comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscit. Cum igitur sanctissimam legem posuerit. uelitq uni¬
uersos innocentes ac beneficos esse: potest ne non irasci: cum
uidet contemni legem suam: abiiai uirtutem: appeti uolu¬
ptatem: Quod si est mundi administrator: sicut esse debet
non utiq contemnit id quod est in omni mundo uel maxi¬
mum. Si est prouidus ut oportet deus: consulit utiq ge¬
neri humano: quo sit uita nostra et copiosior et melior et tu¬
tior. Si est pater ac deus uniuersoꝵ certe et uirtutibus
hominum delectatur: et uitiis commouetur: ergo et iustos
diligit: et impios odit. Odio inquit opus non est. semel
enim statuit bonis praemium et malis penam. Quod siꝰ ali¬
quis iuste innocenterq uiuat: et idem nec colat: nec cu¬
ne huic impune: Quod cum legi dei obtemperauerit: ip̃m
tamen spreuerit: et aliquid propter quod deus possit ira¬
sci: tanꝗͣ fiducia integritatis aduersus eum rebellati: si

Expanded text:
gnoscit. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque unignoscit. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque uniuersos innocentes ac beneficos esse, potestne non irasci, cum uidet contemni legem suam, abici uirtutem, adpeti uoluptatem? quod si est mundi administrator, sicut esse debet, non utique contemnit id quod est in omni mundo uel maximum. si est prouidus, ut oportet deum, consulit utique generi humano, quo sit uita nostra et copiosior et melior et tutior. si est pater ac dominus uniuersorum, certe et uirtutibus hominum delectatur et uitiis commouetur. ergo et iustos diligit et inpios odit. \'odio inquit \'opus non est: semel enim statuit bonis praemium et malis poenam\'. quod si aliquis iuste innocenterque uiuat et idem deum nec colat nec cune huic inpune quod cum dei legi obtemperauerit, ipsum tamen spreuerit ? est igitur aliquid propter quod deus possit irasci tamquam fiducia integritatis aduersus eum rebellanti. si
Abbreviated transcription (Latin):
ED. quoniam compactus ut diximus e duobus. ani¬
mo et corpore. in altero uirtutes. in altero uitia cõ¬
tinentur: et impugnant inuicem. Animi enim bona quae
sunt in continendis libidinibus. contraria sunt corpori. et
corporis bona quae sunt in omni genere uoluptatum: inimi
ca sunt animo. Sed si uirtus animi repugnauerit uoluptati¬
bus: easq compresserit: erit uere deo similis. Unde appa¬
ret animam hominis quae uirtutem diuinam capit: non eẽ
mortalem. Sed discrimen illud est: quod cum uirtus habeat
a maritudinem: et sit dulcis illecebra uoluptatis uincuntur plu¬
rimi et abstrahuntur ad suauitatem. Ni uero quia se corpori
rebusq terrenis addixerunt: premuntur in terram: nec asseꝗ
possunt diuini numinis gratiam: quia se uitioꝵ labibus inqui¬
nauerunt. Qui autem deum secuti: eiq parentes corporis desy¬
deria contempserint: et uirtutem praeferentes uoluptatibus in¬
nocentiam iusticiamq seruauerint. hos deus ut sui similes reco¬

Expanded text:
ed quoniam compactus est, ut diximus, e duobus, animo et corpore, in altero virtutes, in altero vitia continentur, et impugnant se invicem. Animi enim bona, quae sunt in continendis libidinibus, contraria sunt corpori; et corca sunt animo. sed si uirtus animi repugnauerit cupiditatibus easque conpresserit. erit uere deo similis. unde apparet animam hominis, quae uirtutem diuinam capit, non esse mortalem. sed discrimen illud est quod cum uirtus habeat amaritudinem et sit dulcis inlecebra uoluptatis, uincuntur plurimi et abstrahuntur ad suauitatem. hi uero quia se corpori rebusque terrenis addixerunt, premuntur in terram nec adsequi possunt diuini muneris gratiam, quia se uitiorum labibus inquinauerunt.. qui autem deum secuti eique parentes corporis desideria contempserint et uirtutem praeferentes uoluptatibus innocentiam iustitiamque seruauerint. hos deus ut sui similes reco
Abbreviated transcription (Latin):
se bonum: et malum putari: ꝗͣ malum esse et uderi bonũ.
UID. iis facias qui ius uocant carnificinas ue¬
terum tyrannoꝵ: aduersus innocentes rabide
saeuientium et cum sint in iusticiae crudelitatisq docto¬
res: iustos esse se tamen ac prudentes uideri uolunt: cae-¬
ci et hebetes ac rerum et ueritatis ignari: Adeo ne apud
iudicetis. sed supra omnia facinora habeatur nullum fa¬
cinus admittere: pectusq purum ab omni sceleris conta¬
gione praestare : Et quoniam cõmuniter cum deorum
cultoribus loquimur: liceat per nos benefacere uobiscum
Laec est enim lex nostra: hoc opus: haec religio. si uobis sa¬
pientes uidemur: imitamini. si stulti contemnite: aut
etiam ridete: silibet. Uobis enim stulticia nostra prodest.
quid Latratis: quid affligitis: Non inuidemus sapientiae
uestrae. Hanc stulticiam maluimus: hanc amplectimur. Hoc
nobis credimus expedire: ut uos diligamus: et in Uos ip¬
sos qui odistis omnia conferamus. Est apud Ciceronem

Expanded text:
um esee et malum putari quam malum esse et uideri bonum Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis,iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem
Abbreviated transcription (Latin):
dei non intelligerent, illa fuit causa ꝙ salomon filius Da¬
uid deo templum aedificauit: et ciuitatem quam de suo
nomine Hierosolymam nuncupauit. Itaq ad ipsum quae
a propheta dicta sunt retulerunt. Salomon autem abipso
patre suo imperii regimen accepit. Prophetae uero de eo
loquebantur: qui tum nasceretur: postꝗͣ Dauid cum pa¬
tribus suis requieuisset. Praeterea Salomonis imperium
perpetuum non fuit. Annis enim qua draginta regnauit.
deinde ꝙ nunꝗͣ filius dei dictus sit: sed filius dauid: et
domus quam aedificauit: non est fidem consecuta: sicut
ecclesia: quae est uerum templum dei. quod non in pa¬
rietibus est: sed in corde hominum ac fide: qui credũt
in eum ac uocantur fideles. Illud uero salomonium
templum quia manu factum est: manu cecidit. De¬
operibus filii sui prophetauit hoc modo. Si dominus nõ
eam. Si dominus non custodierit ciuitatem: sine causa
uigilant qui custodiunt eam.

Expanded text:
daei non intellegerent, illa fuit causa, quod Solomon filius Dadaei non intellegerent, illa fuit causa, quod Solomon filius Dauid templum deo aedificauit et ciuitatem, quam de suo nomine Hierosolymam nuncupauit. itaque ad ipsum quae a propheta dicta sunt rettulerunt. Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. prophetae uero de eo loquebantur qui tum nasceretur, postquam Dauid cum patribus suis requieuisset. praeterea Solomonis imperium perpetuum non fuit: annis enim quadraginta regnauit. deinde, quod numquam filius dei dictus est, sed filius Dauid, et domus quam aedificauit non est fidem consecuta sicut ecclesia, quae est uerum templum dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum qui credunt in eum ac uocantur fideles: illut uero Solomonium templum quia manu factum est, manu cecidit. deoperibus filii sui prophetauit hoc modo: si dominus non dificauerunt: si dominus non custodierit ciuitatem, in uacuum uigilauit qui eam custodiuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Exiet uirga de radice iesse: et flos de radice eius ascendet.
et requiescet super eum spiritus dei: spiritus sapientia e
tatis: et implebit illum spiritus timoris dei. Iesse autem
fuit pater Dauid: ex cuius radice ascensurum esse florẽ:
praelocutus est eum scilicet de quo Sibylla dicit. &ꝑEnei¬
in Basileon libro secundo. Propheta nathan missus est ad Da¬¬
uid uolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum do¬
mini ad nathan dicens. Uade et dic seruo meo Dauid: haec
dicit dominus omnipotens. Non tu aedificabis mihi domũ
ad inhabitandum: sed cum impleti fuerint dies tui: et dor¬
mieris cum patribus tius: suscitabo tuum semen post te:
et parabo semen eius. hic aedificabit mihi domum in no¬
mine meo: et erigam thronum eius usq in saeculum. Et
ego ero ei in patrem: et ipse erit mihi in filium: et fidem
consequetur domus eius usq in saeculum. Sed haec ut iu¬

Expanded text:
Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientiae etatis, et implebfuit pater Dauid, ex cuius radice ascensurum esse florem praelocutus est, eum scilicet, de quo Sibylla dicit ἀνθin Basilion libro secundo propheta Nathan missus est ad Dauid uolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum domini ad Nathan dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit dominus deus omnipotens: non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te et parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum in nomine meo et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patre et ipse erit mihi in filio. et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in saeculum. sed haec ut Iu
Abbreviated transcription (Latin):
set: iam deorum ac sui proditor iudebatur: nisi ꝙ ab eoue¬
ritas expresserat: mendacio fallente celasset. Ait ergo il¬
lum fecisse opera miranda: Uerum non diuina uirtute sed
magica. Quid mirum si hoc Apollo ueritatem ignorantibus
persuasit: cum iudei quoq cultores ut uidebantur summi
dei idem putauerĩt: cum ante oculos eorum quoti die fie¬
rent illa miracula. nec tamen tantaꝵ uirtutum contem¬
platione impelli potuerunt: ut deum crederent quem
uidebant. propterea Dauid quem inter caeteros prophe¬
tas uel maxime legunt in psalmo.Xxͦ. sic eos damnat.
R edde illis retributionem eoꝵ. quoniam non intellexe¬
tũt in operibus domini. Ex huius ipsius domo christum
generatum iri secundum carnem: et ipse Dauid: et alii an
nuntiauerunt. Apud Esaiam ita scriptum est. Et erit in die illa
radix lesse: et qui exurget principari in nationes: in eum gẽ
tes sperabunt: et erit requies eorum in honore. Et alio loco.

Expanded text:
set, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueset, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueritas expresserat, mendacio fallente obscurasset. ait ergo illum fecisse quidem opera miranda, uerum non diuina uirtute, sed magica. quid mirum, si hoc Apollo ueritatem ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantur summi dei, hoc idem putauerint, cum ante oculos eorum cottidie fierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant. propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in psalmo XXVII sic eos damnat: redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operibus domini. ex huius ipsius domo Christum generatuiri secundum carnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui extes sperabunt, et erit requies ejus in honore . Et alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
xit: sed argute consultorem fefellit: sacramentum uerita¬
tis penitus nescientem. Uidetur enim negasse illum deum
sed cum fateretur secundum carnem fuisse mortalem: qͦd¬
nos etiam prȩdicamus: consequens est ut secundum spiri¬
tum deus fuerit: quod nos affirmamus. Quid enim fuerat
necesse carnis facere mentionem: cum satis esset dicere fu-¬
isse mortalem: sed ueritate pressus negare non potuit quẽ¬
admodum res se haberet: sicut illud quod ait fuisse sapien¬
tem. Quid adboc Apollo respondes: si sapiens est: ergo do¬
ctrina eius sapientia est. nec ulla alia: et sapientes qui se¬
quuntur: nec ulli alii. Cur ergo uulgo prostultis et ua¬
nis et ineptis habemur: qui sectamur magistrum etiam
ipsoꝵ deorum confessione sapientem: Nam ꝙ ait portẽ¬
tifica illum opera fecisse: quomaxime diuinitatis fidẽ
meruit: assentiri nobis iam uidetur: cum dicit eadem:
quibus nos gloriamur: sed colligit se tamen: et ad demo¬
nicas fraudes redit. Cum enim uerum necessitate dixis¬

Expanded text:
xit: sed argute consultorem fefellit, sacramentum veritatis penitus nescientem. Videtur enim negasse illum Deum. Sed cum fatetur secundum carnem fuisse mortalem, quod etiam nos praedicamus, consequens est, ut secundum spiritum Deus fuerit, quod nos affirmamus. Quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse mortalem? Sed veritate pressus, negare non potuit quemadmodum res se haberet; sicut illud, quod ait, fuisse sapientem. Quid ad hoc, Apollo, respondes? Si sapiens est; ergo doctrina eius sapientia est nec ulla alia, et sapientes qui secuntur nec ulli alii. cur igitur uulgo pro stultis et uanis et ineptis habemur, qui sectamur magistrum etiam ipsorum deorum confessione sapientem? nam quod ait portentifica illum opera fecisse, quo maxime diuinitatis fidem meruit, adsentiri nobis iam uidetur, cum dicit eadem quibus nos gloriamur. sed colligit se tamen et ad daemoniacas fraudes redit. cum enim uerum necessitate dixis
Abbreviated transcription (Latin):
na fecit: immortali gloria memoriaq affectus sempi¬
terna monumenta suis reliquit: aetate persummata in
Creta uitam cõmutauit: et ad deos abiit. Eumq Cure¬
tes filii sui curauerunt: decoraueruntq eum. et sepulchrũ
eius est in Creta in oppido Ginosso: et dicitur uesta hac
Urbem creauisse: in qua sepulchro eius est inscriptũ an¬
tiquis litteris graecis EEUO ΟRΡOΡOU idest latine. Iu¬
piter Saturni filius. Noc certe non poetae tradunt. sed
antiquaꝵ litterarum scriptores: quae adeo uera sunt ut
ea sibyllinis uersibus confirmentur: qui sunt tales.¬

Expanded text:
na fecit, inmortali gloria memoriaque adfectus sempina fecit, inmortali gloria memoriaque adfectus sempiterna monumenta sui reliquit. aetate pessum acta in Creta uitam commutauit et ad deos abiit eumque Curetes filii sui curauerunt decoraueruntque eum; et sepulchrum eius est in Creta in oppido Gnosso et dicitur Vesta hanc urbem creauisse; inque sepulchro eius est inscriptum antiquis litteris Graecis ZAN KPONOT id est Latine Iuppiter Saturni. hoc certe non poetae tradunt, sed antiquarum rerum scriptores. quae adeo uera sunt, ut ea Sibyllinis uersibus confirmentur, qui sunt tales
Abbreviated transcription (Latin):
nerat aut educat. Illud enim leuius ẽ ꝗͣ ut eo uer¬
bo magnitudo paterni beneficii expͥmatur. quanto id
magio conueniens est deo qui uerus ẽ pater: per quẽ
sumus: et cuius toti sumus: a quo fingimur. animamur.
illuminamur. qui nobis uitam impertit. salutem tribuit:
uictum multiplicem subministrat. non intelligit beneficia
diuina qui se iuuari tantũmodo a deo putat. Ergo non
imperitus modo: sed et impius ẽ: qui nomine louis uir¬
tutem sum mae potestatis imminuit. Quare si iouem ex
rebus gestis et ex moribus hominem fuisse in terraq
regnasse deprehendimus: superest ut mortem quoq eiꝰ
inuestigemus. Ennius in sacra historia descriptis omni¬
bꝰ quae in uita sua gessit: ad ultimum sic ait. Deinde
iupiter postꝗͣ terras quinquies circuiuit: omnibꝰq ami¬
cis atq cognatis suis imperium diuisit: reliquitq homi¬
nibus leges: mores: frumentaq parauit: multaq alia bo¬

Expanded text:
nerat aut educat. illud enim leuius est quam ut eo uernerat aut educat. illud enim leuius est quam ut eo uerbo magnitudo paterni beneficii exprimatur. quanto id magis inconueniens est deo, qui uerus pater est, per quem sumus et cuius toti sumus, a quo fingimur animamur inluminamur, qui nobis uitam inpertit, salutem tribuit, uictum multiplicem sumministrat. non intellegit beneficia diuina qui se tantummodo iuuari a deo putat. ergo non inperitus modo, sed etiam inpius est qui nomine Iouis uirtutem summae potestatis imminuit. quare si Iouem et ex rebus gestis et ex moribus hominem fuisse in terraque regnasse deprehendimus, superest ut mortem quoque eius inuestigemus. Ennius in Sacra Historia descriptis omnibus quae in uita sua gessit ad ultimum sic ait: deinde Iuppiter postquam quinquies terras circuiuit omnibusque amicis atque cognatis suis imperia diuisit reliquitque hominibus leges mores frumentaque parauit multaque alia bo
Abbreviated transcription (Latin):
men louis summo deo tribuunt. Solent enim quidam
errores suos hac excusatione defendere: qui coniuncti
de uno deo cum id negare non possunt: ipsum se colere
affirmant. Uerum hoc sibi placere ut iupiter nominet᷑
quo quid absurdius: Iupiter enim sine contubernio
conuigis filiaeq coli non solet. Unde qui sit apparet.
nec fas est id nomen eo transferri: ubi nec Minerua
ẽ ulla: nec luno. Quid qđ huius nominis proprietas
non diuinam uim exprimit: sed humanam: Iouem
enim Iunonemq a iuuando eẽ dictos Cicero interpre¬
tatur. Et iupiter quasi iuuans pater dicitur: quod no¬
men in deum minime congruit: quia iuuare hominis ẽ
opis aliquid conferentis in eum: qui sit alienus et exi-¬
gui beneficii. Nemo sic deum precatur ut se adiuuet.
sed ut seruet: ut uitam salutemq tribuat: quod mul-¬
toplus ac maius ẽ ꝗͣ iuuare. Et quoniam de patre lo¬
quimur: nullus pater dicitur filios iuuare: cum eos ge¬

Expanded text:
men Iouis summo deo tribuunt. solent enim quidam men Iouis summo deo tribuunt. solent enim quidam errores suos hac excusatione defendere: qui conuicti de uno deo cum id negare non possunt, ipsum se colere adfirmant, uerum hoc sibi placere ut Iuppiter nominetur. quo quid absurdius? Iuppiter enim sine contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde qui sit apparet, nec fas est id nomen eo transferri ubi nec Minerua est ulla nec ulla. quid quod huius nominis proprietas non diuinam uim exprimit., --..11AE-. \'I seu humanam? Iouem enim Iunonemque a iuuando esse dictos Cicero interpretatur et Iuppiter quasi iuuans pater dicitur: quod nomen in deum minime congruit, quia iuuare hominis est opis aliquid conferentis in eum qui sit alienus, et exigui beneficii. nemo sic deum precatur, ut se adiuuet, sed ut seruet, ut uitam salutemque tribuat: quod multo plus ac maius est quam iuuare. et quoniam de patre loquimur, nullus pater dicitur filios iuuare, cum eos ge
Abbreviated transcription (Latin):
tam humanam utile ẽẽt: eo ueniebat: atq ioui osten¬
debat. Multa in hunc modum poetae transferunt: nõ
ut in deos mentiantur: quos colunt: sed ut figuris uer¬
sicoloribus uenustatem ac leporem carminibꝰ sius addãt.
qui autem non intelligunt quomodo aut quare quidq
figuretur. poetas uelut mendaces et sacrilegos insequũ¬
tur. hoc errore decepti et philosophi qđ ea quae de loue
feruntur: minime cõuenire in deum uidebantur: duos
loues fecerunt. Unum naturalem. alterum fabulosum.
Tiderunt ex parte quod erat uerum: eum scilicet de qͦ
poetae loquũtur hominem fuisse. In illo autem natura
li ioue uilgari consuetudine religionis inducti erra¬
uerũt: qđ in deum nomen hominis transtulerũt: qui
ut supra diximus: quia solus ẽ: non indiget nomine: io¬
uem autem illum eẽ qui sit ex ope Saturnoq: natus:
negari non põt. Uana igitur persuasio ẽ eoꝵ: qui no¬

Expanded text:
tam humanam utile esset, eo ueniebant atque loui ostentam humanam utile esset, eo ueniebant atque loui ostendut in eos mentiantur quos colunt, sed ut figuris versicoloribus venustatem ac leporem carminibus suis addant. Qui autem non intelligunt, quomodo aut quare quidque figuretur, poetas velut mendaces et sacrilegos insequuntur. Hoc errore decepti etiam philosophi, quod ea, quae de Jove feruntur, minime in Deum convenire videbantur, duos Joves fecerunt, unum naturalem, alterum fabulosum. Viderunt ex parte, quod erat verum, eum scilicet, de quo poetae loquuntli Ioue uulgari consuetudine religionis inducti errauerunt, quod in deum nomen hominis transtulerunt, qui ut supra diximus quia solus est, non indiget nomine. Iouem autem illum esse qui sit ex Ope Saturnoque natus, negari non potest. uana igitur persuasio est eorum qui no
Abbreviated transcription (Latin):
simis templis habebantur: maximeq in phano iouis Tri¬
phylli ubi auream colunnam positam eẽ ab ipso ioue ti¬
tulus indicabat. in qua colunna sua gesta perscripsit:
ut monumenta essent posteris rerum suarum: hanc histo¬
riam interpretatus ẽ Ennius et secutus. cuiꝰ haec uerba
sunt. Ubi iupiter imperium Neptunno dat maris ut
insulis omnibus et quae loca sunt secundum mare om
nibꝰ regnaret. Uera sunt ergo quae loquuntur poetae
sed obtentu aliquo specieq uelata. Potest et mons olỹ¬
pus figuram poetis dedisse: ut iouem dicerent caeli Re¬
gnum esse sortitum: qđ olympus ambiguum nomen ẽ
et montis et caeli. In olympo autem iouem habitasse do
cet historia eadem quae dicit. Fadem tempestate iupi¬
ter in monte olympo maximam partem uitae colebat.
et eo ad eum in ius ueniebant: si quae res in controuẽ¬
sia erant. Item siquis quid noui inuenerat: quod ad ui¬

Expanded text:
simis templis habebantur maximeque in fano Iouis Trisimis templis habebantur maximeque in fano Iouis Triphylii, ubi auream columnam positam esse ab ipso Ioue titulus indicabat, in qua columna sua gesta perscripsit, ut monumentum posteris esset rerum suarum. hanc historiam et interpretatus est Ennius et secutus. cuius haec uerba sunt : ubi Iuppiter Neptuno imperium dat maris et insulis omnibus et quae secundum mare loca essent omnibus regnaret. uera sunt ergo quae locuntur poetae, sed optentu aliquo specieque uelata. potest et mons Olympus figuram poetis dedisse, ut Iouem dicerent caeli regnum esse sortitum, quod Olympus ambiguum nomen est et montis et caeli. in Olympo autem Iouem habitasse docet eadem historia, quae dicit: ea tempestate Iuppiter in monte Olympo maximam partem uitae colebat et eo ad eum in ius uenie-, bant, si quae res in controuersia erant. item si quis quid noui inuenerat quod ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
go illud in uero ẽ quod Regnum orbis ita partiti sortiti¬
q sunt: ut orientis imperium ioui cederet. Plutoni cui
cognomen Agesilao fuit pars occidentis obtingeret. Fo
qđ plaga orientis ex qua lux mortalibus datur supe¬
rior: occidentis autem inferior eẽ uideatur. Sic uerita.¬
tem mendacio uelauerũt: ut ueritas ipsa persuasioni pu¬
blice nihil denegaret. De neptunni sorte manifestum ẽ.
cuius Regnum tale fuisse dicimus quale. M. Antonii
fuit infinitum illud imperium: cui totius or & mari¬
time potestatem senatus decreuerat: ut predones seque¬
retur: ac mare omne pacaret. Sic neptunno maritima
omnia cum insulis obuenerunt. Quomodo id probari
põt. Nimiꝵ ueteres historiae docent. Antiquus autor
Euhemerus qui fuit ex ciuitate Messana: res gestas lo¬
uis et caeteroꝵ qui dii putantur collegit historiamq cõ¬
texuit ex titulis et inscriptionibꝰ sacris quae in antiqͥs¬

Expanded text:
go illud in vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitigo illud in vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitique sunt, ut Orientis imperium Jovi cederet; Plutoni, cui cognomen Agesilao fuit, pars Occidentis obtingeret: eo quod plaga Orientis, ex qua lux mortalibus datur, superior; Occidentis autem inferior esse videatur. Sic veritatem mendacio velaverunt, ut veritas ipsa persuasioni publicae nihil derogaret. De Neptuncuius regnum tale fuisse dicimus, quale Marci Antoni fuit infinitum illud imperium, cui totius orae maritimae potestatem senatus decreuerat, ut praedones persequeretur ac mare omne pacaret. sic Neptuno maritima omnia cum insulis obuenerunt. quomodo id probari potest? nimirum ueteres historiae docent. antiquus auctor Euhemerus, qui fuit ex ciuitate Messene, res gestas Iouis et ceterorum qui dii putantur collegit historiamque contexuit ex titulis et inscriptionibus sacris quae in antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus collocari. ouid sibi mulierum effigies uolunt:
ouid sexus infirmus: in quem si cecidit hic iupiter: eũ
uere ipsi lapides hominem fatebuntur. Mentitos auĩt¬
esse poetas: et iis tamen credunt: immo uero non esse
mentitos re ipsa probant. Ita enim deoꝵ simulaera con¬
fingunt ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera es¬
se quae dicunt poet &. Nam quod aliud argumentũ
habet imago catamiti: et effigies aquil&e: cum ante pe¬
des iouis ponuntur in templis: et cum ipso pariter ado¬
rantur: nisi ut nefandi sceleris ac stupri memoria ma¬
neat in aeternum. Non igitur a poetis totum fictum ẽ:
aliquid fortasse traductum: et aliqua figuratione obscu¬
ratum: quo ueritas inuoluta tegeretur. sicut illud de
sortitione Regnoꝵ. Aiunt enim loui caelum obtigisse.
Neptunno mare: inferna Plutoni. Cur non terra potiꝰ
in sortem tertiam uenit: nisi qđ in terra gesta res ẽ. Er¬

Expanded text:
omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? quid sexus infirmus? in quem si cecidit hic Iuppiter, eum uero ipsi lapides hominem fatebuntur. mentitos esse poetas aiunt et his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum simulacra confingunt, ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera esse quae dicunt poetae. nam quod aliud argumentum habet imago Catamiti et effigies aquilae, cum ante pedes Iouis ponuntur in templis et cum ipso pariter adorantur, nisi ut nefandi sceleris ac stupri memoria maneat in aeternum? nihil igitur a poetis in totum fictum est, aliquid fortasse traductum et obliqua figuratione obscuratum, quo ueritas inuoluta tegeretur, sisortitione regnorum. Aiunt enim Jovi coelum obtigisse, Neptuno mare, inferna Plutoni. Cur non terra potius in sortem tertiam venit; nisi quod in terra gesta res est. Er
Abbreviated transcription (Latin):
rebus gestis addiderunt quendam colorem. Non enim
obtrectantes illa dicebant: sed ornare cupientes: hinc ho¬
mines decipiuntur maxime: qđ dum haec omnia ficta
ẽẽ arbitrantur a poetis colunt: quod ignorant: nesciũt
qui sit poeticae licentiae modus: quousq progredi fin-¬
gendo liceat: cum officium poetae sit in eo: ut ea quae
gesta sunt uere in aliquas species obliquis figurationibꝰ
cum dedecore aliquo cõuersa traducant. Totum autem
quod referas fingere: id est ineptum ẽẽ et mendacẽ
potius ꝗͣ poetam. sed finxerunt ista quae fabulosa cre¬
duntur. Num etiam illa quae de diis feminis deoꝵq
connubiis dicta sunt: Cur igitur sic figurantur: sic cͦo¬
luntur: nisi forte non tantum poete: sed pictores etiã
fictoresq imaginum mentiuntur. Si enim iupiter qui
a uobis dicitur deus: non is ẽ: qui ex Saturno et ope
natus ẽ: non oportuit nisi solius simulacrum in tẽplis

Expanded text:
rebus gestis addiderunt quemdam colorem. Non enim rebus gestis addiderunt quemdam colorem. Non enim obtrectantes illa dicebant, sed ornare cupientes. Hinc homines decipiuntur: maxime quod, dum haec omnia ficta esse arbitrantur a poetis, colunt quod ignorant. Nesciunt enim, qui sit poeticae licentiae modus; quousque progredi fingendo liceat: cum officium poetae sit in eo, ut ea, quae gesta sunt vere, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa traducat. Totum autem, quod referas, fingere, id est ineptum esse, et mendacem potius quam poetam. Sed finxerint ista, quae fabulosa creduntur; num etiam iconubiis dicta sunt? cur igitur sic figurantur, sic coluntur? nisi forte non tantum poetae, sed pictores etiam fictoresque imaginum mentiuntur. si enim hic est Iuppiter qui a uobis dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus est, non oportuit nisi solius simulacrum in templis
Abbreviated transcription (Latin):
it cuius insigne aquila ẽ: aut nauis in qua ẽ impositꝰ.
tutelam habuit in aquila figuratam: sicut taurum figu¬
ratum cum rapuit et trauexit europam. Eodem modo
conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam: quae ut
iram iunonis effugeret: ut erat iam setis obsita iam bos
tranasse dicitur mare: in aegyptumq uenisse: atq ibi
recepta pristina forma dea facta quae nunc lsis uocat᷑.
Quo igitur argumento probari põt nec europam in tauro
sedisse: nec lo factam bouem: qđ certus dies habetur
in fastis quo lsidis nauigium celebratur: quae res docet
non tranasse illam: sed naiugasse. Igitur qui sapere sibi
uidentur: quia intelligunt uiuum terrenumq corpus
in caelo esse non posse: totam ganymedeam fabulam pro
falso repudiant. non sentiunt in terra id esse factum: qͥa
res ac libido ipsa terrena ẽ. Non ergo res ipsas gestas
finxerunt poetae: quod si facerent: essent uanissimi: sed

Expanded text:
it cuius insigne aquila est aut nauis in qua est inpositus it cuius insigne aquila est aut nauis in qua est inpositus tutelam habuit in aquila figuratam, sicut taurum, cum rapuit et transvexit Europam. eodem modo conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam, quae ut iram Iunonis effugeret, ut erat iam saetis obsita., iam bos, tranasse dicitur mare in Aegyptumque uenisse atque ibi recepta pristina specie dea facta quae nunc Isis uocatur. quo igitur argumento probari potest nee Europam in tauro sedisse nec Io bouem factam? quod certus dies habetur in fastis quo Isidis nauigium celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed nauigasse. igitur qui sapere sibi uidentur, quia intellegunt uiuum terrenumque corpus in caelo esse non posse, totam Ganymedeam fabulam pro falso repudiant nec sentiunt in terra id esse factum, quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res ipsas gestas finxerunt poetae, quod si
Abbreviated transcription (Latin):
spirare animam: qui ipse accepit aliunde: Sed qđ pͥ¬
mus ex libris Saturni maribus uixerit. Potuerunt
igitur homines alium deum habere rectorem: si Satur¬
nus non fuisset ab Uxore delusus. At enim poete ista
finxerunt. Errat quisquis hoc putat. illi enim de
hominibus loquebantur. sed ut eos ornarẽt: quorũ
memoriam Laudibus celebrabant: deos esse dixerũt.
taq illa potius ficta sunt: quae tanꝗͣ de diis non illa
quae tanꝗͣ de hominibꝰ locuti sunt. quod clarum fiet
exemplo: quod inferemus. Danem uiolaturus iupiter¬
aureos nummos largiter in sinu eius infudit. Haec stu¬
pri merces fuit. At poetae qui quasi de deo loqueban¬
tur. ne autoritatem credite Maiestatis infringerent:
finxerunt ipsum in aureo hymbre delapsum: eadem
figura qua imbres ferreos dicunt cum multitudinẽ teloꝵ
sagutarumq describunt. Rapuisse dicitur in aquila Ca¬
tamitum: poeticus color est. sed aut per legionem rapu¬

Expanded text:
spirare animam qui ipse accepit aliunde? —, sed quod prspirare animam qui ipse accepit aliunde? —, sed quod primus ex liberis Saturni maribus uixerit. potuerunt igitur homines alium deum habere rectorem, si Saturnus non fuisset ab uxore delusus at enim poetae ista finxerunt. errat quisquis hoc putat. illi enim de hominibus loquebantur, sed ut eos ornarent quorum memoriam laudibus celebrabant, deos esse dixerunt. itaque illa potius ficta sunt quae tamquam de diis, non illa quae tamquam de hominibus sunt locuti: quod clarum fiet exemplo quod inferemus. Danaen uiolaturus aureos nummos largiter in sinum eius infudit, haec stupri merces fuit. at poetae, qui quasi de deo loquebantur, ne auctoritatem creditae maiestatis infringerent, finxerunt ipsum in aureo imbre delapsum eadem figura qua imbres ferreos dicunt, cum multitudinem telorum sagittarumque describunt. rapuisse dicitur in aquila Catamitum: poeticus color est. sed aut per legionem rapu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ut plus possint ꝗͣ celestes uniuersi. qͣq ipse rector
ac deus. cur non illae potius regnare dicantur quarũ
legibus ac statutis parere omnes deos necessitas cogit.
Nunc cui dubium ẽ quin is qui alicui rei obsequitur: ma¬
ximus non sit. Nam si sit: non accipiat fata sed faciat.
Nunc ad illud quod omiseram: redeo. In una itaq sola
fuit continentior: cum eam deperiret: et non uirtute
aliqua: sed metu successoris. Quae fortitudo utiq
eius ẽ: qui sit mortalis et imbecillis et nihili quippe
qui potuit et tunc cum nasceretur extingui. sicut fra¬
ter eius ante genitus extinctus ẽ. qui si uiuere potu¬
isset: nunꝗͣ minori concessisset imperium. ipse autẽ
furto seruatus: furtimq nutritus zeuo siue Snꝑ ap¬
pellatus ẽ. non ut isti putant a feruore caelestis ignis:
uel qđ uitae sit dator: uel qđ animantibus inspiret a¬
nimas: quae uirtus solius dei est: quam enim possit ĩ¬

Expanded text:
est, ut plus possint quam coelestes universi, quamque ipse rector est, ut plus possint quam coelestes universi, quamque ipse rector ac dominus, cur non illae potius regnare dicantur, quarum legibus ac statutis parere omnes deos necessitas cogit? Nunc cui dubium est, quin is, qui alicui rei obsequitur, maximus non sit? nam si sit, non accipiat fata, sed faciat. Nunc ad aliud, quod omiseram, redeo. In una itaque sola fuit conaliqua, sed metu successoris. quae formido utique eius est qui sit et mortalis et inbecillus et nihili, quippe qui potuit et tunc cum nasceretur extingui, sicut frater eius ante genitus extinctus est, qui si uiuere potuisset, numquam minori concessisset imperium. ipse autem furto seruatus furtimque nutritus Zεύς siue Zήν appellatus est, non ut isti putant a feruore caelestis ignis uel quod uitae sit dator et animantibus inspiret animas, quae uirtus solius dei est — quam enim possit in
Abbreviated transcription (Latin):
futura dixisset: ipse nesciret. Si autem diuinus non fuit:
ne deus quidem fuit unde ipsa diuinitas nominatur: ut
ab homine humanitas. Deinde conscientia imbecillita-¬
tis: qui timuit utiq maiorem: quod qui facit: scit uti¬
q profecto non esse se maximum: quando quidem po¬
test aliquid maius existere. Idem per stygiam paludẽ
sanctissime iurat. Una superstitio superis quae reddita
diuis. Quae ẽ ista superstitio: aut a quo reddita est:
rgo aliqua potestas maxima est: quae peierantes deos
puniat: quae tanta formido ẽ paludis infernae: si sũt
immortales. Quid metuunt eam: quam uisuri non sunt:
nisi quos mori necesse ẽ. Quid igitur homines oculos
suos in caelum tollunt: Quid superos deierant: cum ip̃i
superbi ad inferos deuoluantur. ibiq habeant quod ue¬
nerentur et adorẽt. Illud uero quale ẽ esse fata quibus
dii omnes et ipse iupiter pareat: si parcarum tanta uis

Expanded text:
futura dixisset, ipse nesciret. Si autem divinus non sit, futura dixisset, ipse nesciret. Si autem divinus non sit, ne Deus quidem sit; unde ipsa divinitas nominatur, ut ab homine humanitas. Deinde conscientia imbecillitatis, qui timuit utique majorem: quod qui facit, scit profecto non esse se maximum: quondoquidem potest aliquid majus existere. Idem per Stygiam paludem sanctissime jurat. Vana superstitio, superis quae reddita divis. Quae est ista superstitio? aut a quo reddita? Est ergo aliqua potestas maxima, quae pejerantes deos puniat? quae tanta formido est paludis infernae, si sunt immortales? quid metuunt eam, quam visuri non sunt, nisi quos mori necesse est? Quid igitur homines oculos suos in coelum tollunt? quid per superos dejerant, cum ipsi superi ad inferos revolvantur, ibique habeant quod venerentur et adorent? Illud vero quale est? esse fata, quibus dii omnes, et ipse Jupiter pareat. Si Parcarum tanta vis
Abbreviated transcription (Latin):
Ouomodo põt deus uideri: aut ut ait poeta: hominum
reꝵ q repertor. Ante cuiuo ortum infinita hominũ mi¬
lia fuerunt : Forum scilicet qui Saturno regnante uixe¬
runt: ac priores luce ꝗͣ iupiter sunt potiti. Uideo alium
deum Regem fuisse primis temporibus: alium consequẽ¬
tibus. Potest ergo fieri ut alius sit postea futurus. Si enĩ
Regnum prius mutatum ẽ: cur desperemus et posterius
posse mutari: nisi forte Saturnus generare potuit fortio¬
rem: iupiter non põt. Atqui diuinum imperium aut
semper immutabile ẽ: aut si est mutabile: quod fieri nõ
põt: semper utiq mutabile est. Potest enim iupiter Re¬
gnum amittere: sicut et pater eius amisit. Ita plane:
nam cum idem neq uirginibus: neq maritis unꝗͣ peper¬
cisset: abstinuit se tamen una Thetide: quod responsum
fuit: maiorem patre suo futurum quisquis ex illa natꝰ
ẽẽt. et primum in eo prudentia non dei cui nisi Thenus

Expanded text:
Quomodo potest Deus videri, aut credi ut ait poeta: . . . .Quomodo potest Deus videri, aut credi ut ait poeta: . . . . . . . Hominum rerumque repertor, ante cujus ortum infinita hominum millia fuerunt? eorum scilicet, qui Saturno regnante vixerunt; ac priores luce, quam Jupiter, sunt potiti. Video alium Deum regem fuisse primis temporibus, alium consequentibus. Potest ergo fieri, ut alius sit postea futurus. Si enim regnum prius mutatum est: cur desperemus etiam posterius posse mutari? nisi forte Saturnus generare potuit fortiorem: Jupiter non potest. Atqui divinum imperium aut semper immutabile est: aut, si est mutabile, quod fieri non potest, semper utique mutabile est. Potest ergo Jupiter regnum amittere, sicut pater ejus amisit? Ita plane. Nam cum idem neque virginibus, neque maritatis unquam pepercisset, abstinuit se tamen una Thetide, quod responsum fuit, majorem patre suo futurum, quisquis ex illa natus esset. Et primum imprudentia in eo non Dei, cui nisi Themis
Abbreviated transcription (Latin):
UIS.ES.T. igitur tam excors qui hunc in caelo
regnare putet: qui ne in terra quidem debuit.
Non insulse quidam poeta triumphum cupidinis scripsit:
quo in libro non modo potentissimum deorum cupidinem:
sed etiam uictorem facit. Enumeratis enim amoribꝰ singu¬
loꝵ quibus in potestatem cupidinis ditionemq uenis¬
sent: instruit pompam in qua iupiter cum caeteris diis
ante currum triumphantis ducitur catenatus. Elegan¬
ter id quidem dicitur a poeta figuratum: sed tamen nõ
multum distat a uero. Qui enim uirtutis ẽ expers: qui
cupiditatibꝰ ac libidinibus malis uincitur: non cupidini
ut ille finxit: sed morti subiectus est sempiternae. Sed
omittamꝰ de moribus dicere: rem consideremꝰ: ut intelli-¬
gant homines in quibus miseri uersentur erroribus. Re¬
gnare in caelo iouem uulgus existimat. id doctis pari-¬
ter et indoctis ꝑsuasum est. Ouod et religio ipsa impre¬
cationes et hymni et delubra et simulacra demonstrãt.
Fundem tamen saturno et Rhea genitum confitentuR

Expanded text:
Quis est igitur tam excors, qui hunc in coelo regnare putet, qui ne in terra quidem debuit? Non insulse quidam poeta triumphum Cupidinis scripsit: quo in libro non modo potentissimum deorum Cupidinem, sed etiam victorem facit. Enumeratis enim amoribus singulorum, quibus in potestatem Cupidinis ditionemque venissent, instruit pompam, in qua Jupiter cum caeteris diis ante currum triumphantis ducitur catenatus. Eleganter id quidem a poeta figuratum: sed tamen non multum distat a vero. Qui enim virtutis est expers, qui a cupiditate ac libidinibus malis vincitur, non Cupidini ut ille finxit, sed morti subjectus est sempiternae. Sed omittamus de moribus dicere: rem confideremus; ut intelligant homines, in quibus miseri versentur erroribus. Regnare in coelo Jovem vulgus existimat: id et doctis pariter et indoctis persuasum est. Quod et Religio ipsa, et precationes, et hymni, et delubra, et simulacra demonstrant. Eumdem tamen Saturno et Rhea genitum confitentur.
Abbreviated transcription (Latin):
monti dedit: in quo sepultus est Tyberinus uel Tybriᷤᷤ
amni quo mersus ẽ. Non ergo mirandum si nomina eo¬
rum c aelo terraeq attributa essent: qui Reges genue¬
rãt potentissimos. Apparet ergo non ex caelo natum es-¬
se: quod fieri non potest: sed ex hoc homine cui nom̃
Urano fuit: quod esse uerum Trimegistus autor est: qͥ
cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset
perfecta doctrina in his Uranum. Saturnum. Mercuri-
um nominauit. Haec ille quia ignorauit: alio tradu¬
xit historiam: qui quomodo potuerit argumentari ostẽ¬
di. Nunc dicam quomodo ubi: a quo sit hoc dictũ. Nõ
enim Saturnus hoc sed iupiter fecit. In sacra historia
sic Ennius tradit. Deinde paneum deducit in montẽ
qui uocatur caeli Stella. Postꝗͣ eo ascendit contẽpla¬
tus est late terras: ibiq in eo monte aram creat caelo.¬

Expanded text:
monti dedit, in quo sepultus est; Tiberinus vel Tiberis, monti dedit, in quo sepultus est; Tiberinus vel Tiberis, amni in quo mersus est. Non ergo mirandum, si nomina eorum coelo terraeque attributa essent, qui reges genuerant potentissimos. Apparet ergo non ex coelo natum esse; quod fieri non potest: sed ex eo homine, cui nomen Urano fuit. Quod esse verum Trismegistus auctor est: qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum, Saturnum, Mercurium cognatos suos nominavit. Haec ille quia ignoravit, alio traduxit historiam; qui quomodo potuerit argumentari, ostedi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo
Abbreviated transcription (Latin):
autem quod ignotis parentibꝰ natos terrae filios nomine¬
mus. Sunt haec quidem similia ueri: non tamen uera. qͥa
constat etiam tum cum regnaret: ita esse habitum. Po¬
tuit et sic argumentari. Saturnum cum potentissimus
Rex esset ad retinendam parentum suoꝵ memoriam.
nomina eoꝵ caelo terraeq indidisse. cum haec prius aliis
uocabulis appellarentur: qua ratione et montibus et flu-¬
minibus nomina sunt imposita. Neq enim cum dicũt
poetae de progenie Athlantis aut Inachi fluminis id
potissimum dicunt: homines ex rebus sensu carentibꝰ
potuisse generari. sed eos utiq significant: qui nati sũt
ex his hominibꝰ. qui uel uiui uel mortui nomina monti¬
bꝰ aut fluminibus indiderũt. Nam id apud ueteres ma-¬
ximeq graecos usitatum fuit sic maria eoꝵ traxisse no¬
men accepimus: qui deciderant in ea: Ut Egeum. lca¬
rium. Hellespontum: et in Latio Auentinus uocabulũ

Expanded text:
autem, quod ignotis parentibus natos, terrae filios nomineautem, quod ignotis parentibus natos, terrae filios nominemus. » Sunt haec quidem similia veri, non tamen vera: quia constat etiam tunc cum regnaret ita esse habitum. Potuit et sic argumentari: Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum coelo terraeque indidisse, cum haec prius aliis vocabulis appellarentur; qua ratione et montibus et fluminibus nomina scimus imposita. Neque enim cum dicunt poetae de progenie Atlantis, aut Inachi fluminis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari; sed eos utique significant, qui nati sunt ex his hominibus, qui vel vivi, vel mortui, nomina montibus aut fluminibus indiderunt. Nam id apud veteres, maximeque Graecos, fuit usitatum. Sic maria eorum traxisse nomina accepimus, qui deciderant in ea, ut Aegeum, Icarium, Hellesponticum: et in Latio Aventinus, vocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
no: qui fons et origo sit rerum. Hic sit necesse ẽ: qui
c elum ipsum condidit: terramq fundauit. Saturnus
autem si ex his natus est: ut putatur: quẽ admodum
potest eẽ deus principalis: qui aliis ortum suum debet:
Aut quis praefuit mundo: anteꝗͣ Saturnus gigneretur:
Sed hoc poeticum est: ut dicebam pauloante figmentu.
nec enim fieri poterat: ut elementa insensibilia tanto¬
q interuallo separata in unum coirent: ac filium procre¬
arent: aut is qui natus esset non potissimum genitoribꝰ
similis existeret: sed eam formam gereret: quam parẽtes
sui non habebant. Ouaeramus ergo quid ueritatis subhac
figura lateat. Minutius felix in eo libro qui octauius ĩ¬
scribitur: sic argumentatus ẽ. Saturnum cum fugatꝰ
esset a filio in italiamq uenisset. Caeli filium dictum
qđ soleamus eos quoꝵ uirtutem miremur: aut eos ꝗ¬
repentine aduenerint de caelo cecidisse dicere. Terrae

Expanded text:
no, qui fons, et origo sit rerum. Hic sit necesse est, qui no, qui fons, et origo sit rerum. Hic sit necesse est, qui coelum ipsum condidit, terramque fundavit. Saturnus autem si ex his natus est ut putatur quemadmodum potest Deus esse principalis, qui aliis ortum suum debet? aut quis praefuit mundo, priusquam Saturnus gigneretur? Sed hoc poeticum est ut dicebam paulo ante figmentum. Nec enim fieri poterat, ut elementa insensibilia, tantoque intervallo separata, in unum coirent ac filium procrearent: aut is, qui natus esset, non potissimum genitoribus similis existeret; sed eam formam gereret, quam parentes sui non habebant. Quaeramus ergo quid veritatis sub hac figura lateat. Minucius Felix in eo libro, qui Octavius inscribitur, sic argumentatus est: « Saturnum, cum fugatus esset a filio in Italiamque venisset, Coeli filium dictum, quod soleamus eos quorum virtutem miremur, aut qui repentino advenerint, de coelo cecidisse dicere; terrae
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ cum tres Ioues a theologis nominari diceret: ait ter¬
tium fuisse cretensem Saturni filium: cuius in illa insu¬
la sepul chrum ostenditur. Quomodo igitur pot deus ali¬
bi esse uiuus: alibi mortuus: alibi habere templum. ali¬
bi sepulchrum. Sciant ergo Romani capitolium suum
idest summum caput religionum suaꝵ publicaꝵ nihil
esse aliud ꝗͣ inane monumentum. Ueniamus nũc ad
eius patrem: qui ante regnauit: et qui fortasse plus ha¬
bebat in se: qđ ex coitu tantoꝵ elementoꝵ genitus eẽ
dicatur. Uideamus quid in eo fuerit deo dignum. In
primis illud quod aureum saeculum narratur habuisse:
qđ iusticia sub eo fuerit in terra. Teneo aliquid in eo qđ
in eius filio non fuit. Quid enim tam conueniens deo ꝗͣ
uistum regimen ac pium saeculum: Sed cum eadem ra¬
tione natum esse cogito: non possum putare deum sũmũ:
qđ uideam esse aliquid antiquius caelum scilicet atq
terram. At ego deum quaero ultra quem nihil est omni¬

Expanded text:
orum, cum tres Joves a theologis enumerari diceret, ait tertium fuisse Cretensem, Saturni filium, cujus in illa insula sepulcrum ostenditur. Quomodo igitur potest deus alibi esse vivus alibi mortuus, alibi habere templum, alibi sepulcrum? Sciant ergo Romani, Capitolium suum, id est summum caput religionum publicarum, nihil esse aliud quam inane monimentum. Veniamus nunc ad ejus patrem, qui ante regnavit, et qui fortasse plus habebat in se, quod ex coitu tantorum elementorum genitus esse dicatur. Videamus quid in eo fuerit deo dignum: in primis illud, quod aureum saeculum narratur habuisse; quod justitia sub eo fuerit in terra. Teneo aliquid in hoc, quod in ejus filio non fuit. Quid enim tam conveniens deo, quam justum regimen, ac pium saeculum? Sed cum eadem ratione natum esse cogito, non possum putare Deum summum, quo videam esse aliquid antiquius, coelum scilicet atque terram. At ego Deum quaero, ultra quem nihil sit omni
Abbreviated transcription (Latin):
raret affectus est. Quid dehuius crucis indignitate dicemus:
in qua Deus a cultoribus Dei suspensus atq affixus est: Quis tã
facundus et tanta rerum uerborumq copia instructus existet:
quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens: ut illam
crucem merito deploret: quam mundus ipse et tota elementa
luxerunt: Haec autem sic futura fuisse: et prophetaꝵ uocibus
et Sibyllinis carminibus denuntiatum est. Apud Esaiam ita scͥ¬
ptum inuenitur. Non sum contumax: neq contra dico: dorsum
meum posui ad flagella: et maxillas meas ad palmas: faciem au¬
tem meam non auerti a faeditate sputoꝵ. Similiter Dauid ĩ psal¬
mo tricesimo quarto. Congregata sunt super me flagella: et igno¬
raui. dissoluti sunt: nec compuncti sunt: tentauerunt me: et de¬
riserunt me derisu: et striderunt dentibus suis super me. Sibyl¬
la quoq eadem futura monstrauit. EIO ΟΡΟΛΟΥΟ XEΙ pΩΘ¬

Expanded text:
oraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemus, oraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemus, in qua Deus a cultoribus Dei suspensus est atque suffixus? Quis tam facundus, et tanta rerum verborumque copia instructus existet? quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illam crucem merito deploret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? Haec autem sic futura fuisse, et prophetarum vocibus, et Sibyllinis carminibus denuntiatum est. Apud Esaiam ita scriptum invenitur: Non sum contumax, neque contradico: dorsum meum posui ad flagella, et maxillas meas ad palmas: faciem autem meam non averti a foeditate sputorum. Similiter David in psalmo XXXIV: Congregata sunt super me flagella, et ignoraverunt: dissoluti sunt, nec compuncti sunt: tentaverunt me, et deriserunt derisu; et striderunt super me dentibus suis. Sibylla quoque eadem futura monstravit: Εἰς ἀνόμων