comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr frigida rona nascit᷑. Siceus uͦ
qr nubes de ħ angło t̾re ad medi¬
ũ fugat. Est q inde pluui osus uix¬
ta fines torride xone. Cum uero
tnͣsit torridam ⁊ onam: calefit. ⁊¬
dus. Sum liter cũ due u̾ gontes in
nerant austrũ. qui ⁊ si ultra torri¬
dam ⁊ oriam frigidus ⁊ siccꝰ sit: ut
ap̃ nos boreas: quippe cum ĩ frigi
calidus. fugandoq ante se nibes us¬
q ad angłmni t̾re in quo habitamꝰ. gene¬
rat nob̾ pluuias. Est q ex accidente ca¬
lidus ⁊ humidꝰ. ⁊ si in sua orignie fri¬
gidus ⁊ siccꝰ sit suiso unde qͣtnor car¬
dinales uenti oriant᷑ : uideamus unde
sint quatuor collaterales. Si ĩ duab
p̾dc̃is refluxionib ad septẽtrionẽ se¬
u̾gentib. boream q p̾dc̃o modo gene¬
rantib. Unde ħ contingat ꝙ orientał
ex aliquo accidente sit uelocior. ultͣ
mediũ septẽtrionał occidentali occur¬
rit. nascitur uentꝰ collat̾alis int̾ boreã
⁊ zephirum Si uͦ occidentał ultͣ medi

Expanded text:
frigida zona nascitur. Siccus vero, quia nubes de hoc angulo terrae ad medium fugat, estque pluviosus, juxta fines torridae zonae. Cum vero transit torridam zonam, calefit, edus. Similiter cum duae vergentes ad ster generatur, qui etsi ultra torridam zonam frigidus et siccus, ut apud nos Boreas, quippe cum in frigidcalidus, fugandoque ante se nubes usque ad angulum terrae in quo habitamus, generat nobis pluvias, estque nobis ex accidente calidus et humidus, etsi in sua regione frigidus et siccus. Viso unde quatuor cardinales venti oriantur, videamus unde sint quatuor collaterales. Si in duabus praedictis refluxionibus ad Septentrionem vergentibus, Boreamque praedicto modo generantibus, hoc contingat, quod Orientalis, ex aliquo accidente velocior, ultra medium Septentrionis Occidentali occurrit, nascitur ventus collateralis inter Boream et Zephyrum. Si vero Occidentalis ultra medi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a sententia est ex illis refluxionib¬
uentos nasci: de ortu illoꝵ disseramuis.
tam cardinaliũ ꝙͣ collatera lĩ. Cũ
⁊ gͥ ut p̾diximꝰ in occidente ex illo fõ¬
te tocuis humoris due reflnxiones
una ad austrum alia ad septẽtrio¬
nem diuidit᷑ͦ in illa seꝑatione aqͣꝵ¬
mouetur aer. S si tantꝰ fuit ĩpul¬
sus ꝙ usq ad nos ꝑuenerit: gn̾at uẽ¬
tum. qui ⁊ephirus nocatur. due uero
orientales sua diuisione cõmote ge¬
nerant orientalem uentũ. qui eurus
uocat᷑. Cum uero orientałis ⁊ occidẽ¬
talis ad septẽtrionem u̾gentes sibi¬

Expanded text:
 quia nostra sententia est ex illis refluxionib quia nostra sententia est ex illis refluxionibventos nasci, de ortu eorum disseramus tam cardinalium quam collateralium, cum igitur, ut praediximus, in Occidente ex illo fonte, totius humoris, duae refluxiones una ad austrum, alia ad septentrionem dividuntur, in illa separatione movetur aer. Sed si tantus fuerit impulsus, quod usque ad nos pervenerit, generat ventum qui Zephyrus vocatur. Duae vero orientales, sua divisione generant ventum, qui Eurus nominatur. Cum vero orientalis et occidentalis ad septentrionem vergentes,
Abbreviated transcription (Latin):
montes subditos mari cãm ẽẽ. sum e¬
nim mare usq ad ip̃os mare ꝑuenit:
retro cadit. ⁊ ñ ingͣgitat᷑ implet᷑ retͦ¬
alueꝰ. s implet᷑ ante p̾dcã occidentalis
refluxio ad septẽtrionẽ u̾gens. cum
iuxta lat̾a t̾re tangens affricam usq
ad finem eius ꝑuen̾it int̾ calpem et
athalanta. usq iuxta hierłm m̾edi¬
t̾raneumq mare uocat᷑. diu̾sa adi¬
u̾sis regionib nomina accipiens. Gͭ ͤ¬
lit̾ uͦ ascendat ⁊ descendat si quis
scire desi derat ⁊ q̃ noĩa ex quib re¬
gionib contrahat mapã mundi ꝯsu¬
lat. S quia facilius illabit aĩo o¬
culis subiecta descͥptio: id qd dm̃s¬
ocłis subiciamꝰ predcã occidentał
refluxie ad septẽtrionẽ ũgens se
ex athalante monte adiacente atha
one ad septẽtrionẽ se u̾gente: nas¬
cit᷑ indicum mare. Similit̾ ex ali¬
is refluxionib ad austrũ se u̾gẽtib
credendum ÷ diu̾sa maria nasci E
ħ nr̃a attestatione describi ñ debu

Expanded text:
montes subditos mari. Cum enim usque ad ipsos mare pervenit, retro cadit et insurgitatur, impleturro, sed impletur ante. Praedicta occidentalis refluxio ad septemtrionem vergens, cum iuxta latera terrae tangens Africam usque ad finem eius pervenerit, inter Calpem et Atlanta usque iuxta Hierusaleterraneum mare vocatur, diversa ex diversis regionibus nomina accipiens. Qualiter vero ascendat et descendat, si quis scire desiderat, et quae nomina ex quibus regionibus contrahat, mappam mundi consulat. Sed quia facilius illabitur animo, oculis subjecta descriptione id quod dicimus subjiciamus. Praedicta Occidentalis refluxio ad Septentex Atlante monte adiacente Atlanone ad septemtrionem se vergente nascitur Indicummare. Similiter in aliis refluxionibus ad austrum se vergentibus credendum est diversa maria nasci. Sed hoc nostra attestatione describi non debu
Abbreviated transcription (Latin):
re ⁊ non ni ethere. Q r̃ suꝑior ignis ñ
sit feruens. unde pluiͥe. Quare sol ca¬
le faciat t̾ram. ignis suꝑior nõ. ⁊ qͣlit̾
ꝙ sanguus płuat. De arcu cesi. unde
grando: unde nix. Quare nũ ꝙͣ niues
gat grando. De tonitruis ⁊ fulminb¬
Quare in sola estate continganr fulmi¬
na. de eo ꝙ stelle uident᷑ aliqñ cadere.¬
De cometaDe situ aq̃. De refluxio¬
nib occeani. uñ fluctꝰ maris. de ortu
uentorũ: Unde q̃dam aqͣ sit dulcis. ẽidã
salsa. Uñ sint fontes. unde purei. Uñ
aqͣ putei ⁊ fontis: in estate sit sit fri¬
gida. in hieme calida.: uñ exustio. Uñ
disuuiũ. unde sit ꝙ in lunatõe cres¬
cunt humores mͦ. decrescũt mͦ.

Expanded text:
re, et non in aethere.--Quare superior ignis non sit fervens.--Unde sint pluviae.--Quare sol calefaciat terram, ignis superior non.--Qualiter quod sanguis pluat.--De arcu coeli.--Unde grando.--Unde nix.--Quare nives sed grando.--De tonitruis et fulminibus.--Quare in aestate contingant fulmina.--De hoc quod stellae videntur cadere.--De cometa.--De situ aquae.--De refluxionibus Oceani.--Unde fluctus maris.--De ortu ventorum.--Unde quaedam aqua dulcis, quaedam salsa.--Unde sint fontes.--Unde putei.--Unde aqua putei et fontis sit in aestate frigida, in hieme non.--Unde exustio.--Unde diluvium.--Unde sit quod in lunatione crescunt humores, et decrescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo qͣrido amplius
rem cõmunem quã
ꝓpͥa ura curaueritis
tanto uos amplius ꝑfi
cere noueritis ut in
om̃ib quib utit᷑ tͣnsi¬
tura necessitas suꝑemi¬
neat q̃ ꝑmanet caritas.

Expanded text:
ideo quanto amplius rem communem quam propriam curaveritis, tanto amplius vos profecisse noveritis; ut in omnibus quibus utitur transitura necessitas, superemineat quae permanet charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunib anceponit.
i caritas xp̃i non querit
que sua sunt: nlłs nr̃m
debet oꝑari sibi. Et si xp̃i ca¬
ritas cõmunia ppͥis ante ionit:
ergo maiori stũdio & freq̃nti¬
ori alacͥtate debemꝰ agere com¬
munia. ꝗͣ si essent ꝓpria. Ma¬
ior est enim fructius cͤaritatis q̃
ꝓpͥetatis NNIam qd̾ oculus nõ

Expanded text:
opriis anteponit. Si charitas Christi non quaerit quae sua sunt, nullus nostrum debet operari sibi Et si Christi charitas communia propriis anteponit, ergo majori studio et frequentiori alacritate debemus agere communia quam si essent propria. Major est enim fructus charitatis quam proprietatis. Nam quod oculus non
Abbreviated transcription (Latin):
liqñ exceditur modus gatis.¬
zelo malicie. aliqñ xelo iusticie.
plerũq ex studio ꝑ de liberatã locu¬
tionem : plerumq ꝑ excessum sermo¬
nis. Dñs uero ñ tam attendit sermo
sed spiritualis int̾ uos
debet ẽẽ dilectio.

Expanded text:
liquando exceditur modus zelo malitiae, aliquando zelo justitiae, plerumque ex studio per deliberatam locutionem, plerumque per excessum locutionis. Dominus vero non tam attendit sermonsed spiritualis inter vos debet esse dilectio.
Abbreviated transcription (Latin):
tis aliquam contule¬
rit uestem siue aliud
qdlibet inter necessa¬
ria deputandum nõ
in potestate p̾positi ut
in rem cõmunem
redactum: cui neces

Expanded text:
tis, aliquam contulerit vestem, sive quodlibet aliud inter necessaria deputandum, non in potestate praepositi, ut in rem communem redactum, cui neces
Abbreviated transcription (Latin):
ctus in heremo occubuit. quia despe¬
cto manna cibos carniũ petũt. Primo¬
genitoꝵ głam esau ꝑdidit: quia ma¬
gno estu desid̾ii uilem cibum. id est
lenticulam concupiuit. Neq enĩ
cibus. s appetitus in uicio est. Unde
& lautiores cibs plerunq sine culpa
sumimꝰ. & abiectiores nõn sine reatu
conscientie degustamꝰ. Ca itaq sum̃¬
da sunt: que nat᷑e necessitas querit.
& nõ que edendi libido suggeritz.
Ilos estiment ditiores
qui in sustinenda par

Expanded text:
ctus in eremo occubuit, quia despectus in eremo occubuit, quia despecto manna cibos carnium petiit. Primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno astu desiderii vilem cibum, id est lenticulam, concupivit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Ea itaque sumenda sunt quae naturae necessitas quaerit, et non ea quae edendi libido suggerit. Illos aestiment ditiores qui in sustinenda par
Abbreviated transcription (Latin):
sitas leuarat infirmos.
d leuandam infirmitatẽ: neces¬
sarium est curam carnis agere
Que uidelicet caro postꝗͣ uegetata
fuerit: oportet eandem carnis curã
resecare. ne famulos dei teneat no
luptas cibi. ne seruiant gule. qui
debent anime seriure. Nnto gꝰ minꝰ
indigent : tanto ampliꝰ d̾ecet. ne ci¬
bi eos uoluptas ceneat. ne gule ui¬
ciũ anime uirtudes collat. Ntis
paliam sp̃ualis certaminis app̃hen-¬
dit: qui nõ in semet ip̃o pͥus ꝑ affli¬
ctam uentͥs concupiscentiã carnis
incentiua deuincit. Nec enĩ ad cõ¬
flictum spũalis certaminis assurgi
t᷑ nͥ pͥus intͣ nosmet uos hostis po¬
situs. gule uidelicet appecitus edoma
enĩ ordinẽ certaminis ignorantes:
edomare gulam negligunt. Qui a
forticudinis faciunt: s dominante gu¬
le uicio ꝑ carnis illicebra om̃e qd̾ for
tes obruunt᷑. Hoc significat quia
muros ierłm pͥnceps cocoꝵ destruxit.
quia uͥtutes anime dũ nõ rest̾ͥngit᷑
uenter ꝑdit. Ex egipto populus edu¬

Expanded text:
sitas levarat infirmos. Ad levandam infirmitatem necessarium est carnis curam agere, quae videlicet caro postquam vegetata fuerit, oportet eamdem curam carnis resecare, ne famulos Dei teneat cibi voluptas, ne serviant gulae qui debent animae deservire. Quanto ergo minus indigent, tanto amplius decet ne cibi eos voluptas teneat, ne gulae vitium animae virtutes tollat. Nullus palmam spiritualis certaminis apprehendit, qui non in semetipso prius per afflictam ventris concupiscentiam carnis incentiva devicerit. Neque enim ad conflictum spiritualis certaminis assurgitur, si non prius intra nosmetipsos hostis positus gulae videlicet appetitus edomatlti ordinem certaminis ignorantes edomare gulam negligunt, et afortitudinis sunt faciunt. Sed dominante gulae vitio per carnis illecebram omnia quae forttes obruuntur. Hoc signat quod muros Hierusalem princeps cocorum destruxit, quia virtutes animae, dum non restringitur venter, perdit. Ex Aegypto populus addu
Abbreviated transcription (Latin):
que apellatur tinius passio
beati filee ep̃i ⁊ filoromoni
tribuni cum quib ⁊̃ inmi¬
mera fidelium multitudo ex
eadem urbe pastoris sui se¬
quens exemplũ martirio co¬
ronata÷. sicut octauus lib̾
eccłiastice hẏstorie loquit᷑.
Rome foro simphronii sc̃oꝵ

Expanded text:
quae appellatur Thmuis, passio beati Fileae episcopi et Filoromi tribuni, cum quibus etiam innumera fidelium multitudo ex eadem urbe, pastoris sui sequens exemplum, martyrio coronata est, sicut octavus liber ecclesiasticae Historiae loquitur. Romae Foro Simproni
Abbreviated transcription (Latin):
corpore niri tratluctum fuit: ita uolu¬
mã de traduce eẽnt sic̃ corpora. Sed¬
ducens hanc anctoritatem ꝓpħe. qr
finxit sigillatim corda eoꝵ. ubi satis
ĩnuit ꝙ non de aia aĩam creat deus.
diu̾soꝵ sententias. qͦꝵ quidã noluerũt
ꝙ simul om̃s create ẽẽnt. qͥdam ꝙ ñ
simul s detraduce. Alii ꝙ nec simul

Expanded text:
corpore traductum fuit, ita putavmam, de traduce esse, sicut corpora. ducens hanc auctoritatem Prophetae: Qui finxit singillatim corda eorum . Ubi satis innuit quod non de anima animam creat Deus; diversorum sententias. Quorum quidam voluerunt quod simul omnes creatae essent; quidam quod non simul, sed de tr
Abbreviated transcription (Latin):
iõ ⁊̾ iste pͥmordiales dñr: qr in pͥma
creatione rerũ q̃ fcã ÷ in sex dieb e
as d̾s inseruit reb. ⁊ sicut creature
mutabiles st̃: ita ⁊ hee cause muta¬
biles sẜ̾. Cum xx sit in natura iuueni
ut aliqñ senescat: mutari tñ potest.
s ille q̃ in deo sunt ⁊ increate ⁊ ĩmu¬
tabiles sunt. Dispõ i d̾i mutari ñ pͥ¬
qr d̾s immuitabilis ÷. apparet itaq ex
hiis c õĩum rer̃ cause in deo st̾. Que¬
dam uͦ in naturis rer̃ sicut ostendi
rer̃. Alioꝵ uero in solo deo. ⁊ non in
naturis rer̃ canse ꝯsistunt. ut illud qd̾
uͥga arida Fłoruit. ꝙ asina locuta est.
ea fieret mulier s in dei potentia.
illa etas parit. ila uͦ non. hõ loqͥt᷑.

Expanded text:
iam primordiales dicuntur, quia in prima editione rerum, quae facta est in sex diebus, eas Deus inseruit rebus, et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutabiles sunt. Cum etiam sit in natura juvenis, ut aliquando senescat, mutari tamen potest; sed illae quae in Deo sunt, et increatae, immutabiles sunt. Dispositio enim Dei mutari non pabilis est. Apparet itaque ex his quod omnium rerum causae in Deo sunt. Quaedam vero in naturis rerum sicut ostendimrerum. Aliorum vero in solo Deo et non in naturis rerum causae consistunt, ut illud quod virga arida floruit ; quod asina locuta fuit ea fieret mulier, sed in Dei potentia qilla aetas parit, et illa vero non; homo loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cãs oĩum in deo ẽẽ. uñ ⁊̃ induxit
similicudinẽ artificis. in cuius dispo¬
sitione ÷ qualis fut᷑a sit archa ł cua¬
drata ł oblonga. ita fit in deo unius¬
cniusq rei anteꝙ᷑ fieret cã ⁊ disposi¬
tio et̾nalit̾ p̾cessit. In naturis uero
qͣrũdã rerum non om̃s cãe p̾cedũt.
Inseruit nãq d̾s ut aus̾ dat qͣs dam¬

Expanded text:
 rerum in Deo esse. Unde etiam inducit similitudinem artificis in cujus dispositione est qualis futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ita etiam in Deo uniuscujusque rei antequam fieret causa et dispositio aeternaliter praecessit. In naturis vero quarumdam rerum non omnes causae praecedunt. Inservit namque Deus, ut Augustinus a
Abbreviated transcription (Latin):
creatis atq create. ut aũ lignum
aridum floreat. fructum gignat. ut
femina in iuentute st̾ilis. in senec¬
tute ꝑiat. ut asina loqͣtar. ⁊ siłia.
Dedĩt quid̾ natis rer̃ d̾s qͣs creauit
ut ex hiis ⁊̃ ħ fi̾ possent. ñ ut hant
quas reb contlitis non inseruit. eas¬
q implet illo oꝑe prudentie. quo na¬
naturas sustitit ut sint: s illo quo
eas amministrat ut uolu̾it. qͣs ut uo¬

Expanded text:
creatis. atque creatae Ut autem lignum aridum floreat, et fructum gignat; ut femina in juventute sterilis in senectute pariat; ut asina loquatur, et similia, dedit quidem naturis quas creavit, ut ex eis et haec fieri possent, non ut haberent quas rebus cque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ aiqua. Sanginne redemis fideier
aqua abluis peca in baptismo. Sos.
qri utrum cum additõe res extͥnse¬
eus sumpta de costa ila fcã sit muler.
qd̃ cuidam solent dic̾e. s si ad ꝑfici¬
endum corpus mulieris de costa illa
d̾s extͥnsecus augm̃tum atbdidit. cũ
ulud esd̾ addebatur maius fu̾ir qͣm
ip̃a costa. potuis de illo mulierem
multiplicatã. ⁊ ex ea mulierẽ for¬
matam nullo additam̃to extͥnsecus
utrum in nat᷑a illius coste ẽẽt ut
inde fieret mułier. Ad ħ uidendũ
se in deo ab et̾no fuerunt. ut i hõ
sic fieret ł eqinis ⁊ siłia: in d̾i dis

Expanded text:
et aqua. Sanguine enim redemit fideles; aqua abluit peccata in baptismo. Solet quaeri utrum cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier? Quod quidam solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus augmentum addidit cum istud quod addebatur majus fuerit quam costa ipsa potius de illo mulierem multiplicatam; et ex ea mulierem formatam nullo additamento extrinsecus is . Quaeritur utrum in natura illius costae esset ut inde fieret mulier. Ad hoc videndum sae in Deo ab aeterno fuerunt. Ut enim homo sic
Abbreviated transcription (Latin):
impius iulianus in auditũ iua sa¬
laria uet̾i ante sulachrũ solis de¬
couari p̾cepit. In tuscia ciuitate utͥ¬
na: sci felicis prbi. cuins os tã diu
iuissit turcius p̾fectus lapide tundi

Expanded text:
impius Julianus, inauditum, via Salaria veteri, ante simulacrum solis decollari praecepit. In Tuscia civitate Utrina, sancti Felicis presbyteri, cujus os tandiu jussit Turtius praefectus lapide contundi,
Abbreviated transcription (Latin):
N brittannia: sc̾i albani inlii¬
martyris. Qui tp̃e diocleciani in uẽ¬
rolamio ciuitate: post u̾bera ⁊ tor¬
menta acerba capite plexus ÷. S
ilło i t̾ram cadente oculi eꝰ qui eũ
ꝑcussit parit̾ ceciderunt. Passus ÷
tyrem sibi dum ad coronã martyrii
ꝓperaret alueũ annis int̾positi o¬
rando tnͣs meabilẽ reddidisse. Natł¬

Expanded text:
n Britannia sancti Albani martyris, qui tempore Diocletiani in Verolamio civitate, post verbera et tormenta acerba, capite plexus est: sed illo in terram cadente, oculi ejus qui eum percussit, pariter ceciderunt: passus estyrem sibi, dum ad coronam martyrii properaret, alveum omnis interpositi orando transmeabilem reddidisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tione mitiget. ut opp̾ssoꝵ augustias
qnͣta ualet ope reseuet: nt foris ob¬
ꝑboꝵ sic mansuetudo xelum tẽperet
uet: sic adultionem ⁊elus ferueat.
ne tñ pietatis limitẽ feruendo trãs¬
cendat. ut ingratos bñficiis ad amo¬
rem prouocet. ut gratos qͦsq minist̾i¬
is in amorem seruet. ut proximoꝵ
mala cum corrig̾e ñ ualet taceat
sic q̃ tacet tolerer. ne tñ in animo
uirus doloris occultet: ut sic mali¬
uolis munus benignitatis exhibeat.
contra proximos q̃ p̾ualet impẽdat
s ħ impendendo ñ timeat: ut sic
in bonis q̃ exhiber timoris preci¬
pium paueat. ne tñ ab om̃i exerci¬
tio torpescat: ut sic q̃ possidet tri¬
buat. quatimis qͣnta sit largita
renuinerantis attendat: ne cum
se est inopiam cogit. ⁊ in oblatõe
muneris claritatis lumen tͥsticia obs¬
curet. Bene gͦ lex d̾i multiplex dici¬
tur: qr nimirum cum una eadẽq
innumera opera multi formiter ac¬
cendit. Multiplex gͦ ista lex dei ÷

Expanded text:
tione mitiget, ut oppressorum angustias tione mitiget, ut oppressorum angustias quanta praevalet ope levet, et foris obbditorum sic mansuetudo zelum temperet, rvet; sic ad ultionem zelus ferveat, ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat; ut ingratos beneficiis ad amorem provocet; ut gratos quosque ministeriis in amore servet; ut proximorum mala cum corrigere non valet, taceat, sic ea quae tacet toleret, ne tamen in anima virus doloris occultet; ut sic malevolis munus benignitatis exhibeat, cuncta proximis quae praevalet impendat, sed haec impendendo non tumeat; ut sic in bonis quae exhibet tumoris praecipitium paveat, ne tamen a boni exercitio torpescat; ut sic quae possidet tribuat, quatenus quanta sit largitas remunerantis attendat; ne cum se est inopiam cogitet, et in oblatione muneris claritatis lumen tristitia obscuret. Bene ergo lex Dei multiplex dicitur, quia nimirum una eademque innumera opera multiformiter accendit. Multiplex ergo ista lex est Dei
Abbreviated transcription (Latin):
exaltet: ne ambitio cogitationem
laniet. Cum q hãc ad appetenda
aliena dilatar. augustet. ne cor luxͦi¬
a polluat. ⁊ subiectum desid̾iis p
illicita corrumpat. ne ira ex aspẽt
⁊ usq ad ꝓferendam ꝯtumeliam
inflãmet: ne inuidia mordeat. et
alienis felicitatib emula sua se fa¬
ce consumat. ne inimoderate linguã
loqͣcitas protrahat. eam q usq ad la¬
ciuiam obtrectatõis extendat. ne odi¬
um in alicia excitet. ⁊ os usq ad. odi¬
ũ maledictionis irritet. Rursum co
gitat ut ei alt̾i faciat q̃ ip̃e sibi fi̾
ab alt̾o expectat. pens at nimirum
ut malis bona ⁊ bonis meliora res¬
pondeat: ut erga procaces mansue¬
tudinem longaninimitatis exhibeat
ut malicie peste languentib gr̾̃am
benignitatis impendat. ut discordes
pace muniat: ut cõcordes ad ꝯcupis¬
centiam uere pacis accendat. ut in¬
dulgentib necessaria tͥbuat: ut er¬
rantib uiam rectitudinis ostendat.
ut afflictos u̾bo ⁊ compassione mul

Expanded text:
exaltet. Ne ambitio cogitaexaltet. Ne ambitio cogitalaniet, cumque hanc ad appetenda aliena dilatat, angustet; ne cor luxuria polluat, et subjectum desideriis per illicita corrumpat; ne ira exasperet, et usque ad proferendam contumeliam inflammet; ne invidia mordeat, et alienis felicitatibus aemula, sua se face consumat; ne immoderate linguam loquacitas pertrahat, eamque usque ad lasciviam obtrectationis extendat; ne odium malitia excitet, et os usque ad jaculum maledictionis irritet. Rursum cum cogitat ut ea alteri faciat quae ipsa sibi fieri ab altero exspectat, pensat nimirum ut malis bona, et bonis meliora respondeat; ut erga procaces mansuetuut malitiae peste languentibus gratiam benignitatis impendat, ut discordes pace muniat, ut concordes ad concupiscentiam verae pacis accendat, ut indigentibus necessaria tribuat, ut errantibus viam rectitudinis ostendat, ut afflictos verbo et compassione mulc
Abbreviated transcription (Latin):
fecte deo plac̾e desid̾at.: sibi de se
nichil rełinqͣt. Pximi autẽ dilectio
ad duo p̾cepta diriuatur. cũ ⁊ per
q̃ndam iustum dicit᷑. qd̾ ab alio pͥ
odis fi̾: uide ne tu alteri facias. Et
ꝑ semet ip̾am ueritas dicit. qd̾ uultis
ut faciant uobis hoĩes: ita ⁊ uos il¬
testamenti mandatis ꝑ unũ malicia
compescitur. ꝑ aliud beniguitas p̾ro¬
gatur. ut qd̾ non uult malũ pati
quisq ñ faciens cesset ab oꝑe nõ
appetit. impendeng erga utilitatem
ꝓximi exerceat ex benignitate. S ħ
nimirũ duo dum sollicita intentõe
cogitantur. cor ad mnumera uirtutũ
mist̾ia tendit᷑  ne uel ad inferẽda
q̃ nõ debet desid̾iis inquieta mens
ferueat. ł erga exibenda q̃ debet o¬
cio resoluta torpescat. Nam cũ cauet
alt̾i facere qd̾ neqͣꝙͣ uult ab alt̾o¬
ip̃e tolerare: sollicita se intentione
orcõspicit ne suꝑbia eleuet. ⁊ usq ad
despectum proximi animũ deiciens

Expanded text:
fecte Deo placere desiderat, sibi de se fecte Deo placere desiderat, sibi de se nihil relinquat. Proximi autem dilectio ad duo praecepta derivatur, cum et per quemdam justum dicitur: Quod ab alio tibi odis fieri, vide ne tu alteri facias. Et per semetipsam Veritas dicit: Quae vultis ut faciant vobis homines, ita et vos faTestamenti mandatis per unum malitia compescitur, per aliud benignitas praerogatur, ut quod non vult malum pati quisque, non faciens cessat a nocendi appetit, impendens ad utilitatem proximi exerceat ex benignitate. Sed haec nimirum duo dum sollicita intentione cogitantur, cor ad innumera virtutum ministeria tenditur, ne vel ad inferenda quae non debet in desideriis inquieta mens ferveat, vel erga exhibenda quae debet otio resoluta torpescat. Nam cum cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero tolerare, sollicita se intentione circumspicit, ne superbia elevet et usque ad despectum proximi animum dejiciens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ assequuntur. qr amorem suũ ñ spi¬
ritalit̾ s carnalit̾ impediunt Om̃ĩ¬
potentis dei nos ẽẽ discipłos sola cu¬
stodia caritatis probat. Uñ ip̃e ait.
In hoc cognoscent om̃s : qr mei disci
płi estis si dilectionem habueritis
adinuitem. Que dilectio si cor ur̃m
ueracit̾ replet. duob modis ostendi
solet: scilicet si amicos in deo ⁊ ini¬
micos diligimꝰ pp̃ dm̃. Sepe ĩ di¬
lectõis un agine erga inimicũ animꝰ
fallitur. se q illum diligere falso
arbitratur. S tune inimici di¬
lectio ueraciter custoditur. cum nec
ꝓfectu addicim᷑. nec de ruina leta¬
mur. A duob quidem p̾ceptis inci¬
pit caritas: s se ad innumera extẽ
ac dilectio proximi. S dei dilectõ
ꝑ tria distinguitur: qr ex toto corde¬
ex tota aĩa. ⁊ tota fortitudinendiligi
conditor iubetur. Qua in re notãdũ
est ꝙ diuinus sermo cum dm̃ diligi
p̾cipit. ñ solum narrat ex quo. s etiã
informar in qͣnto: cum subĩgit ex

Expanded text:
n spiritualiter, sed carnaliter impendunt. Omnipotentis Dei esse discipulos sola custodia charitatis probat. Unde ipse ait: In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem . Quae dilectio si cor nostrum veraciter replet, duobus modis ostendi solet, si amicos in Deo et inimicos diligimus propter Deum. Saepe in dilectionis imagine erga inimicum animus fallitur, seque illum diligere falso arbitratur. Sed tunc inimici dilectio veraciter custoditur, cum nec de profectu addicimur nec de ruina laetamur. A duobus quidem praeceptis inciincipit, sed se ad innumera extendac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distinguitur, quia ex toto corde, tota anima, et ex tota fortitudine diligi Conditor jubetur . Qua in re notandum est, quod divinus sermo cum Deum diligi praecipit, non solum narrat ex quo, sed etiam informat ex quanto, cum subjungit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
unt ñ nulli qui diligũt ꝓximoᷤᷤ
s ꝑ affectum cognatõis ⁊ carnis.
Qub tñ in hac dilectione sacra elo¬
quia ñ ꝯtradicunt: s aliud ÷ quod
sponte impeditur nature. aliud qd̾¬

Expanded text:
unt nonnulli qui diligunt proximos, sed per affectum cognationis et carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt. Sed aliud est quod sponte impenditur naturae, aliud q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ⁊ innouantlus. S cipamis et
alu ħ dixerunt de hereticis extͣ̃
formam eccłie baptrantib cui
fere non credunt baptismũ xp̃i.
ꝑ ex ignorantia ħ direrunt. crd¬
uidetir uele ant̃. de unico bapt̾e

Expanded text:
est et innovandus. Sed Cyprianus et alii hoc dixerunt de haereticis extra formam Ecclesiae baptizantibus, qui vere non tradunt baptismum Christi; vel ex ignorantia hoc dixerunt, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ⁊ dat sine eis salutemi potest
nist̾ium. nec ab ip̃is diaconib ex¬
plere licit̾ absq p̾sintemo ł ep̃o.¬
nisi hũs ꝓeul absentib sangoris
cogat ultima necessitas. ꝙ ⁊ laiciꝰ¬
⁊ fidelib płmq cõmititur. Ex
dec̃is ysidori ep̃i. Romanus ponti¬
fex non boĩem indicat qui bap¬
nistrare baptisim gr̃a licet paga¬
nus sit qui baptiraret. De hnt
eiu a mulierib baptirantur: q̃ri¬
tur utrum rebaptirari debeant.
quidam dñt ꝙ rebaptirandi st.
ꝓ ista auctoritate ex concilio car¬
taginensiũ .iiͦii. musier baptizare
non p̾sumat. s nõ ÷ p̾sumptio
ꝙ necessitas cogat. ꝓsidorꝰ qͦ dicĩt.
qͥui a muliere baptixantur reba¬
ptirandi non sunt. De illis quoq
qui ab ħeticis baptirant᷑ q̃ritur
utr̃ rebaptirari debeant. Reda
Siue ħeticus. siue cismaticꝰ. siue

Expanded text:
tamen et dat sine eis salutem. CAP. VIministerium nec ab ipsis diaconibus expleri est licitum absque presbytero venisi his procul absentibus languoris cogat ultima necessitas, quod laicis fidelibus plerumque permittitur ex dictis Isidori episcopi. Romanus pontifex: Non hominem judicat qui bapnistrat gratiam baptismi, licet paganus sit qui baptizat. De his qui a mulieribus baptizantur quaeritur utrum rebaptizari debeant? Quidam dicunt quod rebaptizandi sint, pro ista auctoritatate ex concilio Carthaginensi quarto: Mulier baptizare non praesumat. Sed non est praesumptio quod necessitas cogit. Isidorus quoque dicit: Qui a mulieribus baptizantur, rebaptizandi non sunt. De illis quoque qui ab haereticis baptizantur quaeritur utrum rebaptizari debeant. Beda: Sive haereticus, sive s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯq ⁊ a quib ꝯq bapturant᷑ in
noĩe scẽ trinitatis. in cruib ñ re¬
quiritur. ꝓpͥa fides. Adułti qͦ si ꝓpͥa
fide accedunt: ⁊ sacram̃tũ ⁊ rem
sacram̃ti hñt. In istis ꝓpͥa fides re¬
quirit᷑ sine qua nullam remissio¬
nem consecunt᷑. Sacram̃tũ ⁊ nõ
rem illi qui ficte accedunt. ł sũ
fide ⁊ corde impenitenti. aub.
om̃is qui iam sue uoluntatis ar¬
biter ÷ ꝯstitutus cum accedit ad
sacram̃tum fideliũ. nͥ peniteat
net̾is uite nouam inchoare ñ p
ab hac sententia cum baptirant᷑
puułi sołi immunes st̃. nundũ ir¬

Expanded text:
baptizantur in nomine sanctae Trinitatis, in quibus non requiritur propria fides Adulti quoque, si propria fide accedunt, et sacramentum et rem sacramenti habent. In istis proptia fides requiritur, sine qua nullam remissionem consequuntur. Sacramentum et non rem illi qui ficte accedunt, vel sine fide et corde impoenitenti. Augustinus: Omnis qui jam suae voluntatis arbiter est constitutus, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi poeniteat veteris vitae, novam inchoare non potest. Ab hac poenitentia cum baptizantur parvuli soli immanes sunt; nondum
Abbreviated transcription (Latin):
gaculũ implorandĩ ee ceaser
de non uidetur sapientibe ferem
beat baptismus dici ã in ctentio
baptirandi. sicut ⁊ mulieres erũ
in balnerm m̾gunt pueros ĩno¬
cant nom̃ tͥnitatis. S qr baptita¬
re non intendunt: ñ ÷ baptismus
In om̃i ir sacram̃to duo necessari¬
a st̃. ut forma sacram̃ti seruetur
⁊ intentiꝰ illud celebrandi habeat᷑.¬

Expanded text:
oraculum implorandum esse censerem. Sed non videtur sapientibus quod debeat baptismus dici ubi non est intentio baptizandi; sicut et mulieres quando in balneum immergunt pueros, invocant nomen Trinitatis; sed quia baptizare non intendunt non est baptismus. In omni enim sacramento ista duo necessaria sunt, ut forma sacramenti servetur et intentio illud celebrandi habeat
Abbreviated transcription (Latin):
lebat dum eos nimiũ detestaret᷑
tanta eius m̾ita usq ad triũphũ
martirii consecuta st̃.ut ⁊ carita¬
tis qiua excellebat luce obumbra¬
tio ała fugaretur. ⁊ ut si qͥd ha¬
bebat purgandum falce ułtia
te agnoscimꝰ: iõ cipͥano mesiores
suruis sicut nec petro. qr nec gen¬
tes uidanare nõ cogimius
ueritur si quis corrupte
profert u̾ba illa utrũ sit bap¬
tatatus e non. ⁊ acarias paꝑa boni¬
facio. Retulerũt mͥ nunti tui ep
fuerat sac̾dos in eað ꝓuincia qui
latiam linguã penitus igno. a¬
bat ⁊ dum bapmaret nesciens
latine loqui infringens lingnã
dic̾et: baptrro re in noie petria

Expanded text:
re, dum eos nimium detestaretur, tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur; et ut si quid habebat purgandum passionis fate agnoscimus ideo Cypriano meliores sumus; sicut nec Petro, quia gentes judaizare non cogimuseritur, si quis corrupte profert verba illa, utrum baptismus sit an non? Zacharias papa Bonifacio: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit sacerdos in eadem provincia qui latinam linguam penitus ignorabat, et dum baptizaret nesciens Latine loqui, infringens linguam diceret: Baptizo te in nomine Patria
Abbreviated transcription (Latin):
arauit non errorem introducent᷑
aut besim. s pro sola ignorantia
nomane locinonit infringendo
linguam qd supsati istrigepax¬
nxatis dixiss nõ possimus s senti¬
re ut denuo baptientꝰ. Setq̃¬
t de illo qmi pro ludo x mimice¬

Expanded text:
avit, non errorem introducens aut haeresim, sed pro sola ignorantia Latinae locutionis infringendo linguam quod supra fati sumus baptizatis dixisset, non possumus consentire ut denuo baptizentur. Solet quaeri de illo q
Abbreviated transcription (Latin):
prius sint ei remissa pcra. Ades
potest. dici ꝙr ꝙͣuis iste de qͦ loqͦ¬
tatem peccandi. ⁊ de pt̾itit dodet
cũ adhuc debito pcc̃i teneatur:
cumi te uulnus ꝑ ꝯfessionẽ cor¬
dis iam ostensum sit medico re
debetͦ medicinã sacram̃ti suscs¬
pere. Nõdũ gͥ a debito pc̃ci solut᷑
qͣre nec apcco płene iustificatur
tunis debito adhuc tenetur
post susceptionem sacͣm̃ti plene
mundatut. ⁊ si moreretur tuc. sne¬
om̃i dilatione. iret in głam Si
opponr̃ ꝙ nullum pcem impuni
cq. ip̃a ⁊ erubescentia q̃ patitur
dum mudus baptitatur nõ rele¬
iũt pcc̾m impumtũ. S si aliq̾s
fidem bñs cum dilectione uellt
baptitari.⁊ non pͥ articło neces¬
sitatis unt̾ueniente: credimus eũ

Expanded text:
ur ei, cum prius sint ei remissa peccata. Ad hoc potest dici quod quamvis iste de quo loqutatem peccandi et de praeteritis dolet, cum adhuc debito peccati teneatur. Cum enim vulnus per confessionem cordis jam ostensum sit medico, redebet medicinam sacramenti suscipere. Nondum igitur est a debito peccati solutus, quare nec a peccato plene justificatus cujus debito adhuc tenetur. Sed post susceptionem sacramenti plene mundatus est; et si moreretur tunc sine dilatione iret in gloriam. Si opponitur quod nullum peccatum impunitquoque ipsa etiam erubescentia quam patitur dum nudus baptizatur, non relinquunt peccatum impunitum. Sed si aliquis fidem habens cum dilectione velit baptizari et non potest, articulo necessitatis interveniente, credimus eum
Abbreviated transcription (Latin):
mut̾ium baptismi. cum ñ ꝯtẽptus
religionis. s articłs necessitatis ex¬
cludit. S dñt quidam ħ retractas¬
retractauit. s exemplum qd de sa¬
trone indux̾at aus̃ in libro retͥe¬
tationis. cum dic̾em nicem batic¬
mi passionem posse hr̃e. hon satis
y̾doneum posi exemplum illius la¬
tronis. qr utram nõ fuerit baptura¬
tus unic̾tum. mag̃q baptiratum
ẽẽ credendum ÷. Ambro. de ualẽti¬
manu uentrem meum doleo ut
generaturus eram amisi. ilłe gͣ
dam qiã poposcit non amisit
istis anctoritatib paret ꝙ susfi¬
cit fides sine sacram̃to ñ hñtib
tp̃s. qd ⁊ ratio ꝓbat. Sic̃ ix bap¬
tismus sine ꝓpͥa fide ualet par¬
milis non ualentib hr̃e fidem:
itaq fides nõ ualentib hr̃e sacͣ¬
mentum debet ualere. Item nul¬
luc negabat añ baptisma fidem
⁊ caritatem posse hr̃i. Multi enĩ
cũm fide ⁊ caritate ad baptis.¬
ma accedunt. nullus enĩ uegabit
eos tunc posse mori. ⁊ si tũc more¬

Expanded text:
mysterium baptismi, cum non contemptus religionis sed articulus necessitatis excludit. Sed dicunt quidam hoc retractasretractavit, sed exemplum quod de latrone induxerat. Augustinus in libro Retractationum: Cum dicerem vicem baptismi passionem posse habere, non satis idoneum posui exemplum illius latronis; quia utrum non fuerit baptizatus incertum est, magisque baptizatum fuisse credendum est. Ambrosius de Valentiniano: Ventrem meum doleo, et regeneraturus eram amisi, ille tamen gratiam quam poposcit non amisit. Istis auctoritatibus patet quod sufficit fides sine sacramento non habentibus tempus, quod et ratio probat. Sicut enim baptismus sine propria fide valet parvulis non valentibus habere fidem, ita fides non valentibus habere sacramentum debet valere. Item nullus negabit ante baptismum fidem et charitatem posse haberi; multi enim cum fide et charitate ad baptismum accedunt. Nullus etiam negabit eos tunc posse mori; et si tunc mori
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ad dr᷑ ꝙ non saluentur qr ñ
hñt fidem. q̃ in adułtis sicur dixi¬
mus cum nõ sit contemptꝰ religi¬
onis ucem bapt̾ supelet.t eꝑ ei
dion. mitissime sane oĩum pena
erit illis: qui pͥt̾ ꝑcc̃m originole
milium insuper addid̾unt. hic q̃ri
solet. si capta çiuitate aliqua a
paganis int̾fic̾e̾ntur pu̾ ntruem

Expanded text:
tur quod non salvantur, quia non habent fidem, quae in adultis, sicut diximus, cum non sit contemptus religionis vicem baptismi supplet. Et quod non dio, mitissima omnium poena erit illis, qui praeter peccatum originale nullum insuper addiderunt. Hic quaeri solet si capta civitate aliqua a paganis interficerentur pueri utrum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ temarium ħ affrare. Item qui
nob opponũt. aub̃ de fide ad pe¬
trũ. Ex ino tp̃e quo salnator dix̃.
nͥ quic renatus fu̾it .e.a. ⁊ c̃. absq¬
sacram̃to baptismi p̾ter eos qui
in eccłia datholica sine bapt̾e fũ
mu̾s. excepto dũtaxat msi mar¬
tprio sacramentum compłeat. S
hec ⁊ silia: de ꝯtempuentib dc̃a st̃
Si quis re contempnit sacram̃.

Expanded text:
 eos hoc affirmare. Item qui nobis opponunt: Augustinus De fide ad Petrum: Ex illo tempore quo Salvator dixit: Nisi quis renatus fuerit ex sacramento baptismi praeter eos qui in Ecclesia catholica sine baptismate mus, excepto duntaxat nisi sacramentum martyrio compleat. Sed haec et similia de contemnentibus dicta sunt. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seꝙ̃tia ilud det̾minaretur illud:
faisum eẽt ꝙ martyres sine bap¬
tismo saluarentur. aus̾ de unico
bapt̾ lib̾ro qͣrto dicit baptismi
nicem aliciã complere passionem.
ut de latrone illo cui nd baptrta¬
to dc̃m ÷. hodie meꝯ.e.i .p. beatus¬

Expanded text:
entia determinaretur, illud falsum esset quod martyres sine baptismo salvarentur. Augustinus De unico baptismo, libro quarto, dicit baptismi vicem aliquando complere passionem, ut in latrone illo cui non baptizato dictum est: Hodie me
Abbreviated transcription (Latin):
iu xp̃o baptizari eos qui in con¬
formitate xp̃i baptirantur. ut
moriantur uetustati pc̃ci. sicut
in xp̃o ꝑ mortem uetustar pcci
crucisixa fuit. Aus̾ alit̾ ħ soluit

Expanded text:
Christo baptizari eos qui in conformitate Christi baptizantur, ut moriantur vetustati peccati, sicut in Christo per mortem vetustas peccati crucifixa fuit. Augustinus aliter solvit
Abbreviated transcription (Latin):
tur quod delectat.
cce quare homo sue cupidrta¬
ti obedire non debet. quia
sic ip̃a sua cupiditate decipit᷑
ut credat sibi ꝓdesse qd̾ nocet.
Sic fallit homines mala cupi¬
malum est atq ꝑ nitiosum. Et
ad mortem trahunt homines
qͣndo etiam si noceat ꝓdesse cre¬
dit᷑ qd̾ delectat. Set uuxta apli
uocem oportet nos abstinere
a carnalib desid̾iis. que militãt
ad u̾sus aĩam. Caro quidem cõ¬
cupiscit ad u̾sus spiritum. sec
ꝑ disciplinam spiritus semꝑ¬
est repͥmenda concupiscentia
carnis. Sunt quidam qui ri¬
gorem spiritus alii molliciem
carnis supͣ modum sectant᷑. Itli
dum spiritualiter uiuere appe¬
tunt: aliqͣndo cum intiis ocar¬
nem excingunt. Set sciendũ
est quia uirtus si modum nõ
qui carnaliter uolunt iuuie¬
re. cum cura carnis student
⁊ ꝓpria desideria nutͥre. Ponendꝰ
est gͥ utrisq modus: ⁊ cogendi sũt
illi facere. qd̾ faciendum ÷ pro salu¬
te. Nu uͦ reprimendi sũt: ne faciãt
qd̃ carnalit̾ concupiscũt. E alus

Expanded text:
tur, quod delectat. Ecce quare homo suae cupiditati obedire non debet, quia saepe sic ipse sua cupiditate decipitur, ut credat id sibi prodesse, quod nocet. Sic fallit homines mala cupimalum est et perniciosum est. ortem trahunt homines quando etiam si noceat, prodesse creditur quod delectat. Sed juxta Apostoli vocem oportet nos abstinere a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam, quia caro quidem concupiscit adversus spiritum. Sed per disciplinam spiritus reprimenda est concupiscentia carnis. Sed sunt quidam qui rigorem spiritus; alii qui mollitiem carnis supra modum sectantur. Illi dum spiritualiter vivere appetunt, aliquando cum vitiis, et carnem exstinguunt. Sed sciendum est quia virtus, si modum non qui carnaliter volunt vivere, cum cura carnis student et propria desideria nutrire. Ponendus est igitur utriusque modus, et cogendi sunt illi facere, quod faciendum est, pro salute. Hi vero reprimendi sunt ne faciant quod carnaliter concupiscunt. Salus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̾t̾ito. Timoris enĩ torm̃tũ memoria
reducit. prouidentia anticipat.
aliqd̾ nobis uitiũ aut ꝯm̃dat aut
ĩpͥmit. aut nescientib allinit. Utiq
quo maior ÷ popłs cui miscetur. eo ꝑi¬
tuli plus est. Nicħ uͦ tã dapnosũ bonis
morib tͣꝑ in aliqͦ spectacło resid̾e. In
Subducendus ÷ popło ten̾ animꝰ ⁊ pa¬
qͣntũ potes. Cum hiis u̾sare qͥ te mne¬
liorem facturi sũt. Illos admitte qͦs
tu potes fac̾e meliores. fuge multitu

Expanded text:
et preterito. Timoris enim tormentum memoria reducit, providentia anticipat. aliquod nobis vitium, aut commendat, aut imprimit, aut nescientibus allinit. Utique quo major est populus, cui commiscemur, hoc periculi plus est. Nihil enim tam damnosum bonis moribus, quam in aliquo spectaculo residere. Subducendus populo est tener animus et paquantum potes. Cum his versare, qui te meliorem facturi sunt. Illos admitte, quos tu potes facere meliores. Mutu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui seꝑtꝰ in duas partes occubu¬
it. Sepultus q ÷ sub quereu rogel:
sus in urbem romam. anno scd̾o ne
ni mrͣis. Qui dum ad beati pausi cõ¬
fessionem oraret tentus a paganis
ac lapidat᷑: martyriũ cõsum ma¬
uit. In pago treu̾ensi: scĩ goaris p̾s¬
pud alexandriã natł scĩ par¬

Expanded text:
qui sectus in duas partes occubuit, sepultusque est sub quercu Rogel, sus in urbem Romam, anno secundo Nernquillini martyris, qui dum ad beati Pauli Confessionem oraret, tentus a paganis ac lapidatus, martyrium consummavit. In pago Treverensi, sancti Goaris presApud Alexandriam, natalis sancti Pa
Abbreviated transcription (Latin):
cessib recondunt᷑. fidei ⁊ deuotionis
nicostrati.clandii. castorii. uictorini.
sẏmphoriani. Quos fabianus udex
ꝑ. dies decem minit ⁊ blandicũs agẽs
cum in nullo penitꝰ posset cõmo¬
nere: iussit eos t̾cio torq̃ri. at post

Expanded text:
cessibus reconduntur, fidei et devotionis  martyrum Nicostrati, Claudii, Castorii, Victorini, Simphroniani, quos Fabianus judex per decem dies minis et blanditiis agens, cum in nullo penitus posset commovere, jussit eos tertio torqueri, ac post
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾̃ ꝑ simile maris potest ꝓbari. sum
enĩ mare ex fumo t̾re ascendente in
fundo conimoueat᷑. ex spissitudine
fit q tempestas. Ꝙ uͦ tempestas ma¬
ris a fundo incipiat. ꝑ ħ potest pro¬
bari. ꝙ ꝑhocas undas agitantes añ
tempestatem uidemꝰ. Ut enim ait pł
niꝰ nature sunt dormitorie. in q fun¬
do maris dormĩunt. Fumo tñ ut pͥ¬
diximꝰ fundum maris cõmouente
excitati ed summũ ascendunt. Q d
uideutes naute. ex ꝑim̃to c̾ti. ⁊ si de
phisica inc̾ti: tẽ pestatẽ fut᷑am pre

Expanded text:
quod per simile maris potest probari. Cum quod per simile maris potest probari. Cum enim mare ex fumo terrae ascendente in fundo commoveatur, ex spissitud in fitque tempestas. Quod vero tempestas a fundo incipiat, per hoc potest probari, quod phocas undas agitantes ante tempestatem videmus. Unde Plinius ait: Nautae sunt dormitoriae, quae in fundo maris dormiunt. Fumo tamen, ut praediximus, fundum maris commovente, excitati ad summum ascendunt. Quod videntes nautae, experimento certi, etsi de physica incerti,
Abbreviated transcription (Latin):
bissione aliq ͣ usq ad obstacłm ꝑueni¬
ens cum impetus Tonitruũ uͦ eĩt par¬
tium sonui Coruscatõ uero est pars
ex impetu ignita ⁊ splendens. Nõ ÷
gͦ fulm̃ lapidea sub̾a. ut quidã aĩse¬
runt. Si enim lapidea ẽẽt sub̾a nõ
huc ⁊ illuc discurreret. nec sursum
reu̾tetur. ⁊ cum aliꝙ̃ feriret carnẽ
⁊ ossa minueret. Ideo fulm̃ sepius
aalta st̾nit᷑. qr cum ab ałto aliqñ dec¬
cendit: citius alta reꝑit. S ei qͦrdã¬
uit̾ eam exponemꝰ. Aiunt autẽ isti¬
ꝓ eũ fumꝰ humidus ad suꝑna ascen¬
iibis. Donec impetu aliqͦ nubes di¬
uidit᷑.: Unde lapis ille impulsus alicͥd
ꝑcutit ¶ Hic subiciet aliquis. cum ĩ om̃i
tp̃e anni fumꝰ humidꝰ ut p̾diximus as¬
cendat. qr̃ in oĩ ñ ꝯtingũt fułmiña
⁊ tonitrua: Cui dm̃s. ⁊ si ex humido
fumo ascendente hãnt ẽẽ: ñ fiũt tũ
inde donec ad summũ aeris ꝑuen̾int

Expanded text:
lisione aliqua usque ad obstaculum pervenilisione aliqua usque ad obstaculum perveniens, cum impetu. Tonitruum vero, est partium sonus. Coruscatio autem pars est aeris ex impetu ignita et splendens. Non est igitur fulmen lapidea substantia, ut quidam asserunt. Si enim lapidea esset substantia, non huc et illuc discurreret, nec sursum reverteretur, et cum aliquam feriret carnem, et ossa comminueret. Ideo fulmen saepius alta sternit, quia, cum ab alto oblique descendit, citius alta repetit. Sed quiaviter eam exponemus. Aiunt quod, cum fumus humidus ad superna ascenavitate nubis, donec impetu aliquo nubes dividitur, unde lapis ille impulsus altum aliquod percutit. Hic subiciet aliquis: "Cum in omni tempore anni fumus humidus, ut praediximus, ascendat, quare in omni non contingunt fulmina et tonitrua?" Cui dicimus: Etsi ex fumo humido ascendente habeant fieri, non flunt tamen inde, donec ad summum aeris pervenerint,
Abbreviated transcription (Latin):
eleuate grosse ⁊ spisse fiant. ñ ꝯgelã¬
tur. Nũ ꝙͣ gͦ nix s in estate. ⁊ si in ea
sint gͣndines De tontrius uͦ ⁊ fulmi¬
nib inde ⁊ qͣlit̾ ꝯtingant disseramus.
ora tendente: cum ad sũmũ aeris ꝑue¬
nit: ex p̾pond̾atõe humoris moueture
sũmitas aeris. Ciꝰ ꝑticłe ad modũ un¬
faciũnt. Ex motu uero aer calefactiis¬
tͥͣnsit. in igneam sub̾am. fit q corusca¬
tio. Q qmͣus cũ fragore fiat: ciciꝰ tñ
ad nos ꝑuenit. q uisus uelocior ÷ au¬
tus. Qui si ascendat sursum: est fragor
sine fulmine. Si autem impetus ille
deorsum tendat: s tñ tantꝰ ñ sit. qd
Cum uͦ usq ad obstacłm ꝑuenit: obstã
nes. Si uͦ in hac inferiori ꝑte cieris mł
tus sit humor: aer existens in illo im¬
petu: igniri ñ pͭ. fit q fulm̃ funde̾r
ñ urent. Si autem ibi ñ sit humor:
ex motu ⁊ siccitate: ignescit. fit q
fulm̃ urenc ¶ Est gͦ fulm̃ pars aeris. col¬

Expanded text:
 grossae et spissae fiant, non congelan grossae et spissae fiant, non congelantur. Nunquam ergo nix est in aestate, licet in ea saepe sint grandines. De tonitruis et fulminibus, unde et qualiter contingant, disseramus. ora tendente, cum ad summum aeris pervenit, ex preponderatione humoris movetur summitas aeris, cuius particule in modum unfaciunt. Ex motutransit in igneam substantiam, fitque coruscatio: quae quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nos pervenit, quia visus velocior est autus qui ascendit sursum, est fragor sine fulmine. Sin autem impetus ille deorsum tendat, tamen tantus non fit, quod Cum vero ad obstaculum pervenit, nes: si tus sit humor, aer existens, in illo impetu igniri non potest, fitque fulmen findens, non urens. Si autem ibi non sit humor, ex motu et siccitate ignescit, fitque fulmen urens. Est autem fulmen pars aeris, col
Abbreviated transcription (Latin):
stellã ilã ñ uidemꝰ: huic dm̃s. Stel¬
s eam nesciri. Cũ enĩ ut p̾dixims
aer ignitꝰ deciuirat: aer spissior ⁊ ĩ¬
dertardior subsequit᷑. qui int̾ nos ⁊
stellam flam intpositꝰ: iusũ enis d̾
aõb̾ anfert. S anteꝙͣ tͥnͣseat. ⁊ stel
A ilia appareat: firmamĩtũ qd sẽp
ad occasum tendit: stellã ad ult̾io¬
ra secum detułit. Cumq apparet:
qr in ałio loco ꝙͣ ante eẽt uidetur:
alia stella reputat᷑. Se cometa uero¬
q̃ in mutatõe imꝑii aꝑꝑaret ħ sentimꝰ
ꝙ stelia ũ est. ꝙ neq de infixis: nec
alieus planeta. Ꝙ de infixis nõ est
ex ħ apparet: ꝙ motus illius sentit᷑
planeta uero nõ ÷. cum extra ⁊ odiacũ
sepe indetur. nec motũ planetarũ
eẽt hemisꝑio. Cum gͥ steue eiꝰdẽ he¬
misꝑii aꝑp̃ arerẽt: iuide ista q̃ maior
uidetur non appareret Nõ gͦ ÷ stella
s ignis uxta uoluntatẽ creatoris ad
aliquid designandũ accensus. ¶

Expanded text:
stellam ipsam non videmus?" Huic dstellam ipsam non videmus?" Huic desse, nesciri. Cum enim, ut praediximus, aer ignitus discurrat, aer spissior, et modo tardior subsequitur, qui inter nos et stellam illam positus, visum ejusdem nobis aufert. Sed antequam transeat, et stella illa appareat, firmamentum, quod semper ad occasum tendit, stellam illam ad ulteriora secum detulit cumque apparet, quia in alio loco quam ante esset, videtur, alia Stella reputatur. VIII DE COMETA Dequae in mutatione imperii apparet, hoc sentimus quod stella non est; quia neque de infixis, neque aliquis planeta. Quod de infixis non est, ex hoc apparet, quod motus illius sentitur. Planeta vero non est, cum extra zodiacum saepe videatur, nec motum planetarum esset hemisphaerio. Cum igitur stellae eiusdem hemisphaerii apparent, unde ista, quae maior videtur, non apparet? Non est ergo Stella, sed ignis iuxta voluntatem creatoris ad aliquid designandum accensus. IX
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad sũmũ ꝑuenit: huc ⁊ illuc ex
labilitate enis dem eũ impellit: fuĩt¬
ep toitrua ⁊ fulmina. In hieme uͦ ⁊
uere. Remanens gͥ in inferiori ꝑte a¬
eris uentos ⁊ pluuias gignit. In esta¬
te uero cuiꝰ ÷ maximꝰ feruor usq ad
sũmũ eleuatur. fit q ꝑtiũ aexis diu̾¬
sa incursio. uñ contingunt fulmi¬
na ⁊ tonitrua In auptũno uͦ qr est
frigidus ⁊ siccus: neq ÷ humor qui
eleuet᷑. neq calor quo eleuetur. In
rũ sit ether: nũꝙͣ ad t̾ram descen¬
duuit. Itũ cũ maxime sint ⁊ si ex re¬
motione ꝑue uideantur: si ex illis
cad̾et aliqua: totam t̾ram ł maxi¬
mam ꝑtẽ eisdẽ occuparet. Nõ ca¬
dunt ergo s cad̾e identur. Sepe
⁊ enim in suꝑiorib ꝑtib aeris ÷ ueͭ¬
tus ⁊ cõmotio. ⁊ si non sit in inferio¬
rib. Ex ea cõmotione aer ignitꝰ et
splendens ꝑ aera discurrit. Qui cũ
uixta aliquã stellã splend̾e cepit.
spiendore suo iusum illius stelle no¬

Expanded text:
cum ad summum pervenit, huc et illuc ex labilitate eum impellit fiuntque tonitrua et fulmina. In hieme vero,vere. Remanens vero in inferiori parte aeris ventos et pluvias gignit. In aestate vero, cuius est maximus fervor, usque ad summum elevatur fitque partium aeris diversa incursio, unde contingunt fulmina et tonitrua. In autumno vero, quia est frigidus et siccus, neque est humor, qui elevetur, neque calor, quo elevetur. VII rum sit aether, nunquam ad terram descendunt. Iterum cum maximae sint, etsi ex remotione parvae videantur, si aliqua ex illis caderet, totam terram, vel maximam partem ejusdem occuparet. Non cadunt ergo, sed cadere videntur. Saepe etenim in superioribus partibus aeris est ventus et commotio, etsi non sit in inferioribus, ex qua commotione aer ignitus et splendens per aera discurrit; qui cum juxta aliquam stellam splendere incipit, splendore suo