comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ sit paulo ꝓmittenti nob̾. qͥa sic̃ abrahȩ re¬
putata ẽ credenti fides ad iusticiã: ita ⁊ nobis
reputabit᷑ credentibꝰ in eũ qͥ suscitauit iħm
xꝑm dñm nr̃m a mortuis. In qͦ ego ꝓ paruitate
sensus mei illud adu̾to. q̃d multo sit magnifi¬
centiꝰ in laudibꝰ dĩ. resuscitasse iħm xꝑm dñm
nr̃m a mortuis: qũa fecisse cęlũ ⁊ terrã. creasse
angłos. ⁊ cȩlestes condidisse uirtutes. Illud enĩ
fuit face̾ q̃ non erant. hoc aũt. reparare q̃ peri¬
erant: illud fuit ñdũ deleta instituere. hoc
iã deleta restituere. Illud deniq uissione: hoc
passione ꝑfectũ ẽ. Sed huiꝰ tanti tãq magnifi¬
qͥa ⁊ a mortuis eũ suscitare potens ẽ ds̃. Credi¬
derat etiã q̃d ñ illi tantũ ysaac res pandens¬
unicũ offerebat: qͥa in eo non interitũ posteritatis
sed reꝑationẽ mundi. ⁊ in nouationẽ tociꝰ creadi¬
modo cõpetent̃ uidebit᷑ habita cõꝑatio fidei

Expanded text:
visum sit Paulo promittenti nobis, quia sicut Abrahae reputatum est, credenti fides ad justitiam, ita et nobis reputabitur credentibus in eum qui suscitavit Jesum Dominum nostrum a mortuis. In quo ego pro parvitate sensus mei illud adverto, quod multo sit magnificentius in laudibus Dei resuscitare Jesum Dominum nostrum a mortuis, quam fecisse coelum et terram, creasse angelos et coelestes condidisse virtutes. Aliud enim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus tanti tamque magnifiquia et a mortuis eum suscitare potest Deus. Crediderat etiam quod non illi tantum Isaacunicum offerebat, quia in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et innovationem tomodo competenter videbitur habita comparatio fidei
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ur̃ãm fr̃s: quia ñ multi sapientes int̾ uos scđ̾m¬
carnẽ non multi nobiles s quȩ stulta st̃ mundi
el egit ds̃ ut confundat sapientes ꝙ infirma
mundi elegit d̾s̃ ut confundat fortia Sicut gͦ
stulta mundi elegisse dic̃ dm̃. hoc ẽ gentes. ut
c̃fundet sapientes sine dubio iudeos.ꝙ infirma
mundi ut c̃fundat fortia: eodẽ ordine in hoc
loco dic̃. & de his que ñ st̃ ut ea quȩ st̃ destruat.
q ñ esse gentes. ẽẽ aut̃ iudeos ostendit. id est qui
in lege erant. s legẽ ñ implebant. ut destrue¬
rent᷑. & inducerent᷑ illi qͥ ñ erant in lege: et
abrahȩ fidi credulitatis merito iungerent᷑¬

Expanded text:
onem vestram, fratres, quia non multi sapientes inter vos sonem vestram, fratres, quia non multi sapientes inter vos ssed quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientiam, et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Sicut ergo stulta mundi elegisse dicit Deum, hoc est, Gentes, ut confunderet sapientiam, sine dubio Judaeos, et infirma mundi, ut confunderet fortia. Eodem ordine in hoc loco dicit et de his quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, et non esse Gentes, esse autem Judaeos ostendit, id est, qui in lege erant, sed legem non implebant ut destruerentur et induerentur illi qui non erant in lege, et Abrahae fidei credulitatis merito jungerent
Abbreviated transcription (Latin):
uocauerit ea quȩ ñ st tãquã quȩ st̃ Potest
tam̃ etiã illud adu̾ti ut in hoc loco erga laudeᷤᷤ
di apłs latius uideat᷑ effusus: & iniciũ pͥmȩ euis
creature cũ animi ratione memorasse. cũ ex
nichilo ẽẽ fecit uniuersa: & ea quȩ ñ erant.
uirtute potentiȩ suȩ tãquã quȩ essent & subsi¬
sterent euocauit. &ita ei in creando nichil
fuisse difficile: ut cũ nichil existeret. omĩa su¬
bito uocata. ita affuisse tã ꝙͣ quȩ sẽꝑ extiterĩt
Qͦa si qui nobis obiciat illũ apłi sermonẽ quẽ
ed dirinthios scribit ubi dic̃ quia contẽptibi¬
lia
mundi elegit ds̃. & quȩ ñ st̃. ut ꝙ ea quȩ st̃ destruat.
ut ñ gloriet᷑ om̃is caro corã do. & dicat scđm hanc
expositionẽ ñ conuenire ut destrui dicant᷑ quȩ
ad hȩc quia in illo loco alios dixit eos qͥ st̃ĩ alios
in hoc capite in epła ad romanos Declarauit
enĩ ad corinthios quia de his diceret: qͦs supra
enumerauerat Dix̃ enĩ suꝑuis Uidete enũ uocati¬

Expanded text:
ocaverit ea quae non sunt tanquam quae sunt. Potest tamen etiam illud adverti, ut in hoc loco erga laudes Dei apostolus latius videatur effusus, et initium primae ejus creaturae cum admiratione memorasse, cum ex nihilo esse fecit universa, et ea quae non erant, virtute potentiae suae tanquam quae essent, et subsisterent evocavit: et ita ei in creando nihil fuisse difficile, ut cum nihil existeret, omnia subito vocata ita affuissent tanquam quae semper exstiterint. Quod si quis nobis objiciat illum Apostoli sermonem, quem ad Corinthios scribit ubi dicit, quia contemptibilia mundi elegit Deus, quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, ut non glorietur omnis caro coram Deo , et dicat secundum hanc expositionem convenire, ut destrui dicantur quae ad haec, quia in illo loco alios dixit eos qui sunt, et alios in hoc capite in Epistola ad Romanos. Declaravit enim ad Corinthios, quia de his diceret, quos supra enumeraverat. Dixit enim superius. Videte enim vocati
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i nos qũa fides nr̃a iustificat. Et idõ mͥ uidet᷑
cũ in suꝑiorib simplicit̾ dixerit. iustificati ex fide.
hic addidisse. multomagis gͦ nc̃ iustificati in san¬
guine eiꝰ: ut doceret quod ab ira uentura. etiam¬
si fides nr̃a nos saluet. etiã si oꝑa iusticiȩ: suꝑ hȩc
tam̃ om̃ia multomagis sanguis xꝑi saluos nos faciat

Expanded text:
i nos, quam fides nostra justificat. Et ideo mihi videtur, cum in superioribus simpliciter dixerit, Justificati ex fide, hic addidisse, Multo magis ergo nunc justificati in sanguine ejus, ut doceret, quia ab ira ventura etiamsi fides nostra nos salvet, etiamsi opera justitiae, super haec tamen omnia multo magis sanguis Christi salvos nos fac
Abbreviated transcription (Latin):
s & ꝓ nob̾ dñr. s Ꝙ non solũ de abrahã: s uide ne
forte hȩc eadẽ etiã de isaac similit̾ accipienda
sint: ut q̃ de ipso scͥpta st̃. ñ ipsũ solũ s & nos aspi¬
ciant. Similit̾ ⁊ de iacob ⁊ cȩt̾is patͥarchis. Nã q̃
ratio uidebit᷑. ut de abrahã qͥdẽ q̃ scͥpta st̃. etiã ad
nos ꝑtin̾e dicant᷑. ñ aũ simili forma etiã de isaac
si nichil rationis uidebit᷑. cur de uno patriarcha
uł ita accipi debeat. ⁊ ñ etiã de cȩt̾is: consequens
erit ut de om̃ibꝰ q̃ scͥpta st̃. ñ solũ ꝓpt̃ illos qui tc̃
erant. s & ꝓpt̾ nos scͥpta uideant᷑. In quadũ me p̾ci¬
pue suadet ita sentire ille eu̾głii sermo in qͦ dñs
⁊ saluator nr̃ ad eos qͥ sibi dixerant qͥa pat nr̃ abra¬
ham ẽ. respondit. si sem̃ abrahã eetis. oꝑa utiq
abrahã faceretis. nc̃ aũt queritis me occidẽ. hominẽ
qͥ ueritatẽ locutꝰ sũ uob̃. quã audiui a patre meo.

Expanded text:
s dicuntur, et non solum de Abraham? Sed vide ne forte haec eadem etiam de Isaac similiter accipienda sint, ut quae de ipso scripta sint, non ad ipsum solum, sed et nos aspiciant, similiter et de Jacob, et caeteris patriarchis. Namque ratio videbitur, et de Abraham quidem quae scripta sunt, etiam ad nos pertinere dicantur, non autem simili forma etiam de Isaac si nihil rationis videbitur, cur de uno patriarcha hoc ita accipi debeat, et non etiam de caeteris, consequens erit ut de omnibus quae scripta sunt, non solum propter illos qui tunc erant, sed et propter nos scripta videantur, in quod me praecipue suadet ita sentire ille Evangelii sermo, in quo Dominus et Salvator noster ad eos qui sibi dixerant: Quia Pater noster Abraham est, respondit, Si semen Abraham essetis, opera utique Abraham faceretis, nunc autem quaeritis me interficere hominem, qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Patre meo:
Abbreviated transcription (Latin):
cia placet: Iustificat gͦ eos xꝑc tantũmͦ. qͥ no¬
ua uita exẽplo resurrectionis ipsiꝰ susceꝑunt.:
& uetusta iniusticiȩ atq iniqͥtatis indum̃ta.
uelut causã mortis abiecert̃. S illud ueli re¬
dit abrahã. ⁊ reputatũ ẽ illi ad iusticiã. Iutas¬
ne solus hic sermo ex om̃ibꝰ q̃ dicunt᷑ de abrahã
ñ solũ ꝓpt̾ illũ s & ꝓpt̾ nos scriptꝰẽ An ⁊ alia
aliqͣ uidebunt᷑ ñ ꝓpt̾ illũ solũ s & ꝓpt̃ nos scͥpta:¬

Expanded text:
tia placet? Justificat ergo eos Christus tantummodo qui novitatem exemplo resurrectionis ipsius susceperunt, et vetusta injustitiae atque iniquitatis indumenta velut causam mortis abjiciunt. Sed illud velim redit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Putasne, hic sermo ex omnibus quae dicuntur de Abraham non solum propter illum, sed et propter nos scriptus est, an et alia aliqua videbunt
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s fructꝰ s̃ otest sem̃ tuũ & oꝑa tua ascendere
ad celũ & effici oꝑa lucis & stellarũ fulgari splen¬
doriq conferri: ut cũ dies resurrectionis affuerit:
tãꝙͣ stella ab stella differas in claritate Ampliꝰ
adhuc dico sotes si tam purus mente. tã sõs
corpore. tam ĩmaculatꝰ actib fueris. etiã ipsũ

Expanded text:
spiritus, potest semen tuum et opera ascendere in coelum, et efficere opera lucis, et stellarum fulgori splendorique conferri, ut cum dies resurrectionis adfuerit, tanquam stella differas in claritate. Amplius adhuc dico, potes, si tam purus mente, tam sanctus corpore, tam immaculatus actibus fueris, etiam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. atq ea q̃ corporis usibꝰ seruiunt. Siquis gͥ
distinctinctionẽ diu̾sitatis eiꝰ ignorat. ⁊ głatur
in his ꝗ̃ non stͣ uerȩ bona. nec ad uirtutẽ animi
ꝑtinent: culpabilit̃ głat᷑. Paulꝰ uͦ qͥ in his erat
peritissimꝰ. cũ dixisset qͥa głam᷑ in tͥbulationibꝰ
nr̃is. ne forte putaret᷑ in rebus in differentibꝰce m
medis głari reddit continuo rationẽ: ⁊ ostendit
eo głaio sua qũa in tͥbulationibꝰ habet. adiurtu¬
des animi ꝑtineat. Dicit enĩ qͥa tͥbulatio ꝑ qũa glo¬
ra patientiã oꝑat᷑. patientia uͦ ꝓbationẽ. ꝓbatio

Expanded text:
is usibus serviunt. Si quis igitur distinctionem diversitatis hujus ignorat, et gloriatur in his quae non sunt vere bona, nec ad virtutem animi pertinent, culpabiliter gloriatur. Paulus vero qui in his erat peritissimus, cum dixisset quia gloriamur in tribulationibus nostris, ne forte putaretur in rebus indifferentibus et mediis gloriari, reddit continuo rationem, et ostendit quod gloriatio sua, quam in tribulationibus habet, ad virtutes animi pertineat. Dicit enim, quia tribulatio, pro qua glorior, patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio
Abbreviated transcription (Latin):
tis habundantiã tenet: q̃ pͥmo loco qͥa maior om̃iũ
ẽ caritas. sꝑui copulat᷑. Qd siqui nob̾ occurrat. ⁊¬
dicat mediũ ẽẽ ⁊ indifferens tͥbulationẽ. qm̃qͥdẽ
inuenimꝰ etiã malos ⁊ impios tribulari. ⁊ ñ continuo
qͥa tͥbulant᷑ ꝓ malis actibꝰ suis. uirtꝰ animi tͥbulatio
eoꝵ reputanda ẽ : uide si possimꝰ hoc modo respon
iustoꝵ tribulatio. flagella appellent᷑. Deniq in psal¬
mo sic dic̃. Multȩ tribulationes iustoꝵ. De istis
aut̃ ait. multa flagella peccatoris. & fortassis
ꝓpt̾ea tͥbulatio ⁊ angustia ad scõs ꝑtinet. qͥ ipsi st̃
qui artã ⁊ angustã uiã incedt̃: ⁊ ꝓpt̾ea tͥbulari

Expanded text:
s abundantiam tenet, quae primo loco, quia major omnium est charitas, spiritui copulatur. Quod si quis nobis occurrat, et dicat medium esse et indifferens tribulationem, quoniam quidem invenimus etiam malos et impios tribulari, et non continuo, quia tribulantur pro malis actibus suis, virtus animi tribulatio eorum reputanda est: vide justorum tribulatio flagella appellentur. Denique in psalmo sic dicit, Multae tribulationes justorum ; de istis autem ait, Multa flagella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angustia ad sanctos pertinet, quia ipsi sunt qui arctam et angustam viam incedunt, et propterea tribulari
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã Merito aut̃ & more sibi solito ubi de fide
tractat apłs. conungit & spem: sciens fidei spem
in seꝑabilit̃ coherere. sic̃ ꝙ in epła ad hebreos idem
docet dicens Est aut̃ fides spandarũ substantia rerũ:¬
indiciũ ñ apparentũ et iterũ in hac eadẽ ad roma

Expanded text:
ipati. Merito autem et more sibi solito ubi de fide tractat, Apostolus conjungit et spem, sciens fidei spem inseparabiliter cohaerere, sicut et in Epistola ad Hebraeos idem docet dicens: Est autem fides sperandarum rerum substantia indicium non apparentium . Et iterum in hac eadem ad Rom
Abbreviated transcription (Latin):
fide: ostendere mͥ uidet᷑. esse qͣndã infirmitatem
in fide Qͦd si est infirmitas. est sine dubio & sant
sic̃ & in aliis ostendit cũ dicit. increpa illos aerit
sam sint in fide Beatꝰ gͦ est. qͥ ñ insirmat᷑ in fideui¬

Expanded text:
fide, ostendere mihi videtur esse quamdam infirmitatem fide, ostendere mihi videtur esse quamdam infirmitatem in fide. Quod si est infirmitas, est sine dubio et sanitas, sicut et alias ostendit cum dicit: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide . Beatus e
Abbreviated transcription (Latin):
tua te saluũ fecit St. sed̾m fidẽ tuã contingat
tͥ Quȩ utiq illis dicunt᷑. qͥ credentes in iħu spem
gessert̃ ab eo se posse curari Sicut aut̃ abrabam
contͣ spem in sp̃ẽ credidit: ita om̃s qͥ ꝑ fidẽ filii st̃
abrahã contͣ spem ĩ spem credt̃. de singłis qͥbq
quȩ credt̃. siue de resurrectione mor tuorũ. siuie
de hereditate regni celorũ hȩc enĩ quantũ ad
naturã humanã expectat. contra spem uident᷑.
Quantũ aut̃ ad potentiã dĩ in sp̃e credunt᷑. exem¬
plo abraha credentib qͥa quecũq ꝓmisit ds poteis
ẽ & facere. si tam̃ his qͥ credunt. maneat fides spes
caritas Et puto qͦd pͥma salutis inicia. & ipsa fun¬
dam̃ta: fides ẽ Profectꝰ uͦ & augm̃ta edificii. spes ẽ.
ꝑfectio aut̃ & culm̃ totiꝰ oꝑis caritas Et ideo ma-¬
ior om̃iũ dr̃ caritas Igit᷑ abrahã contra spem in
sp̃e credidit. ut pat̾ fieret multarũ gentiũ que fu
inqͥt infirmatꝰ ẽ fide Qͦa adicit ñ infrmatꝰ at

Expanded text:
tua te salvum fecit; et, Secundum fidem tuam contingat tibi. Quae utique illis dicuntur qui credentes in Jesum spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut autem Abraham contra spem in spem credidit, ita omnes qui per fidem filii sunt Abrahae contra spem in spem credunt de singulis quibusque quae credunt, sive deorum. Haec enim, quantum ad naturam humanam spectat, contra spem videntur: quantum autem ad potentiam Dei, in spe creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere, si tamen his qui credunt maneat fides, spes, charitas. Et puto quod prima salutis initia et ipsa fundamenta fides est: profectus vero et augmenta aedificii spes est: profectio autem et culmen totius operis charitas: et ideo major omnium dicitur charitas. Igitur Abraham contra spem in spem credidit, ut pater fieret multarum gentium, quae finquit, infirmatus est fide. Quod dicit non infirmatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ debiti. s beniuolentiȩ beneficiũ. Q in pre¬
senti gͦ loco ostendẽ uolens. dm̃ hereditatũ
ꝓmissionẽ ñ ex debito s ꝑ grãm dare: dicit
quia hereditas a dõ his qui credt̃ ñ ex mer¬
cedis debito. s fidei munere concedat᷑. Sic̃ eñĩ
ut exempli gr̃a dixerĩ. hoc qͦd subsistimꝰ ñ potest
intelligi. quia ex oꝑis nr̃i mercede subsistamꝰ. sed

Expanded text:
beneficium. In praesenti ergo loco ostendere volens Deum haereditatem promissionum non ex debito sed per gratiam dare, dicit quia haereditas a Deo his qui credunt non ex mercedis debito, sed fidei munere concedatur. Sicut enim, ut exempli gratia dixerim, hoc quod subsisti mus non potest intelligi quasi ex operis
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ hic sic̃ sepe iã diximꝰ indicare naturalẽ:
& hoc asserere qͦd ñ his qͥ ex lege naturali solũ
ueniunt firma sit ꝓmissio. s his qͥ ex fide legi ad di¬
dert̃ naturali eã fidẽ quã habuit habrahã pat̾ nr̃.
ut ñ duos popłos unũ ex fide & aliũ ex lege indicare
uideat᷑. s unũ atq eundẽ qui ñ solũ ex leg̾e nat᷑ali
qua om̃s homines utunt᷑. s ex fide cuiꝰ abrabã aue¬
tor extitit placeat dõ. qͦ scilicet ostendat qđ siqͥs
habeat integra om̃ia quȩ lex edocet naturalis. &
in nullo eũ peccati conscientia rep̾hendat. ñ tam̃
habeat etiã fidei grãm: ñ posse eũ iustificari fides
enĩ est.: quȩ ad iustitiã reputat᷑ Et hoc mͦ habita
distinctio reddit intelligentiã planiorẽ. atq ea

Expanded text:
legem hic, sicut saepe diximus, indicare, naturalem, et hoc asserere quod non his qui ex lege naturali solum veniunt firma sit promissio, sed his qui ex fide legi addiderint naturali eam fidem quam habuit Abraham pater noster, ut non duos populos, unum ex fide et alium ex lege, indicare videatur, sed unum atque eumdem, qui non solum ex lege naturali qua omnes homines utuntur, sed ex fide cujus Abraham auctor existit, placeat Deo: quo scilicet ostendat quod si quis habeat integra omnia quae lex edocet naturalis, et in nullo eum peccati conscientia reprehendat, non tamen habeat etiam fidei gratiam, non posse eum justificari: fides enim est quae ad justitiam reputatur; et hoc modo habita distinctio clariorem intelligentiam tradit. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ st̃ Mortuos hic. scđ̾m anime peccatũ
intelligimꝰ: qm̃ anima inqͥt quȩ peccauerit¬
ipsa moriet᷑ Sic̃ enĩ i morte corꝑali ꝑeunt
sensus. & nec qͥs ultra uisũ neq auditũ neq odo¬
rem aut gustũ recipit auł tactũ: ita & qͥ spi¬
ꝑtractent de u̾bo iutȩ. huiꝰmodi homines
merito mortui appellant᷑ Tales inuenit

Expanded text:
animae peccatum intelligimus, quoniam anima, inquit, quae peccat, morietur . Sicut enim in morte corporali pereunt sensus, ut ne quis ultra per corpus neque auditum, neque odorem, aut gustum recipiat, vel tactum, ita et qui spipertractent de verbo vitae, hujusmodi homines merito mortui appellantur. Tales invenit
Abbreviated transcription (Latin):
etiã p̃uaricatio erit. Potest enĩ fieri ut sit
lex ⁊ p̃uaricatio ñ sit : ñ potest tam̃ fieri ut
p̃uaricatio sit ubi lex ñ est. Nã ⁊ si moysi
legẽ ponamꝰ. ñ continuo om̃s qui sub lege
moysi uixert̃ in p̃uaricatiõe facti st̃: alioqͥn
simul ⁊ ꝓpħas ⁊ om̃s iustos uidemͣ in uolue

Expanded text:
elae observatio. Potest enim fieri ut sit lex et praevaricatio non sit: non potest tamen fieri, ut praevaricatio sit ubi lex non est. Nam et si Moysi legem ponamus, non continuo omnes qui sub lege Moysi vixerunt, in praevaricatione facti sunt: alioquin simul et prophetas et omnes justos vi
Abbreviated transcription (Latin):
signũ appellauit in abrahã. qr & in ipsa aliud
uidebatur ⁊ aliud intelligebat᷑. ⁊ ostendit qr ĩã
Qd uͦ dix̃ signaculũ ita intelligendũ puto:
signaculũ dici cũ alicui rei seruandȩ ꝓ tꝑre
custodia imponit᷑. q̃d nemo alius nͥ ip̃se qui im¬
pressit debeat resignare. fer istud gͦ signaculũ
ut exponit apłs iusticia fidei qũa in p̃putio positꝰ
abrahã acciꝑe meruit. indicat᷑ ⁊ pat̾ ẽẽ multaꝵ
gentiũ: q̃d tẽ credimꝰ resignandũ. cũ plenitudo
gentiũ introirit. ⁊ om̃is isrł saluabitur. Tunc enĩ¬

Expanded text:
num appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam Quod vero dixit signaculum, ita intelligendum puto. Signaculum dicitur cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum plenitudo gentium introierit,
Abbreviated transcription (Latin):
concubitũ muliebrẽ. unũ ex his p̃cepto legis
ꝓhibitũ. cuiꝰ si metũ ñ habuisset fortasse fecis¬
set: ⁊ aliũ qͥ ppͥȩ m̃tis iudicio huiꝰ modi conta¬
gionẽ. cogitationes qͥdẽ suas adire ñ ꝑmiserit
Non ne multo illũ p̃feras. qͥ nulla legis inter¬
minatione de territꝰ. immunẽ se a flagitii
contaminatione seruauit: SSimilit̃ etiã de
cet̾is peccatis. si habeat᷑ exam̃. Et idõ siue
moysi lex intelligat᷑. siue etiã ea q̃ in m̃bris
nr̃is ẽ ⁊ irã oꝑat᷑: ñ posst̃ qͥ ex ipsa st̃ heredes
ẽẽ. sed illi qͥ st̃ ex lege fidei. fidei aũ illiꝰ ex qua
iustificatꝰ ẽ abrahã. Sed fortasse reqͥrat aliqͥs
qͣm ñ ⁊ qͥ sub lege moysi ẽ. sub lege fidei ẽe
uideat᷑. cũ scͥptũ sit in exodo: credicdit autẽ
popłs dõ ⁊ moysi famulo eiꝰ. ⁊ iterũ dñs in
ȩũgłio dic̃. Si credẽtis moysi. credẽtis utiq

Expanded text:
concubitu muliebri, unum ex his praecepto legis prohibitum, cujus si non metum habuisset, fortasse fecisset; et alium qui proprie mentis judicio hujusmodi contagione cogitationes quidem suas audire non permiserit: nonne multo illum praeferas, qui nulla legis interminatione deterritus immunem se a flagitii contaminatione servavit. Similiter etiam de caeteris peccatis si habeatur examen; et ideo sive Moysi lex intelligatur, sive etiam ea quae in membris nostris est, et iram operatur, non possunt qui ex ipsa sunt haeredes esse, sed illi qui sunt ex lege fidei, fidei autem illius, ex qua justificatus est Abraham. Sed fortasse requirat aliquis quomodo is qui sub lege Moysi est, sub lege fidei non esse videatur, cum scriptum sit in Exodo: Credidit autem populus Deo et Moysi famulo ejus ; et iterum Dominus in Evangelio dicat: Si crederetis Moysi, crede
Abbreviated transcription (Latin):
rat. om̃ĩa credit. om̃ia sꝑat. omĩa sustinet. et
cet̾a his similia Quȩ siqͥs habeat: recte mͥ ui¬
det᷑ dicere. qđ habeat omnẽ caritatẽ Quȩ
caritas. sine dubio ex his singłis ab apostolo
supra enumeratis partib constat. Similit̾
aut̃ &r de miscdđia & pietate cȩt̾isq uirtu¬
tib arbitror dici posse Et forte ꝑ hec sin¬
gula sic̃ de fide dictũ ẽ. qͥa fides reputata
ẽ ad iustitiã. ita. & de caritate dici potest.
qͥa reputata ẽ caritas ei ad iustitiã: aut pietaᷤ
aut muiscdia. S uideamꝰ iã ea quȩ consequnt᷑
Et ñ in qͥt intirmatꝰ ade consid̾ auit corpꝰ suũ emor

Expanded text:
rat, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , et rat, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , et caetera his similia. Quae si quis habeat, recte mihi videtur dici quod habeat omnem charitatem: quae charitas sine dubio ex his singulis ab Apostolo supra enumeratis partibus constat. Similiter autem et de misericordia et pietate caeterisque virtutibus arbitror dici posse. Et forte per haec singula, sicut de fide dictum, quia fides reputata est ad justitiam, ita et de charitate dici potest, quia reputata est charitas ei ad justitiam, aut pietas, aut misericordia. Sed videamus jam ea quae consequuntur: Et non, inquit, infirmatus
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. & cui nichil deest. & ipsa ẽ quȩ credit
manducare omĩa: id est quȩ caꝑe potest omĩa
Qu̾a qͥ habet sꝑitalis appellat᷑. ꝙ diuidicat om̃i
ꝙ in nullo sermone scandalizari potest unde
euident̾ apparet esse augm̃ta qͦdã & ꝓfectus
in fide: & aliqͦs habere partẽ fidi exiguã alie
alios magnã: alios uͦ habere omnẽ fidẽ undeq
apłs dicebat. Si habeã omiiẽ fidẽ. ita ut montes
tranfferã D & in eu̾głiis discipłi dicunt ad diim
quasi quib ñdũ plena inesset fides: auge nob̃ fab
Considera sane. si scđm ea quȩ de fide dirimꝰ etã
de caritatis augm̃tis similit̃ possimꝰ intelligere:
ita ut dicamꝰ ꝙ de caritate sic̃ & ille dixit. si ha¬
beã omnẽ fidẽ. si habeã omnẽ caritatẽ. & illii
habere omnẽ caritatẽ. qͥ omĩa illa habuerit
tiens ẽ. benigna ẽ. ñ inflat᷑. ñ emulat᷑. non ẽ¬
ambitiosa ñ ꝑperã agit. ñ irritat᷑. om̃ia tole¬

Expanded text:
nihil deest: et ipsa est quae credit manducare omnia, id est, quae capere potest omnia: quam qui habet, spiritalis appellatur et dijudicat omnia, et in nullo sermone scandalizari potest. Unde evidenter apparet esse augmenta quaedam profectus in fide, et aliquos habere partem fidei exiguam, alios magnam, alios vero habere omnem fidem. Unde et Apostolus dicebat: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam . Sed et in Evangeliis discipuli dicunt ad Dominum quasi quibus nondum plena inesset fides, Auge nobis fidem. Considera sane, si secundum ea quae de fide dicimus, etiam de charitatis augmentis similiter possumus intelligere, ita ut dicamus de charitate sicut et ille dixit: Si habeam omnem fidem. Si habeam omnem charitatem: et illum habere omnem charitatem, qui omnia illa habuerit tiens est, benigna est, non inflatur, non aemulatur, non ambitiosa est, non perperam agit, non irritatur, omnia tole
Abbreviated transcription (Latin):
uertimꝰ Non enĩ ꝑ legẽ ꝓmissio abraȩ aut
aut semini eiꝰ ut heres ẽẽt mundi: sedꝑ
iusticiã ficdei Hoc in loco mͥ uidet᷑ de lege
moysi apłs disputare: & asserere qͦd pmis¬
sio quȩ facꝰ ta ͤᷤ ad abrahã ut hereclitatem
mundi idẽ terrȩ totius acciꝑet ipse uel
sem̃ eiꝰ. ñ ex moysi lege constaret. Ante

Expanded text:
eo. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Hoc in loco mihi videtur de lege Moysi Apostolus disputare, et asserere quod promissio quae facta est ad Abraham ut haereditatem mundi, id est, terrae totius acciperet ipse vel semen ejus, non ex Moysi lege constaret. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Inde deniq ⁊ dñs in eũgłio dic̃ ad iudeos: qui
se iactabant filios ẽẽ abrahã. Si filii abraham
essetis: oꝑa utiq abrahȩ fecissetis. Uis aut̃ ⁊ ex
uetere scriptura ꝑdoceri. qͦd filiꝰ quis dicit᷑ non
tantũ eiꝰ de cuiꝰ carnali semine descendit. sed
eiꝰ cuiꝰ actꝰ unitat᷑ ⁊ oꝑa: Audi danihel quid
dicat ad unũ ex illis senioribꝰ. qͦs arguit adulterii.
Sem̃ inqͥt chanaan ⁊ ñ uida. species decepit
te : ⁊ concupiscentia subuertit cor tuũ. Uides

Expanded text:
Inde denique et Dominus in Evangelio dicit ad Judaeos qui Inde denique et Dominus in Evangelio dicit ad Judaeos qui se jactabant filios esse Abraham: Si filii Abraham essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri Scriptura perdoceri quod filius quis dicitur non tamen ejus de cujus carnali semine descendit, sed ejus cujus actus imitatur et opera? Audi Daniel quid dicat ad unum ex illis senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan et non Juda, species seduxit te, concupiscentia e
Abbreviated transcription (Latin):
& signaculo disseramꝰ. Cũ signũ sit ut diximus
ubi indicat᷑ aliqͥd ꝑ hoc q̾d uidet᷑. signaculũ uero
ubi concludit᷑ ꝓ tẽpore aliqͥd ⁊ ñ patet: potest
etiã ita intelligi. quod mysteria q̃ in lege ⁊ patri¬
archis adumbrabant᷑ huiꝰmodi erant. quȩ ⁊ signis
indicanda eẽnt ⁊ signaculis obseranda. Quod̾ gͦ
signis indicanda erant: in his qͥ credebant ex gen¬
tibus signũ accepisse dr̃ abrahã. Qͦd uͦ his qui ex
circũcisione ñ erant credituri obseranda erant¬
diebꝰ postꝗͣ plenitudo ut diximꝰ gentiũ intro¬
ierit. om̃is isrł saluus fiet. Idcirco deniq an¬
te abrahã iustificat᷑ in fide dũ adhuc ẽẽt incir¬
cũcisus. ⁊ postea circu̾̃cidit᷑: ut ostendẽt᷑ primo
pat̃ futurus multarũ gentiũ. ⁊ postea eoꝵ qͥ
ex circũcisione credituri erant. Neq enĩ hi
qͥ scdm carnẽ nascunt᷑ ex abrahã. filii abrahȩ
dieendi st̃: nisi fidẽ ⁊ oꝑa habeant abrahȩ.

Expanded text:
et signaculo disseramus, cum signum sit, ut diximus, ubi indicatur aliquid per hoc quod videtur; signaculum vero, ubi clauditur aliquid et non patet: potest etiam ita intelligi quod mysteria in lege et patriarchis adumbrantur, hujusmodique erant, quae et signis indicanda essent, consignaculis observanda. Quod ergo signis indicanda erant, in his qui credebant ex gentibus, signum accepisse dicitur Abraham. Quod vero his ex circumcisione non erant credituri, observanda erant etdiebus postquam plenitudo gentium introierit, omnis Israel salvus fiet: idcirco ante Abraham justificatur in fide, dum adhuc circumcisus esset, et postea circumciditur, ut ostenderetur primo pater futurus multarum gentium, et postea eorum qui ex circumcisione credituri sunt: neque enim hi qui secundum carnem nascuntur edicendi sunt, ni fidem et opera habeant Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
niiiin bet: uł si qͦd aliud peccantibꝰ decer¬
II int᷑ in lege suppliciũ. ut pęna ipsa
quȩ peccantibꝰ infert᷑ ex lege ira
ai nẽ ab apło nominata uideat᷑. Simi¬
lit̃ ⁊ de p̃uaricatiõe. ut ñ omnẽ
pͣuaricationẽ generalit in hoc lo¬
co astruat appellatã. s eius qͥ in lege positus
deliquerit: ut grauius delictũ uiꝰdeat᷑ eiꝰ qͥ
ꝑ legẽ ꝓhibitꝰ peccat: qũa eiꝰ qͥ nulla fuerit

Expanded text:
jubet, vel si quod aliud peccantibus decerjubet, vel si quod aliud peccantibus decernitur in lege supplicium, ut poena ipsa quae peccanti infertur ex lege, ira nunc ab Apostolo nominata videatur. Similiter et de praevaricatione, ut non omnem praevaricationem generaliter in hoc loco astruat appellatam, sed ejus qui in lege positus deliquerit, ut gravius delictum videatur ejus, qui per legem prohibitus peccat, quam ejus qui nulla fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ de moysi lege loquitur. nc̃ legẽ fidei nominat.
Inducit p̃t̾ea ⁊ alias leges. de qͥb dicit. Con¬
delector enĩ legi cdĩ scdm interiorẽ hominẽ:
uideo aut aliã legẽ in mẽbris meis repugnan-¬
tẽ legi mentis meȩ.⁊ captuiũ me ducentẽ in
legẽ peccati. & ita de una ad alterã legẽ tran¬
sit: ut nͥ sensus uigilans ⁊ intentꝰ dep̃hende eũ
⁊ sequi uix possit. Uidendũ ẽ gͦ ne forte illa
lex quȩ ẽ in mẽbris nr̃is. ⁊ cap̾tiuos nos ducit
in legẽ peccati: ipsa sit lex. qu̾a apłs irã dic̃
oꝑariꝰ. Oꝑat᷑ enĩ sine dubio irã ei qũe captiuũ
duxerit in legẽ peccati. Ubi aũt lex ista non
fuerit: certũ ẽ qd̾ ibi nec p̃uaricatio erit.
Qui uͦ sub ista lege fuerĩt : consequent̃ nec he¬
redes ert̃. Qd̾ ⁊ si de lege moysi cõmemorari
qͥs uelit. ⁊ dice qͥa irã oꝑat᷑: ꝓ eo fortassis solo
hoc poterit affirmare. qͥa peccantẽ in se aut
lapidari continuo aut coneremari ignibꝰ ui

Expanded text:
 de Lege Moysi, nunc legem fidei nominat, ducit praeterea et alias leges de quibus dicit: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati ; et ita de una ad alteram legem transit, ut nisi sensus vigilans et intentus sit, deprehendere eum et sequi vix possit. Videndum est ergo ne forte illa lex quae est in membris nostris, et captivos nos ducit in lege peccati, ipsa sit lex quam Apostolus iram dicit operari; operatur enim sine dubio iram ei, quem captivum duxerit in lege peccati. Ubi autem lex ista non fuerit, certum est quod ibi nec praevaricatio erit. Qui vero sub ista lege fuerint, consequenter nec haeredes erunt. Quod etsi de lege Moysi commemorari quis velit, et dicere quia iram operatur, pro eo fortassis solo hoc poterit affirmare, quod peccantem in se aut lapidari continuo, aut cremari ignibus
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso dño in eũgłio dr̃. Eoce hic positꝰ ẽ in
ruinã ⁊ in resurrectionẽ multoꝵ: ⁊ in signum
eui contradicet᷑. Contͣdicebat᷑ enĩ signo in quo
xp̃c uenerat: qr aliud in eo uidebatur. ⁊ aliud
intelligebat᷑. Caro cernebat᷑: ⁊ ds̃ credebatur.

Expanded text:
ic positus est in ruinam et in resurrectionem, multorum, et in signum cui contradicetur . Contradicebatur enim signo in quo Christus venerat, quia aliud in eo videbatur, et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
didit popłs dõ ⁊ moysi famulo eiꝰ. narratio
ẽ qua ostendit᷑ qͦd ꝑ ministeriũ moysi quo¬
signa ⁊ mrabilia ministrauit. popłs credi¬
dit dõ. In hoc aũt uerbo ubi dicit. si crede¬
retis moysi credẽtis utiq ⁊ mͥ: arguit infi¬
delitatẽ eoꝵ. qͥ dũ sibi ñ credt̃. ostendt̃ se nec¬

Expanded text:
didit populus Deo et Moysi famulo ejus, narratio est, quia ostenditur, quod per ministerium Moysi signa et mirabilia ministravit, populus credidit in hoc verbo. Ubi dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, arguit infidelitatem eorum, qui dum sibi non credunt, ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ri filiũ ẽẽ uida. sed chanaan: eiꝰ scilicet cuius
actus ⁊ oꝑa sequebat᷑.Ita gͦ ⁊ hi qͥ de abrabã
semine sccłm carnẽ genꝰ duct non dicuntur
filii abrahã: si eiꝰ non habent fidẽ. Sic deniq
& ꝓpha dicit ad eos. Pater tuus amorreus.
&e̾ mat̾ tua cȩthea. Quibꝰ utiq ñ eos necessi¬
tudo generis: sed morũ similitudo iunge¬
bat. Ut e̾e̾t gͦ in qͥt pat̾ om̃iũ credentiũ per
p̃putiũ ut reputet᷑ illi ad iusticiã. & sit pat̃
circũcisionis : non his tantũ qͥ st̃ ex circũcisi

Expanded text:
ejus scilicet, cujus actus et opera sequebatur. Ita ergo et hi quia de Abraham semine secundum carnem genus dicuntur non dicuntur filii Abraham, si ejus non habent fidem. Sic denique et propheta dicit ad eos: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethaea , quibus utique non eos necessitudo generis, sed morum similitudo jungebat. Ut esset, inquit, Pater omnium credentium, per praeputium, ut reputetur illis ad justitiam; et pater cir
Abbreviated transcription (Latin):
uelit obicere ut dicat. eũ qui peccat cõputandũ
non ee̾ int̾ credentes. qͥa si credat qͥs non peccãt:
si uͦ peccat. ex hoc ipso arguat᷑ qd non credat.
Sed hȩc qu̾a dura sit sententia. nulli ambiguũ
puto. Quo enĩ quisq inuenit᷑ in t̾ris : qui ita

Expanded text:
velit objicere, ut dicat eum qui peccat, computandum velit objicere, ut dicat eum qui peccat, computandum non esse inter credentes, quia si credat quis, non peccet, si vero peccat, ex hoc ipso arguatur quod non credat. Sed haec quam dura sit sententia, nulli ambiguum puto; quotus enim quisque invenietur in terris, qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ xꝑo: ut sciamꝰ quomͦ ⁊ ille iã iudicatꝰ sit
qͥ ñ credidit. Nũquidnã putamꝰ. qͥ crediderit
in xꝑo. et post hoc homicidiũ uł adulteriũ
cõmiserit. aut falsũ testimoniũ dixerit. aut
aliqͥd huiꝰmodi gesserit. quȩ ñnũqu̾a uidemus
admittere etiã fideles. qr ꝓ his iã ñ iudicabit᷑
qͥ credit in xꝑo: Certũ ẽ hȩc om̃ia uenire ad
udiciũ. Et id̃o sic intelligendꝰ ẽ sermo dñi qũe
dicit. qui credit in me non iudicabit᷑: quia scd̃m
hoc quod credidit ñ iudicabit᷑ quasi incredu¬
lus et infidelis: de actib uͦ suis sine dubio iudi-¬
cabit᷑. Ita gͦ et ille iã iudicatꝰ est qui ñ credidit:
scđd̾m hoc quod ñ credidit. Et sic̃ credenti. si ex¬
tͥnsecꝰ peccati aliqͥd cõmiserit. salua fide iudici¬
um manet: ita et ñ credenti si quid boni oꝑis
egerit. excepta infidelitate. remuneratio non
ꝑibit : nisi forte quis aliud graue ⁊ intolerabile

Expanded text:
o, ut sciamus quo modo et ille judicatus sit, qui non credidit. Nunquidnam putamus, qui crediderit in Christo, et post hoc homicidium vel adulterium commiserit, aut falsum testimonium dixerit, aut aliquid hujusmodi gesserit, quae nonnunquam videmus admittere etiam fideles, quia pro his jam non judicabitur, qui credidit in Christo? Certum est haec omnia venire ad judicdicit, qui credit in me non judicabitur, quia secundum hoc quod credidit non judicabitur quasi incredulus et infidelis: de actibus vero suis sine dubio judicabitur; ita ergo et ille jam judicatus est, qui non credit; secundum hoc quod non credidit, et sicut credenti, si extrinsecus peccati aliquid commiserit, salva fide judicium manet; ita et non credenti, si quid boni operis egerit, excepta infidelitate, remuneratio non peribit, nisi forte quis aliquid grave et intolerabile
Abbreviated transcription (Latin):
ex his quȩ in lege st̃. si quis ꝑsuasione quidẽ
cõmuni x ꝑo non credit. oꝑet᷑ tam̃ quod bo¬
nũ ẽ: iust it iã teneat. miscdiam diligat. casti¬
tatẽ et continentiã seruet. modestiã lenita¬
temq custodiat atq om̃e opꝰ bonũ oꝑetur:
hic et iã si uitã non habet ȩt̾nam. qr credens soli ueri
S et grecus id ẽ gentilis. qͥ cũ legem ñ habeat
ipse sibi ẽ lex. ostendens opiis legis in corde suo.
et nat᷑ali ratione motꝰ sic̃ uidemꝰ ñnullos in gen
enus a uita uideat᷑ et̾na qͥa non credidit xꝑo. et
int᷑re non possit in regna celoꝵ qͥa renatꝰ non est
ꝑdere penitꝰ non possit. Si enim scđm ea quȩ in
les ex eo qđ nat᷑ali intelligentia cũ cognouissent
dm. non sic̾ dm̃ magnificauert̾: quomͦ ñ putamꝰ
qđ etiã collaudare eos possit et debeat: si qui in hiꝰ

Expanded text:
i quis persuasione quidem communi Christo non credit, operetur tantum quod bonum est, justitiam teneat, misericordiam diligat, castitatem et continentiam servet, modestiam lenitatemque custodiat, atque omne opus bonum operetur, hic, etiamsi vitam non habet aeternam, quod credens soli vero Sed et Graecus, id est gentilis, si cum legem non habeat, ipse sibi est lex, ostendens opus legis in corde suo et naturali ratione immotus , sicut videmus nonnullos in gentenus a vita videatur aeterna, quia non credit Christo, et intrare non possit in regnum coelorum, quia renatus non est perdere penitus non possit. Si enim secundum ea quaeles ex eo quod naturali intelligentia cum cognovissent Deum, non sicut Deum magnificaverunt, quomodo non putamus quod eti
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o qͥ iustitia ẽ. hoc ẽ obtẽꝑare iniqͥtati.
Et hi st̃ qͦs sine dubio c̃sequunt᷑ illa
q̃ scͥpta st̃. Ira o indignatio. tͥbula¬
tio & angustia. De ira sepe iã diximꝰ:
qͦd int̾dũ ipse qͥ ex peccati conscientia ani-¬
me incutit᷑ cruciatꝰ. ira appellet᷑. Indigna¬
tio autẽ ipsiꝰ irȩ. tumor quidã significat᷑.
& ꝑ singła quȩq cõmotio: ut si uerbi gr̃a
uulnꝰ aliqͦd pessimũ irã ponamꝰ. huiꝰ aut̃
tumor & distensio. indignatio uulneris
appellet᷑. Tribulatio uͦ quã subseqͥt᷑ an¬
gustia: ñ ẽ similis putanda illi tͥbulatio
habet subsequentẽ. sic̃ & ipse apłs dic̃. tͥ¬
bulationẽ patim᷑. s ñ angustiam᷑: immo
uͦ ñ solũ nullã angustiã tͥbulatio illa sc̃oꝵ

Expanded text:
iniquitati, et his actibus quos sine dubio consequuntur illa quae scripta sunt, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. De ira jam saepe diximus quod interdum ipse, qui ex peccati conscientia animae incutitur cruciatus, ira appelletur. Indignatio autem ipsius irae tumor quidam significatur, et per singula quoque commotio, ut si, verbi gratia, vulnus aliquod pessimum iram ponamus; hujus autem tumor et distentio, indignatio vulneris appelletur. Tribulatio vero, quam subsequitur angustia, non similis putanda est illi tribulationhabet subsequentem, sicut et ipse Apostolus dicit: Tribulationem patimur, sed non angustiamur Imo vero non solum nullam angu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incorruptionẽ qͣrunt: qd̾ ipsis reddidit deus
uitã et̾nã. Patientiã autẽ boni oꝑis. in illis eẽ
certũ est: qͥ agones ⁊ certamina ꝑferunt pie¬
tatis: qͦd supͣ exposumꝰ euident̾ de xꝑianis
dici. apud qͦs martyres fiunt. Probant᷑ autẽ
etiã ꝑ hoc qd dñs dicit ad apłos: qr tͥbulatio¬
nẽ habebitis in hoc mundo: et mundꝰ gͣtula¬
bit᷑. uos aut̃ lugebitis. Et addidit pꝰ pauca:
gͦ ẽ pressurã pati in hoc scło & lugere: quorũ¬

Expanded text:
det Deus vitam aeternam: patientiam autem boni operis in illis esse certum est, qui agones et certamina perferunt pietatis, quod supra exposuimus evidenter de Christianis dici, apud quos martyres fiunt, probantur autom etiam per hoc, quod Dominus dicit ad apostolos, qui tribulationem habetis in hoc mundo, et, mundus gratulabitur, vos autem legebitis , et addidit post pauca, ergo est pressuram pati in hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
tati. Om̃is gͦ qͥ alienũ a ueritate iter
ing̃dit᷑. necͦ seqͥt᷑ eũ qͥ dix̃ ego sũ ueri¬
tas. diffidit ueritati & inobediens ẽ
ei: si qͥ ñ solũ in actibꝰ. s & in sensibꝰ
et in fide erret qͦd maxime ex con-¬
tentione conting̃. S & qͥ sapientiȩ

Expanded text:
itati. Omnis ergo qui alienum a veritate iter itati. Omnis ergo qui alienum a veritate iter ingreditur, nec sequitur eum qui dixit, Ego sum veritas, diffidit veritati, et inobediens est ei; sic qui non solum in actibus, sed et in sensibus et in fide errant, quod maxime ex contentione contingit. Sed et qui sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
delã nemo inueniet. nͥ priꝰ morboꝵ cogno¬
uerit causas. & ido in diuinis scripturis.
egͥtudines animȩ numerant᷑. et remedia
describunt᷑: ut hi qͥ se apłicis subdiderint
disciplinis. ex his qͦ scripta st̃ agnitis lan-¬
guoribꝰ suis curati possint dicere. Lauda
anima mea dñm. qͥ sanat om̃s languores
tuos. Unus gͦ ex cȩteris animȩ languor.
et qͥdẽ pessunꝰ contentio ẽẽ intelligenda. ẽ:
ꝑ quã om̃e opꝰ prauũ gerit᷑. ꝑ hanc he¬
reses nascunt᷑: ꝑ hanc scismata et oña
scandala in ȩccłiis generant᷑: dũ hi qui
apud semet ipsos prudentes st̃. & in conspecꝰ¬
tii suo sapientes. quic qͥd libuerit ꝓ lege
defendt̃. E inde fit. ut diffidat᷑ qͥdẽ
ueritati: obtẽꝑet᷑ autẽ iniqͥtati. Dif¬
fidere porro. ꝓ ñ credere uł ñ obtẽ¬
ꝑare solet in scripturis scĩs inueniri.
sic̃ & in hoc loco qͦd forte aꝑtiꝰ latinꝰ
int̾pretari potiusset si dixisset qͥ non
obediunt ueritati: s obediunt iqͥ¬

Expanded text:
eniet, nisi prius morborum cognoverit causas. Et ideo in divinis Scripturis, aegritudines animae numerantur, et remedia describuntur, ut hi, qui se apostolicis subdiderunt disciplinis, ex his quae scripta sunt agnitis languoribus suis curati, possint dicere: Lauda, anima mea, Dominum, qui sanat omnes languores tuos . Unus ergo ex caeteris animae languor, et quidem pessimus, contentio esse intelligenda est, per quam omne opus pravum geritur; per hanc haereses nascuntur, per hanc schismata et omnia scandala in ecclesiis generantur, dum hi qui apud semetipsos prudentes sunt, et in conspectu suo sapientes, quidquid libuerit pro lege defendunt. Et inde fit, ut diffidatur quidem veritati, obtemperetur autem iniquitati. Diffidere porro pro non credere vel non obtemperare solet in Scripturis sanctis inveniri, sicut et in hoc loco, quod forte aptius Latinus interpres posuisset, si dixisset, qui non obediunt veritati, sed obediunt iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
ex contentione. & qͥ diffidunt quide u̾itati op¬
tẽꝑant aut̃ iniqͥtati: quib ira ⁊ indignatio
tͥbulatio et angustia imminet: id ẽ om̃i ani
mȩ oꝑanti malũ iudȩo pͥmũ ⁊ greco: his aut̃
eisdẽ etiã bonoꝵ retͥbutio: tͣcio in loco pari
cũ distinctione ꝓmittit᷑ cũ dic̃. gła aut̃ ⁊ honor
et pax om̃i oꝑanti bonũ. iudȩo pͥmũ ⁊ greco

Expanded text:
tione, et qui diffidunt quidem veritati, obtemperant autem iniquitati, quibus ira et indignatio, tribulatio et angustia imminet, id est, omni in me operanti malum, Judaeo primum et Graeco, his autem eisdem etiam bonorum retributio. Tertio in loco pari cum distinctione promittitur, cum dicit: Gloria autem et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
consecunt᷑ eos qͥ ꝑ contentionẽ diffidt̃
qͥdẽ ueritati obtẽꝑant uͦ iniqͥtati. ñ
a dõ dari cuiꝰ dona utiq ꝑmanentia
& ipso digna st̃: s ex consequentia ge¬
stoꝵs suors. his qͥ oꝑant᷑ malũ. ira & in-¬
dignatio tͥbulatio & angustia erit. se¬
cundũ ea quȩ thesaurizauert̃ sibi¬
ipsi. Nam utiq sic̃ ibi uitã e t̾nã casu
accusatiuo ꝓtulerit. ita & hic irã &
indignationẽ tͥbulationẽq & angꝰti¬
am casu accusatiuo ꝓtulisset. si id
ad reddentis dĩ ꝑsonã referre uolu¬
isset: qͦd & in aliis scͥpt᷑ę locis sunilit̾
intelligit᷑ designari: sic̃ in pͥmo reg¬

Expanded text:
tentionem diffidunt quidem veritati, obtemperant vero iniquitati, non a Deo dari, cujus dona utique permanentia et ipso digna sunt, sed ex consequentia gestorum suorum his qui operantur malum, ira et indignatio, tribulatio, et angustia erit, secundum ea, quae thesaurizaverunt sibiipsi; nam utique sicut ibi vitam aeternam casu accusativo protulerat, ita et hic iram et indignationem tribulationemque et angustiam casu accusativo protulisset, si id ad reddentis Dei personam ferre voluisset, quod et aliis Scripturae locis similiter intelligitur designari, sic
Abbreviated transcription (Latin):
pore & sp̃i incorruptꝰ. iste incorruptio¬
nẽ querere dr̃: qͦ scilicet ꝑ hanc ob¬
seruantiã incorruptioniꝰ illã quȩ ex
resurrectione est incorruptionẽ conseqͥ
mereat᷑. Qd autẽ dat᷑ hec reqͥrentibꝰ.
uideamꝰ. Uita inqͥt ȩt̾na: illa de qua
ȩt̾nȩ manere substantiã. Agnitio uͦ dĩ
qͦm᷑ haberi possit : docem᷑ in psalmis
cũ dicit᷑. Uacate &s uidete qm̃ ego sum¬

Expanded text:
incorruptionem quaerere dicitur, quo scilicet per hanc observantiae incorruptionem, illam, quae ex resurrectione est, incorruptionem consequi mereatur. Quid autem detur haec quaerentibus videamus Vita, inquit, aeterna, illa de qua vitae aeternae manere substantiam. Agnitio vero Dei, quomodo haberi possit, docemur in Psalmis, cum dicitur: Vacate et videte quo
Abbreviated transcription (Latin):
poralit̾ accidit: cum euenerit illud
qͦd scͥptũ est. Siqͥs tẽplũ dĩ corruperit:
acciderit: qͦd nichilominꝰ apłs dic̃. Ue¬
reor autẽ ne sic̃ serpens euã sedux̃
astutia sua: corrũpant᷑ sensꝰ ur̃i a sĩ

Expanded text:
poraliter accidit, cum evenerit illud quod scriptum est: Si quis templum Dei corruperit, acciderit quod nihilominus Apostolus dicit: Vereor autem ne, sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic corrumpantur se
Abbreviated transcription (Latin):
głificandi st̃ ꝑ se głificandos: de his
uero qͥ sꝑnendi st̃ ñ retulisse ad se.
s absolute dixisse qͥa sꝑnent᷑. Si enĩ
ut bona ꝑ semetipsũ prestat. ita etiã
mala ꝑ semet ipsũ recͥbueret ds̃: con¬
sequens erat ut qͦmͦ dixit głifican-¬
tes me głificabo ita diceret & sꝑ¬
nentes me sꝑnã. Sed & in alio loco
ꝑ ꝓpħam simile quid uidet᷑ ostendi in
eo qͦd hi qͥ eunt in ignẽ ñ a dõ s a se¬
met ipsis eũ inueniant accensũ. sic̃
dic̃ isaias. ite in lumine ignis ur̃i.
& flãmã quã accendistis. Ꝙ ut
adhuc planior horũ fiat dissertio:
uł quoslibet huiꝰcemodi incurrerit
acceꝑit. Si uero medici p̃cepta cto¬
diens in sospitate ꝑduret: utiq ꝑ
medicũ dr̃ habere gr̃am sanitatis
Hoc gͦ mͦ consequent᷑ uidebit᷑ ds̃ ip¬
se ꝑ se redde unicuiq scđm oꝑa sua quȩ
bona st̃: mala autẽ uenire intelligunt᷑ non

Expanded text:
glorificandi sunt, per se glorificandos, de his vero, qui spernendi sunt, non retulisse ad se, sed absolute dixisse, quia spernentur. Si enim, ut bona per semetipsum praestat, ita etiam mala per semetipsum retribueret Deus, consequens erat, ut quomodo dixit, Glorificantes me glorificabo, ita diceret, et spernentes me, spernam. Sed et in alio loco per prophetam simile quid videtur ostendi in eo, quod hi qui eunt in ignem, non a Deo, sed a semetipsis eum inveniant accensum, sicut dicit Isaias: Ite, illuminate ignes vestros, et flammam quam accendistis . Ut adhuc planior horum fiat dissertatioet in quoslibet hujuscemodi incurrerit acceperit: si vero medici praecepta custodiens, in sospitate perduret, utique per medicum dicetur habere gratiam sanitatis, hoc ergo modo consequenter videbitur Deus ipse per se reddere unicuique secundum opera sua, quae bona
Abbreviated transcription (Latin):
hac gͦ sc̃oꝵ cordis latitudine. ñ solũ
habit᷑at. s & inambulat dĩ. In peocatoꝵ
uͦ cordibꝰ ubi angustiȩ st̃. qͥa locũ de¬
dert diabolo ingͣdiendi. ing̃dit᷑ qͥdem
s ñ ut habitet. neq ut inambulet. an-¬
gustiȩ enĩ st̃: s ut lateat tanꝗͣ in cat̾i-¬
na. Est enĩ serpens. Sic gͦ infelix anima
quã pessimꝰ hic angustiis obsederit. ser-¬
pentino frigore rigens attrahit᷑ & coar¬
tat᷑. atq in om̃s angustias cogit᷑.: illa uͦ q̃¬

Expanded text:
hac ergo sanctorum cordis latitudine non solum habitat, sed inambulat Deus. In peccatorum vero cordibus, ubi angustiae sunt, quia locum dederunt diabolo ingrediendi, ingreditur quidem, sed non ut habitet, neque ut inambulet, angustiae enim sunt, sed ut lateat, tanquam in caverna, est enim serpens: sic ergo in se infelix anima, quam pessimus hic anguis obsederit, serpentino frigore rigens attrahitur, et coarctatur, atque in omnes angustias cogitur. Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ opꝰ est. Reqͥrit᷑ sane a qͥbꝰdã cur dies
qͥab inicio scłi usq ad finẽ ipsiꝰ defuncti
st̃ ad hc̃ ultimũ diẽ udicandi reserueg.
Cuiꝰ rei. interiores causas certũ est secre¬
tioribꝰ misteriis contegi. misteriũ uͦ regiᷤᷤ
absconde bonũ est: tamen explanationis
grã dicemꝰ. in quantũ possibile ẽ paginis
uerba cõmittere. Multi st̃ qͥ ex hac uita
abeuntes uł bonoꝵ uł maloꝵs post se qͤdã
semina reliquer̃t. ex qͥbꝰ qͥ suꝑ st̃ homineꝰ
occasiones uł salutis uł ꝑditionis accipiunt.
uerbi gr̃a dixerĩ. ut st̃ om̃s qͥ prauas sec¬
tas & alienas a dõ int̾ philosophos condi¬
der̃t. uł qͥ magica sacrilegia. aut qui
errores astroꝵs & decreta finxer̃t. certe
qͥ apud nos auctores hereticoꝵ. & pͥuor
dogmatũ libris editis extitere. uł etiam
qͥ scismata in eccłiis & scandala ac dissen¬
tiones oꝑati st̃: e contrario uͦ apłicarum
& conu̾sio ad dm̃ atq em̃datio tociꝰ mun¬

Expanded text:
 . Requiretur sane a quibusdam cur dies qui ab initio saeculi usque in finem ipsius defuncti sunt, ad hunc ultimum diem judicandi reserventur? Cujus rei interiores causas certum est secretioribus mysteriis contegi: Mysterium vero regis abscondere bonum est ; tamen explanationis gratia dicemus, in quantum possibile est paginis verba committere. Multi sunt qui ex hac vita abeuntes vel bonorum, vel malorum post se quaedam semina reliquerunt; ex quibus, qui supersunt homines, occasiones vel salutis, vel perditionis, accipiunt, verbi gratia dixerim, ut sunt omnes, qui pravas sectas et alienas a Deo inter philosophos condiderunt, vel qui magica sacrilegia, aut qui errores astrorum, et decreta finxerunt; vel certe, qui apud nos auctores haereticorum et pravorum dogmatum libris editis exstitere, vel etiam qui schismata in Ecclesiis, et scandala ac dissensiones operati sunt; e contrario vero apostolicarum et conversio ad Deum, atque emendatio totius mun