comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut nichil habeat cũ uͥtute conunctũ. idq suis cõmo¬
dis ñ honestate mecit᷑. hic si sibi ipse consentiatꝰ. ẽt
ñ int̾ũ nat᷑e bonitate iuncat᷑. neq amciciã colere
possit. nec iustieiam nec lib̾alitatẽ. Fortis uͦ dolorem
sũmũ inalũ iudicans. aut cẽꝑans uoluptatẽ sũmũ
bonũ statuens. eẽ. certe nullomͦ pot̃. Qe quãquam
ita sint inꝓmptu ut res disputatione ñ egeat camen
st̃ a nob̾ alio loco disputata. Hȩ discipline gͥ sisibi con¬
sentanee uelint eẽ. de officio nichil queant dicere.
neq ulla officii p̃cepta firma stabilia coniunẽta
nat᷑e cͣdi posst̃. insi aut abiis qͥsolã. aut abhis qͥ ma¬
xime honestatẽ ꝓpt̃ se dieant expetendã. Ita ꝓpͥa ẽ
ea p̃ceptio stoicor. aehademĩcor.perypatetiaorũ.
ent aristonis pyrronis er illi. iam pͥdem explosa sen¬
centia ẽ. Qͥ tari haberent ius suum disputandi de osti¬
eio. sirerũ aliquem dilectũ reliquissent. ut ao of

Expanded text:
ut nihil habeat cum virtute coniunctum, idque suis commodis, non honestate metitur, hic, si sibi ipse consentiat et non interdum naturae bonitate vincatur neque amicitiam colere possit nec iustitiam nec liberalitatem; fortis vero dolorem summum malum iudicans aut temperans voluptatem summum bonum statuens esse certe nullo modo potest. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria est ea praeceptio Stoicorum, Academicorum, Peripateticorum, quoniam Aristonis, Pyrrhonis, Erilli iam pridem explosa senentia est; qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad of
Abbreviated transcription (Latin):
nerari: Tum cato. Ed hominẽ inqͥd occidere. Ex
quo et multis aliis intelligi debet utilitatũ cõpa¬
rationes fieri solere. Recte hoc adiunctũ ẽẽ quar¬
tum. exqͥrendoꝵ officior genus. S coto hoc degen̾e.¬
de q̃renda. de collocanda pecunia. eciã deutenda cõ¬
modius aqͥb dam optimis uiris. ad ianuȩ medium
sedentib. quam abullis philosophis. ulla in scola
disputat᷑. Sc̃ cam̃ ea cognoscenda. Pcnent enĩ ad
utilitatẽ. Dequa hoc libro disputatũ ẽ. Reliqua de¬

Expanded text:
nerari?, tum Cato: Quid hominem, inquit, occidere? Ex nerari?, tum Cato: Quid hominem, inquit, occidere? Ex quo et multis aliis intellegi debet utilitatum comparationes fieri solere, recteque hoc adiunctum esse quartum exquirendorum officiorum genus. Reliqua deincede quaerenda, de collocanda pecunia vellem etiam de utenda, commodius a quibusdam optimis viris ad Ianum medium sedentibus quam ab ullis philosophis ulla in schola disputatur. Sunt tamen ea cognoscenda; pertinent enim ad utilitatem, de qua hoc libro disputatum est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
conseruari ant̃ diligentia et par simonia eisdẽ
etiam reb augeri has res cõmo dissime xeno¬
phon socraticus ꝑsecutus ẽ in eo libro qͥ echono¬
micus insc̾bit᷑. Quem nos ista fere etate cũ esse¬
mus qua es cununc egreco inlatinũ conũtimus.
apanetio p̃termissus sepe ẽ necessarra. Nam et
corpis cõmada ẽ ext̾nis. et externa cum corꝑis. et
ipsa int̾ se corꝑis. et ex t̃na ẽ externis cõꝑari solent.
Cum externis corꝑis. hoc mͦ conparant᷑. ualere ut ma¬
lis quã diues eẽ. Cum corꝑis ext̃na hoc mͦ. Diuies esse
pocius. quam maximis corꝑis uirib. Ipsa int̾ se
corꝑis sic. Ut bona ualitudo uoluptati ante ponat᷑.
uires celeritate. Ex cernoꝵ aut̃ ut gła diuiciis.
uectigalia urbana rusticis. Ex qͦ genere cõꝑati¬
onis. illud ẽ catonis senis. A quo cũ quereret᷑ quio
maxime inre familiari expediret. Respondit.
bene pascere. Qͥd scd̃m. Satis bene pascere. Qͥd qͣr

Expanded text:
conservari autem diligentia et parsimonia, eisdem conservari autem diligentia et parsimonia, eisdem etiam rebus augeri. Has res commodissime Xenophon Socraticus persecutus est in eo libro, qui Oeconomicus inscribitur, quem nos, ista fere aetate cum essemus, qua es tu nunc, e Graeco in Latinum convertimus. a Panaetio praetermissus, saepe est necessaria. Nam et corporis commoda cum externis et externa cum corporis et ipsa inter se corporis et externa cum externis comparari solent. Cum externis corporis hoc modo comparantur, valere ut malis quam dives esse, cum corporis externa hoc modo, dives esse potius quam maximis corporis viribus, ipsa inter se corporis sic, ut bona valetudo voluptati anteponatur, vires celeritati, externorum autem, ut gloria divitiis, vectigalia urbana rusticis. Ex quo genere comparationis illud est Catonis senis: a quo cum quaereretur, quid maxime in re familiari expediret, respondit: Bene pascere; quid secundum: Satis bene pascere; quid ter
Abbreviated transcription (Latin):
Precerea qͥb c̃q reb uelbellis uel domi poterunt.
rem publicam augeant imꝑio. agris uectigalib.
Hec magnors hominũ sunt. hec apud maiores
nr̃os fachta. hec genera officioꝵ quiꝑ secunt᷑ cum
summa utslitate rei publice magnam iꝑsi adipiscen¬
cur et gr̃am et głam. In his aut̃ ut litatũ p̃cep¬
tis ancipater cẏrius sibicus qͥ achenis nuꝑ ẽ mor¬
tuus. duo p̃t̾ita censet eẽ. apanetio ualicudinis
curationem et pecuniȩ. Quas res asũmo philoso¬
pho p̃c̾itaᷤᷤ arbitror ꝗoͦ eent faciles. Sunt certe u¬
tles. s ualicudo sustentat᷑ nocicia sui corꝑis et ob¬
seruatione. Que res aut ꝓdesse soleant aut ob eẽ.
et continentia in uic̾tu om̃i atq cultu corꝑis cuen¬
di causa p̃cermutendis uoluptatib. Postrenio ar¬
te eoꝵs quoꝵ ad scientiam hec ꝑtmnent. Res autẽ
samiliaris q̃ri debet his reb a quib ab est cͣpitudo.

Expanded text:
praeterea, quibuscumque rebus vel belli vel domi poterunt, praeterea, quibuscumque rebus vel belli vel domi poterunt, rem publicam augeant imperio, agris, vectigalibus. Haec magnorum hominum sunt, haec apud maiores nostros factitata, haec genera officiorum qui persequentur, cum summa utilitate rei publicae magnam ipsi adipiscentur et gratiam et gloriam. In his autem utilitatum praeceptis Antipater Tyrius Stoicus, qui Athenis nuper est mortuus, duo praeterita censet esse a Panaetio, valetudinis curationem et pecuniae; quas res a summo philosopho praeteritas arbitror, quod essent faciles; sunt certe utiles. Sed valetudo sustentatur notitia sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse, et continentia in victu omni atque cultu corporis tuendi causa praetermittendis voluptatibus, postremo arte eorum, quorum ad scientiam haec pertinent. Res autem famniliaris quaeri debet iis rebus, a quibus abest turpitude,
Abbreviated transcription (Latin):
solutio rerui ereditar̃. Numꝗͣ uehementius actũ ẽ
quã me consule ne solueret᷑ armis et castris tempta¬
ta res ẽ ab om̃i gen̾e hoininũ et ordine. Qͥb ita resti¬
ci ut hoc totum malũ de re publica tolleret᷑. Num¬
quam nec maiꝰ es alienum fuit nec meliꝰ. nec faci¬
lius dissolutum ẽ. fraudandi enĩ spe sublata. soluen¬
di necessitaᷤ consecuta ẽ. At uͦ hic nunc uictor cum
quidem uictus. quȩ cogitarat ea ꝑfecit. cũ eiꝰ iam
nichil int̾ eẽt. tanta in eo peccandi libido fuit.
ut hoc ipsum eum delectaret peccare. etsam si
causa ñ eẽt. Ab hoc gͥ gen̾e largitionis ut aliis detͣ
aliis auferat᷑. ab erunt hii quirem publicã cue¬
bunt᷑. In pͥmis quȩ oꝑam dabunt etiã iuris et
iudicioꝵ eqͥtate suum qͥsq ceneat. & neq tenui¬
ores ꝓpt̃ humilitatẽ cireũueniant᷑. neq io cupletib
adsua ueltenenda uel recuꝑanda obsit inuidia.

Expanded text:
solutio rerum creditarum. Numquam vehementius actum est solutio rerum creditarum. Numquam vehementius actum est quam me consule, ne solveretur; armis et castris temptata res est ab omni genere hominum et ordine; quibus ita restiti, ut hoc totum malum de re publica tolleretur. Numquam nec maius aes alienum fuit nec melius nec facilius dissolutum est; fraudandi enim spe sublata solvendi necessitas consecuta est. At vero hic nunc victor, tum quidem victus, quae cogitarat, ea perfecit, cum eius iam nihil interesset. Tanta in eo peccandi libido fuit, ut hoc ipsum eum delectaret, peccare, etiamsi causa non esset. Ab hoc igitur genere largitionis, ut aliis detur, aliis auferatur, aberunt ii, qui rem publicam tuebuntur, in primisque operam dabunt, ut iuris et iudiciorum aequitate suum quisque teneat et neque tenuiores propter humilitatem circumveniantur neque locupletibus ad sua vel tenenda vel recuperanda obsit invidia,
Abbreviated transcription (Latin):
sessionib cederent. aliis ut cõmodius putarent
numerari sibi. qͦoͦ canti eẽt quam suũ recuꝑare.
Ita ꝑfectum ẽ ut om̃s concordia constituta sine qᷤ¬
iam uidimus hastã inforo ponere. et bona ei uium
uoci sub iacere p̃conis. At ille grecusid qͦo fuit sa¬
pientis et p̃stantis uiri. om̃ib consulendũ puta¬
int. Eaq ẽ sũma ratio et sapientia boni eiuis cõ¬
moda ciuium ñ diuellere atq om̃is eqͥtate eadem
contiuere. halitent gͣtis ii alieno. Qdita ut eũ
ego emerim. edificarun. cuear: umpendam tume inuifo
fruare meo. Qdẽ aliud aliis sua eripere aliis dare ali¬
ena. cabule uͦ noue qͥdhabent argumentũ. nist ut emaᷤ
mea pecunia fundum. eũ cuhibeas. ego ñ habeã pecui¬
ñ sifuerit ut locupleces suũ ꝑdant. debitores luerent᷑
alienũ. Nec enim ulla res uehementius rempuiblieã
pnntinet ꝗͣ fioes: Quȩ eẽ. nulla pot̾. nͥerit necessaria

Expanded text:
sessionibus cederent, aliis, ut commodius putarent sessionibus cederent, aliis, ut commodius putarent numerari sibi, quod tanti esset, quam suum recuperare. Ita perfectum est, ut omnes concordia constituta sine qiam vidimus, hastam in foro ponere, et bona civium voci subicere praeconis. At ille Graecus, id quod fuit sapientis et praestantis viri, omnibus consulendum putavit, eaque est summa ratio et sapientia boni civis, commoda civium non divellere atque omnis aequitate eadem continere. Habitent gratis in alieno. Quid ita? ut, cum ego emerim, aedificarim, tuear, impendam, tu me invito fruare meo? Quid est aliud aliis sua eripere, aliis dare aliena? Tabulae vero novae quid habent argumenti, nisi ut emas mea pecunia fundum, eum tu habeas, ego non habeam pecunaveri potest, non, si fuerit, ut locupletes suum perdant, debitores lucrentur alienum; nec enim ulla res vehementius rem publicam continet quam fides, quae esse nulla potest, nisi erit necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
nimis equum putabat. ꝓpr̃ea quod tam longo spa¬
qo multa hereditatib mulca emptionib. multa
dotib tenebantur sine iniuria. in dicauit neq illis
adimi. nec hus ũ satis fieri quor illa fuerant oporte¬
re. Cuni gͥ statiuss. opꝰ eẽ adeam rẽ constituenda pe¬
cuma. alexandream se ꝓficisri uelle dix̃. Remq
in regram ad reditum suum iussit eẽ. hisq celerit᷑
ad cholomeũ suũ hospitẽ uenit. qͥ tum regnabat
alt̃ pꝰ al exandream conditam. Qui cũ exposuiss pa¬
triam se lib̾are uelle causamq docuss. a rege o¬
pulento. iuir sũmus facile impecrauit. ut granoi
pecunia adiuuaret᷑. Quã cũ sẏcyonem acculiss
ad hibuit sibi in consiliũ quindecĩ pͥncipes. ẽ qͥb
causas cognouit. et eor qͥ aliena tenebant. et eor qͥ
sua amiserant. Pfecitq estiman dis possessiomib
ut ꝑsuaderet aliis ut pecuntã acciꝑe mallent. poᷤ¬

Expanded text:
nimis aequum putabat, propterea quod tam longo spanimis aequum putabat, propterea quod tam longo spatio multa hereditatibus, multa emptionibus, multa dotibus tenebantur sine iniuria, iudicavit neque illis adimi nec iis non satis fieri, quorum illa fuerant, oportere. Cum igitur statuisset opus esse ad eam rem constituendam pecunia, Alexandream se proficisci velle dixit remque integram ad reditum suum iussit esse, isque celeriter ad Ptolomaeum, suum hospitem, venit, qui tum regnabat alter post Alexandream conditam. Cui cum exposuisset patriam se liberare velle causamque docuisset, a rege opulento vir summus facile impetravit, ut grandi pecunia adiuvaretur. Quam cum Sicyonem attulisset, adhibuit sibi in consilium quindecim principes, cum quibus causas cognovit et eorum, qui aliena tenebant, et eorum, qui sua amiserant, perfecitque aestimandis possessionibus, ut persuaderet aliis, ut pecuniam accipere mallent, pos
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ut et cẏranni existerent. et opqimates excermi¬
narent᷑ et p̃clarissime constituta res publica dila-¬
beret᷑. Nec uͦ solum ipsa cecidit.s etiam reliquam
greciam eũcit contagionib maioꝵ quȩ a lace demo¬
niis ꝓfecte manarunt latius. Qͥd nr̃os gracchos.
tis. gracchi sũmi uiri filios africani nepotes. nonne
agrariȩ contentiones ꝑdider̃. At uͦ aratus sycyonius
Iure laudatur. Qui cum eiꝰ eiuitas qͥnqͣginta annos a
tyraunis ceneret᷑ ꝓfectꝰ argis sẏeyonem clandestino
introiti urbe ẽ potitꝰ. Cimiq tyrannũ niecoclem in¬
ꝓuiso p̃ssisset sexcentos exules qui loeupletissimi fue¬
rant eiꝰ ciuitatis restituit remq p. ad uentu suo lib̾auit.
S cum magnã anini adũteret inbonis et possessi¬
onib difficulcatẽ qͦd et eos qdͥs ipse restituerat quoꝵ
bona alii possed̾ ant egere iniqͥssimũ ẽẽ arbitrabat᷑.
Et quinquaginta annor possessiones mouere ñ

Expanded text:
sunt, ut et tyranni exsisterent et optimates extermisunt, ut et tyranni exsisterent et optimates exterminarentur et praeclarissime constituta res publica dilaberetur; nec vero solum ipsa cecidit, sed etiam reliquam Graeciam evertit contagionibus malorum, quae a Lacedaemoniis profectae manarunt latius. Quid? nostros Gracchos, Ti. Gracchi summi viri filios, Africani nepotes, nonne agrariae contentiones perdiderunt? At vero Aratus Sicyonius iure laudatur, qui, cum eius civitas quinquaginta annos a tyrannis teneretur, profectus Argis Sicyonem clandestine introitu urbe est potitus, cumque tyrannum Nicoclem improviso oppressisset, sescentos exsules, qui locupletissimi fuerant eius civitatis, restituit remque publicam adventu suo liberavit. Sed cum magnam animadverteret in bonis et possessionibus difficultatem, quod et eos, quos ipse restituerat, quorum bona alii possederant, egere iniquissimum esse arbitrabatur et quinquaginta annorum possessiones moveri non
Abbreviated transcription (Latin):
bere suũ cuiq ñlicet. Id enim ẽ ꝓpͥum ut supͣ dixi
ciuitatis atq urbis. ut sit lib̾a et ñ sollicita sue rei
cuiꝰq eustodia. atq inhac ꝑ nicie reip. ne illam qͥd ẽ
consecunt᷑ quã putant grãm. Nam eui res erepta ẽ.
est inmucꝰ. cuidata ẽ etiã dissimulat se acciꝑe uo¬
luisse. et maxime in pecuniis creditis occultat suũ
gaudium ne uideatur. ñ fuisse soluendo. At uͦ ille
qͥ accipit inuiriã et meminit & p̃sese fert dolorẽ
suum. nec si plures sunt hiĩ qͥb ĩ ꝓbe datum ẽ. qũa
Non enĩ numero hȩc iudicant᷑. s pondere. Qũa autẽ
hiabet eqͥtatem ut agrum multis anuis aut etiam
scłis ante possessum. quimillũ habuit habeat.
qui aut̃ habuit amutat. EAt ꝓpt̾ hoc iniurie genꝰ ⁊
lacedemonii lysandrum ephor expulerunt.
hagim regem qd̾ nuinꝗͣ antea apud eos acciderat
necauerunt. ex quo eo temꝑe tante discordiȩ secute

Expanded text:
bere suum cuique non licet. Id enim est proprium, ut supra dixi, bere suum cuique non licet. Id enim est proprium, ut supra dixi, civitatis atque urbis, ut sit libera et non sollicita suae rei cuiusque custodia. Atque in hac pernicie rei publicae ne illam quidem consequuntur, quam putant, gratiam; nam cui res erepta est, est inimicus, cui data est, etiam dissimulat se accipere voluisse et maxime in pecuniis creditis occultat suum gaudium, ne videatur non fuisse solvendo; at vero ille, qui accepit iniuriam, et meminit et prae se fert dolorem suum, nec, si plures sunt ii, quibus inprobe datum est, quam non enim numero haec iudicantur, sed pondere. Quam autem habet aequitatem, ut agrum multis annis aut etiam eculis ante possessum, qui nullum habuit, habeat, qui autem habuit, amittat? Ac propter hoc iniuriae genus Lacedaemonii Lysandrum ephorum expulerunt, Agim regem, quod numquam antea apud eos acciderat, necaverunt, exque eo tempore tantae discordiae secutae
Abbreviated transcription (Latin):
liss. italiam ornare quã domũ suam maluit. Quã¬
quã italia ornata domꝰ ipsa mͥ uidet᷑ ornatior.
Nullum gͥ uitium tecrius ẽ. ut eo uñ egressa ẽ
referat se oratio quam auaritia. p̃sertim in pͥnci
et nefarium. Itaq quod apollo pytius oraclum
edidit. spartam nulla re alia nisi auaritia ẽẽ peri¬
curam. id uidet᷑ ñ solum lace demoniis. s eciam om¬
nib opulentis popłis p̃dixisse. Nulla aut̃ re conci¬
liare facilius beniuolentiam multitudinis possunt.
hii quirei publice p̾sunt. quam abstinentia et con¬
tinentia. Qͥ uͦ se populares uolunt obeamq causam
aut a grariam rem temptant. ut possessores pellant᷑
suis sedib. aut pecunias creditas debitorib condo¬
nandas putant. labe factant fundam̃ta rei publice.
concordiã pͥmũ qͤ eẽ. ñ potest ẽ aliis ad imunt᷑. aliis
condonant᷑ pecuniȩ. De iñ eqͥtatẽ q̃ collit᷑ om̃is. si ha¬

Expanded text:
lisset? Italiam ornare quam domum suam maluit; quamlisset? Italiam ornare quam domum suam maluit; quamquam Italia ornata domus ipsa mihi videtur ornatior. Nullum igitur vitium taetrius est, ut eo, unde egressa est, referat se oratiet nefarium. Itaque, quod Apollo Pythius oraclum edidit, Spartam nulla re alia nisi avaritia esse perituram, id videtur non solum Lacedaemoniis, sed etiam omnibus opulentis populis praedixisse. Nulla autem re conciliare facilius benivolentiam multitudinis possunt ii, qui rei publicae praesunt, quam abstinentia et continentia. Qui vero se populares volunt ob eamque causam aut agrariam rem temptant, ut possessores pellantur suis sedibus, aut pecunias creditas debitoribus condonandas putant, labefactant fundamenta rei publicae, concordiam primum, quae esse non potest, cum aliis adimuntur, aliis condonantur pecuniae, deinde aequitatem, quae tollitur omnis, si ha
Abbreviated transcription (Latin):
seła expectana a fuerunt᷑. modo eiũ hoe malũ¬
pontiũ fuisse. si qͥdẽ in illo tantũ fuit roboris. non¬
dum centum & decẽ anni sunt cũ de pecuniis repe¬
cundis. Al. pisone lata lexẽ. uulla antea cũ fuiss ꝑ
uidicior inecũ excitatũ tanta sublatis legib et
quliciis expilatio direptioq socioꝵ. ut in becillita¬
ie n nr̃a uircute ualeanius. Laudat affricanum
panecius qd̃ fuerit abstiuens. Qͥd ui lauaet. s in
illo alia maiora laus sapientiȩ. ñ hominis ẽ solum.
s etiam tempoꝵ illoꝵ. onu machedonũ gaza quę
fuit maxima potitus ẽ paulus. Tantum in erariũ
pecunie inuexit. ut unius imꝑatoris p̃da finem
attulerit tributoꝵ. At hie nichil domũ suã intulit
p̃cer memoriã nominis sempit̃nã. Imitatus patrẽ
africanus iuchilo locuplecior carchagine eũsa.
Qͥo qͥ eiꝰ collega fuit incensura .l. mũmius. nũqͥd
copiosior cum copiosissimã urbem funditꝰ sustu¬

Expanded text:
saecula exspectanda fuerunt; modo enim hoc malusaecula exspectanda fuerunt; modo enim hoc maluPontium fuisse, siquidem in illo tantum fuit roboris. Nondum centum et decem anni sunt, cum de pecuniis repetundis a L. Pisone lata lex est, nulla antea cum fuisset. iudiciorum metum excitatum, tanta sublatis legibus et iudiciis expilatio direptioque sociorum, ut imbecillitanon nostra virtute valeamus. Laudat Africanum Panaetius, quod fuerit abstinens. Quidni laudet? Sed in illo alia maiora; laus abstinentiae non hominis est solum, sed etiam temporum illorum. Omni Macedonum gaza, quae fuit maxima, potitus est Paulus tantum in aerarium pecuniae invexit, ut unius imperatoris praeda finem attulerit tributorum. At hic nihil domum suam intulit praeter memoriam nominis sempiternam. Imitatus patrem Africanus nihilo locupletior Carthagine eversa. Quid? qui eius collega fuit in censura. L. Mummius, numquid copiosior, cum copiosissimam urbem funditus sustu
Abbreviated transcription (Latin):
uitate duo milia hominũ. qͥreni haberent. Capitalĩ
oiatio ẽ. ad equationẽ bonoꝵ ꝑtinens. qua peste que
potest ẽẽ maior. Haue enĩ obeausam maxime ut sua
et si auee nat᷑a congͤgabant᷑ liomines tam̃ spe cus¬
codiȩ rerũ suar̾ urbiũ p̃sidia querebant. Danda
etiam oꝑa ẽ ne quod apuo inaiores nr̃os sepe fiebat.
ꝓpt̃ erarii tenuitatẽ assi quitatẽq belloꝵ tͥbutum sit
conferendũ. idq ne eueniat multo ante erit ꝓuiden¬
bunt. ut earimi rerum eopia sit. quȩ sunt uecessa¬
rię. quarum qͣlis cõꝑatio fieri soleatt & debeat. ñẽ
necesse disputare. est enĩ in ꝓmptu tintũ locus at¬
tingendus fuit. Capõ aut̃ ẽ in omni ꝓeuratione ue¬
gotũ et mun̾is publici. ut auariciȩ pellat᷑ etiam
minima suspieio. Utinam inqͥt .e. pontiꝰ samius
adilla temꝑa me forcuna reseruauisset. & cun
essem natus qñ romani aona acciꝑe cepissent.n
essem passus dintius eos imperare. ne illi multa

Expanded text:
itate duo milia hominum, qui rem baberent. Capitalis oratio est, ad aequationem bonorum pertinens; qua peste quae potest esse maior? Hanc enim ob causam maxime, ut sua etsi duce natura congregabantur hominess, tamen spe custodiae rerum suarum urbium praesidia quaerebant. Danda etiam opera est, ne, quod apud maiores nostros saepe fiebat propter aerarii tenuitatem assiduitatemque bellorum, tributum sit conferendum, idque ne eveniat, multo ante erit providenbunt, ut earum rerum copia sit, quae sunt necessariae. Quarum qualis comparatio fieri soleat et debeat, non est necesse disputare; est enim in promptu; tantum locus attingendus fuit. Caput autem est in omni procuratione negotii et muneris publici, ut avaritiae pellatur etiam minima suspicio. Utinam, inquit C. Pontius Samnis, ad illa tempora me fortuna reservavisset et tum essem natus, quando Romani dona accipere coepissent! non essem passus diutius eos imperare. Ne illi multa
Abbreviated transcription (Latin):
fati opmionib t̾pit̃ uirioent᷑. et in maximis ũsen¬
tͣ errorib. S hec qͥdem hactenus. Iluo aut sic ẽ iu¬
qui resp. regant quod earũ amministratio latissi¬
ne pateat ad plurimosq ꝑtineat. Esse aut̃ magni
auimi et fuisse multos etzam ininta ociosa. qͥ aut in¬
uestigarent. aut conarent᷑ magna quedam seseq
suarum rerũ finib continerent. aut int̾iecti int̾
cur resua familiari. Noneam qͥdeni om̃i ratione
ex aggerantes neq excludentes ab eiꝰ usu suos. Po¬
ciusq et amicis imꝑcientes et reip. si quando usus
eẽt que pͥmũ bene parta sit. nullo neq cͦpi questu
neq odioso. Tum qũã plurimis mͦ dignis seutlẽ

Expanded text:
piter irridentur et in maximis versantur erroribus. Sed haec quidem hactenus. Illud autem sic est iuis, qui res publicas regant, quod earum administratio latissime pateat ad plurimosque pertineat; esse autem magni animi et fuisse multos etiam in vita otiosa, qui aut investigarent aut conarentur magna quaedam seseque suarum rerum finibus continerent aut interiecti inter tur re sua famexaggerans, neque exe udentes ab eius usu suos, potiusque et amicis impartientes, et reipub. si quando usus essct. quaeprimum bene parta sit, nulloque turpi quaestu, neque odioso: tum, quam plurimis, modo dignis, fe utile
Abbreviated transcription (Latin):
contentiones plior fer ocitate exultantes domitorib
cradere soleant. ut his faciliorib possuit uti. Sie ho¬
mines scdis reb et frenatos sibiq p̃fidentes camquã
ingyrum rationis et doct᷑ne duci oportere. ut ꝑspi¬
cerent rerum humanarũ in becillitatẽ uariecatẽq

Expanded text:
contentiones preliorum ferocitate exultantes domitoribus tradi soleant ut his facilioribus possint uti, sic homines secundis rebus effrenatos sibique presidentes, tanquam in girum rationis et doctrine duci oportere, ut perspicerent rerum humanarum imbecillitatem varietatemque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s utilitates ponere. et ut u̾bo script᷑e
utar adiumentũ ferre alt̃ alteri. uł studio
uel officio uel pecunia. uel oꝑib uel qͦlibet
modo ut intͣnos societatis augeatur gr̃a.
ne qͥsquam abofficio uel ꝑieuli t̾rore re¬
uocetur s onĩia sua ducat uel adu̾sa uel

Expanded text:
omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel
Abbreviated transcription (Latin):
quo in loco aiunt plaeuisse stoicis que in t̾ris gig¬
nant᷑ om̃ia adusus honunũ ereari. homines aut̃
homuiũ causa ẽẽ generatos. ut ipsi int̾se aliis
¶s. faciamꝰ hominẽ adimaginẽ mam. et scõm
similitudinẽ. et abeat potestatẽ piscium maris
et uol atiliũ celi. et pecor om̃ium repentium
suꝑ t̾ram. Et dauici ait. Omia subiecisti sub
pedib eiꝰ. oues ⁊ boues unuu̾sas. insuꝑ et pe¬
cora campi. uolueres celi et pisces maris.
ratum eẽ in libris moysi repperimꝰ. dicen
mentũ gͦ mulier data ẽ uiro quȩ gen̾aret.
inuentꝰ ad iutor similis illi. Adium̃tũ enĩ
homo. nͥ de homine habere ñ pot̾at. Ex oĩb
gͥ amimalib. nullum ammal simile. et
ut absolute dicamus. nullus adiutor homi¬
nis iiuentꝰ est. Muliebͥs gͥ sexus. ad iutor
expectabat᷑. Ergo sed̾m dei uoluntatẽ uel
nature copulam in uicem nobis esse auxilio
debemus certare officiis. uelut inmedio

Expanded text:
Quo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gigQuo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et pecorum, 36 et omnium repentium super terram . Et David ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora camratum esse in libris Moysi reperimus, dicentmentum ergo mulier data est viro, quae generaret; inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur. 135. Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturae copulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ generis humani et ad cõmunitatẽ refertur.
Societatis enĩ eñ ratio diuidit᷑ in partes duas
et benignitatẽ uocant. Iusticiamͥ excelsior uidet᷑.
libalitas gͣtior. Illa censuram tenet. ista bonitatẽ.
S pͥmũ ipsum qͦd putant philosophi iusticie
munus apud nos excludit᷑. Dicunt enĩ illi eã
pͥmã eẽ iusticiȩ formã. ut nemini qͥs noceat.
nͥ lacessitus in iuria. qͦd eungłii auchoritate ua¬
cuatur. Uult enim se̾pta ut sit innobis sp̃s filii.
hominis qͥuenit conferre gr̃am. et ñ inferre u¬
iuriam. De inde formã iusticie putauerunt. ut
qͥs cõmunia idẽ publica ꝓpublicis habeat. pͥuata
ꝓsius. Ne hoc qͥdem scd̾m nat᷑am. Nat᷑a enuĩ om̃ia
om̃ib in c̃omine ꝓfudit. Sic enuim d̾s gen̾ari
iussit om̃ia. ut pastus om̃ib cõmunis eẽt. et t̃ra gͦ
foret om̃ium quedam cõmunis possessio. Natura
gͥ ius cõmune gen̾auit. usurpatio nis fecit pͥuatũ

Expanded text:
tatem generis humani, et ad communitatem refertur. tatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia ut pastus omnibus communis esset, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum.
Abbreviated transcription (Latin):
pastum. ut lacibula. qͥb se aꝑiclo imbͥb sole de¬
fendant. ut est prudentiȩ ¶ Succedit qͦ ut om¬
nium genera animantium congͤgabilia nat᷑a sint
pͥmo generis sui acforme consorcib. tum etiam
ceteris. ut boues uidemus armentis. eqͦs gͦͣgib.
et maxiine pares parib delectari. Ceruos qͦ.
cerius. et plerumq hominib ad iungi. Iam de
ꝓcreandi studio et sobole uel etiam generantũ
tes. Si quidem et forcitudo que uel inbello tuetur
a barbaris pat̾am. uł domi defendit infirmos.
uł alatronib socios plena iusticie sit. et seire qͦ
consilio defendat atq ad uiuet. Captare etiam
tempor et locoꝵ oportuntate prudentie ac
modestie sit. et temꝑantia ipsa sine prudentia
modum seire ñ possit. oportimitatẽ noscere.
et scd̾m mensuram reddere sit iusticie. Et in
om̃ib istis magnanimitas necessaria sit. & que¬
dam fortitudo inentis. plerumq et corꝑis. ut

Expanded text:
pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole depastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium tes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut
Abbreviated transcription (Latin):
prudentie ẽ. Eͥdenim cam plenum officii quam de¬
ferre auclori studium atq reuerentiam᷑. Eͥ ta¬
men fonset inu̾tures deriuat᷑ cet̾as. Neq enim
potest iusticia sine prudentia esse. cũ ex aminare
qͥd iustum. quid ueͣ iustum sit. ñ medioeris pru¬
dentię sit. summus inutraq error. Qͥ enim iustũ
iudicat in iustũ. in iustũ aut̃ iustũ execrabilis ap̃o
ãm. Ut qͥd habundant iniusticiȩ inprudenti. sa¬
lomon ait. Neq iterum prudentia sine iusticia
est. pietas enĩ indm. inicium intellectus.
Quod adũtimus illud ab huius scłi transla
tes. Item in om̃s que et ipsa scd̾m nature ẽ ma¬
gisterium. Siquidem ab ineunte etate ubi
primũ sensus infundi ceꝑit. uitã amamꝰ tam¬
qu̾a d̃ĩ munus. pat̾am parentesq diligimꝰ de¬
inde equales qͥb sociari cupimus. hinc caritaᷤᷤ
nascitur. quȩ alios sibi p̃fert. ñ querens que
cauere quȩ noceant. expetere quȩ ꝓfint. ut

Expanded text:
prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi transtes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hostib reseruat᷑. ut si constitutꝰ sit cũ hoste. iut
loeus aut dies p̃lium adu̾sum iusticiam pute¬
cur. aut loco p̃uenire aut temꝑe. Int̾ est enĩ
utrum aliqͥs pugna aliqͣ et confuctu graui capia¬
tur an suꝑiore gr̃a uł aliquo euentu. Si qͥdem
uehementiorib hostib et infidis. & his qͥ ampli
leseruit. uehementior refert᷑ ultio. ut de madi¬
anicis qͥ ꝑmulieres suas plerosq peccare fecerant
explebe uideor. Unde et dĩ in ppłm parum
iracumdia effusa ẽ. et ido factumẽ ut nullu
inoyses uictor suꝑ ẽẽ pateret᷑. Gabaonitas aut̃
qui fraude magis qua bello. tẽptauerant plebẽ
parem ñ expugnaret ib̾s. s conditionis inposi¬
te afficeret in iuria. Syros uͦ eliseus qͦs obsiden¬
tes in ciuitatem induxerat mom̃tanea cecitate
quos ñ captiuasti ingladio et lancea tua. Pone
eis panem et aquam et manducent et bibant.
ut remittant᷑ ⁊ eant ad dñm suum. ut huma¬
nitate ꝓuocati grãm rep̾sentarent. Deniq pos¬

Expanded text:
hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effusa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victor superesse pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea caecitate quos non captivasti in lancea et in gladio tuo: pone eis panem et aquam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum ; ut humanitate provocati gratiam repraesentarent. Denique pos
Abbreviated transcription (Latin):
pspera. Deniq sc̃s moyses ꝓpopło patͥȩ bella susci¬
pere gͣuia ñrenformidauit. ne regis potentissi¬
mi crepidauit arma. nec barbarice unma¬
sibi cõmunitatẽ et sociecatẽ nr̃am ad iuuat.
excelsitatẽ tenet. ut suo uidicio om̃ia subiee¬
ta habeat. Opem aliis ferat. pecuniã conferat
tante uͥtutis uigorem : Et enĩ dum augere
opes. aggerare pecunias. oc cupare tͣras pos¬
sessionib cupimus p̃stare diuitus. iuiste for¬
mã exuimus benificentiam cõmunem ami¬
simus. Qͦ mͦ enĩ potest iustꝰ eẽ. qͥstudet eri¬
uenire. qͥ alios sibi subicere conatur. Et in¬
firmo adu̾sum potentes op̃e ferre. qui ipse
gͣuem lib̾cati affectat potentiã: Quanta aut̃

Expanded text:
s Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immasibi, communitatem et societatem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimus, beneficentiam communem amisimus. Quomodo enim potest justus esse, qui studet erirvenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiam? 37 CAPUT XXIX.
Abbreviated transcription (Latin):
obiurgatio. significandũ ẽ io ipsius causa qͥ ob uir¬
get᷑ esse susceptũ. Rectũ ẽ aut̃ etiam in illis conten¬
cionib q̃ c̃ inimicissimis fiunt. etiam si nobis inoig¬
na eẽ audiamꝰ. cam̃ gͣuitatẽ retinere irac̃diam pel¬
lere. Que enĩ ẽ aliqͦ ꝑtͣbatione fiunt ea nec con¬
stant̃ fieri possunt. neq his qͥ ao sunt ꝓbari. defor¬
me etiam ẽ dese ipsi᷑m p̃dicare falsa p̃sertĩ. et ẽ ui¬
risione audientium imitari militẽ głosum. Et
eciam qͣlem hominis honorati et p̾neipis domum
placeat eẽ. Cuiꝰ finis et usus ad quẽ accõmod anda
est edifican dide sc̃ptio. Et cam̃ ao hibenda cõmoditatᷤ¬

Expanded text:
obiurgatio, significandum est, ipsius id causa, qui obiurobiurgatio, significandum est, ipsius id causa, qui obiurgetur, esse susceptum. Rectum est autem etiam in illis contentionibus, quae cum inimicissimis fiunt, etiamsi nobis indigna audiamus, tamen gravitatem retinere, iracundiam pellere. Quae enim cum aliqua perturbatione fiunt, ea nec constanter fieri possunt neque iis, qui adsunt, probari. Deforme etiam est de se ipsum praedicare falsa praesertim et cum irrisione audientium imitari militem gloriosum. etiam, qualem hominis honorati et principis domum placeat esse, cuius finis est usus, ad quem accommodanda est aedificandi descriptio et tamen adhibenda commoditat
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ motꝰ animi nimios rationi ñ obcemꝑantes.
sic eiꝰ modi motib sermo debet uacare. ne aut
ira existat. aut cupiditas aliqua. aut pigͥtia aut
ignauia ant tale aliqͥd appareat. Maximeq euran¬
dũ est ut eos qͥb c̃sermonẽ conferemꝰ. et uereri
et dilig̾e uideam᷑. Obiurgationes etiam ñ nunquã
incidunt necessariȩ. inqͥb utendũ ẽ forcasse et uo¬
cis contentione maiore. et ũboꝵ gͣuitate acriore. Io
agendum etiam ut ea fac̾e uideam̃ irati. S ut adu¬
rendum et secandũ. sic ad hoc genus castigandi.
raro inuitiq ueniemꝰ. Nec umꝗͣ nͥ necessario. si nul¬
la reperiet᷑ alia medicina. S cam̃ ira ꝓcul absit. cũ
qͣrecti nichil fieri nichil consid̾are̾ pot̃. Magna aut̃
parte clementi castigatione licet uti. gͣuitate cam̃
ad iuncta ut seueritas adhibeat᷑. et contumelia
repellat᷑. Atq etiam illud ipsum qͦd acerbitas habet

Expanded text:
id est motus animi nimios rationi non optemperantes, id est motus animi nimios rationi non optemperantes, sic eius modi motibus sermo debet vacare, ne aut ira exsistat aut cupiditas aliqua aut pigritia aut ignavia aut tale aliquid appareat, maximeque curandum est, ut eos, quibuscum sermonem conferemus, et vereri et diligere videamur. Obiurgationes etiam non numquam incidunt necessariae, in quibus utendum est fortasse et vocis contentione maiore et verborum gravitate acriore, id agendum etiam, ut ea facere videamur irati. Sed, ut ad urendum et secandum, sic ad hoc genus castigandi raro invitique veniemus nec umquam nisi necessario, si nulla reperietur alia medicina; sed tamen ira procul absit,cum qua nihil recte fieri, nihil considerate potest. Magnam autem partem clementi castigatione licet uti, gravitate tamen adiuncta, ut severitas adhibeaturetcontumelia repellatur, atque etiam illud ipsum, quod acerbitatis habet
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis in reb cum insermone cõmuni. uirissitu¬
Ainẽ ñ iniqũã putet. ac uideat in pͥmis qͥb dereb
loqͣtur. Si seriis seueritatẽ adhibeat si iocosis le¬
porem. Inpͥmisq ꝓuideat nesermo ucium aliqͥo
indicet in eẽ inmorib. qd̾ maxime tum solet eue¬
nire c̃studiose de absentib detrahendi eausa. aut
ꝑridiculũ aut seuere maledice contumelioseq
dr̃. Habent᷑ aut̃ plerũq sermones. aut de domes¬
ticis negotiis. aut derep. aut de arcium studuis
atq doctna. Dandagͥ oꝑa est ut eciam si aberra¬
be ad alia ceꝑit. ad hec reuocet᷑ oratio. s utẽq ao¬
erunt. neq enim hisdem de reb nec om̃i cemꝑe
nec simiłr delectam̃. Animadũcendũ ẽ etiam qti¬
nrͣis sermo delectationẽ habeat. et ut in cipienoi
ratio fuerit. ita sit desinendi modus G qͦmͦ in om¬
ni uita rectissime p̃cipit᷑. ut ꝑt̾pationes fugiamꝰ.

Expanded text:
reliquis in rebus, tum in sermone communi vicissitureliquis in rebus, tum in sermone communi vicissitudinem non iniquam putet; ac videat in primis, quibus de rebus loquatur; si seriis, severitatem adhibeat, si iocosis, leporem; in primisque provideat, ne sermo vitium aliquod indicet inesse in moribus; quod maxime tum solet evenire, cum studiose de absentibus detrahendi causa aut per ridiculum aut severe maledice contumelioseque dicitur. Habentur autem plerumque sermones aut de domesticis negotiis aut de re publica aut de artium studiis atque doctrina. Danda igitur opera est, ut, etiamsi aberrare ad alia coeperit, ad haec revocetur oratio, sed utcumque aderunt; neque enim isdem de rebus nec omni tempore nec similiter delectamur. Animadvertendum est etiam, quatenus sermo delectationem habeat, et, ut incipiendi ratio fuerit, ita sit desinendi modus. Sed quo modo in omni vita rectissime praecipitur, ut perturbationes fugiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq om̃ino anat᷑a pẽcundũ ẽ. Uerum alterum
exercitatio augebit. alterũ imitatio presse loquentiũ
et lenit̃. Nichil fuit incatulis ut eos exqͥsito iudicio
putares ut̃i lit̾arum. qũaꝗͣ erant litt̾ati. s et alii.
hiĩ aut̃ optime uti lingua latina putabant᷑. Sonus
erat duleis. lut̾e neq exp̃sse neq opp̃sse. ne aut ob¬
scurum eẽt. qut putidum. Si ne contentione uox
nec languens nec canora. Ubior oratio .l. erassi nec
iinus faceta. s bene loquendi de catulis opinio ñ
inuior. Sale uͦ et facetũs cesar catuli patͥs fr̃ ui
cit om̃s. ut in illo ipso forensi geriere dicendi. conten¬
ciones alioꝵ sermone uinceret. Inom̃ib gͥ hisela¬
borandũ ẽ si mom̃i reqͥo de ceat exqͥrinius. Sit gͦ
bie sermo inqͦsoeratiei maxime excellunt. lenis
miimeꝙ ꝑtinax. insit ineo lepos. Nec uͦ tamꝗͣ in
possessionẽ. suam uener it excludat alios. S cum

Expanded text:
utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum exercitatio augebit, alterum imitatio presse loquentium et leniter. Nihil fuit in Catulis, ut eos exquisite iudicio putares uti litterarum, quamquam erant litterati; sed et alii; hi autem optime uti lingua Latina putabantur; sonus erat dulcis, litterae neque expressae neque oppressae, ne aut obscurum esset aut putidum, sine contentione vox nec languens nec canora. Uberior oratio L. Crassi nec minus faceta, sed bene loquendi de Catulis opinio non minor. Sale vero et facetiis Caesar, Catuli patris frater, vicit omnes, ut in illo ipso forensi genere dicendi contentiones aliorum sermone vinceret. In omnibus igitur his elaborandum est, si in omni re quid deceat exquirimus. Sit ergo hic sermo, in quo Socratici maxime excellunt, lenis minimeque pertinax, insit in eo lepos; nec vero, tamquam in possessionem suam venerit, excludat alios, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ ne animi motꝰ anat᷑a recedant. qͦd asseqͤm᷑
sic auebimus ne inꝑtͣbationes atq examinationes
incidamus. et si attentos animos ad decoris conserua¬
tionẽ cenebĩmus. Motꝰ aut̃ animoꝵ duplices sunt.
Alt̾i cogitationis. alc̾i appetitꝰ. Cogitatio in uͦ exqͥ¬
rendo maxime ũsat᷑. Appetitꝰ impellitad agendũ.
Curandũ ẽ gͥ ut cogitatione adres quã optimas
utam᷑. appetitũ raconi obedientẽ p̃beamꝰ. & qñ
magͥna uis orationis ẽ. eaq duplex. alta contentio
nis alt̾a sermonis. contemptio disceptationib cͥbu¬
at᷑ iudicioꝵ contionũ senatꝰ. Sermo incirculis dis¬
itcõnuua. Contentionis p̃cepta rechorum st̃. nulla
serinonis quainqũa lnt scio an possint hec qͦ eẽ. s
discentiũ studiis uiuenumt᷑ magist̾. huie aut̃ qui
nẽ ꝑcinebunt: S cum orationis indicem uocem habe¬
anus. inuoce aut̃ dio seqͣmͣ ut clarasit ut suauis

Expanded text:
dum est, ne animi motus a natura recedant; quod assequemur, dum est, ne animi motus a natura recedant; quod assequemur, si cavebimus, ne in perturbationes atque exanimationes incidamus, et si attentos animos ad decoris conservationem tenebimus. Motus autem animorum duplices sunt, alteri cogitationis, alteri appetitus; cogitatio in vero exquirendo maxime versatur, appetitus impellit ad agendum. Curandum est igitur, ut cogitatione ad res quam optimas utamur, appetitum rationi oboedientem praebeamus. Et quoniam magna vis orationis est, eaque duplex, altera contenis, altera sermonis, contentio disceptationibus tribuatur iudiciorum, concionum senatus, sermo in circulis, disconvivia. Contentionis praecepta rhetorum sunt, nulla sermonis, quamquam haud scio an possint haec quoque esse. Sed discentium studiis inveniuntur magistri, huic autem qui nem pertinebunt. Sed cum orationis indicem vocem habeamus, in voce autem duo sequamur, ut clara sit, ut suavis,
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo et aforma remoueat᷑ om̃is uiro ñ dignꝰ ornatꝰ.
et huie simile uitũ ingestu motuq caueat᷑. Nam
E palestrici motus sunt sepe oorosiores. & histrionũ.
ñ nulligestus in eptus ñuacant. Et inutroq gener
que sunt recta et simplicia laudant᷑. forme aut̃ dig¬
nitas coloris bonitate tuenda ẽ. color exercitati õib
corporis. Ad hibenda p̾cerea mundiciaẽ ñ odiosa
neq exqͥsita nimis cantũq fugiat agrestem et in¬
humanam negligentiã. Eadem ratio ẽ habenda
uesticus. in quo siẽ inplerisq reb medioc̾tas optima
est. Cauendũ aut̃ ẽ ne aut carditatib utam̃ ingres¬
su molliorib. ut pomparũ ferculis similes ẽẽ ui¬
deam᷑. aut in festinationib suscipiamꝰ nimias cele¬
ritates. Quȩ c̃ fiunt anhelitꝰ mouent᷑. uultꝰ mutan¬
tur. oia corquent᷑. Exqͥb magna significatio fit ñ
ad eẽ constantiã. S multo etiam magis elaboran¬

Expanded text:
Ergo et a forma removeatur omnis viro non dignus ornatus, Ergo et a forma removeatur omnis viro non dignus ornatus, et huic simile vitium in gestu motuque caveatur. Nam et palaestrici motus sunt saepe odiosiores, et histrionum non nulli gestus ineptiis non vacant, et in utroque genere quae sunt recta et simplicia, laudantur. Formae autem dignitas coloris bonitate tuenda est, color exercitationibus corporis. Adhibenda praeterea munditia est non odiosa neque exquisita nimis, tantum quae fugiat agrestem et inhumanam neglegentiam. Eadem ratio est habenda vestitus, in quo, sicut in plerisque rebus, mediocritas optima est. Cavendum autem est, ne aut tarditatibus utamur in ingressu mollioribus, ut pomparum ferculis similes esse videamur, aut in festinationibus suscipiamus nimias celeritates, quae cum fiunt, anhelitus moventur, vultus mutantur, ora torquentur; ex quibus magna significatio fit non adesse constantiam. Sed multo etiam magis elaboran
Abbreviated transcription (Latin):
seqͣmͣ. et abom̃i qͦd abhorret ab oculoꝵ auriũq appio¬
batione fugiamꝰ. Status. in cessus. sessio. accubitio. uul¬
tus oculi. manuũ motus ceneat illud decoꝵ. Qͥb in
reb duo maxime sunt fugienda. neqͥd effeminatũ
aut molle. et neqͥd durum aut rusticũ sit. Nee uͦ
histrionib oratoribq concedendum ẽ. ut his hec
apta sint. nobis dissoluta. Scenicoꝵ q̃dem mos tan¬
cum habet uetere disciplina uerec̃diam. ut inscenã
sine subligaculo ꝓdeat nemo. Uerent᷑ enĩ nesi qͦ casu
ñ decore. Nr̃o quidem more cũ parentib puberes filii.
cum soceris gen̾s ñ lauant᷑. Recinenda gͥ ẽ huiꝰ ge¬
ñis uerec̃dia. p̃sercim nat᷑a ipsa nat᷑a ipsa magis¬
tra et duce ¶Cum aut̃ pulc̾cudinis duo gen̾a sint.
quoꝵ in alt̾o uenustas sit. in alt̾o dignitas. uenus¬
Atatem muliebrẽ duc̾e̾ debemꝰ. dignitatẽ iurilem.

Expanded text:
sequamur et ab omni, quod abhorret ab oculorum auriumque approsequamur et ab omni, quod abhorret ab oculorum auriumque approbatione, fugiamus; status incessus, sessio accubitio, vultus oculi manuum motus teneat illud decorum. Quibus in rebus duo maxime sunt fugienda, ne quid effeminatum aut molle et ne quid durum aut rusticum sit. Nec vero histrionibus oratoribusque concedendum est, ut iis haec apta sint, nobis dissoluta. Scaenicorum quidem mos tantam habet vetere disciplina verecundiam, ut in scaenam sine subligaculo prodeat nemo; verentur enim, ne, si quo casn non decore. Nostro quidem more cum parentibus puberes filii, cum soceris generi non lavantur. Retinenda igitur est huius generis verecundia, praesertim natura ipsa magistra et duce. Cum autem pulchritudinis duo genera sint, quorum in altero venustas sit, in altero dignitas, venustatem muliebrem ducere debemus, dignitatem virilem.
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc nate tam diligent̾e fabricam. i mitata ẽ homi¬
num uerec̃dia ¶ Que enĩ nat᷑a occultauit. eadem
om̃s qͥsana mente sunt remouent abocłis. ipsiq ne¬
cessicati dant oꝑam. ut quam occulcissime pareant.
quarũq partiũ corꝑis usus sunt necessarii eas neq
parces. neq earum usus suis nominib appellant.
Quodq fac̾e tͣpe ñ tͣpe ẽ. mͦ occulte iddic̾e̾ obscenũ
ẽ. Itaq nec actio rerum illarũ aꝑta peculantia
uacat. nec orationis obscenitas. Nec uͦ audiendi st̃
cynci. aut siqui fuer̃ stoici. Pene cynici qͥ rep̃hen¬
dunt et inrident. qd̾ ea q̃ t᷑pia ñ sunt ũbis flagii¬
osa dicamus. Illa aut̃ q̃ t̾pia sunt nominib appella¬
nus suis. Lacrocinari. fraudare. ad ult̾are. tͣpe ẽ. s di¬
citur. ñ obscene. Lib̾is dare oꝑam. Re honestũ est.
nomine obscenum. Pluraq in ẽlm sententiam abeis¬
dem contra uerecũdiam disputant᷑. Nos aut̃ nat᷑am

Expanded text:
Hanc naturae tam diligentem fabricam imitata est homiHanc naturae tam diligentem fabricam imitata est hominum verecundia. Quae enim natura occultavit, eadem omnes, qui sana mente sunt, removent ab oculis ipsique necessitati dant operam ut quam occultissime pareant; quarumque partium corporis usus sunt necessarii, eas neque partes neque earum usus suis nominibus appellant; quodque facere turpe non est, modo occulte, id dicere obscenum est. Itaque nec actio rerum illarum aperta petulantia vacat nec orationis obscenitas. Nec vero audiendi sunt Cynici, aut si qui filerunt Stoici paene Cynici, qui reprehendunt et irrident, quod ea, quae turpia non sint, verbis flagitiosa ducamus, illa autem, quae turpia sint, nominibus appellemus suis. Latrocinari, fraudare, adulterare re turpe est, sed dicitur non obscene; liberis dare operam re honestum est, nomine obscenum; pluraque in ear sententiam ab eisdem contra verecundiam disputantur. Nos autem naturam