comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebuntur ut maneant qͥb hoc est inciꝑe
ut suit. qd est ꝑgere ut ñ sint: P̾aũ amat
ẽẽ: ꝓbat ista in qͣntũ st̃. ⁊ amat qd semꝑ est.
Et si uariabat᷑ in amore istoꝵ. munit̾ in illiꝰ.
⁊ si diffluebat in amore transeuntiũ. in ꝑ-¬
manentis amore solio abr̃ ⁊ stabit. ⁊optine¬
bit ipsũ eẽ qd̃ uolebat. cũ timebat ñ eẽ. ⁊
¶as
magis magisq eẽ consurgis atq extrueriᷤ
In id qd̃ sũme ẽ. atq ita te ab omĩ labe co¬
hibebis qr transit ut ñ sit qd̾ infime est.⁊
sec̃ amantis uires subruut. Hinc fiet ut qͥ ma¬
uult ñ eẽ ne miser sit: qr ñ eẽ ñ pot̃. restat
ut miser sit. ͥ aũ plꝰ amat eẽ quã odit mi¬
ser eẽ. adiciendo ad id qd amat. qd odit ex¬
cludat. Cũ eni in suo gene̾ ꝑfecte eẽ cȩꝑit:
ser cẽ. Qͥ enĩ dicit mallẽ hoc quã illd: elig̃
aliqͥd. Non eẽ aũ ñ est aliqͥd s nichil. & idõ
nullo pacto potes recte eligẽ. quando qd̃ eli¬

Expanded text:
tenebuntur ut maneant, quibus hoc est incipere ut sint, quod est pergere ut non sint? Qui autem amat esse, probat ista in quantum sunt, et amat quod semper est. Et si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si diffluebat in amore transeuntium, in permanentis amore solidabitur, et stabit, et obtinebit ipsum esse, quod volebat cum timebat non esse, et as magis magisque esse, consurgis atque exstrueris in id quod summe est; atque ita te ab omni labe cohibebis, qua transit ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quod amat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, ser esse. Qui enim dicit, Mallem hoc quam illud, eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eli
Abbreviated transcription (Latin):
miser eẽ uelle deb̾em. nc̃ uͦ fateor me qͥd ẽ
malle ł miser̃ eẽ. ꝗ nichil. s tanto stultiꝰ id
uolo qͣnto miseriꝰ. tanto aũ miseriꝰ qͣnto ue¬
riꝰ uideo ñ hoc me uelle debuisse: responde¬
bo. Caue pociꝰ ne hic erres. uͥ te uidere uer̃ pu¬
tas. Nam sibeatꝰ eẽs: utiq eẽ quã ñ eẽ malles.
no ñ eẽ. c̃ eẽ noł miser. Consida gͥ qͣntũ potes
quã magnũ bonũ sit ipsũ eẽ. qd ⁊ beatii. nͣ
miseri uolt̃. Nam si hoc bene considaueris:
uidebis in tantũ te eẽ miser̃. in qͣntũ ñ ꝓpin-¬
qͣs ei qd sũme est. In tantũ aũ putare meliꝰ
eẽ. ut qͥsq ñ sit. quã ut miser sit: in qͣntũ ñ
uides qd̃ sũme est. Et idõ tam̃ eẽ te uelle.
qmĩ ab illo es qͥ sũme est. Si uis itaq miseriã
fug̾e : ama in te hoc ipsũ q eẽ uis. Si enĩ mag̃
magisq eẽ uolueris: ei qd̃ sũme est ꝓpinqͣbis.
⁊ grãs age nc̃ q es. Quanuis enĩ sis beatis infe¬

Expanded text:
miser esse velle deberem. Nunc vero fateor me quidem malle vel miserum esse quam nihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique esse quam non esse malles; ino non esse, cum esse nolis miser. Considera igitur, quantum potes, quam magnum bonum sit ipsum esse, quod et beati et miseri volunt. Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in tantum esse miserum, in quantum non propinquas ei quod summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit quam ut miser sit, in quantum non vides quod summe est: et ideo tamen te esse velle, quoniam ab illo es qui summe est. 21. Si vis itaque miseriam fugere, ama in te hoc ipsum, quia esse vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est propinquabis: et gratias age nunc quia es. Quamvis enim beatis sis infe
Abbreviated transcription (Latin):
ł donec corrigant eqͦ animo tolerare ac susti¬
ab est a uero qd creatori deputanda existimã¬
tur peccata creaturȩ. qͣnuis neceẽ est fiant̃
quȩ ipse futura p̃sciuit: ut cũ tu dix̾is ñ te
inuenire qͦmͦ ñ ei deputet᷑ qͥcqͥd in eiꝰ ereatura
fieri neceẽ est: rego contͣ eũ ñ inueniã mo¬
dũ. neq inueniri posse atq omino ñ eẽ con¬
firmẽ. qͦ ei deputet᷑ qͥcqͥo in eiꝰ creatura itafi¬
eri neceẽ est: ut uoluntate peccantiũ fiat:¬

Expanded text:
vel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustivel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustiabest a vero, quod Creatori deputanda existimantur peccata creaturae, quamvis necequae ipse futura praescivit, ut, cum tu dixeris, non te invenire, quomodo non ei deputetur, quicquid in ejus creatura fieri necesse est, ego contra non inveniam modum, neque inveniri posse, atque omnino non esse confirmem, quo ei deputetur, quicquid in ejus creatura ita fieri necesse est, ut voluntate peccantium fiat
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliũ hominũ ñ mallet ł plura deesse in
cȩlo sidera quã unã arbuscłam in agͦ suo aut
uaccã in arm̃to: s sic̃ etate maiores homine
ł om̃ino contẽpnt̃. ł certe pacient̾ corrigen¬
da expectant iudicia paruuloꝵ qͥ exceptis qͥ¬
b dã qͦr̃ amorẽ lecant᷑. quelibet hominũ cȩ¬
teroꝵ mori malt̃ quã passerẽ suũ. ⁊ multo
magis si homo sit terribił ille. passer aũ ca¬
norꝰ ⁊ pulcher: ita hii qͥ ꝓuectu animi ad
sapientiã ꝓfecert̃. imꝑitos rer̾ existimato¬
res cũ inuenerint dm̃ lauoantes in creaturs
minorib. qͥ eas carnalib suis sensib accomo¬
datiꝰ adhibent. in suꝑiorib uͦ atq meliorib
parts eũ ñ lauoantes. minꝰ ue lauoantes. par¬
tĩ etiã uituꝑare aut emendare conantes. par¬
tĩ ñ credentes qd ear̃ ille sit conditor: taliũ
iudicia ł omĩno contẽpnere si corrig̾e neq̃unt:

Expanded text:
carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino contemneptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori malunt, quam passerem suum; et multo magis si homo sit ille terribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus accommodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nequeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ. peccare ñ posst: Quȩ tñ adhuc
etia ipse meliores st̃. quã corpoꝵ qͦrũlibet
quãlibet splendidissimꝰ fulgor. quẽ ꝓ ipsiꝰ
sĩm dĩ substancia qͥdã quanuis cũ magno
errore uenerant᷑. Qd̃ si in ordine corporear̃
creaturar̃ ab ipsis sidereis choris usq ad nu¬
mer̃ capilloꝵ nr̃oꝵ ita gradatĩ bonar̃ rer̃
pulchritudo contexit᷑. ut imꝑitissime di¬
cat᷑ qͥo est hoc. ut qͥd hoc. omiã enĩ in or-¬
oine suo creata st̃. qͣnto imꝑitiꝰ de qͣc̃q ani¬
diminutionẽ defectũ q ꝑuenerit omĩũ
suꝑabit. Alr enĩ estimat ratio. alr̃ usus.
Ratio estimat luce ueritatis. ut recto udi¬
cio subdat minora maiorib. Usus aũ consue¬
tudine cõmoditatis płmq inclinat᷑. ut ea
płis estimet quȩ ueritas minora eẽ conuin¬
cit. Cũ enĩ corpora cęlestia corporib terrestͥ¬
b magna differentia ratio pp̃onat. qͥs tam̃

Expanded text:
arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fulgor, quem pro ipsius summi Dei substantia quidam, quamvis cum magno errore, venerantur. Quod si in ordine corporearum creaturarum ab ipsis siderum choris usque ad numerum capillorum nostrorum, ita gradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacumque anidiminutionem defecAliter enim aestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uino. de qͦ ebriꝰ factꝰ est anceponerẽ. tca cor¬
cũ illi uituꝑandi sint qͥ eiꝰ ĩmoderato usu a
in ordine suo laudabili cuiꝰ auiditate euanu¬
ert̃ ñ iã merito uicioꝵ. s adhuc naturȩ di¬
gnitate p̾feruntur. Qͥa gͥ omĩs anima omĩ¬
corpore est melior. omĩsq peccatͥx anima
q̃c̃q̃ cecidit nulla cõmutatione corpꝰ efficit᷑
nec omĩno illi aufertͣ qd anima ẽ. ⁊ idõ nul¬
lo pacto amittit qd corpore ẽ melior. in cor-¬
ͣ porib aũ lux tenet pͥmũ loc̃. consequens ẽ
ut pͥmo corpori anima extrema p̃ponat᷑.
fieri q possit. ut corpori alicuiꝰ animȩ ali¬
Nͣ qd̾ alio corpꝰ anteferatur: ut aũ ipsi animȩ
nullo mͦ. Cur gͦ ñ lauoet᷑ ds̃ ⁊ ineffabili p̃¬
dicatione lauoetur. qͥ cũ fecerit eas quȩ
in legib eẽnt iusticie ꝑmansure: fecit eti¬
am alias animas. quas ł peccaturas ł in
peccatis etiã ꝑseueraturas eẽ p̃uidebat:
nullũ hnt̃ rationale ac liber̃ uoluntatis

Expanded text:
 anteponerem: ita corcum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a in ordine suo laudabili, cujus aviditate evanuerunt, non jam merito vitiorum, sed adhuc naturae dignitate praeferuntur. corpore est melior, omnisque peccatrix anima quocumque ceciderit, nulla commutatione corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima est, et ideo nullo pacto amittit quod corpore est melior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, fierique possit ut corpori alicujus animae aliquod aliud corpus anteferatur, ut autem ipsi animae nullo modo. Cur ergo non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent justitiae permansurae, fecit etiam alias animas, quas vel peccaturas, vel in peccatis etiam perseveraturas esse praevidebat; nullum habent rationale ac liberum voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ morit᷑ ñ sit. s ut reqͥescat intendit᷑. Ita cũ
erime credat ñ se futur̃: natura tam̃ qͥetꝰ
eẽ. hoc est magis eẽ desidat. Quaꝑpt̾ sic̃ nul¬
difficile aut laboriosũ omnipotenti dõ. ut
omiã quȩ fecit sic hab̾ent ordinẽ suũ. ut
nulla creatura usq ad miseriã ꝑueniret.
ñ enĩ hoc aut omĩpotens ñ potutt aut bonꝰ
inuidit: respondebo ordinẽ creaturar̃ a sũ-¬
ma usq ad infimã gradib iustis ita decurre¬
re. ut ille inuideat qͥ dix̾it ista ñ eẽt. inui¬
deat etiã ille qͥ dix̾it. ista tał eet̃. Si enĩ. talẽ

Expanded text:
qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nuldifficile aut laboriosum omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem
Abbreviated transcription (Latin):
inuitꝰ es. Qd̃ si ingratꝰ es in eo qd eẽ uis: iure
habes qd uis: creatoris laudo bonitatẽ. Ex illo
do iusticiã. Si dix̾it ñ idõ mori nolo qd̃ mali
miser eẽ quã omĩno n ẽẽ: s ne post mortẽ
miserior sim: respondebo. Si hoc iniustũ est:
ñ sic eris. Si aũ hoc ustũ est: laudemꝰ eũ cuiꝰ
legib sic eris. Si dixerit. unde p̃sumã qd̃ si ħ
iniustũ est ñ sic ero : ⁊ espondebo. Ea si eris in
tua potestate. aut miser ñ eris. aut tuipse te
miuste regendo iuste eris miser. aut uolendo
⁊ ñ ualendo iuste reg̾e ñ eris in tua potestate
⁊ aut in nulliꝰ eris. aut in alt̾iꝰ. Si in nulliꝰ:
aut inuitꝰ aut uolens. S inuitꝰ eẽ nichil po-¬
tes. nͥ te uis aliqͣ suꝑauerit. Porro nulla ui
suꝑari pot̃: qͥ est in nulliꝰ potestate. Si aũ uo¬
lens in nulliꝰ eris potestate: ad hoc ratio re¬
currit ũ sis in tua. ⁊ aut te iniuste regendo
iuste miser sis: aut qm̃ qdlibet uolens eris.

Expanded text:
ngratus es in eo quod esse vis, jure habes quod vis, Creatoris laudo bonitatem: ex illo do justitiam. 19. Si dixerit, Non ideo mori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed invitus esse nihil potes, nisi te vis aliqua superaverit; porro nulla vi superari potest, qui est in nullius potestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc ratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens eris,
Abbreviated transcription (Latin):
cedis. c dubitare ñ possũ. Sed ꝑuellẽ scire
utr̃ uno aliqͦ gne̾ contineant᷑ hec duo.
sapientia scilicet ⁊ nus. q coniuncta eti¬
am in scͥpturis scis hec posita eẽ cõme¬
morasti. an altͥum existat ab altõ. aut
alter̃ in alt̾o consistat. ueluti nuł a sapi¬
entia ł in sapientia. Nam sapientiã exi¬
tere a nuõ. aut consistere in nuõ ñ ausi
rarios aut num Deratores. ł si qͦ alio no¬
mine uocandi st̃. qͥ sũme atq mirabiłr
cõputant. sapientes aũ ꝓpaucos aut for¬
sitan neminẽ. longe uenerabilior. mͥ oc¬
currit sapientia quã nũs. U Rẽ dicis
quã ego q mirari soleo. Nam c̃ ĩmutabi¬
iẽ ueritatẽ nũoꝵ met̃ ipse consido.⁊
eiꝰ qͣsi cubile ac penetrale. ł regionẽ qͣn¬
dã ⁊ si qd̃ alid̃ nom̃ aptũ inueniri pot̃
qͥ nominemꝰ qͣsi habitacłm qd̃dã sed ẽq¬

Expanded text:
E. Dubitare non possum. Sed pervellem scire utrum uno aliquo genere contineantur haec duo, sapientia scilicet et numerus, quia conjuncta etiam in Scripturis sanctis haec posita esse commemorasti; an alterum existat ab altero, aut alterum in altero consistat, veluti numerus a sapientia, vel in sapientia. Nam sapientiam existere a numero, aut consistere in numero, non ausim rarios aut numeratores, vel si quo alio nomine vocandi sunt, qui summe atque mirabiliter computant, sapientes autem perpaucos, aut forsitan neminem, longe venerabilior mihi occurrit sapientia quam numerus. A. Rem dicis quam ego quoque mirari soleo. Nam cum incommutabilem veritatem numerorum mecum ipse considero, et ejus quasi cubile ac penetrale vel regionem quamdam, vel si quod aliud nomen aptum inveniri potest, quo nominemus quasi habitaculum quoddam sed
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. neqͣquã inuide deb̾es. In qͣ terra rursus
scd̃m partes eiꝰ canta ẽ uarietas: ut nichil
qd̃ ad t̾rȩ ꝑtinet spẽm cogitanti occurrat
qd ñ in tota eiꝰ mole ds̃ omĩum conditor fe¬
cerit. Nanq a terra feracissima ⁊ amȩnis¬
sima usq ao salfissirrã ⁊ infecundissimã: ita
gradatĩ ꝑ medias ꝑuenit᷑. ut nullã rep̃hen-¬
de audeas nͥ in cõꝑatione melioris. Atq ita
ꝑ om̃s gradꝰ lauois ascendas: ut qd̃ sũmũ
genꝰ terre inuenis: solũ tam̃ eẽ noł. lamu̾¬

Expanded text:
esset, nequaquam invidere deberes. In qua terra rursus esset, nequaquam invidere deberes. In qua terra rursus secundum partes ejus tanta est varietas, ut nihil quod ad terrae pertinet speciem cogitanti occurrat, quod non in tota ejus mole Deus omnium conditor fecerit. Namque a terra feracissima et amoenissima usque ad salsissimam et infecundissimam, ita gradatim per medias pervenitur, ut nullam reprehendere audeas, nisi in comparatione melioris; atque ita per omnes gradus laudis ascendas, ut quod summum genus terrae inveneris, solum tamen esse nolis. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
te laudandꝰ est. ñ solũ qm̃ peccantes eas ui¬
ste ordinat: s etiã qi tales instituit ut eti¬
am peccatis sordidate. nullo mͦ lucis cor¬
parał dignitate suꝑentur. oe qua tam̃ ui¬
re laudatur. Illo qͦ moneo caueas. ne forte
ñ dicas qͥd ẽ meliꝰ fuisse ut ñ eẽnt. s dicas.
alit̾ eas fieri debuisse. Ecqͥd eni tibi uera ra¬
tione meliꝰ occurrerit. scias fecisse dm̃ can¬
quã bonoꝵ omĩum conditorẽ. Non est aũ
uera ratio s inuidiȩ infirmitas: cũ aliqͥd
meliꝰ faciendũ fuisse cogitaueris. iã nichil
alid̃ inferiꝰ uelle fieri. Tanꝗ si ꝑspecto cęlo
nolles terrã factã eẽ. Iniq omino. Recte enĩ
rep̃henderes si p̃termisso cȩlo terrã factã ui¬
deres. qm̃ diceres ita eã fieri debuisse. sicuti
posses cogitare celũ. Ciĩ gͦ eciã illd̾ ad cuiꝰ spe¬
ñ fraudatꝰ. ut inferior qͦ aliqͣ fieret ⁊ terra

Expanded text:
te laudandus est, non solum quoniam peccantes eas jute laudandus est, non solum quoniam peccantes eas juste ordinat, sed etiam quia tales instituit, ut etiam peccatis sordidatae, nullo modo lucis corporalis dignitate superentur, de qua tamen jure laudatur. 13. Illud quoque moneo caveas, ne forte non dicas quidem melius fuisse ut non essent, sed dicas aliter fieri eas debuisse. Quidquid enim tibi vera ratione melius occurrerit, scias fecisse Deum tanquam bonorum omnium conditorem. Non est autem vera ratio, sed invida infirmitas, cum aliquid melius faciendum fuisse cogitaveris, jam nihil aliud inferius velle fieri, tanquam si perspecto coelo, nolles terram factam esse; inique omnino. Recte enim reprehenderes, si praetermisso coelo terram factam videres, quoniam diceres ita eam fieri debuisse, sicuti posses cogitare coelum. Cum ergo etiam illud ad cujus spenon fraudatus, ut inferior quoque aliqua fieret et terra
Abbreviated transcription (Latin):
lam illo qd tercio loco posiusti. qͦmͦ ñ
creatori deputandũ sit qͥcqͥd in eiꝰ crea-¬
tura fieri necesse ẽ: regła illa pietatis fa-¬
cile remouebitur quã meminisse nos con-¬
uenit gr̾arũ actionẽ nos deb̾e creatori
nrs̃. cuiꝰ ꝓfecto largisima bonitas iustis¬
sime lauoaret᷑ eciã si aliqͦ inferiori creatu¬
rȩ gradu nos condidisset. Quanuis enĩ anima
nrã peccatis tabefacta sit: sublimior est tã
⁊ melior quã si in hanc lucẽ uisibilẽ uerte¬
retur. Et uides ꝓfecto de huiꝰ lucis eminen¬
tia. quantũ laudent animȩ dĩ. etiã corpo¬
ris sensib deditȩ. Quaꝓpt̾ ñ te iã moueat qd¬
tã uituperantur animȩ peccatrices. ut di¬
cas in corde tuo meliꝰ fuisse siᷝ eẽnt. In sui e¬
nĩ comꝑatione uituꝑantur. dũ cogitant᷑
quales eẽnt. si peccare noluissent. Institutar
tam̃ ear̃ ds̃ p̃clarissime ꝓ humana faculta¬

Expanded text:
ertio loco posuisti, quomodo non ertio loco posuisti, quomodo non Creatori deputandum sit quidquid in ejus creatura fieri necesse est; regula illa pietatis facile commonebit, quam meminisse nos convenit, gratiarum actionem nos debere Creatori nostro. Cujus profecto largissima bonitas justissime laudaretur, etiamsi aliquo inferiore creaturae gradu nos condidisset. Quamvis enim anima nostra peccatis tabefacta sit, sublimior est tamen et melior, quam si in hanc lucem visibilem verteretur. Et vides profecto de hujus lucis eminentia, quantum laudent animae Deum etiam corporis sensibus deditae. Quapropter non te jam moveat, quod vituperantur animae peccatrices, ut dicas in corde tuo melius fuisse si non essent. In sui enim comparatione vituperantur, dum cogitatur quales essent, si peccare noluissent. Institutor tamen earum Deus praeclarissime pro humana faculta
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uidet tam̃ eos qͥ ꝓpͥa uoluntate peccabt̃.
Cur gͦ ñ uindicet iustꝰ. quȩ ficri ñ cogit p̃sciꝰ:¬
nͨ Sic̃ enĩ tu memoria tua ñ cogis facta eẽ quȩ
p̃teriert̃: sic ds̃ p̃scientia sua ñ cogit facien¬
da quȩ futura st̃. & sicut tu quedã quȩ
fecisti meministi. nec tam̃ quȩ meministi
omiã fecisti: ita ds̃ omiã qͦr̃ ipse auctor
est p̃scit. nec tam̃ omĩum quȩ p̃scit ipse¬
Nͣ auctor est. Qr᷑ aũ ñ auctor ẽ : iustꝰ est ultor¬
Hinc gͦ iã intellige. qua iusticia ds̃ peccata
pumat. qr quȩ nouit futura ñ fac̃. Nã
si ꝑꝑea ñ debet retribuere suppliciũ pecca¬
torib qr p̃uidet peccaturos: ñ recte faci¬
entib debet p̃mia retribuere. q ⁊ recte
facturos nichilominꝰ p̃uidet. C lmmo u̾¬
nͭ fateam̃ ⁊ ad p̾scientiã eiꝰ ꝑtinere ne qͥd eũ
lateat futuroꝵ. ⁊ ad iusticiã ut peccatũ
qr uoluntate cõmittit᷑. ita iudicio eiꝰ im¬
pune ñ fiat. sid p̃scientia ñ cogitur fieri:

Expanded text:
eos, qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus, quae fieri non cogit praescius. Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse, quae praeterierunt, sic Deus praescientia sua non cogit facienda, quae futura sunt. Et sicut tu quaedam, quae fecisti, meministi, nec tamen, quae meministi, omnia fecisti, ita Deus omnia, quorum ipse auctor est, praescit, nec tamen omnium, quae praescit, ipse auctor est. Quorum Hinc ergo jam intellige, qua justitia Deus peccata puniat, quia, quae novit futura, non facit. Nam si propterea non debet retribuere supplicium peccantibus, quia praevidet peccaturos, nec recte facientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturos nihilominus praevidet, immo vero fateamur, et ad praescientiam ejus pertinere, ne quid eum lateat futurorum, et ad justitiam, ut peccatum, quia voluntate committitur, ita judicio ejus impune non fiat, sicut praescien
Abbreviated transcription (Latin):
at peccata quȩ necesse ẽ fieri. aut qͦmͦ ñ
sit necesse fieri quȩ futura eẽ p̾sciuit. aut
eẽ aliquẽ. ñ eẽt neceẽ ut ꝑ ccaret: Srlin
smo
necesse esset ut peccaret. Non enĩ alt cẽt p̃
Qa nͥ fallor ñ continuo tu peccare cog̾es quẽ
peccatur̃ eẽ p̃scires. neq ipsa p̃scientia tua
peccare eũ cog̾et: quanuis sine dubio pecca¬
turꝰ eẽt. Non enĩ alr̃ id futur̃ eẽ p̃scires. Sic̃¬
nͣitaq ñ sibi aduersant᷑ hec duo uo tu p̾scien-

Expanded text:
at peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non at peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non sit necesse fieri quae futura esse praescivit; aesse aliquem, non esset necesse ut peccaret? E. Imo necesse esset ut peccaret: non enim aliter esset fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires, neque ipsa praescientia tua peccare eum cogeret, quamvis sine dubio peccaturus esset. Non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescie
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ. Ita fit ut ⁊ dm̃ ñ negemꝰ eẽ p̾sciũ
mꝰ. Cũ enĩ sit p̃sciꝰ uoiuntatis nrẽ. cuiꝰ est.
p̃sciꝰ ipsa erit. uoluntas gͦ erit: qr uolunta¬
tis est p̃sciꝰ. Nec uoluntas eẽ poti̾t. si in po-
ꝓpterea mͥ certior aderit. qr ille cuiꝰ p̾sci¬
entia ñ fallit̾. affuturã mͥ eẽ p̃sciuit.C
Ecce iã ñ nego ita necesse eẽ fieri quȩc̃q p̃¬
sciuit ds̃. ⁊ ita xũ peccata nr̃a p̃scire. ut
maneat tam nobis uoluntas libera. atq
in nrã posita potestate.U ͥo gͦ te mouet:¬
gerit. negabis nullo cogente. aut suꝑiori
aut inferiori aut ȩquali. s ea nos uolunta¬
te peccare: C Nichil hoꝵ ꝓrsus audeo ne¬
gare. s tam̃ fateor ñdũ uidõ qͦmͦ sibi ñ
aduersentur hȩc duo p̾scientia dĩ de pec-¬
catis nrĩs. ⁊ nrm̃ in peccando liber̃ arbi¬
tͥum. Nam ⁊ iustũ dm̃ necesse est fateamͣ
⁊ presciũ. S scire uellẽ qua iusticia puni-¬

Expanded text:
habemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praesciuhabemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praesciuus. Cum enim sit praescius voluntatis nostrae, cujus est praescius ipsa erit. Voluntas ergo erit, quia voluntatis est praescius. Nec voluntas esse poterit, si in potepropterea mihi certior aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in nostra posita potestate. CAPUT gerit, negabis nullo cogente, aut superiore, aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non adversentur haec duo, praescientia Dei de peccatis nostris, et nostrum in peccando liberum arbitrium. Nam et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puni
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ alid̃ fieri quã p̃sciuit ds̃. si uoluntas ñ
erit. quã uoluntatẽ futurã ille p̃sciuerit:
Omitto illo eq monstruosũ qd̃ pauloante di¬
xi eundẽ hominẽ dic̾e. necesse ẽ ut ita uelĩ
qͥ necessitate suꝑposita auferre nitit᷑ uolũ¬
tatẽ. Si enĩ necesse ẽ ut uelit. unde uolet
cũ uoluntas ñ eritͦ Ed̃ siñ hoc mͦ dix̾it. s di¬
xerit se qi necesse ẽ ut uelit. ipsa uoluntatẽ
in potestate ñ hab̾e. occurritur ex eo qd ip¬
se dixisti cũ quererẽ. utr̃ inuitꝰ beatꝰ futurꝰ
ci de te clamasse uerrtatẽ. Non enĩ negare nõ
est nob̃. ñ utiq uolumꝰ. Ed si fieri ñ pot̃ ut dũ
uolumꝰ ñ uelimꝰ. adest utiq uoluntas uolt̃¬
tib. nec alid qͥcquã est in potestate. nͥ qd uo-
lentib ad est. Uoluntas gͥ nrã. nec uoluntas
esset. nͥ eẽt in nr̃a potestate. Porro qr est in
potestate. lib̾a est nob̃. Non enĩ est nobis lib̃ỹ n
qd̃ in potestate ñ habemꝰ. aut pot̃ ñ eẽ qd

Expanded text:
n potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus ci de te clamasse veritatem: non enim negare possest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim est nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
alioqͥn nulla p̾scientia est. nec tam̃ ex eo
cogimur sentire qd̃ absurdissimũ est. ⁊
longe a ueritate seclusu. ñ te uoluntate be¬
atũ futur̃. sic̃ uoluntatẽ beatitudinis c̃ cȩ¬

Expanded text:
alioquin nulla praescientia est; non tamen ex eo alioquin nulla praescientia est; non tamen ex eo cogimur sentire, quod absurdissimum est et longe a veritate seclusum, non te volentem beatum futurum. Sicut autem voluntatem beatitudinis, c
Abbreviated transcription (Latin):
CMͥ si esset potestas ut eẽm beatꝰ: iã ꝓfecto
eẽm. uolo enĩ etiã nẽ ⁊ ñ sũ: qi ñ ego s ille me
beatũ facit. Optime de te ueritas clamat.
neminẽ posse alid sentire esse in potestate
in nr̃a potestate quã ipsa uoluntas ẽ. Fa
enĩ ꝓrsus nullo interuallo locorũ ut uolumꝰ
p̃sto ẽ. Et idõ recte possumꝰ dic̾e ñ uoluntate
senescimꝰ. s necessitate ⁊ aut ñ uoluntate mo¬
rimur s necessitate. ⁊ si qͥd alid̾̃ hꝰmodi. ñ uo¬
luntate aũ uolumꝰ. qͥs ł oelirꝰ audeat dicer:
Quamobrẽ quanuis p̃sciat ds̃ nrãs uolun-
tates futuras: ñ ex eo tam̃ conficitur. ut
ñ uoluntate aliqͥd uelimꝰ. Nam ⁊ de beatitu¬
dine qd̃ dixisti. ñ abs te ipso beatũ fieri: ica
dixisti. quasi hoc ego negauerĩ. S dico. cũ
futurꝰ es beatus: ñ te inuitũ. s uolentẽ
tuȩ. nec aliqͥd fieri possit quã ille p̃sciuit.

Expanded text:
E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto essem: volo enim etiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te veritas clamat. Non enim posses aliud sentire esse in potestate in nostra potestate, quam ipsa voluntas est. Ea enim prorsus nullo intervallo, mox ut volumus praesto est. Et ideo recte possumus dicere, Non voluntate senescimus, sed necessitate; aut, non voluntate morimur, sed necessitate; et si quid aliud hujusmodi: non voluntate autem volumus, quis vel delirus audeat dicere? Quamouturas, non ex eo tamen conficitur ut non voluntate aliquid velimus. Nam et de beatitudine quod dixisti, non abs teipso beatum fieri, ita dixisti, quasi hoc ego negaverim: sed dico, cum futurus es beatus, non te invitum, sed volentem ter aliquid fieri possit quam ille praescivit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦrũ p̃sciꝰ ds̃ est : necessitate funt ñ uolun¬
tate : C Ego cũ dicerẽ necessitate uniu¬
sa fieri quȩ ds̃ futura p̃sciuit: ea sola intu
in sua creatura oꝑatur ds: C lam semel
statuit que admodũ ferat᷑ ordo eiꝰ uniuersita¬
tis quã condidit. neq enĩ aliqͥd noua uolun¬
tate amministrat. U Nunqͥd neminẽ beatũ
facit: c facit uͦ. U Tunc utiq facit: quan¬
do ille fit. C Ita est. u Si gͥ uerbi gr̃a post
annũ beatꝰ futurꝰ es: post annũ te beatũ
facturꝰ est. C Etiam. Ulam gͦ prescit ho¬
die qd̃ post annũ facturꝰ est. C Semꝑ hoc
p̃sciuit. nc̃ qͦ hoc eũ p̃scire consentio: si est
ita futur̃. dic queso. nũ tu creatura eiꝰ
ñ es. aut tua beatitudo ñ in te fiet: C lm¬
mo ⁊ creatura eiꝰ sũ: ⁊ in me fiet qd̃ beatꝰ ero.
U Non gͦ uoliuitate s necessitate in te fiec
beatitudo tua. dõ faciente. C Holuntas illꝰ
mͥ est necessitas. Cu itaq inuitꝰ beatꝰ eris:

Expanded text:
raescius est, necessitate fiunt, non voluntate? E. Ego cum dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intue. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratur ordo ejus universitatis quam condidit; neque enim aliquid nova voluntate administrat. A. Numquid neminem beatum facit? E. Facit vero. A. Tunc utique facit, quando ille fit. E. Ita est. A. Si igitur, verbi gratia, post annum beatus futurus es, post annum te beatum facturus est. E. Etiam. A. Jam ergo praescit hodie quod post annum facturus est. E. Semper hoc praescivit: nunc quoque hoc eum praescire consentio, si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet quod beatus ero. A. Non ergo voluntate sed necessitate in te fiet beatitudo tua Deo faciente. E. Voluntas illius mihi est necessitas. A. Tu itaque invitus beatus eris.
Abbreviated transcription (Latin):
futuras p̃uidet uoluntates: multo magiᷤ
p̃uoet qͥo de iustis impus q facturꝰ sit.
CProrsꝰ simeoꝵ oꝑũ p̃sciũ dm̃ dico: multo
fidentiꝰ eũ dixerĩ precire oꝑa sua. ⁊ qͥd sit
facturꝰ certissime p̃uide. U Nonne gͥ caueͤ
ne tͥ dicatur etiã ipsũ quecunq facturꝰ est¬

Expanded text:
futuras praevidet voluntates, multo magis futuras praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praescium Deum dico, multo fidentius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
um futuroꝵ. ⁊ nos ñ necessitate s uolũ¬
tate peccemꝰ. Si eni p̃sciꝰ est ds̃ inqͥs pecca-¬
tur̃ ẽẽ hominẽ necesse ẽ ut peccet.Si aũ
necesse est. ñ gͦ est in peccando uoluntatᷤͤᷤ
arbitriũ. s pociꝰ ineuitabił ⁊ fixa necessitaᷤ.
Qua rationatione hoc uidelicet ne confi¬
ciatur times. ut aut ds̃ futuroꝵ omĩum
p̃sciꝰ impie negetur: aut si hoc negare
ñ possumꝰ. fateamur ñ uoluntate s ne¬
cessitate peccare. An aliqͥo alid̃ te mouet:
CNichil interĩ alid. U Res gͦ uniuersaᷤ
quar̃ os̃ est p̃sciꝰ : ñ uoluntate s neces-¬
sitate fieri putas. C Omĩno ita puto.
Exꝑgiscẽ tandẽ. ceq ipm̃ paululũ intu-¬
ere. ⁊ dic mͥ si potes qualẽ sis habiturꝰ cras
uoluntatẽ. utr̃ peccandi. an recte faci¬
endi. C Nescio. AEo dm̃ itidẽ nescire
hoc putas: E Nullo mͦ id putauerĩ. U
Sigͦ uoluntatẽ tuã crastinã nouit ⁊ omĩ¬
um hominũ. siue qͥ st̃. siue qͥ futuri ft̃

Expanded text:
necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crastinam novit, et omnium hominum, sive qui sunt, sive qui futuri sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
grãs dõ se deb̾e intellig̾ent. etiã si ali¬
qͥd inferiꝰ eos uoluisset eẽ quã st̃. omĩb os¬
sib ⁊ medulł conscientie suȩ clamarent.
ego dixi dnẽ miserere mei. cura ammã
meã qr peccaui tͥ: ita certis itinerib
diuine miscdĩȩ in sapientiã ducerent᷑. ut
neq inuentis reb inflati. neq ñ inuen¬
tis turbulenti. ⁊ cognoscendo instructi¬
ores fierent ad uidendũ. ⁊ ad quȩrendũ
ignorando mitiores. Tibi uͦ cui hoc rã ꝑsu¬
asũ eẽ ñ dubito: uide quã facile de tã
magna q̃stione respondeã. cũ mͥ pͥor. in¬
terroganti pauca respondis. Certe enĩ ħ¬

Expanded text:
ent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito, vide quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi prior interroganti pauca responderis. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ hominẽ qͥsqͥs existimat: de hominũ nu¬
mero exterminandꝰ est. Quȩ cũ ita sint: inef
fabilł me mouet. qͦmo̾ fieri possit. ut ⁊ ds̃ p̃¬
seiꝰ sit omĩum futuroꝵ. ⁊ nos nulla necessita¬
te peccemꝰ. Esqͥs enĩ dix̾ie alit̾ euenire aliqͥo
posse quã ds ante p̃sciuit: p̃scientiã dĩ destro¬
ere insanissima impietate molit᷑. Quaꝓpt̾ si
p̃sciuit ds peccatur̃ eẽ pͥmũ bonũ hominẽ.
qd̃ necesse est. concedat mͥ qͥsqͥs mecũ omĩũ
futuroꝵ p̾sciũ fatet᷑ om̃. si gͦ ita est: ñ dico ñ
eũ faceret. bonũ enĩ fecit. nec obeẽ qͥcꝗͣ dõ
posset peccatũ eiꝰ quẽ bonũ ipse fecit. im-¬
mo in qͦ faciendo bonitatẽ suã ostend̾at.
ostendit etiã in puniendo iusticiã. ⁊ liban

Expanded text:
non esse hominem, quisquis existimat, de hominum nunon esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est. CAPUT fabiliter me movet, quomodo fieri possit ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ eẽ fateam̃. omĩsq de hac re disciplina
utił ad id ualeat. ut eo motu imꝓbato atq
cohibito uoluntatẽ nrãm ad fruendũ sem¬
piterno bono a lapsu temparaliuĩ conuer
q uitime sentio: quã me habere uolunta¬
tẽ eaq me mou̾i ao aliqͥd fruendũ. Id ar̃
meũ dicã ꝓrsꝰ ñ inuenio: si uoluntas qua
uolo ⁊ nolo ñ est mea. Quaꝓpt̾ ctu tribuẽ¬
dũ est si qͥd ꝑ illam male facio ħͥ michi ͤ Cũ
enĩ bonꝰ ds me fecerit. nec bene aliqͥo faciã
nͥ ꝑ uoluntatẽ: ad hoc pociꝰ datã eẽ abono
dõ satis apparet. Motꝰ aũ qͦ huc aut illuc uo¬
luntas conuertitur nͥ eẽt uoluntariꝰ atq in N¬
nrã positꝰ potestate : neq laudanoꝰ cũ ad su¬
ꝑiora. neq culpandꝰ homo eẽt cũ ad inferio¬
ra detorquet: quasi quandã caromẽ uolun¬
tatis. neq omĩno monendꝰ eẽt ut istis negle¬
ctis ęt̾na uellet adipisci. atq ut male nollet
uiuere. uellet aũbene. Hoc aũ monendũ

Expanded text:
hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertaque intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum
Abbreviated transcription (Latin):
q ulla culpa dephendi pot̃. uͥ natura ne¬
cessitas q dnãtur. Nullo mͦ aũ dubitare de¬
buisti. ñ eẽ ita datã quando istũ motũ cul¬
pabilẽ eẽ ñ dubitas. C Ego ipsũ motũ
culpabilẽ dixi. ⁊ idõ michi displicẽ⁊ rep̃¬
hendendũ eẽ dubitare ñ possũ. Animã uͦ
que isto motu ab incõmutabili bono ad cõ¬
mutabilia detrahit᷑. nego eẽ culpandã.
si eiꝰ natura tał ẽ. ut eo necessario moue¬
atur. U Cuiꝰ ẽ iste motꝰ. quẽ ꝓfecto cul¬
pandũ ẽẽ concedis: C lam animo eũ ui¬
dõ. s cuiꝰ sit nescio. u Nunqͥo negas eo moto
animũ mou̾i: C Non nego. U Negas ergo
motũ qͦ mouet᷑ lapis motũ eẽ lapidis: Neq
enĩ illũ dico motũ qͦ eũ nos mouemꝰ: ł aliqͣ
ui aliena mouet᷑: ueluti c̃ in cęlũ iacitur.

Expanded text:
que ulla culpa deprehendi potest, ubi natura neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas. E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur,
Abbreviated transcription (Latin):
g anime̾ motũ: E inculpabilẽ animi mo¬
tũ ñ rep̃hendo: s nescio an ulla culpa
sit relicto incõmutabili bono ad comuta¬
bilia conuerti. U Rep̃hendis gͦ qd̃ nescl:
C Noli uerbo p̃mere. Ita enĩ dixi. Nescio
an ulla culpa sit. ut intellizi usluci ĩ si¬
ue dubio culpã eẽ. Nam hoc uerbo qd̃ di¬
xi nescio satis ꝓfecto irrisi dubitationẽ
de re manifesta. U Hide qͥd sit certissima
ueritas. quȩ te coegit tã cito obliuisci. qd̃¬
N paulo ante dixisti. Si enĩ natura ł necessi¬
tate iste motꝰ existit: culpabił eẽ nullo
pacto pot. Tu uͦ eẽ culpabilẽ ita firmissi¬
me tenes: ut dubitationẽ de hac re tã cer¬
ta etiã irridendã putaueris. Cur gͦ tͥ ł af¬
firmandũ. E certe cũ aliqua dubitatione
dicendũ usũ est qd̃ ꝑspicue falsũ eẽ ipse
conuincis: dixisti enĩ. Si ita data est uolũ¬
tas libera. ut naturalẽ habeat istũ mo-¬
tũ: iã necessitate ad hec conuercitur. ne¬

Expanded text:
abilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum, vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; ne
Abbreviated transcription (Latin):
sua peccata pietate supplici confiteri. Qui
om̃s. si ꝑsuadi sibi paterent᷑. ut cũ oe opti¬
mo ⁊ iustissimo ⁊ potentissimo cogitant.
bonitatẽ ⁊ iusticiã ⁊ potentiã dĩ longe ma¬
iorẽ suꝑiorẽ q eẽ crederent quã qͥcqͥd cogi¬
tacione concipiunt. consioerantes giss

Expanded text:
sua peccata pietate supplici confiteri. Qui sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃. uelocioresq st̃ ad excusationẽ quã ad
confessionẽ peccatoꝵ suoꝵ. Alii eni nullã
diuinã ꝓuidentiã preesse reb humanis
libent̾ opinant᷑. dũq fortuitis cõmittunt
casib ⁊ animos ⁊ corpora sua. traduntq se
feriendos ⁊ dilaniandos libidinib diuina
iudicia negantes humana fallentes: eos
a qͥb accusant᷑ fortuue patro cinio ꝓpulsa¬
re se putant. quã tam̃ cecã effing̾e̾ ac
ping̾e consuert. ut aut meliores ea sint a
qua se regi arbitrant᷑ : aut se qͦ cũ eadẽ cȩ¬
citate ⁊ sentire ista fateant᷑ ⁊ drẽ. Nec eni
talib abfurde etiã concedit᷑ casib eos ag̾e
omiã: quando agendo cadt̃. S aduersus
hãc opinionẽ plenã stultissimi ac demen¬
tissimi erroris: satis ut arbitror. scd̃a nr̃a
sermocinatione dissertũ est. Alu uͦ quan¬
ꝗͣ negare ñ auoeant p̃sid̾e humane uitȩ
ꝓuidentiã dĩ: malunt tam̃ eã. ł infirmã
ł iniusta. ł malã nefario erroe credẽ: quã

Expanded text:
ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
naturał est illi motꝰ. animo uͦ iste uolunta¬
riꝰ. Hinc est qd̃ lapidẽ si qͥs dicat peccare qd̃
pond̾e suo tendit in insima: ñ dicã ipso la¬
pide stoudior. s ꝓfecto demens iudicat᷑. An¬
mũ ui peccati argiumꝰ. cũ eũ coniuncimus
suꝑioribꝰ desertis ad fruendũ inferiora p̃po¬
nere. ꝓ pterea qͥd opꝰ est querere unde mo¬
tꝰ iste existat. qͦ uoluntas auercitur ab in

Expanded text:
naturalis est ille motus, animo vero iste voluntanaturalis est ille motus, animo vero iste voluntarius. Hinc est quod lapidem si quis dicat peccare, quod pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo voluntas avertit
Abbreviated transcription (Latin):
idõ ñ est simił illi motui qͦ naturałr mouet᷑
lapis. u Egimꝰ ne aliqͥo suꝑiorib duab dis¬
putacionib  c Egimꝰ sane. u credo gͦ
meminisse te in pͥma disputacione satis eẽ¬
N cõꝑtũ. nulla refieri mentẽ seruã libidinis nͥ
ꝓpͥa uoluntate. Nam neq a suꝑiore neq ab
eqͣli eã posse ad hoc dedecꝰ cogi. q. iniustũ est
neq ab inferiorẽ qi ñ pot̃. Restat gͦ ut eiꝰ sit
ꝓpͥus iste motꝰ. qͦ fruendo uoluntatẽ ao cre¬
aturã a creatore conuertit. S̾ͥmotꝰ si culpȩ
deputat᷑. unde qͥ dubitat irrisione dignꝰ aibi
iusꝰ est: ñ est utiq naturał s uoluntariꝰ. in
eoq simit est illi motui qͦ deorsũ uersus lapis
fertur qđsic̃ iste ꝓpͥus est lapidis: sic ille an¬
mi. Uerũtamen in eo dissimił qd in potestate
ñ habet lapis cohibere motũ qͦ fertur inferi
animꝰ uͦ dũ ñ uult ñ ĩta mouetur. ut suꝑio¬
rib desertis inferiora diligat. ⁊ idõ lapidi

Expanded text:
aturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis, sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum quo fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat; et ideo lapidi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. nã omĩno ego iã opꝰ eẽ ñ arbitror: si
qͥd tam̃ putas: in aliã disputationẽ diffe¬
rendũ est. C Seqͦr sane uoluntatẽ tuã
ut in tempꝰ alio. qd̃ hinc mouerit differa¬

Expanded text:
tas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si tas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si quid tamen putas, in aliam disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, ut in temp
Abbreviated transcription (Latin):
ta est: oportet auferas etiã ipsã inchoatio¬
nẽ formȩ quȩ tanꝗͣ mati̾es ad ꝑficiendũ
subiacere uidetur artifici. Si eni formȩ
ꝑfectio bonũ est: ñnullũ iã bonũ est.
forme inchoatio. Ita detracto penitꝰ omĩ
bono: ñ qͥdẽ ñ nichil ẜomĩno nichil rema¬
nebit. Omẽ aũ bonũ ex dõ. Nulla gͦ natu¬
ra ẽ: que ñ sit ex dõ. Motꝰ gͦ ile auersioniᷤ
qd̃ fatemur eẽ peccatũ qm̃ defectiuus mo¬
tꝰ est: om̃is aũ defectꝰ ex nichilo est: uide
qͦ ꝑtineat.: ad dni ñ ꝑtinere ne dubites. Qͣ
tñ defectꝰ qnĩ est uoluntariꝰ:. in nrã est posi¬
tus potestate. Si eni times illui: oportet ut
nolis. Si aũ noł: ñ erit. Sd gͦ securiꝰ quã eẽ
in ea uita uͥ ñ possit tͥ euenire qd̃ ñ uis:
firma teneamꝰ ⁊ expectemꝰ certa spe. ⁊ ca¬
ritate aroenti desideremꝰ. Si qͥd aũ de origi¬
ne peccati diligentiꝰ querendũ ad huc pu¬

Expanded text:
ta est; oportet auferas etiam ipsam inchoatiota est; oportet auferas etiam ipsam inchoationem formae, quae tanquam materies ad perficiendum subjacere videtur artifici. Si enim formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonum est et formae inchoatio. Ita, detracto penitus omni bono, non quidem nonnihil, sed omnino nihil remanebit. Omne autem bonum ex Deo: nulla ergo natura  peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat, et ad Deum non pertinere ne dubites. Qui tamen defectus quoniam est voluntarius, in nostra est positus potestate. Si enim times illum, oportet ut nolis; si autem nolis, non erit. Quid ergo securius quam esse in ea vita, ubi non possit tibi evenire quod non vis? firma teneamus, et exspectemus certa spe, et charitate ardenti desideremus. Si quid autem de origine peccati diligentius quaerendum adhuc pu