comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auctore complentus sed proph&icospũ hisqui
peccaturi erant eaquȩ eis uentura sunt nunti¬
antur. Quodsi apłi nos uoluerit testimonio co¬
artare dicentis quicumq ex operibus legissunt
sub male dicto sunt Scriptum est enim¬
Maledictus omnis qui non permanserit inom¬
nibus quȩscripta sunt i libro legis ut fariatea
& adserere om̃s qui suble᷑ fuerunt fuissemale¬
dictos interrogemus eum utrum hiqui sub euan¬
gelio xpĩ sunt & eius prȩcepta non faciunt malec¬
dicti sint annon: Simaledictos dixerit: idhabe¬
bit hneu angelio quod nos habemus inlege
Si male dictos negauerit frustraergo euangelii p̃¬
cepta sunt posita & absque mercede er̃ hiqui illa
compleuerint: Soluitur itaq utrumq hoc mo¬
do Quomodo xp̃s ihs̃ & maledicto nos legis libe¬
rauit factus pronobis male dictum : it adem ale¬
dicto quoq. euangelii quodstatum est suꝑ eos
quieius prȩcepta non fecerit eruitnos. factus

Expanded text:
auctore complentur, sed prophetico spiritu his qui auctore complentur, sed prophetico spiritu his qui peccaturi erant, ea quae eis ventura sunt, nuntiantur. Quod si apostoli voluerit nos testimonio coarctare dicentis: Quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto suntn permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea , et asserere omnes qui sub Lege fuerint, fuisse maledictos, interrogemus eum, utrum hi qui sub Evangelio Christi sunt, et ejus praecepta non faciunt, maledicti sint, an non. Si maledictos dixerit, id habebit in Evangelio, quod nos habemus in Lege. Si maledictos negaverit, frustra ergo Evangelii praecepta sint posita, et absque mercede erunt hi qui illa compleverint. Solvitur itaque utrumque hoc modo: quomodo Christus Jesus ex maledicto nos Legis liberavit, factus pro nobis maledictum: ita de maledicto quoque Evangelii quod statutum est super eos qui ejus praecepta non fecerint, eruit nos, factus
Abbreviated transcription (Latin):
uere dixiss& adiecit: & dedieis prȩcepta non
bona & iustificationes in quibiis non uiuentin
eis : Quanta in uerbis consideratio ubidixi dedi
eisprȩ cepta &iustificationes in quibus uiueret
in eisnonad iunxit bonai : ubi uero posuit inquib
non uiuent heis addidit &ego de dieis prȩcepta
nonbona. &iustificationes in quibus nonuiuent
in eis Sed haec plenius in erechiel nuncador
Subrepit in hoc loco marcionde potestate crea¬
emit alienum emit: Quia ut̃ redimit idemit
proprie quodsuum fuit & suum eẽ desiuit :
Num quã scriptur arum uerba simplicia in ca¬
lum nicis sui dogmatis deorquer& : Redemit
ergonos xp̃s demale dicto legis quod peccantib
constitum est quod ipse increpat ꝑ proph&am
replicat dicens. Ego autẽ carnalissum. uenun¬
datus subpeccato: maledicta quoq legis quae
in leuitico & de utero nomio scripta sunt non dõ

Expanded text:
vere dixisset, adjecit: Et dedi eis praecepta non vere dixisset, adjecit: Et dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non viverent in eis . Quanta in verbis consideratio! ubi dixit: Dedi eis praecepta et justificationes in quibus viverent in eis, non adjunxit bona. Ubi vero posuit, in quibus non viverent in eis, addidit: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis. Sed haec plenius in Ezechiele: nunc ad oris maledictum. Subrepit in hoc loco Marcion de potestate Creaemit, alienum emit; qui autem redimit, id emit proprie quod suum fuit, et suum esse desivit numquam Scripturarum verba simplicia in calumniam sui dogmatis detorqueret. Redemit ergo nos Christus de maledicto Legis, quod peccantibus constitutum est, quos ipse increpat per prophetam, replicat, dicens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato . Maledicta quoque Legis quae in Levitico et Deuteronomio scripta sunt, non Deo
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum partibus uicinam sententiam pro
fortes & sapientes temperantes seputant esse
nis uirtus inuitio est : Notest prȩsens testim oniũ
& sic legi qui iustus exfide. ut de inceps inferat᷑
ritea uiu& in illis: manifestissime demonstrat᷑
non simplicem diciuitam. sed eam quȩ referat᷑
adaliquid: Iustus quippe exfide uiuit & non ad¬
ditur in hissiue in illis : liuens aut̃ in lege quifece¬
ritea uiu& in illis: hoc est in hisquȩfecit quȩ puta¬
uit bona mercedem laboris suihabens eatantĩ
opera fecit siue longitudinẽ uitae ut iudȩi
putant siue declinationẽ poenȩ perquam
trans gressor legis occiditur: uiuere aut̃ in il¬
lis non putemus a postoli uerbaeẽ sede techielis
proph&ȩ quicit: &eduxi eos indesertum & dedi
eis praecepta mea & iustificationes meas demons¬
traui eis quas faci& homo uiu&in eis. quicũ illos
si in praeceptis & iusti ficationib ambulassent iu¬

Expanded text:
virtutum partibus vicinam sententiam profvirtutum partibus vicinam sententiam proffortes et sapientes, temperantes se putant esse, nis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferaturrit ea, vivet in illis, manifestissime demonstratur non simplicem dici vitam, sed eam quae referatur ad aliquid. Justus quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae ut Judaei putant sive declinationem, poenae per quam transgressor Legis occiditur. Vivere autem in illis, non putemus Apostoli verba esse, sed Ezechielis prophetae, qui ait: Et eduxi eos in desertum, et dedi eis praecepta mea et justificationes meas demonstravi eis, quas faciet homo, et vivet in eis . Qui cum illos qui in praeceptis et justificationibus ambulassent, vi
Abbreviated transcription (Latin):
proph&a tulit. quod ita septua ginta interpre¬
tes ediderunt iustus aũt exfide mea uiuit
Aquila & theodotion. iustus autẽ exfide eius utt
idẽdĩ. Considerandũ itaq quia non dixerit
homo aut uir & fideuiuit. ne occasionem tribu¬
ar& aduirtutem opera contempnenda. sed
iustus exfide uiuit . ut quicumq fidelis ess& &
puritate uit e qucisi quibus dam ad fidẽ gradib:
a scendiss& : Potest ergo fieri ut si aliquis iustus
& tamen noniuuat absq fidex p̃i: si legentiscrupu¬
lus comio uexur. pauli uerba suscipiat quibus de
seait: Secimndum iustitiam quȩ in legeẽ. sinere¬
prȩhensione: Erat igitur paulus tunciustus in
lege sed necdum uiuere poterat. quia non ha¬
bebat insex pm̃ loquentẽ. ego sumuita. in quẽ
credens postea coeperit & uiuere : Feccictmꝰ
& nos aliquid si mile huic quod dr̃ iustus exfide
uiuit: & dicamus. Castus exfideuiuit. sapiens
ecfideiuuit. fortis &fide uiuit. e ac&eris

Expanded text:
 tulit, quod ita Septuaginta interpre tulit, quod ita Septuaginta interpretes ediderunt: Justus autem ex fide mea vivit . Aquila et Theodotio: Justus autem ex fide ejus vivit, id est, Dei. Considerandum itaque quia non dixerit, homo aut vir ex fide vivit, ne occasionem tribueret ad virtutum opera contemnenda; sed, justus ex fide vivit: ut quicumque fidelis esset, et puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam, quae in Lege est, sine reprehensione . Erat igitur Paulus tunc justus in Lege, sed necdum vivere poterat, quia non habebat in se Christum loquentem: Ego sum vita . In quem credens postea coepit et vivere. Faciamus et nos aliquid simile huic quod dicitur, justus ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
puum excellens habuerit factus pronobis ma¬
ledictum cum &c&eripro aliis maledictum
factisint Nemo enĩ illorũ quamuis factus fue¬
rit ipse maledictio: Demaledicto quempiam
legis redemit. Ne hoc ex meo sensudictũ put&is.
scriptura testis est qui axp̃s gratia dĩ siue ut inqui¬
bus dam exemplaribus legitur. abs quedõ proom¬
nibus mortuus est. Si aut̃ proomnib: & promor¬
sea prouniuersis proph&is. equibus nullus po¬
tuit delere ciro grasum u&us. quod ad uersũ
nos scriptumerat & adfigere illud cruci om̃s
quo que ad firmante sententiã: homonon est
Nec mor sen nec in lustrem aliquẽ deantiquis
uirũ apud dm̃ iustificari potiusse perle gem
sequitur enim. Qm̃ autẽ inlege nemõ iustifica¬
tur apuddm̃ manifestum est quia iustus ex fide
uiuit: Lex autem non est exfide sed qui fece¬
rit ea uiue in illis. Exemplum quo probatur
iustum & fide uiuere & non ex operibus de abbacuc¬

Expanded text:
puum et excellens habuerit, factus pro nobis mapuum et excellens habuerit, factus pro nobis maledictum, cum et caeteri pro aliis maledictum facti sint. Nemo enim illorum quamvis factus fuerit ipse maledictio, de maledicto quempiam Legis redemit. Nec hoc ex meo sensu dictum putetis, Scriptura testis est: quia Christus gratia Dei, sive ut in quibusdam exemplaribus legitur, absque Deo, pro omnibus mortuus est . Si autem pro omnibus, et pro Moyse, et pro universis prophetis, e quibus nullus potuit delere chirographum vetus, quod adversum nos scriptum erat, et affigere illud cruci : Omnes quoque hanc firmante sententiam: Homo non estnec Moysen, nec illustrem aliquem de antiquis virum, apud Deum justificari potuisse per Legem. Sequitur enim: Quoniam autem in Lege nemo justificatur apud Deum, manifestum est, quia justus ex fide vivit. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Exemplum quo probatur justus ex fide vivere, et non ex operibus, de Abacuc
Abbreviated transcription (Latin):
omnis siue omnibus scriptum cẽ. & cũ septua¬
ginta inter pr& ibus concor detre. Frustra
igitur illudtuleruntiu da ei neui derent᷑
esse subm aledicto. sin on possentomnia com¬
plere quaescripta sunt: cum antiquiores
alterius quoq gentis litterȩ idpositu fu¬
is setestatur. Qm̃ aũt nemoposs& explere
legem & cuncta facere quaeius sasunt : &a libi
testatur apłsdicens. Quod enim erat inpos¬
sibilelegis in quo infirmabatur ꝑ carnẽ dgfili¬
ũs uum mittens insimilitu dine carnis peccati
& de peccato condempnauit peccatũ in carne
y ses & esaias & c&eriproph&ȩ. quis uboperib
legis fuerunt : submaledicto sunt. Quod non
timebit adnuere quidicentem apłm legerit
Xp̃s nos redemit demale dicto legis. factus pro
nobis maledictum. &respondere. unũ quẽq
sc̃orũ suotempore maledictionẽ factũ eẽ propo¬
pulo Necstatim hoctribuens &iustis uiris uide¬
bitur d&rahere s aluatori : quasinihil praeci¬

Expanded text:
omnis, sive, omnibus, scriptum esse, et cum Septuaomnis, sive, omnibus, scriptum esse, et cum Septuaginta interpretibus concordare. Frustra igitur illud tulerunt Judaei, ne viderentur esse sub maledicto, si non possent omnia complere quae scripta sunt: cum antiquiores alterius quoque gentis litterae id positam fuisse testentur. Quoniam autem nemo possit implere Legem, et cuncta facere quae jussa sunt, et alibi testatur Apostolus, dicens: Quod enim erat impossibile legis, in quo infirmabatur per carnem, deus filium suum mittens in similitudine carnis peccati et de peccato condemnauit peccatum in carne yses, et Isaias, et caeteri prophetae, qui sub operibus Legis fuerunt, sub maledicto sunt? Quod non timebit annuere, qui dicentem Apostolum legeritnos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; 432 et respondere unumquemque sanctorum suo tempore maledictionem factum esse pro populo. Nec statim hoc tribuens et justis viris, videbitur detrahere Salvatori, quasi nihil praeci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsum apud septu aginta interprees
it apositum. Maledictus omnis homo qui
non permanserit in omnibus sermonibus
Ma ledictus qui nonstatuerit uerba legis
huius ut faciaat ea: & dic& omnis populus
uere. Sr̃machus: maledictus qui non fir
& dic& omnis populus : cimen
Porro theo dotion sic transtulit : maledic¬
tus qui non suscitauerit sermones legis
huius facere eos: & dic& omnis populus
amen
tum habemus utrum septu aginta interprae¬
tes ad diderint omnis homo &in omnibus
an inu& eri hebraico it afuerit. & postea a iude¬
is del&umsit Inhanc meaut̃ suspicionem
illa resstimulat : quod uerbũ om̃is & inomnib
quasi sensui suoneces sarium ad probandumil¬
lud quod quicum que ex operibus legis sunt
subm ale dictosint apłiuir hebrȩeperitiae
& in legedoctissimus. num quã protulis s&.
nis i in hebreis uolum inibus haber&ur: quã
obcausamsamaritanorum hebrȩ auolumina
relegens inueni .chol. quod inter pr&atur

Expanded text:
hoc ipsum apud Septuaginta interpretes hoc ipsum apud Septuaginta interpretes ita positum: Maledictus omnis homo qui non permanserit in omnibus sermonibus Maledictus qui non statuerit verba Legis hujus, ut faciat ea: et dicet omnis populus, vere. Symmachus: Maledictus qui non firmet dicet omnis populus, amen. Porro Theodotio sic transtulit: Maledictus qui non suscitaverit sermones Legis hujus, facere eos, et dicet omnis populus, Amen.tum habemus, utrum Septuaginta Interpretes addiderint, omnis homo, et, in omnibus, an in veteri Hebraico ita fuerit, et postea a Judaeis deletum sit. In hanc me autem suspicionem illa res stimulat, quod verbum, omnis, et in omnibus, quasi sensui suo necessarium, ad probandum illud, quod quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto sint, Apostolus vir Hebraeae peritiae, et in Lege doctissimus, numquam protulisset nisi in Hebraeis voluminibus haberetur. Quam ob causam Samaritanorum Hebraea volumina relegens, inveni CHOL, quod interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hum anaecala mitatis uocabula sunt quisũ¬
quam passa lorrncitas. & ascodrobor & arto¬
tyritaes &c&eramagis portenta quã nomina
stultitiae usque hodiem anent uestigia
Vnum est quod inferimus & promis sum in ex¬
ordio red dimus galat has excepto sermone
grȩco quo omnis oriens loquitur. propriã
linguã eandem pene habere quã triuerlis
Necreferre si aliqua ex inde corruerint. cum&
a frifaenicum linquam non nulla parte muta¬
uerunt & ipsalatinitas & regionibus cotidie
mut&ur & tempore : sediam ad propositum
reuertamur. Quicumq enim ex operibus
legis sunt submale dicto sunt: scriptum ẽ enim
mꝰ ale dictus omnis qui nom permanserit inom.¬
nibus quae scriptasunt in libro legis ut faciat
ea : Hunc morem habeo: ut quotiens cumq
ab a postolis deueeri instrumento aliquid
sumitur. recurram ad originales libros &
diligenter inspiciam quo modo in suis locis
scriptas int. Inueni itaq indeutero nomio

Expanded text:
humanae calamitatis vocabula sunt. Quis umhumanae calamitatis vocabula sunt. Quis umquam Passaloryncitas, et Ascodrobos, et Artotyritas, et caetera magis portenta quam nomina stultitiae usque hodie manent vestigia. Unum est quod inferimus, et promissum in exordio reddimus, Galatas excepto sermone Graeco, quo omnis Oriens loquitur, propriam linguam eamdem pene habere quam Treviros, nec referre, si aliqua exinde corruperint, cum et Aphri Phoenicum linguam nonnulla ex parte mutaverint, et ipsa Latinitas et regionibus quotidie mutetur et tempore. Sed jam ad propositum revertamur. Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hunc morem habeo, ut quotiescumque ab Apostolis de veteri Instrumento aliquid sumitur, recurram ad originales libros, et diligenter inspiciam, quomodo in suis locis scripta sint. Inveni 431 itaque in Deuteronomio
Abbreviated transcription (Latin):
illuc que discursent. quid hapud singulos a¬
gatur enuntient : sequitur enimꝰ: rogam
autem uos frs ut habundeis magis & ope¬
ram dexis. ut qui&isitis ut & urm negotiũ
agatis & operemini manibus uris sicũt prȩ¬
cepimus uobis ut & honeste ambules adeos
qui forisunt . & nullius aliquid desider&is¬
quod nequisput & officio magis docentis quã
uitio gentis ad monitum: insecunda ad eosdẽ
inculcat acreplicat dicens: Nã cũ essemus
apud uos hoc denunti ab amus uobis.
Om̃siquis operari nonuult nec man duc&:
audimus enĩ interuos quosdã ambulare
inqui& enihil operantes sed curiose agentes
tes suumpanem manducent. Longũ est
siuelim deapło & descripturis omnibus singu¬
larum gentium ueluirtutes obseruare uel
uitia : Cum adhaec ipsa quaed iximus indede¬
uolutisumus quogt lathȩ stulti &ue cordes
tatibus constuprata Omitto cata frigas. ofitas
borboritas & manicheos. Nota enĩ iam haec

Expanded text:
illucque discurrant, quid apud singulos aillucque discurrant, quid apud singulos agatur, enuntient. Sequitur enim: Rogamus autem uos, fratres, ut abundetis magis et operam detis, ut quieti sitis et ut uestrum negotium agatis et operemini manibus uestris, sicut praecepimus uobis, ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt et nullius aliquid desider. Quod ne quis putet officio magis docentis, quam vitio gentis admonitum, in secunda ad eosdem inculcat ac replicat, dicens: Nam et cum essemus apud vos, hoc denuntiabamus vobis, quoniam si quis operari non vult, nec manducet. Audivimus enim inter vos quosdam ambulare inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes.tes, suum panem manducent . Longum est si velim de Apostolo, et de Scripturis omnibus singularum gentium, vel virtutes observare, vel vitia: cum ad haec ipsa quae diximus, inde devoluti simus quod Galatae stulti et vecordes gmatum varietatibus constuprata. Omitto Cataphrygas, Ophitas, Borboritas, et Manichaeos; nota enim jam haec
Abbreviated transcription (Latin):
ut nonsitis uobis ipsis sapientes : & insequer¬
tibus: Dico enim pergratiam quaedat aẽ
mihi omnibus quisunt int̾eruos nonplus
sapere quam oport& sapere. sed sapere ad so¬
bri&atem & aꝑtius Gaudere cumgau¬
dentibus. flere cumflentibus. Idipsũ inui¬
cem sentientes. Non alta sapientes. sed hu¬
milibus consentientes: Nolite eẽprudentes
apuduos m&ipsos Corint hios quoque notat
quodm ulieres eorum intecto capite sint . &
rectionẽ carnis negent. Haec ex parte usque
hodie ꝑmanere non potest dubitare. quila¬
chaiam uiderit. Machȩ dones in caritate
laudantur . & hospit alitate ac susceptione
fratrũ Vndea deos scribitur. Decaritate aũt
fraternitatis. non necessehabemus scribere
uobis Ipsienĩ adõdidicistis. ut diligatis inuic̃e
& enĩ facitis illudinom̃s fratres in uniuersa
machedonia. Sed reprȩhenduntur qđ oti¬
osidomos circumeant. & alienũ expectantes
cibum dums ingulis placere desiderent & uc

Expanded text:
ut non sitis ipsi vobis sapientes. Et in sequenut non sitis ipsi vobis sapientes. Et in sequentibus: Dico enim per gratiam quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos: non plus sapere quam oportet sapere; sed sapere ad sobrietatem . Et apertius: Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Idipsum invicem sentientes. Non alta sapientes; sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos . Corinthios quoque notat quod mulieres eorum intecto capite sint, et rectionem carnis negent. Haec ex parte usque hodie permanere, non potest dubitare, qui Achaiam 429-430 viderit . Macedones in charitate laudantur, et hospitalitate ac susceptione fratrum. Unde ad eos scribitur: De charitate autem fraternitatis, non necesse habemus scribere vobis. Ipsi enim vos a Deo didicistis, ut diligatis invicem. Etenim facitis illud in omnes fratres in universa Macedonia . Sed reprehenduntur quod otiosi domos circumeant: et alienum exspectantes cibum, dum singulis placere desiderant, et huc
Abbreviated transcription (Latin):
tum uestigia ꝑmanent uelerrorum. Romanȩ
plebis laudatur fides ubi alibi tanto studio efre¬
quentia ad ecclesias & ad martrrum sepul¬
chra concurritur. ubi sic adsimilitudinem ca¬
lestis tonitrui. amenrebo at & uacua idolo¬
rum templa quatiuntur: non quo aliam
romanifidem habeant nisihanc quã omnes
xp̃i aec clesiȩ sed quod de uotio in eis maior
sit ex simplicitas ad credendum: Rursũ
facilitatis e superbiae arguuntur. facilita¬
tis utibi Rogo uosfr̃s ut obseru&is eos quidis¬
sensiones e offendicula prȩterdoctrinam
quamuos didicistis faciunt e declinate ab
illis: Huius modi enim x p̃od nõ non seruiunt
sed suo uentri & persuos dulcessermones &
benedictiones seducunt corda in nocentiũ
urã enim oboedientia i nomnẽ locum ꝑuul¬
gataest. Caudeo igitur in uobis & uolo uos
sapientes eẽ inbonum & simplices inmalũ :¬
superbiae uero: noli altum sapere sed time
& nolo uos ignorare fr̃s mrsterium hoc.

Expanded text:
tum vestigia permanent, vel errorum. Romanae tum vestigia permanent, vel errorum. Romanae plebis laudatur fides . Ubi alibi tanto studio et frequentia, ad Ecclesias et ad Martyrum sepulcra concurritur? ubi sic ad similitudinem coelestis tonitrui Amen reboat, et vacua idolorum templa quatiuntur? Non quod aliam habeant Romani fidem, nisi hanc quam omnes Christi Ecclesiae: sed quod devotio in eis major sit, et simplicitas ad credendum. Rursum facilitatis et superbiae arguuntur. Facilitatis, ut ibi: Rogo vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula preter doctrinam, quam vos didicistis, faciunt et declinate ab illis. Huiusmodi enim Christo domino nostro non sed suo uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. uestra enim oboedientia in omnem locum diuulgata est. gaudeo igitur in uobis: sed nolo uos sapientes esse in bone et simplices in malo. ere, sed time . Et: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
trant : Ipsait alia a graecis populis occupata. ma¬
ior quondã graecia uocabatur. Certe qđ negare
non potest. romanideaene ȩ asiani hominis stir¬
pe generati sunt. ex quo euenit ut & inoccidente
graeci sae peacuminis repperiantur ingenia . &
inoriente stoliditate barbarorum redoleant
Nec hoc dicimus quod non eregione ut rubiq di¬
uers anascuntur : sed qđ ex magna parte &ium
c&era quae non sunt similia nuncupentur. Itaq
non mirũ stultos & ad intellogentiã tardiores
galat has appellatos cum& hilarius latine e¬
lo quentiae hrͥodanus gallus ipse &pictauis ge¬
nitus in hymnorum carmine gallos indociles
uocet & qđ nunc oratorum fertiles sunt : Non
nica graeca seiact& origine. &galathȩ non de
illa parte cerrarum sed deferociobus gallis
sint profecti Vultis scire opaula & eustochium
quomoꝰ apłs unã quãq prouinciã suis proprieta¬
tibus denotarit : usque hodie eadem ueluirtu¬

Expanded text:
trant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata, Matrant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata, Major quondam Graecia vocabatur. Certe quod negari non potest, Romani de Aeneae Asiani hominis stirpe generati sunt. Ex quo evenit, ut et in Occidente Graeci saepe acuminis reperiantur ingenia, et in Oriente stoliditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus, quod non e regione utrobique diversa nascantur: sed quod ex magna parte etiam caetera quae non sunt similia, nuncupentur. Itaque non mirum est stultos, et ad intelligentiam tardiores Galatas appellatos; cum et Hilarius Latinae eloquentiae Rhodanus, Gallus ipse et Pictavis genitus, in Hymnorum Carmine Gallos indociles vocet. Et quod nunc oratorum fertiles sunt, non nica Graeca se jactet origine: et Galatae non de illa parte terrarum, sed de ferocioribus Gallis sint profecti. Vultis scire, o Paula et Eustochium, quomodo Apostolus unamquamque provinciam suis proprietatibus denotarit? Usque hodie eadem vel virtu
Abbreviated transcription (Latin):
graecia. postgtlatia nominata est Nec mi¬
rum si hocille degalatis dixerit & occidenta
lo pulos tantis inmedioterrarũ spatus prãe¬
termissis inorientis plaga consedis se memo¬
rariisum const& orientis contra&grꝰ ieciue
eximina ad occidentis ultima ꝑuenis se : Mas¬
siliam focã ei condiderunt : quos ait uarrotrilin¬
gues eẽ quod& graeceloquantur &latine &
gallice: Oppidũrhoda coloni rhodiorũ unde
co cartaginis conditores trrios &agenori sur¬
condidit quaeciuitas nunc thebestis dicitur
Relinquo eam partem libiae quae grae cisurbib
plena est. adhispaniastrans gredior Nonne san¬
guntũ graeci ex in sula tacint ho profecti condider̃
&oppidum tartesson quod nunc uocatur carteia.
iones graecihomines locas sẽ referuntur : Mon¬
tes quoque his paniarũ carpehe dri. apr reneitȩ
insulȩ afro dilides & gymnasiae quaeuo cantur
balitires non negra eci sermonis indicia demons¬

Expanded text:
graecia, post Galatia nominata est. » Nec migraecia, post Galatia nominata est. » Nec mirum si hoc ille de Galatis dixerit, et Occidentales populos tantis in medio terrarum spatiis praetermissis, in Orientis plaga consedisse memorarit: cum constet Orientis contra et Graeciae examina, ad Occidentis ultima pervenisse. Massiliam Phocaei condiderunt: quos ait Varro trilingues esse, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. Oppidum Rhoda, coloni Rhodiorum locavto Carthaginis conditores Tyrios, et Agenoris urcondidit: quae civitas nunc Thebestis dicitur. Relinquo eam partem Libyae, quae Graecis urbibus plena est. Ad Hispanias transgredior: nonne Saguntum Graecis ex insula Zacintho profecti condiderunt: et oppidum Tartesson, quod nunc vocatur Carteia, lones Graeci homines locasse referuntur? Montes quoque Hispaniarum, Calpe, Idrus, Pyrene: item insulae Aphrodisiades, et Gymnesiae, quae vocantur Baleares, nonne Graeci sermonis indicia demons
Abbreviated transcription (Latin):
uod in primo commentariorũ adga¬
lathas libro cum degentiũ proprie¬
tutibus disputarẽ intactũ reliquerã.
Nunc insecundo reddendũuideur.
quis int galathe. uel quo unde tr̃in¬
sierint. Utrumindigenas eos fuderit an adue¬
nas quam nunc in cõlunt terra susceperit. &¬
utrum linguae conubia ꝑdiderint. annoua
didicerint & non amiserint sua Marcus uarro
cunctarũ antiquicatũ diligentissimus scrutator
& ceceri quicũ imitati sunt: multa suꝑhacgente
& digna memoriae tradiderunt. Sed quĩ cino¬
bis propositum est in circũ cisos homines non in¬
troducere intemplũdi & ut sim pliciter fitear
mula iamanni sunt quo hace legere desiuimꝰ
lactantinr̃ quac in tertio ad probum uolumine
dehacgente opinatus sit uerba ponemuliII
liin quit antiquitus acandorecorporis gala¬
thȩ nuncupabantur & sibilla sic cos appellat
Quod significare uo luit po&a. cuait : Tum
in quamgilli aliquando uenientes cũ grecis
semis cuerunt. Vnde primũ caregio gallo¬

Expanded text:
uod in primo Commentariorum ad Galatas libro, cum de Gentium proprietatibus disputarem, intactum reliqueram, nunc in secundo reddendum videtur: qui sint Galatae, vel quo, et unde transierint. Utrum indigenas eos fuderit, an advenas quam nunc incolunt, terra susceperit: et utrum linguam connubio perdiderint, an et novam didicerint, et non amiserint suam. Marcus Varro, cunctarum antiquitatum diligentissimus perscrutator, et caeteri qui eum imitati sunt, multa super hac gente, et digna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propositum est, incircumcisos homines non introducere in templum Dei et ut simpliciter fatear, multi jam anni sunt quod haec legere desivimus, Lactantii nostri quae in tertio ad Probum volumine de hac gente opinatus sit, verba ponemus: « Galli, inquit, antiquitus a candore corporis Galatae nuncupabantur; et Sibylla sic eos appellat. Quod significare voluit poeta, cum ait: Tum in quam Galli aliquando venientes, cum Graecis se miscuerunt. Unde primum ea regio Gallo
Abbreviated transcription (Latin):
perfeceum creuerimus pedagogus a nobiscuto¬
situae discedunt tunc auccoritatis dño uisent
nutatis possessiane penfiumur inqua prus
nat quodammodo putcibamus a ueni
Iituu nos cumessemus paruuli subelementis
huius mundieramus seruientes : Elementit
mundi cosdem quos supratutonres &actotes
dxebas appellacut quo d sub ipsis primum pre¬
sd nossconstituti quia necdum q̃ fiu c pro
ad nospoteranius aduentum eru diebamure ti
mundo ⁊ on nullieos eẽ angelos arbitrancur
⁊uiqutcti uou. mundi elementis presideant
tenoaeuuidelic& aquȩ aigm & aeri
inecusseest in prius quam quis credat in
npm illis arbitris gubern&ur ie lomentet
plerique appellata putant : quodui delice
sole lunienteiaria siluarum & montium
decse sapio ntes graeciae & barbaae natio¬
resio manidue domnium superstitionum
rie bibmamus intel logentes a croatipu se
nomnunune : Alii elementa mundilegem

Expanded text:
perfectum creverimus, paedagogus a nobis tutoperfectum creverimus, paedagogus a nobis tutorque discedunt. Tunc auctoritate Domini et haereditatis possessione perfruemur, in qua prius nati quodammodo putabamur alieni. Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Elementa mundi, eosdem quos supra tutores et actores dixerat, appellavit: quod sub ipsis primum praesidibus constituti, quia necdum Dei Filii capere ad nos poteramus adventum, erudiebamur in medio. Nonnulli eos esse angelos arbitrantur, qui quatuor mundi elementis praesideant: terrae videlicet, aquae, igni, et aeri: et necesse esse, ut priusquam quis credat in Christo, illis arbitris gubernetur. Elementa plerique appellata putant: quod videlicet solem, lunam, maria, silvarum, et montium deos, et sapientes Graeciae, et Barbarae nationes, Romanique, omnium superstitionum rit, liberamur, intelligentes ea creaturas esse, non numina. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
gelipar uulorum qui cotidie uident faciem pa¬
tris & interpellant pro eis de quibus dictum est
mittit angelos dñs incircuitu timentium cum
& eripi& eos: possunt intellegi & sacerdotes&
principes quitũ populo dominati nunc for mã
prebere censentur : Recte hisubtutoribus & at¬
toribus eẽ dicuntur: quihabentes spm̃ timoris:
nec dũ meruer̃ spm̃ libertacis & aoptionis acci¬
pere. A & as enim infantiȩ ad peccata formi¬
dat pedagogum m&uit : non confidit eẽ selibe¬
ram lic& perna turã domina sit : & scđm utrã¬
que intellegentiam qua tucores & actores
uel prop h&as uel angelos diximus paruulus
iste tam diu sub accoribus est acq tutoribus
donec legitimum perfecti uiri tempus impleerit:
Legi timũ autem tempus sicut romanis legibus
iiiguuti quinque annorum spatio cerminatur
Ita ad bimanigeneris perfectionem xp̃ireputit
adueentꝰ. Si atim ut ille uenerit & om̃s in urun

Expanded text:
geli parvulorum qui quotidie vident faciem Pageli parvulorum qui quotidie vident faciem Patris, et interpellant pro eis. De quibus dictum est: Immittet 447 angelos Domini in circuitu timentium eum, et eruet eos . Possunt intelligi et sacerdotes et principes, qui tum populo dominati, nunc formam praebere censentur. Et recte hi sub tutoribus et actoribus esse dicuntur, qui habentes spiritum timoris, necdum meruere spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam, licet per naturam domina sit. Et secundum utramque intelligentiam qua tutores et actores, vel prophetas, vel angelos diximus, parvulus iste tamdiu sub actoribus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus, sicut Romanis legibus, viginti quinque annorum spatio terminatur, ita ad humani generis perfectionem Christi reputatur adventus. Statim ut ille venerit, et omnes in virum
Abbreviated transcription (Latin):
untir ita om̃s etiam hiqui ante aduentumxpĩ
natisunt in secundꝰ ad am uiuificantur. atq ita
fit ut & nos legis et uierimus in patribus &illi
gratia saluentur infiliis: iste intellectus eccle¬
fiae eatholicae conuenit quȩ & u&eris &nouites¬
tammenti unam ad serit prouidentiã nec dis¬
tinguit in tempore quos conditiono sociacuti
Om̃s aedificatisumus superfunda mentum ap¬
colorum & proph& arum continentenos angũ
citiam ucriusque populi insua carne descruxit.
& antiquȩ legis difficultatem euangeliixi. at¬
gmatum incegritate mut auit :uere in xp̃oom̃s
unus panis sumus & duo consensimus superter¬
ram : & quomodonos superprop h&ais funda¬
tisumus: it a& patriarchȩ in apłorum funda¬
mine consticer̃ : Tdtores autem & accores: poss
& proph&e accipi quorum uerbis cotidiae
inaduentu saluatoris eru diebamus sicut
pedagoga morsilex super edisercaest & an¬

Expanded text:
untur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi untur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi nati sunt, in secundo Adam vivificantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus in patribus: et illi gratia salventur in filiis. Iste intellectus Ecclesiae catholicae convenit, quae et veteris et novi Testamenti unam asserit providentiam: nec distinguit in tempore, quos conditione sociavit. Omnes aedificati sumus super fundamentum apostolorum et prophetarum, continente nos angulacitiam utriusque populi in sua carne destruxit, et antiquae Legis difficultatem, Evangelicorum dogmatum integritate mutavit . Vere in Christo omnes unus panis sumus, et duo consensimus super terram. Et quomodo nos super prophetas fundati sumus: ita et patriarchae in apostolorum fundamine constiterunt. Tutores autem et actores, possunt et prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventum Salvatoris erudiebamur: sicut paedagoga Moysi Lex supra disserta est; et an
Abbreviated transcription (Latin):
Demde uiari hoc considerandum quod quaon
do dehiõ loquit᷑ abrahȩ autem dicte sunt
promissiones & semini eius hocesc ap̃o ihũ
re promissiones pluraliter ponat. Quando ue¬
ro debis quiper x p̃m semensunt ab rahȩ singu¬
lariter repromis sio nuncup&ur. Vt in praesenti
loco Ergo abrahae seme nestis scđm promissio¬
nem haeredes decens qiuippeerat ut quo a
inxpouino pluraliter dicebatur id in mutcis
hominibus singulariter poner&ur : Sequitur
Dico autenquanto tempore heresparuulus est
nibil differt a seruo cum sit dñs omnium seti
subtut caibus & accoribus usq adprefinitũ
tompus a patre. Heres iste paruulus quinil
ifest a seruo cum sit dñs omniũ sed subtoto¬
ribus & accoribus est usque ad prȩfinitumtem¬
pus cipatre : Totum humanũ genus usque
ad aduentum xp̃ĩ & ut amplius dicam usquȩ ad
mundi consummatonẽ significat : Quomodo
enimomis in protoplasto adam nec dũnati mori¬

Expanded text:
Deinde etiam hoc considerandum, quod quando Deinde etiam hoc considerandum, quod quando de Domino loquitur: Abrahae autem dictae sunt promissiones et semini ejus, hoc est, Christo Jesu, repromissiones pluraliter ponat. Quando vero de his qui per Christum semen sunt Abrahae, singulariter repromissio nuncupetur, ut in praesenti loco: Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Decens quippe erat ut quod in Christo uno pluraliter dicebatur, id in multis hominibus singulariter poneretur. Sequitur: Dico autem, quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus est et actoribus usque ad praefinitum tempus a patre. Haeres iste parvulus, qui nihil differt a servo cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre, totum humanum genus usque ad adventum Christi, et, ut amplius dicam, usque ad mundi consummationem significat. Quomodo enim omnes in protoplasto Adam, necdum nati mori
Abbreviated transcription (Latin):
Masculus similiter & femina forticudine & inbe¬
cillitate corporum separantur : C&erum fides
promentis deuotionecens &ur: & sae pe euenit ut
& mulier uiro causa salutis ficit & mulieremur in
religione prȩcedat. Cum aut̃ ita seres habeat
& totadiuersitas generis condicionis &corporum
xp̃i baptis mate & indumento illius aufenctur:
Om̃s unum sumus in xp̃oihũ : Vt quomodo & pat̃
& filius in seunũ sunt it aenos in ipsis unũ simus
Si aut̃ uos xp̃i ergo habrahȩ semen estis sec undũ
promissionem heredes: Quia repromissiones
eius sunt. semen quoq dicuntur ab rabecuo
sunt semen ex semine Verum quotiens cũq
dñs nrt̃ ihs̃ semen abrahȩ nom inaturor¬
poraliter sentiendum est quod ex eiꝰ st irpe
gener&ur : Quotiens autẽ nos quis aluatoris
sermonesuscepto credidimus in eum & nobi¬
litatm generis abrahȩ adquẽ ẽ promissio
facta suscipimus spiritaliter semenfidei
& pre dicationis accipere debemus

Expanded text:
Masculus similiter et femina fortitudine et imbeMasculus similiter et femina fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur: et saepe venit, ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulierem vir in religione praecedat. Cum autem ita se res habeat, et tota diversitas generis, conditionis, et corporum Christi baptismate, et indumento illius auferatur, omnes unum sumus in Christo Jesu: ut quomodo Pater et Filius in se unum sunt, ita et nos in ipsis unum simus. Si autem vos Christi: ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Quia repromissiones ejus sunt, semen quoque dicuntur Abraham, cujus sunt semen ex semine. Verum quotiescumque Dominus noster Jesus semen Abrahae nominatur, corporaliter sentiendum est, quod ex ejus stirpe gesermone suscepto credidimus in eum, et nobilitatem generis Abrahae, ad quem est promissio facta, suscepimus, spiritaliter semen fidei et praedicationis accipere debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
tantum accipit laua crumnonest in dutus
apłorum acceperat lauacrum aquae :
sor dide uictitant uident᷑ quidem accipero
baptisinũ sednescio anxp̃i habeant indumentũ
Itaq consi deremus neforte & in nobis aliquis
de prehendatur qui ex eo quodxp̃i non habe
indumentũ arguatur non baptit atus in
rit non intelleg&ur aurũsit. anargentum
Quã diucalor m̃assã possid& & unus igneus
calores ł om̃is diuersicas generis conditionis
& corporum aufertur istius modi uestimento
Nonest enĩ iudaeus neq grȩcus: Progreco
gentilem accipere debemus quia hellen &
graccirn &  bnicum utrumq significat:
Vec iudaeus id circo meliorẽ quia ercum o¬
sus est nec gentilis ideo d&erior quia prepu¬
tium hab& sed pro qualit ate fidei ueliudo¬
us uel grecus melior siue d&eriorest
Seruus quoq & liber non condicione sepa¬
rantur sed fide qui a potest & seruus libero eẽ
melior & liber seruum fidei qualitate prȩuertoe

Expanded text:
tantum accipit lavacrum, non est indutus Dtantum accipit lavacrum, non est indutus Dapostolorum, acceperat lavacrum aquae; vsordide victitant, 445 videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus ne forte et in nobis aliquis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non habet indumentum, arguatur non baptizatus in Crit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quamdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istiusmodi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere debemus, quia Ἕλλην, et Graecum et Ethnicum utrumque significat. Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est; nec Gentilis ideo dtium habet, sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior, sive deterior. Servus quoque et liber non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere.
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur uoluerit eẽ subpe dagogo sciat se
non posse legibus paruuli uiuere: Ubienim
nunc compleri potest illud terin anno appa¬
rebit omne masculinũ tuũ in conspectud ñ
dĩ cui subuersa hierusilem & templousq ad cine¬
res dissipato  ubis alutares & propeccato hostiȩ
ubi ad simulacrum caelestiũ siderum holo¬
caustorum &ernus ignis altariom nino des¬
tructo :Inoxiis uero q̃ poterit pena decerni
scriptura dicente: Aufer&is malũ de medio
urm̃ seruientibus iuda eis & romanis regnan¬
cibus: acq it a fi& ut nec sub patre nec subpe¬
da gago uiuat & lex impleri non pot est post
suc cessionem fidei ufides dumpedagoga lex
culus neco femina : om̃s enĩ uos unũ estis impo
xp̃s sit indumentũ non solum de presentilo¬
co. uerum &iam dealio probatus paulo eo¬
manifestum est eos qui non sunt in dutix pm̃.
non fuisseb aptiratos inxp̃o adeosenĩ qui fidoles
poreum & quod oculis carnis aspicitur aquȩ

Expanded text:
appellatur, voluerit esse sub paedagogo, sciat se non posse legibus parvuli vivere. Ubi enim nunc compleri potest illud: Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro peccato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , servientibus Judaeis, et Romanis regnantibus? Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex culus, neque femina. Omnes enim vos unum estis in Christo Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eomanifestum est eos qui non sunt induti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles poreum et quod oculis carnis aspicitur, aquae
Abbreviated transcription (Latin):
tis Ledit discipulus magistrum si ꝑ neglegen¬
donleerant galathȩ apłm usque in p̃senstep
en angelium eius aqnandata seru antes
Aut cerceita quando uobis primum eugłm
adnunti aui & propter infirmitatẽ carnis ure
qui a non poteratis sacramenta susciperennct¬
iora : Praedicaui uobis quasi paruulis &neip¬
sum infirmũ eẽ simulaui. ut los infirmos lucri¬
facerem Nonnequasi angłm sus cepistisme
qua s i xp̃mittm : Cumigitur in nullo meillotem
tum simile di filioputaueritis quomodo ta
maiorauos prouocans lȩdor auobis ꝑdendo labo¬
remmeu & despensationẽ illã quame paguu¬
lumeo simula uerã irrito opere nuncluigene d
pinfirinitatẽ aut̃ carnis non suae sed audientũ
ꝑulathis paulus add nuntiat qui non poe neq
carnẽ subicere uerbodi. sed quasi carninequa

Expanded text:
tis. Laedit discipulus magistrum, si per negligentis. Laedit discipulus magistrum, si per negligenNon laeserant Galatae Apostolum, usque in praesens tempus Evangelium ejus ac mandata servantes. Aut certe ita: Quando vobis primum Evangelium annuntiavi; et propter infirmitatem carnis vestrae, quia non poteratis sacramenta suscipere majora, praedicavi vobis quasi parvulis, et meipsum infirmum esse simulavi, ut vos infirmos lucrifacerem: nonne quasi angelum suscepistis me, quasi Christum Jesum? Cum igitur in nullo me illo tetum similem Dei Filio putaveritis: quomodo ad majora vos provocans laedor a vobis, perdendo laborem meum, et dispensationem illam, qua me parvulum esse simulaveram, irrito opere nunc lugetis? Per infirmitatem autem carnis non suae, sed audientium, Galatis Paulus annuntiat: qui non poterant carnem subjicere verbo Dei, sed quasi carnei,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut x pm̃inm. Superioris ententiae iun¬
ge quod sequitur quodut fiat manifes¬
tius. sit iste or do quem fingimus. Obsecro uos
frs estote sic ut ego quia & ego sicut uos Simi¬
leest hua illud Rogamus proxp̃o reconcili¬
aminido: Nec non alibi Obsecro primũom¬
niũ fieri dȩ p̃cationes oritiones postulatio¬
nes gritictrum actiones p&riquo que uer¬
badicentis Seniores in uobis rogo consenior
pse & testis passionuxp̃i. Quae quidem &
nos ad humilitatem prouocant & suꝑciliũ
decutiunt epis coporũ. quiuelut in aliqua sub¬
limis pecult consticuti. uix dignantur ui dere
monte les &a lloqui conseruos suos. Discunt
fĩs uocari : discant post increpationẽ blanda
uerbadicentis obsecrouos Quod aut̃ obsecrit
iludest. ut imitatores eius sint sicut ipse xp̃i¬
Inimo ut presentem locũ sequar nibilest grande
quod postulat. Ut quomodo ipse propterillos
demaiore factus est minor sic illiam in orib:
admaiora conscendant Nibilie inquit lesis¬

Expanded text:
s jam pridem. Superiori sententiae junge quod sequitur, quod ut fiat manifestius, sit ordo iste quem fingimus: Obsecro vos, fratres, estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Simile est huic illud: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Nec non et alibi: Obsecro primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones . Petri quoque verba dicentis: Seniores in vobis rogo consenior ipse, et testis passionum Christi . Quae quidem et nos ad humilitatem provocant, et supercilium decutiunt episcoporum, qui velut in aliqua sublimi specula constituti, vix dignantur videre mortales, et alloqui conservos suos. Discant fratres vocari. Discant post increpationem blanda verba dicentis: Obsecro vos . Quod autem obsecrat, illud est, ut imitatores ejus sint, sicut ipse Christi; immo ut praesentem locum sequar, nihil est grande quod postulat: ut quomodo ipse propter illos de majori factus est minor: sic illi a minoribus ad majora conscendant. Nihil me, inquit, laesis
Abbreviated transcription (Latin):
xpo ihũ pedagogus paruul is ad signat᷑ ut las¬
ciuiens refreneur a&as & prona inuitia corda
teneantur. dum tenera studiis eruditur infantia.
& ad maiores philosophiae ac regendȩ reipub¬
licȩ disciplinas i&u poenae cohercita prae¬
par&ur non camen pedagogus magister &
surus: Deniq & nomen pedagogi hocipsũ so
Itaq & morsi lexpopulo lasciuienti ad instar
pegagiseuerioris ad positaest ut custodir&
eos & ut futurȩ fidei praeparar& q̃ postquã
uenit & credidimus in xpm̃ iam non sumus sub
peͣgogo tutora nobis curatorꝰ que discedunt
& legitimũ a& atis tẽpus ineuntes uere dĩ
filii nominamur. cuinos generat non lex abo¬
lita sed materfides quae inxpõ ihũ¬

Expanded text:
Christo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur, ut lasChristo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et surus. Denique et nomen paedagogi hoc ipsum soItaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paedagogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet, quae postquam venit, et credidimus in Christum, jam non sumus sub paedagogo, tutor a nobis curatorque discedunt, 444 et legitimum aetatis tempus ineuntes, veri Dei filii nominamur, cui nos generat non Lex abolita, sed mater Fides, quae est i
Abbreviated transcription (Latin):
gis eos arguit peccacores quibus postrepro¬
munionem incusco diã & ut ita dicum incar¬
cerem dataest : Vt quia ꝑ arbitrii liberett¬
tem noluerant in nocentes expecture promis¬
sum legalibus uinculis ppediti & inseruitus¬
tem mandatorũ redacci custodirentur
in aduentũ futurae hi xp̃ofidei quȩ finem
repro inissionis ad ferr&: nec uero a estiman¬
dum scripturã auccorem eẽ peccati quic
omã sub peccato condusisse dr̃ cũ manda¬
tum quod ex iure prȩcipitur ostendac
potius. argute que peccatum quã sit cau¬
sa peccati. quo modo & iudex non est
auctor sceleris nequã homines uinciendo. sed
condudit eos & nocentes sententiae suȩ auctori¬
tate pronuntiat. ut debitos poenȩ indulgen¬
tia postea si uoluerit principalis ab soluat:¬
Itaq lex ped agogus nr̃t fuit inxpo ihũ ut exfide
iustificemur sat ubiuenit fides non subpedago¬
gosumus : Om̃s enĩ filiidĩ estis perfidẽ quȩ ẽ in

Expanded text:
gis arguit eos peccatores, quibus post reprogis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo fidei, quae finem repromissionis afferret. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure prpotius, arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo, sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitores poenae indulgentia, postea, si voluerit, principalis absolvatItaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in