comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ie aues et pisces de una mat̾ia fc̃ĩ sunt.
et inuna sede dispositi non sunt
Uosũt genera auimantiũ que cxuno o¬
rigine prodeũt. s non unam mansionẽ
sortut᷑. Pisces moriginali sede ꝑmanenti
uolatilia sursũ tolluntur. ⁊ fiũt quasi supͣ
id qd̾ facta sunt. Sic de unamassa corrupti¬
bił nature. ⁊ sua mutabilitate defluentis.
unũsa gen̾s humam ꝓpigo trahitur. S
alus deorsum in caqua uati sunt corrupti¬
one iuste relictis. alii sursũ dono gratie ad sor
dehus dieb nustica dici potuerunt
T nos quasiertramat̾iam nostrã cursim ista
pstrinximus. ut ad eandem mat̾iam tractã¬
dam quasi ex precedenti accessum ꝯuenien¬
tiorẽ habertinus. Nos siquidẽ ꝓpositũ habe¬
remus de sacram̃to redemptionis huma¬
ne qd̃ a principio inoꝑib restaurationis
formatum est. quantum dñs dedi̾t in hoc
ope tractare. s quia opera ꝯditionis tp̃r pri¬
ora fuerũt. ab huis cxordiũ ẜmonis sumpsi¬

Expanded text:
es de una materia facti sunt; et in una sede dispositi non sunt. Duo sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelide his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsi
Abbreviated transcription (Latin):
utrũnam credend̾ sit ex ip̃is eaqueq e¬
lem̃tis esse ꝯdita ad quoꝵ decorẽ ⁊ pulcritu¬
dinẽ facta probant᷑. ut ũbigratia. que ad or¬
natumtent facta sunt: non niside t̾ra sumi
potucrũt. hec a simalus uerum ꝯ cedimus:
non tñ inelcm̃to acris ullo modo probae̾
nalemus. Cum manifeste uolatilia lega¬
mus accepisse et ab aquis origine̾ et ina¬
ere mansionẽ. Q uod quare ft̾m sit ut nõ
ad siłitudinẽ alioꝵ que ad ornatũ clemẽ¬
tor mundi creata E ex ipso elemento ma¬
teriam sumerent in quo locũ sortin debu¬
crunt. Forte quis ad ip̃ius clem̃ti mat̾ia
referit. qd quasi tantã aer corpulentiam
non habuerit: ut animantrũ corpori q̃ so¬
lidam mat̾iam requirũt exeo ꝯderent᷑. aqͣꝵ
aũt naturã magis t̾re ad finẽ. plusq cor¬
pulentie habentẽ. ac ꝑ boc formandis cor¬

Expanded text:
utrumnam credendum sit ex ipsis ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habente
Abbreviated transcription (Latin):
Magna sunt in hus oĩb sacram̃ta. nec ex¬
ꝙ apparet arida et gerinina producit simil¬
ꝙ ipsa acrisspatia ꝯtracta tandem caligine
serenantur. ctaquaꝵ tractus ad irriganda
atq infundendã terram ꝑ corpus ullius usq¬
minrimuidetur quodaque que sub celo sũt
ogregantur in locũ unũ. ⁊ ille que sũt supra
celum non ꝯgregant᷑. neq eis locus unus tͥ¬
buit᷑. s relinquunt᷑ diffuse atq ex pãsse qua¬
sique coartan nolint uel colligi. Quiputas
roc sibiuult. iisi ꝙ caritas dei diffusaẽ incordi

Expanded text:
Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec exin unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacumirum videtur, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in locum unum, et illae quae sunt supra coelum non congregantur neque eis locus unus tribuitur, sed relinquuntur diffusae atque expansae, quasi aquae coarctari nolint vel colligi. Quid putas hoc sibi vult nisi quod Charitas Dei diffusa est in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
Pax ait tci que er suꝑat oem sensũ custodiat coͣ¬
da nostri ⁊ intelligentias nr̃as. Iam quodã¬
modo uidemꝰ quare aque ille que fupra celũ
st̃. non debuerunt colligi. ⁊ inunũ contari.
qm̃ caritas amplisicanda sempest i dilat̾ada
⁊ ꝙͣtolatius pandt᷑. tanto celsius sublimat
tos tramites et exitus ordiuatos.
quacumꝙ deducantur. quoniam affectus
duc̃e sicut. ipłs castigat corpus suũ. ⁊ in ẜ¬
hũs primis trib dieb disposita est. uniũ¬
sitatis huiusmachina. et ꝑtib sius distii¬
buta. firmam̃to suꝑius ex panso. de in de
residente. ⁊ suo pondere librata. collectis
aquaꝵ molib intra receptacula sua aere
queritib item dieb stm̃ est. Quarto qui
fut primus intrib ornatũ est. firinamtũ
Cole lina et stellis. Q uinto dic qui fuit side
nitrib aerinuolatilib. et aquempiscib
ornamenta acceꝑũt. Sceto die qui fuit t̃t¬

Expanded text:
odiat corda vestra et intelligentias vestras . Jam quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatutos tramites et exitus ordinatos, quacunque deducantur. Quoniam affectus ducere, sicut Apostolus: Castigat corpus suum et in shis primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere quentibus item diebus factum est. Quarto qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit te
Abbreviated transcription (Latin):
dom̃. uidit deus qd̾ ess bonĩ. sicut alibi u̾q
dom̃n ẽ. indit deus qd̾ ess bonũ. Nam si alibi
iło tcm̃ esti qr st̾mest. Our etiam hic dici nõ¬
debuit si ftm̃ fuit: fortasis qr binanus si¬
gnũ diuisionis est. qui pimus ab unitacedi¬
scedit. sacram̃tum aliqd hic ꝯm̃datut. ⁊ non
sunt laudata opera scd̃a. ion quiabonanon.
essent: s quia malorũ sigñoꝵ essent. Prima
enĩ opera fecit deus. ⁊ illa oĩa erant ualdebona
quib neq inerat cormptio. neq deerat per¬
fectio. S uenit de inde dyabolus. ⁊ homo. ⁊
fecerũt ip̃i opera sua. et hec erant opera scd̃a
post prima. mala post bona.  noluit uidere
d̾s opera ista quia mala erãt. s que ꝑsapienti¬
amudit ꝑ iudiciũ improbauit. Quomodo¬

Expanded text:
 Vidit Deus quod esset bonum, sicut alibi ubique dictum est: Vidit Deus quod esset bonum . Nam si ideo alibi dictum est quia factum est, cur etiam hic dici nodebuit si factum fuit? Fortassis quia binarius signum divisionis est, qui primus ab unitate discedit: sacramentum aliquod hic commendatur. Et non sunt laudata opera secunda, non quia bona non essent, sed quia malorum signum essent. Prima enim opera fecit Deus et illa omnia bona valde erant ; quibus neque inerat corruptio, neque deerat perfectio. Sed venit deinde diabolus et homo, et fecerunt ipsi opera sua; et haec erant opera secunda post prima, mala post bona; et noluit Deus videre opera ista quia mala erant, sed quae per sapientiam vidit, per judicium improbavit.
Abbreviated transcription (Latin):
mouet. Sapientia disponit. Potestasex.¬
plicat. Hec sunt eterna fundam̃ta creato¬
rarũ uel causarũ omniũ. et principium
primũ que meffabłia et inꝯprehenfibłia
sunt omnicreature. Sicut enim er̾ntatẽ
dei non equat tp̃c. nec immensitatẽ locus:
sic nec sapientiam eius sensus. nec bonita¬
tẽ untus. nec potentiamopus. De nolũta¬
tedei et prouidentia multa querenda resta¬
nt. primũ si nĩ. facit reb prescientia et ꝓ¬
uidentia dei. de quo iam multadc̃a sunt. Po¬
stea deuoluntate dei de qua quedam dicẽ¬
dasũt. Ita tñnt prius ad ip̃m fidei oculis s¬
templandũ respiciamus: quantũ possibi¬
le est humane fragilitati. Pars t̾tia de ꝯ¬
guitione dei qualit̾ ab imitio mani¬
festatus sit. et unus et trinuis. Qua

Expanded text:
movet, sapientia disponit, potentia exmovet, sapientia disponit, potentia explicat. Haec sunt aeterna fundamenta causarum omnium et principium primum quae ineffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile est humanae fragilitati. PARS TERTIA. DE Cognitione Dei, qualiter ab initio manifestatus est et unus et trinus. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
test. Ergo in se non potest. indeo potest. qr
ip̃a non potest. O dens potest. c⁊ quantũ ĩpc
potest dicinon potest. Ergo ip̃e melior esse
non potest. set quod facit dẽ incluis cẽ põt
si tamen ipe uoluerit qui põt. Et ip̃e qued
fecit melius facere põt. nontanencorrig̃tᷤᷤ
male ftm̃. s bene factum pr mouens.
in melius. nonut ip̃e quant ad se meliꝰ
faiciat: s ut qd̾ fecit ip̃o idenidem oꝑante
et ineodem ꝑseuerante meius fiat. Er¬
go sumine potens est. qui peest om̃e qd̃
possibile est. nec ideo mimuis potest: qr ĩ¬
possibilia non potest. qr impossibilia po¬
sse nonesset posse. s nonposse. Itaq oĩa
potest deus: que posse potentia est. et ideo
nere omĩpotens est: quia impotens esse
non potest. Cum sint ergo tria indeo: sa¬
pientia. potentia. uoluntas. primordia¬
les cause anolũtate quidẽ diuina quasi
proficiscuntur. ꝑ sapĩam dinguntur. ꝑ
potentiam produotur. Noluntas enim

Expanded text:
test. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia test. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non potest: ergo ipse melior esse non potest, sed omne quod fecit melius esse potest, si tamen ipse vofecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, impossibilia posse non esset posse sed non posse. Itaque omnia potest Deus quae posse potentia est; et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potet. Cum sint ergo tria in Deo: sapientia, potentia, voluntas; primordiales causae a voluntate quidem divina quasi proficiscuntur, per sapientiam diriguntur, per potentiam producuntur. Voluntas enim
Abbreviated transcription (Latin):
nersitatẽ aut reꝵ omnium intanta ꝯsuã¬
tioẽ boni expressam. ut non possit esse me¬
lior quam est. Sͥ michi primũ respõderi
ex postulo. Cũ dicunt unu̾sitatẽ reꝵ non
posse meliorẽ esse. ꝙͣ est. Qualit̾ id accipĩcd̾
sit qd̾ dũt meliorẽ eam esse non posse. Siuc
ideo nõ potest esse melior: qr sũme bona est.
ita ut nulla oĩo bom ꝑfectio eidesit: siue ĩo
nõ potest cẽ melior. quia maiis bonũ qd̾ de
ẽ ei capere ip̃a non potest. Ssi ita sume bõa
dr᷑ ut nulla ei ꝑfectio boni desit:iam opꝰ
suum plane crcatori equatur. et uelextͣ me¬
tem coartatur quod sumũ est. qd̾ utrũq pa¬
ti inꝯuenientia impossibłe est. Su̾o ideo nõ¬
non potest melior esse. quia bonũ amplius
quod ei deẽ. capere ipsa non põt: ianilxc ip̃m
non posse defectionis est. non ꝯsũmatioĩs
et potest melior eẽ. si fiat capax melioris
boni.ł maioris. quia c⁊ hoc ipse qui fecit po¬

Expanded text:
versitatem autem rerum omnium in tanta consummversitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amquod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, po
Abbreviated transcription (Latin):
est: et dñt. S prouidentia mutannõ pot
neq cassari. Euentus aut̃ impediri potest:
ut non fiat qd̾ futurum est. SSĩ aũt impedi¬
ret᷑ euentus rei qd̾ ficri potest. mutaretur
nel cassarctur prouidentia quodfieri oĩo
nõ potest. S nos ad hec respondemus quia
si mutaretur euentus ꝙ flen potest: nec
mutaretur nec cassaretur prouidentia. qr
hoc oĩo ficri non potest. set potius nũquã
fuiss prouissum. quia nũ quam fuerat
futurũ. Et ꝯstaret prouidentiameo. ut nõ
ficret: sicut modo in eo ꝯsistit: ũ fieret. non
mutata ut post aliam alia esset. s ut nũqͣ
ut tñ ipse. aliud faciendo alius non fit. Set
Nunc illud restat: ut discutiamꝰ utrũ neme¬
luis aliquid facere possit quam facit deus. hͥ¬
et illi nostri scrutatores qui defet̾unt scrut̃a
tes scrutationes nouũ aliquid. ⁊ u̾c nom̃i¬
et nec tam ũm quam nouum afferre se di¬
cũt. Et dicunt singulaᷤ quidẽ creaturas
ꝑse ꝯsideratas a ꝑfecto nunus babere. Uni¬

Expanded text:
est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam cit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed  sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatotes scrutationes, novum aliquid et vere novum, nec tam verum quam novum afferre se dicunt. Et dicunt singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere. Uni
Abbreviated transcription (Latin):
esset aliquid de quo ess. Si ergo creatum nicħ
uel creandũ fuiss: nichil intidatore scitum.
uel prescitũ fuiss. ac ꝑ hoc sc̃ĩa nulla uel pre¬
scientia fuiss. Si aũt scũ nulla increatore fu¬
iss. manifeste ꝯsequitur quoniam nec ipse
creator fuisset. qui utiꝙ sine scĩa esse non po¬
tuiss : ciu idem eẽt qd̾ stue. Ut eigo sciẽtia
uel prescĩa increatore esse potuiss. ncc̃e erat
aliquid eẽ. uel futurum esse de quo esse potu¬
iss. Cum sicut dcm est si de nichilo eẽt: nus¬
la esset. Om̃is enim scĩa aliciiꝰ est scia. ⁊ de a¬
liquo est. Si ergo excreaturis pendet prestien¬
tiacitatoris. cansalit̾ prus eẽ indebitur
qd̾ creatũ est. i põqui causauit illud. Quõ

Expanded text:
esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatum est, ipso qui creavit illud. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Itetur enim indm̃ nc̃citas cadere inde.¬
cadẽ rer faciendaꝵ quasi crcator esse ñ
posset nisi crcatura ess. De inde ex ip̃a p̾stĩa
et prouidentiadei. alia necessitas in reb ftĩs
uel fatiendis prouemit. quasi fieri non pos¬
sit ut non cueniat qd̃ prouisum est. uel p̃¬
mum pulsati ⁊ ꝯsiderationẽ ꝑturbat. Prim̃
ergo ꝯsiderand̾ est quaratioẽ rerũ faciendarũ
necessitas indeum cadere uideatur. ex p̾scĩa.
et preuidentia. exdispõne. uel predestinatiõe
eoꝵ que facienda fuerant abipso. Om̃isenĩ
p̾destinatio ad aliquidẽe uident᷑. ⁊ alicuuis
esscuident᷑. Om̃is quippe scia situt alicuio
est quia inaliquo est. ita alicuius ẽ. quia de
asliquo est. Oñĩs enim quiscit aliquid scit.
que de nullo esti et ipsa nulla ẽ. Om̃is ergo
scientia de aliquo est. qr sunchiless de quo sc¬
entia esset: scientia nulla ess. Non ergo ĩ deo
cterna stientia uel prescientia ess. nisi futu

Expanded text:
idetur enim in Deum necessitas cadere rerum faciendarum, quasi Creator esse non posset nisi creatura esset. Deinde ex ipsa praescientia et providentia Dei alia necessitas in rebus factis vel faciendis provenire, quasi fieri non possit ut non eveniat quod praevisum est vel primum pulsat et considerationem perturbat. Primum ergo considerandum est qua ratione rerum faciendarum necessitas in Deum cadere videatur ex praescientia et providentia, ex dispositione et praedestinatione eorum quae facienda fuerant ab ipso. Omnis enim praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe scientia sicut alicujus est quia in aliquo est; ita alicujus est quia de aliquo est. Omnis enim qui scit, aliquid scit; quippe de nullo est; et ipsa nulla est. Omnis ergo scientia de aliquo est; quia si nihil esset de quo scientia esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi futurum
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Quod notum dei erat manifestũ
mn illis. Deusenim illis reuelauit. et deinde
subiũgit. Inuisibilia enim ip̃ius acita¬
tura mũdi ꝑea que fcã sũt. intelłcta ꝯspi¬
ciuntur. Cum crum dicit qd̾ uotũ dei e¬
rat .i. nostibile de deo: ostendit nec totũ
absconditũ. nec totum manifestũ. Cũ
illis ostendit planc quoniam non solũ
reuelatioẽ diuina que st̃a ilł fuerat: set

Expanded text:
dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
enutriret ꝯgnitum: et rursũ aliquid qd̾ a¬
latens: intm acorde humano deprehensꝯ
est: ut scmpotuisset quia deus ẽ. uel quid
erat credi. A odi quidẽ sunt duo. et mne
due. et manifestatic̃es duc. quib aprin¬
cipio cordihumano latens proditus ẽ
etindicatus occultus deus. Partim. s. rõe
quidem humana duplici inuestigatioẽ
deum deprehendit. ꝑtim indelicet inse. ꝑ¬
tim inhus que erant extrase. Similiter et
reuelatio diuina duplici in sinuatiõe eu
qui nesciebatur uel dubie credebat᷑. et nõ
ꝯgnitũ indicauit: et pt̃i creditũ asseru¬
it. Nam humanãignorantiam nunc ĩ¬
tusꝑ aspirationẽ illuminans edocuit.
nũic uero foris uel ꝓ doctrine cruditionẽ
instruxit. uelꝑ miraculoꝵ ostensioẽm ꝯ¬
firmauit. Ntrũq manifestatioms diuinc
modum quo uel ratioẽ humanideus ab
homine ꝯgnitus est uel reuclatioẽ diuina
homini manifestatus. exponit apostolus

Expanded text:
enutriret cognitum, et rursus aliquid quod aenutriret cognitum, et rursus aliquid quod alatens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrmodum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
Riptura diciti deũ nemo ⁊ qr trinꝰ.¬
dit. Et ex hoc m̃itum fidei ꝯstat. nõm
disse et credẽ. Unde pulcrũ illud dcm̃ estiꝯ
Namsiuides nõ est fides. Credit eigo fides
quod nonuidet. et nonuidet quidẽ quod
credit. et indit tñaliquid ꝑ qd̾ ad monita
est.et excitata credere quod non uidit. De¬
us enĩsic abuntio notitiam stiamabho¬
mine tẽꝑauit. ut sicut numꝙͣ quid esset
totũ poterat ꝯprehendi. sic qr esset numꝙͣ
humanc manifestus ẽẽ uoluit nec totus
absconditus: nesitotus manifestus eẽt fidẽ
m̾itum non haberet: nec infidelitas locum.
Insitelitus enim de manifesto ꝯuinceretur.
et fides de occulto nonexteretur. Siu̾o absꝰ¬
ditus totus efset. fides quidẽ adscientiam
non iuiuaret᷑. et infidelitas deignorãtia ex¬
cusartur. Quo cutaopportit ut proderet
seoccultum deus: nec totus celairetur. et ꝓr¬
sus nestiretur. et rursum ad aliquid ꝓditũ
se et agnitum occultaret nec totus mani¬
festaretur ut aliquid esset qd̾ corhominis

Expanded text:
riptura dicit: Deum nemo vidit unqdit. Et ex hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
alligare oumꝯtur: qui usq ad aliquid qd̃
uere finem ip̃m habet: cam extendunt.
et ultra negant procedere. Certum est enĩ
legictimum terminũ. ⁊ finem suum hab.
et idcuto si ad oꝑis su m̃surã: creatoris
potentia modumq ꝯponitur: ip̃a ꝓcul
dubio.⁊ fine et mensura t̾minari declara
nes sine causa assensum negait uidcani.
randumest. si deus ulla ratiõe neq muta¬
ta ncq cassata sua pro udentia aliud fat̾e
possit quam facit. Constat enĩ omne qd
ait ab et̾no preuisum est futurũ esse. quia
ab eterno futurum est. Quod ip̃m tñ abe¬
t̾no nonest. Et dicimus qr possibile est ñ
fieri quod futurum est. Et sinonfieret qd̃
fiet. ⁊ non fieri possibile ẽ. numquam futu¬
rũ suifs. nec prcuisum. qd̾ quia fiet: ⁊ futu¬
rũ sempest: ⁊ preuisum est. Nulla ergo in

Expanded text:
alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum est enim legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratnes, sine causa assensum negare videamur, randum est utrum Deus ulla ratione neque mutata, neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum esse: quia ab aeterno futurum est, quod ipsum tamen ab aeterno non est: et dicimus, quod possibile est non fieri, quod futurum est. Et si non fieret quod fiet et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset, nec praevisum. Quod, quia fiet, et futurum semper est, et praevi
Abbreviated transcription (Latin):
et quicꝗd prouisũ est. ficndubium non est.
Quod si pret̾ prouidentiam ficri aliquidu
pom̃bile est. Sinẽ aũt quod prouisum est c̃ẽ.
sici nc̃te est: aliud fieri quanisit nulla rõe po¬
ssibile est. Amplius. Ouicquidfticit deus:
si melius potest facerc quam facit in hoc i¬
pso nonbene facit: quod optime quidem
non facit qd̾ faicit. Melius eium faceret
si quod facit meluis faceret. facere quippe. et
nolle melius facere: etiam bonum faciẽtis
male est facere. Set hoc pia mens indeũdici
nõ sustinet. Et ob hoc prorimũ udetur et ꝯse¬
quens. quia melius facere non potest quam
facit. Quisic facit: ut non faciat male in
eo ꝙ sic facit. Eiusmodi causis et rationi¬
br: quidam induot᷑: ut dicant deum su¬
oꝵ opeꝵ mensura ac lege ita astrictũ. atq
alligatũ: ut preterquã facit: quicꝙͣ noc a
luid facere possit noc melus. Ac ꝑhoc planc
infinitam illam atq in mensam diumi¬
tatis potentiam sub termino ac mensura

Expanded text:
et quiquid provisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, nec aliud quidquam facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura
Abbreviated transcription (Latin):
inquo quedã futara flerũt. que facturus. fi¬
it. quedam que ꝑmissurus. Dropt̾ hoe alid
ampliuis predestinatio habere ur᷑ quam pre¬
screntia. q prescientia ctiam dealieno esb.
predestinatio au̾t non uisi de proprio ẽẽ põt.¬

Expanded text:
quo quaedam futura fuerunt quae facturus fuit; quaedam quae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestinatio habere videtur quam praescientia, quia praescientia etiam de alieno est; praedestinatio autem nisi de proprio esse no
Abbreviated transcription (Latin):
tat. que patriserati ⁊ filu erat. s p̃̾dicabatur
trmitasex istus. non significabatur in istis. et
tñ hec tria eterna erant. ⁊ cansa om̃iumerãt
et ꝑ hec stã st̃ oĩa. et ipsa non sunt factu. Et
assignauimus bonitati uoluntatẽ. ⁊ sa¬
pientie dispositionẽ. ⁊ potestati operationẽ
Et oboritur ꝯquisitio gruus. et innestiga¬
tio proftinda deuolũtate dei. ⁊ de prescientia
illuis. et prouidentia. et dispõe. ⁊ potestate. ẜ
enim õia icausis reꝵ ꝯsistunt. ⁊ obiciunt¬

Expanded text:
rat, quae Patris erat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et tamen haec tria aeterna erant, et causa omnium erant et per haec facta sunt omnia, et ipsa non sunt facta; et assignavimus bonitati voluntatem, et sapientiae dispositionem; et potestati operationem. Et oboritur conquisitio gravis et investigatio profunda de voluntate Dei, et de praescientia illius, et providentia, et dispositione, et potestate. Haec enim, o
Abbreviated transcription (Latin):
sempuoliut et ctern.i sapientia semꝑ dispo¬
suit. qd̾ eterna potestate aliquandofecit. Et e¬
rant si mul seꝑbõitas. sapientia. ⁊ potestas.
Nec diuidi nec seꝑan ab inuicẽ tp̃r poterant
que sb̾alit̾ simul idẽ erant. Et abhiis formã
dederit opisuo artifex dcus quib ꝯsũmata st̃
om̃ia ab euo inchoitionis ⁊ eternitatis prin¬

Expanded text:
semper voluit, et aeterna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis prin
Abbreviated transcription (Latin):
quod non preuidit. potest sine ꝓuidentia
operari deus. quia cẽ quod p̾indit se factu¬
rũ facit. nec facit aliquid quod non preui¬
dit. Si ergo non potest prouidentia aut
mutar ut aliud fiat quam prouisumẽ
aut cassariut hoc non fiat quod proui¬
sum est. necesse est totũ fieri quod preus̃
est. ⁊ nichil fieri quod preuisam non est
Porro quicquid sit prouisum eise ꝯstat.¬

Expanded text:
quod non praevidit, potest sine providentia quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod praevisum est: necesse est totum fieri quod praevisum est, et nihil fieri, quod praevisum non est. Porro quidquid est praevisum, esse constat
Abbreviated transcription (Latin):
Potestas duplex est slia ad aliquid faciend
alia ad nichil patiend̾. Scd̾m utramꝙ d̾s
dm̃ipotens uerissimc affirmatur. qr nec ali¬
quid est. quod ei ad paticnd̾ corruptionem
possit infene: nec aliquid ad faciend̾ impedi¬
mentũ affẽrre. Sinia quippe facere potest
pret̾ id solũ quod sinc eius lesice̾ fien non
potest. In quo tñ non minus om̃ipotens ẽ
potest. hoc enim posse. posse non essct. s non
posse. Itaꝙ oĩa potest deus que posse potẽtia
esse nõ potest. Eant ergo nunc. a de suo sen¬
su glorientur quoperai diuina raticẽ se pr¬
tant discutere. ⁊ euis potentiam sub m̃sira
et non amplius: quidhoc est aliud quam
eus potentiam que infinita est ꝯcludere
et restringere ad mensuram. Qiunt cnim
non potest deusaliud faccie quam facit.
Nec melius facere quam facit. Si enum
aliud potest facere quam facit. potest fa¬
cere quod non preuidit. et si potest facere

Expanded text:
Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione fieri non potest; in quo tamen non minus omnipotens est, potest. Hoc enim posse posse non esset, sed non posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia immensa est. Eant ergo nunc, et de suo sensu glorientur, qui opera divina ratione se putant discutere, ejus potentiam sub mensura et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere
Abbreviated transcription (Latin):
omnib. Creatiregubnationem. malitie¬
Dampnationẽ. De dispositioẽ diuina.
Imili mododispositio diuina duplicit᷑
ꝯsideratur. Bona quippe dispositiõe
dessip hñt. et ut fint. quia bona sunt. ⁊ ut
ac suit. quia ordinata sunt. Mala uero
ex dispositicẽ suꝑna nõ hñt qd̾ sunt. quia
mala sũt. ⁊ tñh̾nt qd̾ sic st̃ qr ordinata sũt
Deus enim malum nonfacit. s cum fc̃m
est inordinatũcsse nõ ꝑmittit. qr maloꝵ
Qedestimnatio est gratic preparatio diuina.¬
Pro positui ergo dei in quogratiam celec¬
tis suis dare disposuit ip̃m est predestinatio. q̃
id arco predestinatio uocatur. quoniam in
ea quod faciend̾ fuit dispositum est prius¬
quam fuit. Potest autem predestinatio gn̾a
ab eterno predestinasse. quod aũt facturus
non fuit. s ꝓmissurus: nõ predestinasse. s
cut de sapientia dei quedam scd̾m tpe di¬
ximus: ita c⁊de potestate eius aliqua ad
enditionẽ legentiũ ꝯmemorart oportet.

Expanded text:
omnibus: creaturae gubernationem, justiomnibus: creaturae gubernationem, justidamnationem. CAP. XX. De dispositione divina. Simili modo dispositio divina dupliciter consideratur. Bona quippe dispositionem desuper habent: et ut sint quia bona sunt, et ut sic sint quia ordinata sunt. Mala vero ex dispositione superna non habent quae sunt quia mala sunt; et tamen habent quod sic sunt, quia ordinata sunt. Deus enim malum non facit; sed cum factum est, inordinatum esse non permittit; quia malorum aedestiPropositum ergo Dei in quo gratiam electis suis dare disposuit ipsum est praedestinatio, quae idcirco praedestinatio vocatur; quoniam in ea quod faciendum fuit, dispositum est priusquam fuit. Potest autem praedestinatio geneab aeterno praedestinasse. Quod autem facturus non fuit sed permissurus non praedestinasse, sed cut de sapientia Dei quaedam secundum tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
ipi cura est de om̃ib. Hec ergo prouidẽtia
illa qua deus curat de om̃ib que feciti ⁊ ni¬
chil derelinqd ex om̃ib que ꝑtinent adipͦ
⁊ que subiecta st̃ ip̃i. s prouidet fingulis
ut habeat unũqd̾ꝙ quod sibi debetur. ⁊ cõ¬
ucnit. Scd̾m hanc itaq ułem prouidenti¬
am cunctoꝵ. non solum siuis quebeã fecit
suo iustam ordinatioẽm euadat. Nam et
ipsa mniquitas ex prouidentia stipt̾ habet.⁊ nĩ
potuit uelip̃amalitia in oblunonẽ ueni¬
re apud prouisorẽ omnium. Uis scire q̃
sunit iniquitatis et pectati stipendia. Scrip¬
tũ est stipendia pectati mors. Sratia aũt dei
uita eterna. Stipendia mors pectati. Sti¬
pendia institic uita. pectato datur mors.
iustitie uita. culpe pena. uirtuti gloria.
nũ qdꝙ quod suum est. accipit. Hec ẽ ꝓuidẽ¬
tia que utr̃ꝙ oꝑatur in suo et ĩ alieno. In
suo qd̾ fecit. In alieno qd̵ ꝑmisit. Cuncta
illi subiecta sunt. ⁊ prouicet om̃ib. p̃fsdẽt

Expanded text:
ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Secundum hanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum suis quae bona fecit, l in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est providentia: utrinque operatur in suo et in alieno. In suo quod fecit, in alieno quod permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et providet omnibus, praesidens
Abbreviated transcription (Latin):
błiauid̾et. ⁊ uidit creatoris potentiam.⁊ sa¬
pientiam. ⁊⁊ bonitatẽ a semetip̃a ꝑea que fo¬
ris patuetũt in agnitionẽ excitata. Et hec
erant quasi admonitio. ⁊ recordatio pͥa: tri¬
nũ esse deum. s non dũ ꝑfecta ꝯsũmatio agni¬
tionis quoniam ad sbam erant. nec poterãt
fingulant᷑ diuidi: que unũ erant. Non eiĩ
Pars

Expanded text:
Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substantiam erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim pers
Abbreviated transcription (Latin):
no futinũ est. qͣuia a eternũ esfet: futu¬
num non esset. set present. Et non prius p̃¬
scitũ fuit quam futurum fuit. s priuspre¬
scitũ fuit. ⁊ prius aiturũ fuit ꝙͣ fuit. ⁊ añ¬
quam fuit. quando ad huc futuꝵ fuit. po¬
tuit esse ẜ otingens ut nonfieret. ⁊ hoc sem¬
ꝑ potuit esst. quam dufatuꝵ aut ut non
ficret. sicut seꝑ fucuꝵ fuit ut fieret. Qd̾ su¬
tuꝵ fuit ad hoc spectabat qd̾ futuꝵ fuit. Et¬
quod esse potint ad hoc spectabat qd̾ esse po¬
tiit et fliturũ non fuit. Et curretant si

Expanded text:
 futurum est. Quia si aeternum esset, futurum non esset sed praesens. Et non prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fu
Abbreviated transcription (Latin):
Ndicemus qr oĩa in creatore ab et̾no ĩ¬
creata funt. quȩ ab ipso tp̃ant̾ creata
sunt. et ilic sciebant᷑. ⁊ ubi habebaritur. et
co modostichantur quo hubebant᷑. ⁊ ñ ogno¬
uir aliquid extra se deus qui omĩa habe¬
batinse. flec ideo ibi fuerunt. quia hic ẜ¬
utura fuerunt. Nec cansa illoꝵ fuisse cre¬
datur ex istis. Net ideo huc uencrunt. qr
ibifuerunt. quasi cẽ non potuissent illa
sinc istis. Nam et illa fuissent etiam susta
ex illis futura non fuissent. tñ istoꝵ causa
non faissent. si ista futur non futssent.

Expanded text:
dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
s de sotietate carnis corruptibił. Que
iundelicet corruptio quia a primo ꝑente ĩ
omnem postitatem ꝑ carnis ꝓpaginẽ trãs¬
uitio ignorantie ⁊ ꝯcupiscentic adĩiui¬
u̾sos dilatatur. Quod siquentur. qua iu¬
stitia anime imputetur quod neq excre¬
atioẽ accepit: neq ex uoluntate ꝓpetͣuit:
s exsola carnis sotietate otraxit. quam tñ
sotictatem non ip̃a suo arbitrio uẽdica¬
uit: set precepto ⁊ dispõne creatoris su
suscepit: nos tandẽ id quod u̾m est. ꝓfic̾i
oportet: iustitiam diuinã in hoc ireprehẽ¬
sibilẽ quidem esse. s ꝯprehensibilẽ nonẽe.¬

Expanded text:
sed de societate carnis corruptibilis. Quae sed de societate carnis corruptibilis. Quae videlicet corruptio quia a primo parente in omnem posteritatem per carnis propagationem travitio ignorantiae et concupiscentiae ad universos dilatatur. Quod si quaeritur qua justitia animae imputentur quae neque ex creatione accepit, neque ex voluntate perpetravit; sed ex sola carnis societate contraxit, quam tamen societatem non ipsa suo arbitrio vindicavit, sed in praecepto et dispositione creatoris sui suscepit. Nos tandem id quod verum est profiteri oportet, justitiam divinam in hoc irreprehensibilem quidem esse, s
Abbreviated transcription (Latin):
diligentia inestigan potuifs. Nunc ãt
qr scientie humane expositum non est adꝯ
gnitionem: fide a nobis credend̃ est. non cu¬
riositate inquirend̾. Nam si drx̃mis ani¬
mam quando corpori cõmiscetur uolũtat
quadã ad delectationẽ culpe inclinan. iam
non origmali tm̃: s actuali quoq peccato
obngnam esse dem̾ramus. Siuero neces¬
sitate aliqua ad ꝯsortiũ corporis ⁊ ad ꝯtagi¬
um nitii corporał detrusam ofitemur: ex
ipsa necessitate areatu ab solutam esse ostẽ¬
dimus. Quodcnum oĩo necessitatis ẽ: mi¬
quia ratioalis anima corpori humano in
malum illi estr aut mala uoluntas. quia
nec dum uelle accepit. aut opus malum:
quia non dum adhuc bene uel male ag̾e
potuit. set malum illi est: quia talis est.
que nisi ꝑgratiam ad iuuctur: neq con¬
guitionem u̾itatis ꝑcipere: neq concupi¬
scentic carnis sue resistere possit. hoc. aũt
illi mest: non de integritate ꝯditionis:

Expanded text:
diligentia investigari posset. Nunc autem diligentia investigari posset. Nunc autem quia scientiae humanae expositum non est ad cognitionem; fide a nobis credendum est, non curiositate inquirendum. Nam si dicimus animam quando corpori commiscetur voluntate quadam ad delectationem culpae inclinari; jam non originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vitii corporalis detrusam confitemur, ex ipsa necessitate a reatu absolutam esse ostendimus. Quod enim omnino necessitatis est, iquod anima rationalis corpori humano infmalum illi est aut mala voluntas quia nondum velle accepit, aut opus malum quia nondum adhuc bene vel male agere potuit; sed malum illi est quia talis est quae nisi per gratiam adjuvetur, neque cognitionem veritatis accipere, neque concupiscentiae carnis suae resistere possit. Hoc autem illi inest non de integritate conditionis,
Abbreviated transcription (Latin):
foris ad ꝯgintionem uentatis ⁊ exercitan¬
di: et crudiendi fuerũt. Que tñ exertita¬
tio et eruditio naturalit .⁊ sinc labore hoĩ
adesset: si sensus hominis incarne mor¬
tali ꝑ pcc̾m cormptus non fuisset. Ut tũc
plenum ac ꝑfectum ꝯ staret quod ait apłs
Inuisibłia eus acreatura mũdi: ꝑ eaque
ftasũt: intellecta conspiciuntur rantia.
N carne igit mortali ex sensualitate cor¬
rupta nascit᷑ uitiũ ꝯupiscentie. ex sensu
corrupto intium ignorantie. Ibi quia ap¬
petitus querende necessitatis ultra in surã
se extendit. hic aũt: quia instrm̃concipi¬
endr u̾itatis ab integritatis uigore defi¬
cit. Hoc aũt difficultatẽ questionis maxi¬
mam adduxit. quod originale peccatu
nõ nisi nsolo carnaliscorruptionis uiti¬
o assignare udemur. Oꝑ bene usq ad ꝑtici¬
pationẽ anime racionalis extendi necesse
Imũda ac sine uitio creatur ꝑticeps
fiat illius uitii quod ꝑ solam carnẽ addu¬
cit᷑ : dignũ inquisitioẽ esset. si aliqua hoc

Expanded text:
foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plenum ac perfectum constaret, quod ait Apostolus: Invisibilia ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur .n carne igitur mortali ex sensualitate corrupta nascitur vitium concupiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficultatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carnalis corruptionis vitio assignari videmur, quod tamen usque ad participationem animae rationalis extendi necesse munda ac sine vitio creatur, particeps fiat illius vitii quod per solam carnem adducitur, dignum inquisitione esset, si aliqua hoc
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in uestro mortali corpore. Cor¬
pus quippe nostrum necefficale mortale
in psa corruptionis radice fomitẽ pec¬
catiportat. Set ubi spc̃ lib̾tatis ẽ peccatũ
ip̃m ad regnand̾ surgere non potest. Sic
itaq originale poccatum quod inpatri¬
b ꝑ regenerationẽ delctum est. quantũ
ad culpã quia tñ ad penam remanet: ad
eosqui generantur transiens: nõ solum
ad penã ꝯstat. set etiam imputatur adcul¬
pã donec ꝑcepto lanacro regen̾ationis: in
ip̃is quoq culpadeleatur: etiam sipena it

Expanded text:
peccatum in vestro mortali corpore . Corpus quidem nostrum necessitate mortale in ipsa corruptionis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsum ad regnandum surgere non potest. Sic itaque originale peccatum quod in parentibus per regenerationem deletum est quantum ad culpam, quia tamen ad poenam remanet; ad eos qui generantur transiens non solum ad poenam constat, sed etiam imputatur ad culpam, donec percepto lavacro regenerationis in ipsis quoque culpa deleatur, etiam si poena
Abbreviated transcription (Latin):
fide remissionẽ accepũt. Quomodo enĩa
patrib infilios transure potest: quodin
ip̃ispatrib non est: Set sciend̾ est: quod
originale pc̃tm quod a patrib ꝓcarisge
remissum sit. quantum ad penam tñre
mãsit. quantum ad culpam dimissum.
quia nonimputatur. quantum adpenam
retentũ: quia nontollitur. Hoc est enĩ qd̾ a¬
hiis: qui sunt inxpõ ih̾u: ut iidelicet ostẽ¬
deret: quia husqui sunt renati inxp̃o iħu
quãius infirmitas originalis corruptiõĩs
non tollitur. interueniente tñ regenera¬
tionis sacram̃to: ad dãpnationẽ non un¬
putatur. Quib fomes. quidem pectatiin¬
cẽ potest. S peccatũ dñan non potest: quã¬
diulib̾tatẽ suam custodũt. et spm̃ adop¬

Expanded text:
acceperunt. Quomodo enim a patribus in filios transire potest, quod in ipsis patribus non est? Sed sciendum est quod originale peccatum quod a patribus per carnremissum sit, quantum ad poenam tamen permansit. Quantum ad culpam, remissum, quia non imputatur. quantum ad poenam, retentum, quia non tollitur; Hoc enim est his qui sunt in Christo Jesu . Ut videlicet ostenderet, quia his qui sunt renati in Christo Jesu, quamvis infirmitas originalis corruptionis non tollitur, interveniente tamen regenerationis sacramento ad damnationem non imputatur. Quibus fomes quidem peccati inesse potest, sed peccatum dominari non potest quandiu libertatem suam custod
Abbreviated transcription (Latin):
tus culpe: concupiscere est. Cansaculpe ra¬
dixest. Culpa ipsa: arbor est. Actus culpe fruc¬
tus est. In eo itaq quod seminatur. corrup¬
tio mortalitatis est. In eo aũt quod mone
lũtatis inchoatur. Motu oꝑis ꝑficitur. Nõ
itaq nascentes ꝓp̾ea sine uitio ẽe cxistuẽ¬
tur: quia non concupiscunt. quonam ra¬
dicitus intiũ concupiscentie in ip̃is est: ꝑ
quod postea cum operantur cc̃cupiscunt᷑.
nastuntur u̾itatem non ꝯgnoscunt quãdo
non debent set qr tũc cum nascuntur uitiũ
ineisest: quo postea impediuntur: neũi¬
tatẽ agnostant quando debent. Nastiquippe
sine congnitioẽ. natura est non culpa. set ĩ
eo nitio nasti: quo postea a ꝯgnitione ĩuta¬
tis impediant᷑. culpiẽ. non natura. H oc ãt
nitiũ incorruptione carnisest. ⁊ ĩcorrupti¬
one sensus camalis. Qui sensus: siintegri¬
tatẽ suam haberet: prouectus ⁊ ex̃citatus.
nidicim u̾itatis ꝑ ea que foris uidentur¬

Expanded text:
tus culpae concupiscere est, causa culpae ratus culpae concupiscere est, causa culpae radix est. Culpa ipsa arbor, actus culpae fructus. In eo itaque quod seminatur, corruptio mortalitatis est. In eo autem quod nascluntatis inchoatur, motu operis perficitur. Non itaque nascentes propterea sine vitio esse existimentur, quia non concupiscunt, quoniam radicitus vitium concupiscentiae in ipsis est, per quod postea cum operantur concupiscunt.nascuntur veritatem non agnoscunt quando non debent; sed, quia tunc cum nascuntur vitium in eis est, quo postea impediuntur ne veritatem agnoscant quando debent. Nasci quippe sine cognitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa est non natura. Hoc autem vitium in corruptione carnis est et in corruptione sensus carnalis, qui sensus carnalis si integritatem suam haberet provectus et exercitatus, judicium veritatis per ea quae foris vider