comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibioꝵ cimł poͤ pciores st̃ morib ali¬
oꝵ. Nescauit tals fortunas ferit.
Nuꝑ enĩ et̃ craltatũ in rego ẽ qͣi
q̃ dam incruditio regic dignitatis
Tãles qͥdem itpłimũ tyrãnitant¬
⁊ inflati corde incrndite regnaut. S
si regale regim̃ ꝑ ħeditatem uadat
filii ex ħ non inflant᷑. nͭͨ efficiunt᷑
elatiqr ñ reputant magnũ si illd̾
ex ꝑte filioꝵ debentiũ succederein
heditatem pat̾nam cxpedit regno
uitas ꝑ ẜeditatẽ tͣnͣstat᷑ ad post̃os

Expanded text:
sunt moribus aliorum. nesciunt enim tales fortunas ferre. nuper enim esse exaltatum in regem, est quasi quaedam ineruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud ex parte filiorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno nitas per haereditatem tranferatur ad posteros.
Abbreviated transcription (Latin):
phiora bñficia tͥbuenda. Cũ gͦ uirtu¬
osus seruiens ex amore honesti ⁊ ex
dilcõne boni dignior sit m̃cẽnario
qͥ pͥncipłr seruit ex ꝯducto ⁊ ex m̃¬
cede ⁊ dignior sit seriuence ñ amo
ciat sop̃m dig̾e ⁊ deficiat a rõnis

Expanded text:
pliora beneficia tribuenda: cum ergo virtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amoreciat seipsum dirigere et deficiat a rationis
Abbreviated transcription (Latin):
om in domibzregũ mittende
⁊ pͥncipũ mĩstris osficia dispẽ¬
sant᷑. ut aliqͥ p̾sint m̃sis. Aliqui
młtitudini equoꝵ Aliqͥũo aliis
reb ꝓut roͥrit modus damesti¬
cus. qͣnͣtum ad p̾scus spectat tria

Expanded text:
m in domibus regum et principum ministris officia dispendantur, ut aliqui praesint mensis, aliqui multitudini equorum, aliqui vero aliis rebus prout requirit modus domesticus: quantum ad praesens spectat, tria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯue ortos toto tẽꝑo uitt sue nol
cige. iͨo iustũ beabi. ut ex eo
possent acqͣre aliqͦs aucillantes et
sciuos. Negͦ tales oĩo pͥuent᷑ mi¬
nistris ad supplendam indigenti¬
am domesticam oꝑ tuit eẽ aniqͦs¬
cẽ aliq̃s mĩstros ꝯductas seruiẽtes
hos ã mĩstros qͦs nirtꝰ ⁊ amor bõi
inclinat ad deseruiend̾: decet ꝑtici¬
pantes se hr̃e qͣi ad filios. ⁊ doc cos
reg̃e ñ regimĩe seruilcͥ. ẜ mag̃ qͣi
prnali ⁊ regali  Possumꝰ ã dupli¬
ꝯtingat cẽ mlag̃ hꝯnoran dos et
p̃miandosqͣm çctos ¶ ꝑma ua¬

Expanded text:
genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed magis quasi paternali et regali. Possumus autem duplicontingat magis honorandos, et praemiandos,
Abbreviated transcription (Latin):
Sac sc̾ h magna domꝰ ad ꝑuam
qr in cautate magna officia ⁊ pͥnci¬
patus tantam curam hñt ãncram
ut cadem ꝑͣ susficc̃ ñ possit ad faciłr
exeqñd̾ officia młta. S in ꝑua ciui¬

Expanded text:
sic se habet magna domus ad parvam.  in civitate magna officia et principatus tantam curam habent annexam, ut eandem persona sufficere non posset ad faciliter exequendum officia multa. Sed in parva civi
Abbreviated transcription (Latin):
diũ sic̃ n. abrahe scĩficanti ĩm̃dis
uolucͥbꝰ descũdntibꝰ suꝑ sacͥficia ne¬
cessariũ fuit flabellũ quo eas
abegit. sic ⁊ sac̾doti uentilabr̃ fidĩ
⁊ mũdicie cordis max ͤ dũ sacͥfitõ
altaris assistit. qm̃ ĩportumꝰ in¬

Expanded text:
icut enim Abrahae sacrificanti immundis volucribus descendentibus super sacrificia necessarium fuit flabellum , 263 quo eas abegit, sic et sacerdoti ventilabrum fidei et munditiae cordis, maxime eum sacrificio altaris assistit; quando importunius in
Abbreviated transcription (Latin):
scdĩ qui datos panes ⁊ caseos asac̃¬
dote cõu̾so suo distͥbuit eos pau¬
pibꝰ ⁊ pu̾s iudicãs monacho suos
non debere eis tamꝙͣ furtuuis ⁊ rap¬
dext̾e rapiũt ⁊ accipiũt entes pe¬
iores laicis. fen̾atoribꝰ qui ĩsinistra
⁊ probis qͥsũt sinstre rapult¶Notã¬

Expanded text:
undi, qui datos panes et caseos a sacerdote converso suo, distribuit eos pauperibus et pueris, judicans monachos suos non debere eis, tanquam furtivis et rapdextrae, rapiunt et accipiunt, entes pejores laicis feneratoribus, qui in sinistra, et pro his, quae sunt sinistrae rapiunt. CA
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ꝓnita lib̾o arbit̾o ⁊ ppͥa manu.
baldi bone memorie qui sotula¬
res cũ uncto ꝓpͥa manu dedit.
pauꝑibꝰ hac decã ut ⁊ ĩ eo lacͥme
cõpũctõis ⁊ maior deuotõ ⁊ humi¬
litas cresc̾ent. ⁊ ut pauꝑes pro eo¬

Expanded text:
ta, libero arbitrio et propria manu, baldi, bonae memoriae, qui subtelares cum uncto, propria manu dedit pauperibus, hac de causa, ut et in eo lacrymae compunctionis, et major devotio et humilitas crescerent, et ut paupe
Abbreviated transcription (Latin):
reliquie hoĩ pacifico. ñ ait ĩnocẽ¬
ti ⁊ iusto. qd̃ poss dixisse s pacifi¬
uͥtutũ. esse inpace sic̃ in dña ad ꝙͣ
alie sũt appendicie. ⁊ tendñtes sic̃
assede ⁊ pedissece. Uñ ñ ipĩs s dñõ¬

Expanded text:
reliquiae homini pacifico . « Non ait, innocenti et justo, quod posset dixisse; sed « pacifivirtutum esse in pace, sicut in domina, ad quam aliae sunt appendiciae et tendentes, sicut asseclae et pedissequae. Unde, non ipsis, sed do
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. seipm̃ ⁊̃ cotidie cũ insigniis
milicie sue rep̃sñtat prĩ ꝓnob̾
orans. ⁊ iut̾pellans ut aduocatus
⁊ fr̃ nost̃ incelis. t̾ciaẽ hoĩs ad se¬
ipm̃. mise̾rere aĩe t. p̾mo placẽs
dõ. Quarta ẽ hõis ad ꝓxim̃. ⁊ mul¬

Expanded text:
psum etiam quotidie cum insigniis militiae suae repraesentat Patri, pro nobis orans et interpellans, ut advocatus et frater noster in coelis. Tertia est hominis ad seipsum, « miserere animae tuae, primo placens » Deo. Quart
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filii ⁊ sigñ ⁊ ꝓbatõ ĩtimi amoris pr̃is
ad filiũ. sic̃ proles parent̃. spirat᷑ .ii.
abutroq uñ. ⁊ oꝑa tͥnitatis de redẽp¬
tõne nr̃a atiͥbuunt᷑ ⁊ appropͥant᷑ spuũ¬
surgit motꝰ qui ⁊̃ a dõ ẽ. quo ipm̃
dilignuꝰ. magna ẽ ꝓmissio cͣa. qr qui¬

Expanded text:
 Filii, et signum, et probatio intimi amoris Patris ad Filium, sicut proles parentum. Spiratur enim ab utroque. Unde et opera Trinitatis de redemptione nostra attribuuntur et appropriantur Spsurgit motus, qui etiam a Deo est, quo ipsum diligimus. Magna est promissio chari
Abbreviated transcription (Latin):
tam sũmã. uiro aũ ĩgenuo eiꝰdẽ
cõditõnis cꝰ ⁊ tu. strenuiori ⁊ utilio¬
ri forte rei publice si in apice regiᷤ
ẽẽt cõstitut᷑ te dedisti tã moditã
sũmã cũ indigebat. nͨ sñ ꝓbatõe
iudignat᷑q dedit militi x.ł. que
burdones mõstrat tales ad omitꝰ
cos petꝰ a p̃sepibꝰ arcẽt.

Expanded text:
tam summam, viro autem ingenuo ejusdem conditionis, cujus et tu, strenuiori te et utiliori forte Reipublicae si in apice regiminis esset constitutus, dedisti tam modicam summam cum indigeat, nec sine probatione? indignatusque dedit militi quindecimburdones, monstrat tales a domibus cos pecus a praesepibus arcent.
Abbreviated transcription (Latin):
lñdũ. It̃ iesx nõ solũ tales uͫ fauto¬
res eoꝵ ꝓmon̾i ꝓhibet inquiens.
heri in foro hodie inchoro. herifau¬
torhistͥonũ. hodie cõsetrator uͥgurũ.
ĩmo hodie ⁊ omĩ die uite. simul

Expanded text:
lendum. Item Hieronymus non solum tales, verum fautores eorum promoveri prohibet, inquiens: Heri in foro, hodie in choro; heri fautor histrionum, hodie consecrator virginum. Imo hodie, et omni die vitae, simul
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ edas ⁊bibas. quã quid edas⁊
bibas. slã sñ amico uisc̾atõ. leonis
ac lupi uita ẽ. ħ aũ nõ cõtinget
quos ex turba salutãciũ nominũ¬
dator digessit. Errat aũ qͥ amicũ
in atͥo q̃rit ĩ cõiiuo probat. siłłm
ht̃ maiꝰ malũ occupat᷑ hõ ⁊ abo¬
nis suis obsessus: quã qd amicõ s
putat quibꝰ ip̃e nõ ẽ. qd bñficia sua
efficacia uidicat. ad cõciliãdos aĩos.
cũ quidã quo plus debũt magis
od̾int. leue es alienũ debitorẽ fãc̃.
grauet inunic̃ Quid gͦ bñficia ñ
parant amiciciase parãt: si accep¬
turos licuit elig̾e. si collata: non
spsa sũt. Itaq dũ sane m̃tis es ħ
consilio sapient̃ ut̃e. ut magis
ad rẽ exstimes ꝑtin̾e qͥs quã qͥd
ñ quia hoĩes. It̃ u̾sificator quidã
añ iouis statuã crepuit satur
hist̾o penã. Iupit̃ instituit iu̾e
manas. de quo nõ possit dici ase

Expanded text:
quibus edas et bibas, quam quid edas e bibas. Nam sine amico visceratio leonis ac lupi vita est." Hoc non continget quos ex turba salutantium nomenclator digesserit. Errat autem, qui amicum in atrio quaerit, in convivio probat. Nullum habet maius malum occupatus homo nis suis obsessus, quam quod amicos sibi putat, quibus ipse non est; quod beneficia sua efficacia judicat ad conciliandos amicos, cum quidam, quo plus debent, magis oderint. Leve aes alienum debitorem facit; grave, inimicum. Quid ergo? Beneficia non parant amicitias? parant si accepturos licuit eligere. Si collata, non sparsa sunt. Itaque dum sanae mentis es, hoc consilio sapientium utere, ut magis ad rem existimes pertinere quis, quam quid n quia homines. Item versificator quidam: Ante Jovis statuam crepuit satur histrio poenam; Juppiter instituit vivere manas de quo non possit dici: « A
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ sibi debitoꝵ. alũ aliũ nt̾ciũ in
tanta. Dem̃i om̃ibꝰ maxẽ clicis di¬
uitibꝰ inp̃tatꝰ ẽ. eo qd̾ pessimis mo¬
fluos: exibñdo. ridinos fabłas et
uidñs ħuictitãs de cõstante nich.
satur histͥo de alieno: ait. slescis qͦs¬
inhospiciũ recepis. lautõres ⁊ suꝑ¬
fluos cibos q̃rimꝰ supͣ id qd sãt no¬
bis ⁊ familie tue comꝑa nobis.

Expanded text:
 sibi debitorum, illum alium, et tertium in tanta; deinde omnibus, maxime clericis divitibus, imprecatus est, eo quod pessimis moerfluos exhibendo, rhythmos, fabulas, et Videns hoc victitans de constante nihil satur histin hospitium receperis. Lautiores et superfluos cibos quaerimus, supra id quod sat est nobis, et familiae tuae, compara nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
qui mͦ det᷑ cõscĩa fascinoꝵ suox Idẽ
cõfirmat poe. Sdicẽs. Sumite na¬
t̾iirã ur̃is qui scͥbitis eꝙͣ uiribus
⁊ u̾sate diu quid fr̾e recusẽt Quid
ualeant hum̾i Que aũ consid̾are
debet aspirãs ad dignitatẽ esticã¬

Expanded text:
ia facinorum suorum. Idem confirmat poeta dicens: Sumite materiam vestris qui scribitis aequam Viribus, et versate diu quid ferre recusent, Quid valeant humeri. Quae autem considerare debet aspirans ad dignitatem ec
Abbreviated transcription (Latin):
nor. luxuria .s. siue carnalis delectõ
amor petunie uł auri. sacra fames
⁊ ambitõ honoris. S ħ qͣnto suꝑet
cet̾as pestes ampliꝰq ueneno sue ma
licie noceat id̾ ep̃c scͥbit. It̃po. ĩfelix
ꝙ̃ res nec femĩa iunc̾e possũt: sub¬

Expanded text:
 seu carnalis delectatio, amor pecuniae, « vel auri sacra fames , » et ambitio honoris. Sed haec quanto superet caeteras pestes, ampliusque veneno malitiae suae noceat, idem episcopus scribit: Infelix, quem res, nec femina vincere possunt, Sub
Abbreviated transcription (Latin):
enlart ꝑ q̃ marmi pugnatores he¬
ster mpugnate dẽbait. ¶ Prã ẽ ignis
qͣm incendarm̃ uocant. Expedit eĩ cis
hr̃e młta uasa plenapice susphie ⁊ esi¬
hec eĩnasasicrepleta fũt susceridenda
⁊ ꝓicienda adnauem bostium. Exqͣ
.ꝓͣrectõne uas frangit᷑ tilld̾ incenda¬
riũ ꝯ burit᷑ ⁊ foccendit nauenit¬

Expanded text:
er quae marini pugnatores hostes impugnare debent. Primum est ignis, quem Incendiarium vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasiHaec enim vasa sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frangitur, et illud incendiarium comburitur et succendit nave
Abbreviated transcription (Latin):
blłantes in tili blło uident s m̃inie
mortcit ¶re si ocłi blłantiũ in tali
pugra expulũc talcis sic offendũt᷑
ib hostil ił subiñgunt᷑ inaquis.
¶Nona cantela est hr̃e młta nasa
plena ex molli sapane q̃ cũ ipetu ꝓ¬
titienda sũt ad naues hostiũ ⁊ hoc sr̃

Expanded text:
bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ab hostibus, vel submerguntur in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super
Abbreviated transcription (Latin):
tam nauem qͣm nautas se ħcat
qͣrarles cũ qͦ cont̾unt᷑ muri ciuita¬
tis obsesse: D ã sic ordinarilig
ills̃. ⁊t ligarũtũ retintus ipsim
possit depmi elenari. Qͥaboc fc̃õ
maior hebit᷑ ꝯmoditas ut ꝯip̃o
est copia amplaꝵ sagittaꝵ cũ quib
scindenda sũt uela hostiũ. Nam uelis
niciũ ñ tm̃ possũt ip̃i hostes impetũ
hr̃e pugnanoi. nͨ ⁊̃ possunt sic faciłł
recdere si uelint decliuarea blso.⁊ Sex¬
t᷑natũ ad modũ falcis bñ incidens qd̾
apolicatũ ad funes recmentes uela
statini incidit ip̃a. Uelis ã sic inci¬
sis ⁊ cadentib abarbore sabtͣhit᷑ ab
hostib nesic pugnare passint. Qͥ a
ꝑtaltiu incisionẽ ueloꝵ redd̾r na¬
ras pagͥor ⁊ qͦdammͦ mutilior ad
coꝵ naues. ut ñ ꝑmittant coi disce¬
dere. ¶Octauo ninauali blło est ħ
cautela accendendanit de talte alba
puluizata heant młta uassiplena

Expanded text:
tam navem, quam nautas se habeat quasi aries, cum quo teruntur muri civitatis obsessae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso est copia ampliarum sagittarum, cum quibus scindenda sunt vela hostium. Nam velis ventum; non tantum possunt ipsi hostes impetum habere pugnandi, nec etiam possunt sic faciliter recedere, si volunt declinare a bello. Sexad modum falcis bene incidens, quod applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et quodammodo inutilior ad eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena,
Abbreviated transcription (Latin):
Naute gͥ debent se scrio ordinare
ꝯͣ nanem hostiũ ⁊ clam ptꝰ t̃gum
debent aliq̃m crit̃e du ualcute
durare sub acrais. Qͥ accepto pene¬
trali sub aqͥs d acced̾e ad ho stilem
nauem ⁊ cam in fando ꝑforare fi¬
cicado ibi pła foramĩa q̃ foramĩa
ab hostib ꝑtipi ñ pot̾unt. cũ per
te: ⁊hostes ⁊ nauem ꝑidicabit.
Sinnit ã in blło nauali olia obser¬
nanda ut sit ibi copi. ⁊ lapidũ. ⁊
⁊ ferroꝵ acutoꝵ. q̃ qͣi lapides iaciũ¬
D cec̾a tałia qr nimis ꝑticłaria
sũt sub narratõnc ñ cadũt. duffi¬
ciant gͦ cautelc qͣi tradidimꝰ erga

Expanded text:
nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem navem, et eam in profundo perforare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab te, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lapidum,et etiam ferrorum acutorum, quae quasi lapides iaciunSed caetera talia quia nimis particularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant ergo cautelae, quas tradidimus erga
Abbreviated transcription (Latin):
lent. NIam si c̃ in t̾ra ponũt᷑ infidie
militũ. qͥ cximꝓisd iuadentes̃
hostes cos trent ⁊ de facili uincantiss
in mari pͦt aliqͣs insulas funt insi¬
die nt marini pugnatores ex imp¬
mso irruentes in hostes cos faciluis
umcant. ¶Tettioest cͣcͣ marinum
blłiuatendend ut sꝑ pugͣntes nauẽ
suam faciant cͣ ꝓfundũ aqͣꝵ ⁊na

Expanded text:
e. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facilius vincant. Tertio est circa marinum bellum attendendum, ut semper pugnantes navem suam fa
Abbreviated transcription (Latin):
obsesse si ꝯmode fĩ p̃t sũt ad ꝑtes
abias cnͣsiittende. Tales cnĩ con¬
torib erogari. Rursus sitimea¬
tur de iopia nictu aliũ bestie q̃
sunt in numitõne obsessa a qͥb
odselłi possunt ꝯmode abstiñe sunt
occidende ⁊ sunt comedende uł salien¬
de sicsui sait apte. Imo in tali cãu
comedenda sunt młta q̃ ad esum
uetat cõit alsus. Prso qũo mum¬
tio obsessanitat nẽ caprat᷑ fame:
de leui indeylpt̃ quasr se debcant
hr̃c obseisi ne dcuincant᷑ ꝑ sitim.
Nam añqͣm aliqͥ cos obsiccant ꝓn¬
dere debñt ꝙ ad talem munitõnem
possint: fiende st̃ eist̾nent celestiũ
aqͣꝵ defcm̃. Qd̃ si munitio ꝯbsessa

Expanded text:
de fieri potest, sunt ad partes alias transmittendae: tales enim contoribus erogari. Rursus si timeatur de inopia victualium, bestiae quae sunt in munitione obsessa, a quibus obsessi possunt commode abstinere, sunt occidendae, et comedendae, vel saliendae, si esui aptae sunt: immo in tali casu comedenda sunt multa, quae ad esum vetat communis usus. Viso quomodo munitio obsessa vitat, ne capiatur fame:r se debeant habere obsessi ne devincantur per statim. Nam antequam aliqui eos obsideant, providere debent quod ad talem munitionem possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum defectum. quod si munitio obsessa
Abbreviated transcription (Latin):
defe̾ndũ ẽ ad ip̃an municõnem
da sũt młta uasa ut cũ obsiden¬
tes appniqnͣt muris munators
iaciendai sũt nasa illa. Eb fractis
puluus illius sub uitͣt obsidcncium
ocłos ⁊ ad co offendũt cos ut qͣi ce¬

Expanded text:
deferendum est ad ipsam munitionem da sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi c
Abbreviated transcription (Latin):
ficia assignatt. Ut ꝯͣarietem ꝯsti¬
tuat᷑ lupus. Dicebat᷑ eñ trabem
ferratam ꝑcuciendem mͣos muni¬
cõtus olisesse pp̃ciuriciem capitis
uocari arretim. Contͣ ħ ꝯsticuit᷑¬

Expanded text:
ficia assignare, ut contra Arietem consttuatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis vocari Arietem. Contra hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
itruroꝵ ad deffendendam munitõm
ne deuincat᷑ ꝑ machinas lapidari
t̃ra ꝯdẽpsata ꝯstitutos minꝰ ledi
a macbinis lapadariis ꝙͣ mͣi alii.
Deb qͥdem tał mus ex t̾ra fcũs ec̃
glosslis. qr tunt qͣi ad sq lesioncs¬

Expanded text:
murorum ad defendendam munitionem, ne devincatur per machinas lapidariaterra densata constitutos minus laedi a machinis lapidariis, quam muri alii. debet quidem talis murus ex terra factus esse grossus, quia tunc q
Abbreviated transcription (Latin):
nes ⁊ sunt difficibores ad dẽbelland̾
roꝵ. ecotio er t̾̃ratis. Erto goppugna¬
culis. Q̾atoex fossatis. Et natura
liores ixistunt.Si edite in p̃riotis
ruppib ał in locis em̃entib ⁊ mac¬
cessibisib aut si mare sit cͣt cas uel
paliides au flũia d̾cũdant ip̃as a pͥn¬
cipio. Igit᷑ qñ cdisicande sunt mu¬
nitõnies deffendente ab etiri pug

Expanded text:
ifficiliores ad bellandum rum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura tiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
impugnari ualeant obsidentes¬
¶ Eat ĩ mulatudo ferri ⁊tilis ip̃it
obsessis. ad destruend̾ edificia ⁊ ma¬
chinas ip̃oꝵ obsidentiũ ut in scc̃m¬
ti cͤa apparebit. Daxa enĩ toritatiũ
in magria copaa sũt ad munitõ¬

Expanded text:
impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Saxa etiam torrentium in magna copia sunt ad munit
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑u lotr ut in tali loco edificent᷑
qd̾ exip̃o sim fortõres goistantaol
si non uacat muni tõnes deneuo
coificare. ⁊ aliqͥ timentes irã dñoꝵ.
lunt se tuerl in munitõnc. aliqua si as
ad impugͣndũ So̾ ur̃bes ⁊ munitio¬
nes sunt dasficiliores ad impugͣndũ
ex angłaritate muroꝵ Nam si mu¬
intio murois hẽat angłares. si contin¬
gat obsideirtes ad muras accedere:
ut munitõnes deuucant obsessi faci¬
lino se tuentur ab ilł ⁊ leusꝰ osfendt̃
ciłr desfenei possit. eerciũ qr red¬
distantes ⁊ intͣ spaciũ ꝙ initͣ illos
duos mos indudit᷑ ponenda ẽ t̾ra
⁊ fodicu dat̃ defossis q̃ fiende st̃
de t̾ra apportatida ⁊ ponenda ĩ illo
sanda: ꝙ adinuicem ꝯglutinet᷑

Expanded text:
edificentur, quod ex ipso situ fortiores existant. Vel si non vacat munitiones de novo aedificare, et aliqui timentes iram dominorlunt se tueri in munitione aliqua: si adsad impugnandum. Secundo urbes et munitiones sunt difficiliores ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad muros accedere ut munitionem devincant, obsessi facilius se tuentur ab illis, et levius offendunt ciliter defendi possit. Tertium, quod reddistantes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt de terra apportanda, et ponenda in illo sanda, quod ad invicem conglutinetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cdifitia mpulta us ad meniaca¬
storuł eiuitatis obsesse. Qresido¬
tuimꝰ ꝑ p̃fatos modos obsidentes
tuuadere obsolos. Relicrũ est ut
Declaremꝰ qũo ob sessi a p̾dc̃is ĩpug¬

Expanded text:
dificia impulsa usque ad moenia castri, vel civitatis obsessae. Quare si docuimus per praefatos modos invadere obsidentes obsessos: reliquum est ut declaremus quomodo obsessi a praedictis impug
Abbreviated transcription (Latin):
sciatur qũo sãt munieude ud ñ
de facili deuinci possint. Dicebaͦ
ã supͣ triplicem cõ modũ deuincẽ¬
di munitõnes. uidel ꝑ famem si¬
tim ⁊ pugͣm. Dic gͦ nruniende

Expanded text:
sciatur quomodo sunt muniendae, ut non de facili vinci possint. Dicebatur enim supra, triplicem esse modum devincendi munitiones: videlicet per famem, sitim, et pugnam. Sic ergo munie
Abbreviated transcription (Latin):
lripũ eoꝙ acutis dentib arictem ca¬
peret. Cntͣ castͣ u̾o mltũ ualcut
ferra ignica dhilet᷑ tñ sp̃ale ro¬
medrũ ꝯͣ ip̃a. Qͥa fiunt cuincłi et
uic subt̾rance ⁊ clam suffodit᷑ t̃ra
Uñ d tnͣsire castrũi Q susfossar ⁊ ca¬
stro dem̾so in ip̃mm pp̃ magnitudĩe
cy ñ possit ex fꝯuca integrum re

Expanded text:
um, eo quod acutis dentibus arietem caperet. Contra castra vero multum valent ferra ignita: adhibetur tamen speciale remedium contra ipsa, quia fiunt cuniculi, et viae subterraneae, et clam suffoditur terra unde debet transire castrum; qua suffossa, et castro demerso in ipsam propter magnitudinem n possit ex fovea in integrum rem
Abbreviated transcription (Latin):
aͣsr debeant ea obsidere ⁊ debellare
In ꝑteista det̾mar uolumꝰ dẽbłło
dostensiuo. ut postͣꝙͣ dacuimꝰ obseeri¬
dentes qͣłr debeant inuad̾e obses¬
sos. Uolumꝰ doc̃e ip̃os obsessos qͣłr
obsesta cunitas deuicat᷑ ab ob si¬
dentib. Iꝙ maxime facitut ob¬
sessi faciłr possint deffend̾e munitõ

Expanded text:
dere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiobsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem
Abbreviated transcription (Latin):
neit. Et si tͥuict᷑ de obsessiene añ
roli ectdm frngun ee aliit locis
ꝓp̃in qͥs sunt alia acqͥienda. Nc
municõ obsessa ob carenciamr uictꝰ
ñ młtum eẽt utile castrouł ciui
obsesse totũ ẽ igni ꝯbuienid̾. Ne
obfidentes fr̃ uementes inde capi¬
aut emolum̃tũ ⁊ co bonis ꝓpͥis
muuitõnic ob sesse impuguent
ip̃am. Siãtimcatur de diucamta¬
obsessio ꝑ durare maxims mu¬
micrdat̃ ciuitas uł castrũ obsessũ
milio. Nammiliũ ⁊at̃ cet̃a minus
expediens mimitõrus obsesse eoꝙ
admulta sit utilis. S̾om muniendo¬
de castrũ uł ciuitatem aliꝙͣ obsiden¬
dam qͣntũ ad nictum ñsolum agten¬
dendil ẽ ut magna topia uictuali¬
um defat᷑ ad munitõm obsessam
s ⁊̃ ut nictualia delata ꝑ tẽꝑatos
esongatores ꝑ familias dispensent᷑
uñsi fĩ poss siciuitas obscisa cẽt
magna ⁊ ñ poss aluuide rcupire
uictũ in qͣl ꝯta ciuitatis iudtnalia

Expanded text:
i timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus non multum esset utile castro vel civitati obsessae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriis munitionis obsessae in pugnent ipsam. Si autem timeatur de diutobsessio perdurare, maxime munienda est civitas vel castrum obsessum milio: nam milium inter cetera minus expediens munitioni obsessae eo quod ad multa sit utilis. Secundo in muniendo castrum vel civitatem aliquam obsidendam, quantum ad victum non solum attendendum est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civitas obsessa esset magna, et non posset aliunde recuperare victum, in qualibet c
Abbreviated transcription (Latin):
tante poͨ ꝙñ oxpectant ut hostes de
munitõnib exeutes uadant blla¬
re ad cãpos. s ip̃i mranitõnes inuad̾̃t
⁊ obsident illas. Qa le genꝰ pugne cõi
noĩe d̾r obsessiuũ ¶ Est ã ⁊ t̾tium
genꝰ pugne qd̾ deffensiuũ uocari
pt̃. Nam sic̃ ꝯtingit pugnantes
ad campũ. s ip̃as munitoues obsi¬
deant ⁊ iuadant. sic ꝯͥt aliqͦs esse
adco paucos ⁊ tam debiles ut iĩ pu¬
tent in campo posse resifte impuig¬
clausos. ⁊ sufficit eis ꝙ possint mu¬
nitõnes deffend̾e. si ꝯtingat cas ab

Expanded text:
ae quod non expectant, quod hostes de munitionibus exeuntes vandant bellare ad campum, sed ipsi munitiones invadunt et obsident illas. Tale genus pugnae communi nomine dicitur obsessivum. Est autem et tertium genus pugnae, quod defensivum vocari potest. Nam sicut contingit pugnantes ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invadant: sic contingit aliquos esse adeo paucos et tam debiles, ut non putent in vampo posse resistere impugclausos, et sufficit eis quod possint munitiones def
Abbreviated transcription (Latin):
cõc pͥncipͣ intentat᷑ a tota coĩtate
nos in cõe bonũ ꝯden de sũt apͥnci¬
pe tuiꝰ ẽ ordinare ⁊ dirig̾e alios
in tale bonũ uł ꝯdende fũt atoco
ppło si totus ppłs pͥncipet᷑ ⁊ si in
pot̃ate ciꝰ est elig̾c̾ pͥncipantem

Expanded text:
cipaliter intendatur a tota communitate nos in commune bonum, condendae sunt a principe cuius est ordinare et dirigere alios in tale bonum, vel condendae sunt a toto populo, si totus populus principetur, et sit in potestate eius eligere principantem
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ ꝑuenire. Ita cũ ꝑicła ꝓuica
niinꝰ noceant ꝑ uelocissimos eqͥtes¬
sunt detegende insidie ne ex̃citus ccͣ
alicͣm ꝑtem ex inꝗuio paciat᷑ mo¬
lestias ¶ Sexta est ut sꝑ ge illa ꝑte
ec̾titus ꝓbiores milites ⁊ mag̾ belli¬
tosi perites apponant᷑ ex qͣ tredi maiꝰ¬
dubitat᷑. indiq st̃ rtmedia adhñda.
Septima t̃ ne ex̃citus disꝑsim uadat.
Nam int̃rupta acie faciliꝰ debłsatur.

Expanded text:
hostium prevenire. Itaque cum pericula visa minus noceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus circa aliquam partem ex improviso patiatur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur maidubitatur,undique sunt remedia adhibenda. Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
noex̾citꝰ ꝑ infidias hostiũ ꝑ iclite¬
turiuia. Possutꝰ ã qͣntũ ad
p̃tens spectat octo caucelas e¬
nerc incinorit̃ ut saluet᷑ uitu
pugnatoꝵ qͥ st̃ sub ip̃o. Epͥma¬

Expanded text:
ne exercitus per insidias hostium periclitetur in via. Possumus autem, quantum ad praesens spectat, octo cautelas enere memoriter, ut salvetur vita pugnatorum, qui sunt sub ip
Abbreviated transcription (Latin):
issimos hñtes eqͦs ueloces ⁊ fortes
rant illustnͣtes ⁊ disccoaiantes infidi¬
as ue hostes aliqͥ laticantes ex aliqua
ꝑte molestent ex̾citũ. Nam si nłłis
eẽt notũ ducis consiliũ eo tñip̃o qd̾
ꝑ aliqͣs uias incipit cx̾citꝰ it̾ auri¬

Expanded text:
eloces et forte; rrant, illustrantes et  perientes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. Nam etsi nullis esset notum ducis consilium, eo tamen ipso quod per aliquas vias incipit exercitus iter a
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe ⁊ fortis uipib qm est equitib
ti blłi et̃ hilem corͤ. ut possit ⁊̃ ar¬
matus agiłr eqũ conscend̾e. scnt
fortiter cqͥtare. cũ lancea ꝑcutere.
iacła eic̃c. cũ scuto se ꝓtegere. cum
claua ⁊ ense dimicare. hĩt om̃e ar¬
moꝵ exciciũ ut possit suos ꝯmlito¬
nes depugria erudire ut fortit̾ pug¬
nent arma t̃gant ⁊ alia faciant
Qͥo cancelis d uci dux delli ne
sis exertitus ledit᷑ in uia

Expanded text:
ore, et fortis viribus qui est equitibusris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equitate, cum lancea percutere, eiicere iacula, cum scuto se protegere, cum clava et ense dimicare, habere omnium armorum exercitum, ut possit suos commilitones de pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant bus cautelis debet uti dux belli, ne suus exer
Abbreviated transcription (Latin):
Iea cꝰl decanoꝵ signũ aͦd erat im¬
pressũ. ꝑ ꝙ deccmi bl̃latores uirl qͥ¬
b ip̃e erat p̃põitꝰ decanũ ꝓpͥũ agnos¬
cebant.¶ Hoc ituq m̃o uł ⁊̃ alio
Est .n. tantꝰ t̾ror in blło pp̃ amoꝵ
strepitũ ⁊ ꝑtussiones ĩllatas ꝙ ũba
⁊ monitõnes ñ sufficiunt ad dirig̃n¬
dũ blłantes. S o dare euidentia
signa ut quil ec solo intuitu sciat
seteñt ordinate ĩ acie ⁊ cognoscut
debeant cẽ portantet in signia ⁊ ut¬
xilla. Nam uexillo ꝯfracto totꝰ gcer¬
citꝰ c̃ ꝯfusus. Cũ magnag̾ diligcn
est uexillifer eligendꝰ. ut sit corpore
fortis. aĩo constans. fidelis pͥnciprs
exꝑtus. in armis. ⁊ alia singula ħc̃at
que rcqͥruut᷑ ad ꝓbũ ⁊ stretuũ bella¬
toreni. Contigit cĩ ⁊̃ nr̃is tꝑ̃ib dotum¬

Expanded text:
lea cuiuslibet decanorum signum aliquod erat impressum, per quod decem bellatores viri, quibus ipse erat praepositus, decanum proprium agnoscebant. Hoc itaque modo, vel alio Est enim tantus terror in bello propter armorum strepitum et percussiones illatas, quod verba et monitiones non sufficiunt ad dirigendum bellantes, sed oportet dare evidentia signa; ut quilibet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat antes insigna et vexilla. Nam vexillo confracto totus exercitus est confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, fidelis principi, expertus in armis, et alia singula habeat, quae requiruntur ad probum et strenuum bellatore
Abbreviated transcription (Latin):
umontes ⁊ flumĩa cxñcia in
itinc illo d hĩs conscͥpta Ĩmo
citus hr̃et depicta ⁊ qͣi ocłoꝵ afpe¬
stu respac̾et qͣłr ex̃citus de berxt
ꝑg̾e tutiꝰ poos suuꝰ ex̾citũ dude.
Sit s̾ marinarii saciunt qͥ iidin¬
tis maris ꝑ lela ue coꝵ naues pa¬
ciant᷑ naufirgiũ deicͥpsert̃ mnꝰa¬
ris inappani uͥ portus marini di¬
nałr suut descͥpta. q̃ mariuarii
intuentes statim ꝑtippũt quałr
debeant ꝑg̃e. ⁊ in qͦ loco cxistunt
⁊ aqͥb debeant sͥ cau̾e. qͣrt cum¬

Expanded text:
flumina existentia in itinere illo debet habere conscripta. Immo rcitus haberet depicta, quasi oculorum aspectu prospiceret qualiter exercitus deberet pergere, tutius posset suum exercitum ducere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripserunt maris mappam ubi portus marini, dionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant se cavere. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tnag̾ eccitati. Tetio qͥ sunt fortõres
nĩ sustincudo ncc̃itades ⁊ incõmoda
Qͣiͣto qͥ sãt robustiores ꝓ duriores coxͤ.
Qͥnto qͥ sunt indust̾ores ꝙ sagacio¬
res m̃it. Sexto qͥ funt audatiores
⁊ uiribores corde. Et tũc dux sobriꝰ
aut᷑ adbłłm In blło qͥdem auxi¬
liant᷑ cqͥ. arma. unctualia loca pur¬
nandi. qp̃c ⁊ auxilisĩ p̃stolatum d¬

Expanded text:
citari. Tertio, qui sunt fortiores in sustinendo necessitates, et incommoda. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobriusantur ad bellum. In bello quidem auxiliantur equi arma, victualia, loca pugnandi, tempus, et auxilium praestolarum. D
Abbreviated transcription (Latin):
sariiced̃t deficientes n uctualib
⁊ ob iñdicitutẽ ñ ualentes moram
loeꝰ. & fãt in altiori situ us̃ meli
est pugna sol sit oppõitus faciei ad
uł ꝯͣ adu̾sarios. Nam bñtes solem
n ecsis ut dimioare ñ possut.
Sexto est attendend̾ qͥ pses autlli¬
atores cxpectant. Nam si hostes pła

Expanded text:
sarii cedunt deficientes in victualibus, et ob mendicitatem, non valentes moram locus qui sunt in altiori situ, vel meliouo committenda est pugna, sol sit oppositus faciebus adversarios: nam habentes solem in oculis ut dimicare non possint. Sexto est attendendum, qui plures auxiliatores expectant. Nam si hostes plura
Abbreviated transcription (Latin):
Nam exñtes in gc̾citu d ualta incõmoda
tołare. Qre si fint ibi aliqͥ molles ⁊ muli¬
ẽbres renuentes incõmoditates aliqͥs
sustiĩe denicti pp̃ intõmoditates qͣs
sustinent blłare recusant ⁊cc̃citum
fagiũt. ¶ Qͣrto considanda ẽ fortita do
⁊ duricies corꝑais. Multum cĩ int̾est

Expanded text:
entes in exercitu oportet multa incommoda tolerare: quare si sint ibi aliqui molles, et muliebres renuentes incommoditates aliquas sustinere, devicti propter incommoditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corporis. Multum enim i
Abbreviated transcription (Latin):
lũt cẽ boni blłatores. S postꝙͣ ucnsũt
ad cxꝑientiam ꝑticłariũ gctioꝵ. et
gustant qͣnta sit duricies ferri ⁊ qͣnt̃¬
sit armoro pondꝰ ⁊ qͣntas sit labor pug¬
ne. ⁊ qͣntũt sflgunt uuln̾a hostium
ut płanũ c̃ dudꝰ carne ⁊ robrstas corpe
S pp̃talia ñ retͣbit᷑ a blłando. Nam
⁊ si contingat molles carne ⁊̃ postꝙͣ
gustuu̾int blła appet̃o pugͣm hoc est
ut raro. Nam hñtes carnes molles
ut supͣ tangebat᷑ sunt aptõres ad in¬
tẽlligord̾. s ut płiũ sãt in epti ad
pugͣndũ. Nam talet difficilras susti¬
neut armoꝵ pondꝰ uehe mentius
dolent ex illatõne uuluex ¶Qͥn¬
xidustͥa ad blłand̾. Nam qͣnto
cautõres sunt blłatores tanto ciciꝰ
uictoriam optinent. ¶ Sexto atitu¬
denda ẽ uroslitas ⁊ audacia tñtis
qr audaciores ⁊ mag̾ cordati ut płi¬
mũ in pugna uictoriam optinent.
pͥusqͣm publico dimicet ex ꝑte hõm

Expanded text:
lunt esse boni bellatores, sed postquam veniunt ad experientiam particularium gestorum, et gustant quanta sit durities ferri, et quantum armorum pondus et quantus sit labor pugnae, et quantum assigunt vulnera hostium: ut plurimum est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat molles carne, etiam postquam gustaverunt bella, appetere pugnam; hoc est ut raro. Nam habenter carnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vulnerum. Quinet industria ad bellandum. Nam quanto cautiores sunt bellatores, tanto citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. priusquam publice dimicet, ex
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊̃ dux ec̾citus cent᷑iones ⁊ decani ⁊
mont̃ pedites milice ut fint paaiti
ad arma. ut si ꝯting̾co aliqͣ inuasio
subita: possent inuadentib resist̾e.
Sic crũ dicento dato ꝙ accided as re
miꝰ prestar nocum̃tũ ¶ Octana
auitela est consid̾are grcitũ in cral
at copiosior. dtr̃ mag̃ hũnd peditibꝰ
uł equitib. Nam cquites meliꝰ se de¬
fendunt in campis pedites u̾o ilociᷤ

Expanded text:
centuriones, et decani, et monere milites pedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. Sic enim dicendo, dato quod accidereminus praestaret nocumentum. Octava cautela est, considerare exercitum in quibus sit copiosior, utrum magis abundet peditibus, vel equitibus. Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in loci
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑti sint illas. Namradẽ aliqͣ
ꝯscripta ⁊ depicta ñ sũt ita nota
sit̃ si ꝑ se ip̃a sensibłr uid̾emꝰ ip̃a
Nam potior est cogritio rei ꝑ ꝙͣ
cognoscit᷑ in seip̃a qm ꝑ ꝙͣ cogno¬
scit᷑ inpistura. uł in fuo słi. Ne
cis minarimortẽ si in aliquo
fauidulent᷑ so ħcant. ⁊ ꝓruittere
dona si se fidełr gessi̾t¶ Tercia
est hr̃e scuim płes sapicntes fideles

Expanded text:
experti sint illas. Nam videre aliqua conscripta et depicta non sunt ita nota, sicut si per seipsa sensibiliter videmus ipsa. Nam potior est cognitio rei per quam cognoscitur in se ipsa, quam cognoscitur in pictura,vel inalio simili. Ne  etiam eis minari mortem, si in aliquo fraudulenter se habeant, et promittere dona si se fideliter gesserint. Tertia est, habere secum plures sapientes fideles
Abbreviated transcription (Latin):
centiones ucro decani.d̾r ã decanus
a decem. Sic cent᷑io acentum. hebat
crã centio sub se decem decanos. Ita
ꝙꝓ p̃erat centũ bllatorib ⁊ decem de¬
ros pugnatiuos hẽbat. In galca cĩ
centionis scͥpte erant lr̃e alique¬

Expanded text:
centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se decem decanos, ita quod praeerat centum bellatoribus, et decem deviros pugnativos habebat. In galea enim centurionis scriptae erant literae aliq
Abbreviated transcription (Latin):
penã pant᷑ cam patienter fafferre.
Nonũ ẽ corrigibłitas peccantis
Nimst̃ aliqͥ ita corrigibilcs ⁊ ita
disciplinabłes ꝙ sola increpatõne et
solo sermont meliorant᷑ ⁊ desinũt pͣuc
⁊ tales funt ualde benigne tractanda.
inclinans ad clem̃ciam est subiectio
Thũilitas delinqñtis Nam si delarc̃s
oio se fabicit oĩo sc hũiłiat ⁊ ponit se
totum in arbitͥo iudicantis: est cũ co

Expanded text:
poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur et desinunt prava et tales sunt valde benigne tractanti. Decimum inclinans ad clementiam, est subiecto et humiltas delinquentis: nam si delinquens omnino se subiicit, omnino se humiliat, et ponit se totaliter in arbitrio iudicantis, est cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
ricordit qͣmtrudelr. Ia de ꝙͦ rech̾.¬
elinans ad parctatem est piꝰ itłles
legũ L eges emĩad t̾rand̾ delinq̃ntes
qͣndani ampliorem scũitatõ cõti¬
nent. Qͥ re si nerba legnouit terre¬
ant peccantes st̃ amplioris seũi¬
tatis contẽptiua: decct ut ꝑ pium
intlsem mod̾et᷑ supplicii magratu¬

Expanded text:
sideraret conditiones peccantis, indulgclinans ad pietatem est pius intellectus legum. leges enim ad terrendum delinquentes quandam ampliorem severitatem continent: quare si legum verba ut terreant peccantes sunt amplioris severitatis contentiva, decet ut per pium intellectum moderetur supplicii magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
hi fenda funt iucues a locutõne
lasciuasa sermonib t᷑pib ⁊ sut ĩ¬
crepandi ⁊ ⁊̃ corrigenda. si cos talia
loqui ꝯtingat. Ratõ ãqͣre sunt a
oꝑa tin pia in cliuant᷑. Ip̃a lotutio
tuupiumfacit i nob̾ memoriã
delc̃ataliũ islicitoꝵ. Qͭͥ ftã auget᷑

Expanded text:
hibendi sunt iuvenes a locutione lasciva, et a sermonibus turpibus: et sunt increpandi et etiam corrigendi, si eos talia loqui contingat. Ratio autem quare sunt a opera turpia inclinantur: ipsa enim locutio turpem facit in nobis memoriam delectabilium illicitorum: qua fa
Abbreviated transcription (Latin):
toctor eis u̾babona ꝓpoñet. si tam̃
oꝑe ꝯͣria fac̾et iuenes illi coꝵ¬
cͦt inducti de facili ad illicita dcd̾i¬
ẽc̃ doctorem qui qͣntũ ad scĩam
speculabilũ sit innentimus exse
int̾ssectinus alioꝵ iudicatuu

Expanded text:
doctor eis verba bona proponeret, si tamen opere contraria faceret, iuvenes illi exemplo inducti de facili ad illicita decliesse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit inventivus ex se, intellectivus aliorum, et iudicativus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm forte antiquitꝰ filii nobili¬
um iõ infudabant. qr gentiles cͣcͣ
radicia cistroꝵ nimis eraut cĩosi
Nonqͣm cnĩ uolebant bella incho
iõ filii siboꝵ ⁊ nobłim uolebãt
in astronomicis instrui. Sic gͦ an¬
tiqͥ de lib̾alib sensunt. ⁊ has.uiii.
artes miniũ excollebant u̾mptũ¬

Expanded text:
 filii nobilium ideo insudabant, quia gentiles circa iudica astrorum nimis erant curiosi. Nunquam enim volebant bella inchoaideo filii liberorum et nobilium volebant in astronomicis esse instructi. Sic ergo antiqui de liberalibus senserunt, et has septem artes nimium extollebant. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Do decit tũ ee ꝓuidũ fator. Nam
lic̃ alioꝵ director d cogitare p̃tita
iñta ad ca ꝑ q̃ in post̾um facilius
obliqͣri possunt ¶Cercio dee ip ͫ
et̃ cautum. qr ut in pͤ libro tetigi¬
risꝰ sic̃ in cognoscendo ⁊ specłando
est adhñda cautela nc fła admisde¬
aut᷑ ueris. Sic ⁊ in agendas ꝯtm¬
git hoĩem eẽ cautũ ne mala ad¬
musceant᷑ bonis. E̾dami cĩ ẜ se

Expanded text:
do decet ipsum esse providum futurorum. Nam sicut aliorum director debet cogitare praeterita,menta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est adhibenda cautela, ne falsa admisceantur veris: sic in agendis convenit hominem esse cautum, ne mala admisceantur bonis. quaedam enim se
Abbreviated transcription (Latin):
riũ. ut ad bonũ. ut facilius hanc
ꝓuitatem uitare possimꝰ est ab ip̃a
infancia inchoand̾. ut reliq̃ntes
lasciuiam seqͣmͣ bonos mores. nͨ
est ult̾ius fe̾ndã: Qͣrtauia su̾it᷑
uenes molles sũt ⁊ ductiles si sine
dnctili statim impͥmit forͣ sigilli
Negͦ iuuenes informent᷑ hĩtib
uitiosis statim ab ip̃a infancia sc̃¬
monendi ⁊ corrigendint ꝑ moni¬
nones ⁊ coriectõnes debitas alasci¬
icitarierga filios. ut ab ip̃a infim¬
tia nicitent᷑ ad bonos mores. Tan¬
totã ħ mag̃ dec reges ⁊ pͥncipes.
regno maiꝰ ꝑicłm imineret. en¬
Ui. cerfilu nobiliũ ⁊ max̾ regũ
litteralibus discipulis. S¬

Expanded text:
ilius hanc pronitatem vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sequamur bonos mores, nec est ulterius differendum. Quarta via sumitur iuvenes molles sunt et ductiles, si sincductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasciicitari erga filios, ut ab ipsa infantia instruentur ad bonos mores.Tanto tamen hoc magis decet reges et principes, regno maius periculum imminere. Quod filii nobilium, et maxime regum lit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ prudentes. tũ si assuescant ut
p̃meditati indcant. ⁊ ut p̃co¬
gitent in sermonib ꝓfendis
ꝑ fuccessionẽ iꝑ̃ns disponent᷑ ut
ꝓferant smones irrep̃hen sibłes
Uiso qͣłr pedagogridoctores iuue¬
nũ debeant cos instruere qũo se
htant ad loq̃lam: restat uidere

Expanded text:
 prudentes; tamen si assuefiant, ut praemeditati respondeant, et ut praecogitent in sermonibus proferendis, per successionem temporis disponentur ut proferant sermones irreprehensibiles. Viso qualiter paedagogi et doctores iuvenum debent eos instruere quomodo se habeant ad loquelam. Re
Abbreviated transcription (Latin):
nũ siñ expone ut bñ intllĩgãt
moralia. ⁊ ut sciant se ⁊ alios re
ad bonas mores. Sic gͥ morale ne¬
gociũ scire cxpedit ab hiis qͥ cupi¬
unt pͥncipari ut si om̃s alias
debeat pͥnciparl. ⁊ qũo se ⁊ ciues
inducert debeat ad rarcutes.

Expanded text:
nium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et alios regad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ad rectitudinem.Sic ⁊ nos qr adobli¬
⁊ad delc̃a tõnes illicitas debemꝰ per
młcum tp̃c ab illicitis delc̃atõnib
ab stiñe. ut possimꝰ hnͣc ꝓuitate
pitare. smo sic̃ nirga ⁊ cebficata

Expanded text:
et ad rectitudinem. Sic nos, quia obliet ad delectationes illicitas, debemus per multum tempus ab illicitis delectationibus abstinere, ut possimus hanc pronitatem vitare. Immo sicut vi
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ honorandi sũt scientes pol¬
titũ ⁊ morales scĩas ꝙͣ scientes
ges ⁊ uara. Nam qͣnto scientes
norandi. Nam pͦ honorandi sũr
dini ⁊ scientes thologiam. qr sr
dens rp̃c est ceꝰ oĩm entiũi: sic tie¬
ologia c̃ pͥnt est de d̾o est deact¬

Expanded text:
magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes norandi. Nam primo honorandi sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theologia
Abbreviated transcription (Latin):
acõne ircate sint bñ dispõnt ad in¬
telligendũ ⁊ cognoscend̾. n᷑as reꝵ
homo tñ a suinatiuitate est male
dispõitus ad capend̾ disciplinam
ad sciendũ. qr nr̃a cognitõ incipit
a sensu⁊ a post̾ĩorib. uñ ⁊ pħs in pͦ¬

Expanded text:
ione sint bene dispositae ad intelligendum et ad cognoscendum naturas rerum: homo tamen a sui nativitate est male dispositus ad capiendam disciplinam.ad sciedum: quia nostra cognitio incipit a sensu et a posterioribus. Unde et P
Abbreviated transcription (Latin):
deicũbłr ⁊ mnipet sũptꝰ face Nam
ut supͣ dicebatur. qr mꝯdatis nͣcon
centa ẽ otiose sũt diuicie nͥ cx tis
fiant debite largicõnes ⁊ decentes
sumptꝰ. ¶nto gͥ reges ⁊ pͥncipes
mag hũndant faculcatib ⁊ dius¬
tiis: tanco mnag dec cos amplio¬
res retͥbutõncs face̾ ⁊ mag̃ delcabsi

Expanded text:
rompte sumptus facere. Nam ut supra dicebatur quia modicis natura contenta est, ociosae sunt divitiae, nisi ex eis fiant debitae largitiones, et decentes sumptus. Quanto igitur reges, et principes magis abundant facultatibus, et divitiis, tanto magis decet eos ampliores retributiones facere, et magis delectabi
Abbreviated transcription (Latin):
Rarsus qr ad ip̃m max ͤ distat spͣtat
distribue boͣ regni oĩo dẽc cum mag¬
inifice se hĩe erga ꝑͣs dignas quib
digne ꝯpetũt illa bona. Amplus qr
nuptias decentes exercendo milici

Expanded text:
Rursus quia ad ipsum maxime spectat distribuere bona regni; omnino decet eum magnifice se habere erga personas dignas, quibus digne competunt illa bona. Amplius qunuptias decentes, exercendo militia
Abbreviated transcription (Latin):
ã q̃ nos ad magnãitatẽ tͣhũt ẽ paꝵ¬
app̾ciari ext̾iora toͣ q̃cũq sint illa
crtolli. ex inforcuno u̾o deprimi.
nouit sorcuas f̾re ⁊ in qͦl statu
sit se decent̃ hr̃e. Causa ã qͣre aͥs
nescit fortimas ferrt ẽ qi nimas
app̃ciat᷑ extiora boͣ Id̾o qñ as de

Expanded text:
ae nos ad magnanimitatem trahunt, est parva pretiari exteriora bona, quaecunque sint illa,extolli, ex infortunio vero deprimi. novit fortunas ferre, et in quolibet statu scit se decenter habere. Causa autem, quare quis nescit fortunas ferre, est, quia nimis appretiatur exteriora bona. Ideo quando
Abbreviated transcription (Latin):
sicut magnificenͣ c̃ qͥdam ornat᷑
lib̾litatis. qr magnifitus optra
liłrilitatis facit excellentiaͤm mͦ.
Dic magua̾itas est qͥdã orñatꝰ
omiututũ. Nam opera om̃i iuir¬
tutũ sũt honore dugna. qͣr mag

Expanded text:
sicut magnificentia est quidam ornatus liberalitatis, qua magnificus opera liberalitatis facit excellentiori modo: sic magnanimitas est quidam ornatus omnium virtutum. Nam opera omnium virtutum sunt honore digna. Quare mag
Abbreviated transcription (Latin):
ctͣ maxima bona ext̾iora. Itaꝙ mag¬
nãimꝰ sedeccut᷑ ħeat in poslidendo
diuicias. ⁊ pͥncipatꝰ. ⁊ i tołando fortu¬
fite ñ extollit᷑. Si q̃ inhonorat᷑ imag¬
nainfortunia ueniant sr̃ ip̃m non
deicit᷑. In qͣlz em̃ statu nouit magna¬

Expanded text:
iora, ita quod magnanilus decenter se habet in possidendo divitias, et principatus, et in tolerando forturrant, non extollitur. Si autem inhonoratur, et magna infortunia veniat super ipsum, non deiicitur. In quolibe
Abbreviated transcription (Latin):
una q̃ respicit magnos honoret it
magnaĩtas. ⁊ alia q̃ respitit incdi¬
ocres in cm̃i noĩe dici p̃t honoris
amatiua. In magnis ã honorib
lib deficiunt ut pusillammes qͥ¬
dam u̾o sr̃hũndant ut p̃sũptuosi

Expanded text:
t magnos honores, ut magnanimitas, et alia quae respicit mediocres, quae communi nomine dici potest honoris amativa. In magnis autem honorilibus deficiunt, ut pusillanimes. Quidam vero superabundant, ut praesumptuosi