comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Patrem cũ audis. filiũ intellige: qͥ filiꝰ
supͣ dictꝰ est imago. substantie. Sicut eñi
nemo dieit᷑ dñs nisi habeat uł possessio¬
nẽ. uł seruũ cui dñet᷑: & sicut nemo ma¬
gister dicit᷑ nͥ discipłm habeat: ita & pat̾
nullo pacto quis dici potest. nͥ filium hñs
Hoc gͦ ipso nomine quo ds̃ pat̾ appel¬
filiũ nolo discutias. nec te curiosiꝰ in se¬
ras inꝓfundi huiꝰ archanũ: ne forte dũ
in accessȩ lucis fulgorẽ ꝑtinaciꝰ ꝑseruta¬
ris: exiguũ ipsum qui mortalib diui¬
no munere concessus est ꝑdas aspectum.
sequent̾ uoluetis expedire: tunc ater¬
restrib ad cȩlestia. & auisibilib ad in¬
uisibilia p̾para te. Expedi pͥmo & ex¬
plana. si potes. quomͦ mens quȩ intra te
est generet u̾bũ: & qui sit in ea memoriȩ
sp̃c: quomͦ hȩc cũ diu̾sa sint reb & acti¬
bus. unũ tam̃ sint substantia. uł natura:
& cũ em̃te ꝓcedant. nũꝗͣ tam̃ ab ipsa se¬
nr̃ȩ substantia habeant᷑. tam̃ tanto nob̃

Expanded text:
cum audis, Filii intellige Patrem, qui Filius supra dictae sit imago substantiae. Sicut enim nemo dicitur dominus, nisi habeat, vel possessionem, vel servum cui dominatur: et sicut nemo magister dicitur, nisi discipulum habeat; ita et pater nullo pacto quis dici potest, nisi filium habens. Hoc igitur ipso nomine quo Deus Pater appelFilium, nolo discutias, nec te curiosius ingeras in profundo arcani, ne forte dum inaccessae lucis fulgorem pertinacius perscrutaris, exiguum ipsum, qui mortalibus divino munere concessus est, perdas aspectum. sequenter valueris expedire, tunc a terrestribus ad caelestia, et a visibilibus ad invisibilia properato. Expedi primo si potes, quomodo mens, quae intra te est, generet verbum, et qui sit in ea memoriae spiritus: quomodo haec cum diversa sint rebus et actibus, unum tamen sint vel substantia, vel natura, et cum e mente procedant, nunquam tamen ab ipsa senostrae substantia habeantur, tamen tanto nobis
Abbreviated transcription (Latin):
me uidet. uidet. & patrẽ. Ego & pat̾ unũ
sumus. & ego adeo exiiii. & ueni it
mundũ. Qnis est qui int̾. has patris &
filui uoces mediũ se disciissorẽ int̾serat.
& dĩtatem diuidat affectum separet. & sub¬
stantiam rumpat. spm̃ secet. neget ẽẽ ue¬
rum quod ueritas dicit: Est ergo ds pat̃.
creans. sed & ex eo quod ipse est filiũ gene¬
rans. id est quasi sapiens sapientiã. quasi
lem. quasi sempit̾nus sempit̾nũ. quasi
uniu̾sitate. Uerb gr̃a. Siquis dicit unũ
hominẽ et unũ ȩquũ. hic unũ ꝓ nume
non potest iungi unus si dicat᷑ non
numeri s uniu̾sitatis est nom̃. ut si ex¬
empli causa dicamꝰ unũ solẽ. hic unus
Unde & sequens sermo omĩpotentẽ pro¬
nuntiat dnm. Omĩpotens autẽ ab eo
dicit᷑ quod omniũ teneat potentatum.
Tenet autẽ omĩa pat̾ ꝑfiliũ sicut &e apłs
dicit. quia ꝑ ipsum creata sunt omĩa.
uisibilia & inuisibilia. siue throni. siue
dominationes. siue pͥncipatꝰ siue potesta¬

Expanded text:
Ego et Pater unum sumus. Et, Ego a Deo exivi, et veni in hunc mundum . Quis est, qui inter has Patris et Filii voces medius se discussor interserat, et deitatem dividat, affectum separet, substantiam rumpat, spiritum secet, neget esse verum, quod veritas dicit? Est ergo Deus Patecreans, sed ex eo quod ipse est, Filium generans, id est quasi sapiens sapientiam, quasi m, quasi sempiternus sempiternum, quasi universitate. Verbi gratia: Si quis dicat unum hominem, aut unum equum, hic unum pro numernon potest jungi, unus si dicatur, non numeri, sed universitatis est nomen. Ut si, exempli caussa, dicamus unum solem: hic unus Unde et sequens sermo omnipotentem pronuntiat Deum. Omnipotens autem ab eo dicitur, quod omnium teneat potentatum. Tenet autem omnia Pater per Filium, sicut et Apostolus dicit: Quia per ipsum creata sunt omnia, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potesta
Abbreviated transcription (Latin):
additur. In uisibilẽ & ĩpassibile. sciendum
quod isti duo sermones in eccłȩ romane sĩ¬
bolo non habentur. Constant aut̃ apud
nos. addito hereseos causa. sabellii illuis
ꝓfecto. quȩ ant̾is patri passiana appel¬
latur id est quȩ patrẽ ipsum uł ex uirgi¬
ne natum dicit. & uisibilẽ factũ. uł pas¬
sum affirmat in carne. Ut gͦ excludet᷑.
talis impietas de patre. uident᷑ hȩc ad¬
didisse maiores: & in uisibilẽ atq impas¬
sibilẽ dixisse. Constat enĩ filium ñ pa¬
nis filiũ uisibilem & passibilẽ factum.
Quantũ autẽ spectat ad illam deitatiᷤ
ditur. Scđdm uͦ dignationẽ carnis assũp¬
tȩ. filius & uisus & passus in carne ẽ

Expanded text:
additur invisibili et impassibili. Sciendum quod duo isti sermones in Ecclesiae Romanae Symbolo non habentur. Constat autem apud nos additos, haereseos caussa Sabellii, illius profecto, quae a nostris Patripassiana appellatur, id est quae et Patrem ipsum, vel ex Virgine natum dicit, et visibilem factum esse, vel passum affirmat in carne. Ut ergo excluderetur talis impietas de Patre, videntur haec addidisse majores, et invisibilem Patrem atque impassibilem dixisse. Constat enim Filium, non Panis, Filium visibilem et passibilem factum. Quantum autem spectat ad illam deitatis ditur. Secundum dignationem vero carnis assumtae, Filius et visus et passus est in carne.
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ ipsius uł substantiȩ quȩ est. suꝑ
omĩa appellatio ẽ. pater uͦ archani & in¬
effabilis sacram̃ti uocabulũ est. Dm̃ cũ
audis. substantiã intellige. sine initio. si¬
ne fine. simplicẽ. sine ulla ammixtione.
inuisibilẽ. incorporeã. in estimabilẽ. in

Expanded text:
quae est super omnia, appellatio est. Pater arcani et ineffabilis sacramenti vocabulum est. Deum cum audis, substantiam intellige sine initio, sine fine, simplicem, sine ulla admistione, invisibilem, incorpoream, ineffabilem, in
Abbreviated transcription (Latin):
cipulos transfundenda credit᷑ discipli¬
tum etiã exercitũ parituros. Quod si
hec singula nͥ pͥꝰ credidit futura nulluꝰ
aggredit᷑. quomͦ ñ multomagis ad ag
patre omĩpotente. Orientales ȩcclȩ om̃s
ita tradunt. credo inuno dõ patre omĩ¬
potente. E rursũ insequenti sermone uͥ
nos dicimꝰ & in xp̃o ib̃u unico filio eiꝰ unũ¬

Expanded text:
cipulos transfundenda creditur disciplicipulos transfundenda creditur disciplitum etiam exercitum pariturum. Quod si haec singula, nisi prius crediderit futura, nullus aggreditur: quomodo non multo magis ad agnPATRE OMNIPOTENTE. Orientales Ecclesiae omnes pene ita tradunt: Credo in uno Deo Patre omnipotente. Et rursum in sequenti sermone, ubi nos dicimus: et in Christo Jesu unico Filio eju
Abbreviated transcription (Latin):
tibus in se remunerator fit. S & ꝓpħa
dicit. Nisi credid̾itis. ñ intelligetis. Ut
gͦ intelligentiȩ tͥ additꝰ patescat: recte
pͥmo omniũ te credẽ ꝓfiteris: qͥa nec
nauem quis ingredit᷑ & liquido ac ꝓfun-¬
se priꝰ credat posse saluari: nec agricola se¬
mina sulcis obruit. & ꝓspe frugis spar¬
git. in terrã: nͥ credidit uenturos imbres
affuturũ quoq solis teporẽ. quib t̾ra con¬
fota. segete multiplicata frugẽ ꝓducat.
& uentis spirantib nutriat nichil dem¬
q ẽ quod inuita geri possit: si non credu¬
sine hoc. nec ipsa exigi possit uita cõmu
mus: quia pagani nob̾ obicere solent. qd̃
religio nr̃a quȩ quasi rationibꝰ deficit. in
sola credendi ꝑsuasione consistat. E idõ
ostendimꝰ nec agi nec stare aliquid posse:
nisi p̾cesserit uis credendi. Deniq & idõ
matrimonia contrahunt᷑. quia credit᷑
successura posteritas: & pueri discendi
artib tradunt᷑: quia magistroꝵ indis¬

Expanded text:
tibus in se remunerator fit Sed et Propheta dicit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ut ergo intelligentiae tibi aditus patescat, recte primo omnium te credere profiteris: quia nec mare quis ingreditur, et liquido ac profunse prius credat posse salvari: nec agricola semina sulcis obruit, et fruges spargit in terram, nisi crediderit venturos imbres, affuturum quoque solis teporem, quibus terra confota, segetes multiplicata fruge producat, ac ventis spirantibus nutriat. Nihil denique est, quod in vita geri possit, si non creduitemur, cum sine hoc nec  Al. ne ipsa exigi possit vita communmus, quia Pagani nobis objicere solent, quod religio nostra, quia rationibus deficit, in sola credendi persuasione consistat: et ideo ostendimus, nec agi, nec stare aliquid posse, nisi praecesserit vis credendi. Denique et matrimonia contrahuntur, quia creditur successura posteritas: et pueri discendis artibus traduntur, quia magistrorum in dis
Abbreviated transcription (Latin):
tempestatũ ac ꝓcellarũ turbines ꝓmone¬
rent. Merito ergo illi abinuicẽ separan¬
di. turrẽ suꝑbiȩ ȩdificantes linguarũ
confusione dampnati sunt: uti ne unꝰ¬
quisq posset ad u̾tere. ꝓximi sui loque¬
lam. Isti uͦ qui turrĩ fidĩ construebant.
omniũ linguaꝵ scientia & agnitione
donati sunt: ut illud peccati. hoc fidĩ
num urtutib disputare: illud ñ im¬
portune cõmodũ puto. quod indiuersis
eccłiis aliqua in his u̾bis inueniunt᷑
adiecta. In eccła tam̃ urbis rome. hoc
quod neq heresis ulla illic sumpsit ex¬
ordium : & mos ibi seruat᷑ antiquus¬
apud eos qui gram baptismi suscept᷑i
sunt. publicȩ fideliũ popło audiente¬
idem simbolũ reddere: E utiq adiec¬
tionẽ uniꝰ saltim sermonis. eorũ qͥ p̾ces

Expanded text:
tempestatum ac procellarum turbines permovetempestatum ac procellarum turbines permoverent. Merito igitur illi abinvicem separandi, turrim superbiae aedificantes, linguarum confusione damnati sunt, ne unusquisque posset advertere proximi sui loquelam. Isti vero qui turrim fidei construebant, omnium linguarum scientia et agnitione donati sunt, ut illud peccati, hoc fidei num virtutibus disputare, illud non importune commonendum puto, quod in diversis Ecclesiis aliqua in his verbis inveniuntur adjecta. In Ecclesia tamen urbis Romae hoc nquod neque haeresis ulla illic sumsit exordium: et mos inibi servatur antiquus, eos qui gratiam Baptismi suscepturi sunt, publice, id est fidelium populo audiente, Symbolum reddere; et utique adjectionem unius saltem s
Abbreviated transcription (Latin):
quia illo tempore sicut & paulus apł̃s
ti ex circuncisis iudeis simulabant se
gr̃a adp̃dicandũ ꝓficiscebant᷑: nomi¬
nantes quilem xp̃m. sed non integris
traditionũ lineis nuntiantes. Ideirco
unus est. atq eadem instituta bellandi:
ne qua doli subrectio fiat. simbola disere¬
ta unusqͥsq dux suis militibꝰ tradit:
quȩ latinȩ uł signa uł indicia nomi¬
nantur: ut si forte occurrerit quis.
de quo dubitet᷑. int̾rogatꝰ simbolũ pro¬
dat si sit hostis an socius Idcirco deniq
hec non scribi cartulis atq menbranis.
eẽt neminẽ hȩc ex lectione quȩ interdũ
ꝑuenire etiam ad infideles solet. sed ex
apłoꝵ. traditione didicisse sufficeret.
diciũ apł̃i posuere: non sicut filii noe
discessuri ab alterutrũ. turrẽ ex latere
cocto & bituminȩ construentes. cuius
tnimiei. ex lapidib uiui &e margaritis
dm̃cis ȩdificantes: quȩ neq uenti im¬
pellerent. neq flumina subu̾t̾ent. neq

Expanded text:
quia in illo tempore, sicut Paulus Apostolum quia in illo tempore, sicut Paulus Apostolum ti ex 54 circumeuntibus Judaeis simulabant se gratia ad praedicandum proficiscebantur, nominantes quidem Christum, sed non integris traditionum unus est, atque eadem instituta bellandi; sed ut nequa doli subreptio fiat, 461 symbola discreta unusquisque dux suis militibus tradit, quae Latine vel signa, vel indicia, nuncupantur, ut si forte occurrerit quis de quo dubitetur, interrogatus Symbolum prodat si sit hostis, an socius. Idcirco autem haec non scribi chartulis aut membranis, esset haec neminem ex lectione, quae interdum pervenire etiam ad infideles solet, sed ex Apostolorum traditione didicisse. stoli indicium posuere, non sicut filii Noe discessuri ab alterutrum turrim ex latere cocto et bitumine construentes, cujus inimici, e lapidibus vivis et margaritis dominicis aedificantes: quam neque venti impellerent, neque fulmina subruerent, neque
Abbreviated transcription (Latin):
dentur a pͥorib ad implere: s ut mani¬
festiꝰ fiat. argum̃tu uerbi huiꝰ ut diximꝰ
breuiati: causã qua hȩc ratio ȩccłiis da¬
ta est. aborigine repetemꝰ. Tradunt ma¬
iores nr̃i. quod post ascensionẽ dñi cum
diu̾sis. uariisq loquerent᷑ ꝑ quod eiᷤ
ones: Discessuri itaq ab in uicẽ. normã
ne forte aliꝰ ab alio abducti. diu̾sũ ali¬
quid his qui ad fidẽ xp̃i inuitabantur
exponerent. Omnes igit᷑ in uno positi
& sp̃u scõ repleti. breuȩ istud futurȩ sͥ
ut diximꝰ predicationis indiciũ confe¬
rendo inunũ quod sentiebant unꝰqͥsq
componunt: atq hanc credentib dan¬
dam eẽ regulam statuunt. Sunbolũ
autẽ hoc multiᷤ & iustissimis ex causis
appellare uoluerunt: Simbolũ enim
grece. & indiciũ potest diei & collatio¬
hoc est quod plures inunũ conferunt
Id enim fecerunt apłi in his sermonib
inunũ conferendo unꝰquisq qđ̵ sensit.
Indiciũ autem uel signũ idcireo dicit᷑

Expanded text:
implere. Sed ut manifestius fiat argumentum verbi hujus, ut diximus, breviati, caussam qua haec traditio Ecclesiis data est, ab origine repetemus. 53 2. Tradunt majores nostri, quod post Ascensionem Domini, cdiversis variisque loquerentur, per quod eis ones. Discessuri itaque ab invicem, normam ne forte alii alio abducti, diversum aliquid his qui ad fidem Christi invitabantur, exponerent. Omnes igitur in uno positi, et Spiritu Sancto repleti, breve istud futurae sibi, ut diximus, praedicationis indicium, in unum conferendo quod sentiebant unusquique, componunt, atque hanc credentibus dandam esse regulam statuunt. Symbolum autem hoc multis et justissimis ex caussis appellari voluerunt. Symbolum enim Graece et indicium dici potest et collatiohoc est quod plures in unum conferunt. Id enim fecerunt Apostoli in his sermonibus, in unum conferendo unusquisque quod sensit. Indicium autem, vel signum idcirco dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ichi quidem fidelissime
papa laurenti ad scribendum
animꝰ tam ñ est cupidꝰ quam
nec idoneus: scienti non eẽ absq ꝑiculo.
multorũ uidiciis ingeniũ tenue & exile
scđm simboli traditionẽ rationemq
componã: quamuis supra uires nr̃as
sit pondus precepti: non enĩ latet. sen
tentia illa sapientũ. quȩ ꝓpͥe ad modũ
sitȩ necessitatẽ orationib uiues: dicere
aliqua obedientiȩ magis reuerentia
quam ingenii presumptione tẽpta¬
bimus: quȩ quidẽ non tã ꝑfectoꝵ exer¬
citiis digna iudebunt᷑. quã ut paruu¬
lorum inxp̃o & incipientiũ librentur
auditu. & quidem cõꝑi nonnullos illu¬
striũ tractatorũ aliqua de hispiȩ c& bre¬
uiter edidisse. Fotinũ uero hereticũ scio
eatenus conscripsisse: ñ ut traditionem
dictorum audientib explanaret. s ut
simplicit̾ & fideliter dicta ad argum̃tũ
sui dognatis traheret: cum in his uerb̃
obscurũ. nichil a reliquis dissonans po¬
ni: quia in his uere completur. ꝓphetia

Expanded text:
ihi quidem, fidelissime Papa Laurenti, ad scribendum animus tam non est cupidus, quam nec idoneus, scienti non esse absque periculo, multorum judiciis ingenium tenue et exilesecundum Symboli traditionem rationemque componam: quamvis supra vires nostras sit pondus praecepti non enim me latet illa sententia sapientum, quae probe admodum sitae necessitatem orationibus juves, dicere aliqua obedientiae magis reverentia, quam ingenii praesumptione 52 tentabimus: quae quidem non tam perfectorum exercitiis digna videantur, quam quae ad parvulorum in Christo, et incipientium librentur auditum. Equidem comperi nonnullos illustrium Tractatorum aliqua de his pie et breiter edidisse. Photinum vero haereticum scio eatenus scripsisse, non ut rationem dictorum audientibus explanaret, sed ut simpliciter fideliterque dicta, ad argumentum sui dogmatis traheret, cum in his verbisnil obscurum, nil a reliquis dissonans poni: quia in his vere completur prophetia,
Abbreviated transcription (Latin):
et quedã quidẽ honorata q̃dã autẽ in hono¬
tata. Nos oꝑãdemꝰ i qͣntũ possumꝰ laboremꝰ: ut
uasa aurea uel argentea fimus. Cȩterũ
fictilia uasa confringere dño soli concessũ
est: cui et uirga ferrea data ẽ: Esse ñ potest
maior dño suo seruus: nec quisquã sibi qd̃
soli filio pater tribuit. uendicet: ut pu
mento uniu̾sa zizana humano iudicio
separare. Suꝑba ẽ ista obstinatio. & sacͥle¬
ꝑeunt: & dum se insolenter extollunt.
ipso suo tumore cecati. ueritatis lumen
diu multũq tractatu int̾ nos habito. iusta
mod̾atione agenda librauimꝰ: quȩ omiã
penitus potestis inspicere. lectis libellis
quos hic nuꝑ ediderã: & ad uos quoq le¬
gendos ꝓ cõmuni dilectione transmisera᷑ :
ubi lapsis. nec censura de est quȩ increpet
nec medicina quȩ sanet: S et catholicȩ
eccłie unitatẽ quantũ potuit exp̃ssit nr᷑a
mediocritas. Quem libellũ nunc magis
magisq uob̃ placere confido: quando eu᷑

Expanded text:
inhonorata. nos operam demus et quantum possumus laboremus ut uas aureum uel argenteum simus. ceterum fictilia uasa confringere Domino soli concessum est cui et uirga ferrea data est. esse non potest maior domino suo seruus nec quisquam sibi quod soli filio pater tribuit uindicare, ut se putet mento uniuersa zizania humano iudicio separare. superba est ista praesumptio et sacrilepereunt et, dum se insolenter extollunt, ipso suo tumore caecati ueritatis lumen diu multumque tractatu inter nos habito iusta moderatione agenda librauimus. Quae omnia penitus potestis inspicere lectis libellis quos hic nuper legeram et ad uos quoque legendos pro communi dilectione transmiseram, ubi lapsis nec censura deest quae increpet nec medicina quae sanet. sed et catholicae ecclesiae unitatem quantum potuit expressit nostra mediocritas: quem libellum magis ac magis nunc uobis placere confido, quando eum
Abbreviated transcription (Latin):
diri debet aut fides. aut caritas nr̃a: ut
si recedamꝰ: Nob̃ tantũmͦ laborandũ est
ut frum̃tũ ẽẽ possimus: ut eũ ceperit
frum̃tũ dñicis horreis condi: fructum ꝓ
oꝑe nr̃o et labore capiamꝰ. Apłs inepła¬

Expanded text:
diri debet aut fides aut caritas nostra ut diri debet aut fides aut caritas nostra ut  \'Nobis tantum modo laborandum est, ut frumentum esse possimus, ut. cum coeperit frumentum dominicis horreis condi, fructum pro opere nostro et labore capiamus. apos
Abbreviated transcription (Latin):
tenebatur. ur̃o etiã consensu ac inncło nec¬
teretur: nec confessores. xp̃i erroris duces
fierent: qui uirtutis & honoris auctores
laudabiles extitissent: Niderint qͣnͣtum
uob̃ cȩteri gratulent᷑ uel qnͣtũ apud se ip¬
sos singuli głientur: ego me & gratulari
satis uob̃. & plus cȩteris gloriari. in hac
ur̃a pacifica regressioẽ & caritate confiteor
Simpliciter enĩ quod in meo corde fuerit.
debetis audire. Dolebam uehem̃ter. & gra¬
uiter angebar. quod eis cõmunicare non
possem: quos semel diligere cepissẽ. Postea¬
quam uos de carcere redeuntes. scismaticꝰ
& hereticꝰ error excepit. sic res erat: qͣsi
ur̃a gła in carcere remansisset. Iluic enim
resedisse ur̃i nominis dignitas uidebat᷑.
qnͣdo milites xp̃i non ad eccłam de car¬
cere redirent: inquẽ priꝰcum eccłiȩ lau¬
de. & gratulatione uenissent. Nain c si
uident᷑ in ȩccłã eẽ zirama: non tam̃ impe¬

Expanded text:
tenebatur uestro etiam consensu ac uinculo nectenebatur uestro etiam consensu ac uinculo necteretur nec confessores Christi erroris duces fierent qui uirtutis et honoris auctores laudabiles extitissent. Viderint quantum uobis ceteri gratulentur uel quantum aput se ipsos singuli glorientur: ego me et gratulari satis uobis et plus ceteris gloriari in hac uestra pacifica regressione et caritate confiteor. simpliciter enim quid in meo corde fuerit debetis audire. dolebam uehementer et grauiter angebar quod eis communicare non possem quos semel diligere coepissem. posteaquam uos de carcere prodeuntes schismaticus et haereticus error excepit, sic res erat quasi uestra gloria in carcere remansisset. illic enim resedisse uestri nominis dignitas uidebatur quando milites Christi non ad ecclesiam de carcere redirent, in quem prius cum ecclesiae laude et gratulatione uenissent. Nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpe
Abbreviated transcription (Latin):
presbitero. item urbano & sydo¬
nio & machario fr̃ib salutem.
de ur̃a regressione et de ȩccłastica pace. et
frat̾na redintegratione fecistis: in tantũ
me letatum eẽ confiteor. inqnͣtũ fueram
et ante letatus: qnͣdo confessionis ur̃e glo¬
riam comꝑi: et militiȩ ur̃ȩ cȩlestem et
spũalẽ laudẽ gratulabundus excepi. Nã
et hec fidei et laudis ur̃ȩ alia confessio
est unã ẽẽ ȩccłam confiteri÷ nec aliem
erroris uel potiꝰ prauitatis participes
fieri: repetere castra unde ꝓdistis: un¬
de adgerendũ pͣlium. & adu̾sariũ subi¬
gendũ fortissimis uirib ꝓsilistis. Ilue
em̃ erant de acie trophea referenda: un¬
de adaciem fuerant arma suscepta: ne
gruentem fidei urȩ tenorẽ. atq indiuidue
caritatis et concordiȩ legẽ. dñica pace tenui-¬
stis: & exemplũ cȩteris dilectionis & pa¬
cis ur̃o itinere fecistis: ut eccłiȩ ueritas.
& euangłii ac sacram̃ti unitas. quȩ anob̾

Expanded text:
presbytero, item Urbano, et Sidonio et Machario fratribus salutem. de vestra regressione et de ecclesiastica pace ac fraterna redintegratione fecistis, in tantum me laetatum esse confiteor in quantum fueram et ante laetatus quando confessionis riam conperi et militiae uestrae caelestem ac spiritalem laudem gratulabundus excepi. nam et haec fidei et laudis uestrae alia confessio est unam esse ecclesiam confiteri nec alieni erroris uel potius prauitatis participem fieri, repetere eadem castra unde prodistis, unde ad gerendum proelium et aduersarium subigendum fortissimis uiribus prosilistis. illuc enim erant de acie tropaea referenda unde ad aciem fuerant arma suscepta, ne gruentem fidei uestrae tenorem adque indiuiduae caritatis et concordiae legem dominica pace tenuistis et exemplum ceteris dilectionis et pacis uestro itinere fecistis, ut ecclesiae ueritas et euangelii ac sacramenti unitas quae a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uod in passione crucis et signo.
uirtus omnis sit ⁊ potestas. apud
ab acũe. bex̃ cȩlos uirtus eius: ⁊ laudis
eius plena ẽ t̾ra: ce splendor eius ut lux
erit: cornua inmanib ẽrunt eius: et
illic constabilita ẽ uirtus głe enus: et
constituet dilectionem ualidam. ante
faciem suam ibit u̾bum: et p̃cedet in-
campos scđm greges suos: Item apud
ysaiam. Eece natus ẽ nobis puer et da-¬
tus ẽ nob̾ filius. cuius imꝑium suꝑ hu¬
meros eius: et uocatum ẽ nom̃ eius ma-¬
gine cogitationis nuntius. Hoc signo
crucis ⁊ amalech uictus ẽ. aiħu ꝑ moysen.
In exodo dix̃ moyses ad iħm. Euge tibi
uiros: et exi et constitue cum amalech
incrastinum. Ecce ego stabo incacumi¬
ne collis: et uirga dĩ minanu mea. Et
factum ẽ cum leuabat manus moyses:
p̃ualebat isrł. Ubi autem submiserat
manus: inualescebat amalech. S manꝰ
moysi erant gͣues: et accepto lapide sub¬
et facte sunt manus moysi stabiles usq
moccasum solis. Et fugauit ihe ama-¬

Expanded text:
OD IN PASSIONE CRVCIS ET SIGNO VIRTVS OMXIS SIT ET POTESTAS. Apud Abbacuc: Texit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra: et splendor eius ut lux erit, cornua in manibus eius erunt. et illic constabilita est uirtus gloriae eius, et constituet dilectionem ualidam. ante faciem suam ibit uerbum et praecedet in campum secundum gressus suos. Item apud Esaiam: Ecce natus est uobis puer, datus est nobis filius, cuius imperium super humeros eius: et uocatum est nomen eius magnae cogitationis nuntius. Hoc signo crucis et Amalech uictus est ab Iesu per Moysen. Item in Exodo dixit Moyses ad Iesum: Elige tibi uiros et exi et constitue cum Amalech in crastinum. et ecce ego stabo in cacumine collis et uirga Dei in manu mea. et factum est, cum leuabat manus Moyses, praevalebat Israel. ubi autem submiserat manus, inualescebat Amalech. sed manus Moysi graues, et accepto lapide subet factae sunt manus Moysi stabiles usque in occasum solis, et fugauit Iesus Ama
Abbreviated transcription (Latin):
dum÷ uidentem ⁊ cȩcum: nonne ego dñs
ds̃: Et nunc ꝑge & ego aꝑiam os tuum:
et instruam te quid loquaris: Nec diffici-¬
le ẽ dõ. aꝑire os hominis deuoti sibiz ce
confessori suo inspirare constantiaur ⁊ fi¬
dutiam loquendi: qui innumeris adũsus
balaam ꝓph̾am. etiam asinam fecerit loqui:
Quare inꝑsecutionib nemo cogitet quod
ꝑiclm diabolus importet: immo considẽt
quod auxilium d̾s p̃stet: nec m̃tem labe¬
factet humana infestatio. s corroboret
fidem diuina ꝓtectio: quando unusqͥsq
scđm dominica ꝓmissa:⁊ fidei suȩ meri-¬
ta. tantum accip̾iat de dĩ ope. quantũ
se credit acciꝑe: nec sit quod ommipoters
p̾stare ñ possit: nisi accipientis fides ca-¬
duca defeceritꝰ:

Expanded text:
dum et uidentem et caecum? nonne ego Dominus dum et uidentem et caecum? nonne ego Dominus Deus? et nunc perge, et ego aperiam os tuum et instruam te quid loquaris. nec difficile est Deo aperire os hominis deuoti sibi et confessori suo inspirare constantiam et fiduciam loquendi qui in Numeris aduersus Balaam prophetam etiam asinam fecerit loqui. quare in persecutionibus nemo cogitet quod periculum diabolus inportet, sed immo consideret quod auxilium Deus praestet, nec mentem labefactet humana infestatio, sed corroboret fidem diuina protectio, quando unusquisque secundum dominica promissa et fidei suae merita tantum accipiat de Dei ope quantum se credat accipere, nec sit quod omnipotens praestare non possit, nisi si accipientis fides caduca defecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ inualescebant magis. Et in apocalip¬
si. ꝓtectio diuina ꝓmittit᷑ inpassionib
nr̃is: Nicħ̃ inquit eorum timeas quȩ
passurus es: Nec alius securitatem nob̃
& ꝓtectionem pollicetur: quam qui ꝑ
ysaiam ꝓph̾am loquitur dicens. Noli
timere quia redemite:⁊ uocauite tuo
nomine meus es tu: et si tͣnsieris ꝑ aquã
tecum sum:⁊ stumina te ñ inundabunt:
et si tͣnsieris ꝑignem ñ combureris. et
flamma te ñ comburet. qm̃ ego dñs d̃s
tuus sc̃s isrł. qui te saluum facio. Qui
aut̃ uos tliderint. nolite cogitare quõ
modo aut quid loquamini: dabitur
enimuobis milla hora quid loquamini:
Non enim uos estis qui loquimini: sed
sp̃e patͥs ur̃i. qui loquuntur inuob̃. Et
it̾um. Ponite incordib ur̃is ñ p̾medita¬
ri excusare: ego enim dabo uobis osc
sapientiam: cui ñ poterunt resistere
adu̾sarii ur̃i. Sicut inexodo ad moy¬
ire: deus loquitur dicens: Quis dedit
os homini: & quiᷤ fecit mogilagum et sur¬

Expanded text:
et inualescebant magis. et in Apocalypet inualescebant magis. et in Apocalypsi protectio diuina promittitur in passionibus nostris. nihil, inquit, eorum timeas quae passurus es. nec alius securitatem nobis et protectionem pollicetur quam qui et per Esaiam prophetam loquitur dicens: noli timere, quia te redemi et uocaui te nomine tuo: meus es tu. et si transieris per aquam, tecum sum et flumina te non inundabunt. et si transieris per ignem, non cflamma te non comburet, quoniam ego Dominus Deus tuus, Sanctus Israël, qui te salvum facio . Quiautem vos tradiderint, nolite cogitare quo modo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris qui loquitur in vobis . Et iterum: Ponite in cordibus vestris non praemeditari excusare: ego enim dabo vobis os et sapientiam cui non poterunt resistere adversarii vestri . Sicut in Exodo ad MoyDeus loquitur dicens: quis dedit os homini et quis fecit mogilalum et sur
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓtegendum: qͣm diabolus adimpug¬
nandum. Iohannes inepła sua ꝓbat
dicens. Maior ẽ qui inuob̾ ẽ: quam qui
misto mundo. Item inpsalmo .c xuii
Nonmetuam quid faciat mͥhomo: dñs
michi auxiliator ẽ: Et it̾um. Isti icur¬
rib et isti inequis: nos autem innomine
latisunt pedes et ceciderunt: nos autẽ
surreximus et erecti sumus. Et adhuc
fortius docens et ostendens sp̃c sc̃s castra
diaboli non tũda÷ et sibellum nobis
hostis indixerit. inpso magis bello spẽ
nr̃am cousiste. et cong̾ssione illa iustos
ad diuinȩ sedis: ⁊ salutis ȩt̾nȩ p̾mium ꝑue¬
mre: inpsalmo.xxui. ponit ⁊ dicit. Si di¬
recta mine fuerint castra. ñ tiebit cor
meum: si exsurrexerit suꝑ me p̾lium. in
illud ego sꝑabo: unum petii a domino
hoc requiram: ut inhabitem indomo di
ꝑomnes dies uitȩ meȩ Item inexodo de¬
cdarat scͥptura diuina. p̾ssuris multipli¬
cari nos potius ⁊ augeri: dicens: Quanto¬
q eos depͥmebant: tanto plures fiebant:

Expanded text:
M DIABOLVS AD INPVGNANDVM. Iohannes in epistula sua probat dicens: maior est qui in uobis est quam qui in isto mundo. item in psalmo CXVII: non metuam quid mihi faciat homo: Dominus mihi auxiliator est. et iterum: isti in curribus et isti in equis, nos uero in nomine lati sunt pedes et ceciderunt, nos autem exsurreximus et erecti sumus. et adhuc fortius docens et ostendens Spiritus sanctus castra diaboli non timenda et si bellum nobis hostis indixerit, in ipso magis bello spem nostram consistere et congressionem illam iustorum ad diuinae sedis et salutis aeternae praemium peruenire in psalmo XXVI ponit et dicit: si directa fuerint in me castra, non timebit cor meum: et si exsurrexerit super me bellum, in illud ego spero. unum petii a Domino, hoc exquiram, ut habitem in domo Domini per omnes dies uitae meae. item in Exodo declarat scriptura diuina pressuris multiplicari nos potius et augeri dicens: quantoque eos deprimebant, tanto plures fiebant
Abbreviated transcription (Latin):
torum domos. uel oppidatĩ ꝑ quasdam
ciuitates discurrentes. obstinationis suȩ
& erroris sibi querant comites. Quibus
semel responsũ dedimꝰ nec mandare de¬
sistimus: ut ꝑ niciosa dissensione & pes¬
sima concertatione deposita. impietatẽ
eẽ sciant. matrẽ deserere: & agnoscant
bis testimonio & iudicio cõꝓbato: aliũ
constitui nullom᷑ posse. Proinde pacifi¬
cȩ sibi ac fideliter consuluisse: ut si se
a̾sertores ȩuangłii &. xp̃i eẽ conficentur:
priꝰ ad eccłiã reuertantur. Opto te frater

Expanded text:
torum domos uel oppidatim per quasdam torum domos uel oppidatim per quasdam ciuitet erroris scissis sibi quaerant comites. Quibus semel responsum dedimus, nec mandare desistimus, ut perniciosa dissensione et concertatione deposita impietatem esse sciant, matrem deserere: et agnoscant bis testimonio et judicio comprobato alium constitui nullo modo posse: proinde si pacifice sibi ac fideliter consuluisse, si se assertores Evangelii et Christi esse confitentur, prius ad Ecclesiam revertantur. Opto te, frater
Abbreviated transcription (Latin):
nos manifesta scđm grauitatẽ & fidem
suã indicia ac testimonia ꝓtulerunt: ut
nec necesse fuerit audire ultra eos qui a
nouatiano uenerant missi. Qui cũ insta¬
tione inuidiosis quoq conuiciis. & clã
turbulentis ꝓfuerunt: & flagitarent ut
crimina quȩ se afferre. & ꝓbare dicebant.
publicȩ a nob̃ & aplebe cognoscerentur:
grauitati nĩe negauimꝰ conuenire. ut
college nri iam delecti & ordinati & lau¬
dabili multoꝵ sententia compbati. men¬
tiri ultra ora. maledica emulantiũ uo¬
ce pateremur: Et quia quib refutati et
comp̃hensi sunt. illicitis conatib here¬
sim fecisse nudati sunt. in epła congere¬
re longum fuit: ex pͥmituuo conp̾sbitõ
nr̃o plenissimȩ singła quando aduos
uenerit audietis: Ac ne eorũ furens au¬
dacia numquã desisteret: hic quoq in
scismatieas partes xp̃i menbra distra¬
here. & catholicȩ ȩccłiȩ corpus scindere
et laniare nituntur: ut ostiatim ꝑ mul¬

Expanded text:
nos manifesta secundum grauitatem ac fidem nos manifesta secundum grauitatem ac fidem suam indicia ac testimonia protulerunt, ut nec necesse fuerit audiri ultra eos qui a Nouatiano uenerant missi. Qui cum in statione inuidiosis quoque conuiciis et clamoribus turbulentis proruerent et flagitarent ut crimina quae se adferre ac probare dicebant publice a nobis et plebe cognoscerentur, grauitati nostrae negauimus conuenire, ut collegae nostri iam delecti et ordinati et laudabili multorum sententia conprobati uentilari ultra honorem maledica aemulantium uoce pateremur. et quia quibus refutati et conpressi sunt et inlicitis conatibus haeresim fecisse nudati sunt, in epistula congerere longum fuit, ex Primitiuo compresbytero nostro plenissime singula quando ad uos uenerit audietis. Ac ne eorum furens audacia umquam desisteret, hic quoque in schismatis partes Christi membra distrahere et catholicae ecclesiae corpus suum scindere ac laniare nituntur, ut ostiatim per mul
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus. cornelio frĩ salutem.
si a nouatiano. maximꝰ p̾sbiter.
& augendus diaconus. & matheus qͥdã
& longinus: sed enĩ cum ex litteris qͣs
secũ ferebant. & ex eorum sermone atq
asseueratione Nouatianũ ep̃m factũ com¬
ꝑissemus: illicite & contra ȩccłãm catho¬
licam factȩ ordinationis prauitate cõmo¬
ti. a cõmunicatione eos nr̃a statim cohiben¬
dos ẽẽ censuimus: & refutatis interĩ ac
retunsis quȩ obstinate ac ꝑtinaciter asse¬
rere temptabant: tã ego ꝗͣ et college plu¬
rimi qui adme aduenerant. ex pecta¬
iumus aduentũ collegarũ nrõꝵ. calido¬
nii. & fortunati. quos ad te nuꝑ & coep̾o
nr̃os qui ordinationi tuȩ affuerant lega¬
tos miseramꝰ: ut eis aduentantibꝰ & rei
geste ueritatẽ reportantib. maiore auc¬
toritate & lucida ꝑ eos ꝓbatione. partis
aduersȩ inxpbitas frangeret᷑. Suꝑuene¬
runt uero pompeiꝰ & stephanus college
nrͣi: qui & ipsi quoq ad instruendoᷤ istine

Expanded text:
YPRIANUS CORNELIO FRATRI SALUTEM. I. si a Novatiano, Maximus presbyter, et Augendus diaconus, et Machaeus quidam, et Longinus. Sed enim cum ex litteris, quas secum ferebant, et ex eorum sermone atque asseveratione Novatianum episcopum factum comperissemus, illicitae et contra Ecclesiam catholicam factae ordinationis pravitate commoti, a communicatione eos nostra statim cohibendos esse censuimus: retusis quae obstinate ac pertinaciter adserere temptabant, tamen ego et collegae plurimi qui ad me conuenerant expectauimus aduentum collegarum nostrorum Caldoni et Fortunati quos ad te nuper et coepiscopos nostros qui ordinationi tuae adfuerant legatos miseramus, ut eis aduentantibus et rei gestae ueritatem reportantibus maiore auctoritate et elucida per eos probatione partis aduersae inprobitas frangeretur. superuenerunt uero Pompeius ac Stephanus collegae nostri, qui et ipsi quoque ad instruendos istinc
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ridiculosa et uisiones in eptas
quibdam uideri: sutiq illis qui ma¬
lunt contra sacerdotem credere quam
tor ille uenit: nunc gͦ uenite occidamꝰ
uenditores confusi sint. ut qui uerbis
pͥus ñ credidissent÷ factis post modũ
crederent: Dehis autem quȩ tu egisti.
uel inꝑsecutione. uel inpace stultum ẽ
ut uelim te iudicare: qͣntomagis iu-¬
dicem te nr̃i constitueris: Eit ꝓ animi
mei pura conscientia. e ꝓ dominr id̃i mei
fiducia rescͥpsi: Habes tulicteras meas
et ego tuas: indie iudicu ante cribu¬
nal xp̃i. utrumq recitabitur

Expanded text:
somnia ridicula et uisiones ineptas somnia ridicula et uisiones ineptas quibusdam uideri, sed utique illis qui malunt contra sacerdotes credere quam tor ille uenit, nunc ergo uenite, occidamus uenditores confusi sint, ut qui uerbis prius non credidissent factis postmodum crederent. de his autem quae tu egisti uel in persecutione uel in pace stultum est ut uelim te iudicare, quando tu magis iudicem te nostri constitueris. et pro animi mei pura conscientia et pro Domini et Dei mei fiducia rescripsi. habes tu litteras meas et ego tuas. in die iudicii ante tribunal Christi utrumque recitabitur
Abbreviated transcription (Latin):
rem fr̃ simaiestatem dĩ et xp̃i qui sa¬
cerdotes ordinat cogitaueris: si xp̃m
tos ipsos et eccłiam cum p̾positis gub̃¬
nat aliqñ respexeris: si de innocentia
sacerdotum ñ humano odio s diuino
iudicio credideris: si temeritatis & suꝑ¬
biȩ atq insolentiȩ tuȩ ag̃e uel sero
penitentiam ceꝑis: si domnno et xp̃o eiꝰ
et in pace indesinent̾ offero. plenissime
satisfeceris: cominunicationis tuȩ po¬
terunus habere rationem: manente
tam̃ apud nos diuinȩ censurȩ respecꝰ¬
tu et questu: ⁊ pͥus deum meũ consu¬
lam: an tͥ pacem dari.⁊ ad cominuni¬
cationẽ ȩccłiȩ suȩ admitti. sua ostensio¬
ne et amionitione ꝑmittat: Memini
enim quid iam mͥ ostensum. inimo quid
sit seruo obsequenti et timenti de dñica
ostendere. & reuelare dignatus ẽ:⁊ hoc
addidit. Itaq qui xp̃o non credit sacer¬
dotem facienti: postea credere incipiet
sacerdotem iudicanti: quãquam sciam

Expanded text:
rem, frater, si majestatem Dei, qui sarem, frater, si majestatem Dei, qui sacerdotes ordinat, cogitaveris; si Christum, tos ipsos et Ecclesiam cum praepositis gubernat, aliquando respexeris, si de innocentia sacerdotum, non humano odio, sed divino judicio credideris, si temeritatis et superbiae adque insolentiae tuae agere uel sero paenitentiam coeperis, si Domino et Christo eius, et in pace indesinenter offero, plenissime satisfeceris, communicationis tuae poterimus habere rationem manente tamen apud nos diuinae censurae respectu et metu, et prius Dominum meum consulam an tibi pacem dari et te ad communicationem ecclesiae suae admitti sua ostensione et admonitione permittat. Memini enim quid iam mihi sit ostensum, immo quid sit seruo obsequenti et timenti de dominicostendere et reuelare dignatus est et hoc addidit:. itaque qui Christo non credit sacerdotem facienti postea credere incipiet sacerdotem uindicanti. quamquam sciam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ euacuauit: absit: est enim deus
uerax. omnis autem homo mendax:
et dominus quoq in euangło cum
eum loquentẽ discipuli derelinqueren.
conuersus ad duodecim dixerit: nun¬
quid et uos uultis ire: respondit ei pe
trus dicens. ad quem ibimus: uerbum
uitȩ ȩt̃nȩ habes: et nos credimus et
cognouimus. quia tu es xp̃c filius dĩ
uiui: Loquitur illic petrus suꝑ quẽ
edificata fuerat eccłia. eccłiȩ nomine
docens et ostendens: quia & si contu¬
max ac suꝑba obaudire nolentium mul¬
titudo discedat: eccłia tam̃ a xp̃o non re-¬
cerdoti adunata: et pastorisuo grex ad¬
herens: Unde scire debes ep̃m in eccła
ñ sit. ineccłia ñ sit: et frustra sibi blan-¬
diri eos. qui pacem cum sacerdotib
dĩ ñ habentes obrepunt: et latenter
apud quosdam cominunicare se cre¬
dunt: qñ eccłia quȩ ẽ catholica. quȩ¬
una ẽ scissa ñ est neq diuisa: s sit cõ¬
dotum gluitino copulata: Quamob¬

Expanded text:
Dei evacuavit? Absit. Est enim Deus Dei evacuavit? Absit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax . Et Dominus quoque in Evangelio, cum eum loquentem discipuli derelinquerent, conversus ad duodecim dixit: Numquid et vos vultis ire? Restrus dicens: Domine, ad quem ibimus? uerbum uitae aeternae habes, et nos credimus et cognouimus quoniam tu es filius Dei uiui. loquitur illic Petrus, super quem aedificata fuerat ecclesia, ecclesiae nomine docens et ostendens quia etsi contumax ac superba obaudire nolentium multitudo discedat, ecclesia tamen a Christo non recerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens. unde scire !debes episcopum in ecclesia n sit in ecclesia non esse, et frustra sibi blandiri eos qui pacem cum sacerdotibus Dei non habentes obrepunt et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando ecclesia quae catholica una est scissa non sit neque diuisa, sed sit udotum glutino copulata. IX. Quamob
Abbreviated transcription (Latin):
tionati ⁊ torti: et insigni uulnerum et¬
cicatͥcum memoria głose tot uirgines
integrȩ. tot laudabiles uiduȩ . eccłiȩ
unitatis uinculo copulate: Nisi om̃s
isti commiunicantes mecum. scđm qd̃
scͥpsisti polluto ore nr̃o polluti sunt:
et spem uitȩ ȩt̾nȩ communicationis
nr̃ȩ contagio ꝑdiderunt: puppianus
solus integer. inuiolatus. sẽs. pudicus.
qui nob̃ miscere se noluit: inparadi¬
so atq in regno cȩlorum solus habita¬
uit: Scͥpsisti quoq et quod ex¬
clesia nunc ꝓ me portionẽ sui
in disꝑso habeat: quando omnis ȩccłȩ
ppłs et collectus sic et adunatꝰ & indi-¬
uidua concordia subiunctus: Soli illi
foris remanserunt. qui et si intus eenͣt
eiciendi fuerant: Nec patiatur dñs
populi sui ꝓtector et tutor. triticum de
area stia diripi: solȩ possint paleȩ de
ȩccłia separari: qͣndo et apls dicat. quid
enim si exciderunt afide quidam illoꝵ:
numquid infidelitas illorum fidem

Expanded text:
stionati et torti et insignistionati et torti et insignicicatricum memoria gloriosi, tot uirgines integrae, tot laudabiles uiduae, ecclesiaeunitatis uinculo copulatae? nisi omnes isti communicantes mecum secundum quod scripsisti polluto nostro ore polluti sunt et spem uitae aeternae communicationis nostrae contagione perdiderunt. Puppianus solus integer inuiolatus sanctus pudicus, qui nobis miscere se noluit, in paradiso adque in regno caelorum solus habitabit. Scripsisti quoque quod ecclesia nunc propter me portionem sui in disperso habeat, quando omnis ecclesiae populus et collectus sit et adunatus et indiuforis remanserint qui, etsi intus essent, ejiciendi fuerant, nec patiatur Dominus, populi sui protector et tutor, triticum de area sua diripi, sed solae possint paleae de Ecclesia separari, quando et Apostolus dicat: Quid enim si exciderunt a fide quidam illorum? Numquid infidelitas illorum fidem
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotem facile audis. libenter credis:
alienamendatia quasi ꝓpͥa et pͥuata
defendis: nec recordaris scͥptum ẽẽ sepi
aures tuas sp̃ims:⁊ noli audire linguam
nequam÷ et it̾um. malus obaudit lingͥ
iniquorum: iustus autem ñ intendit la¬
biis mendatib: Quare inhunc scru¬
pulum ñ inciderunt martyres sp̃u sc̃o
pleni÷ et ad conspectum dĩ et xp̃i eius
passione iam ꝓximi qui ad cyprianũ
ep̃m litteras de carcere direxerunt: sac̃¬
dotes dĩ agnocentes. ⁊ constantes ei: Qua¬
re inhunc scrupulum ñ inciderunt cot
ep̃i college mei: qui uel cum de medio
recederet᷑ ꝓscripti sunt uł app̾hensi in
in exilium religati. illustri itinere ad
dñm ꝓfecti sunt. aut qͥ quibusdamlo¬
cis ammadilsi. cęlestes coronas de domini
dignatione meruerunt: Quare in hunc
scrupulum ñ inciderunt de plebe ista
nr̃a quȩ apud uos est. et nob̾ de dei dig¬
natione commissa ẽ. tot confessores que¬

Expanded text:
sacerdotem facile audis, libenter credis, sacerdotem facile audis, libenter credis, aliena mendacia quasi propria et privata defendis; nec recordaris scriptum esse: Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam . Et iterum: Malus obaudit linguae iniquorum, justus autem non intendit labiis mendacibus . Quare in hunc scrupulum non inciderunt martyres sancto Spiritu pleni et ad conspectum Dei et Christi ejus passione jam proximi, qui ad Cyprianum episcopum litteras de carcere direxerunt, sacerdotem Dei agnoscentes et contestantes ei. Quare in hunc scrupulum non inciderunt tot episcopi collegae mei, qui vel cum de medio recederent proscripti sunt, vel apprehensi in in exilium relegati, illustri itinere ad Dominum profecti sunt, aut qui quibusdam locis animadversi coelestes coronas de Domini clarificatione sumpserunt. Quare in hunc scrupulum non inciderunt de plebe ista nostra quae apud nos est, et nobis de Dei dignatione commissa est, tot confessores quae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positum: nec grex pastorem. nec ȩccł̃ia
gubernatorẽ: nec xp̃c ancisticẽ. nec ds̃
sacerdotem: Subueniat puppianus et
sententiam dicat: et iudicium dĩ et xp̃i
in acceptum referat: ne tantus fidelium
numerus qui sub nob̃ accessit. sine spe
salutis et pacis exisse uideatur: ne nouuᷤ
credentium popłs. nullam ꝑ nos conse
ne tot lapsis & penitentib pax data. et¬
lege cominunicationis tradita. examina¬
tione concessa. iudicii tui auctoritate
soluatur: Annue aliquando et digna¬
parit̾ & plebi restitutus: Apes habent
regem: ducem pecudes: & fidem seruant
latrones mancipi. obsequio pleno humili¬
tatis obtemꝑant: Quanto simpliciora
timetur quem ñ sententia diuina con¬
stituit: s inquem factio ꝑdita et nocenᷤ
caterua consentit: Dixisti sane scrupu¬
lum tibi ẽẽ tollendum de animo inquẽ
incidisti: s tuamente et uolunca¬
te saclega: dum incesta. dum¬
impia. dum nefanda contra fr̃ẽm. ꝯtͣ

Expanded text:
praepositum nec grex pastorem nec ecclesia praepositum nec grex pastorem nec ecclesia gubernatorem nec Christus antistitem nec Deus sacerdotem. subueniat Puppianus et sentenin acceptum referat, ne tantus fidelium numerus, qui sub nobis arcessitus est, sine spe salutis et pacis exisse videatur, nec novus credentium populus nullam per nos consecdicetur, ne tot lapsis et poenitentibus pax data et communicatio nostra examinatione concessa judicii tui auctoritate solvatur. Annue aliquando et dignapariter et plebi restitutus. VI. Apes habent regem et ducem pecudes, et ei fidem servant: latrones mancipi obsequio pleno123 humilitatis obtemperant. Quanto simpliciorestimetur quem non sententia divina constituit, sed in quem factio perdita et nocens caterva consensit. VII. Dixisti sane scrupulum tibi esse tollendum de animo, in queincidisti, sed tua mente et voluntate sacrilega, dum incesta, dumimpia, dum nefanda contra fratrem, contra
Abbreviated transcription (Latin):
mam martyrii sublimitatem ꝓuexit:
dempsit: cum magis publice legeret᷑.
ep̃i xp̃ianorum. ut etiam qui ñ crede¬
bant ep̃m constituenti: uel diabolo xp̃o¬
crederent ep̃m ꝓscͥbenti: Nec hoc iacto.
s dolens ꝓfero. cum te iudicem dei con¬
ad omnes p̾positos qui apłis uicaria or¬
dinatione succedunt: Qui uos audit. me
audit: et qui me audit audit eum qui
me misit: et qui reicit uos me reicit: &
Unde enim scismata et hereses obortȩ
sunt et oriuntur÷ nisi dum ep̃e qui unuᷤ
est et eccłiȩ p̾est. suꝑba quorumdam
p̾sumptione contempnit᷑: et homo dig¬
natione dĩ honoratus. indignus ab ho¬
minib iudicat᷑ : Quis enim hic est suꝑ¬
biȩ tumor. quȩ arrogantia animi. quȩ
mentis inflatio: ad cognitionẽ tuam p̃po¬
sitos factos et sacerdotes uocare : ae nisi
apud te purgati fuerimus. et sententia
tua absoluti: ecce iam sex annis. nec
fr̃uitas habuerit sacerdotem. nec plebs

Expanded text:
mam martyrii sublimitatem prouexit, mam martyrii sublimitatem prouexit, essit, cum publice legeretur:episcopi Christianorum; » ut etiam qui non credebant Deo episcopum constituenti, vel diabolo crederent episcopum proscribenti. Nec haec jacto, sed dolens profero, cum te judicem Dei conad omnes praepositos qui Apostolis vicaria ordinatione succedunt: Qui audit vos, me audit; et qui me audit, audit cum qui me misit. Et qui rejicit vos, me rejicit et nde enim schismata et haereses obortae sunt et oriuntur, dum episcopus, qui unus est et Ecclesiae praeest, superba quorumdam praesumptione contemnitur, et homo dignatione Dei honoratus indignus hominibus judicatur. Quis enim hic est superbiae tumor, quae arrogantia animi, quae mentis inflatio, ad cognitionem suam praepositos et sacerdotes vocare, ac nisi apud te purgati fuerimus et sentua absoluti, ecce iam sex annis nec fraternitas habuerit episcopum nec plebs
Abbreviated transcription (Latin):
cum audierit ille. cimebit: et ñ agent
impie etiam nunc: Et it̾um ad samuel
loquitur et dicit: Nonte sp̃uerunt:
dictum eẽt sic respondes pontificr̾custo¬
dieus:⁊ docens sacerdotalem honorem
seruari oportere: contra pontificem neh
dixit. s innocentiam suam tantummͦ pur¬
gans respondit dicens: Si male loquutuᷤ
sum exꝓbra de malo: si autem bene. me
cẽdis quid: Item beatus apłs cum ei dic¬
tum eẽt. sic insilis insacerdotem maledi¬
cendo: nich contumeliose loquutus ẽ ad¬
uersus sacerdotem: quando potuerit se
constant̾ exerere aduersus eos qui deum
uis in falsis ⁊ spoliatis sacerdotib. umbram
tam̃ ipsam manem sacerdotalisnominis
cogitans dix̃ Nesciebamfr̃s quia ponti¬
fex est Scͥptum ẽ enim Principem ple¬
bis tue ñ maledices: nisi si sacerdos tͥ fui
ante ꝑsecutionem quando mecum com¬
municabas: pꝰ ꝑsecutionem sacerdos ẽẽ
desii: ꝑsecutio enim ueniens te adsum¬

Expanded text:
cum audierit, timebit; et non agent cum audierit, timebit; et non agent impie etloquitur et dicit: non te spreueruntdictum esset: sic respondes pontifici, custodiens et docens sacerdotalem honorem seruari oportere contra pontificem nihil dixerit, sed innocentiam suam tantummodo purgans responderit dicens: si male locutus sum, exprobra de malo: si autem bene, quid me caedis? item beatus apostolus cum ei dictum esset: sic insilis in sacerdotem maledicendo, nihil contumeliose locutus sit aduersus sacerdotem, quando et potuerit se constanter exserere aduersus eos qui Deum uis in falsis et spoliatis sacerdotibus umbram tamen ipsam inanem sacerdotalis nominis cogitans dixerit: nesciebam, fratres, quia pontifex est. scriptum est enim: principem plebis tuae non maledices. Nisi si sacerdos tibi fui ante persecutionem, quando mecum communicabas, post persecutionem sacerdos esse desiui. persecutio enim ueniens te ad sum