbs, Tornacensi regali civitati, Noviomagensi quoque Flandrensi, Gandensi etiam et Corturiacensi. Ob hoc itaque eum vel maxime in his locis dederunt pastorem, quod incolae eiusdem regionis magna ad
Abbreviated transcription (Latin):
ligius itaq olun iam ¶cauit.
in palatio militau̾at sub sccula.¬
ri habitu regi et̾no om̃iumq principi
xp̃o. fuerat quoꝙ de temporib lotharii
mediam mansueti regis francoꝵ ⁊ toto
tp̃e dagob̾ti inditi principis nec non ⁊ͤ lo¬
douei silis euis ⁊ usq ad initium regni
iunioris lotharii mansit in corpore. S ctude¬
liter in dieb ill. symoniaca heresis pullu¬
labat in urbib.⁊ in cunctis sinib regni fran¬
coꝵa Maximeq de temporib briuldis infe¬
licissime rogine. usq ad tempora dagob̾ti regis
uolabat hoc contagium fidem catholicam.
Sollicite tamen ꝓ hoc inuigilabant sc̃i uiri
eligius ⁊ audotius. Et commune cum cens
uiris catholicis habito consilio. suggessetunt
principi : i optunatib eins ut hoc mortiferum
uirus cito deleretur de corpore xͥ quod est uni¬
uetsalis atl̃ia. Habuit itaq efftm. eoꝵ pia pe¬
ticios i libenter op̃tinnetunt qd̾ deuote rogaue¬
accepto consilio. simul cum regis imꝑio. at nul¬

Expanded text:
ligius itaque olim jam in palatio militaverat sub saeculari habitu Regi aeterno omniumque principi Christo; fuerat quoque de temporibus Lothari mediani, mansueti regis Francorum, et toto tempore Dagoberti inclyti principis, necnon et Clodovei filii ejus, et usque ad initium regni junioris Lotharii mansit in corpore; sed crudeliter in diebus illis Simoniaca haeresis pullulabat in urbibus, et in cunctis finibus regni Francorum, maximeque de temporibus Brunihilde infelicissimae reginae usque ad tempora Dagoberti regis violabat hoc contagium fidem catholicam. Sollicite tamen pro hoc invigilabant sancti viri Eligius et Audoinus, et commune cum ceteris viris catholicis habito consilio, suggesserunt principi et obtimatibus eius, ut hoc mortiferum virus cito deleretur de corpore Christi, quae est universalis ecclesia. Habuit itaque effectum eorum pia petitio, et libenter obtinuerunt, quod devote rogave sancto accepto consilio simul cum regis imperio, ut nul
Abbreviated transcription (Latin):
me sue recogitans dño tremebundus assiste̾t
cepit passim menti ipĩus mira quedam sua¬
uitas. i lecicia suꝑfundi in tantum ut etiam
a se ip̃o deficeret. donec tandem de pect̃ĩs concreta
caligo penitus fugaretur: sibiq usꝙ ad qua¬
drantem nouissimum remissionis debiti cul¬
parum certitudo daret᷑ Dehinc supͣ se raptꝰ.
⁊ in qͣdam mirandi luminis claritate totus
absortus ẽt ubi dilatato mentis sinu. certifica¬
ri de hiis que desiderauerat meruit, et ex om̃i
natione. suoꝵ multiplicationẽ luculente ꝓ.¬
spexit. Non solum aut̃ hec seh̾et alia plura de
futuris archana contemplans. tandem ad se
reu̾sus cuncta ꝑ ordinem fratrib enarrauit.
sp̃uq nimirum totaliter innouatꝰ nec de ip̃oꝵ

Expanded text:
mae suae recogitans, Domino tremebundus assisteret, mae suae recogitans, Domino tremebundus assisteret, coepit passim menti ipsius mira quaedam suavitas et laetitia superfundi, in tantum ut etiam a seipso deficeret; donec tandem de peccatis concreta caligo penitus fugaretur, sibique usque ad quadrantem novissimum remissionis debiti culparum certitudo daretur. Dehinc supra se raptus et in quadam mirandi luminis claritate totus absorptus est; ubi, dilatato mentis sinu, certificari de iis quae desideraverat meruit, et ex omni natione suorum moltiplicationem luculente prospexit. Non solum autem haec, sed et alia plura de futuris arcana contemplans, tandem ad se reversus cuncta per ordinem fratribus enarravit, spirituque nimirum totaliter innovatus, nec de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Snotescente gͥ apud multos beati fran¬
cisci tam doctrine simplicis u̾itate qͣm uite. ce¬
perunt post modicum uiri quidam ip̃ius exẽ¬
plo ad penitentiam animari ⁊ eidem relictis
omnib habitu uitaꝙ coniungi. Ut a̾ nouis
fliis sanctiiam merita remun̾ari ceperĩ cepit
⁊ ampluis ip̃e noua sp̃t consolatione repleri:
cepit et illoꝵ diligentius in uigilare saluti.
Huic pat̾no eos affectu de mulcens ⁊ spuenes.
nouis ñ destitit monitis in formare: docens ip¬
sosscẽ pauꝑtatis ⁊ uere simplicitatis uiam in¬
declinabilit̾ ambulare. Iam sex fratrum sep¬
timus ip̃e patet. iocunda societate gaudebat qͥ
int̾ minores in om̃ib non ut maior. s ut mi¬
nimus se gerebat. tum adhuc sui suoꝵq ꝓ
cessus ꝓrsus ignorans scire pusilli gregis exi¬
tum uehement̾ optabat. Cum ergo se qͣdam
die deuotiꝰ uti consueuerat or̃oni dediss: et su¬
per impensis s̾ diuinit᷑ benefichis grãs agens.
annosq male transactosin amaritucline ani¬

Expanded text:
notescente igitur apud multos beati Francisci tam doctrinae simplicis veritate quam vitae, coeperunt post modicum viri quidam ipsius exemplo ad poenitentiam animari et eidem, relictis omnibus, habitu vitaque coniungi. Ut autem novis filiis sancti iam merita remunerari coeperunt, coepit et amplius ipse nova spiritus consolatione repleri, coepit et illorum diligentius invigilare saluti. Hinc paterno eos affectu demulcens et fovens, novis non destitit monitis informare, docens ipsos sanctae paupertatis et verae simplicitatis viam indeclinabiliter ambulare. Iam sex fratrum septimus ipse pater iucunda societate gaudebat, qui inter minores in omnibus non ut maior sed ut minimus se gerebat, cum adhuc sui suorumque processum prorsus ignorans, scire pusilli gregis exitum vehementer optabat. 18 Cum ergo se quadam die devotius, uti consueverat, orationi dedisset, et super impensis sibi divinitus beneficiis gratias agens annosque male transactos in amaritudine ani
Abbreviated transcription (Latin):
tumidant. dolores extenuant. aulores exsic¬
cant. a ẽres morbidant. escȩ inflant.: ieiunia ma¬
cerant: ioci soluunt. tristicieosumunt. sollicitu.¬
do cohartat. securitas ebetat. diuitiȩ iactant.
pauꝑtas deicit. iuuentus extollit. senectus m
cũ esse desierit nec fuisse putẽtur. Pronichi :¬

Expanded text:
tumidant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci dissolvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae inflant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incum esse desierint, non fuisse putentur. Mors
Abbreviated transcription (Latin):
aieh ã priuata & plaudĩt inunius p̾dagene¬¬
ralis uictoria. Si scõrum utirorum exfactis meri¬
ta tonferantur. mirecur marcellum galliallũ
roma siluestrum: nisi hoc cdistat inoꝑe. quod
draconem sigillauit iligiste iactauit:
Secd quis eius miracula ualeat ꝑsingula sermone
comp̾hendere. uł uoce ꝓferre. quanta ule fecerit
e celauerit. cum eascripta sunt quȩ de ipsacteste
marcellus semꝑfintentus conu̾satione clarus.
consummatione p̾cipiuuis. beatitudine gloriosus
remuneratione ditatus. cum ꝑpecuo a ñore¬
naturuf Uincens mundi contagium mimn&
mĩgra uĩt ad xp̃m. die halenciarum nouem¬

Expanded text:
arma privata et plaudit in unius praeda genearma privata et plaudit in unius praeda generalis victoria. 49 Si sanctorum virorum ex factis merita conferantur, miretur Marcellum Gallia dum Roma Silvestrum, nisi hoc distat in opere, quod draconem sigillavit ille iste iactavit. Sed quis eius miracula valeat per singula sermone conprehendere vel voce proferre, quanta ille fecerit et celaverit, cum ea scripta sunt, quae de ipso teste nctissimus Marcellus semper intentus, conversatione clarus, consummatione praecipuus, beatitudine gloriosus, remuneratione ditatus. cum perpetuo domino regnaturus, vincens mundi contagium, mundus migravit ad Christum die Kalendarum Novem
Abbreviated transcription (Latin):
baculo tͤ ꝑcutiens. misso inceruice serpentis
orario. triumphum suum ante ciuium oculos.
extrahebat. Sic inspiritali theatro spectaute
popło. solus cum dracone pugnauit. Huic confor¬¬
tatus populus. cururrit adep̃m cupiens hostem
situm uidere captiũ. Tunc p̃cedente pontifice.
bestiam fere trib milib homines ꝓsecutisunt. red:¬
dentes gras dño. & soluentes exsequias ĩnimco.
Deinde increpans eum beatus marcellus. dixit
abhac die. aut deserta cene. aut mari de mergezi
Mor dimissa bestia. nulla eius ulterius indicia
sunt inuenta. Ecce ꝓprignaculum ꝑatriȩ. in
uno consistere sacercdote: Qui fragilĩ baculo
forti ais hostem edo. trum iuit. quansi ba:¬
liste transsissent. Nam sagiitatus reꝑcittere
poterat. nisi uinceret res diuina. S uirũ scisi¬
mum inciuꝰ leui baculo. uirtutis ẽ pondus
ostensum. Cuꝰ molles digicti. fuerunt eathena
serpeutis. Dic ininr̃cũ pubsictm uicerunt

Expanded text:
baculo ter percutiens, misso in cervice serpentis baculo ter percutiens, misso in cervice serpentis orario, triumphum suum ante civium oculos extrahebat. Sic in spiritali theatro spectante populo solus cum dracone pugnavit. Hinc confortatus populus cucurrit ad episcopum cupiens hostem suum videre captivum. 47 Tunc praecedente pontifice bestiam fere tribus milibus omnes prosecuti sunt reddentes gratias domino et solventes exsequias inimico. Deinde increpans eum beatus Marcellus dixit: Ab hac die aut deserta tene aut in mare demerge. Mox dimissa bestia, nulla eius ulterius indicia sunt inventa. 48 Ecce propugnaculum patriae in uno consistere sacerdote, qui fragili baculo fortius hostem edomuit quam si balistae transissent, nam sagittatus repercutere poterat, nisi vinceret res divina! O virum sanctissimum, in cuius levi baculo virtutis est pondus ostensum, cuius molles digiti fuerunt catena serpentis! Sic inimicum publicum vicerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueri non liceret. Et cui uitȩ finis unolocoiace¬¬
re concesserat. semꝑ mutabatur inpena. O casũ
execrabilem. & ualde tĩmendum finulier quȩ con¬
iugii integritatem non seruauit inmundo.in:¬
tegra iacere non meruit insepulcro. Nainserpens
qui uiuentem incrimine traxerat. adhuc i̾nca:¬
dauere deseuiebat. Tunc exeius familia. quĩm
uicinitate manebant. audientes strepi̾tum &
parit̃ concurrentes. uiderunt ingentem beliã
de tumulo sinosis anfraccib exetintem & uasta
mole cauda flagellante labentem. Quo uiso ꝑt̾¬
riti homines de suis sedib mĩgrauerunt. hoc cog¬
nito beatus marcellus. intelligens sedȩ cruento
hoste triumphum acquĩrere. collecta plebe de
ciuitate ꝓgredit᷑. & relictis ciubꝰ. in ꝑspectu popłi
solus xp̃o duce adlocum pugnaturus accessit.
Eocum coluber de silua rediret adtumulum:
obui antes se inuicem dante orationem beato
marcello. ille capite supplici. cepit ueniam blan-¬

Expanded text:
veri non liceret, et cui vitae finis uno loco iaceveri non liceret, et cui vitae finis uno loco iacere concesserat, semper mutabatur in poena. 43 O casum exsecrabilem et valde timendum! Mulier quae coniugii integritatem non servavit in mundo integra iacere non meruit in sepulchro, nam serpens qui viventem in crimine traxerat adhuc in cadavere desaeviebat. 44 Tunc ex eius familia qui in vicinitate manebant audientes strepitum et pariter concurrentes, viderunt ingentem beluam de tumulo sinuosis anfractibus exeuntem et vasta mole cauda flagellante labentem. Quo viso perterriti homines de suis sedibus migraverunt. 45 Hoc cognito beatus Marcellus intellegens se de cruento hoste triumphum adquirere, collecta plebe de civitate progreditur et relictis civibus in prospectu populi solus Christo duce ad locum pugnaturus accessit, et cum coluber de silva rediret ad tumulum, obviantes se in vicem, dante orationem beato Marcello, ille capite supplici coepit veniam blan
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta huuc erat inscẽ trimtatis equalitate fi¬
dutia cuiꝰ mens sic libera ꝑsingula ũba ꝓferebat
miracula. Sedlicet satis fuerit religati cathenas
sermone dissoluere. tam̃plus ẽ laudabile. qcł
inxp̃i amore. uisus ẽ peccata donasse.
Ixsequamur & ilud triumphale mifferiũ.
quod cum sit ultimum ordine. antepoiit᷑
inuirtute. Matrona quȩdam ꝓsapia nobilis. opi¬
nione uilis. malo maculans crimine quod fulgebat
exgenere. Postquam fugitiuȩ uitȩ rapta luce con¬¬
clusit. ad tumulum pompa comiitante. sedñ
ꝓfutura ꝓscessit. Quo condita borresco referens
hoc contigise post funera quia luppiex nascitur
lamentatio. dedefuncta Ergo acdconsumendũ
eius cadauer. cepit serpens ĩmihanissimusfie:¬
quentare:. Et ut dicã clariꝰ. Mtilieri ciuiñbra
bestia deuorabat. ipse draco faccus ẽ sepultura.
Sed infelices exseqitias. serpentinus baiulus
impendebat: ut post mortem quiescere cada¬

Expanded text:
Quanta huic erat in sanctae Trinitatis aequalitate fiQuanta huic erat in sanctae Trinitatis aequalitate fiducia, cujus mens sic libera, per singula verba proferebat miracula? Sed licet satis fuerit religati catenas sermone dissolvere, tamen plus est laudabile quod in Christi amore visus est peccata donare. 10. Exsequamur et illud triumphale mysterium, quod, cum sit ultimum ordine, anteponitur in virtute. Matrona quaedam, prosapia quidem nobilis, opinione vilis, malo maculans crimine quod fulgebat ex genere, postquam dies fugitivae vitae, rapta luce, conclusit, ad tumulum, pompa comiprofutura processit. Quo condita, horresco referens hoc contigisse post funera, quia duplex nascitur lamentatio de defuncta. 42 Ergo ad consumendum eius cadaver coepit serpens inmanissimus frequentare et ut dicam clarius mulieri cuius membra bestia devorabat ipse draco factus est sepultura. Sic infelices exsequias serpentinus baiulus inpendebat, ut post mortem quiescere cada
Abbreviated transcription (Latin):
płibum. Quid diutius ꝓtraham: Semꝑ tacuissec
ep̃s. sintnquam requisisset marcellus. Uere dignꝰ
beati marcelli sermo. ut gregem domini regeret qͥ
multłsunt infixa subcorde. Quia & si depre
tribui in relatione metus ẽ. inedificatione fit
fructus. Porro autem cum beatus marcellus quł
semꝑ possedit morib. ẽẽt pontifex ordinatus quã
dignitatem sibi reputabat. magis oneri: quam
honori. Tunc quidam de popsõ ulẽs ad commu¬
nionem accedẽ. manib retro ligatis ñ poterat¬
ad altare ꝑtingere. Sed cum om̃s transirent. qͣsi
meta cepit stare: ut uideretur non ad cominuni:¬
candum. sednumerandum poꝑłm aduenisse.
Quem conspiciens pontifex int̾rogauit eum qͥd
fecerit. Respondit. peccasse se. Cuiꝰ confessionem
agnoscens. dicit ei. Ueni accede: & ultra ñ pecces
Qua iussione absolitus. ad commnunionem acces¬
sit. dupplici beneficio muneratus. De p̾tita cui-¬
pa ueniam consecutus. de futura uita correptus.

Expanded text:
per verbum! Quid diutius protraham? Semper tacuisset per verbum! Quid diutius protraham? Semper tacuisset episcopus, si numquam requisisset Marcellus. Vere dignus beati Marcelli sermo, ut gregem domini regeret qui dedit multis sunt infixa sub corde, quia etsi de re terribili in relatione metus est, in aedificatione fit fructus. 37 Porro autem cum beatus Marcellus, quod semper possedit moribus, esset pontifex ordinatus, quam dignitatem sibi reputabat magis oneris quam honoris, tunc quidam de populo, dum vellet ad communionem accedere, manibus retro ligatis nad altare pertingere; sed cum omnes transiret, quasi meta coepit stare, ut videretur non ad communicandum, sed ad numerandum populum advenisse. Quem conspiciens pontifex interrogavit quid fecerit. Respondit se peccasse. Cujus confessionem agnoscens, dixit ei: Veni, accede, et ultra non pecces. Qua jussione absolutus, ad communionem accessit duplici beneficio muneratus, de praeterita culpa veniam consecutus, de futura vita correctus.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os ẽẽ creclamus. Itaq isem sacendos ꝑtriduum
& si deambulabat ꝑ compita tam̃ iacebat lingua
sepulta. Non enim sonus poterat reꝑcussa pa-¬
lati camera resultare. nec intra sepẽ dentiũ
uox lingya rotante difponi. sed cotum quod
ꝑdiderat. ore muto ꝓdebat. Tunc beatus mar¬
cellus his uerbis appellat pontificem. Licet
intelligam pastor bone. At talem casum de
culpa uenisse tamen quicquid uis in nomine
dñi sermone ꝓrumpe. His dicci&a dhuc beati
marcelli sermo uoluebatur inore: etsam qđ
imꝑauerat obȩdiebat. Denĩq antequam iste
explicaret. ille respondit dicens. Uos michi
hoc secistis quorum uissio suit ut att̾ cantaret
quam ego preceꝑim. Et dum ista loquuntur.
amissȩ uocis gr̾a reformatur. O meri̾cum subdĩ:¬
coni. qui uocem restituit sacerdotĩ. & uersalũce
quod acciꝑe debuit. hoc indulsit: qui debilesfau:¬
ces armauit eloquid & inbre altetius fudit uerba

Expanded text:
nostros esse credamus. 32 Itaque idem sacerdos per triduum nostros esse credamus. 32 Itaque idem sacerdos per triduum etsi deambulabat per compita, tamen iacebat lingua sepulta. Non enim sonus poterat repercussa palati camera resultare nec intra sepem dentium vox lingua rotante disponi, sed totum quod perdiderat ore muto prodebat. 33 Tunc beatus Marcellus his verbis appellat pontificem: Licet intellegam, pastor bone, tibi talem casum de culpa venisse, tamen quidquid vis in nomine domini sermone prorumpe. His dictis adhuc beati Marcelli sermo volvebatur in ore et iam quod imperaverat oboediebat. 34 Deinde antequam iste explicaret, ille respondit dicens: Vos mihi hoc fecistis quorum iussio fuit, ut alter cantaret quam ego praeceperam. Et dum ista loquitur, amissae vocis gratia reformatur. 35 O meritum subdiaconi, qui vocem restituit sacerdoti et versa vice quod accipere debuit hoc indulsit, qui debiles fauces armavit eloquio et in ore alterius fudit verba
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ memoria recoluntur.quicquid diccum
non fuerit. aut inuideri creditur aite concẽp
ni.Igitur quidam clericus nonnitius nomine.
annorum circi̾t decem ꝓpter suauissimȩ uocis
tiimibulum & dulcedinis organũ de fauce ꝓla¬
tum: qua contingebat animos popłi delectari.
cum reꝑcussa inaurib solita ẽet aura blancdiri.
iussus ẽ ab archidiacono mellita tenerituiline
clericus ceditur. ep̃i lingua dampnatur. Mox
enim ut clamor uapulantis in aurẽ sonuit.
uor abore discessit Et nouo ptͥne. sonum
captiuauit pontificis. uox infantis. ded si cau¬
sa facti requiricur cur contigerit inuenitur. De:¬
niq qui puerum cantare ꝓhibutt tulit uocis
dispendĩa quia uocib inuidebat. ui ergo
habebit: Immo hoc sibi denegat. quod alios
habere nonoptat. Om̃is enim qui attersiapsũ
parat iam cecidit. Et antequam indũcat in la¬¬
queum. tenetur ipse captiuante peccatoligatꝰ
Cum magis ꝓficere uolumus aliorum ꝓfectus

Expanded text:
quae memoria recoluntur quidquid dictum quae memoria recoluntur quidquid dictum non fuerit aut invideri creditur aut contemni. 28 Igitur quidam clericus Nonnicius nomine annorum circiter decem propter suavissimae vocis tinnibulum et dulcedinis organum de fauce prolatum, qua contingebat animos populi delectari, cum repercussa in auribus solita esset aura blandire, iussus est ab archidiacone mellita teneritudine clericus caeditur, episcopus lingua damnatur. Mox enim ut clamor vapulantis in aure sonuit, vox ab ore discessit et novo praedone sonum captivavit pontificis vox infantis. 30 Sed si causa facti requiritur, cur contigerit, invenitur. Denique qui puerum cantare prohibuit, pertulit vocis dispendia, quia vocibus invidebat. Cui ergo habebit, immo hoc sibi denegat quod alios habere non optat. Omnis enim qui alteri lapsum parat iam cecidit, et antequam inducat in laqueum, tenetur ipse captivante peccato ligatus, cum magis si proficere volumus aliorum profectus
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ uenerabili ep̾̃o port̾ exisset. mox inde beusama
ceperunt fsagrare. Et dumunda curreret.
uisa sunt chrisinata respi̾rare: ut pene pontisex
crederet se manus magis ungere quã lauare:
& alteras aquas quȩreret. ut pͥores undas abiu¬¬
eret. Quo uisosacerdos uenerabilit̃ obstupes:¬
cens dõ grãs de comꝑto mumere recuie & bea¬
to marcello reuerentiam de religione seruauit:
dum eum non talem qui seruiret sed potius
cui seruiret᷑ agnouit. Unde quis tantum sub¬
diaconem admĩ im no recur condigne. incuiꝰ
dextera exaqua fiebant uina. uł balsama.
& undarum pallor. aut inruboren comu̾i:¬
fusẽ. aut oclorem Iamtunc illis prefigura:¬
batur indicus futurus portifexqui dignus
essed chrisina tractart. Et cum adhucsub¬
diaconus hausisset chrisina de flumine. meri:¬
to dignus erat ut factussacerdos hoc scificaret
infonte. liuid quoq misterium ret̾iceri non
debeti quod ꝓficiauditori. Quia de paucis

Expanded text:
bus venerabili episcopo porrexisset, mox inde balsama bus venerabili episcopo porrexisset, mox inde balsama coeperunt flagrare, et dum unda curreret. visa sunt crismata respirare, ut pene pontifex crederet se manus magis unguere quam lavare et alteras aquas quaereret, ut priores undas ablueret. 25 Quo viso sacerdos venerabiliter obstupescens deo gratias de conperto munere retulit et beato Marcello reverentiam de religione servavit, dum eum non talem qui serviret sed potius cui serviretur agnovit. 26 Vnde quis tantum subdiaconem admiretur condigne, in cuius dextera ex aqua fiebant vina vel balsama et undarum pallor aut in rubore conversus est aut odore? Iam tunc illis praefigurabatur indiciis futurus pontifex qui dignus esset crisma tractare, et cum adhuc subdiaconus hausisset crisma de flumine, merito dignus erat, ut factus sacerdos hoc sacrificaret in fonte. 27 Illud quoque mysterium reticeri non debet, quod proficit auditori, quia de paucis
Abbreviated transcription (Latin):
uini mistico beneficio postea mutci sanati sunt
Eece uirum sc̃issimum: qui undam sumens ã
fumine. uina fudit incalicem. Secl unde tani
noua miracula utdum portaret aguam qͦdlã
modo quasi uuas ex pmeret nasceretur illipcu:¬
mes inpalma: uere beatum marcellum summa
ueneratione colendum: in cuiꝰ manibꝰ. uno
eodemq momento floruit uindemia: e torcu:¬
lata sunt uina. Uidemus non tino inloco be¬
neficia diuina concludi dum quod p̾cessit in
galilea. successit ingalua. Ibi ad nuptialem
mensam xp̃c aquas uertit inuina: hicque
admensam xp̃i sufficerent. noua uina sump¬
sit altare. Illid p̃cessit tempore. hoc honore.
Nam quod dederunt tunc sex ydriȩ. hic su¬¬
num & modicum uas expleuit. Sed tunc efficit
ut se dñs ꝓderet: nunc ut famulum sicelaret.
eniamus adilludmiraculum scđm ordi-¬
ne non honore. Itaq cum uir scissimus
Quadam uice exui officii seruitute aquã mani¬

Expanded text:
vini mystico beneficio postea multi sanati sunt. vini mystico beneficio postea multi sanati sunt. 22 Ecce virum sanctissimum, qui undam sumens a flumine vina fudit in calicem! Sed unde tam nova miracula. ut dum portaret aquam, quodam modo quasi uvas exprimeret, nasceretur illi palmes in palma? Vere beatum Marcellum summa veneratione colendum, in cuius manibus uno eodemque momento floruit vindemia et torculata sunt vina. 23 Videmus non uno in loco beneficia divina concludi. dum quod praecessit in Galilaea successit in Gallia. Ibi ad nuptialem mensam Christus aquas vertit in vina, hic quae ad mensam Christi sufficerent nova vina sumpsit altare. Illud praecessit tempore hoc honore, nam quod tunc dederunt sex hydriae hic unum et modicum vas explevit, sed tunc effecit ut se dominus proderet, nunc ut famulum non celaret. 24 Veniamus ad illud miraculum secundum ordine non honore. Itaque cum vir sanctissimus quadam vice ex sui officii servitute aquam mani
Abbreviated transcription (Latin):
ea tantum adstateram inuentum ẽ. quantũ
eius uox librata p̾dexerat. Sic in una specie.du-¬
plex miraculum ꝓpagauit: ut eum nec foci̾
calor exureret: nec ferri pondera fefellissent:
lam defectis uitũs inse libidinis uaporẽ non
habuit: qui tam libe dum portauit incendia
se nonsussit. Nam ut elem̃ti ignẽ uinceret. an¬
te flammas carnis extinxit. Ec ut inspsa pensa
non falleret: ꝓbaui̾t ferrum pondete. se uirtute.
In religionis ordine subdiaconus ẽ effectus Itaq
cũ sublia conali ministerio fungeretur. indie
epiphaniorum hauriens aquã de fluuio sequa-¬
nȩ dum beato prudentio ep̃o manib abltien-¬
dis osserret. initatis elementis umi sapor in¬
uentus ẽ. Quo uiso obstupescens pontifex.
ĩussit exipio urceo in calicem sacrũ diffundi.
lude uniuersus populus missa celebrata acl
communionem accepie: & ipsum uastũ a
plebis muttitudinem suffecisset. acsinon tac:¬
tum & incegrum sic plenum ꝑmansit. Cuius

Expanded text:
ea tantum ad stateram inventum est quantum ea tantum ad stateram inventum est quantum eius vox librata praedixerat. 19 Sic in una specie duplex miraculum propagavit, ut eum nec foci calor exureret nec ferri pondera fefellissent, nam defecatis vitiis in se libidinis vaporem non habuit qui tam libere dum portavit incendia se non ussit. Nam ut elementi ignem vinceret, ante flammas carnis extinxit, et ut in ipsa pensa non falleret, probavit ferrum pondere seu virtute. 20 In religionis ordine subdiaconus est effectus. Itaque cum subdiaconali ministerio fungeretur, in die epiphaniorum hauriens aquam de fluvio Sequanae, dum beato Prudentio episcopo inanibus abluendis offerret, mutatis elementis vini sapor inventus est. 21 Quo viso obstupescens pontifex iussit ex ipso urceo in calicem sacrum defundi, unde universus populus missa celebrata ad communionem accepit, et ipsum vas cum ad plebis multitudinem suffecisset, ac si non tactum et integrum sic plenum permansit. Cuius
Abbreviated transcription (Latin):
hoste publico relaturus. inmilicia xp̃i exer
xp̃i ꝓpͥmitiis offerens: uelut abelis sacrificiũ.
hostia uicte carnis &e purȩ mentis exceptus ẽ.
Qui clarior mercede quam nomine. Aemertto
maior quam gradu. sine offendiculo situm ge¬
rens officium cepit inmilite crescere. quͣ acce¬
pit arege. Cuiꝰ occulte diutius. uelut ui̾tis pal¬
mites. ceꝑunt crescere uirtutes. Nec ꝑtulit in
uenerat. abeo humilit uidebatur amplecti.
Deniq cum adhuc clericali tirocinio celaret᷑.
miraculis ꝓditur &e signis celestib illustratur
Contigit quadam uice. accessit ad officinam
fabriçalem. Qui despectus abartifice cogicur
sum attolleret: & quanti ẽet ponderis enar¬
raret. Tunc uir beatissimus. nonignarus to¬
tum de xp̾o p̾sumere: & quantȩ uirtutistausa
sit ĩnreb non turpib obedire mox supposita
manufertum altius eleuauit dicens. De calo¬
re calet: sed nouem pondera habet. Quod post¬

Expanded text:
hoste publico relaturus, in militia Christi exerchoste publico relaturus, in militia Christi exercChristi pro primitiis offerens velut Abelis sacrificium hostia victae carnis et purae mentis exceptus est. 16 Qui clarior mercede quam nomine et merito maior quam gradu sine offendiculo suum gerens officium, coepit in milite crescere quod accepit a rege. Cuius occultae diutius velut vitis palmites coeperunt fructificare virtutes nec pertulit in venerat ab eo humiliter videbatur amplecti. 17 Denique cum adhuc clericali tyrocinio celaretur, miraculis proditur et signis caelestibus inlustratur. Contigit quadam vice accessit ad officinam fabricalem, qui dispectus ab artifice cogitur, sum attolleret et quanti esset ponderis enarraret. 18 Tunc vir beatissimus non ignarus totum de Christo praesumere et quanta virtutis causa sit in rebus non turpibus oboedire, mox subposita manu ferrum altius elevavit dicens: De calore calet sed novem pondera habet. Quod post
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimus marcellus antistes.
natus parisii. sed ciuis paradysi
int̾ris humilis erectus in celis.
Mediocris parentib sed meritiᷤ
celsus. Cui hoc fuit nobilitatis
generis intumescens suꝑbia sedhabens de mo¬
ribꝰ ornam̃ta Nec sumens de parentililaude
lactantiam sed gr̃am possidens tͥnuitcutis exẽ-¬
plis: intrase suos thesauros retinens.dm̃ mundo
corde compleccens: Sed cum xp̃o pauꝑ iste reg-¬
nauit. qui inhumilitatis conu̾satione incari¬
tatis ubertate in casticatis lumine inleiuniorũ
pinguedinestta se totum dedit celesti discipli-¬
ne: ut ab ipsa infantia maturus ascenderet:
& positus incorpore. quasi nuhil de carne por¬
taret. Dic itaq beatissima institutione suc:¬
cinctus: & uenerandis oꝑibꝰ pene pꝰ sacerdas
quam clericus. iamdudum dignus quiꝰsus¬
ciꝑet dignitatem. antea paratus ad ĩd quoc̃
erat sine mora futurus Calcata mundi pom¬
pa uł criminib. cum diuinis armis initiatꝰ
accingeretur ad spem felicem. palmam de

Expanded text:
igitur Marcellus antistes, natus Parisii, sed civis paradisi: in terris humilis, erectus in coelis; mediocris parentibus, sed meritis celsus. Cui hoc fuit nobilitatis generis intumescens superbia, sed habens de moribus ornamenta, nec sumens de parentali laude jactantiam, sed gratiam possidens in virtutis exemplum: intra se suos thesauros retinens, Deum mundo corde complectens. Sed cum Christo pauper iste regnavit, qui in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine ita se totum coelesti tradidit disciplinae, ut ab ipsa infantia maturus accederet, et positus in corpore, quasi nihil de carne portaret. Hic itaque nobilissima institutione succinctus, et venerandis operibus pene prius sacerdos quam clericus, jamdudum dignus qui susciperet dignitatem, antea paratus ad id quod erat sine mora futurus: calcata pompa mundi vel criminibus, cum divinis armis initiatus accingeretur ad spem felicem, palmam de
Abbreviated transcription (Latin):
obiit ꝑegrinus. Turonici eius obicũ audien¬
tes. & insua malicia ꝑdurantes. armentiũ¬
in eiꝰ loco constituunt: At britiꝰ ep̃s romã
ueniens. cuncta quȩ ꝑtulerat pape refert
Qui adsedem apłicam residens. pletũq mis¬
sarum sollempnia celebrauit: ibi guicͥqd inscõ
dĩ deliquerat desiens. Deptimo gͥ regressus anno
roma cum auccoritate papȩ illius. tionis re¬
dire disponit. Ueniens ad uicum sc̃s briciꝰ ep̃c¬
cui nomen ẽ laudiaco sexto aburbe miliario
mansionem accepit. Armentius febre corri¬
pitur: media autẽ nocte sp̃m exalauit. Quod̃
ꝓtinis beato bricio ep̃o ꝑuisum reuelatum
ẽ. Qui ait suis. Durgite uelocius. ut adtumu.¬
landum fratrem nr̃m turonicum pontificem
occurramus. Cumq illi uenientes. portã eiui¬
tatis ingrederentur. ecce istum ꝑ aliã portã
mortiuum efferebant. Quo sepulto sẽs briciꝰ¬
ep̃s incathetra sua regressus ẽ: septem postea

Expanded text:
obiit peregrinus. Toronici eius obitum audienobiit peregrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua malitia in ejus loco constituunt. At Briccius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam residens, plerumque Missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus es
Abbreviated transcription (Latin):
una cum popłorum turbis uadit. Miectisq
ante sepulchrum prunis uestimentum inus-¬
tum apparuit. Iuiꝰ quoq sic ꝓsequentib sicut
istud uestime̾ntum abhis ignib uidecis ule¬
sum. ĩta &̾ corpus meum a tactu mulieris sci¬
tote ĩpollutum Iuis uͦ ñ credentibꝰ sed contra¬
dicentib sc̃s brĩcius trahitur. calumpniat᷑.
eicitur: ut sermo scĩ marcini adimpleretur:
noueris te inepiscopatu mutta aduersa pais.¬
constituunt: deniq britius tomȩ urbis papã
expetiit: fiens & eiulans atq dicens. Merito
hȩc patior. quia peccau in scm̃ dĩ & eum
delyrum. & amentem uocaui. cuiꝰ uidens uur¬
tutes ñ credidi. Post cuiꝰ abscessum aiunt tu¬
ronici sacerdoti suo. Uade post eum & exere
negotium tuũ. Quisi eum ꝓsecutus ñ sue.¬
ris. añro om̃ium contemptu humiliabe¬
ris. Iustinianus uͦ egressus aturonis. uercel¬
lis italiȩ ciuitat̾ẽ agressus iudicio dĩ ꝑcussus.

Expanded text:
una cum populorum turbis accedit: projectisque una cum populorum turbis accedit: projectisque ante sepulcrum prunis, vestimentum ejus inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis illaesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa pasconstituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: 'Vade post eum et exere negotium tuum, quia, si eum prosecutus non fueris, a nostro omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio Dei percussus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quade re surrexit om̃is popłs turonũ inira.
&e totum crimen suꝑ ep̃m referunt. uolentes
eum unanimit̃ lapidare. Aiebant enim. Diu
pietas scĩ celauit f̃uam lixuriã. Hec nosds
duicius sines manus tas ĩndignas osculando.
pollui. Iuo quoq econtrario uirilit̾ hec negante.
afferce inquit infantem aqme. Cumq oblatus
fuisset ĩnfans. triginta dies abortu habens. ait
tu inquit pat̃ nĩs. Popłis autem rogantib ut
quis ẽẽt pater int̾rogaret. Ait sc̃õ. britius. Non
ẽ hoc meum Quodd ad me ꝑtinuĩt. sollicitus fui.
uobis si aliquid suppetie. ꝑuos rescite. Tunc iui
magicis hec artib factum adseuerantes factunt
insurgͣ nt contra eum inuna conspiratione:
trahentes scm bricium ep̃m dicebant. N on aui
tius falso pastoris nomine dominaberis. Sẽs bri¬
tius ep̾s. ad satisfaciendum adhuc popłoptu¬
nas ardentes inbyrro suo posuit & add se ftrin.¬
gelis. tisq ad scm sepulchrum beatimarani.

Expanded text:
Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait t, tu pater meus. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui: vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite. Tunc illi magicis haec artibus facta asseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione. Et trahentes eum dicebant: Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis. Ille autem ad satisfaciendum adhuc populo, prunas ardentes in byrrum suum posuit: et ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini
Abbreviated transcription (Latin):
ret. bricius adhiic diaconus. inplatẽa con¬
uentt. Cui simplicit̾ ait. Ecce ego p̾stolor be¬
atum uirum & nescio ubi sit: uł quid oꝑis
agat. Cui briccius. Siinquit illum de lyrũ
queris ꝓspice eminus ecce cȩlum solito sicut
amens respicit. Cumq pauꝑ ille. occursͣ reã¬
dito quod petierat impetrasset. britiͣ diã¬
conẽ uir beatus martynus alloquitur. En
ego brici delirus tibitudeor: Ctmq illecon
fusus hoc audiens dixisse se denegaret. ate sc̃s
martinꝰ. Nonne aures mex̧ ad of cuũ erãt. dũ
hec eminus loquebaris: Amen dico tibrqͥa
patu multa adu̾sa passurum. Beatus bri¬
tius hoc audiens. irridebat eũ dicens. Honne
uerum dixi. istum delira uerba ꝓferre: Sed
ad p̃soiterii honorem p̃ditus sepius beatum
martinum conuitiis lacessiuit. Adeptus
ergoconsentientibꝰ om̃ib pontificatus offici
ad quam cubicularii eius tiestimenta defe
rebant ad abluendum. quȩ subspecie religi¬
onis erat ueste mutata. concepit & peꝑit.

Expanded text:
ret, Brictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brifusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia patu multa adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: Nonne verum dixi, istum delira verba proferre? Sed et presbyterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptus ergo, consentientibus civibus, pontificatus officiuad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit.
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ intimarẽ: Didicit ab eis. quod a sexto
miliaris. a quã sibi sius humeris deportarent.
Tunc sc̃s̃ clemens dixit. Oremus añm iħm
& fluxerunt aquȩ inabundantiã. ipse nob̃
hinc inde circũspiceret. uidit agnum stantẽ:
qui pede dextro erecto. quasi locũ scõ clementi
ostenderet. Tunc sc̃s clemens intelligens dñm
esse. quẽ solus ipse respiceret: ꝑrexit alocum
&e dixit. Innomine patris & filii &e sp̃s sc̃ĩ. in
isto locõ ꝑcucite. Sed cum omnes ꝑgirũ rastris
leui ictu locum sub pede agni ꝑcutiens: fons
effluentib uenis ortus apparuit: qui suo im.¬
petu/ euomens. fluuiũ pate fecit. Tunc uniuer:¬
sis gaudentib beatus clemens respondit. & dix̃.
Fluminis impetus letificat ciuitatẽ dei. Ad
istam autẽ famam confluens omnis ao ꝓuin¬
cia. & uenientes uniuersi addoctrinam scĩde¬
mentis conuer tebantur addñm: ita ut una¬

Expanded text:
verba intimasset, didicit ab eis quod a sexto milliario aquam sibi humeris apportarent. Tunc S. Clemens dixit: Oremus Dominum Jet fluxerunt aquae in satietatem, ipse nobis hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro erecto, quasi locum sancto Clementi ostenderet. Tunc S. Clemens intelligens Doms non videret, perrexit ad locum, et dixit: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in isto loco percutite. Sed cum omnes per gyrum rastris levi ictu locum sub pede agni percutiens, fontem affluentibus venis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes universi ad doctrinam sancti Clementis, convertebantur ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
habere ingeniũ. memoriã. & intellectũ. Nam
ingenio adinuenimus. quod nondidicimus.
Memoria tenemus. quo docemur. Intellestu
uł audire. Quid m faciemꝰ: Nunquid nonista
tria. unũ sapienti e in homine possidee: Sigͦ ho¬
mo inuna sapientia trinum possidet nomen.
quomodo non ds̃ omĩps iniuna deitate suatri¬
nitatis optineat maiestatẽ: Tunc tibuitius ꝓ¬

Expanded text:
haberi ingenium, memoriam et intellectum. Nam ingenio invenimus quod didicimus, memoria retinemus quod docemur, intellectu  vel audire. Quid modo faciemus? Nunquid non tria ista una sapientia in homine possidet? Si ergo homo in una sapientia trinum possidet nomen, quomodo non Deus omnipotens in una divinitate sua Trinitatis obtinet majestatem? Si igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sist̾. Tunc paganis insistentib. inuidiosa rela¬
fyxum. inomnib ut penitus mutari nonpos:¬
set: dirit ad seruos suos. Perducatur inme¬
tendat nobis dñs martyris sui excubias. Eran¬
tibus autẽ populis. cessit mare itsinum
suum fere tria milia & ingressi ꝑsiccũ popłi.
ita ut anchora cũqua missus fuerat. iuxta cũ¬
quod omni anno die passionis eiꝰ. receclat mare
pseptẽ dies x aduenientib siccũ iter prebeat.
Quod adlaudem nominis sui fecit dñs fieri
usq ĩnhodiernum diem. Hoc autẽ facto. om
nes gentes ꝑgyrum crediderunt. xp̃o. Ubi nul¬

Expanded text:
tres, paganis insistentibus, tam ambitiosa relafixum in Domino, ut penitus moveri non posset, dixit ad suos: Perducatur andat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibus autem populis, recessit mare in sinu suo, per tria fere millia. Et ingressi per siccum populi ita ut anchora, cum qua missus est, posita quod omni anno die passionis ejus recedat mare per septem dies advenientibus, et siccum iter praebeat. Quod ad laudem nominis sui facit Dominus fieri usque in hodiernum diem. Hoc autem ut factum est, omnes gentes per gyrum crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
Gicua post excessum beati martini Ssoris.¬
turonice ciuitatis ep̃i summi & in comꝑabilis
uiri. de cuiꝰ uirtutibꝰ magna apud nos uolu¬
mina retinentur. sc̃s britius adepiscopatũ
succedit. At uͦ hic britiꝰ cum eẽt pͥmeue etatis

Expanded text:
gitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetati
Abbreviated transcription (Latin):
illa ait. Angłm dei habeo amatorẽ: qui nimio
señseris quod tu me polluto amore contingas.
statim cura te suũ furorẽ exagitãbit: & amittes
florem tuȩ gratissimȩ iuuentutis. Si aut̃ cogno
custodias: ita te quoq diliget sicut me. de osten¬
det tibi grãm suã. Tunc ualerianus mitu dei

Expanded text:
at: Angelum Dei habeo amatorem, qui nimio senserit quod tu me polluto amore contingas, statim circa te furorem suum exagitat et amittes florem gratissimae tuae juventutis. Ista vero custodias, ita te quoque diliget sicut et me, et ostendet tibi gratiam suam». Tunc Valerianus nutu dei
Abbreviated transcription (Latin):
ca ad que ꝑuenit. meritoꝵ suoꝵ luce ꝑfu¬
dit. Cuius dum retolimus ꝑseuerabilem in
oꝑibi fidem. mirabilem in contemptu mun¬
di rigorem. singłarem in miscłia caritatem.
exustio illa flammaꝵ. nec ꝑuenit᷑ solum occa¬

Expanded text:
ne peruenit, meritorum suorum lucem perfudit. cuius dum recolimus inexpugnabilem in operibus fidem, mirabilem in contemptu mundi rigorem, singularem in misericordia caritatem, exustio illa flammarum. peruenitur non solum occa