comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ lap̃ ignei coloris. qͥ noctis qͦ tenebras illustrare ꝑhibetur.
Cst lap̃ prassinꝰ uiridantis aspectꝰ. Uñ ⁊grece aporro q ap̃ eos
prasondr̃ nom̃ accep̾. A. nom̃ fluuio sed̾o geon. Ipse ÷ qͥcireuit
oem t̃rã ethiopiȩ. Nom̃ uͦ fluiiii t̾cii tigris. ipse uadit otͣ assirioᷤ.
cireueat ñdic̃.qr ipse ĩuicino ꝓfluens t̾re reꝓnussionis sacilli¬
me a popło isrł qͥ ibidẽ positꝰ ħ lecturꝰ erat pot̾at seiri. Qr uͦ ꝑ a
qͥs regeneratͥdes regressuᷤᷤ nob̾ ad oelestia patꝙ. ogruit satis dis¬
pensationi diuine pietatis ut ipsũ elem̾itũ ꝑ q̃ ad suꝑnã patã re¬
ducim̃. nob̾ sit cũ ꝑadỹso inqͦ positꝰ sit hõ pͥmꝰ: omune:lsic̃ gr̾a

Expanded text:
at, lapis ignei coloris, quo noctis quoque tenebras illustrare perhibetur. Est lapis prasinus viridantis aspectus: unde et Graece a porro, quod apud eos prason dicitur, nomen accepit. Et nomen fluvio secundo Geon. Ipse est qui circuit omnem terram Aethiopiae. Nomen vero fluminis tertii Tigris. Ipse vadit contra Assyrios. ciro Israel, qui ibidem positus haec lecturus erat, poterat sciri. Quia vero per aquas regeneratrices regressus nobis ad coelestia patet, congruit satis dispensationi divinae pietatis, ut ipsum elementum per quod ad supernam patriam reducimur, nobis sit cum paradiso, in quo positus est homo primus, commune
Abbreviated transcription (Latin):
tia uoluntatis bone qͣñ ĩpediat᷑ ad recte uiuẽdũ ⁊ dõ placen¬
dũ. qignarꝰ fut᷑i uiuit ex fide. ħꝰ mõi gͦ ereaturã qͥsqͥs.e̾e̾. noll&
ireb. otͣdic̃ dĩ bonitati. Qsqͥs aũ pęnas eã ñ uult luere ꝓpec¬
catis: mimicꝰ. ẽ. eqͥtati. S si adħ sit aĩa ut mutat᷑ meorpꝰ. q̃ri pot̾¬
t᷑a crearut uelit. sic̃ nat᷑ale nob̾.ẽ. uelle uiuere. male aũ ui¬

Expanded text:
tia uoluntatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corptura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem ui
Abbreviated transcription (Latin):
a iusa ꝑ angłoꝵ obedientiã desuꝑ ministnͣt᷑. ꝑuenit iussio dĩ
tent. sic̃ ad cetũ qͥ gluttunt ionã. uec solũ ad ista maiora. uer̃ ̃ ad u̾mmi¬
qͤadmotũ facta sit. Nat̾a qͥppe mulieris creata ÷: qͣuis ex uirili q̃ ĩa
eiꝰ sire ulle eloris sensu a corꝑis ꝯpage det̾eta sit. ħ.ti. fortasse di¬
cant᷑ potuisse ꝑ angłos fieri. formare aũ costaut mulier. E̾et.usq a

Expanded text:
a uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei tent — sicut ad cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora, uerum etiquemadmodum facta sit. natura quippe mulieris creata est, quamuis ex uirili, quae iam eius sine ullo doloris sensu a corporis conpage detracta sit.haec enim fortasse dicantur potuisse per angelos fieri; formare autem uel aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
abitł opib aꝙꝰ indiẽ septimo reqͥeuit. St .ił. qͥ arbitrentur
tmm mundũ ipsũ factũ adõ. cȩt̾a iã fieri ab ipso mundo.
sic ipse ordinauit. ⁊ nissit. dm̃ aũ ipsũ nicħ oꝑari. Cont᷑ qͦs pro¬
fert᷑ illa sentẽntia dm̃. Pat̃ ñs usq nẽ oꝑat᷑. Sic gͦ credamꝰ.
oꝑatio eiꝰ subthat᷑ int̾eant. s plane si aliꝗͣcreat̾ã sic eũ nẽ in¬
stituere putau̾imꝰ. ut genꝰeiꝰ pͥmȩ illi suȩ ꝯditioni ñ inserue
qͥ putauerunt sublimes ꝗ mundi partes .i. a ꝯftitio corpu¬
lentioris aeris hꝰ ⁊ supͣdiuina ꝓuidentia gub̾nari. hane aun

Expanded text:
a quibus in die septimo requieuit. sunt enim, qui arbitrentur tamtummodo mundum ipsum factum a deo, cetera iam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinauit et iussit, deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa sententia doperatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerqui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥtinisit. tm̃ ideonante ꝓ modulo nĩo qt̾ adiuuam̾ effic̾e. ie
aliqͣ ab furditas ł repugnautia putet᷑. eẽ. iiscͥptis sc̃is. q̃om
mionẽ lectoris offendat. ⁊ dũ existimat fieri ñ potuisseꝰ qti
ta eẽ: scͥptura ꝯinemorat. ł rxsiliat afide. ł ñ accedat ad fidles¬
ñ erat iã ꝑtitio saginȩ. ẜ diluui inuudatio.
Qd̾si t̾ra tc̃ sic erat. totũ mare erat. ⁊ ñdũ disereta erat arid

Expanded text:
 adiuuamur,\' efficere, ne aliqua absurditas uel repugnantia putetur esse in scripturis sanctis, quae opinionem lectoris offendat et, dum existimat fieri non potuisse, quae facta esse scriptura conmemorat, uel resiliat a fide uel non accedat ad fidenon erat iam inpertitio saginae, sed diluuii inundatio: quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arid
Abbreviated transcription (Latin):
nͥopa humana accedat. Io nc̃ utrq ad uitoriũ necessariũ. ẽ. ut
cuncta nascant᷑: ⁊c̃ aũ utr̃q defuit. Io fec̃ ds hȩc potentia uͥ¬
bi sui. sine pluuia. sine oꝑe humano. slã ⁊̃ nc̃ ip̃se fac̾. ẜ iã ꝑ¬
de t̾ra: irrigabat om̃ẽ faciẽ t̾re : Ile qͥppe fons tanta lar¬
gitate manans. sic̃ nił egypto poss& unuise t̾rȩ. eẽ. pꝰ pluuuia
nentia cũ ꝗͣntũ poss& adiuuare pluuia. tant̃ fons irrigans
trã: Uerũ ⁊si aliꝗͥ muiꝰ: minora illa fortasse ñ tñmilla nas¬
cerent᷑. Abhĩe ⁊̃ more suo septura tãꝗͣ infirmis ĩfirmit̾ loqͥt.
⁊ tã innuit aliꝗ q̃ intelligat qͥ ualuerit: Nimirũ.i. sic̃ isto die
paulosuꝑiꝰ ꝯmemorato sig̾cauit unũ diẽ factũ adõ. ⁊ ⁊c̃ dĩnfe¬
cisse cȩlii ⁊ t̾rã c̃factꝰ.ẽ. dies. ut qͦmͦ possemꝰ cogitaremꝰ simul¬

Expanded text:
nisi opera humana accedat. ideo nunc utrumque adiutorium necessarium est, ut cuncta nascantur; tunc autem utrumque defuit. ideo fecit haec deus potentia uerbi sui sine pluuia et sine opere humano. nam de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Ille quippe fons tanta largitate manans, sicut Nilus Aegypto, posset universae terrae esse pro pluvia. nentia, cum tantum posset adiuuare pluuia, quantum fons inrigans terram? uerum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. an hinc etiam more suo scriptura tamquam infirmis infirmiter loquitur et tamen innuit aliquid, quod intellegat qui ualuerit? nimirum enim sicut isto die paulo superius commemorato significauit unum diem factum a deo et tunc deum fecisse caelum et terram, cum factus est dies, ut, quomodo possem
Abbreviated transcription (Latin):
ius iuos scoꝵ tepoꝵ agentib fontes ⁊̃ suos hĩd ae fluuos
spadisus sacoelectiore plantatꝰ qͣtuor illa flumina excapite
sꝑfontis emuter. aut ex ipso uno fonte ꝑadisi multo lar¬
n exundante pͣtotã rigasse trã atq ad parienda ꝑ tẽpoꝵ
pea repsssse meo loco aqͣꝵ eruptionẽ uastissimã. ut de diu̾¬
hsponne t̾ra caꝑitib fluminũ ac fontiũ iã manarẽt. ae d¬
nͥi iuregione illiꝰ fontis ñiã unuisã t̾rã rigantis. ẜ memora¬
biles sosos ilos . iii. fluiuos emitentis plantasse ꝑadisũ. iͥ¬

Expanded text:
s suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam rigasse terram atque ad parienda per tempopostea repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diufluminum ac fontium jam manarent; ac deinde in regione illius fontis, non jam universam terram rigantis, sed memorabiles solos illos quatuor fluvios emittentis, plantasse paradisum,
Abbreviated transcription (Latin):
cibos exarboꝵ pomiᷤ ⁊ mortalib i spũ alil corꝑib necarios ẽẽ
ced̾ qͣ npsa mors hõis. ꝗͣ eũ peccato ꝯmeruisse multa diuina
testimonia colloqm̾r: indicat eũ sine morte futurũ fuisse nͥ
peccass&. Q mͦ gͥ sine morte mortał. aut qͦmͦ ñ mortał si corpꝰ
aĩale : Uñ qͥdã ñeũ mortẽ corꝑis peccato meruisse arbitnt᷑.
corꝑis ñ de peccato accidisse putet᷑: s. nat᷑alĩ ut aĩaliũ cȩt̾aꝵ
Uer̾uhis rursus apłs occurrit ⁊ dic̃. Corpꝰ ꝗ mortuũ ÷ ꝑꝑ pecca¬

Expanded text:
ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse cedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est p
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ : Qsi aliud eis fuerit fieri eũ cȩlo ⁊ t̾ra qñ factꝰ : dies. ille
q ñfit nͥ ꝑ hos dies qͦs circiutꝰ soł fac̃. ꝑ t̾poꝵ moras suocinq gn̾i
accomolatas. Qd̾si ita .ẽ. diesq ille societas atq unitas suꝑ cȩ¬
lestiũ angłoꝵ atq uirtutũ.ẽ. peul dubio longe alit̾ nota. ẽ. an¬
geł creatura dĩ. alit̾ nob̾. excepto q̃ eã iu̾bo dĩ nouerẽ ꝑ qͥ fac¬

Expanded text:
rentur: quasi aliud eis fuerit fieri cum coelo et terra, quando factus est dies ille  hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi adcommodatas? quod si ita est diesque ille societas atque unitas supercaelestium angelorum atque uirtutum est, procul dubio longe aliter nota est angelis creatura dei, aliter nobis; excepto, quod eam in uerbo dei nouerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
do indidit cũ pͥmũ simul oĩa creau̾. qͦmͦ sit institute. Utr̃uut
qͦ ad modũ uidemꝰ cuncta nascentia ł fructicũ łaĩaliũ insius
ꝯformationib atq increm̾tis suapdiu̾sitate gn̾ũ diu̾sa spacia
ꝑagͥent t̾poꝵ: anut qͤ ad modũ credit᷑ factꝰ adã sine ullo ꝓgres¬
suincrem̾toꝵ uirili etate ꝯtinuo formarent᷑. S cur ñutir̃q illas
credimꝰ hu̾isse. ut ħexeis futurũ. e̾e̾t. q̃ factori placuisso: Ad
ut̃rq .lł. modũ habiles create st̃. siue adistũ qͦusitatis sime tẽ¬
palia tnscurrt̃. siue ad illũ qͦmirabilia ⁊ rara funt. sic̃ dõ fac̾e
placuerit q̃ tẽpori ꝯgruat. Uer̾tũ sic factꝰ ẽ. hõ ꝗͦ ad modũ¬

Expanded text:
do indidit, cum primum simul omnia creavit, quomodo sint institutae? utrum ut quemadmodum vidimus, cuncta nascentia et fruticum et animalium in suis conformationibus atque incrementis pro diversitate generum diversa spatia peragerent temporum? An ut quemadmodum creditur factus Adam sine ullo progressu incrementorum virili aetate continuo conformarentur? Sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod factori placuisset? Si utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est ho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾rã. tãꝗͣ sic iã qͤ ad modũ ħ facta st̃ pꝰ ꝯditũ diẽ. S qr ita int̾po¬
sitũ ÷ ut dr̃ẽt᷑. cũ factꝰ ẽ. dies. siue ħsuꝑiorib u̾b̾ conectas. ut
sit una sententia. ħ ÷ lib̾ creature celi ⁊ t̾re cũ factꝰ. ẽ. dies. siue
inferiorib. ut itẽ ħmodo sit plena sententia. Cũ factꝰ: dies
fec̃ d̃s celũ ⁊ t̾rã : ꝓcul dubnio cog̃ eomͦ se intelligicȩlũ ⁊ t̾rã cõ
memorassẜ̃ qͦmͦ facta st̃. cũ fact᷑: dies. Deĩ cũ dictũ. eẽt: fecit
dscȩlũ ⁊ t̾rã: additũ.ẽ. ⁊ oẽ uiride agͥ. q̃ certe manifestũ.ẽ.
t̾cio die facta. Uñ liqͥdꝰ appar&.: eundẽ illũ. eẽ. unũ diẽ. quẽ

Expanded text:
st conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tio affuerit aqͣꝵ disponente dõ t̾ra ult᷑ fructificat. s mirabi¬
ore ꝓrsus oꝑe ꝯditoris ⁊c̃ añꝗͣ aliqͥfructꝰ ex t̾ra crescendoo¬
rentur. aut germinarent cãpi. repente õscolles herbera
sionẽ ramoꝵ. oparitatẽ folioꝵ. copiã frnctuũ. ꝗͣ nõ paulai
ex t̾ra oriendo ł germinando: iaccessu icrem̾toꝵ ꝓficienl
s subito ex illa existendo acceꝑunt. Nã ⁊ hc̃ sensũ mag̾ subius

Expanded text:
 disponente Deo, terra ultro fructificat; sed mirabiliore prorsus opere Conditoris tunc antequam aliqui fructus ex terra crescendo orirentur, aut germinarent, campi repente, montes et colles, herbis erant sionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc magis
Abbreviated transcription (Latin):
tentia utanda.ẽ. pauꝑtas sensus carnał. ne forte putemꝰ dm̃l
manib corꝑeis de limo formasse corpꝰ hõi. ł faucib labiis ue ĩsp¬
rasse faciẽ formati ut uiuere possu. ⁊ spiracłm uitȩ hr̃e. Nã &¬
ꝓpħa eñ ait manꝰ tue fecert̃ me & plasmauert᷑ me. Tropicah
hoĩẽ. que u̾bo suo de limo fieri iussit. Inspirauit infaciẽ eiꝰ
ciẽ hoĩs spiracłm qͦuiu̾& creasse. sic̃ supͣintellectũ. ẽ. Uocaũ
ds̃ lucẽ diẽ ꝓeo positũ q. ẽ. uocari ab hõĩb Congruit aũ huic¬

Expanded text:
tentia vitanda est paupertas sensus carnalis, ne forte putemus Deum vel manibus corporeis de limo formasse corpus hominis, vel faucibus labiisve inspirasse in faciem formati, ut vivere posset et spiraculum vitae habere. Nam ropria, hominem. Quem verbo suo de limo fieri jussit. Inspiravit in faciem ejus ciem hominis spiraculum quo viveret creasse, sicut supra intellectum est: Vocavit Deus lucem diem, pro eo positum quod est vocari ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
spacio rursus em̾gn̾tia solitũ ag̾e cursũ. Qd̾ ⁊̃ ipsũ dñs ad in¬
diciũ face̾ credendꝰ.ẽ. illiꝰ cursus qͦ ad nos de ꝑadỹso ꝑ occultio¬
rest̾rȩ sinꝰuenasq longiores exeuit. int̾pͥ at᷑ aũ phison

Expanded text:
spatio rursus emergentia solitum agere cursum; quod etiam ipsum Dominus ad inspatio rursus emergentia solitum agere cursum; quod etiam ipsum Dominus ad indicium facere credendus est illius cursus, quo ad nos de paradiso per occultiores terrae sinus venasque longiores exeunt. Interpretatur autem Phison
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ ñ nullã patͥȩ illiꝰ ad ꝗͣ possidendã in pͥmo paren¬
te ereati sumꝰ. ut ad ꝓmerendũ eiꝰ reditũ de uiciuo nos ad mo¬
nerꝙ exẽplo maxime ⁊ flumine illo q de ꝑadiso ostat emana¬
ri. Nis nãq qͥ irrigat egyptũ ipse .ẽ. geonqͥ useqn̾tib de ꝑa¬
dyso ꝓcedere memorat᷑. sic̃ ĩ eu̾sis eiscdẽ sodomoꝵ ciuitatib q̃
qnͦdã ut ꝑadisus dñi irrigabant᷑ exẽplũ eoꝵ qͥ impie acturi ft̃
posuit. ut uestigia ꝑditionis maloꝵ certissima iumundo ui¬
ni phison. Constat astruentib certissimis auctorib hoꝵ oĩ̃
fluminũ q̃ de ꝑadi so exire referunt᷑ innr̃a t̾ra fontes. ẽẽ. no¬
tos. phisonis qd qͤ nc̃ gangenappellant in locis cancasi montis.
Iiliuͦ ꝗͣ scͥpt̾a ut diximꝰ geon nũcupat ñ ꝓeul ab athlaute monte
qͥ.ẽ. ultimꝰ finis affricę ad occidentẽ. Porro tygris. i eufrates
fert᷑ historici plerisq ĩlocis t̾rȩ absinmni.⁊ aliqnto int̾iacente

Expanded text:
in primo parente creati sumus, ut ad promerendum ejus reditum de vicino nos admoneret exemplo, maxime et flumine illo quod de paradiso constat emanare. Nilus namque qui irrigat Aegyptum, ipse est Geon, qui in sequentibus de paradiso procedere memoratur. Sicut etiam eversis eisdem Sodomorum civitatibus, quae quondam ut paradisus Domini irrigabantur, exemplum eorum qui impie acturi sunt posuit, ut vestigia perditionis malorum certissima in mundo vini Phison. Constat, astruentibus certissimis auctoribus, horum omnium fluminum, quae de paradiso exire referuntur, in nostra terra fontes esse notos. Phisonis quidem, quem nunc Gangen appellant, in locis Caucasi montis.n nuncupat, nunc procul ab Atlante monte, quod est ultimus finis Africae ad occidentem. Porro Tigris et Euphrates ferunt historici plerisque in locis terrae sumi, et aliquanto interjacente
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit qͥsqͥs senarii nũi ꝑfectionẽ de qͣ supͣ locuti sumꝰ. ꝑ¬
fectionicreature ꝯgruent᷑ adhibitã recolit: Si .Rł. senario
nu̾o ꝑficienda fuerat creatura sic̃ ꝑfecta. ẽ. ea qͣ reqͥes dĩerat
nołꝰ cõm̾danda qͣ de mostret᷑ nec ꝑfectis beatificaricreat᷑is
ꝓcul dubio dies erat in hac ꝯm̃datione sc̃ificanda q̃ seqr̃ sex¬
tũ. qͦerige rem̃ ad hãc reqͥẽ ꝯcupiscendã: ut ⁊ nos in illo reqͥ
⁊ nos ab oꝑib nr̃is reqͥescamꝰ ĩ nob̾ sic̃ ipse reqͥeuit inse ab o¬
ꝑib suis. In qͦdã qͥppe ĩ ꝯnnitabili honore quiesc̾e debemꝰ.¬

Expanded text:
intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requievit in se ab operibus suis. In q
Abbreviated transcription (Latin):
U idit ⁊̃ se inse .i. distante qd factũ . ẽ. ab eo qͥ fec̃.: Liõ cũ pla¬
cuiss& dõ factũ uidenti qr bonũ.ẽ. ⁊ diuisa eẽt. lux a te¬
creatura. alit̾ inseipsa cognita ꝗͣ in illo. atq inde mane
⁊ aliud p̾cognoscendũ q̃ fuerit u̾ho dĩ faciendũ pꝰ in cõs¬
itione m̾̃tis angłieȩ: dem̃ innat̾a ipsiꝰ fir mam̃ti. Diess

Expanded text:
tante quod factum est ab eo qui fecit. Et ideo cum placuisset Deo factum, videnti quia bonum est, et divisa esset lux a tecreatura, aliter in seipsa cognita quam in illo; atque inde mane ad aliud praecognoscendum, quod fuerat Verbo Dei faciendum, prius in cognitione m
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis inueniã. Neq .lł. hãc ita ꝯfirmo. ut aliã q̃ p̾ponenda
sit inueniri ñ posse ꝯtendã. sic̃ ꝯfirmo reqͥẽ dĩ scͥpt᷑ã scãm¬
ñ qͣsi pꝰ lassitudine̾ ł curȩ molestiã nob̾ insinuare uoluisse.
obrẽ pot̾ aliqͥs fortasse mecũ disputando certare. ut di¬
cat sublimiũ cȩloꝵ angłos ñ alt̾natĩ otueri pͥmorões crea¬
turarũ ĩꝯmutabilr inu̾bi dĩ in omutabili u̾itate. ac de m̃
ipsas creat᷑as ⁊ t̾cio ear̾ ⁊ĩ inse ipsis cognitionẽ ad laudẽ re¬
ferre creatoris .s. eoꝵ m̃tẽ mirabiliꝰ facilitate ħ oĩa simul
posse. Nũꝗͥ tndic&. aut si qͥsꝗͣ dix̾it audiendꝰ ÷ illã cȩlestẽ
mangłoꝵ milib ciuitatẽ aut ñ otẽ plari creatoris et̾nta¬
tẽ. aut mutabilitatẽ ignorare creaturȩ. aut eiꝰ qͦ inferio¬
re qͥdã cognitione ñ laudare creatorẽ Simulħ totũpos¬
sint. simul ħ totũ faciant: posst̾ tn i facrunt. Simul gͦ

Expanded text:
fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sa quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uocaũ luce̾ diẽ. ⁊ tenebras uocauit noctẽ. Rurs gͦ ad eã qs¬
cissitudinẽ. ñ solũ añꝗͣ celi luminaria.ẜ añꝗͣ ipsũ cȩlũ qͥfir
mam̾tũ appellatũ.ẽ. factũ eẽt añꝗͣ deniq ulla spẽs t̾re ł ma¬
ris q̃ circuitũ lucis ad mut̾et. seqñte nocte un̾ illa tnsisset.
Cuiꝰ qͣstionis difficultate ꝯpulsi. ausi sumꝰ disceptationẽ nri
qͣsi adhãc t̾minare sententiã: ut dic̾emꝰ illã lucẽ quȩ pͥmitꝰ
facta. ẽ. ꝯformationẽ. ẽẽ.creat᷑e spuał. noctẽ uͦ ad huc formĩ¬
dã mreliqͥs reb rer̃ mat̾iẽ q̃ fuerat instituta eũ in pͥncipiofec
õs cȩlũ ⁊ t̾rã: añꝗͣ u̾bo fac̾et diẽ.S nc̃ diei septimi ꝯsid̾atione
diẽ. noctẽ uͦ absentia. uesꝑã mitio absentiȩ mane micio
dicendo aliud. ẽẽ. diẽ septimũ ꝗͣ illiꝰ diei qͣfec̃ ds septimã¬

Expanded text:
deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaescissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, q appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem urerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio di
Abbreviated transcription (Latin):
certa .ẽ. ⁊ nob millo. qr inos beatificam̃ ⁊ bono qͥ ipse .ẽ. ñ ipse
bono qnos sumꝰ. slã. i nos aliqͥbonĩ abillo sumꝰ qͥfec̃ oĩa bona ual¬
es ab oĩb suns oꝑib q̃ fec̃. gͥb aũ bonis laudabilr negere: si
milla fecisset: Nã ⁊ sic dicipossa. nulł egens bonis. ñafactas
in se ipso reqͥescendo: uerũ oĩo nulla faciendo. S bona fac̾e si
ñ poss&: nuilla eẽt potentia. Siaũ possa. nec fac̾et: magnaeẽt
imuidentia. Qr gͦ. ẽ o̾ip̾s ⁊ibonꝰ. oĩa ualde bona fec̃. Qr uͦ se ip

Expanded text:
n ipse bono quod nos sumus. Nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona val suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuident
Abbreviated transcription (Latin):
auit cũ sexto die cõsũmauit oĩa q̃creauit. nec aliꝗ septimo
die uocau̾it. s ĩ eopotiꝰ aboĩb q̃ creau̾at reqͥeu̾it: An unu
t̃mdiẽ creauit ds̃. ut ueiꝰ repetitione multi qͥdiir dies p̾ti
rat septima repetitio hc̃ utiq faciebat: Lucẽ qͥppe de qua
scͥptũ. ẽ.s. dixit ds fiat lux ⁊ facta ÷ lux. discrenit atenela
eãq uocauit diẽ:⁊ tenebras noctẽ. T̃c̃ itaq ds diẽ fec̃ c̾rep

Expanded text:
eauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unudiem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dierat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uoc
Abbreviated transcription (Latin):
orit᷑ ⁊ occidit sol.⁊ in locũ suũredit. ut rursus oriat᷑. s ẜ po
facillima ꝯp̾hendentẽ : Nec iõ tñ sine ordine qͦ appar&. co¬
nexio p̾cedentiũ seqntiũ q causarũ. Nens angłica pura¬
caritate inħens u̾bo dĩ pꝰea ꝗͣ millo ordine creata .ẽ. ut p̾ce¬
det cȩt̾a pͥꝰ ea uidit in u̾bo dĩ facienda qͣ facta st̃. Ac sic pͥfi¬
cia. q̃ uesꝑadicta. ẽ. Q noticiã sane p̾cedebant q̃ fiebant.
qr p̾cedit cognitioñẽ qͥcđ cognosci pot̾ . ħͥ.ti. pͣ sit q̃ cog¬
tione in laudẽ creatoris ñ assurg̾et. P̾cessit ⁊̃ rõ ꝯdende ere¬

Expanded text:
oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secfacillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque encaritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic pritia, quae vespera dicta est. Quam notitiam sane praecedebant quae fiebant; quia praecedit cognitionem qtione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum e
Abbreviated transcription (Latin):
.s. oꝑa qd eiꝰ uidemꝰ bona. qͥetẽ nͦ eiꝰ pꝰ bona oꝑa nr̃a uidebimus.
Ob ꝗͣ significandã mandau̾ hebreo põpło unũdiẽ obseruan¬
cũ qͦ ⁊ ipse oꝑabat᷑ eqͣlĩ ñ solũ creat̾e uniu̾se ad ministrationẽ.
s̃ ⁊̃ ipsã nr̃ã salutẽ. Iã uͦ tp̃r gr̃e reuelate obsernatio illa sab¬
bati q̃ umꝰ diei uacatione figinubat᷑: ablata .ẽ. ab obseruatio¬

Expanded text:
s bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruancum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatio
Abbreviated transcription (Latin):
te ñ mouet q̃rere qñ spe̾s aqͣꝵ traruq creata sit. accipiat is¬
todiȩ ñ.ẽẽ. factũ. nͥ ut se cernerent᷑ ħ duo elem̃ta inferiora
Quẽ uͦ mouet cur indieb facta sit lux ⁊celũ. extͣ aũ dies ł añ¬
qđ salua fide intelligat. scł id qd̾ dictũ. ẽ. añemimerationẽ
corꝑał informitatẽ insinuare uoluisse. eligens eã usitatiꝰ. ip¬

Expanded text:
ere quando species aquarum terrarumque creata sit, accipiat isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. Quem vero movet cur in diebus facta sit lux et coelum, extra dies aquod salua fide intellegat. scilicet id, quod dictum est ante corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius ap
Abbreviated transcription (Latin):
dio mundi nascentis feminã ex uiri latere formau̾. ut mutua
illoꝵ ouinctione t̾rã implendã. e̾ẽ. doc̾et. ipse infine scłi assup¬
sit uirũ de carne uirginis totiꝰ ꝯtagionis exꝑtẽ. tota amuinita¬
tis plenitudine ꝑfectũ. ut uirginitatis głam se potiꝰ ꝙͣ nuptiaᷤᷤ
diligere paret: Idn̾amim piscib maris. ⁊ uolatilib cxli. ⁊ um¬
u̾sis aiãntib q̃ mouent᷑ suꝑ t̾rã. Merito q̃re ĩꝗͣ utilitatẽ hõ do¬
minatũ ĩ pisces ⁊ uolueres ⁊ aĩantia ẽcta t̾re ꝑceꝑ̾it. ł qͦs ad nsus.¬

Expanded text:
dio mundi nascentis feminam ex virili latere formavit, ut mutua illorum conjunctione terram esse implendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne Virginis, totius contagionis expertem, tota divinitatis plenitudine perfectum, ut virginitatis se gloriam potdio mundi nascentis feminam ex virili latere formavit, ut mutua illorum conjunctione terram esse implendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne Virginis, totius contagionis expertem, tota divinitatis plenitudine perfectum, ut virginitatis se gloriam poti
Abbreviated transcription (Latin):
limũ .ẽ. uirib intentionis nr̃e uoluntatẽ septoris in istis
sex dieb mͥtis uiuacitate penet᷑re. utrũ p̾t̾ierĩt dies illi. &
addito septimo: nc̃ ꝑ uolumina tẽpoꝵ ñ re ẜ nõie repetat᷑.
ntoto. ił tẽpore multi dies ueniunt p̾t̾itis similes. nullꝰ aũ
qͥeuꝵ uocabłis ⁊ nu̾o censent᷑ in tẽ poꝵ ordine cotidie tñseur¬
rentib illi in ipsis rer̾ ꝯditionib maneant. ut ñsolũ inilt¬

Expanded text:
limum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in il
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ insp̃e rei q̃creata.ẽ. noctẽ q eiꝰ in pͥuatione ł de¬
fectui. ł si qͦ alio noĩe meliꝰ sig̾cat᷑ cũ amntit᷑ sp̾es. aliqͣ mutatio¬
ne a forma ad informitatẽ declinante. q̃ mutatio inõi creata
sine possibilitate in est ⁊̃ sidesit effectꝰ. sic̃ in cęlestib corꝑib
siue ad ĩplendã mĩfimis reb pulchritudinẽ tẽꝑalẽ ꝑorai¬
natas uices qͦꝵq mutabiliũ cessionib successionibq ꝑagn᷑.

Expanded text:
noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas
Abbreviated transcription (Latin):
respõdens uidł eis qͥ ꝑꝑreqͥẽ dĩ scͥpture hauctoritate antiqͥtꝰ
om̃datã: sablutũ abeo ñobseruari q̾relant᷑. Cessauerat .sł.
septimo diȩ acondend̾ gn̾ib creat᷑e. qr ultͣ iã ñ ꝯdidit aliqua
gn̾a noua. Deinceps aũ usq nc̃ oꝑat᷑ eoꝵdẽ gn̾um ad ministra¬
tionẽ q̃ tẽ instituta st̃. ut ipso saltẽ die septimo potentia eiꝰ

Expanded text:
i, Scripturae hujus auctoritate antiquitus commendatam, Sabbatum ab eo non observari querebantur. Cessaverat enim septimo die a condendis generibus creaturae, quia ultra jam non condidit aliqua genera nova; deinceps autem usque nunc operatur eorumdem generum administrationem quae nunc instituta sunt, non ut ips
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto bñdictio ⁊ seĩficatio diei septimi ity pũ maioris
unditionis ac sc̾ificois facta.ẽ. Iã sic̃ ñ ꝑerebras ĩmo cotidia¬
nisin lege uictimas sangͥs am̃oe ꝑussionis ꝗͥ semelerat ꝑ s
uite mundi effundendꝰ signabat᷑. ita ĩ ꝑrequiẽ diei sepͥtin¬
qpoꝑa sex dierũ sẽꝑ celebrari solelut. pfigurabat᷑ magnꝰ
nle dies sablrti. in qͦdñs semel insepulehꝰ erat reqͥeturꝰ. cõ¬
qui recolens oꝑis aꝑto sermone declarau̾ saluationẽ se iã
mundi ꝑfecisse. Cũ .ł. accepiss&. acetũ. dix̃ ꝯsũmatũ.ẽ.lĩ
cimato capite tͣdidit sp̃m. S ⁊ ħ scĩficatio ac bñdictio sep
timi diei ⁊ reqͥes illa dei pꝰoꝑa sua ualde bona designauit

Expanded text:
mi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta est. Nam sicut per crebras, imo quotidianas in lege victimas, sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; ita etiam per requiem diei septipera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabbati, in quo Dominus semel in sepulcro erat requieturus, comqui recolens operis, aperto sermone declaravit salvationem se jam mundi perfecisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est, et inclinato captimi diei, et requies in illa Dei post opera sua valde bona designavit
Abbreviated transcription (Latin):
tipbicamini ⁊ ĩplete trã. ꝗͣꝗͣ n ꝑ xeubitũ maris i femine
fieri ñ posse uideat᷑. un hinc qͦ mortaliũ corꝑũ extitit indi¬
eiũ : potꝰ tndicialiũ modũ. ẽẽ. potuisse incorꝑib ĩ mortalib
ut solo pie caritatis affectu milla coruptionis ꝯeupiscentia
filii nasc̾ent᷑. nec mortuns parentib successuri. nec ipsi mori¬
turi donec t̾ra imortalib hõib impleret᷑. ac sic instituto
nisto ac sc̃o popło qͣlẽ pꝰ resurrectionẽ fut᷑um credimꝰ. nas¬
cendi ⁊ modus fiera. Pot ꝗ dici. ⁊qͦmͦ dicat᷑: alia ꝯsidatio. ẽ¬

Expanded text:
bitum maris et feminae fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: pot
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. Qd̾. ⁊ si stultos latet: sub lucet ꝓficientib. clarũ q
ꝓfectis ẽ. & certe oĩb talib inferioris creat᷑e morib p̃¬
bent᷑ hõi salubres ãmonitiones. ut uideat qͣt̾ sͥ satagendĩ
lit: cũ illa uideat a maximus elephantis usq ad minimos
ordinatione sortita st̃. siue resistendo sine cauendo agere
łfu̾ge p̾sidio. ł latebraꝵ munmine tuent᷑. Nã ⁊ ipse corꝑi
dolor inqͦliba aĩante magna ⁊ mirabił aĩȩ uis. ẽ. q̃ illã cõ¬
duli redigit unitatẽ: cũ eã ñ ĩdifferent̃ ẜ ut ita dicã in¬
dignant᷑ patit᷑ corrũpi atq dissolui. Illlud ⁊̃ fortasse aliq
moueat si aĩalia noxia uiuos hõies aut ponalit̾ ledt̃ aut
salubrit̾ exercent. aut ntilit̾. pant. aut ignorant̾ docẽt:
ꝓfunda secreta ꝑ qͦs tnsitꝰ eat: un mirabili ꝯĩpotentia c̾re¬
gua mortiũ ꝑhorrescant. ẜ pie fortitudiis neruos. ad oĩa
pparare ñ dubitent. NTał ⁊̃ qͥstio de spinis ⁊ tͥoulis solo ab¬

Expanded text:
tantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum lit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia cregenera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet ob
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs. ẽ. requies. in cęlo laudẽ sũme tͥnitati q̃ ds ẽ. indefessi
es ĩse ipso sine micio ac t̾mino sẽꝑ u̾a. ẽ. ẜ. sola bonitatis su
causa fecisse oꝑa q̃ mipso reqͥescerent. Qd̃ e otrario faciliꝰ
intelligr̃. cũ menimerimꝰ humanã indigentiã ꝓħ mari¬
me laborib cotidianis insistere. ut ĩoꝑib suis requiẽ ꝑci¬
pe possit. Dicente ei dño. Insudore uultꝰ tui uesceris pure.¬
D s au qͥ añ creationẽ mundi. ȩt̾nałr inse ipso ꝑfectã habelu
turis reqͥescere suis. qͥñ potiꝰ creat᷑is ro̾abilib ipse reqͥẽ
p̾stans. cũ inseipso ꝑfecte sẽꝑ reqͥescit. eoq bono beatꝰ sĩt

Expanded text:
nctis est requies in coelo, laudem summae Trinitatis, quae Deus est, indefessa ies in seipso sine initio ac termino semper vera est, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera, quae in ipso requiescerent: quod e contrario facilius intelligitur, cum meminerimus humanam indigentiam pro hoc maxime laboribus quotidianis insistere, ut in operibus suis requiem percipere possit, dicente ei Domino: In sudore vultus tui vesceris panem qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso perfectam habebat turis requiescere sui, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiesc
Abbreviated transcription (Latin):
ebat cognitio aliqͣ u̾bi dĩ inpͥmacreat᷑a ut pꝰeã cognitione i¬
feriꝰcrearet᷑. qd in eo u̾bo creabat᷑. Sipsa pͥma creabat᷑ luxin
qua fiera cognitio u̾bi d̾i ꝑ qd̾ creabat᷑. atq ipsa cognitio illi
eẽt ab ĩformitate sua ꝯu̾ti adformantẽ dm̃. ⁊ere ari. atq for¬
mari. p̾ea uͦ incet̾is creat᷑is dr̃. ł sic .ẽ. factũ uͥ sig̾cat᷑ iil¬
la luce .ħ. ẽ. ĩ itelleetualicreat̾a pꝰ facta u̾bi cognitio. ac

Expanded text:
i in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa
Abbreviated transcription (Latin):
gi̾ub qr ñibierat positurꝰ corꝑa talirefectione indigen¬
tia.At inferiorẽ ꝗͣsibi cõgruentib asalib ornaturꝰ eratꝰ: ne¬
cessariis eoꝵ indigentie eibis anditauit. Reliqͥs gͦ tͥb dieb
infirmam̾to lumniaria: qr priꝰerat factũ firmam̃t̾u. dem̃
ininferiore aĩantia. sic̃ ordo ipse poscebat: uno die aqͣꝵ: alio
t̾rarũ.slec qͥsꝗͣ ita demens. ẽ. ut audeat dicere. ñ potuisse dm̃
fac̾e unodie cuncta siuells. aut si uellet biduo. unodie spñ¬
alẽ creaturã : ⁊ alio corꝑalẽ. siue unodie cęlũ cũ oĩb ꝑtinentibꝰ.

Expanded text:
n ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus din firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus
Abbreviated transcription (Latin):
creatione t̾re qñerat adhuc mnanis ⁊ uacua.⁊ tenebrę suꝑ
faciẽ abyssi. Nũꝗͥ opꝰerat de pluuia ñ ascendẽte in t̾rã nar¬
rari es tp̃r. qͦnec ipsa adhuc
ascend̾e de t̾ra ad irrigandã eã potuit. ꝗͣ diu tota tegela¬
tur abysso. Uñ nifallor restat intelligi q nõe diei supͣcudĩ¬
Indie qͦcreau̾ dñs d̾s t̾rã ⁊ celũ ⁊c̾. tpͥs sit intimatũ illoͥ sex
dieꝵ primoꝵ. in qͦ uniu̾sa mundi.ẽ. creatura formata.
Ubirecte memorat᷑ q̃ ñ pluissa. ds suꝑ t̾rã. ⁊ hõn̾ eẽt qͥ oꝑa¬
ret᷑ t̾rã. ut intelligamꝰ ꝗͣt̾ pͥma t̾rȩ germinatio a moder¬
na distara. Nã mͦ ⁊ irrigone pluuiar᷑ t̾ra sp̾ote germminĩ.
⁊ industria cultuq hõiũ multa inhortis satis ac nemorib
ꝓcreant᷑ s. longealit̾ pͥma herbar̃ ⁊i arboꝵ. ẽ. ꝑfecta creatꝰ
inqͣ nouo sũmi opificis ĩꝑio t̾ra q̃ arida parebat absq plicuia
ubsq oꝑe humano repente longe lateꝙ multifariis fructuũ

Expanded text:
erat adhuc inanis et vacua, et tenebrae super faciem abyssi? Nunquid opus erat de pluvia non descendente in terra narrari eo tempore, quo nec ipsa adhuc ascendere de terra ad irrigandam eam potuit, quandiu tota tegebatur abysso; unde, ni fallor, restat intelligi quod nomine diei supIn die quo creavit Dominus Deus terram et coelum, etc., tempus sit intimatum illud sex dierum primorum, in quo universa mundi est creatura formata, ubi recte memorat quod non pluisset Deus super terram, et horetur terram, ut intelligamus quantum prima terrae germinatio a moderno distaret. Nam modo et irrigatione pluviarum terra sponte germinat, et industria cultuque hominum multa in hortis satis ac nemoribus procreantur; sed longe aliter prima herbarum et arborum est perfecta creatio, in qua novo summi opificis imperio terra, quae arida parebat, absque pluvia et absque opere humano, repente longe lateque multifariis fructuum
Abbreviated transcription (Latin):
dine reuełonũ ne extolłet᷑. datũ sibi. ẽe. stimulũ carnis
angłm sathane ut eũ colaficaret. rogatũq ase dnm t̾cio
ut discecdet ab illo respõdisse sibi. Sufficit tͥ gr̃a mea.
uus. atq intrepidus iuixit. qͥñ utiq dõ m̃tiens morõtione.
ñ tm̃ peccata popłi sui.s. ĩ sua fateret᷑. ⁊ impsiꝰ apłi manii ui¬
ꝑa inhesit: nec lesit. Potuert̃ gͦ ista ĩ creata nicħ nocere. si
causa ñ extitisset ł t̾rendoꝵ puniendoꝵ q uicioꝵ. ł ꝓbande

Expanded text:
timulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia muus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatea inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
dũ fuit. ut incȩt̾is ꝯseqnt̾ intellig̾et᷑ q̃ gn̾ationib crescunt.
Pꝰ gͦ dicet᷑ in eo qd pͥmũ tale creatũ. ẽ: in herba scłatq ligro.
An forte q̃ millũ hr̾ent ꝓpagande ꝓlis affectũ ac sine ullo sen¬
su gn̾arẽt indigna uiticauit ilł bñdictionis u̾b. crescite
in t̾renis aĩalib ⁊̃ ñdictũ intelligeret᷑ Necessariũ añ ħ
fuit in hoĩe repetere. ne qͥs ꝗͣ drẽt ĩ officio gignendi fili¬
os ullũ. e̾e̾.peccatũ. sic̃.ẽ. inlibidine siue fornicandi siue
ipso ouigio ĩmołatiꝰ abutendi. Nlõ nulla ⁊̃ de qͥbdã mi¬
ntissimis aĩalib qͥstio.ẽ: utr̃u ĩ pͥmis rer̃ ꝯditionib ere

Expanded text:
 fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio e
Abbreviated transcription (Latin):
ere imiu̾salrͣ uocabło t̾rȩ alibi scͥpt᷑a ꝯplectit᷑: or naret aĩalib su¬
is. ł. manifesta ꝗ st̾ aĩaliũ gn̾a q̃ mu̾bo dĩ ꝓdux̃ t̾ra.S qr sepe¬
nõe peccoꝵ ł nõe bestiarũ aĩalia oĩa ro̾is exꝑtia solent intel
ue reptilia t̾rena ñ .ẽ. dubitantũ qͥn oẽs repentes intelligi
uoluerit. qͣꝗͣ ibestie dicipossĩt. Peccoꝵ aũ nom̃ ñ usitate ser¬
pentib ouenit. Rursũ leonib ⁊ pardis. ⁊ tigrib ⁊ lupis. et
uulpib. canib ĩ i simiis atq ħꝰ mõi cȩt̾is usitate ꝯuenit uoca¬
bulũ bestiar̃. Peccoꝵ aũ nom̃his aĩãlib ac cõmodatiꝰ aptari so¬
let. q̃ st̃ musu hõiũ siue adiuuandis laborib ut bes neqͥ. ⁊ alia

Expanded text:
ere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi
Abbreviated transcription (Latin):
aliq agendi: nesit inreuocabił ⁊̃ ĩmod̾ata ꝓgressio. l. ẽ. mis
⁊ affectionũ animi ⁊ uirtutũ qͦ ab stultitię de formitate
ad sapientie formã. decꝰq colligr̃.l.ẽ. pondus uoluntatis: ⁊ a¬
moris : uͥ appar& qnͣti qͥdq in appetendo. fugiendo. p̾ponendo.
hibet᷑. ⁊ nũs alio nu̾o format᷑. ⁊ pondꝰ alio pond̾e rapit᷑. M̾sura ãu
sine m̾sura. ẽ. cui eqͣt᷑ qde illa. ẽ. ne aliunde ipsa .ẽ. Nu̾s sine
qͦreferũt᷑ ut qͥescant. qͦꝵ qͥes purũ gaudiũ. ẽ. nec illud ĩa
refert᷑ ad aliud. S nõĩa m̾surȩ ⁊ nu̾i ⁊ pondis qͥsqͥs ñnͥ uisibili
nouit: seruilr̃ nouit. ⁊nscendat itaq õe qͥita nouit: aut
si ñdũ pot̾: nec ipsis noĩb hereat: de dꝰ cogiare nͥ sordide
ñ pot̾. Tantomag̾ .łł. cuiq ista insuꝑiorib cara st̃. qnͣto ipse
minꝰ. ẽ. iniferiorib caro. Qd̾ si ñ uult aliqͥs ea uocabula q̃ in
reb infimis . abiectissimis didicit. tñsferre ad illa sublimia

Expanded text:
aliquid agendi, ne sit inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec alicunde ipsa est; numerus sine quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia,
Abbreviated transcription (Latin):
lib ⁊ si ñ oĩb Obseruatũ. ẽ .Nł. q̃dã ita nasci exꝰ aqͥs
litudo intelligit᷑ succedentiũ de succedentib qr
nicħ eoꝵ ita creatũ. ẽ. ut semel existeret. ł ꝑ mansurui. uł
nullo succedente decessurũ. Cur gͦ ⁊ de hoĩe nita dictũ
ẽ. faciamꝰ hõiẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nrãm ẜ genꝰ.c̃ ⁊¬

Expanded text:
libus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis litudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram sec
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥs pisces. ⁊ sui gn̾is beluas attͥbuunt: ut nullũ elem̾tũ siusai¬
lib uacs. qͣsi uͦ sub aqͥs t̾ra ñ sit aut pare possit pisces nĩea re¬
qͥescere ad reꝑandas natandiuires. sic̃ uolandi aues. ꝗͣnis forte
rariꝰ pisces id faciãt. ꝙr ad gestanda corꝑa fit unda. quã auraua¬
lidior. ita ut t̾rena qͦ aĩalia natantia ferat. seuusu docta ut i¬
mineᷤ. seu nat᷑a. ut qͣdrupedia ł serpentes. Si aũ ꝑꝑea ñ putat¬

Expanded text:
aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propt
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ oĩa. colores inse pͥꝰ hu̾isse intellig̾et᷑ inꝙꝰ fac̾et corꝑa .s. ita
acciꝑet᷑. oĩa corꝑa in colorib disposiusti. ac si dr̃et᷑. Oĩa cor¬
ꝑa sic disposiusti: ut hrẽnt colores. Qsi uͦ acreatore dõdis¬
possit alr̃ intelligi: nͥ aliqͣro̾ coloꝵ singłis corꝑũ gn̾ib distͥ¬
buendoꝵ impsa disponenti sapientia fuisse intelligat᷑. ⁊si

Expanded text:
 ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo dispossit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
ligent᷑. ut t̾re ariditas appareret : Nũ qd̾ nã in altũ cõgreg
te st̃: S qͥs ħ dix̾it : S forte rarior aqͥ uelut nebula t̾ras
tegelit. q̃ cõg̃gone spissata.ẽ. ut ex multis partib in qͥb
grida posset apparere: tͥras nudaret. qͣꝗͣ ⁊ t̾ra longe ladx y subsi¬
es potuit alias partes p̾bere ꝯcauas qͥb sfluente acorruente

Expanded text:
ligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congregligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congreget aliquas partes? An forte rarior aqua velut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset apparere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruente
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quẽ locũ .ii. elibe corꝑis moles lucẽ ꝑuenire ñsinit: in eolo¬
co umbra.ẽ. qm̃ locꝰ carens ea luce qͣ illustraret᷑ nͥ ĩpediret
na fuerit ut occupet spaciũ t̾rȩ.qnͣtũ ex alt̾a parte diesoc¬
pellat᷑. S si pͥmaria lux illa undiq t̾rę molẽ circũfusa cõte¬
xerat. siue staret siue cireuiret. ñ erat ex qͣparte ad mittera
noctẽ sibi succełe. qr nꝰꝙͣ ipsa discedebat ut ei fac̾e̾t locũ.¬
S forsitan ex una parte facta .ẽ. ut ipsã circuiens ⁊̃ noctem
ex alia parte ꝯseqnt̾ circure ꝑmitteret. Cũ .u. totã t̾rã ad¬
huc aqͣ reg̾et. nicħ impediebat ut aqͦsa ⁊ globosa moles ex
una parte fac̾e̾t diẽ lucis p̾sentia. ex alia noctẽ lucis absen
tia. q̃meã partẽ succedet a tp̃r uesꝑtino: ex qͣ lux maliã
declinaret. Querit᷑ qͦ cõgregate st̃ aq̃si totã t̾rã pꝰ occupaue¬
totũ abyssus occupabat. Siau̾ totũ tex̾ant. qͥs erat locꝰ qͦ col¬

Expanded text:
ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea luce, qua inlustraretur, nisi inpediret na fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies ocedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo col